stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Heian dai shogi

Heian dai shogi (tiếng Nhật: 平安大将棋 'cờ tướng lớn thời Heian') là một biến thể bàn cờ lớn ban đầu của shogi (cờ Nhật Bản) vì nó được chơi vào thời Heian. Cùng một tài liệu vào thế kỷ 12 mô tả hình thức shogi thời Heian cũng mô tả biến thể này. Thật không may, mô tả này không cung cấp đủ thông tin để thực sự chơi trò chơi, nhưng điều này đã không ngăn được mọi người cố gắng tái tạo lại hình thức sơ khai của shogi này. Một bản tái tạo khá hoàn chỉnh và có thể chơi được sẽ được phác thảo ở đây.
Luật chơi > Mục tiêu

Mục tiêu của trò chơi là chiếu hết quân Vua của đối thủ hoặc bắt tất cả các quân cờ khác, để lại một mình quân Vua của đối thủ trên bàn cờ. Không giống như shogi tiêu chuẩn, các quân cờ có thể không được thả lại vào bàn cờ sau khi bị bắt.
Luật chơi > Thiết lập trò chơi

Hai người chơi, Đen và Trắng (hoặc 先手 sente và 後手 gote), chơi trên một bàn cờ được chia thành một lưới gồm 13 hàng và 13 cột với tổng số 169 ô vuông. Các ô vuông không bị phân biệt bằng cách đánh dấu hoặc màu sắc.
Mỗi người chơi có một bộ 34 quân cờ hình nêm thuộc 13 loại khác nhau. Tổng cộng, người chơi phải nhớ 13 cách di chuyển khác nhau. Các quân cờ có kích thước hơi khác nhau. Từ lớn nhất đến nhỏ nhất (mạnh nhất đến yếu nhất, cho mỗi bên), chúng là:
1 Vua
2 Phi long
2 Kim tướng
2 Ngân tướng
1 Hoành hành
2 Đồng tướng
2 Thiết tướng
2 Mãnh hổ
2 Bôn xa
1 Chú nhân
2 Quế mã
2 Hương xa
13 Bộ binh
Nhiều tên tiếng Việt được chọn để tương ứng với các từ tương đương thô trong cờ vua phương Tây, thay vì là bản dịch của các tên quân cờ Nhật Bản.
Mỗi quân cờ có tên của nó dưới dạng hai chữ kanji được viết trên mặt của nó. Ở mặt sấp của mỗi quân cờ (không phải Vua và Kim tướng) là một hoặc hai ký tự khác, thường có màu khác (ví dụ: đỏ thay vì đen); mặt sấp này được lật lên để chỉ ra rằng quân cờ đã được phong cấp trong khi chơi. Các quân cờ của hai bên không khác nhau về màu sắc, mà thay vào đó, mỗi quân cờ có hình nêm và hướng về phía trước, về phía đối diện. Điều này cho thấy ai là người điều khiển quân cờ đó trong khi chơi.
Luật chơi > Thiết lập bàn cờ

| 13 | 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 |   |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 香 車 | 桂 馬 | 鉄 将 | 銅 将 | 銀 将 | 金 将 | 玉 将 | 金 将 | 銀 将 | 銅 将 | 鉄 将 | 桂 馬 | 香 車 | 一 |
| 奔 車 | 飛 龍 |   |   | 猛 虎 |   | 横 行 |   | 猛 虎 |   |   | 飛 龍 | 奔 車 | 二 |
| 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 三 |
|   |   |   |   |   |   | 注 人 |   |   |   |   |   |   | 四 |
|     |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | 五 |
|     |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | 六 |
|     |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | 七 |
|     |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | 八 |
|     |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | 九 |
|   |   |   |   |   |   | 注 人 |   |   |   |   |   |   | 十 |
| 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 歩 兵 | 十 一 |
| 奔 車 | 飛 龍 |   |   | 猛 虎 |   | 横 行 |   | 猛 虎 |   |   | 飛 龍 | 奔 車 | 十 二 |
| 香 車 | 桂 馬 | 鉄 将 | 銅 将 | 銀 将 | 金 将 | 玉 将 | 金 将 | 銀 将 | 銅 将 | 鉄 将 | 桂 馬 | 香 車 | 十 三 |
Mỗi bên đặt quân cờ của mình vào các vị trí như hình dưới đây, hướng quân cờ về phía đối phương.
Hàng gần người chơi nhất:
Vua được đặt trong cột trung tâm.
Hai quân Kim tướng được đặt trong các cột kế cận Vua.
Hai quân Ngân tướng được đặt liền kề với mỗi quân Kim tướng.
Hai quân Đồng tướng được đặt liền kề với mỗi quân Ngân tướng.
Hai quân Thiết tướng được đặt liền kề với mỗi quân Đồng tướng.
Hai quân Quế mã được đặt liền kề với mỗi quân Thiết tướng.
Hai quân Hương xa được đặt ở các góc, liền kề với quân Quế mã.
Ở hàng thứ hai gần người chơi nhất
Quân Thụ hành đứng cùng cột với vua
Quân Mãnh hổ đứng cùng cột với các quân Ngân tướng
Quân Phi long đứng cùng cột với các quân Quế mã
Quân Bôn xa đứng cùng cột với các quân Hương xa
Ở hàng thứ ba gần người chơi nhất, mười ba quân Bộ binh được lấp đầy hàng thứ ba
Ở hàng thứ tư gần người chơi nhất, một quân Chú nhân được đặt cùng cột với quân Hoành hành
Luật chơi > Lối chơi

Hai người chơi luân phiên thực hiện từng nước đi, Đen đi trước. (Các quân cờ không phân biệt theo màu sắc; thuật ngữ cờ vua truyền thống "Đen" và "Trắng" chỉ được sử dụng để biểu thị ai chơi trước và để phân biệt các bên trong khi thảo luận trò chơi.) Một nước đi bao gồm việc di chuyển một quân đến một ô vuông trống trên bàn cờ hoặc đến một ô vuông bị chiếm bởi một quân cờ của đối thủ, do đó sẽ bắt giữ quân cờ đó, và loại nó khỏi bàn cờ; và tùy ý phong cấp quân cờ, nếu quân di chuyển của nó đi vào vùng phong cấp.
Luật chơi > Di chuyển và ăn quân

Một quân cờ đối lập bị bắt bằng cách thế chỗ: Nghĩa là, nếu một quân cờ di chuyển đến một ô vuông bị quân đối phương chiếm giữ, quân cờ đó sẽ bị thế chỗ và bị loại bỏ khỏi bàn cờ. Một quân cờ không thể di chuyển đến một ô vuông do quân của mình chiếm giữ, tức là bởi một quân cờ khác của người chơi đang thực hiện nước đi kế tiếp điều khiển.
Mỗi quân cờ trên trò chơi di chuyển theo một quy luật đặc trưng. Các quân cờ di chuyển theo phương trực giao (nghĩa là tiến, lùi, trái hoặc phải, theo hướng của một trong các nhánh của dấu cộng, +) hoặc theo đường chéo (theo hướng của một trong các nhánh của dấu nhân, ×). Quế mã là một ngoại lệ ở chỗ nó không di chuyển theo đường thẳng.
Nếu một quân cờ không thể rút lui hoặc di chuyển sang một bên thì nó sẽ phía trước trên bàn cờ cho đến khi không thể di chuyển được nữa, quân cờ đó phải được phong cấp. Điều này áp dụng cho Bộ binh, Huơng xa và Quế mã khi đạt đến hàng xa nhất.
Một số quân cờ có khả năng thực hiện một số kiểu chuyển động, với kiểu chuyển động thường xuyên nhất tùy thuộc vào hướng di chuyển của chúng. Các hạng mục chuyển động là:
Luật chơi > Di chuyển và ăn quân > Di chuyển từng ô một

Một số quân cờ chỉ di chuyển một ô vuông tại mỗi nước đi. (Nếu quân cờ của mình chiếm một ô vuông liền kề, quân cờ này có thể không di chuyển theo hướng đó; nếu quân cờ của đối thủ ở đó, nó có thể bị thế chỗ và bị loại bỏ khỏi bàn cờ.)
Các quân di chuyển theo kiểu này là Vua, các quân Tướng, Mãnh hổ, Chú nhân, và mười ba con Bộ binh của mỗi bên.
Luật chơi > Di chuyển và ăn quân > Nhảy đến ô vuông không liền kề

Quế mã có thể nhảy, nghĩa là nó có thể vượt qua bất kỳ quân cờ nào xen vào, của cả hai bên, mà không ảnh hưởng đến quân cờ của cả hai.
Luật chơi > Di chuyển và ăn quân > Di chuyển không giới hạn ô

Nhiều quân cờ có thể di chuyển bất kỳ số ô vuông trống nào dọc theo một đường thẳng hoặc đường chéo, chỉ giới hạn bởi cạnh của bàn cờ. Nếu một quân cờ của đối thủ xen vào, nó có thể bị bắt bằng cách di chuyển đến ô vuông đó và loại bỏ nó khỏi bàn cờ. Quân cờ di chuyển theo kiểu này phải dừng lại ở nơi nó bắt được, và không thể nhảy qua một quân cờ đang cản đường của nó. Nếu một quân cờ của cùng bên chen vào, quân cờ đang di chuyển bị giới hạn trong khoảng cách dừng ngắn hơn quân cờ xen kẽ; nếu quân đó đứng liền kề, thì hoàn toàn không thể di chuyển theo hướng đó.
Các quân cờ di chuyển theo kiểu này là Phi long, Hoành hành, Bôn xa và Hương xa
Luật chơi > Phong cấp

Khu vực phong cấp của người chơi bao gồm ba hàng xa nhất, ở hàng ban đầu của quân Bộ binh của đối thủ và xa hơn nữa (nghĩa là lãnh thổ của đối thủ lúc thiết lập bàn cờ). Nếu một quân cờ đến được khu vực phong cấp, bao gồm cả việc di chuyển vào, ra hoặc di chuyển trong khu vực, thì người chơi đó có thể chọn phong cấp quân cờ đó vào cuối lượt. Việc phong cấp được thực hiện bằng cách lật quân cờ lại sau khi nó di chuyển, để lộ tên của quân cờ được phong cấp.. Các ký tự ghi trên mặt sau của quân cờ để chỉ cấp bậc phong cấp có thể viết bằng mực đỏ. Phong cấp không bắt buộc nếu quân chưa được phong cấp có thể tiến xa hơn ở lượt sau và trong một số trường hợp, việc bỏ lại quân không được phong cấp có thể có lợi; tuy nhiên, có thể có những hạn chế về việc liệu quân cờ đó có thể phong cấp lại sau này hay không. (Quy tắc trong chu shogi sau này sẽ luôn cho phép phong cấp trên các quân cờ thực hiện bất kỳ nước đi nào đi vào vùng phong cấp, nhưng sẽ chỉ cho phép phong cấp một quân cờ nếu quân cờ đó thoát ra khỏi vùng phong cấp và sau đó vào lại được vùng phong cấp đó.) trở lại hàng ban đầu của họ.
Phong cấp một quân cờ có tác dụng thay đổi cách di chuyển của quân cờ đó cho đến khi nó bị loại bỏ khỏi bàn cờ. Nội dung phong cấp như sau:
Vua hoặc Kim tướng không thể thăng cấp, cũng như các quân cờ đã được thăng cấp khác.
Phi long, sau khi được phong cấp sẽ được giữ lại cách di chuyển, ăn quân của mình, và có thể di chuyển, ăn quân như quân Vua
Tất cả các quân cờ khác, sau khi được phong cấp sẽ mất đi cách di chuyển, ăn quân hiện tại của mình, và nhận được cách di chuyển, ăn quân của Kim tướng
Luật chơi > Bảng di chuyển của từng quân cờ

| --- | --- |
Mô tả
○: Đi đến một trong tám ô vuông tám ô vuông bất kỳ bên cạnh
☆: Nhảy đến một ô vuông không liền kề, vượt qua bất kỳ quân cờ nào xen vào
│: Đi dọc theo một đường thẳng, đi đến bất kỳ số ô vuông trống nào
─: Đi dọc theo một đường thẳng, đi đến bất kỳ số ô vuông trống nào
╲: Đi dọc theo một đường thẳng, đi đến bất kỳ số ô vuông trống nào
╱: Đi dọc theo một đường thẳng, đi đến bất kỳ số ô vuông trống nào
Luật chơi > Chiếu và chiếu hết

Khi một người chơi thực hiện một nước đi sao cho có thể bắt được Vua hoặc Thái tử của đối phương ở nước đi sau, nước đi đó được coi là chiếu Vua hoặc Thái tử; Vua hoặc Thái tử của đối thủ được cho là đang bị chiếu. Nếu Vua hoặc Thái tử của đối thủ đang bị chiếu và không có nước đi hợp lệ nào của đối thủ đó sẽ khiến Vua hoặc Thái tử thoát khỏi việc bị chiếu, thì nước đi đó cũng là chiếu hết và nguòi chơi có thể giành chiến thắng trong ván đấu một cách hiệu quả.
Người chơi không được phép thực hiện phép chiếu vĩnh viễn.
Luật chơi > Kết thúc ván đấu

Người chơi bắt được vua và thái tử của đối thủ (nếu có mặt) sẽ thắng trò chơi. Trong thực tế, điều này hiếm khi xảy ra, vì một người chơi sẽ đầu hàng khi bị chiếu hết, ngược lại khi thua là không thể tránh khỏi.
Người chơi thực hiện một nước đi sai luật sẽ thua ngay lập tức. (Quy tắc này có thể được nới lỏng trong các ván đấu thông thường.)
Có một cách khác có thể (nhưng khá phổ biến) để trò chơi kết thúc: lặp lại nước đi (千 日 手 sennichite). Nếu thực hiện nước đi lặp lại cùng với đối thủ quá bốn lần, thì ván đấu sẽ bị xử hòa. (Tuy nhiên, hãy nhớ lại việc cấm thực hiện phép chiếu vĩnh viễn.)
Atayurdu, Altınözü

| Atayurdu |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
AtayurduVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Hatay
Huyện: Altınözü
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 612 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Atayurdu là một xã thuộc huyện Altınözü, tỉnh Hatay, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 612 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Hatay”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Afroneta pallens

| Afroneta pallens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Linyphiidae
Chi (genus): Afroneta
Loài (species): A. pallens
Danh pháp hai phần
Afroneta pallens Merrett, 2004 
Afroneta pallens là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Afroneta. Afroneta pallens được Merrett miêu tả năm 2004.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
პ

P'ari (asomtavruli Ⴎ, nuskuri ⴎ, mkhedruli პ, mtavruli Პ) là chữ cái thứ 17 trong bảng chữ cái Gruzia.
Trong hệ thống chữ số Gruzia, პ có giá trị là 80.
Chữ cái

| asomtavruli | nuskuri | mkhedruli |
| --- | --- | --- |
Mã hóa máy tính

| asomtavruli | nuskuri | mkhedruli |
| --- | --- | --- |
| U+10AE | U+2D0E | U+10DE |
2691 Sersic

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: Felix Aguilar Observatory
Nơi khám phá: El Leoncito
Ngày phát hiện: 18 tháng 5 năm 1974
Tên định danh
Tên định danh: 2691
Tên định danh thay thế: 1974 KB
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 1.9901060
Viễn điểm quỹ đạo: 2.4994360
Độ lệch tâm: 0.1134481
Chu kỳ quỹ đạo: 1228.4471926
Độ bất thường trung bình: 36.20025
Độ nghiêng quỹ đạo: 3.59209
Kinh độ điểm mọc: 320.00799
Góc cận điểm: 276.94276
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 13.4
 
2691 Sersic (1974 KB) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 18 tháng 5 năm 1974 bởi Felix Aguilar Observatory ở El Leoncito.
უ

Uni (asomtavruli ႭჃ, sau Ⴓ, nuskuriⴍⴣ, sau ⴓ, mkhedruli უ, mtavruli Უ) là chữ cái thứ 23 trong bảng chữ cái Gruzia.
Trong hệ thống chữ số Gruzia, უ có giá trị là 400 cùng giá trị với ჳ.
უ thường đại diện cho nguyên âm tròn môi sau đóng /u/, giống như cách phát âm của ⟨oo⟩ trong "boot".
Chữ cái

| asomtavruli | nuskuri | mkhedruli |
| --- | --- | --- |
Mã hóa máy tính

| asomtavruli | nuskuri | mkhedruli |
| --- | --- | --- |
| U+10B3 | U+2D13 | U+10E3 |
Bandar kurosawai

| Bandar kurosawai> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Bandar
Loài (species): B. kurosawai
Danh pháp hai phần
Bandar kurosawai Komiya, 2001 
Bandar kurosawai là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Alnashetri

| Alnashetri |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata 
Nhánh: Craniata
 
Phân ngành (subphylum): Vertebrata
Phân thứ ngành (infraphylum): Gnathostomata
Liên lớp (superclass): Tetrapoda
Nhánh (clade): Dinosauria
Chi (genus): Alnashetri Makovicky Apesteguía & Gianechini, 2012
Alnashetri là một chi khủng long, được Makovicky Apesteguía & Gianechini mô tả khoa học năm 2012. được biết đến mọc từ  Phấn trắng muộn (giai đoạn tầng Cenoman) ở La Buitrera, tỉnh Río Negro, Argentina. Chi này có một loài đã biết, Alnashetri cerropoliciensis. Phần còn lại của nó đã được phát hiện trong Hệ tầng Candeleros.
Chú thích

↑  “Dinosaur Genera List”. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2015.
↑  Makovicky, P. J.; Apesteguía, S. N.; Gianechini, F. A. (2012). “A New Coelurosaurian Theropod from the La Buitrera Fossil Locality of Río Negro, Argentina”. Fieldiana Life and Earth Sciences. 5: 90–98. doi:10.3158/2158-5520-5.1.90.
Calpocalyx klainei

| Calpocalyx klainei> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Calpocalyx
Loài (species): C. klainei
Danh pháp hai phần
Calpocalyx klainei Pierre ex Harms 
Calpocalyx klainei là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Harms miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Calpocalyx klainei”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Froesiodendron urceocalyx

| Froesiodendron urceocalyx> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Mesangiospermae
Phân lớp (subclass): Magnoliidae
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Annonaceae
Chi (genus): Froesiodendron
Loài (species): F. urceocalyx
Danh pháp hai phần
Froesiodendron urceocalyx N. A. Murray 
Froesiodendron urceocalyx là loài thực vật có hoa thuộc họ Na. Loài này được N.A.Murray mô tả khoa học đầu tiên năm 1995.
Alyssum artvinense

| Alyssum artvinense> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Brassicales
Họ (familia): Brassicaceae
Chi (genus): Alyssum
Loài (species): A. artvinense
Danh pháp hai phần
Alyssum artvinense N.Busch, 1909 
Alyssum artvinense là một loài thực vật có hoa trong họ Cải. Loài này được N.Busch mô tả khoa học đầu tiên năm 1909.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Alyssum artvinense”. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2013.
Đền Xà

Đền Xà thuộc thôn Xà Đoài, xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh là một di tích cấp quốc gia theo quyết định số 28-VH/QĐ của Bộ Văn hóa, ngày 18/1/1988. Đền nằm bên bờ nam sông Cầu, tại Ngã ba Xà, là nơi hợp lưu của hai con sông cổ Cà Lồ và sông Cầu (còn gọi là sông Như Nguyệt) cùng chảy xuống Lục Đầu Giang (Phả Lại - Hải Dương). Đây là nơi Tổng binh Lý Thường Kiệt cho xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt trong cuộc kháng chiến chống Tống lần 2. Đền Xà là nơi vang lên bài thơ Thần "Nam quốc sơn hà".
Kiến trúc

Đền Xà là di tích lịch sử văn hóa lâu đời trên địa bàn xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Cũng giống như các làng cổ khác thuộc lưu vực sông Cầu, sông Thương, sông Cà Lồ, làng Xà thờ đức thánh Tam Giang – những vị tướng nổi tiếng trung quân ái quốc dưới thời Triệu Việt Vương. Thánh Tam Giang (tức anh em Trương Hống, Trương Hát) là những danh tướng của Triệu Quang Phục có công đánh giặc Lương ở thế kỷ thứ 6. Ban đầu đền thờ thần rắn nên có tên là đền Xà (Xà có nghĩa là rắn).
Mặc dù đền Xà được xây dựng từ lâu đời nhưng vẫn còn những dấu ấn kiến trúc cổ như nền móng, chân cột, gạch gói và cổ vật của thời Lê Trung Hưng; đặc biệt theo sách "Tư liệu Hán Nôm huyện Yên Phong" xuất bản năm 2005 thì đền Xà còn thác bản bia đá có tên "Linh từ bi ký", niên đại Minh Mạng 16 (1835), đã cho biết khá rõ việc trùng tu đền Xà vào thế kỷ 18. Trong kháng chiến chống Pháp, đền Xà bị phá hoại nặng nề. Đến năm 1993, nhân dân địa phương tôn tạo và những năm gần đây, đền lại được trùng tu theo kiểu truyền thống.
Hiện nay, về kiến trúc đền Xà có hai tòa thờ chính là Tiền tế và Hậu cung, bộ khung gỗ, chạm khắc rồng, mây, hoa lá nghệ thuật. Tại sân đền có nhà bia kiểu 8 mái, bên trong dựng tấm bia đá khắc bài thơ thần "Nam quốc sơn hà", phía ngoài là cổng tứ trụ.
Giá trị cơ bản của đền Xà là ở hệ thống cổ vật, như: tượng thờ (Thánh Ông, Thánh Bà, còn phối thờ tượng Táo Quân gắn với truyền thuyết của người được thờ, Thánh Hậu là con của Thánh, tượng người hầu và võ sĩ). Cũng theo sách "Tư liệu Hán Nôm huyện Yên Phong" xuất bản năm 2005 thì đền còn cuốn thần tích có niên đại Cảnh Hưng 27 (1766) và 15 đạo sắc phong (sớm nhất có niên đại 1670, muộn nhất có niên đại 1909).
Thánh Tam Giang

Bài chi tiết: Thánh Tam Giang
Theo truyền thuyết thánh Tam Giang: Ngày xưa ở làng Vân Mẫu, thành phố Bắc Ninh có một người con gái tên là Phùng Từ Nhan. Năm 18 tuổi, Từ Nhan chiêm bao thấy thần Long từ trên trời hạ xuống quấn mình trên sông Lục Đầu, sau đó bà mang thai 14 tháng và sinh hạ được cái bọc 5 con: 4 trai 1 gái. Do là con trời ban cho nên bà lấy họ Trương của Ngọc Hoàng đặt cho các con là Trương Hống, Trương Hát, Trương Lừng, Trương Lẫy và Trương Đạm Nương. Thời gian sau đó, Ngọc Hoàng sai Lã Tiên Ông xuống trần dạy văn võ cho 5 người con tại bãi Tràng Học gần nhà Cổ Trạch. Năm anh em đều văn võ song toàn, lớn lên hưởng ứng lời kêu gọi của Triệu Việt Vương, họ xung phòng làm tướng tiến đánh giặc Lương ở đầm Dạ Trạch và giành thắng lợi lớn. Trương Hống được phong tướng trấn giữ làng Tiên Tảo (Sóc Sơn, Hà Nội), Trương Hát được phong tướng trấn giữ làng Tam Lư (Từ Sơn, Bắc Ninh).
Khi Triệu Quang Phục lên ngôi vua, Lý Phật Tử đã đem quân đánh lại nhưng không thắng, bèn dùng kế cầu hôn gả con. Trương Hống và Trương Hát đã can ngăn Triệu Việt Vương nhưng Vua không nghe nên đã mắc mưu và bị đánh bại. Lý Phật Tử đoạt được ngôi vua, biết các ông là tướng tài giỏi bèn cho người mời ra làm quan. Song các ông nhất lòng trung quân, mắng lại rằng: "Tôi trung chẳng thờ hai vua, huống hồ hắn là kẻ vong ơn bội nghĩa?". Biết không thể khuất phục được, Lý Phật Tử lệnh truy bắt các ông khắp nơi. Các ông biết không thoát được liền tự vẫn ở dòng sông Cầu để giữ trọn tấm lòng trung với vua. Ngọc Hoàng Thượng đế cảm thương đã sắc phong Trương Hống, Trương Hát làm thần sông. Nhân dân 372 làng dọc theo sông Cầu và các nơi hai ông từng đóng quân đánh giặc đều thương tiếc, lập đền thờ làm Thần. Các triều đại nhà Ngô, Đinh, Lê, Lý sau đó được âm phù giữ yên bờ cõi nên đều phong anh em họ Trương là Đức thánh Tam Giang - đại vương thượng đẳng thần. Thánh Tam Giang còn gắn liền với huyền thoại ra đời tác phẩm Nam quốc sơn hà, bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của người Việt.
Lễ hội

Hàng năm, làng Xà Đoài đều đặn tổ chức hai ngày lễ lớn tại đền: Mùng 5 tháng Giêng và mùng 8 tháng 4 âm lịch.
Hội đền Xà thuộc hội lớn nhất vùng. Ngoài các nghi lễ trang nghiêm rước kiệu, rước nước, còn có tục thi bơi chải. Truyền rằng, tục bơi chải của đền Xà gắn liền với việc Lý Thường Kiệt huy động dân binh địa phương tham gia vào việc đánh giặc Tống trên sông Như Nguyệt.
Afronoserius angolensis

| Afronoserius angolensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Afronoserius
Loài (species): A. angolensis
Danh pháp hai phần
Afronoserius angolensis (Lepesme & Breuning, 1955) 
Afronoserius angolensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Đông Giao

Làng Đông Giao nay thuộc xã Lương Điền, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương là một làng nghề truyền thống nổi tiếng về ngành chạm khắc gỗ.
Lịch sử

Đông Giao xưa thuộc tổng Mao Điền, huyện Cẩm Giàng, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Đông thời nhà Lê. Làng có ba thôn: Chay, Đông Tiến và Sở. Năm 1948 Đông Giao nhập vào các thôn cận kề tạo thành xã Lương Điền.
Làng có ngôi đình lớn dựng năm 1739 triều Vĩnh Hựu nhà Lê.
Nghề chạm khắc

Nghề chạm ở Đông Giao có ít ra từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 19 thì đã có uy tín không những ở Bắc Kỳ mà cả ở Trung Kỳ nên nhà Nguyễn đã triệu thợ Đông Giao tiến kinh phục dịch theo lệ trưng tập. Một số sau định cư hẳn ở Huế và lập ra xóm Đông Tiến, dùng tên cũ của một trong ba thôn xưa ở Đông Giao.
Tay nghề Đông Giao chủ yếu làm công đoạn điêu khắc, thường là đồ thờ tự bát bộ, hương án, cửa võng... sau thì giao hàng lại cho làng khác phủ sơn, khảm ốc hoặc thếp vàng.
Nghề truyền thống làm mộc sang thế kỷ 20 đã mai một, đến thập niên 1980 mới phục hồi lại tuy nay ngoài các mặt hàng truyền thống thì làng còn làm tượng và trang trí phẩm, một số xuất cảng sang Trung Quốc.
Các dòng họ lớn

Vũ Hữu,Vũ Văn, Vũ Đình, Vũ Đức, Vũ Xuân, Nguyễn Văn , Phạm Văn , Hoàng ...
Chùa Đông Giao (Sùng Ân)

Được tu sửa trong vài năm nay với quy mô khá rộng và đến nay (2017) chùa đã tổ chức khóa tu mùa hè cho các bạn nhỏ từ 5 tuổi trở lên
+
Chú thích

1 2  Chu Quang Trứ. Tìm hiểu các nghề thủ công điêu khắc cổ truyền. Hà Nội: Mỹ thuật, 2000. trang 71-3.
↑  “Làng nghề chạm khắc”. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 12 năm 2013. Truy cập ngày 1 tháng 9 năm 2013.
↑  Làng nghề Đông Giao[liên kết hỏng]
Gymnoscelis solmafua

| Gymnoscelis solmafua> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Gymnoscelis
Loài (species): G. solmafua
Danh pháp hai phần
Gymnoscelis solmafua Robinson 1975 
Gymnoscelis solmafua là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.