stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Thổ dân châu Mỹ

Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group
| --- | --- |
Phân bố hiện tại của các dân tộc bản địa châu Mỹ (không bao gồm các dân tộc lai như mestizo, métis, zambo và pardo)
Tổng dân số
~54 triệu
Khu vực có số dân đáng kể
 Mexico: 11,8–23,2 triệu
 Guatemala: 6,4 triệu
 Peru: 5,9 triệu
 Bolivia: 4,1 triệu
 Hoa Kỳ: 2,9 triệu
 Chile: 2,1 triệu
 Colombia: 1,9 triệu
 Canada: 1,6 triệu
 Ecuador: 1 triệu
 Argentina: 955.032
 Brazil: 817.963
 Venezuela: 724.592
 Honduras: 601.019
 Nicaragua: 443.847
 Panama: 417.559
 Paraguay: 117.150
 Costa Rica: 104.143
 Guyana: 78.492
 Uruguay: 76.452
 Greenland: 50.189
 Belize: 36.507
 Suriname: 20.344
 Guyane thuộc Pháp: ~19.000
 El Salvador: 13.310
 Saint Vincent và Grenadines: 3.280
 Dominica: 2.576
 Cuba: ~1.600
 Trinidad và Tobago: 1.394
 Grenada: 162
Ngôn ngữ
Các ngôn ngữ thổ dân châu Mỹ, tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Bồ Đào Nha, tiếng Pháp, tiếng Hà Lan, tiếng Đan Mạch và tiếng Nga (trong lịch sử)
Tôn giáo
 Tôn giáo Inuit  Tôn giáo bản địa châu Mỹ  Tôn giáo Trung Bộ châu Mỹ  Tôn giáo vùng Andes  Tôn giáo vùng Amazon  Kitô giáo 
Sắc tộc có liên quan
Các dân tộc bản địa Siberia Mestizo Métis Zambo Pardo 
Các dân tộc bản địa châu Mỹ (thổ dân châu Mỹ hay người Anh-điêng, ở Việt Nam còn gọi là người da đỏ để chỉ dân bản địa ở Hoa Kỳ mà bắt nguồn từ danh từ tiếng Anh "redskin" dù màu da của họ không thực sự đỏ) là các nhóm cư dân tiên khởi của Mỹ châu lục địa trước khi người châu Âu khám phá ra đại lục này vào cuối thế kỷ 15 (được gọi là thời kỳ tiền Colombo).
Hầu hết các dân tộc bản địa châu Mỹ là các nhóm săn bắn hái lượm và hiện vẫn còn nhiều dân tộc giữ tập quán này, đặc biệt là ở lưu vực sông Amazon. Tuy vậy, cũng có nhiều dân tộc khác có nền nuôi trồng thủy sản và nông nghiệp phát triển. Không những thế, còn có những xã hội bản địa kết hợp cả trồng trọt lẫn săn bắn và hái lượm. Ở một số vùng, các dân tộc bản địa đã phát triển thành những nền văn minh rực rỡ, xây dựng các công trình kiến trúc hoành tráng, sáng lập các thành bang, vương quốc và đế quốc có tổ chức đồ sộ. Một số đạt được những thành tựu văn hóa-khoa học ở nhiều lĩnh vực khác nhau như: kỹ thuật, kiến ​​trúc, toán học, thiên văn học, chữ viết, vật lý, y học, trồng trọt, thủy lợi, địa chất, khai thác mỏ, luyện kim, điêu khắc và đúc vàng.
Nhiều khu vực tại Châu Mỹ hiện nay vẫn còn được định cư bởi các dân tộc gốc. Các đất nước có dân số bản địa đáng kể bao gồm: Bolivia, Canada, Ecuador, Guatemala, Mexico, Peru và Hoa Kỳ. Các nhà ngôn học ước tính rằng có tới hơn 1.000 ngôn ngữ bản địa khác nhau được nói ở Châu Mỹ. Một số ngôn ngữ, chẳng hạn như ngữ hệ Quechua, tiếng Aymara, tiếng Guaraní, ngữ hệ Maya hay tiếng Nahuatl, có số người nói lên đến hàng triệu. Nhiều dân tộc bản địa hiện vẫn tiếp tục duy trì và bảo tồn các khía cạnh của văn hóa của họ, bao gồm tôn giáo, tổ chức xã hội và tập quán tự cung tự cấp. Nhiều dân tộc bản địa dung hòa văn hóa của họ với văn hóa hiện đại, một số khác thì vẫn sống tương đối tách biệt khỏi văn hóa phương Tây và một số ít còn được coi là các dân tộc chưa tiếp xúc.
Thuật ngữ

Thuật ngữ "người Anh-điêng" (phiên âm từ tiếng Anh: Indians) bắt nguồn từ các chuyến thám hiểm của Christopher Columbus; ông ban đầu lầm tưởng là đã đổ bộ lên một đảo nào đó ở Đông Ấn (India) nhưng thực chất là một châu lục hoàn toàn mới. Sau này, những hòn đảo đó được biết đến với tên thông tục là "Tây Ấn". Điều này làm nảy sinh thuật ngữ chung chung "Indies" và "Indians" (tiếng Tây Ban Nha: indios; tiếng Bồ Đào Nha: índios; tiếng Pháp: indiens; tiếng Hà Lan: indianen) để chỉ cư dân bản địa, ngụ ý một sự thống nhất về chủng tộc văn hóa giữa các dân tộc bản địa của Châu Mỹ. (Tất nhiên, đây chỉ là quan điểm của thực dân châu Âu, chứ người bản địa châu Mỹ chưa từng thống nhất về mặt chủng tộc hay văn hóa) Quan niệm thống nhất này, được hệ thống hóa về luật pháp, tôn giáo và chính trị, ban đầu không được chấp nhận bởi nhiều nhóm dân bản địa, nhưng đã được nhiều dân tộc chấp nhận trong vòng hai thế kỷ qua. Thường thì thuật ngữ "Anh-điêng" không bao gồm các dân tộc ở vùng Bắc Cực của châu Mỹ, chẳng hạn như người Aleut, người Inuit và người Yupik. Những dân tộc này đến châu Mỹ muộn hơn hàng nghìn năm sau các cuộc di cư cổ; họ sở hữu nhiều đặc điểm di truyền và văn hóa tương đồng với các thổ dân vùng Viễn Đông Nga cận Bắc Cực của châu Á. Tuy vậy, những nhóm này dù sao cũng được coi là "các dân tộc bản địa châu Mỹ".
Lịch sử > Thời kỳ tiền Columbus

Thời kỳ tiền Columbus đề cập đến tất cả các phân chia thời kỳ trong lịch sử và tiền sử của châu Mỹ trước khi người Âu và Phi có ảnh hưởng đáng kể lên châu Mỹ, kéo dài từ thời kỳ con người đặt chân đến tới thời kỳ đồ đá cũ Thượng rồi tới thời thuộc địa của châu Âu.
Thuật ngữ có vẻ như chỉ khoảng thời gian trước các chuyến hải hành của Christopher Columbus từ 1492 đến 1504, nhưng trên thực tế, thuật ngữ này bao gồm lịch sử của các nền văn hóa bản địa trước khi người châu Âu chinh phục hoặc ảnh hưởng đáng kể đến họ. Thuật ngữ "Tiền-Columbus" được sử dụng đặc biệt thường xuyên trong các cuộc thảo luận học thuật về các xã hội bản địa Trung Bộ châu Mỹ trước các cuộc tiếp xúc, bao gồm: Olmec; Toltec; Teotihuacan; Zapotec; Mixtec; các nền văn minh Aztec và Maya; cùng các nền văn minh phức tạp ngự ở dãy Andes: Đế quốc Inca, văn hóa Moche, Liên minh Muisca và Cañari.
Nền văn minh Norte Chico (ở Peru ngày nay) là 1 trong 6 nền văn minh nguyên thủy của thế giới, phát sinh độc lập cùng thời với nền văn minh Ai Cập. Nhiều nền văn minh tiền Colombus sau này đạt được sự phức tạp lớn, nổi bật với các khu định cư đô thị, nông nghiệp, kỹ thuật, thiên văn học, thương mại, kiến ​​trúc hoành tráng, và hệ thống phân tầng xã hội phức tạp. Một số nền văn minh đã tàn lụi từ lâu trước cả thời của người châu Âu và châu Phi đến được lục địa (khoảng cuối thế kỷ 15 - đầu thế kỷ 16), và chỉ được biết đến qua lịch sử truyền miệng và các cuộc điều tra khảo cổ. Những dân tộc khác sống ở thời kỳ tiếp xúc và thuộc địa, đã được ghi chép vào sử sách. Một số ít, chẳng hạn như các dân tộc Maya, Olmec, Mixtec, Aztec và Nahua, có hệ chữ viết của riêng họ. Tuy nhiên, hầu hết những ghi chép của người bản địa về truyền thống, văn hóa, tôn giáo và lịch sử của họ đã bị người châu Âu thiêu đốt. Chỉ có một số tài liệu được giấu kín còn tồn tại, để lại cho các nhà sử học hiện nay một tia sáng nhỏ nhoi về văn hóa và kiến ​​thức cổ đại đã mất từ lâu.
Theo các sử liệu của người bản địa và người châu Âu, các nền văn minh Châu Mỹ trước đó và vào thời điểm tiếp xúc đã đạt được nhiều thành tựu lớn. Ví dụ, người Aztec đã xây dựng một trong những thành phố lớn nhất thế giới, Tenochtitlan (bị phá hủy trong cuộc vây hãm năm 1521 và thay thế bằng thành phố Mexico) với dân số ước tính vào tầm 200.000 và họ cai trị đế quốc rộng lớn với 5 triệu người sinh sống. Để đối chiếu, các thành phố lớn nhất ở châu Âu vào thế kỷ 16 là Constantinople và Paris với dân số lần lượt là 300.000 và 200.000. Dân số ở London, Madrid và Rome bấy giờ không vượt quá 50.000 người. Năm 1523, trong cuộc chinh phục Tân Thế giới của Tây Ban Nha, toàn bộ dân số nước Anh chỉ dưới 3 triệu người. Thực tế này nói lên mức độ tinh vi của nền nông nghiệp, bộ máy chính phủ và pháp quyền tồn tại ở Tenochtitlan, đòi hỏi để quản lý một lượng công dân lớn như vậy. Các nền văn minh bản địa cũng khám phá ra nhiều điều trong thiên văn học và toán học, bao gồm tạo ra loại lịch chính xác nhất trên thế giới. Việc thuần hóa ngô cần một quá trình lai tạo chọn lọc hàng nghìn năm, và việc tiếp tục trồng trọt chúng được thực hiện với quy hoạch và chọn lọc, thường là bởi phụ nữ.
Lịch sử > Thời kỳ thực dân châu Âu

Công cuộc thuộc địa hóa châu Mỹ của người Âu đã thay đổi cuộc sống và nền văn hóa của các dân tộc bản địa gốc. Mặc dù ta không biết dân số chính xác thời kỳ tiền thuộc địa của châu Mỹ, các học giả ước tính rằng dân số bản địa đã giảm từ 80% đến 90% trong những thế kỷ đầu của cuộc tiếp xúc với người châu Âu. Phần lớn sự suy vong dân số này là do các loại bệnh Á-Âu mới du nhập vào châu Mỹ. Dịch bệnh đậu mùa, sởi, và dịch tả từ thực dân châu Âu mang sang đã tàn phá dân cư bản địa.
Sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm ban đầu rất chậm, vì hầu hết người châu Âu không bị lây nhiễm chủ động hoặc rõ ràng, do khả năng miễn dịch thừa hưởng từ các thế hệ trước đó tiếp xúc với các bệnh này ở châu Âu. Điều này đã thay đổi khi người châu Âu bắt đầu buôn người với số lượng lớn từ Tây và Trung Phi làm nô lệ sang châu Mỹ. Giống như các dân tộc bản địa, những người châu Phi này mới tiếp xúc với các bệnh châu Âu, thiếu sức đề kháng đối với các bệnh của châu Âu. Năm 1520, một người châu Phi bị nhiễm bệnh đậu mùa đến Yucatán. Tới năm 1558, căn bệnh này đã lan rộng khắp Nam Mỹ và đến lưu vực sông Plata. Các chiến dịch quân sự của châu Âu đã làm tăng thêm thiệt hại về nhân mạng. Thực dân châu Âu còn khơi mào nhiều cuộc tàn sát đối với các dân tộc bản địa và bắt họ làm nô lệ. Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ (1894), các cuộc chiến tranh da đỏ ở Bắc Mỹ vào thế kỷ 19 đã cướp đi sinh mạng của khoảng 19.000 người châu Âu và 30.000 người Mỹ bản địa.
Nhóm bản địa đầu tiên mà Columbus gặp gỡ là 250.000 người Taínos của Hispaniola, đại diện cho nền văn hóa thống trị ở Đại Antilles và Bahamas. Trong vòng ba mươi năm, khoảng 70% dân số Taínos đã chết. Họ không có khả năng miễn dịch đối với các bệnh châu Âu, vì vậy các đợt bùng phát bệnh sởi và đậu mùa đã tàn phá dân số của họ. Một đợt bùng phát như vậy xảy ra trong một trại nô lệ Châu Phi, bệnh đậu mùa lây lan sang người Taíno gần đó khiến 50% dân số thiệt mạng. Người Taínos liên tục nổi dậy chống lại lao động cưỡng bức, bất chấp các biện pháp do encomienda (một kiểu thái ấp, cho phép một địa chủ Tây Ban Nha sở hữu và bóc lột lao động bản địa trong đất của người đó) đưa ra để giáo dục tôn giáo và bảo vệ các bộ lạc khỏi chiến tranh,  cuối cùng dẫn đến cuộc đại khởi nghĩa của người Taíno (1511–1529).
Tình trạng hiện tại

Hiện nay, dân tộc da đỏ chiếm khoảng 1% dân số Hoa Kỳ. Họ sống ở những vùng có điều kiện tự nhiên rất khó khăn, như: các vùng núi cao, khô hạn ở phía Tây.
Một cậu bé người Dineh tại hoang mạc Chihuahua, Mexico.
Tranh vẽ người Anh-điêng cổ đang rình săn một con glyptodon
Các ngữ hệ bản địa Bắc Mỹ phân bố ở Canada, Greenland, Hoa Kỳ, và miền Bắc Mexico
Người Kogi, hậu duệ của người Tairona, là một văn hóa biệt lập, hầu như mang đậm yếu tố tiền Columbus. Người Tairona có vẻ như là nền văn minh Andes duy nhất không hoàn toàn bị đồng hóa và chinh phục.
Một phụ nữ người Quechua cõng con ở Thung lũng Urubamba (Thung Lũng Thiêng), Andes, Peru
Uruma, Okinawa

| Uruma うるま市 |
| --- | --- |
—  Thành phố  —
 

  Hiệu kỳ Ấn chương Biểu tượng
 Vị trí của Uruma ở  Okinawa
Uruma 
Quốc gia: Nhật Bản
Vùng: Kyūshū
Tỉnh: Okinawa
Diện tích
 • Tổng cộng: 86,00 km2 (3,300 mi2)
Dân số (1/6/2005)
 • Tổng cộng: 113.070
 • Mật độ: 1.315/km2 (3,410/mi2)
Múi giờ: UTC+9
Điện thoại: 098-974-3111
Địa chỉ tòa thị chính: 1-1-1 Midori-machi, Uruma-shi, Okinawa-ken 904-2292
Website: Uruma City Hall
Urama (tiếng Okinawa thành Uchinagu) là một thành phố của Nhật Bản trên đảo Okinawa. Thành phố được thành lập vào năm 2005 trên cơ sở sáp nhập các thành phố, trị trân và làng Gushikawa, Ishikawa, Katsuren và Yonashiro. Cái tên Uruma bắt nguồn từ các từ trong tiếng Okinawa nghĩa là đảo (ma) san hô (uru). Thành phố nằm ở phía Đông bắc của thành phố Okinawa và bao gồm bán đảo Yokatsu và 8 đảo nhỏ ngoài Thái Bình Dương.
Ở Uruma có các khu ưu đãi dành cho các xí nghiệp trong ngành công nghệ thông tin và tài chính như: Ishikawa Regional Development Center Maitenkan, Ichui Gushikawa Jinbunkan, Uruma City IT Buiness Support Center.
Bão Chaba (2016)

| Bão cuồng phong dữ dội (Thang JMA) |
| --- | --- |
Siêu bão cuồng phong cấp 5 (SSHWS/JTWC)
Bão Chaba nhìn từ trạm vũ trụ ISS
Hình thành: 24 tháng 9 năm 2016
Tan: 7 tháng 10 năm 2016
(Xoáy thuận ngoài nhiệt đới sau ngày 5 tháng 10 năm 2016)


 
Sức gió mạnh nhất: Duy trì liên tục trong 10 phút: 215 km/h (130 mph) Duy trì liên tục trong 1 phút: 280 km/h (175 mph)
Áp suất thấp nhất: 905 mbar (hPa); 26.72 inHg


 
Số người chết: 10 total
Thiệt hại: $129 triệu (USD 2016)
Vùng ảnh hưởng: Quần đảo Mariana, Hàn Quốc, Nhật Bản, Viễn Đông

Một phần của Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2016
 
Bão Chaba năm 2016, được biết đến ở Philippines với tên gọi Bão Igme, là cơn bão nhiệt đới mạnh thứ tư trong năm 2016 và là cơn bão nhiệt đới mạnh nhất đổ bộ vào Hàn Quốc kể từ Sanba năm 2012. Bão Chaba đã làm 7 người chết ở nước này. Bão Chaba là cơn bão thứ 18 và là cơn bão thứ 8 của mùa bão năm 2016 ở Thái Bình Dương.
Cấp bão

Cấp bão (Nhật Bản): 115 kts – bão cuồng phong. Áp suất: 905 mbar (hPa)
Cấp bão (Hoa Kỳ): 150 kts – siêu bão cuồng phong cấp 5
Cấp bão (Đài Loan): 55 m/s (200 km/h) - siêu bão
Cấp bão (Hàn Quốc): 180 km/h (50 m/s) - siêu bão
Cấp bão (Hồng Kông): 220 km/h - siêu bão
Cấp bão (Macau): 212 km/h - bão cuồng phong
Cấp bão (Philippines): 195 km/h - bão cuồng phong
Cấp bão (Thái Lan): 215 km/h (115kts) - bão cuồng phong
Cấp bão (Trung Quốc): 215 km/h (60 m/s) - siêu bão
Lịch sử khí tượng

Vào ngày 26 tháng 9, một áp thấp nhiệt đới đã phát triển khoảng 1.445   km (898 mi) phía đông-đông bắc của đảo Guam. Mặc dù môi trường rất thuận lợi, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) đã nâng cấp hệ thống này thành một cơn bão nhiệt đới và đặt cho nó cái tên Chaba vào cuối ngày hôm sau. Đầu ngày 28 tháng 9, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) đã đưa ra số hiệu 21W. lưu bùng nổ và cải thiện cấu trúc đối lưu tổng thể đã thúc đẩy JTWC nâng cấp nó thành một cơn bão nhiệt đới. Đến ngày 30 tháng 9, Chaba đã mạnh lên thành một cơn bão nhiệt đới dữ dội sau khi đối lưu sâu đã phát triển thành các điều kiện rất thuận lợi như gió cắt rất thấp và nhiệt độ mặt nước biển (SSTs) khoảng 30 độ C. Vào ngày 1 tháng 10, Chaba di chuyển vào khu vực trách nhiệm của Philippines, với PAGASA gán tên địa phương Igme, khi nó bắt đầu di chuyển theo hướng tây bắc. Vài giờ sau, cả hai cơ quan đã nâng cấp Chaba thành một cơn bão sau khi tổ chức và cấu trúc của nó đã được cải thiện rất nhiều. Trong ngày tiếp theo, Chaba trở nên cân xứng hơn khi các dải trung chuyển quấn vào đối lưu trung tâm sâu của nó, báo hiệu sự khởi đầu của sự hình thành xoáy thuận bùng nổ.
Tiếp tục xu hướng tăng cường của mình, bão Chaba đạt cường độ siêu bão cấp 5 với cường độ 5 nmi (9,3 km; 5,8 mi) mạnh mắt rộng được bao quanh bởi lõi đối lưu rất mãnh liệt do các SST rất ấm. Vào ngày 3 tháng 10, Chaba đạt cường độ cực đại với sức gió kéo dài 10 phút là 215   km/h (130   mph), gió duy trì trong 1 phút 280   km/h (175   mph), và áp suất trung tâm tối thiểu 905 mbar. Sau đó, JTWC tuyên bố rằng Chaba bắt đầu suy yếu, vì lõi của nó trở nên bất đối xứng, và Chaba suy yếu thành cơn bão mạnh cấp 4 vào ngày 4 tháng 10. Sau đó, sự suy yếu đáng kể đã khiến JTWC hạ cấp thành một cơn bão cấp 2, do tương tác với gió bắc-đông bắc mạnh. Vào lúc 10:00 sáng KST (01:00 UTC), Chaba đổ bộ Geojedo và sau đó đổ bộ vào Busan một giờ sau đó với sức gió 120   km/h (75   mph). Vào thời điểm đó, Chaba bắt đầu trải qua quá trình chuyển đổi thành xoáy thuận ngoài nhiệt đới và JTWC đã đưa ra cảnh báo cuối cùng vài giờ sau đó, trong khi hạ cấp hệ thống thành một cơn bão nhiệt đới. Đồng thời, JMA hạ cấp Chaba xuống một cơn bão nhiệt đới dữ dội. Sáu giờ sau, JMA đưa ra lời khuyên cuối cùng, khi bão Chaba trở thành xoáy thuận ngoại nhiệt đới.
Dự báo

Hãng hàng không EVA Air và China Airlines đã hủy các chuyến bay đến Okinawa đã được lên kế hoạch vào ngày 3 tháng 10, đó là ngày cơn bão được dự báo sẽ ảnh hưởng đến Okinawa. EVA Air trước đây đã bị chỉ trích vì điều hành các chuyến bay đến các điểm đến bị ảnh hưởng bởi bão một tuần trước đó, khi cơn bão Megi đang ảnh hưởng đến khu vực.
Ảnh hưởng > Số liệu quan trắc bão

| Quốc gia | Thời gian (UTC) | Trạm khí tượng | Gió duy trì trong 10 phút mạnh nhất  (m/s - cấp gió) | Gió giật 3 giây mạnh nhất (m/s - cấp gió) | Áp suất mực nước biển thấp nhất  (hPa) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hàn Quốc | 5/10/2016 01:47 | 47159 Busan |  |  | 981,2 |
| Hàn Quốc | 5/10/2016 01:15 | 47159 Busan | 16,7 - cấp 7 |  |  |
| Hàn Quốc | 5/10/2016 01:10 | 47159 Busan |  | 28,3 - cấp 11 |  |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 23:10 | 47168 Yeosu |  |  | 983,7 |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 23:16 | 47168 Yeosu | 29,4 - cấp 11 |  |  |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 23:59 | 47168 Yeosu |  | 38,9 - cấp 13 |  |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 19:44 | 47184 Jeju |  |  | 983.6 |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 19:20 | 47184 Jeju | 29,0 - cấp 11 |  |  |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 19:34 | 47184 Jeju |  | 47,0 - cấp 15 |  |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 19:20 | 47185 Gosan |  |  | 977,3 |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 19:31 | 47185 Gosan | 49,0 - cấp 15 |  |  |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 19:22 | 47185 Gosan |  | 56,5 - cấp 17 |  |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 19:27 | 47186 NTC |  |  | 968,1 |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 20:28 | 47186 NTC | 21,0 - cấp 9 |  |  |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 20:11 | 47186 NTC |  | 36,9 - cấp 13 |  |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 19:54 | 47188 Seongsan |  |  | 964,3 |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 19:08 | 47188 Seongsan | 19,5 - cấp 8 |  |  |
| Hàn Quốc | 4/10/2016 19:17 | 47188 Seongsan |  | 30,4 - cấp 11 |  |
| Nhật Bản | 3/10/2016 15:41 | 47929 KUMEJIMA |  |  | 957,2 |
| Nhật Bản | 3/10/2016 15:43 | 47929 KUMEJIMA | 39,6 - cấp 13 |  |  |
| Nhật Bản | 3/10/2016 15:42 | 47929 KUMEJIMA |  | 56,8 - cấp 17 |  |
| Nhật Bản | 5/10/2016 11:15 | 47605 KANAZAWA |  |  | 997,5 |
| Nhật Bản | 5/10/2016 12:12 | 47605 KANAZAWA | 23,1 - cấp 9 |  |  |
| Nhật Bản | 5/10/2016 12:09 | 47605 KANAZAWA |  | 43,4 - cấp 14 |  |
Những thiệt hại

Cơn bão đã gây ra những thiệt hại lan rộng trên khắp các khu vực phía Nam của Hàn Quốc, làm ít nhất 7 người chết và 3 người mất tích. Giao thông bị gián đoạn, với hàng trăm chuyến bay bị hủy, trong khi hơn 220.000 hộ gia đình bị mất điện. Chaba là cơn bão mạnh nhất tấn công đất nước kể từ Sanba năm 2012, và là cơn bão mạnh nhất tháng 10 đổ bộ Triều Tiên, lập kỷ lục mới về tỷ lệ mưa trên đảo Jeju. Lũ lụt cũng được báo cáo ở các thành phố phía nam Hàn Quốc Ulsan, Gyeongju và Busan. Thiệt hại được báo cáo ở 143.3 ₩   tỷ (129 triệu đô la Mỹ).
Biểu đồ thể hiện đường đi và cường độ của bão theo thang Saffir–Simpson
Chú thích biểu đồ
Thang Saffir–Simpson

     Áp thấp nhiệt đới (≤38 mph, ≤62 km/h)

     Bão nhiệt đới (39–73 mph, 63–118 km/h)

     Cấp 1 (74–95 mph, 119–153 km/h)

     Cấp 2 (96–110 mph, 154–177 km/h)

     Cấp 3 (111–129 mph, 178–208 km/h)

     Cấp 4 (130–156 mph, 209–251 km/h)

     Cấp 5 (≥157 mph, ≥252 km/h)

     Không rõ



Kiểu bão
 Xoáy thuận nhiệt đới
 Xoáy thuận cận nhiệt đới
 Xoáy thuận ngoài nhiệt đới, áp thấp tàn dư, nhiễu động nhiệt đới, hoặc áp thấp gió mùa
Palanpur

| Palanpur |
| --- | --- |

Palanpur
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Gujarat
Độ cao: 209 m (686 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 110,383
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 2742
Palanpur là một thành phố và khu đô thị của quận Banas Kantha thuộc bang Gujarat, Ấn Độ.
Địa lý

Palanpur có vị trí 24°10′B 72°26′Đ﻿ / ﻿24,17°B 72,43°Đ﻿ / 24.17; 72.43 Nó có độ cao trung bình là 209 mét (685 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Palanpur có dân số 110.383 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Palanpur có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 61%. Tại Palanpur, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Shimonoseki, Yamaguchi

| Shimonoseki 下関市 |
| --- | --- |
—  Thành phố  —
 

  Hiệu kỳ Biểu tượng
 Vị trí của Shimonoseki ở  Yamaguchi
Shimonoseki 
Tọa độ: 33°57′B 130°56′Đ﻿ / ﻿33,95°B 130,933°Đ﻿ / 33.950; 130.933 
Quốc gia: Nhật Bản
Vùng: Chūgoku
Tỉnh: Yamaguchi
Chính quyền
 • Thị trưởng: Ejima Kiyoshi
Diện tích
 • Tổng cộng: 716 km2 (276 mi2)
Dân số (2005)
 • Tổng cộng: 290.693
Múi giờ: UTC+9
Mã điện thoại: 0832
Thành phố kết nghĩa: Jeddah, Istanbul, Busan, Kikugawa
- Cây: Camphor Laurel
- Hoa: Crinum asiaticum
Website: Thành phố Shimonoseki
Shimonoseki (Nhật: 下関市 (Hạ Quan thị), Hepburn: Shimonoseki-shi?) là một thành phố thuộc tỉnh Yamaguchi, và là một đô thị trung tâm vùng của vùng Tây Chūgoku, Nhật Bản.
Tuy không phải là tỉnh lỵ, song Shimonoseki có quy mô dân số còn lớn hơn cả tỉnh lỵ Yamaguchi và là đô thị đông dân thứ 5 ở vùng Chūgoku. Về mặt kinh tế, Shimonoseki cũng là trung tâm của tỉnh và có giao lưu mật thiết với vùng Bắc Kyūshū. Nhiều công ty và cơ quan chính quyền trung ương cũng đặt văn phòng đại diện của mình ở đây chứ không phải tại tỉnh lỵ.
Trong thành phố có 5 cơ sở đào tạo bậc đại học.
Shimonoseki có cả sân bay lẫn hải cảng quốc tế, có 3 tuyến đường sắt đô thị. Tàu shinkansen San'yo dừng lại ở ga Shinshimonoseki.
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
UTC−08:30

UTC-8:30 là giờ cho quần đảo Pitcairn của Anh , cách giờ trung bình Greenwich 8 giờ 30 phút.
Mai dương

| Mai dương |
| --- | --- |
Quả cây mai dương
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Magnoliophyta
Lớp (class): Magnoliopsida
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Phân họ (subfamilia): Mimosoideae
Chi (genus): Mimosa
Loài (species): M. pigra
Danh pháp hai phần
Mimosa pigra L. 
Mai dương hay còn gọi trinh nữ nâu, trinh nữ đầm lầy, cây mắt mèo (danh pháp hai phần: Mimosa pigra) là một loài thực vật thuộc chi chi Trinh nữ, phân họ Trinh nữ của họ Đậu. Loài này có nguồn gốc vùng nhiệt đới Nam Mỹ, có họ hàng với cây trinh nữ mọc rất nhiều ở Việt Nam.
Đặc điểm

Cây mai dương có thể mọc cao tới 2 m, mọc dày đặc ở vùng đất ẩm ướt. Thân và lá cây có nhiều gai cứng dẫn từ gốc đến ngọn, quả cây có nhiều lông ngứa. Sau 6 tháng thì ra hoa và kết quả. Mỗi lần sinh sản có thể sinh ra khoảng 9.000 hạt mới, và lan đi rất nhanh. Vì có khả năng xâm lấn mạnh, nó có thể hủy hoại các hệ sinh thái cây bụi đã có ở một nơi nào đó.
Có chứa hợp chất gây ngứa: tinh dầu thực vật Urushiol. Loại dầu này rất độc, thường bay trong không khí và đọng lại trên cây cỏ. Chỉ cần một phần tỷ của một gam (nanogram) tinh dầu này là đủ cho một người phải gãi như điên khùng. Các bác sĩ thường ví von rằng muốn làm tất cả mọi người trên trái đất phải gãi, họ chỉ cần không tới 10 gam chất dầu Urushiol.
Dĩ nhiên, phương pháp tốt nhất là mặc quần áo kín đáo, đừng để da thịt tiếp xúc với cây cỏ... Trong trường hợp lỡ bị ngứa rồi, hãy làm theo phương pháp sau:
- Cố đừng gãi, vì càng gãi nó càng lan rộng ra. Nên nhớ chỉ một phần tỷ g tinh dầu là đủ gây ngứa, và chất độc dễ dàng theo móng tay bạn đến làm ngứa những phần da khác; khiến bạn càng gãi, vết ngứa càng lan rộng ra.
- Rửa chỗ ngứa với nước. Đừng dùng khăn, vì chất Urushiol có thể bám vào khăn, làm ngứa những chỗ khác. Rửa cho đến khi hết ngứa, sau đó thoa vào chỗ ngứa một chút alcohol (rượu cồn) nếu có.
- Giặt quần áo có dính chất Urushiol với nước, có hoặc không có xà phòng đều được.
Ngoài ra, các chất như xăng, dầu hỏa, acetone, amonia... đều có công dụng làm loãng chất Urushiol. Nên dùng ngón tay thấm các chất này và chà lên vết thương (không nên dùng thường xuyên, vì những chất này đều có hại đối với da thịt).
Tại Việt Nam

Hiện nay, tại Thừa Thiên-Huế và một số vùng khác của Việt Nam, người ta đang cố gắng kìm hãm sự phát triển của nó, để bảo vệ cho các hệ sinh thái hiện tại.
Một vài hình ảnh

Một cây mai dương ở Việt Nam.
Một nhánh mai dương, có quả và hoa.
Hoa mai dương.
Cây Mai Dương
Chú thích

↑  “Cây mai dương làm cằn cỗi đất đai - Báo Quảng Nam”. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2012.
↑  Nỗi lo từ cây Mai Dương
↑  Huế: Lời cảnh báo từ cây Mắt mèo
↑  Sai lầm về cây mắt mèo
Tư liệu liên quan tới Mimosa pigra tại Wikimedia Commons