stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tàu điện Sài Gòn (1881–1957)

| Tàu điện Sài Gòn |
| --- | --- |
Tuyến xe lửa đầu tiên tại Sài Gòn năm 1881
Tổng quan
Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh
Loại tuyến: Tàu điện
Số lượng tuyến: 5
Hoạt động
Bắt đầu vận hành: 1881
Kết thúc vận hành: 1957
Đơn vị vận hành: Công ty đường sắt Đông Dương (Tiếng Pháp: Compagnie Francaise de Tramways de l’Indochine)
Kỹ thuật
Chiều dài hệ thống: 72 km (45 mi)
Tàu điện Sài Gòn (tiếng Pháp: tramway de Saïgon) là hệ thống tàu điện cũ tại Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là hệ thống tàu điện đầu tiên tại Việt Nam được Pháp xây dựng vào năm 1880 với nhiều vật liệu và đầu máy được vận chuyển từ Pháp sang, khánh thành năm 1881 với tuyến đầu tiên bắt đầu từ bến Bạch Đằng và kết thúc ở Chợ Lớn. Hệ thống tàu điện Sài Gòn bị ngưng hoạt động vào năm 1953 và bị dỡ bỏ vào năm 1957.
Hệ thống bao gồm 5 tuyến tàu điện mặt đất dài khoảng 72 km.
Lịch sử

Ngày 27 tháng 12 năm 1881, tuyến xe lửa Sài Gòn - Chợ Lớn (đường trên) được chính thức đi vào hoạt động do công ty Société générale des tramways de vapeur de Cochinchine (SGTVC) đầu tư xây dựng.
Mười năm sau, năm 1890, Công ty đường sắt Đông Dương (Tiếng Pháp: Compagnie Francaise de Tramways de l’Indochine; viết tắt là CFTI) ra đời. Công ty này đầu tư đường xe điện Sài Gòn - Chợ Lớn ở đường Dưới (nay là đại lộ Võ Văn Kiệt) mà nguời dân thường gọi là “đường xe lửa mé sông”, chạy từ đường Nguyễn Huệ dọc rạch Bến Nghé xuống Bình Tây.
Từ năm 1892 đến 1913, CFTI đã mở nhiều tuyến xe điện Sài Gòn - Hóc Môn (Tuyến đường sắt này dự định kéo dài lên Tây Ninh với cái tên "Đường Sắt Sài Gòn - Tây Ninh" nhưng vì không đủ chi phí nên chỉ xây tới Hóc Môn) đi qua Đa Kao, Tân Định, Bà Chiểu; tuyến Sài Gòn - Phú Nhuận và tuyến Gò Vấp - Lái Thiêu, sau đó kéo dài lên tận Thủ Dầu Một và một đoạn lên tận Lộc Ninh để phục vụ việc chuyên chở cao su, thường được gọi là “tuyến đường cao su”.
Tuy nhiên vào những thập niên cuối thế kỷ 19, thành phố vẫn chưa có hệ thống điện công cộng mạnh để phục vụ cho xe điện nên các xe này chỉ chạy bằng đầu máy hơi nước.
Năm 1896, nhà máy điện đầu tiên đã ra đời ở nơi mà nay là Công ty Điện lực Bến Thành, nằm phía sau Nhà hát Thành phố. Song nhà máy điện này cũng chưa đủ sức để điện khí hóa các xe điện. Phải đến đầu thế kỷ 20, khi xây dựng xong Nhà máy điện Chợ Quán thì quá trình “điện hóa” các tuyến hoàn thành.
Khoảng năm 1953, hệ thống xe điện Sài Gòn ngưng hoạt động vì sự tranh chấp giữa chính quyền và nhóm Bình Xuyên của Bảy Viễn.
Năm 1955 thì chính quyền Việt Nam cộng hòa chấm dứt các hợp đồng xe điện Sài Gòn với CFTI.
Đến năm 1957 thì các tuyến tàu điện đã bị dỡ bỏ.
Tuy nhiên, vẫn còn đoạn đường ray chạy ở giữa đường đại lộ Hàm Nghi kết nối với ga Sài Gòn cũ được dùng để làm tuyến đường sắt chuyên dùng ra cảng Sài Gòn để nhận bo bo do Liên Xô trợ cấp . Năm 1990 thì bị tháo dỡ hoàn toàn khi di dời ga Sài Gòn về ga Hòa Hưng  .
Mạng lưới

| Số tuyến | Tên tuyến | Trạm tàu (vị trí hiện tại) | Trạm tàu (vị trí hiện tại) | Hướng tuyến (tương ứng với đường hiện tại) | Mở cửa | Dỡ bỏ | Chiều dài (km) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tuyến 1 | Sài Gòn - Chợ Lớn (đường trên) | Saigon (Quận 1) | Rodier (Quận 5) | Bến Bạch Đằng – Hàm Nghi – Trần Hưng Đạo – Châu Văn Liêm – Hải Thượng Lãn Ông | 1881 | 1954 | 13 |
| Tuyến 2 | Sài Gòn - Chợ Lớn (đường dưới) | Cuniac (Quận 1) | Chợ Bình Tây (Quận 6) | Bến Thành – Phó Đức Chính – Võ Văn Kiệt – Gia Phú – Cao Văn Lầu – Phạm Đình Hổ – Chợ Bình Tây | 1890 | 1957 | 14 |
| Tuyến 3 | Sài Gòn - Hóc Môn | Cuniac (Quận 1) | Trung Chánh (Hóc Môn) | Bến Thành – Lê Lợi – Hai Bà Trưng – Đa Kao – Bà Chiểu – GòVấp – Hạnh Thông Tây –  Chợ Cầu – Hóc Môn | 1892 | 1957 | 22 |
| Tuyến 4 | Sài Gòn - Phú Nhuận | Cuniac (Quận 1) | Chợ Xã Tài (Quận Phú Nhuận) | Bến Thành – Lê Lợi – Hai Bà Trưng – Cầu Kiệu – Chợ Phú Nhuận | 1892 | 1957 | 4 |
| Tuyến 5 | Gò Vấp - Lái Thiêu | Gò Vấp (Quận Gò Vấp) | Thủ Dầu Một (Bình Dương) | Gò Vấp – Thanh Xuân – Lái Thiêu – Búng – Thủ Dầu Một | 1913 | 1957 | 19 |
Tàu điện

Xe điện hình dáng thon gọn hơn, màu sơn đẹp hơn. Trên đầu xe có cái cần câu điện bằng thép cao khoảng 2 mét hình chữ U lật ngược, kéo theo 2-3 toa. Mỗi toa rộng hơn 2 m, cao gần 3 m, dài 7 m và cả đoàn tàu dài chừng 30 m. Mỗi toa có hai băng ghế dài sát vách toa xe, còn lại là khoảng trống hành khách có thể đứng, để đồ đạc,...
Xe chạy rất chậm, có thể chạy theo nhảy lên, mỗi khi xe sắp ghé trạm hoặc rời ga thì có tiếng chuông leng keng.
Vé tàu

Để bảo đảm việc kinh doanh, tránh đi lậu vé, CFTI đã in một loại vé xe điện riêng cho mỗi một ga. Vé bằng bìa cứng, dài 6cm, ngang 3cm, màu xanh đậm, mỗi ga có logo riêng in trên một bảng trắng bằng kim loại tráng men.
Vé đi hạng nhất: 1 hào
Vé đi hạng nhì: 6 chiêm tây (0,6 hào)
Đơn vị vận hành

Tàu điện Sài Gòn thời Pháp thuộc được xây dựng và vận hành khai thác bởi những công ty:
1881 – 1923: Tổng hội tàu điện hơi Nam Kỳ (Tiếng Pháp: Société générale des tramways de vapeur de Cochinchine)
1923 – 1955: Công ty đường sắt Đông Dương (Tiếng Pháp: Compagnie Francaise de Tramways de l’Indochine)
Dự án tàu điện thuộc hệ thống đường sắt đô thị TPHCM

Dự án tàu điện thành phố Hồ Chí Minh - Tramway 1  T1 . Dài 12,8 km đi qua 23 điểm dừng bao gồm 6 nhà ga và 17 trạm tàu, bắt đầu từ ga Ba Son đi theo đường Tôn Đức Thắng đến cầu Khánh Hội thì quẹo phải và nhập vào đại lộ Võ Văn Kiệt đến nhà máy rượu Bình Tây thì rẽ sang đường Lý Chiêu Hoàng (quận 6) và kết thúc ở bến xe Miền Tây.
Xe điện Sài Gòn vào những năm 1890.
Trạm tàu tại Cột cờ Thủ Ngữ của tuyến Sài Gòn - Chợ Lớn (đường trên) năm 1905
Phòng chờ sân bay

Một phòng chờ ở một sân bay Đức
Phòng chờ sân bay (tiếng Anh: Airport lounge hoặc đơn giản là lounge) là một căn phòng được bố trí xây dựng tại khu vực gần sảnh trong sân bay và được sử dụng làm phòng chờ cho hành khách khi sắp đến chuyến bay hoặc dừng tạm chờ trung chuyển chuyến bay.
Sảnh sân bay cung cấp nhiều dịch vụ tiện nghị như điện thoại, fax, Internet và các dịch vụ kinh doanh khác nhằm tạo sự thoải mái cho hành khách như đồ uống và đồ ăn nhẹ (thường là miễn phí). Tại nhà ga, hành khách cũng sẽ tìm thấy chỗ ngồi thoải mái hơn, môi trường yên tĩnh hơn và tiếp cận tốt hơn. Bên cạnh việc cung cấp chỗ ngồi thoải mái, sảnh sân bay thường cung cấp các loại đồ uống như cà phê, nước, nước ngọt, nước trái cây, bia và các đồ uống có cồn ở đây cũng phục vụ những đồ ăn nhẹ như trái cây, bánh ngọt và pho mát và thường có truyền hình chiếu liên tục, báo chí và tạp chí, điện thoại và dịch vụ Internet dial-up có sẵn.
Bourgogne-Franche-Comté

| Bourgogne-Franche-Comté |
| --- | --- |
—  Vùng của Pháp  —
 

  Hiệu kỳ Huy hiệu

Bourgogne-Franche-Comté
Quốc gia:  Pháp
Thủ phủ: Dijon
Tỉnh:  8 Côte-d'Or Doubs Haute-Saône Jura Nièvre Saône-et-Loire Territoire de Belfort Yonne 
Chính quyền
 • Chủ tịch: Marie-Guite Dufay (Đảng Xã hội)
Diện tích
 • Tổng cộng: 47.784 km2 (18,450 mi2)
Dân số (2015)
 • Tổng cộng: 2.820.940
 • Mật độ: 59/km2 (150/mi2)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã ISO 3166: FR-BFC
Bourgogne-Franche-Comté (phát âm tiếng Pháp: [buʁɡɔɲ fʁɑ̃ʃ kɔ̃te], đôi khi được viết tắt là BFC) là một vùng của Pháp được lập ra trong cải cách lãnh thổ các vùng vào năm 2014, bằng việc hợp nhất các vùng cũ Bourgogne và Franche-Comté. Vùng mới tồn tại từ ngày 1 tháng 1 năm 2016, sau bầu cử cấp vùng vào tháng 12 năm 2015.
Vùng có diện tích 47.784 km², dân số năm 2012 là 2.816.814 người. Vùng giáp với Grand Est về phía bắc, Île-de-France về phía tây bắc, Centre-Val de Loire về phía tây, Auvergne-Rhône-Alpes về phía nam và Thuỵ Sĩ (các bang Vaud, Neuchâtel và Jura) về phía đông.
Bản đồ vùng mới gồm tám tỉnh, được tô màu theo các tỉnh lịch sử tồn tại trước năm 1790.

  Bourgogne
  Franche-Comté
  Nivernais
  Champagne
  Alsace
  Orléanais
  Montbéliard
  Île de France
  Others
Dijon (151.212; trị sở thống đốc vùng)
Besançon (116.914; trị sở hội đồng vùng)
Belfort (50.078)
Chalon-sur-Saône (44.985)
Nevers (36.762)
Auxerre (34.869)
Mâcon (33.865)
OCL Industrialship

| OCL Industrialship |
| --- | --- |
OCL Industrialship
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Orissa
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 2.197
Múi giờ: UTC+05:30
OCL Industrialship là một thị trấn công nghiệp (industrial township) của quận Sundargarh thuộc bang Orissa, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, OCL Industrialship có dân số 2197 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. OCL Industrialship có tỷ lệ 89% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 90%, và tỷ lệ cho phái nữ là 87%. Tại OCL Industrialship, 8% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Ermelo

| Ermelo |
| --- | --- |
—  Khu tự quản  —
 
Tòa thị chính Ermelo
  Hiệu kỳ Huy hiệu
 Vị trí ở Gelderland
Ermelo
Quốc gia: Hà Lan
Tỉnh: Gelderland
Thủ phủ: Ermelo
Chính quyền
 • Thành phần: Hội đồng tự quản
 • Thị trưởng: Andre Baars (CDA)
Diện tích
 • Tổng cộng: 87,33 km2 (3,372 mi2)
 • Đất liền: 85,62 km2 (3,306 mi2)
 • Mặt nước: 1,71 km2 (66 mi2)
Độ cao: 13 m (43 ft)
Dân số (Bản mẫu:THÁNGNAME 2017)
 • Tổng cộng: 26.730
 • Mật độ: 312/km2 (810/mi2)
Tên cư dân: Ermeloër
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Postcode: 3850–3853
Mã vùng: 0341
Website: www.ermelo.nl
Dutch Topographic map of Ermelo, June 2015
Ermelo (phát âm tiếng Hà Lan: [ˈɛrməloː] Tập tin:Nl-Ermelo.ogg, tiếng Saxon Hạ Hà Lan: Armelo hay Armel) là một khu tự quản và thị thuộc tỉnh, Hà Lan. Đô thị này có diện tích  km², dân số là người. in the province of Gelderland in the Veluwe area with a population of 26.730 in 2017.
Ermelo là một đô thị thuộc tỉnh Gelderland, Hà Lan. Đô thị này có diện tích  km², dân số là 26.730 người trong năm 2017.
Từ nguyên

Ermelo xuất phát từ lo, nghĩa là "rừng" và irmin có nhiều giải thích khác nhau. Một trong các các giải thích là "vĩ đại", "thiêng liêng" hoặc đề cập đến một vị thần Đức gọi là Irmin.
Lịch sử

Thị trấn đã được biết là tồn tại từ ít nhất 855, khi cái tên Irminlo xuất hiện lần đầu trong một tài liệu pháp lý. Tuy nhiên, sự hiện diện của con người trong khu vực đã quay trở lại, với nhiều phát hiện khảo cổ học về văn hóa chuông Beaker đã được thực hiện trong khu vực.
3927 Feliciaplatt

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: Shoemaker, C.
Nơi khám phá: Palomar
Ngày phát hiện: 5 tháng 5 năm 1981
Tên định danh
Tên định danh: 3927
Tên định danh thay thế: 1981 JA2
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 1.8970268
Viễn điểm quỹ đạo: 2.4903396
Độ lệch tâm: 0.1352321
Chu kỳ quỹ đạo: 1186.7501326
Độ bất thường trung bình: 67.61259
Độ nghiêng quỹ đạo: 1.95011
Kinh độ điểm mọc: 255.62847
Góc cận điểm: 25.80761
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 14.0
 
3927 Feliciaplatt (1981 JA2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 5 năm 1981 bởi Shoemaker, C. ở Palomar.
Origin of the name

As part of a class taught bởi Gene Shoemaker ở Caltech, I was lucky to discover two asteroids: (3237) Victorplatt (đặt tên theo my father) và (3259) Brownlee. I named 3237, but I was too slow in naming 3259, so Gene và Carolyn Shoemaker named it after a fellow asteroid researcher, Don Brownlee. They very generously allowed me to name an asteroid they được phát hiện năm return: (3927) Feliciaplatt (đặt tên theo my mother).
Tiếng Abkhaz

| Tiếng Abkhaz |
| --- | --- |
Tiếng Abkhazia
Аҧсуа бызшәа; аҧсшәа Apsua byzshwa; apsshwa
Sử dụng tại: Abkhazia
Tổng số người nói: 190,110
Dân tộc: Người Abkhazia
Phân loại: Tây Bắc KavkazAbazgiTiếng Abkhaz
Phương ngữ: Abzhywa Bzyb Sadz                 
Hệ chữ viết: Kirin (biến thể tiếng Abkhaz), trước đây: Latinh, Gruzia
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại: Cộng hòa Abkhazia; Cộng hòa tự trị Abkhazia, Gruzia
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1: ab
ISO 639-2: abk
ISO 639-3: abk Abkhazian
Glottolog: abkh1244  Abkhazian

Tiếng Abkhaz (còn được viết là Abxaz; Аԥсуа бызшәа /apʰswa bɨzʃʷa/), còn gọi là tiếng Abkhazia, là một ngôn ngữ Tây Bắc Kavkaz, có quan hệ gần nhất với tiếng Abaza. Đây là ngôn ngữ của người Abkhaz, là một trong những ngôn ngữ chính thức của Abkhazia. Thêm nữa, nó là ngôn ngữ của hàng ngàn kiều dân Abkhazia ở Thổ Nhĩ Kỳ, cộng hòa tự trị Adjara (Gruzia), Syria, Jordan và nhiều nước Tây Phương. Thống kê 2010 ghi nhận 6.786 người nói tiếng Abkhaz ở Nga.
Phân loại

Tiếng Abkhaz là một ngôn ngữ Tây Bắc Kavkaz, có liên hệ với tiếng Adyghe. Nó gần gũi nhất với tiếng Abaza. Cả hai đôi khi được coi là phương ngữ của một ngôn ngữ, và rằng dạng viết của tiếng Abkhaz và tiếng Abaza đơn giản là hai đầu mút của một dãy phương ngữ. Về ngữ pháp, hai tiếng rất giống nhau; tuy vậy, sự khác biệt trong ngữ âm đủ để giữ hai ngôn ngữ này tách riêng. Hầu hết nhà ngôn ngữ (ví dụ, Chirikba 2003) cũng coi tiếng Ubykh là một họ hàng gần của dãy phương ngữ Abkhaz–Abaza.
Phân bố địa lý

Tiếng Abkhaz được nói chủ yếu ở Abkhazia. Tiếng Abkhaz còn là ngôn ngữ của kiều dân Abkhaz, chủ yếu ở Thổ Nhĩ Kỳ, với những nhóm nhỏ hơn tại Syria, Iraq, và Jordan; cộng hòa tự trị Adjara của Gruzia; Liên Xô cũ (Armenia, Ukraina); và qua những cuộc di cư gần đây, cả những nước Tây Phương như Đức, Hà Lan, và Hoa Kỳ.
Phương ngữ

Tiếng Abkhaz thường được nhìn nhận là có ba phương ngữ:
Abzhywa, nói ở miền Kavkaz, đặt theo tên vùng lịch sử Abzhywa (Абжьыуа), đôi khi được gọi là Abzhui, dạng Nga hóa của Abzhywa.
Bzyb hay Bzyp, nói ở Kavkaz và Thổ Nhĩ Kỳ, đặt tên theo vùng Bzyb (tiếng Abkhaz: Бзыԥ).
Sadz, nay chỉ có mặt ở Thổ Nhĩ, trước đây hiện diện tại vùng giữa sông Bzyb và Khosta.
Dạng ngôn ngữ viết văn học dựa trên phương ngữ Abzhywa.
Âm vị học

Tiếng Abkhaz có số phụ âm rất lớn (58 trong dạng chuẩn văn học). Trái lại, ngôn ngữ này lại chỉ có hai nguyên âm riêng biệt, nhưng hai nguyên âm này lại có nhiều tha âm, biến thiên dựa trên tính vòm hóa hay môi hóa của phụ âm lân cận.
Âm vị màu lục chỉ có trong phương ngữ Bzyp và Sadz; âm vị màu lam riêng có trong phương ngữ Bzyp.
|  |  | Môi | Chân răng> thường | Chân răng> môi hóa | Sauchân răng> thường | Sauchân răng> môi hóa | Chân răng-vòm> thường | Chân răng-vòm> môi hóa | Quặt lưỡi | Ngạc mềm> vòm hóa | Ngạc mềm> thường | Ngạc mềm> môi hóa | Lưỡi gà> vòm hóa | Lưỡi gà> thường | Lưỡi gà> môi hóa | Lưỡi gà> yết hầu hóa | Lưỡi gà> lab. + phar. | Yết hầu> thường | Yết hầu> môi hóa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mũi | Mũi | m | n |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Tắc | vô thanh | p | t | tʷ |  |  |  |  |  | kʲ | k | kʷ |  |  |  |  |  |  |  |
| Tắc | hữu thanh | b | d | dʷ |  |  |  |  |  | ɡʲ | ɡ | ɡʷ |  |  |  |  |  |  |  |
| Tắc | tống ra | pʼ | tʼ | tʷʼ |  |  |  |  |  | kʲʼ | kʼ | kʷʼ | qʲʼ | qʼ | qʷʼ |  |  |  |  |
| Tắc xát | vô thanh |  | t͡s |  | t͡ʃ |  | t͡ɕ | t͡ɕʷ | ʈ͡ʂ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Tắc xát | hữu thanh |  | d͡z |  | d͡ʒ |  | d͡ʑ | d͡ʑʷ | ɖ͡ʐ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Tắc xát | tống ra |  | t͡sʼ |  | t͡ʃʼ |  | t͡ɕʼ | t͡ɕʷʼ | ʈ͡ʂʼ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Xát | vô thanh | f | s |  | ʃ | ʃʷ | ɕ | ɕʷ | ʂ |  |  |  | χʲ | χ | χʷ | χˤ | χˤʷ | ħ | ħʷ |
| Xát | hữu thanh | v | z |  | ʒ | ʒʷ | ʑ | ʑʷ | ʐ |  |  |  | ʁʲ | ʁ | ʁʷ |  |  |  |  |
| Tiếp cận | Tiếp cận |  | l |  |  |  | j | ɥ |  |  |  | w |  |  |  |  |  |  |  |
| Rung | Rung |  | r |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
Chữ viết

Tiếng Abkhaz được viết bằng bảng chữ cái Kirin từ năm 1862.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а   [a] | Б б   [b] | В в   [v] | Г г   [ɡ] | Гь гь   [ɡʲ] | Гә гә   [ɡʷ] | Ӷ ӷ   [ʁ/ɣ] | Ӷь ӷь   [ʁʲ/ɣʲ] |
| Ӷә ӷә   [ʁʷ/ɣʷ] | Д д   [d] | Дә дә   [dʷ] | Е е   [a/ja] | Ж ж   [ʐ] | Жь жь   [ʒ] | Жә жә   [ʒʷ] | З з   [z] |
| Ӡ ӡ   [d͡z] | Ӡә ӡә   [d͡ʑʷ] | И и   [j/jɨ/ɨj] | К к   [kʼ] | Кь кь   [kʼʲ] | Кә кә   [kʼʷ] | Қ қ   [kʰ] | Қь қь   [kʲʰ] |
| Қә қә   [kʷʰ] | Ҟ ҟ   [qʼ] | Ҟь ҟь   [qʼʲ] | Ҟә ҟә   [qʼʷ] | Л л   [l] | М м   [m] | Н н   [n] | О о   [a/wa] |
| П п   [pʼ] | Ԥ ԥ   [pʰ] | Р р   [r] | С с   [s] | Т т   [tʼ] | Тә тә   [tʼʷ] | Ҭ ҭ   [tʰ] | Ҭә ҭә   [tʷʰ] |
| У у   [w/wɨ/ɨw] | Ф ф   [f] | Х х   [x/χ] | Хь хь   [xʲ/χʲ] | Хә хә   [xʷ/χʷ] | Ҳ ҳ   [ħ] | Ҳә ҳә   [ħʷ] | Ц ц   [t͡sʰ] |
| Цә цә   [t͡ɕʷʰ] | Ҵ ҵ   [t͡sʼ] | Ҵә ҵә   [t͡ɕʼʷ] | Ч ч   [t͡ʃʰ] | Ҷ ҷ   [t͡ʃʼ] | Ҽ ҽ   [t͡ʂʰ] | Ҿ ҿ   [t͡ʂʼ] | Ш ш   [ʂ] |
| Шь шь   [ʃ] | Шә шә   [ʃʷ] | Ы ы   [ɨ] | Ҩ ҩ   [ɥ/ɥˤ] | Џ џ   [d͡ʐ] | Џь џь   [d͡ʒ] | Ь ь   [ʲ] | Ә ә   [ʷ] |
Chú thích

↑  Abkhazia tự xem mình là một quốc gia độc lập, nhưng điều nay chỉ được một vài quốc gia công nhận. Chính phủ Gruzia và chính phủ đa số các quốc gia xem Abkhazia là một phần lãnh thổ Gruzia.
1 2  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Abkhazian”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  “Documentation for ISO 639 identifier: abk”. ISO 639-2 Registration Authority - Library of Congress. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2017. Name: Abkhazian
↑  “Documentation for ISO 639 identifier: abk”. ISO 639-3 Registration Authority - SIL International. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2017. Name: Abkhazian
↑  Tiếng Abkhaz tại Ethnologue. 18th ed., 2015.
↑  Row 7 in Приложение 6: Население Российской Федерации по владению языками [Appendix 6: Population of the Russian Federation by languages used] (bằng tiếng Nga). Федерадьная служба государственной статистики. Bản gốc (XLS) lưu trữ ngày 6 tháng 2 năm 2018. Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2017.
Tài liệu

Chirikba, V. A. (1996) A Dictionary of Common Abkhaz. Leiden.
Chirikba, V. A. (2003) "Abkhaz". Languages of the World/Materials 119. Muenchen: Lincom Europa.
Hewitt, B. George (2010) Abkhaz: A Comprehensive Self Tutor Muenchen, Lincom Europa ISBN 978-3-89586-670-8
Hewitt, B. George (1979) Abkhaz: A descriptive Grammar. Amsterdam: North Holland.
Hewitt, B. George (1989) Abkhaz. In John Greppin (ed.), The Indigenous Languages of the Caucasus Vol. 2. Caravan Books, New York. 39-88.
Vaux, Bert and Zihni Psiypa (1997) "The Cwyzhy Dialect of Abkhaz". Harvard Working Papers in Linguistics 6, Susumu Kuno, Bert Vaux, and Steve Peter, eds. Cambridge, MA: Harvard University Linguistics Department.
Nam vương Quốc tế 2018

| Nam vương Quốc tế 2018 |
| --- | --- |
Ngày: 24 tháng 2 năm 2019
Địa điểm:  One Esplanade, Pasay City,  Manila, Philippines
Tham gia: 39
Số xếp hạng: 15
Lần đầu tham gia: Iran
Bỏ cuộc: Colombia El Salvador Malta Nam Phi Pháp Phần Lan
Trở lại: Đài Loan Haiti Malaysia Na Uy Nga Slovenia Sri Lanka Thụy Điển Úc
Người chiến thắng: Trịnh Văn Bảo  Việt Nam
Quốc phục đẹp nhất: Naykel Niño  Nicaragua
← 20172022 →
Nam vương Quốc tế 2018 là cuộc thi Nam vương Quốc tế lần thứ mười ba được tổ chức vào ngày 24 tháng 2 năm 2019 tại One Esplanade, Pasay, Metro Manila, Philippines. Trịnh Văn Bảo đến từ Việt Nam đăng quang ngôi vị Nam vương Quốc tế thứ mười ba.
Kết quả

| Thứ hạng> Hạng | Thứ hạng> Thí sinh | Thứ hạng>  | Thứ hạng>  |
| --- | --- | --- | --- |
| Mister International 2018 |   Việt Nam — Trịnh Văn Bảo |  |  |
| Á vương 1 |   Venezuela — Francesco Piscitelli |  |  |
| Á vương 2 |   Hồng Kông — Waikin Kwan |  |  |
| Top 5 |   Philippines — Mark Kevin   Séc — Matyas Hlozek |  |  |
| Top 10 |   Cộng hòa Dominica — Arturo Paredes   Na Uy — Mathias Duma   Panama — Juan Ángel Barragán Gaviria   Puerto Rico — Julian Rivera   Thái Lan — Nick Nolte |  |  |
| Top 15 |   Hàn Quốc — Hwang Dae Woong   Nhật Bản — Tsuyoshi Takimura   Perú — Duilio Vallebuona §   Tây Ban Nha — Jesus Collado   Úc — Harrison Luna |  |  |
Giải thưởng đặc biệt
| Giải thưởng | Thí sinh |  |  |
| Best National Costume |  Winner  Nicaragua — Naykel Niño Top 10  Cộng hòa Dominica — Arturo Paredes   Hàn Quốc — Hwang Dae Woong   Indonesia — Ezza Raditya   México — Piero Renero   Perú — Duilio Vallebuona   Philippines — Mark Kevin   Sri Lanka — Amandha Amarasekara   Venezuela — Francesco Piscitelli   Việt Nam — Trịnh Văn Bảo |  |  |
| People's Choice Award |   Perú — Duilio Vallebuona § |  |  |
Giải thưởng từ nhà tài trợ
| Giải thưởng | Thí sinh |  |  |
| Hotel Benilde's Choice |   Úc — Harrison Luna |  |  |
§ Giải People's Choice tự động đủ điều kiện vào Top 15.
Các thí sinh

39 thí sinh dự thi.
| Quốc gia/vùng lãnh thổ | Thí sinh |
| --- | --- |
 Ấn Độ: Balaji Murugadoss
 Ba Lan: Tomek Zarzycki
 Bỉ: Mohamed Mahouk
 Bolivia: Lucío Prado
 Brasil: Danilson Furtado
 Cộng hòa Dominica: Arturo Paredes
 Đài Loan: Kevin Chang
 Guam: Christian Layao
 Haiti: Ghaël Jean-Louis
 Hà Lan: Claudio Schoostra
 Hàn Quốc: Daewoong Hwang
 Hoa Kỳ: Nicolas Santos
 Hồng Kông: Waikin Kwan
 Indonesia: Rezza Praditya
 Iran: Max Mehrafsha
 Liban: Mohamad Taha
 Malaysia: Sylevistian Jon
 México: Piero Renero
 Myanmar: Naing Naing
 Na Uy: Mathias Duma
   Nepal: Prashant Jung Shah
 Nga: Igor Buyantuev
 Nhật Bản: Tsuyoshi Takimura
 Nicaragua: Naykel Niño
 Panama: Juan Ángel Gaviria
 Perú: Duilio Vallebuona
 Philippines: Mark Kevin Baloaloa
 Puerto Rico: Julian Rivera
 Cộng hòa Séc: Jiří Kmoníček
 Singapore: Famy Ashary
 Slovenia: Matjaž Mavri Boncelj
 Sri Lanka: Amandha Amarasekara
 Tây Ban Nha: Jesús Collado
 Thái Lan: Nick Nolte
 Thụy Điển: Kevin Graf
 Thụy Sĩ: Maikel Ferreira
 Trung Quốc: Ruitao Li
 Úc: Harrison Luna
 Venezuela: Francesco Piscitelli
 Việt Nam: Trịnh Văn Bảo
Các thí sinh > Dự thi quốc tế khác

2019:  Đài Loan – Kevin Chang
Manchester United F.C.

"MUFC" đổi hướng tới đây. Đối với các định nghĩa khác, xem MUFC (định hướng).
Bài này viết về đội bóng đá chuyên nghiệp nam. Đối với đội nữ liên kết với cùng một câu lạc bộ, xem Manchester United W.F.C. Đối với câu lạc bộ độc lập được thành lập bởi những cổ động viên, xem F.C. United of Manchester.
Câu lạc bộ bóng đá Manchester United (tiếng Anh: Manchester United Football Club, hay ngắn gọn là MU hay Man Utd) là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp có trụ sở tại Old Trafford, Đại Manchester, Anh. Câu lạc bộ hiện đang chơi tại Giải bóng đá Ngoại hạng Anh, giải đấu hàng đầu trong hệ thống bóng đá Anh. Với biệt danh Quỷ Đỏ, câu lạc bộ được thành lập dưới tên Newton Heath LYR Football Club vào năm 1878, đổi tên thành Manchester United vào năm 1902 và chuyển đến sân vận động hiện tại, Old Trafford, vào năm 1910.
Manchester United là câu lạc bộ thành công nhất lịch sử bóng đá Anh khi giữ kỷ lục 20 lần vô địch bóng đá Anh, đoạt 12 Cúp FA, 6 Cúp Liên đoàn và giữ kỷ lục 21 lần đoạt Siêu cúp Anh. Câu lạc bộ đã giành được 3 Cúp C1 châu Âu/UEFA Champions League, 1 UEFA Cup Winners' Cup, 1 UEFA Europa league, 1 Siêu cúp châu Âu, 1 Cúp Liên lục địa và 1 FIFA Club World Cup. Trong mùa giải 1998–99, Manchester United trở thành đội bóng Anh đầu tiên giành cú ăn ba trong một mùa giải, gồm các chức vô địch Ngoại hạng Anh, cúp FA và UEFA Champions League.
Thảm họa hàng không München năm 1958 đã cướp đi sinh mạng của tám cầu thủ. Năm 1968, dưới sự dẫn dắt của Matt Busby, Manchester United là câu lạc bộ bóng đá Anh đầu tiên giành Cúp C1 châu Âu. Huấn luyện viên Alex Ferguson đã giành 38 danh hiệu khi dẫn dắt câu lạc bộ kể từ năm 1986, trong đó có 13 chức vô địch Premier League, 5 Cúp FA và 2 UEFA Champions League, trước khi ông tuyên bố nghỉ hưu vào năm 2013. Huấn luyện viên chính gần đây nhất của câu lạc bộ là Rúben Amorim, người được bổ nhiệm vào năm 2024.
Manchester United là câu lạc bộ bóng đá đứng thứ hai về doanh thu trên thế giới trong mùa giải 2013-14, với doanh thu hàng năm 518 triệu euro và đứng thứ ba về giá trị đội bóng trên thế giới trong năm 2015 với trị giá 1,98 tỷ USD. Tính đến tháng 6 năm 2015, câu lạc bộ có giá trị thương hiệu bóng đá lớn nhất thế giới, ước tính trị giá 1,2 tỷ USD. Đây là một trong những đội bóng có số lượng người hâm mộ lớn nhất trên thế giới. Câu lạc bộ được vận hành dưới dạng công ty trách nhiệm hữu hạn cổ phần từ năm 1991 và sau khi được đưa lên sàn Chứng khoán Luân Đôn vào năm 1991, câu lạc bộ đã được Malcolm Glazer mua lại vào tháng 5 năm 2005 với giá gần 800 triệu bảng. Câu lạc bộ có một số kình địch, trong đó nổi bật là Liverpool, Manchester City, Arsenal, Leeds United và Chelsea.