stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Clara Stauffer
Thời thơ ấu và Nội chiến Tây Ban Nha

Clara Stauffer sinh ra ở Madrid vào năm 1904. Cha bà là Konrad Stauffer, một nhà sản xuất bia người Đức đã di cư đến Tây Ban Nha vào năm 1889, còn mẹ là Clara Sofía Loewe. Bà lớn lên ở Đức, quay trở lại Tây Ban Nha vào năm 1936. Stauffer tham gia rất nhiều vào các môn thể thao điền kinh, bao gồm bơi lội và trượt tuyết. Vào năm 1931, Stauffer đã giành chiến thắng trong một cuộc thi bơi lội bằng cách vượt qua đầm phá Peñalara trong vòng chưa đầy hai phút, và vào năm 1938, bà là người phụ nữ đầu tiên tham gia cuộc đua trượt tuyết Flying Kilomet ở St. Moritz. Bà không thể hoàn thành cuộc đua ở sự kiện thứ hai, nhưng từng đạt được tốc độ 65,59 dặm Anh trên giờ (105,56 km/h).
Stauffer là thành viên của Sección Femenina và là đồng minh thân cận của thủ lĩnh Pilar Primo de Rivera. Trong Nội chiến Tây Ban Nha, Stauffer làm trưởng ban tuyên truyền của Sección Femenina và đảm trách bộ phận báo chí. Bà đề xuất "Auxilio Invierno" là tên ban đầu của tổ chức từ thiện Quốc gia trong Nội chiến Tây Ban Nha (theo tên tổ chức Winterhilfe, cả hai có nghĩa là "Viện trợ Mùa đông"). Stauffer ủng hộ phong trào chính trị cực hữu và các nhà lãnh đạo chính trị quốc gia, bà lưu giữ những bức chân dung lớn của Francisco Franco, José Antonio Primo de Rivera, Adolf Hitler và Benito Mussolini trên tường trong văn phòng của bà. Stauffer đã xuất bản một cuốn sách về Sección Femenina vào năm 1940.
Chiến tranh thế giới thứ hai và hợp tác với Đức Quốc xã

Năm 1943, Stauffer tháp tùng Pilar Primo de Rivera đến Đức với sứ mệnh tăng cường quan hệ giữa Đức và Tây Ban Nha. Trong chuyến đi này, bà đã gặp nhà ngoại giao Đức Quốc xã Wilhelm Faupel, một trong số những viên chức Đức Quốc xã cao cấp. Stauffer và Faupel được cho là đã hợp tác thường xuyên sau đó, đặc biệt là trong công việc bảo vệ Đức Quốc xã.
Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai ở châu Âu kết thúc, Stauffer trở thành nhân vật chính trong tổ chức cứu trợ Tây Ban Nha–Đức Hilfsverein, tổ chức mà bà cùng với José Boos đồng sáng lập. Chính phủ Tây Ban Nha ngầm ủng hộ hoạt động này nhưng khuyến cáo họ không nên công khai hoặc chính thức hóa công việc của mình. Trong những năm tiếp theo, bà làm việc để che giấu và tìm việc làm cho các thành viên chính phủ Đức Quốc xã trốn sang Tây Ban Nha, và bà tham gia vào các đường dây vận chuyển lậu thành viên Đức Quốc xã đến Argentina. Stauffer đã điều hành trơn tru các hoạt động từ thiện, quyên góp thực phẩm và quần áo cho những kẻ đào tẩu của Đức Quốc xã. Công việc của bà chủ yếu được tài trợ bởi Johannes Bernhardt, một doanh nhân người Đức gốc Tây Ban Nha.
Phần lớn công việc của bà liên quan đến hoạt động đảm bảo việc thả những tù nhân Quốc xã đang bị giam cầm ở Tây Ban Nha, chẳng hạn như những người tù ở trại thực tập Sobron, bằng cách phụ trách họ với tư cách của tổ chức từ thiện. Căn hộ của Stauffer trở thành trung tâm vận chuyển lậu và là nơi cất giữ nhiều bộ trang phục để ngụy trang cho các thành viên Đức Quốc xã. Nguồn cung trang phục cho bà rất lớn; cháu trai của Stauffer mô tả mỗi căn phòng "chứa đầy hàng chục đôi ủng, áo sơ mi, áo khoác, quần dài, tất và găng tay".
Ước tính rằng Stauffer đã hỗ trợ 800 thành viên chính phủ Đức Quốc xã trốn sang Tây Ban Nha. Ảnh hưởng của Stauffer trong chương trình này khiến tên của bà được đưa vào danh sách hồi hương của Hội đồng Kiểm soát Đồng minh (Allied Control Council) vào năm 1947, danh sách gồm 104 cá nhân ở Tây Ban Nha bị truy nã vì liên quan đến tội ác của Đức Quốc xã; bà là người phụ nữ duy nhất trong danh sách. Stauffer tiếp tục duy trì mối quan hệ làm việc với chính phủ Tây Ban Nha, chính phủ đã cho phép các hoạt động của Stauffer và ngăn chặn việc dẫn độ Stauffer. Năm 1948, Stauffer mắc bệnh viêm màng phổi, nguyên nhân là do bà phải làm việc và đi lại liên tục trong hoạt động của Con đường chuột.
Cái chết và di sản

Stauffer qua đời tại Madrid vào ngày 15 tháng 10 năm 1984. Bà là nhân vật chính trong tiểu thuyết lịch sử viễn tưởng Los pacientes del doctor García của Almudena Grandes, và bà được miêu tả bởi Eva Llorach trong bản chuyển thể truyền hình The Patients of Dr. García.
Chú thích

1 2 3 4 5 6 7 8 9  García, Javier Martín (2 tháng 7 năm 2020). “Clarita Stauffer, la dama que escondía nazis en España” [Clarita Stauffer, the lady who hid Nazis in Spain]. La Vanguardia (bằng tiếng Tây Ban Nha). Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2023.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Walters, Guy (2010). Hunting Evil: The Nazi War Criminals Who Escaped and the Quest to Bring Them to Justice (bằng tiếng Anh). Crown. tr. 133–137. ISBN 978-0-307-59248-4.
1 2 3 4 5  Bowen, Wayne H. (2000). Spaniards and Nazi Germany: Collaboration in the New Order (bằng tiếng Anh). University of Missouri Press. ISBN 978-0-8262-6282-0.
1 2  Messenger, David A. (2011). “Beyond War Crimes: Denazification, 'Obnoxious' Germans and US Policy in Franco's Spain after the Second World War”. Contemporary European History. 20 (4): 473. doi:10.1017/S0960777311000488. ISSN 0960-7773. JSTOR 41238374. S2CID 159528003.
1 2 3 4  Brenneis, Sara J.; Herrmann, Gina (2020). Spain, the Second World War, and the Holocaust: History and Representation (bằng tiếng Anh). University of Toronto Press. ISBN 978-1-4875-3251-2.
1 2  Constenla, Tereixa (27 tháng 8 năm 2017). “Clarita y sus 800 nazis” [Clarita and her 800 Nazis]. El Pais (bằng tiếng Tây Ban Nha). Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 8 năm 2017. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2023.
↑  “'Los pacientes del doctor García': comienza el rodaje de la primera serie que adapta a Almudena Grandes” ['The patients of doctor García', by Almudena Grandes, becomes a series on La 1]. Diez Minutos (bằng tiếng Tây Ban Nha). 18 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2023.
Lasioglossum rupestre

| Lasioglossum rupestre> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Halictidae
Phân họ (subfamilia): Halictinae
Tông (tribus): Halictini
Chi (genus): Lasioglossum
Loài (species): L. rupestre
Danh pháp hai phần
Lasioglossum rupestre (Warncke, 1984) 
Lasioglossum rupestre là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1984.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Chặng đua GP Eifel 2020

| Thông tin |
| --- | --- | --- | --- |
 Chặng đua thứ 11 trong tổng số 17 chặng của Giải đua xe Công thức 1 2020
 Hình dạng trường đua Nürburgring's GP-Strecke
Ngày tháng:  11 tháng 10 năm 2020
Tên chính thức:  Formula 1 Aramco Großer Preis der Eifel 2020
Địa điểm:  Nürburgring Nürburg, Rhineland-Palatinate, Đức
Thể loại cơ sở đường đua:  Trường đua chuyên dụng
Chiều dài đường đua:  5.148 km
Chiều dài chặng đua:  60 vòng, 308.617 km
Thời tiết:  Có mây, 10 °C (50 °F)
Số lượng khán giả:  13,500
Vị trí pole
| Tay đua |   Valtteri Bottas |  Mercedes |  |
Thời gian:  1:25.269
Vòng đua nhanh nhất
| Tay đua |   Max Verstappen |  Red Bull Racing-Honda |  |
Thời gian:  1:28.139 ở vòng thứ 60 (lap record)
Bục trao giải
| Chiến thắng |   Lewis Hamilton |  Mercedes |  |
| Hạng nhì |   Max Verstappen |  Red Bull Racing-Honda |  |
| Hạng ba |   Daniel Ricciardo |  Renault |  |
Chặng đua GP Eifel 2020 (tên chính thức là Formula 1 Aramco Großer Preis der Eifel 2020) là chặng đua thứ 11 của Giải đua xe Công thức 1 2020. Chặng đua diễn ra từ ngày 09 đến 11  tháng 10 năm 2020 tại trường đua  Nürburgring, Đức. Người chiến thắng là Lewis Hamilton của đội đua Mercedes, chiến thắng này giúp cho Hamilton chính thức san bằng kỷ lục 91 chiến thắng chặng của huyền thoại Michael Schumacher.
Bối cảnh

Đây là chặng đua được bổ sung vào lịch thi đấu sau khi nhiều chặng đua bị hủy vì đại dịch Covid-19.
Diễn biến chính

Valtteri Bottas là người giành pole và giữ được vị trí dẫn đầu sau vòng 1. Tuy nhiên tay đua người Phần Lan lại có pha cua lỗi ở vòng 13 nên bị đồng đội Lewis Hamilton vượt. Xui xẻo lại ập đến với Bottas khi anh bị hư động cơ ở vòng 18, phải bỏ cuộc.
Đến vòng 44, xe an toàn xuất hiện để các nhân viên thu dọn chiếc xe của Lando Norris bị chết máy nằm cạnh đường đua. Nhưng điều đó không làm ảnh hưởng quá nhiều đến cuộc đua của Hamilton. Ở khoảng 10 vòng cuối, tay đua người Anh vẫn có thể tạo ra khoảng cách an toàn với Max Verstappen để giành chiến thắng thứ 91 trong sự nghiệp, đồng thời cân bằng kỷ lục số lần chiến thắng chặng đua của Micheal Schumacher.
Trên BXH tổng, Hamilton tiếp tục dẫn đầu với 230 điểm.
Kết quả

| Stt | Số xe | Tay đua | Đội đua | Lap | Thời gian | Xuất phát | Điểm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 44 |  Lewis Hamilton | Mercedes | 60 | 1:35:49.641 | 2 | 25 |
| 2 | 33 |  Max Verstappen | Red Bull Racing-Honda | 60 | +4.470 | 3 | 19 |
| 3 | 3 |  Daniel Ricciardo | Renault | 60 | +14.613 | 6 | 15 |
| 4 | 11 |  Sergio Pérez | Racing Point-BWT Mercedes | 60 | +16.070 | 9 | 12 |
| 5 | 55 |  Carlos Sainz Jr. | McLaren-Renault | 60 | +21.905 | 10 | 10 |
| 6 | 10 |  Pierre Gasly | AlphaTauri-Honda | 60 | +22.766 | 12 | 8 |
| 7 | 16 |  Charles Leclerc | Ferrari | 60 | +30.814 | 4 | 6 |
| 8 | 27 |  Nico Hülkenberg | Racing Point-BWT Mercedes | 60 | +32.596 | 20 | 4 |
| 9 | 8 |  Romain Grosjean | Haas-Ferrari | 60 | +39.081 | 16 | 2 |
| 10 | 99 |  Antonio Giovinazzi | Alfa Romeo Racing-Ferrari | 60 | +40.035 | 14 | 1 |
| 11 | 5 |  Sebastian Vettel | Ferrari | 60 | +40.810 | 11 |  |
| 12 | 7 |  Kimi Räikkönen | Alfa Romeo Racing-Ferrari | 60 | +41.476 | 19 |  |
| 13 | 20 |  Kevin Magnussen | Haas-Ferrari | 60 | +49.585 | 15 |  |
| 14 | 6 |  Nicholas Latifi | Williams-Mercedes | 60 | +54.449 | 18 |  |
| 15 | 26 |  Daniil Kvyat | AlphaTauri-Honda | 60 | +55.588 | 13 |  |
| Ret | 4 |  Lando Norris | McLaren-Renault | 42 | Power unit | 8 |  |
| Ret | 23 |  Alexander Albon | Red Bull Racing-Honda | 23 | Radiator | 5 |  |
| Ret | 31 |  Esteban Ocon | Renault | 22 | Hydraulics | 7 |  |
| Ret | 77 |  Valtteri Bottas | Mercedes | 18 | Power unit | 1 |  |
| Ret | 63 |  George Russell | Williams-Mercedes | 12 | Collision | 17 |  |
Fastest lap:  Max Verstappen (Red Bull Racing-Honda) – 1:28.139 (lap 60)

Nguồn: Trang chủ Formula1
Nemoria decorata

| Nemoria decorata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Nemoria
Loài (species): N. decorata
Danh pháp hai phần
Nemoria decorata Warren, 1904 
Nemoria decorata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Tzitzio

| Tzitzio |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 
TzitzioVị trí ở Mexico
Quốc gia:  Mexico
Bang: Michoacán
Thủ phủ: Tzitzio
Thủ phủ: Tzitzio 
Dân số (2005)
 • Tổng cộng: 9.394
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Tzitzio là một đô thị thuộc bang Michoacán, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 9394 người.
Túc Đán

Túc Đán là một xã thuộc huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái, Việt Nam.
Địa lý

Xã Túc Đán nằm ở phía bắc huyện Trạm Tấu, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị xã Nghĩa Lộ và huyện Văn Chấn
Phía tây giáp tỉnh Sơn La
Phía nam giáp xã Xà Hồ và xã Pá Lau
Phía bắc giáp huyện Mù Cang Chải và huyện Văn Chấn.
Xã Túc Đán có diện tích 144,46 km², dân số năm 2019 là 3.598 người, mật độ dân số đạt 24 người/km².
Hành chính

Xã Túc Đán được chia thành 7 thôn: Háng Tầu, Làng Ninh, Làng Tống, Pá Khoang, Pá Tê, Tà Chử, Trống Tầu.
Chú thích

1 2  Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. “Dân số đến 01 tháng 4 năm 2019 - tỉnh Yên Bái”. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2020.
↑  Tổng cục Thống kê
660 TCN

Năm lịchBản mẫu:SHORTDESC:Năm lịch
| --- | --- |
Thiên niên kỷ:: thiên niên kỷ 1 TCN
Thế kỷ::  thế kỷ 8 TCN  thế kỷ 7 TCN   thế kỷ 6 TCN
Thập niên::  thập niên 680 TCN  thập niên 670 TCN  thập niên 660 TCN  thập niên 650 TCN  thập niên 640 TCN
Năm::  663 TCN  662 TCN  661 TCN  660 TCN  659 TCN  658 TCN  657 TCN
Sự kiện

11 tháng 2 - Theo truyền thống, vào ngày 1 tháng 1 năm Tân Dậu, Thiên hoàng Jimmu bắt đầu trị vì và thành lập nên Nhật Bản.
Tấn Hiến công sai Thế tử Thân Sinh đem quân đi đánh đất Đông Sơn.
Nước Địch vào đánh nước Vệ, giết Vệ Ý công, sau đó đánh phá nước Hình. Vệ Đái công lên ngôi.
Công tử Khánh Phủ sai thủ hạ là Bốc Kỳ mang quân tập kích giết chết cháu họ là Lỗ Mẫn công.
Mất

Tần Thành công, quân chủ nước Tần
Vệ Ý công, quán chủ nước Vệ
Vệ Đái công, quân chủ nước Vệ
Lỗ Mẫn công, quân chủ nước Lỗ
Khánh Phủ, công tử nước Lỗ
Ai Khương, phu nhân nước Lỗ
Tư thần lang

Tư thần lang (司辰郎, Timekeeper of the Imperial Observatory) là chức quan phụ giúp quan Ngũ quan chính, giữ việc theo dõi thời tiết, mùa màng trong Tư thiên đài thời Đường Trung Quốc.
Tại Việt Nam, thời Lê Thánh Tông, Tư thần lang là thuộc viên của cơ quan Tư thiên giám.
Thời Nguyễn Gia Long, Khâm thiên giám không đặt chức Tư thần lang, nhưng có chức Linh đài lang với trách nhiệm tương tự như chức Tư thần lang.
Lưu ý

Tại Trung Quốc, do Tư thiên đài là tên cơ quan, nên tên gọi đầy đủ cho chức vụ này là Tư thiên Tư thần lang (司天司辰郎)
Tại Việt nam, do Tư thiên giám là tên cơ quan, nên tên gọi đầy đủ cho chức vụ này khi còn cơ quan Tư thiên giám là Tư thiên giám Tư thần lang (司天監司辰郎)
Chú thích

↑  Từ điển chức quan Việt Nam, Đỗ Văn Ninh, 2002, trang 790 1631. Tư thiên giám Tư thần lang
| x t Quan chế các triều đại quân chủ Việt Nam |
| --- | --- |
Thời kỳ:  Đinh  Tiền Lê  Lý  Trần  Lê sơ  Nguyễn 
Danh sáchchức quan:  Án sát  Bố chính  Cai bạ / Cai bộ  Cai cơ  Cai đội  Cai thuyền  Chưởng cơ  Chưởng dinh  Chưởng doanh  Chưởng vệ  Đại học sĩ  Đề đốc  Đô chỉ huy sứ  Đô đốc  Đốc học  Giáo thụ  Hiệp trấn  Huấn đạo  Khanh sĩ  Khâm sai  Ký lục  Lãnh binh  Lệnh doãn  Lục bộ  Ngũ quân Đô đốc  Ngũ quân Đô đốc phủ  Ngũ quân Đô thống  Phò mã  Phủ doãn  Quản cơ  Suất đội  Suất thập  Tể tướng  Thái thú  Thứ sử  Tam công  Thừa tướng  Thái giám  Thái sư  Thái uý  Tham hiệp trấn  Thượng thư  Tiết độ sứ  Tổng đốc  Trấn thủ  Tri châu  Tri phủ  Tuần phủ  Tư đồ  Tứ trụ triều đình  Văn chức
Calytrix leschenaultii

| Calytrix leschenaultii |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Calytrix
Loài (species): C. leschenaultii
Danh pháp hai phần
Calytrix leschenaultii (Schauer) Benth. 
Danh pháp đồng nghĩa
 Calycothrix leschenaultii Schauer
Calytrix leschenaultii là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (Schauer) Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1867.
Chú thích

↑  “Calytrix leschenaultii”. Australian Plant Name Index (APNI), IBIS database. Centre for Plant Biodiversity Research, Australian Government, Canberra. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2010.[liên kết hỏng]
↑  The Plant List (2010). “Calytrix leschenaultii”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Lasioglossum ruwenzoriellum

| Lasioglossum ruwenzoriellum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Halictidae
Phân họ (subfamilia): Halictinae
Tông (tribus): Halictini
Chi (genus): Lasioglossum
Loài (species): L. ruwenzoriellum
Danh pháp hai phần
Lasioglossum ruwenzoriellum Cockerell, 1945 
Lasioglossum ruwenzoriellum là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1945.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Aysha tertulia

| Aysha tertulia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Anyphaenidae
Chi (genus): Aysha
Loài (species): A. tertulia
Danh pháp hai phần
Aysha tertulia Brescovit, 1992 
Aysha tertulia là một loài nhện trong họ Anyphaenidae.
Loài này thuộc chi Aysha. Aysha tertulia được Antonio D. Brescovit miêu tả năm 1992.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Penium costatum

| Penium costatum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Charophyta
Lớp (class): Zygnematophyceae
Bộ (ordo): Zygnematales
Họ (familia): Desmidiaceae
Chi (genus): Penium
Loài (species): P. costatum
Danh pháp hai phần
Penium costatum Hodgetts 
Penium costatum là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Penium.
Chú thích

↑  Penium costatum (TSN 8521) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
Trận chiến biển Philippine

| x t Chiến dịch quần đảo Mariana và Palau |
| --- | --- |
Saipan •  Biển Philippines •  Guam •  Tinian •  Peleliu •  Angaur
Trận chiến biển Philippines (hay còn được gọi là "Cuộc bắn gà ở quần đảo Mariana") là trận hải chiến trong Chiến tranh thế giới thứ hai giữa hải quân Đế quốc Nhật Bản và hải quân Mỹ diễn ra từ ngày 19 đến 20 tháng 6 1944 tại quần đảo Mariana. Đây cũng là trận hải chiến bằng hàng không mẫu hạm lớn nhất trong lịch sử  khi cả hai bên đã sử dụng tổng cộng 24 hàng không mẫu hạm trong trận đánh này (15 của Mỹ và 9 của Nhật).
Kết quả trận đánh là sự đại bại của hải quân Nhật khi họ mất khoảng 475 - 550 máy bay và 3 hàng không mẫu hạm lớn. Thất bại của Nhật là do nhiều nguyên nhân: Phía Mỹ có lực lượng máy bay đông hơn, phía Nhật đã đánh giá thấp sự hữu hiệu của radar và tài năng của các phi công đối phương, sự vượt trội của loại máy bay tiêm kích mới Grumman F6F Hellcat của Mỹ, việc trang bị các hệ thống pháo phòng không kiểu mới trên tàu chiến Mỹ, và nhất là sự sụt giảm chất lượng của các phi công Nhật, những người hầu hết là tân binh chưa được huấn luyện kỹ và còn thiếu kinh nghiệm chiến đấu.
Hoàn cảnh

Sau trận chiến quần đảo Santa Cruz vào tháng 10 và hải chiến Guadalcanal vào tháng 12 1942, Hạm đội liên hợp Nhật đã rút về Truk, Palau và Singapore để tổ chức lại lực lượng. Ngày 18 tháng 4 1943, đô đốc Isoroku Yamamoto, tổng tư lệnh hạm đội liên hợp bị máy bay Mỹ bắn hạ và chức vụ này được thay thế bằng đô đốc Mineichi Koga. Hải quân Nhật giờ đây có nhiệm vụ bảo vệ vành đai phòng thủ trên Thái Bình Dương bao gồm quần đảo Solomon, quần đảo Gilbert, quần đảo Mariana và quần đảo Aleutian.
Koga chết trong một tai nạn máy bay vào tháng 3 1944 và được thay thế bằng đô đốc Soemu Toyoda từ Tokyo, một người chưa bao giờ nhìn thấy tận mắt bất kì trận đánh nào của cuộc chiến và tất nhiên là không có kinh nghiệm chiến đấu. Hạm đội liên hợp, từng là niềm tự hào của đô đốc Yamamoto đã bị chia thành nhiều lực lượng nhỏ. Trong đó, lực lượng lớn nhất là hạm đội số 3, hay Hạm đội cơ động và được chỉ huy bởi phó đô đốc Jisaburo Ozawa.
Tháng 11 1943, bộ chỉ huy hải quân Nhật cho rằng thời cơ để tổ chức một cuộc phản công tại Thái Bình Dương đã đến khi mà sự xuất hiện của các hàng không mẫu hạm và thiết giáp hạm mới đã làm cân bằng lực lượng giữa Nhật và Mỹ. Một hoạch đã được vạch ra là "Chiến dịch A" (あ号作戦) theo đó các máy bay trên hàng không mẫu hạm kết hợp với các máy bay từ căn cứ mặt đất sẽ tấn công và tiêu diệt hạm đội Mỹ, sau đó tiến đến tiêu diệt lực lượng đổ bộ. Vào ngày 3 tháng 5, lệnh thực hiện Chiến dịch A đã được đưa ra và hạm đội Nhật bắt đầu tư thế chờ đợi.
Ngày 15 tháng 6 1944, hạm đội Mỹ do phó đô đốc Raymond A. Spruance bắt đầu cuộc đổ bộ vào Saipan. Trước đó vào ngày 11 tháng 5, hạm đội cơ động Nhật đã rời Singapore đến Tawitawi, hòn đảo nằm ở cực nam Philippines. Đô đốc Toyoda đã gửi một thông điệp đến tất cả các chiến hạm của Nhật Bản, dựa theo câu nói nổi tiếng của đô đốc Tōgō Heihachirō trong trận Tsushima năm 1905:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Sự quang vinh hay suy tàn của Đế quốc Nhật phụ thuộc vào trận đánh này. Mỗi người phải cống hiến hết sức mình | ” |
Diễn biến > Những cuộc đụng độ đầu tiên

4:45 sáng ngày 19 tháng 6, phó đô đốc Jisaburo Ozawa lúc này đang ở trên kì hạm Taihō, ra lệnh phóng máy bay đi trinh sát. 5:30 sáng, Lực lượng đặc nhiệm 58 Mỹ di chuyển về hướng đông bắc theo chiều gió và cũng chuẩn bị phóng máy bay trinh sát. Lúc 5:50 sáng, một phi công trên chiếc Mitsubishi Zero đã tìm thấy lực lượng Mỹ. Sau khi dùng radio thông báo vị trí hạm đội Mỹ, anh tấn công một chiếc khu trục hạm và bị bắn hạ.
Nhận được lệnh báo động, lực lượng không quân Nhật trên đảo Guam chuẩn bị tấn công quân Mỹ nhưng đã bị radar trên các tàu chiến Mỹ phát hiện. 1 nhóm F6F Hellcat từ hàng không mẫu hạm Belleau Wood được đưa đến để chặn đứng cuộc tấn công. Khi các máy bay Hellcat đến nơi, những máy bay Nhật vẫn đang còn cất cánh từ sân bay Orote. Một phút sau, nhờ radar, người Mỹ phát hiện ra thêm một lực lượng nữa của Nhật cất cánh từ một hòn đảo khác đang tấn công từ phía bắc. Một trận không chiến lớn đã diễn ra và kết quả là 35 máy bay Nhật bị bắn hạ. Trận không chiến này kéo dài trong khoảng một giờ nữa trước khi các máy bay Hellcat bị gọi trở về hàng không mẫu hạm.
Diễn biến > Tàu ngầm Mỹ tấn công

Ngày 16 tháng 6, tàu ngầm Mỹ USS Cavalla phát hiện một nhóm các tàu chở dầu Nhật đang đi theo Hạm đội cơ động về phía Bắc. Chỉ huy tàu ngầm này là Trung tá Herman J. Kossler đã thông báo phát hiện trên và có ý định tấn công các tàu chở dầu, tuy nhiên tổng chỉ huy lực lượng tàu ngầm hạm đội Thái Bình Dương Charles Lockwood lại ra lệnh cho tàu ngầm này bám theo các tàu chở dầu trên để tiếp cận Hạm đội cơ động. Ngày 17 tháng 6, hạm đội của Ozawa đến nạp đầy nhiên liệu lần cuối cùng trước trận đánh. Cavalla thông báo tin này và âm thầm bám theo Hạm đội cơ động trong khi người Nhật lại không hề hay biết gì cả.
Ngày 18 tháng 6, thêm một tàu ngầm Mỹ nữa đến phối hợp với USS Cavalla là USS Albacore. Sáng ngày 19 tháng 6, Albacore phát hiện các hàng không mẫu hạm Nhật và bắt đầu tấn công. Mục tiêu của nó là hàng không mẫu hạm Taihō, mẫu hạm mới nhất và lớn nhất trong lực lượng Nhật. Lúc này, Taiho vừa cho xuất kích 42 máy bay cho đợt tấn công thứ 2.
Hệ thống điều khiển ngư lôi của Albacore đã bị hỏng nên tất cả các ngư lôi đều được phóng bằng tay. 4 quả đi chệch mục tiêu và 2 quả trúng đích. Sakio Komatsu, một phi công Nhật vừa được phóng lên trông thấy quả ngư lôi đã không ngần ngại cho máy bay chúi đầu đâm vào và cả hai cùng nổ tung cách tàu 100 m. Tuy nhiên, quả ngư lôi thứ 2 đã đâm vào mạn tàu làm vỡ 2 thùng nhiên liệu máy bay. Đến thời điểm này, sự thiệt hại vẫn chưa có gì nghiêm trọng và chiếc tàu vẫn nằm trong tầm kiểm soát.
11:23, Cavalla thấy hàng không mẫu hạm Shōkaku đang chờ máy bay trở về đã cho phóng ngư lôi tấn công. Shōkaku đang trong quá trình tiếp nhiên liệu cho máy bay nên các ngư lôi đã gây ra các đám cháy không thể kiểm soát được và ngày càng bùng lên dữ dội khi nó gặp phải đạn và bom trên tàu. Cuối cùng, thuyền trưởng đã phải ra lệnh bỏ tàu. Vào lúc 14:08, một trái bom phát nổ khiến Shōkaku chìm nhanh chóng và làm cho 1.263 người thiệt mạng. Tàu tuần dương Nhật Yahagi cùng các tàu khu trục Urakaze, Wakatsuki và Hatsuzuki đã cứu được Thuyền trưởng Matsubara Hiroshi cùng 570 thủy thủ.
Trong thời gian đó, sĩ quan chỉ huy việc sửa chữa tàu Taihō do thiếu kinh nghiệm đã để mắc 1 sai lầm khủng khiếp. Ông này ra lệnh cho mở toàn bộ hệ thống thông hơi trên tàu để tống hết khói ra. Tuy nhiên hành động này đã dẫn đến hơi xăng tràn khắp tàu và Taihō trở thành một quả bom hẹn giờ khổng lồ mà không ai hay biết. Lúc 17:32, hơi xăng trên boong tàu bắt lửa gây ra một chuỗi các tiếng nổ lớn rồi chìm, kéo theo 1.650 sĩ quan và thủy thủ. Như vậy trong ngày đầu trận chiến, Nhật đã để tàu ngầm Mỹ đánh chìm hai hàng không mẫu hạm của mình.