stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trương Lỗ

Trương Lỗ
| Trương Lỗ張魯 |
| --- | --- |
Tên chữ: Công Kỳ

Binh nghiệp
Cấp bậc: người lính
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: thế kỷ 2
Nơi sinh: Phong
 
Mất: 216
An nghỉ: Hàm Đan
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Trương Hành
Thân mẫu: Lư thị
Anh chị em: Zhang Wei
Hậu duệ: Trương Thịnh
 
Nghề nghiệp: quân nhân, chính khách
Quốc tịch: nhà Hán
x • t • 
Trương Lỗ (chữ Hán: 張魯; ?-216; bính âm: Zhang Lu), tên tự là Công Kỳ (公祺), là một thủ lĩnh quân phiệt đầu thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông làm lãnh chúa cát cứ ở vùng đất Hán Trung, phía đông Ích châu (còn gọi là Đông Xuyên) trong hơn 20 năm và cuối cùng thất bại về tay Tào Tháo. Trương Lỗ là lực lượng quân phiệt bị tiêu diệt cuối cùng trong số các quân phiệt thất bại trong cuộc chiến tranh quần hùng trước khi thời Tam Quốc chính thức hình thành. Sau khi ông mất quyền làm chủ Hán Trung, lãnh thổ Trung Quốc chỉ còn 3 thế lực: Tào Tháo, Lưu Bị và Tôn Quyền ít lâu sau chính thức lập ra 3 triều đại.
Chiếm cứ Hán Trung

Bài chi tiết: Thiên sư đạo
Trương Lỗ người gốc ở huyện Phong nước Bái thuộc Dự châu. Ông là con trai của Trương Hành và cháu của Trương Đạo Lăng - các thủ lĩnh giáo phái Ngũ Đấu Mễ Đạo cuối thời Đông Hán, đến ngụ cư ở Ích châu, trong đó ông nội Trương Lăng là người sáng lập ra Ngũ Đấu Mễ Đạo.
Sau khi Trương Hành mất, Trương Lỗ kế thừa ngôi vị thủ lĩnh Ngũ Đấu Mễ Đạo tại Ích châu (Tứ Xuyên hiện nay). Khi ông mới lên nắm quyền, Trương Tu (张脩) tham gia tranh chấp quyền lực.
Cùng lúc đó thiên hạ xảy ra loạn lạc, các chư hầu nổi dậy chống quyền thần Đổng Trác rồi đánh lẫn nhau, bản thân Đổng Trác thì mang triều đình Hán Hiến Đế chạy vào Trường An. Tại Ích châu, tàn quân Khăn Vàng vẫn nổi lên nhiều nơi chống triều đình. Châu mục Ích châu mới là Lưu Yên ra tay đánh dẹp, khi Ích châu tạm yên trở lại, Lưu Yên muốn dùng Trương Lỗ làm kế ly khai triều đình.
Nhân Trương Lỗ đang làm đạo trưởng Ngũ Đấu Mễ Đạo, Lưu Yên bèn sai người ra Hán Trung phong cho ông làm Đốc nghĩa tư mã, trấn thủ quận Hán Trung ở phía bắc làm vây cánh, án ngữ con đường từ trung nguyên vào Thục. Đồng thời, Lưu Yên cũng phong chức cho Trương Tu để lôi kéo chống nhà Hán.
Lưu Yên lệnh cho Trương Lỗ và Trương Tu mang quân chống lại tướng nhà Hán là Thái thú Hán Trung là Tô Cố (蘇固) và chiếm đất đai. Tuy nhiên, vì mâu thuẫn từ trước, Trương Lỗ lại ra tay giết chết Trương Tu trước, thu hết các thủ hạ. Sau đó ông đánh bại diệt Tô Cố, làm chủ cả vùng Đông Xuyên và đổi tên quận Hán Trung là quận Hán Ninh (漢寧).
Trương Lỗ đốt luôn đường sạn đạo giữa Hán Ninh và Bảo Kê, làm cho giao thông Ích châu với Trung nguyên bị cắt. Cả Lưu Yên và Trương Lỗ ly khai triều đình, Lưu Yên lại dâng thư lên triều đình tâu rằng Trương Lỗ dùng tà đạo làm phản, làm cắt con đường huyết mạch vào kinh đô nên Lưu không thể thông hiếu thường xuyên với triều đình được.
Trương Lỗ thi hành Ngũ Đấu Mễ Đạo ở Hán Ninh và bên ngoài vẫn thần phục Lưu Yên. Lưu Yên dâng biểu lên triều đình nhà Hán cử ông làm Trấn dân Trung lang tướng.
Năm 194, Lưu Yên chết, con là Lưu Chương lên thay chức Ích châu mục. Một thời gian sau, Trương Lỗ ly khai Lưu Chương. Lúc đó mẹ ông và nhiều người trong gia quyến vẫn đang ở Thành Đô, đều bị Lưu Chương sát hại. Vì vậy Hán Ninh và Thành Đô thù hằn nhau.
Cai trị Hán Trung

Theo lời khuyên của mưu sĩ Diêm Phố, Trương Lỗ tự xưng là Sư quân (Thiên sư [Đạo sư mang Thiên mệnh] kiêm Quân trưởng [Tương đương chức Thái Úy, người đứng đầu các đội quân]). Bề ngoài, ông vẫn giữ danh hiệu Trấn dân Trung lang tướng (tương đương Thượng Thư Bộ Binh) của nhà Đông Hán và Thái thú Hán Ninh (mà Lưu Yên tiến cử). Có một số người khuyên ông xưng làm vương, nhưng Trương Lỗ nghe theo lời can của Diêm Phố, không xưng vương, tránh công khai đối đầu với triều đình.
Nhưng bên trong, ông phế bỏ huyện lệnh các huyện và các bậc quan lại khác của triều đình, chỉ thiết lập các viên chức của Đạo giáo, dùng những người này kiêm quản việc dân chính. Viên chức cao cấp nhất gọi là Trị đầu, dưới đó là Đại tế tửu và Tế tửu, dưới nữa các giáo hữu và người mới gia nhập gọi là quỷ tốt. Số lượng tín đồ phục tùng ông rất đông.
Trương Lỗ cai trị Hán Ninh với chính sách khá khoan hòa, người dân 2 lần đầu phạm tội ông vẫn tha, tới lần thứ 3 mới trị tội. Ông sai các viên Tế tửu xây dựng Nghĩa xá khắp nơi, trong đó có cơm và thịt, chiêu đãi miễn phí lữ khách qua lại. Nếu ai có bệnh, các viên Tế tửu khuyên họ tĩnh tâm xét lại mình có lỗi gì, hãy công khai thừa nhận, rồi lấy ngón tay vẽ lá bùa lên bát nước hoặc dùng bút vẽ bùa lên giấy và đốt rồi hòa vào nước cho họ uống. Ngoài ra, Trương Lỗ còn cho đắp thêm nhiều đường sá, sai những người phạm tội bỏ tiền và công sức làm đường để chuộc tội khỏi ngồi tù.
Những chính sách đó của ông khiến đời sống nhân dân quận Hán Ninh yên ổn, đủ ăn. Mọi người trong vùng gọi ông là Trấn dân Trung lang tướng hay Thái thú Hán Ninh.
Xung đột với Lưu Chương

Từ khi ly khai Lưu Chương, Trương Lỗ và Thành Đô có nhiều lần xung đột. Lưu Chương đề bạt Bàng Nghĩa làm Thái thú quận Ba Tây, mang quân đánh dẹp các giáo hữu Ngũ đấu mễ đạo (mà Lưu Chương gọi là "Giặc gạo"). Hai bên giao tranh nhiều lần. Bàng Nghĩa tỏ ra tận tụy với Lưu Chương, nhiều lần giao tranh với quân Hán Ninh, nhưng đều bị Trương Lỗ đánh bại.
Lưu Chương thấy sức mình không thắng được Trương Lỗ, bèn cầu ngoại viện, sai sứ đi Kinh châu kết giao với Tào Tháo (đang tác chiến đánh Lưu Bị). Tuy nhiên sau đó vì việc sứ giả của Ích châu là Trương Tùng bị Tào Tháo khinh rẻ, gặp đúng lúc Tào Tháo bị thua ở trận Xích Bích, Trương Tùng bèn khuyên Lưu Chương liên minh với Lưu Bị ở Kinh châu để chống Trương Lỗ.
Cuối năm 211, Lưu Bị nhận lời vào Tây Xuyên và nhận quân, lương của Lưu Chương nhưng chỉ tiến đến ải Hà Manh thì dừng lại không tiến đánh Trương Lỗ, chỉ mưu đồ chờ thời cơ chiếm Tây Xuyên.
Quan hệ với Mã Siêu

Năm 211, có ý kiến khuyên Tào Tháo đánh chiếm Hán Trung. Tuy nhiên cùng lúc, các thủ lĩnh vùng Quan Trung – giữa quận Hán Ninh và khu cai trị của Tào Tháo - là Mã Siêu và Hàn Toại lại nổi lên chống Tào Tháo. Tào Tháo bèn khởi đại binh đi đánh Mã Siêu.
Sau trận Đồng Quan, Tào Tháo đánh bại Mã Siêu nhưng không xâm phạm tới Hán Ninh. Mã Siêu sau thất bại ở trận Đồng Quan và trận Ký Thành, thế cô phải chạy đến Hán Ninh nương nhờ Trương Lỗ. Trương Lỗ phong Mã Siêu làm Đô Giảng Tế tửu và định gả con gái cho Mã Siêu, tuy nhiên thủ hạ của ông là Dương Bách (楊柏) khuyên ông rằng: "Một người không thương cả cha mình thì sẽ không thương người dưng".
Do đó Trương Lỗ thôi ý định gả con gái cho Mã Siêu. Mã Siêu lại bị tướng của Trương Lỗ là Dương Ngang đố kị nên có ý bất bình.
Trong khi đó Lưu Bị đã trở mặt đánh Lưu Chương. Năm 214, quân Lưu Bị áp sát tới Thành Đô. Mã Siêu liền bỏ Trương Lỗ theo hàng Lưu Bị, mang quân đánh Thành Đô của Lưu Chương buộc Lưu Chương phải đầu hàng. Thủ hạ của Mã Siêu là Bàng Đức ở lại Hán Ninh với Trương Lỗ.
Đầu hàng Tào Tháo

Năm 214, Lưu Bị đánh chiếm Tây Xuyên khiến Tào Tháo phải tính đường đối phó. Tào Tháo dự định đánh chiếm Hán Ninh (Đông Xuyên) của Trương Lỗ, sau đó xuôi theo sông Hán Thủy xuống phía nam đánh Ích châu để trừ Lưu Bị.
Năm 215, Tào Tháo ra quân tận diệt Hàn Toại ở Kim Thành, rồi quay trở lại đánh Hán Ninh. Thấy quân Tào thế mạnh, Trương Lỗ muốn hàng nhưng em là Trương Vệ phản đối, đòi chống cự. Ông cho Trương Vệ mang vài vạn quân ra địch.
Trương Vệ ra trấn giữ ải Dương Bình, bị Tào Tháo đánh bại và giết chết. Nghe tin Trương Vệ thua trận, Trương Lỗ muốn đầu hàng. Thủ hạ là Diêm Phố khuyên ông chưa hàng ngay vì chưa giao tranh đã đầu hàng như vậy sẽ bị Tào Tháo coi thường. Theo ý kiến của Diêm Phố, Trương Lỗ nên chạy ra núi Đại Ba, dựa vào các thủ lĩnh bộ tộc là Đỗ Quán, Bốc Hồ cố thủ, tỏ ra còn có ý giao tranh, sau đó mới sai người đến chỗ Tào Tháo xin giảng hòa.
Trương Lỗ khen kế của Diêm Phố hay, bèn làm theo. Có người khuyên Trương Lỗ nên đốt kho tàng khiến quân Tào đến nơi không có gì ăn sẽ bị đói. Nhưng Trương Lỗ không nghe theo, mà khoá hết kho tàng, niêm phong lại.
Trương Lỗ mang quân chạy về huyện Ba Trung. Tây Xuyên bị uy hiếp. Hoàng Quyền khuyên Lưu Bị nên khẩn cấp điều quân ra phòng thủ 3 quận Ba Tây, Ba Thục và Ba Trung trước nguy cơ Trương Lỗ xâm nhập. Lưu Bị nghe theo, bèn sai Hoàng Quyền làm hộ quân, dẫn đầu các tướng đón đánh Trương Lỗ. Trương Lỗ phải quay về Nam Trịnh xin đầu hàng Tào Tháo.
Tào Tháo khen ngợi việc Trương Lỗ không đốt kho tàng, chấp nhận cho Trương Lỗ đầu hàng, sai sứ đi đón ông. Khi Trương Lỗ đến nơi, Tào Tháo phong làm Trấn Nam tướng quân, Lãng Trung hầu; năm con trai của Lỗ và Diêm Phố cũng được phong làm liệt hầu. Sau đó Tào Tháo còn kết thông gia với Trương Lỗ, lấy con gái Lỗ cho con trai mình. Bộ tướng cũ của Mã Siêu là Bàng Đức lúc đó theo hàng Tào Tháo.
Qua đời

Tào Tháo chiếm được Hán Ninh, đổi lại là quận Hán Trung. Vì Hán Trung rộng lớn nên Tào Tháo chia làm 3 quận: Trung tâm vẫn gọi là Hán Trung, đặt thêm 2 quận Tân Thành và Phòng Lăng.
Không lâu sau khi đầu hàng Tào Tháo, sang năm 216, Trương Lỗ qua đời. Ông được truy tặng tước hầu. Con ông tiếp tục làm thủ lĩnh giáo phái Ngũ Đấu Mễ Đạo, đạo này sau đó nhập vào Đạo giáo gọi là Chính nhất đạo.
Sách Thái Bình quảng ký có chép lại một bài văn bia ở Nam Trịnh ca tụng Trương Lỗ:
Gia đình

Ông: Trương Đạo Lăng
Cha: Trương Hành (張衡)
Em:
Trương Vệ
Con
Trương Phú (張富) con trai
Trương Thịnh (張盛), con trai
Ba con trai và con gái khác không rõ tên
Trong Tam Quốc diễn nghĩa

Trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, nhân vật Trương Lỗ là nhân vật phụ. La Quán Trung không đề cập chi tiết cụ thể về quá trình ly khai cát cứ của Trương Lỗ cùng Lưu Yên trong thời kỳ đầu. Tại Hồi thứ 59 thì Tam quốc diễn nghĩa giới thiệu kỹ về Hán Trung của Trương Lỗ và Ngũ đấu mễ đạo như sau:
"Trương Lỗ nguyên là người ở đất Phong nước Bái. Tổ Trương Lỗ là Trương Lăng, ẩn ở núi Hộc-minh xứ Tây Xuyên, đặt ra sách đạo để dạy dỗ người ta, ai cũng kính nể. Sau khi Lăng chết, con là Trương Hành nối giữ nghiệp ấy. Nhân dân ai đến học đạo đều phải giúp năm đấu thóc; bấy giờ gọi là "giặc gạo". Trương Hành mất, Trương Lỗ thay thế, tự xưng là "Sư quân". Học trò thì gọi là "quỷ tốt", người cầm đầu các nhóm học trò thì gọi là "tế tửu"; ai thống lĩnh nhiều người hơn, gọi là "trị đầu đại tế tửu", cốt giữ điều thật thà làm gốc, không được dối trá. Ai bị đau ốm gì, phải lập một cái đàn để cúng vái; người ốm phải ở riêng một nhà tĩnh mịch, tự xét lại lầm lỗi của mình, và thú thực cả ra, rồi mới cúng vái cho. Người coi việc cúng vái gọi là "gian lệnh tế tửu". Phép cúng thì viết tên họ người ốm, kể tình thú tội, sao ra ba bản văn gọi là "tam quan thủ thư". Một bản đặt lên trên đỉnh núi để tâu với trời; một bản chôn xuống đất để tâu với đất; một bản bỏ xuống nước để tâu với thủy quan. Khi khỏi bệnh, phải tạ lại năm đấu thóc. Lại làm ra một cái nhà gọi là "nghĩa xá", trong nhà chứa đủ cơm gạo, củi lửa, đồ ăn; ai qua lại đó cứ vào lấy mà ăn; ai ăn nhiều quá sẽ bị trời giết. Trong địa hạt ấy, ai phạm tội được khoan hồng ba lần; nếu không chừa thì mới trị tội. Ở xứ ấy không có quan cai trị, mọi việc đều do Tế tửu coi giữ. Trương Lỗ cứ như thế hùng cứ ở xứ Hán-trung đã ba mươi năm trời. Triều đình cho nơi này xa xôi, không thể đánh dẹp được, nên phải phong cho Trương Lỗ làm Trấn nam trung lang tướng, lĩnh chức thái thú ở Hán-ninh, chỉ phải hàng năm tiến cống mà thôi".
Cuộc chiến của Trương Lỗ kháng cự với Tào Tháo và quan hệ với Lưu Chương được mô tả khá kỹ. Khi Lưu Chương cầu cứu Trương Lỗ đánh Lưu Bị, Trương Lỗ sai Mã Siêu (mới về hàng) ra trận, nhưng lại nghe lời gièm pha của gian thần Dương Tùng nên gây khó dễ cho Mã Siêu, do đó Mã Siêu mới hàng Lưu Bị. Trương Lỗ cử anh em Dương Ngang và Dương Nhiệm ra chống cự Tào Tháo bị thất bại và phải đầu hàng.
Chú thích

1 2 3  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 259
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 238
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 239
↑  Trần Văn Đức, sách đã dẫn, tr 218
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 258. Thời Tam Quốc loạn lạc, vì triều đình không còn thực quyền, các chư hầu tự chiếm giữ đất đai. Những người thừa nhận địa vị cai trị các châu quận của nhau chỉ cần dâng biểu lên. Trên thực tế, vì các quyền thần nắm vua như Đổng Trác, Lý Thôi và Tào Tháo lại chính là những người đối địch với người tiến cử và người được tiến cử, nên các chư hầu không cần biết triều đình có phê chuẩn hay không, họ mặc nhiên coi nhau có chức vụ như vậy.
1 2  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 258
1 2 3  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 240
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 241
↑  Chỉ việc Mã Siêu bỏ cha là Mã Đằng ở Hứa Xương, cứ khởi binh chống Tào khiến Đằng bị Tào giết
1 2  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 629
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 260
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 261
↑  Sau này Tào Tháo mất được tuy tôn là Ngụy Vũ Đế
Chrysocale opulenta

| Chrysocale opulenta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Chrysocale
Loài (species): C. opulenta
Danh pháp hai phần
Chrysocale opulenta
Chrysocale opulenta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Chrysopa pusilla

| Chrysopa pusilla> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Chrysopidae
Phân họ (subfamilia): Chrysopinae
Tông (tribus): Chrysopini
Chi (genus): Chrysopa
Loài (species): C. pusilla
Danh pháp hai phần
Chrysopa pusilla Schneider, 1851 
Chrysopa pusilla là một loài côn trùng trong họ Chrysopidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Schneider miêu tả năm 1851.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Chrysocale ignita

| Chrysocale ignita> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Chrysocale
Loài (species): C. ignita
Danh pháp hai phần
Chrysocale ignita (Herrich-Schäffer, 1853) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Eupyra ignita Herrich-Schäffer, [1853] 
Chrysocale ignita là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Chrysocraspeda corallina

| Chrysocraspeda corallina> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Chrysocraspeda
Loài (species): C. corallina
Danh pháp hai phần
Chrysocraspeda corallina Herbulot, 1970 
Danh pháp đồng nghĩa
 Ptochophyle corallina Herbulot, 1970 
Chrysocraspeda corallina là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  “afromoths.net”. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2014.
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Chim xúc cá châu Phi

| Chim xúc cá châu Phi |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Sắp bị đe dọa  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Charadriiformes
Họ (familia): Rynchopidae
Chi (genus): Rynchops
Loài (species): R. flavirostris
Danh pháp hai phần
Rynchops flavirostris Vieillot, 1816 
Chim xúc châu Phi (danh pháp hai phần: Rynchops flavirostris) là một loài chim thuộc họ Xúc cá. Loài chim này sinh sống ở dọc theo sông, hồ và đầm phá ở châu Phi cận Sahara.
Chú thích

↑  BirdLife International (2012). “Rynchops flavirostris”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2012.1. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012.
Chrysoteuchia gregorella

| Chrysoteuchia gregorella> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Chrysoteuchia
Loài (species): C. gregorella
Danh pháp hai phần
Chrysoteuchia gregorella
Chrysoteuchia gregorella là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Chrysoteuchia distinctellus

| Chrysoteuchia distinctellus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Chrysoteuchia
Loài (species): C. distinctellus
Danh pháp hai phần
Chrysoteuchia distinctellus
Chrysoteuchia distinctellus là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Chim xanh bụng vàng

| Chim xanh bụng vàng |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Chloropseidae
Chi (genus): Chloropsis
Loài (species): C. hardwickii
Danh pháp hai phần
Chloropsis hardwickii Jardine & Selby, 1830 
Chum xanh bụng vàng (tên khoa học: Chloropsis hardwickii) là một loài chim trong họ Chloropseidae.
Chú thích

↑  BirdLife International (2012). “Chloropsis hardwickii”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2013.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013.
↑  Trần Văn Chánh (2008). “Danh lục các loài chim ở Việt Nam (đăng trên Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển số 6(71) (2008))”. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2013.
↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Chyše

| Chyše |
| --- | --- |
—  Thị trấn  —
 

  Hiệu kỳ

Chyše
Quốc gia:  Cộng hòa Séc
Vùng: Karlovarský
Huyện: Karlovy Vary
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
NUTS 5: CZ0412 555207
Chyše là một thị trấn thuộc huyện Karlovy Vary, vùng Karlovarský, Cộng hòa Séc.
Chromolaena caldensis

| Chromolaena caldensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Chromolaena
Loài (species): C. caldensis
Danh pháp hai phần
Chromolaena caldensis (B.L.Rob.) R.M.King & H.Rob., 1981 
Chromolaena caldensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (B.L.Rob.) R.M.King & H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1981.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Chromolaena caldensis”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Chiến lược gia

Chiến lược gia hay nhà chiến lược là các nhà quản trị chuyên hoạch định và thực hiện việc quản trị chiến lược, các chiến lược. Những người này chịu trách nhiệm cao nhất về sự thành bại của một tổ chức, đặc biệt một doanh nghiệp.
Các chiến lược gia có thể đảm nhận nhiều vai trò khác nhau trong việc quản trị hay quản lý công ty, tổ chức. Chiến lược gia giỏi cần có tầm nhìn tốt. Họ cũng cần có tri thức tổng hợp nhiều mặt, thay vì chỉ có tri thức về quản trị. Chiến lược gia giỏi cũng cần biết giải quyết hài hòa các mục tiêu, hóa giải các mâu thuẫn của quá trình phát triển.
Chiến lược của vị trí trung tâm

Chiến lược của vị trí trung tâm là một chiến lược của Napoleon trong chiến tranh Napoleon. Chiến lược liên quan đến việc tấn công hai đội quân phối hợp tác chiến tại vị trí tiếp giáp của họ, xoay cánh quân để chiến đấu với một đội cho đến khi cánh quân đó bỏ chạy, sau đó quay sang đối mặt với đội quân còn lại. Chiến lược cho giúp cho một lực lượng nhỏ hơn có thể đánh bại một lực lượng lớn hơn. Cách này mặc dù đã thành công trong các trận Ligny và trận Quatre Bras, đã thất bại trong trận Waterloo, khiến Napoleon bị đánh bại vì ông không thể ngăn chặn sự phối hợp của lực lượng Anh và Hà Lan với lực lượng Phổ.
Trong trận Blenheim vào năm 1704, Công tước Marlborough và Hoàng tử đồng minh của ông là Eugène de Savoie-Carignan nhận ra người Pháp rất yếu ở trung tâm khi khởi đầu tập trung các cuộc tấn công ở phía cánh. Khi Thống chế Tallard, Tư lệnh Pháp, tiếp tục tự làm suy yếu vị trí trung tâm của mình khi củng cố các vị trí chiến đấu ở phía cánh, Marlborough đã phát động một cuộc tấn công xuyên qua trung tâm đội hình quân Pháp và giành chiến thắng.
Vị trí trung tâm cũng được mô tả trong tình thế chiến lược tổng thể của Friedrich II của Phổ trong Chiến tranh Kế vị Áo và Chiến tranh Bảy Năm, mặc dù quân Phổ bị bao vây, Frederick đã sử dụng vị trí trung tâm của mình cơ động và tấn công từng kẻ thù một cách riêng biệt, mặc dù về tổng thể họ vượt trội hơn.
Trong Thế chiến II, Rommel duy trì vị trí trung tâm trên Tuyến Mareth giữa các lực lượng đồng minh ở Tunisia và Libya.
Cách thức này mất một số lợi thế khi được sử dụng để chống lại các cánh hoặc sườn nối tiếp của một lực lượng có cấu trúc chỉ huy thống nhất, vì khả năng liên kết và phối hợp tốt hơn của một lực lượng phòng thủ độc lập, cho phép nó thực hiện tốt một chuyển động gọng kìm chống lại kẻ tấn công.
Chromolaena callilepis

| Chromolaena callilepis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Chromolaena
Loài (species): C. callilepis
Danh pháp hai phần
Chromolaena callilepis (Sch.Bip. ex Baker) R.M.King & H.Rob., 1970 
Chromolaena callilepis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Sch.Bip. ex Baker) R.M.King & H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Chromolaena callilepis”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Chromolaena calamocephala

| Chromolaena calamocephala> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Chromolaena
Loài (species): C. calamocephala
Danh pháp hai phần
Chromolaena calamocephala (Baker) R.M.King & H.Rob., 1970 
Chromolaena calamocephala là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Baker) R.M.King & H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Chromolaena calamocephala”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Xuân Đông (định hướng)

Xuân Đông có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
Xã Xuân Đông, huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai
Xã Xuân Đông, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang.
Chrysopa meyeri

| Chrysopa meyeri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Chrysopidae
Phân họ (subfamilia): Chrysopinae
Tông (tribus): Chrysopini
Chi (genus): Chrysopa
Loài (species): C. meyeri
Danh pháp hai phần
Chrysopa meyeri Handschin, [1936] 
Chrysopa meyeri là một loài côn trùng trong họ Chrysopidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Handschin miêu tả năm 1936.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.