Lịch sử thế giới
Thời kỳ trung đại > Châu Phi hạ Sahara

Châu Phi hạ Sahara là quê hương của nhiều nền văn minh khác nhau. Ở Nubia, Vương quốc Kush được kế tục bởi các vương quốc Kitô giáo như Makuria, Alodia và Nobatia. Vào thế kỷ 7, Makuria thôn tính Nobatia, trở thành thế lực thống trị trong khu vực và thành công trong việc ngăn chặn sự bành trướng của đạo Hồi. Tuy nhiên, do nội chiến liên miên và làn sóng di cư của người Ả Rập vào Sudan, Makuria dần suy yếu và tan rã vào thế kỷ 15, mở đường cho sự hình thành của Vương quốc Hồi giáo Funj.
Tại Sừng châu Phi, đạo Hồi dần lan rộng trong cộng đồng người Somali. Trong khi đó, Vương quốc Aksum bắt đầu suy yếu từ thế kỷ 7 do sự kiểm soát của người Hồi giáo đối với các tuyến thương mại trên Biển Đỏ, vương quốc này cuối cùng đã sụp đổ vào thế kỷ 10. Bước sang thế kỷ 12, triều đại Zagwe nổi lên như một thế lực hùng mạnh, cạnh tranh quyền bá chủ với Vương quốc Hồi giáo Shewa và Vương quốc Damot. Vào thế kỷ 13, nhà Zagwe bị lật đổ bởi triều đại Solomonic, mở đường cho sự trị vì của Đế quốc Ethiopia. Cùng lúc đó, Shewa suy yếu và nhường chỗ cho triều đại Walashma vốn cai trị Vương quốc Hồi giáo Ifat. Ethiopia về sau đã đánh bại Ifat và chiếm đóng các tiểu quốc Hồi giáo lân cận. Cùng thời điểm ấy, Vương quốc Hồi giáo Ajuran nổi lên ở duyên hải phía đông của vùng Sừng châu Phi và nắm quyền kiểm soát các tuyến giao thương trên Ấn Độ Dương. Sau khi Ifat suy tàn, Vương quốc Hồi giáo Adal kế vị và tiến hành tái chiếm phần lớn các vùng đất Hồi giáo đã mất trước đây.
Tại vùng Sahel thuộc Tây Phi, Đế quốc Ghana được thành hình trong khoảng thời gian từ thế kỷ 2 đến thế kỷ 8 – trong khi về phía đông, Đế quốc Gao nắm quyền kiểm soát khu vực từ thế kỷ 7. Việc nhà Almoravid chiếm giữ Aoudaghost (một trung tâm kinh tế quan trọng của vương triều Ghana) đã buộc đế chế Tây Phi này phải cải đạo sang Hồi giáo vào thế kỷ 11. Những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đã khiến Ghana bị nước chư hầu của mình là Sosso thôn tính vào thế kỷ 13. Sosso cũng không tồn tại được lâu, nhanh chóng bị lật đổ bởi Đế quốc Mali. Mali sau đó chinh phục Gao và nắm quyền kiểm soát các tuyến thương mại xuyên Sahara. Ở phía nam Mali, các vương quốc Mossi được thành lập. Trong khi ở phía đông, Đế quốc Kanem–Bornu, vốn tồn tại từ thế kỷ 6, đã mở rộng tầm ảnh hưởng của mình lên các vương quốc Hausa. Đến thế kỷ 15, Đế quốc Mali dần suy tàn và Đế quốc Songhai – với trung tâm quyền lực đặt tại Gao – vươn lên trở thành thế lực thống trị trong khu vực.
Trong những vùng rừng rậm nhiệt đới ở Tây Phi, nhiều vương quốc và đế chế đã phát triển rực rỡ, tiêu biểu là các đế quốc của người Yoruba như Ife và Oyo, vương quốc Nri của người Igbo, vương quốc Benin của người Edo (nổi tiếng với nghệ thuật điêu khắc tinh xảo), vương quốc Dagbon của người Dagomba và vương quốc Bonoman của người Akan. Đến thế kỷ 15, những vương quốc nói trên bắt đầu tiếp xúc với người Bồ Đào Nha, đánh dấu sự khởi đầu của hoạt động buôn bán nô lệ Đại Tây Dương.
Tại lưu vực sông Congo vào thế kỷ 13, ba liên minh nhà nước chính đã hình thành: Bảy Vương quốc, Mpemba và một liên minh do Vungu đứng đầu. Đến thế kỷ 14, Vương quốc Kongo xuất hiện và nhanh chóng trở thành thế lực bá chủ trong khu vực. Xa hơn về phía đông, Đế quốc Luba được thành lập tại vùng Sụt lún Upemba [en] vào thế kỷ 15. Tại khu vực phía bắc Đại Hồ, Đế quốc Kitara trỗi dậy vào khoảng thế kỷ 11, nổi tiếng với việc hoàn toàn không có bất kỳ tư liệu thành văn nào được ghi chép. Tuy nhiên, đế chế ấy sụp đổ vào thế kỷ 15 do các cuộc di cư của người Luo đến khu vực này.
Tại duyên hải Swahili [en], các thành bang Swahili phát triển hưng thịnh nhờ vào hoạt động thương mại trên Ấn Độ Dương. Sự giao thương này dần dẫn tới quá trình Hồi giáo hóa, đặt nền móng cho sự hình thành của Vương quốc Hồi giáo Kilwa vào thế kỷ 10. Các dân tộc Nam Đảo cập bến và định cư trên đảo Madagascar trong khoảng từ thế kỷ 5 đến thế kỷ 7, các xã hội tại đây được tổ chức và vận hành dựa trên hệ thống hasina. Ở miền Nam châu Phi, những vương quốc sơ khai như Mapela và Mapungubwe xuất hiện, trước khi Vương quốc Zimbabwe trỗi dậy vào thế kỷ 13, rồi tiếp nối là Đế quốc Mutapa vào thế kỷ 15.