stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
I-54 (tàu ngầm Nhật) (1943)
Lịch sử hoạt động > Bị mất

Hoàn cảnh cụ thể khiến I-54 bị mất vẫn còn là một bí ẩn. Lúc 12 giờ 18 ngày 28 tháng 10, ở vị trí phía Đông Leyte, các tàu khu trục tàu khu trục Hoa Kỳ USS Gridley và USS Helm phát hiện một tàu ngầm đối phương đang tìm cách xâm nhập hàng rào khu trục bảo vệ cho Đội đặc nhiệm 38.4, vốn bao gồm các tàu sân bay USS Enterprise, USS Franklin, USS Belleau Wood và USS San Jacinto. Trong khi các tàu sân bay di chuyển nhanh để tránh xa tàu ngầm đối phương, Gridley tung ra ba lượt tấn công bằng mìn sâu, và Helm bốn lượt. Sau lượt thứ tư của Helm lúc 14 giờ 11 phút, một vụ nổ lớn dưới nước diễn ra, tiếp nối với hai tiếng nổ nhỏ, sau đó dầu và bọt khí bắt đầu trồi lên mặt biển cùng với nhiều mảnh gỗ lát sàn tàu và xác người. Tàu ngầm đối phương bị đánh chìm tại tọa độ 10°58′B 127°13′Đ﻿ / ﻿10,967°B 127,217°Đ﻿ / 10.967; 127.217.
Tung tích chiếc tàu ngầm bị Gridley và Helm đánh chìm vẫn còn là một bí ẩn, có thể là chiếc I-46 hoặc chiếc I-54. Một số nguồn ghi công cho tàu hộ tống khu trục USS Richard M. Rowell trong khi hộ tống cho Đội đặc nhiệm 77.4 đã đánh chìm I-54 trong biển Philippine vào ngày 26 tháng 10, cho dù mục tiêu bị Richard M. Rowell tấn công lại có thể chỉ là chiếc I-56, vốn sống sót qua đợt tấn công này.
Trong cả hai ngày 30 tháng 10 và 1 tháng 11, các tàu ngầm I-26, I-46 và I-54 đều đã không gửi báo cáo về căn cứ lúc 19 giờ 00 theo quy định. Đến ngày 20 tháng 11, Hải quân Đế quốc Nhật Bản công bố I-54 có thể đã bị mất về phía Đông Philippines với tổn thất toàn bộ 107 thành viên thủy thủ đoàn. Tên nó được cho rút khỏi đăng bạ hải quân vào ngày 10 tháng 3, 1945.
Công Tôn Cung

| Công Tôn Cung公孫恭 |
| --- | --- |

Xa Kỵ tướng quân
Nhiệm kỳ 220–228
Quân chủ: Tào Phi, Tào Duệ
Thái thú Liêu Đông
Nhiệm kỳ 210–220
Quân chủ: Hán Hiến Đế
Tiền nhiệm: Công Tôn Khang
Nhiệm kỳ tháng 12, 220–228
Quân chủ: Tào Phi, Tào Duệ
Kế nhiệm: Công Tôn Uyên
 
Thông tin cá nhân
Sinh: thế kỷ 2
Mất: thế kỷ 3
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Công Tôn Độ
Anh chị em: Công Tôn Khang
 
Nghề nghiệp: chính khách
Quốc tịch: Đế quốc Trung Hoa
x • t • 
Công Tôn Cung (chữ Hán: 公孫恭) là quân phiệt cát cứ ở Liêu Đông thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
Sự nghiệp

Công Tôn Cung là con thứ của Công Tôn Độ – người đặt nền móng cát cứ của họ Công Tôn ở Liêu Đông.
Năm 204, Công Tôn Độ mất, anh Công Tôn Cung là Công Tôn Khang lên nối chức Châu mục Bình châu, Liêu Đông hầu. Công Tôn Cung được anh trao cho tước Vĩnh Ninh hương hầu mà Tào Tháo phong cho Công Tôn Độ trước đây.
Công Tôn Khang qua đời, hai người con là Công Tôn Hoảng và Công Tôn Uyên còn nhỏ nên Công Tôn Cung được thủ hạ lập làm Thái thú Liêu Đông. Tuy về danh nghĩa, họ Công Tôn thần phục nhà Ngụy nhưng trên thực tế vẫn cát cứ Liêu Đông.
Ngụy Văn Đế Tào Phi sai sứ đến Liêu Đông phong Công Tôn Cung làm Xa kỵ tướng quân, tước Bình Quách hầu. Ông cho cháu là Công Tôn Hoảng vào kinh đô Lạc Dương làm con tin.
Công Tôn Cung bị đánh giá là người có ít tài năng cai trị. Năm 228 đời Ngụy Minh Đế Tào Duệ, Công Tôn Cung bị cháu là Công Tôn Uyên (em Hoảng) cướp ngôi chủ Liêu Đông.
Công Tôn Cung bị bắt giam trong tù. Năm 237, Công Tôn Uyên xưng vương chống Ngụy, Tào Tuấn bèn giết con tin Công Tôn Hoảng. Năm 238, Uyên bị tướng Ngụy là Tư Mã Ý đánh bại giết chết. Tư Mã Ý dẹp xong lực lượng của Uyên, thả Công Tôn Cung ra khỏi tù
Sau không rõ ông mất năm nào và kết cục của ông ra sao.
Chú thích

↑  Bình Quách là huyện phía nam Cái Bình, Liêu Ninh hiện nay
↑  Tư Mã Quang, sách đã dẫn, tr 99
↑  Tư Mã Quang, sách đã dẫn, tr 192
Börte

| Bột Nhi Thiếp Khả đôn |
| --- | --- |

Khả đôn Đế quốc Mông Cổ
Tại vị: 1189–1230
Kế nhiệm: Moqe
Thông tin chung
Sinh: 1161 Khentii, Mông Cổ
Mất: 1230 (68–69 tuổi) Avarga, Mông Cổ
An táng: Tân Cương, Trung Quốc
Phối ngẫu: Thành Cát Tư Hãn
Hậu duệ: Truật Xích Sát Hợp Đài Oa Khoát Đài Đà Lôi Khochen Bekhi Alakhai Bekhi Tümelün Alaltun Checheikhen
Hoàng tộc: Onggirat
Thân phụ: Dei Seichen
Thân mẫu: Tacchotan
Tôn giáo: Đằng Cách Lý (Tengri)
Börte (tiếng Mông Cổ: ᠪᠥᠷᠲᠡ, Chuyển tự Latinh: Börte, chữ Mông Cổ: Бөртэ; khoảng 1161-1230), đôi khi viết là Börte Üjin (Cyrillic: Бөртэ үжин), Borte, hay Bật Tê, Bột Nhi Thiếp (孛兒帖), là người vợ đầu tiên của Thiết Mộc Chân, về sau trở thành Thành Cát Tư Hãn, người sáng lập đế quốc Mông Cổ. Bột Nhi Thiếp khi trở thành người đứng đầu hậu cung của Thành Cát Tư Hãn và là người giữ chức Khả đôn của Đế chế của ông. Người ta biết rất ít về những chi tiết giai đoạn của cuộc đời bà, nhưng bà đã được hứa hôn với Thành Cát Tư Hãn khi còn trẻ, kết hôn ở tuổi 17, và sau đó bị bắt cóc bởi một bộ tộc đối thủ. Cuộc giải cứu táo bạo của chồng bà có thể là một trong những sự kiện quan trọng bắt đầu con đường trở thành kẻ chinh phục. Bà đã sinh ra bốn người con trai và năm con gái, cùng với con cháu của họ, là dòng máu chủ chốt tiếp tục mở rộng Đế chế Mông Cổ.
Đầu đời

Rất ít sự kiện lịch sử được biết về giai đoạn đầu cuộc đời của bà, nhưng người Mông Cổ có rất nhiều truyền thuyết về bà. Những gì ít được biết đến thường là từ Mông Cổ bí sử.
Börte sinh vào khoảng năm 1161 tại Olkhonud của Khongirad. Bộ tộc này hữu hảo với bộ tộc Borjigin, nơi Thành Cát Tư Hãn được sinh ra. Bà là con gái của Dei-Sechen và Chotan. Bà được mô tả là có "nước da trắng" với "ánh sáng trên khuôn mặt và ánh lửa trong mắt" (hàm ý chỉ sự thông minh). Những cô gái đến từ bộ tộc Olkhonud được biết đến với vẻ đẹp đặc biệt.
Cuộc hôn nhân được sắp đặt bởi cha bà và Yesügei, cha của Thiết Mộc Chân, khi bà mới 10 tuổi và Thiết Mộc Chân khi ấy mới 9 tuổi. Temüjin sau đó ở lại với gia đình bà cho đến khi ông được gọi trở lại để giúp mẹ và các em của mình, do cha là Yesügei bị kẻ thù đầu độc.
Năm 1178, khoảng 7 năm sau, Temüjin đi xuôi dòng dọc theo sông Kelüren để tìm Börte. Khi Dei-Sechen thấy Temüjin đã trở lại Börte, ông ấy đã rất vui mừng và cho rằng cặp đôi này "đoàn kết như vợ chồng". Với sự cho phép của Dei-Sechen, Temüjin đưa Börte và mẹ bà đến sống trong yurt của gia đình mình, được cắm trại dọc theo sông Senggür. Của hồi môn của Börte là một chiếc áo khoác sable đen mịn.
Bắt cóc và giải cứu

Ngay sau khi đám cưới, ba bộ tộc Merkit đã tấn công trại của gia đình Temüjin vào lúc bình minh. Temüjin, cùng gia đình và bạn bè có thể chạy trốn bằng ngựa, nhưng không còn ngựa để Börte chạy thoát. Bà bị người Merkit bắt đi và được trao cho một trong những chiến binh của họ như một chiến lợi phẩm. Cuộc đột kích nhằm trả đũa vụ bắt cóc Hoelun, mẹ của Temüjin, bởi cha ông Yesügei nhiều năm trước đó. Temüjin vô cùng đau khổ trước việc vợ bị bắt cóc và nhận xét rằng giường của ông "trống không" và ngực mình bị "xé toạc". Ông quyết tâm đưa Börte trở lại và cứu bà vài tháng sau đó với sự trợ giúp của các đồng minh Wang Khan và Jamukha. Một số học giả mô tả sự kiện này là một trong những ngã rẽ quan trọng trong cuộc đời của Temüjin, nó đã đưa ông đi trên con đường trở thành một kẻ chinh phục.
Börte đã bị giam giữ trong 8 tháng, và bà đã sinh ra Jochi sau khi được giải cứu, để lại nghi ngờ về cha của đứa trẻ là ai. Tuy nhiên, Temüjin vẫn luôn xem Jochi như là con đẻ, dù các con của ông không bao giờ chấp nhận Jochi trên vai trò người thừa kế. Jochi sau đó trở thành thủ lĩnh của Hãn quốc Kim Trướng.
Khả đôn Mông Ngột quốc và Mông Cổ đế quốc

Börte là người vợ đầu tiên và là chính thất của Temüjin. Bà được người Mông Cổ tôn kính sau khi ông trở thành Thành Cát Tư Hãn, và bà được phong làm Khả đôn. Börte trong nhiều trường hợp đã ảnh hưởng lớn đến quyết định của chồng. Một trường hợp như vậy là khi Otčigin đến lều của Thành Cát Tư Hãn khi ông vẫn đang ở trên giường với Börte, và yêu cầu sự giúp đỡ chống lại bộ tộc Qongqotan. Trước khi Thành Cát Tư Hãn kịp nói gì, Börte đã "ngồi dậy trên giường, lấy mép chăn che ngực" và mô tả sự tàn ác của Qongqotan. Sau khi nghe vợ nói, Thành Cát Tư Hãn quyết định giúp Otčigin.
Khi Thành Cát Tư Hãn tiếp tục mở rộng ảnh hưởng và đế chế của mình, Börte vẫn ở lại và hỗ trợ Temüge, em trai của Thành Cát Tư trong việc cai trị quê hương Mông Cổ. Những người vợ khác tháp tùng Thành Cát Tư Hãn trong các chiến dịch của ông, trong khi bà cai trị lãnh thổ của mình và quản lý triều đình của riêng mình. Phần lớn sông Kherlen được giao cho bà, vùng đất trước đây thuộc về người Tatar. Chỉ có các con trai của bà được coi là ứng cử viên để kế vị Temüjin làm Khả hãn.
Börte thường được miêu tả là "một người phụ nữ xinh đẹp mặc áo choàng trắng bằng lụa, trên tóc có cài tiền vàng, ôm một con cừu trắng và cưỡi một con chiến mã trắng".
Con cái

Con trai:
Jochi
Chagatai
Ögedei
Tolui
Con gái:
Kua Ujin Bekhi, con lớn, được hứa hôn với Tusakha, con trai của Senggum, và cháu của Wang Khan, người cai trị bộ tộc Keraite; cuối cùng được gả cho Botu, thuộc bộ tộc Ikires, và là góa phụ của dì nội Temulun.
Alakhai Bekhi, kết hôn đầu tiên với Alaqush Digit Quri, thủ lĩnh của bộ tộc Ongüt; sau đó đến cháu trai và người thừa kế Jingue; và cuối cùng là con riêng của chồng bà, Boyaohe
Tümelün, kết hôn với Chigu, con trai của Anchen, con trai của Dei Seichen, cha của Börte
Alaltun kết hôn với Chaur Setsen, con trai của Taiju Kurgen thuộc bộ tộc Olkanut. Bà thường bị nhầm với Il-Alti, con gái của một người vợ lẽ, người được gả cho thủ lĩnh người Uyghur Idi Qut.
Checheikhen, kết hôn với Törölchi, con trai của Quduka beki, thuộc bộ tộc Oirat.
Chú thích

↑  Onon 2011, tr. 65, Chap 1
↑  Onon 2011, tr. 65 - 66, Chap 1
1 2 3 4  Rachewiltz, Igor de (tháng 12 năm 2015). “The Secret History of the Mongols: A Mongolian Epic Chronicle of the Thirteenth Century”. Western Washington University.
↑  Onon 2011, tr. 61, 66, 68
↑  Onon 2011, tr. 94, Chap 2
↑  Onon 2011, tr. 96, Chap 2
↑  Onon 2011, tr. 98 - 102, Chap 2
↑  “Historic Kidnapping Cases That Will Make You Want to Hold Your Loved Ones Closer”. HistoryCollection.co (bằng tiếng Anh). 3 tháng 10 năm 2018. Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2019.
↑  Editors, History com. “Genghis Khan”. HISTORY (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2019.Quản lý CS1: văn bản dư: danh sách tác giả (liên kết)
↑  Ratchnevsky 1991, tr. 164 - 165
↑  Weatherford 2010, tr. 28
↑  Zofia Stone 2017
↑  Ad-din, Rashid. Jami Al Tawarikh (Compendium of Chronicles).
Giải bóng đá U-21 Quốc tế Báo Thanh Niên 2011

| Chi tiết giải đấu |
| --- | --- |
Nước chủ nhà:  Việt Nam
Thời gian: 25 tháng 9 - 4 tháng 10 năm 2011
Số đội: 6 (từ 6 hiệp hội)
Địa điểm thi đấu: 1 (tại 1 thành phố chủ nhà)
Vị trí chung cuộc
Vô địch:  Báo Thanh Niên Việt Nam (lần thứ 2)
Á quân:  Iran
Thống kê giải đấu
Số trận đấu: 10
Số bàn thắng: 26 (2,6 bàn/trận)
Vua phá lưới:  Nguyễn Hữu Khôi   Ali Reza Jahan (3 bàn thắng)
Cầu thủ xuất sắc nhất:  Hoàng Nhật Nam
← 2010 2012 → 
Giải bóng đá U-21 Quốc tế Báo Thanh Niên 2011 (tiếng Anh: International U-21 Football Tournament Vietnam Youth Newspaper 2011) là mùa giải thứ 5 của Giải bóng đá U-21 Quốc tế Báo Thanh Niên, giải đấu bóng đá quốc tế dành cho lứa tuổi dưới 21 do báo Thanh Niên kết hợp với Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) tổ chức. Giải đấu lần này diễn ra tại Gia Lai từ ngày 25 tháng 9 đến ngày 4 tháng 10 năm 2011.
Địa điểm

Tất cả các trận đấu diễn ra trên sân vận động Pleiku tại thành phố Pleiku, Gia Lai.
Các đội tham dự

| Đội bóng | Liên đoàn | Huấn luyện viên | Đội trưởng |
| --- | --- | --- | --- |
|  U-21 Báo Thanh niên Việt Nam | VFF |  Nguyễn Quốc Tuấn |  |
|  U-21 Singapore | FAS |  |  |
|  U-21 Thái Lan | FAT |  Chalermvud Sangnapol |  |
|  U-21 Malaysia | FAM |  Ibrahim Ismail |  |
|  U-21 Iran | FFIRI |  |  |
|  U-17 Học viện Aspire | QFA |  |  |
Trọng tài

Dưới đây là danh sách trọng tài được lựa chọn cho giải đấu.
Trọng tài chính:
Võ Minh Trí
Võ Quang Vinh
Lee Dong Joon
Sakda Pasud
Trợ lý trọng tài:
Trần Thanh Liêm
Nguyễn Hoàng Minh
Pongsanit Xaypaseth
Kimsy Pisal
Giải thưởng > Giải thưởng tập thể

Đội vô địch: 12.000 USD
Đội nhì: 7.000 USD
Đội ba: 5.000 USD
Giải phong cách: 3.000 USD
Giải thưởng > Giải cá nhân

Cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất: 500 USD
Cầu thủ xuất sắc nhất: 500 USD
Thủ môn xuất sắc nhất: 500 USD
Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu: 100 USD
Cầu thủ ghi bàn thắng đầu tiên trong trận chung kết: 100 USD
Vòng bảng

Sáu đội chia thành hai bảng thi đấu vòng tròn một lượt, chọn hai đội đứng đầu mỗi bảng vào bán kết.
Tất cả thời gian được liệt kê là giờ địa phương (UTC+7).
Vòng bảng > Bảng A

| Đội tuyển | số trận | thắng | hoà | thua | bàn thắng | bàn thua | điểm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Việt Nam | 2 | 2 | 0 | 0 | 4 | 1 | 6 |
|  Qatar | 2 | 1 | 0 | 1 | 3 | 3 | 3 |
|  Malaysia | 2 | 0 | 0 | 2 | 1 | 4 | 0 |
25 tháng 9 năm 2011
17:45
| Báo Thanh Niên Việt Nam  | 2–0 |  Malaysia |
| --- | --- | --- |
| Hoàng Nhật Nam  87' Nguyễn Hữu Khôi  90+2' | Chi tiết |  |
27 tháng 9 năm 2011
15:30
|  Học viện Aspire | 2–1 |  Malaysia |
| --- | --- | --- |
| Papa Serigne Mbaye  33'  Khalid Jumaan Ali  58' | Chi tiết | Bahari Muhammad Akhir  52' |
29 tháng 9 năm 2011
17:45
| Báo Thanh Niên Việt Nam  | 2–1 |  Học viện Aspire |
| --- | --- | --- |
| Nguyễn Hữu Khôi  15'  Bùi Xuân Hiếu  23' | Chi tiết | Jasper Chibueze  46' |
Vòng bảng > Bảng B

| Đội tuyển | số trận | thắng | hoà | thua | bàn thắng | bàn thua | điểm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Iran | 2 | 1 | 1 | 0 | 4 | 1 | 4 |
|  Thái Lan | 2 | 1 | 1 | 0 | 4 | 2 | 4 |
|  Singapore | 2 | 0 | 0 | 2 | 1 | 6 | 0 |
25 tháng 9 năm 2011
15:30
| Singapore  | 1–3 |  Thái Lan |
| --- | --- | --- |
| Bin Salim  90' (ph.đ.) | Chi tiết | Premvut  7' (ph.đ.)  Nurul  9'  Thawadech  19' |
27 tháng 9 năm 2011
17:45
| Iran  | 3–0 |  Singapore |
| --- | --- | --- |
| Behnam Barzay Khodadad  24'  Amin Jahan Kohan Ghafel  58'  Ali Reza Jahan  77' | Chi tiết |  |
29 tháng 9 năm 2011
15:30
| Thái Lan  | 1–1 |  Iran |
| --- | --- | --- |
| Nurul  70' | Chi tiết | Azmoun  69' |
Vòng đấu loại trực tiếp > Bán kết

2 tháng 10 năm 2011
15:45
| Báo Thanh Niên Việt Nam  | 1–1 |  Thái Lan |
| --- | --- | --- |
| Hà Minh Tuấn  1' | Chi tiết | Ronnachai  70' |
Loạt sút luân lưu
|  Văn Thắng   Đức Duyệt   Xuân Hiếu   Thành Nam   Duy Thanh   Nhật Nam   Minh Tuấn  | 7–6  |   Teerapong   Thawadech   Ronnachai   (19)   Wachapon   Suphanan   Santhiti |
Khán giả: 7.000
2 tháng 10 năm 2011
18:00
| Iran  | 1–0 |  Học viện Aspire |
| --- | --- | --- |
| Ali Reza Jahan  54' | Chi tiết |  |
Vòng đấu loại trực tiếp > Tranh hạng ba

4 tháng 10 năm 2011
15:30
| Thái Lan  | 1–2 |  Học viện Aspire |
| --- | --- | --- |
| Ronnachai  52' | Chi tiết | Phakamani  25'  Asamoah  80' |
Vòng đấu loại trực tiếp > Chung kết

4 tháng 10 năm 2011
18:30
| Báo Thanh Niên Việt Nam  | 2–1 |  Iran |
| --- | --- | --- |
| Nguyễn Hữu Khôi  33' Nguyễn Thế Hưng  60' | Chi tiết | Ali Reza Jahan  45+2' |
Kết quả chung cuộc

Giải phong cách: Việt Nam
Vua phá lưới: Nguyễn Hữu Khôi &  Ali Reza Jahan (3 bàn)
Thủ môn xuất sắc nhất: Nguyễn Thanh Diệp
Cầu thủ xuất sắc nhất: Hoàng Nhật Nam
Zanthoxylum schinifolium

| Zanthoxylum schinifolium |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Sapindales
Họ (familia): Rutaceae
Chi (genus): Zanthoxylum
Loài (species): Z. schinifolium
Danh pháp hai phần
Zanthoxylum schinifolium Siebold & Zucc., 1846 
Danh pháp đồng nghĩa
  Fagara mantchurica (Benn.) Honda  Fagara pteropoda (Hayata) Y.C. Liu  Fagara schinifolia (Siebold & Zucc.) Engl. nom. illeg.  Zanthoxylum mantschuricum Benn.  Zanthoxylum pteropodum Hayata 
Zanthoxylum schinifolium là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được Siebold & Zucc. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1846. Loài này là một trong số các loài thuộc chi Zanthoxylum được dùng để chế biến loại gia vị tiêu Tứ Xuyên nổi tiếng.
Chú thích

↑  “The Plant List: A Working List of All Plant Species”. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2015.
↑  English Names for Korean Native Plants (PDF). Pocheon: Korea National Arboretum. 2015. tr. 684. ISBN 978-89-97450-98-5. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2016 – qua Korea Forest Service.
↑  The Plant List (2010). “Zanthoxylum schinifolium”. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2013.[liên kết hỏng]
↑  “Zanthoxylum schinifolium”. Germplasm Resources Information Network (GRIN). Cục Nghiên cứu Nông nghiệp (ARS), Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA). Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2015.
Lê Văn Hưu

| Lê Văn Hưu黎文休 |
| --- | --- |
Quốc sử viện Giám tu
Tượng Lê Văn Hưu tại Khu Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, Thủ Đức, TPHCM.
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 1230
Nơi sinh: Đông Sơn
 
Mất: 
Ngày mất: 1322
Nơi mất: Hà Nội
 
Giới tính: nam
Chức quan: Quốc sử viện Giám tu
Nghề nghiệp: nhà sử học
Quốc tịch: Việt Nam
Thời kỳ: Triều Trần
Tác phẩm: Đại Việt sử ký
x • t • 
Lê Văn Hưu (chữ Hán: 黎文休;1230-1322) là một nhà sử học đời nhà Trần, tác giả bộ Đại Việt sử ký, bộ quốc sử đầu tiên của Việt Nam. Bộ sách này không còn nhưng nhờ nó mà sử gia Ngô Sĩ Liên đã dựa vào để soạn bộ Đại Việt sử ký toàn thư. Ông được cho là Bảng nhãn đầu tiên của Đại Việt, đỗ khi 17 tuổi, cùng khoa thi với trạng nguyên Nguyễn Hiền và thám hoa Đặng Ma La.
Tiểu sử

Lê Văn Hưu là người làng Phủ Lý (tên nôm là Kẻ Rị), huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa, nay thuộc xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
Một giai thoại về Lê Văn Hưu thuở bé:
Sự nghiệp

Năm Đinh Mùi (1247), niên hiệu Thiên Ứng Chính Bình đời vua Trần Thái Tông; Lê Văn Hưu đi thi, đỗ Bảng nhãn khi mới 17 tuổi. Đây là khoa thi đầu tiên ở Việt Nam có đặt danh hiệu Tam khôi. Nguyễn Hiền 13 tuổi đỗ Trạng nguyên. Đặng Ma La 14 tuổi đỗ Thám hoa.
Sau khi thi đỗ, ông được giữ chức Kiểm pháp quan, rồi Binh bộ Thượng thư, sau đó được phong chức Hàn lâm học sĩ kiêm Giám tu quốc sử. Ông cũng là thầy học của Thừa tướng Trần Quang Khải.
Sự nghiệp > Biên soạn sách Đại Việt sử ký

Xem thêm thông tin: Đại Việt sử ký
Trong thời gian làm việc ở Quốc sử viện, theo lệnh vua Trần Thái Tông, Hàn lâm viện học sĩ kiêm Quốc sử viện giám tu Lê Văn Hưu đã hoàn thành việc biên soạn Đại Việt sử (大 越 史) - bộ quốc sử đầu tiên của Việt Nam - ghi lại những sự việc quan trọng chủ yếu trong một thời gian lịch sử dài gần 15 thế kỷ, từ Triệu Vũ đế - tức Triệu Đà - cho tới Lý Chiêu Hoàng. Đại Việt sử ký, tất cả gồm 30 quyển, hoàn thành năm 1272 và được Trần Thánh Tông xuống chiếu ban khen.
Theo sử gia Trần Trọng Kim trong tác phẩm Việt Nam sử lược, bộ Đại Việt sử hay Đại Việt sử ký là bộ quốc sử đầu tiên của Việt Nam. Sau khi xâm lược Đại Ngu, nhà Minh đã đưa sách của nước Nam về Trung Quốc, trong đó có 30 quyển Đại Việt sử ký, những sách ấy đã thất lạc.
Trần Trọng Kim viếtː Hai trăm năm mươi năm sau, sử quan Ngô Sĩ Liên, đời vua Lê Thánh Tông, soạn lại bộ Đại Việt sử ký chép từ họ Hồng Bàng đến vua Lê Thái Tổ. Nghĩa là từ ông Ngô Sĩ Liên, ở về thập ngũ thế kỷ trở đi, thì sử ta mới chép truyện về đời thượng cổ.
Đến nay bộ Đại Việt sử ký của Lê Văn Hưu không còn, nhưng những lời nhận xét của ông vẫn được ghi lại trong bộ Đại Việt sử ký toàn thư, gồm 29 đoạn ghi: "Lê Văn Hưu viết...". Trong bài tựa Đại Việt sử ký ngoại kỉ toàn thư, Ngô Sĩ Liên viết: "Văn Hưu là người chép sử giỏi đời Trần, Phu Tiên là bậc cổ lão của thánh triều ta, đều vâng chiếu biên soạn lịch sử nước nhà, tìm khắp các tài liệu còn sót lại, tập hợp thành sách để cho người xem đời sau không có gì phải tiếc nữa, thế là được rồi."
Qua đời

Lê Văn Hưu mất ngày 23 tháng 3 (âm lịch) năm Nhâm Tuất (tức 9 tháng 4 năm 1322), thọ 92 tuổi. Ông được an táng ở cánh đồng xứ Mả Giòm (ngôi mộ tọa Quý hướng Đinh), thuộc địa phận xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Hiện nay ở đó vẫn còn phần mộ với tấm bia dựng năm Tự Đức thứ 20 - 1867, khắc ghi tiểu sử và một bài minh ca tụng tài đức, sự nghiệp của ông.
Tưởng niệm

Ở xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa, Thanh Hóa, có Đền thờ Lê Văn Hưu. Ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh thành khác trên cả nước có đường và trường học đặt theo tên ông.
Năm 2022, kỷ niệm 700 năm ngày mất của Lê Văn Hưu, Bưu chính Việt Nam phát hành 01 mẫu tem có hình ảnh ông cùng tác phẩm Đại Việt Sử Ký.
Nhận định

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Văn Hưu là người chép sử giỏi đời Trần, Phu Tiên là bậc cổ lão của thánh triều ta, đều vâng chiếu biên soạn lịch sử nước nhà, tìm khắp các tài liệu còn sót lại, tập hợp thành sách để cho người xem đời sau không có gì phải tiếc nữa, thế là được rồi | ” |
— Lời của sử quan Ngô Sĩ Liên viết trong sách Đại Việt sử ký toàn thư
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Lê Văn Hưu vừa có tài, vừa có hạnh, làm thầy Chiêu-Minh-Vương, đổi làm Kiểm-Pháp-Quan, sửa sách Việt chí | ” |
— An Nam chí lược, Lê Tắc
Chú thích

1 2  Đại Việt sử ký toàn thư, soạn giả Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên, v.v..., Dịch giả: Viện Khoa Học Xã Hội Việt Nam;Nhà xuất bản: Khoa Học Xã Hội - Hà Nội 1993,Quyển V, Kỷ Nhà Trần, Thái Tông Hoàng Đế
↑  Chức Hàn lâm học sĩ tức chức Hàn lâm học sĩ (翰林學士, Hanlin Academician)
↑  Chức Giám tu quốc sử tức Giám tu quốc sử (監修國史, Chief Compiler of the Dynastic History)
↑  Ấn bản điện tử năm 2001 do Lê Bắc điều hợp của bộ Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục, nhà xuất bản Giáo dục Hà Nội, 1988 có lẽ sai khi viết "Trước đây, Hàn lâm học sĩ kiêm Quốc tử viện giám tu là Lê Văn Hưu vâng mệnh...". Thời Trần và các triều đại đồng thời tại Trung Quốc, chỉ có Quốc sử viện và Quốc tử giám (xem mục Quan chức Chí, Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí và A Dictionary of Official Titles in Imperial China, Charles Hucker, 1985, Stanford University Press), hai cơ quan này hoàn toàn khác nhau. Quốc sử viện chuyên trách viện biên soạn quốc sử, thực lục, Quốc sử giám chuyên trách việc giáo dục đào tạo nhân tài đất nước. Quan Lê Văn Hưu được sung vào chức Giám tu quốc sử, cũng là chức đứng đầu Quốc sử viện, chuyên trách việc biên soạn quốc sử thời Trần, chứ không phải là chức trong Quốc tử giám
↑  Việt Nam sử lược, quyển 1, phần 3, chương 6, trang 129.
1 2  Việt Nam sử lược, soạn giả Trần Trọng Kim, Bộ giáo dục trung tâm học liệu xuất bản
↑  Khôi Nguyên, báo Thanh Hóa, Lê Văn Hưu: Một sử gia uyên bác – một nhân cách lớn, đăng ngày 20/4/2022.
↑  “Giới thiệu bộ tem "Kỷ niệm 700 năm mất nhà sử học Lê Văn Hưu (1230-1322)"”. vnpost-frontend. 4 tháng 4 năm 2022. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2023.
↑  An Nam chí lược, soạn giả Lê Tắc, Dịch giả Ủy ban phiên dịch sử liệu Việt Nam, Nhà xuất bản Viện Đại học Huế, 1961, phần Danh nhân, quyển Đệ thập ngũ
| --- | --- |
Tiêu đề chuẩn :  LCCN: n96083611  VIAF: 78049775   WorldCat Identities (via VIAF): 78049775
Adıyaman (tỉnh)

| Tỉnh Adiyaman Adıyaman |
| --- | --- |
—  Tỉnh của Thổ Nhĩ Kỳ  —
 

 
 Vị trí của tỉnh Adiyaman ở Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh Adiyaman
Quốc gia: Thổ Nhĩ Kỳ
Vùng: Đông Nam Anatolia
Tỉnh lỵ và thành phố lớn nhất: Adıyaman
Chính quyền
 • Khu vực bầu cử: Adiyaman
Diện tích
 • Tổng: 7,614 km2 (2,940 mi2)
Dân số 
 • Tổng: 610.484
 • Mật độ: 80/km2 (210/mi2)
Mã điện thoại: 416
Mã ISO 3166: TR-02
Biển số xe: 02
Adıyaman là một tỉnh ở trung-nam Thổ Nhĩ Kỳ. Tỉnh này được lập năm 1954 từ một phần của tỉnh Malatya. Diện tích tỉnh này là 7.614 km². Dân số năm 2006 ước khoảng 677.518 người, còn theo điều tra dân số năm 2000 thì dân số là 623.811, năm 1990 là 513.131 người 1990. Tỉnh lỵ là Adıyaman.
Khu vực này có dân sinh sống từ rất sớm với nhiều nền văn minh. Nemrud Dağı là nơi có nhiều tượng do Antiochus Theos, vua Commagene cho xây dựng.
Các huyện

Tỉnh Adıyaman được chia thành 9 huyện (tỉnh lỵ được bôi đậm):
Adıyaman
Besni
Çelikhan
Gerger
Gölbaşı
Kahta
Samsat
Sincik
Tut
Tạp chí Lý luận Chính trị

Tạp chí Lý luận chính trị thành lập ngày 1 tháng 9 năm 1976, là cơ quan nghiên cứu và ngôn luận khoa học của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.