Phiên tòa Scopes
Thủ tục tố túng > Chất vấn Bryan > Kết thúc phiên toà

Cuộc đối đầu giữa Bryan và Darrow kéo dài khoảng 2 giờ đồng hồ vào buổi chiều ngày thứ 7 của phiên tòa. Có khả năng nó sẽ tiếp tục vào sáng hôm sau  nếu không có thông báo của Thẩm phán Raulston rằng ông ấy coi toàn bộ cuộc kiểm tra không liên quan đến vụ án và ông ấy quyết định nội dung này nên được "xóa" khỏi hồ sơ. Do đó, Bryan đã bị từ chối cơ hội đối chất lại với các luật sư bào chữa, mặc dù sau phiên tòa, Bryan đưa ra 9 câu hỏi cho báo chí để thể hiện "thái độ tôn giáo" của Darrow. Các câu hỏi và câu trả lời ngắn gọn của Darrow đã được đăng trên báo một ngày sau khi phiên tòa kết thúc, Tờ báo The New York Times mô tả Darrow đã trả lời các câu hỏi của Bryan "với niềm tin bất khả tri của ông ấy, 'Tôi không biết', ngoại trừ trường hợp ông ấy có thể phủ nhận chúng bằng niềm tin vào quy luật tự nhiên, bất biến”.
Sau những nỗ lực cuối cùng của người bào chữa để đưa ra bằng chứng bị từ chối, Darrow đã yêu cầu thẩm phán đưa bồi thẩm đoàn vào để họ đưa ra phán quyết kết tội:
Chúng tôi tuyên bố rằng bị cáo không có tội, nhưng vì tòa án đã loại trừ bất kỳ lời khai nào, ngoại trừ một vấn đề là liệu anh ta có dạy rằng con người có nguồn gốc từ một loài động vật thấp hơn hay không, và chúng tôi không thể phủ nhận lời khai đó, không có điều hợp lý nào xảy ra ngoại trừ việc bồi thẩm đoàn đưa ra phán quyết mà chúng tôi có thể đưa lên tòa án cấp cao hơn, hoàn toàn làm theo thủ thục của thủ tục thích hợp. Chúng tôi không nghĩ rằng việc tòa án hoặc luật sư phía bên kia lãng phí nhiều thời gian là không công bằng khi chúng tôi biết đây là kết quả tất yếu và có lẽ là kết quả tốt nhất cho vụ việc.
Sau khi họ được đưa vào, Darrow sau đó nói với bồi thẩm đoàn:
Chúng tôi đến đây để đưa ra bằng chứng trong trường hợp này và tòa án đã phán quyết theo luật rằng bằng chứng mà chúng tôi có là không thể chấp nhận được, vì vậy tất cả những gì chúng tôi có thể làm là chấp nhận một ngoại lệ và đưa nó lên tòa án cấp cao hơn để xem liệu bằng chứng đó có đúng hay không, được chấp nhận hay không ... chúng tôi thậm chí không thể giải thích cho các ngài rằng chúng tôi nghĩ rằng các ngài nên để cho thân chủ của tôi vô tội...
Darrow đã khép lại vụ án mà không có bản tổng kết cuối cùng. Theo luật Tennessee, khi bên bào chữa từ bỏ quyền phát biểu kết thúc, bên công tố cũng bị cấm tóm tắt vụ việc, ngăn cản Bryan trình bày phần tóm tắt đã chuẩn bị của mình.
Scopes chưa bao giờ bị bên công tố hay luật sư bào chữa mời ra làm chứng trước toà vì không có bằng chứng thực tế nào về việc liệu anh ấy có dạy về thuyết tiến hóa hay không. Scopes sau đó thừa nhận rằng, trên thực tế, anh ta không chắc liệu mình có dạy thuyết tiến hóa hay không (một lý do khác mà bên bào chữa không muốn anh ta làm chứng), nhưng điểm này không bị tranh cãi tại phiên tòa.
Bản tóm tắt của William Jennings Bryan về phiên tòa xét xử Scopes (được phát cho các phóng viên nhưng không được đọc trước tòa):
Khoa học là một lực lượng tuyệt vời, nhưng nó không phải là một giáo viên đạo đức. Nó có thể hoàn thiện máy móc, nhưng nó không thêm vào những hạn chế đạo đức nào để bảo vệ xã hội khỏi việc lạm dụng máy móc. Nó cũng có thể đóng những con tàu trí tuệ khổng lồ, nhưng nó không xây dựng bánh lái đạo đức nào để điều khiển con tàu của con người bị bão tố quật ngã. Nó không những không cung cấp được yếu tố tâm linh cần thiết mà một số giả thuyết chưa được chứng minh của nó đã cướp mất la bàn của con tàu và do đó gây nguy hiểm cho hàng hóa của nó. Trong chiến tranh, khoa học đã chứng minh mình là một thiên tài xấu xa; nó đã làm cho chiến tranh trở nên khủng khiếp hơn bao giờ hết. Con người đã từng hài lòng với việc tàn sát đồng loại của mình trên một mặt phẳng duy nhất, bề mặt trái đất. Khoa học đã dạy anh ta xuống nước và bắn từ dưới lên và lên mây và bắn từ trên xuống, do đó làm cho chiến trường đẫm máu gấp ba lần trước đây; nhưng khoa học không dạy tình anh em. Khoa học đã biến chiến tranh thành địa ngục đến nỗi nền văn minh sắp tự sát; và bây giờ chúng ta được biết rằng các công cụ hủy diệt mới được phát hiện sẽ làm cho sự tàn khốc của cuộc chiến tranh vừa qua trở nên tầm thường so với sự tàn khốc của các cuộc chiến tranh có thể xảy ra trong tương lai. Nếu nền văn minh muốn được cứu thoát khỏi đống đổ nát bị đe dọa bởi trí thông minh không được tình yêu thánh hiến, thì nó phải được cứu bởi quy tắc đạo đức của người Nazarene nhu mì và thấp hèn. Những lời dạy của Ngài, và chỉ những lời dạy của Ngài thôi, có thể giải quyết những vấn đề làm nhức nhối trái tim và làm bối rối thế giới.
Sau 8 ngày xét xử, bồi thẩm đoàn chỉ mất 9 phút để nghị án. Scopes bị kết tội vào ngày 21 tháng 7 và bị Raulston tuyên án phải nộp phạt 100 đô la (tương đương 1.500 đô la vào năm 2021). Raulston áp dụng hình phạt trước khi Scopes có cơ hội nói bất cứ điều gì về lý do tại sao tòa án không nên áp dụng hình phạt đối với anh ta và sau khi Neal trình bày lỗi sai với thẩm phán, bị cáo đã nói lần đầu tiên và duy nhất trước tòa:
Thưa quý tòa, tôi cảm thấy rằng tôi đã bị kết tội vi phạm một đạo luật bất công. Tôi sẽ tiếp tục trong tương lai, như tôi đã từng làm trong quá khứ, phản đối luật này bằng mọi cách có thể. Bất kỳ hành động nào khác sẽ vi phạm lý tưởng của tôi về tự do học thuật—nghĩa là dạy sự thật như được đảm bảo trong hiến pháp của chúng ta, về tự do cá nhân và tôn giáo. Tôi nghĩ tiền phạt là bất công.
Bryan đột ngột qua đời năm ngày sau khi phiên tòa kết thúc. Mối liên hệ giữa phiên tòa và cái chết của ông vẫn đang được các nhà sử học tranh luận.