Người Nùng
Lịch sử > Tiền sử

Dựa trên các chứng cứ về di truyền, Jerold A. Edmondson cho rằng tổ tiên của các cư dân nói ngôn ngữ Tai-Kadai di cư từ Ấn Độ tới Myanmar, rồi sau đó tới Vân Nam (Trung Quốc) khoảng 20.000 năm trước. Họ sau đó di cư xuống phía nam vào Thái Lan và Lào rồi sau đó vòng lên phía bắc tới miền bắc Việt Nam rồi tiếp tục di cư vào lãnh thổ Trung Quốc ngày nay. Họ cư trú dọc đường biên giới Việt-Trung ngày nay rồi tiếp tục di cư dọc vùng duyên hải Hoa Nam lên phía bắc đến cửa sông Trường Giang, gần Thượng Hải khoảng 8-10.000 năm trước.
Bằng chứng ngôn ngữ học cho thấy họ di cư sang đảo Đài Loan khoảng 6500 năm trước. Sau đó một nhóm quay lại đại lục khoảng 4000 năm trước và ngay sau đó hai nhánh Kra (Kadai) và Hlai tách ra khỏi Proto-Daic. Kra di cư sâu vào đất liền qua Quảng Châu, còn nhánh Hlai di cư sang đảo Hải Nam. Gần như chắc chắn rằng sự di cư của các cư dân Daic được thúc đẩy bởi động cơ nông nghiệp vì dạng nguyên thủy của Daic (Proto-Tai-Kadai) dành cho các từ vựng về hoa màu và vật nuôi có thể được phục nguyên. Ostapirat (2000) chỉ ra rằng các từ gồm "lợn", "chó" và ít nhất một số loại hoa màu đều tồn tại ở cả ba nhánh của Daic.
| Ngôn ngữ | Gà | Lợn | Chó | Vừng | Khoai |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Gelao | qai | map | mpau | ŋklau | mbø |
| Lachi | kɛ | mye | m | — | mɦa |
| Laha | kəi | məu | maa | — | mal |
| Paha | qai | muu | maa | ŋaa | man |
| Buyang | ʔai | muu | — | ŋaa | man |
| Biao | qai | m̥uu | m̥aa | ŋɦɯɑ | mɦən |
| Hlai | khai | pou | pou | keɯ | man |
| Sui | qaai | m̥uu | m̥aa | ʔŋaa | man |
| Tai | kai | muu | maa | ŋaa | man |
Roger Blench (2008:4). Trích từ Ostapirat (2000).
Sự di cư từ đảo Đài Loan của Daic bắt nguồn từ lập luận của Paul K. Benedict (1942, 1975) cho rằng Daic và ngữ hệ Nam Đảo có liên hệ với nhau về mặt ngôn ngữ. Lập luận này được gọi là giả thuyết "Austro-Thai". Sau đó Benedict (1990) mở rộng quan điểm của mình để thêm cả tiếng Nhật vào Austro-Thai, một hướng đi mà ít người ủng hộ. Các ngôn ngữ Nam Đảo được cho là bắt nguồn từ đảo Đài Loan. Trong một khoảng thời gian ngắn, giữa 4.000 đến 2.000 năm TCN, các cư dân nói các ngôn ngữ Nam Đảo nhanh chóng di cư ra khắp Thái Bình Dương.
Một vấn đề đối với nhiều học giả là Daic và Nam Đảo rất khác nhau về mặt hình thức; Daic là các ngôn ngữ rất thanh điệu và đơn âm, trong khi Nam Đảo không có thanh điệu và đa âm với cấu trúc CVCV (Phụ âm-nguyên âm-phụ âm-nguyên âm) cộng thêm các phụ tố. Do đó, xu hướng của các học giả là xem Daic là một ngôn ngữ cô lập hoặc có liên hệ với nhóm ngôn ngữ Tạng-Miến. Thurgood (1994) lập luận rằng mối quan hệ dễ nhận thấy của Daic với Nam Đảo chỉ là các từ vay mượn. Tuy nhiên, Weera Ostapirat (2005) ủng hộ một mối liên hệ di truyền về mặt ngôn ngữ học thông qua các cặp âm tương ứng nhau theo một cách dễ dàng chấp nhận hơn cho các nhà ngôn ngữ học so sánh. Ostapirat không phát triển một giả thuyết liên quan đến vị trí của Daic mà lại liên hệ ngôn ngữ mà ông gọi là "proto-Kra-Dai" tới những phục nguyên của Autronesian do Robert Blust thực hiện trong cuốn Từ điển Đối Chiếu Các Ngôn Ngữ Austronesian mà có thể truy cập online tại www.trussel2.com/acd/. Laurent Sagart (2004, 2005) xếp Daic vào nhánh "Muish", một nhánh tách biệt hoàn toàn với các nhóm Austronesian Formosan khác trên đảo Đài Loan và bao gồm Malayo-Polynesian, Kavalan, Ketagalan/Basai.
Tuy nhiên, Robert Blust không chấp nhận lý thuyết này của Sagart chỉ ra rằng các ngôn ngữ Tai-Kadai (tiếng Buyang 布央 là trường hợp đáng chú ý nhất) chỉ có khoảng 15 từ cùng gốc với các ngôn ngữ trong nhóm "Muish" như Tagalog hoặc Malay, trong khi hầu hết các ngôn ngữ Formosan trên đảo Đài Loan—nhóm mà Sagart xếp ngoài "Muish" và có ít quan hệ hơn—lại chia sẻ 200-300 từ cùng gốc với các ngôn ngữ Tagalog hoặc Malay. Robert Blust lập luận xa hơn rằng Sagart thất bại trong việc chứng minh một cách thuyết phục rằng Tai-Kadai chia sẻ các cách tân (innovation) với các ngôn ngữ trong nhóm "Muish". Một điều đáng lưu ý là từ năm 2008, Sagart đã từ bỏ "Muish" và thay thế nó bằng "Puluqish", một nhóm mà ông xếp các ngôn ngữ Amis, Paiwan, Puyuma, proto-Malayo-Polynesian, và FATK ("Formosan Ancestor of Tai‑Kadai" = tổ tiên Formosan của Tai-Kadai) vào trong. Tên gọi Puluqish có nguồn gốc từ cách tân *puluq, tức số "mười" (10) trong proto-Malayo-Polynesian và 3 ngôn ngữ Nam Đảo Formosan trên đảo Đài Loan là: Paiwan, Puyuma, Amis.
| Từ vựng | Buyang 布央 | Proto-Austronesian | Malayo-Polynesian |
| --- | --- | --- | --- |
| chết | ma0 tɛ54 | maCay | matay |
| mắt | ma0 ta54 | maCa | mata |
| chim | ma0 nuk11 | qayam | manuk |
| 8 | ma0 ðu312 | — | walu |
| đầu | qa0 ðu11 | quluh | quluh |
| rận | qa0 tu54 | kuCu | kutu |
| rắm | qa0 tut54 | qetut |  |
| sống (chưa chín) | qa0 ʔdip54 | qudip |  |
| gấu | ta0 mɛ312 | Cumay |  |
| phủ | ta0 qup11 |  | TMP ta(ŋ)kup |
Laurent Sagart (2008:151). Trích từ Li Jinfang (1999). . TMP=Tây Malayo-Polynesian.
| Từ vựng | Pre-Hlai | Proto-Hlai | Proto-Austronesian |
| --- | --- | --- | --- |
| tát | *pi:k | *phi:k | *pik |
| dệt | *bən | *pʰən | *bəl+bəl |
| véo | *ti:p | *tʰi:p | *a-tip (PMP) |
| 7 | *tu: | *tʰu: | *pitu |
| 3 | *ʈu:ʔ | *tʃʰu:ʔ | *təru |
| sắc | *ɟə:m | *tɕʰə:m | *ʈaɟəm |
| 5 | *ma: | *hma: | *rima |
| 6 | *nɔm | *hnom | *ʔənəm |
| bà ngoại | *na:ʔ | *hna:ʔ | *ina "chị của mẹ" |
| đó | *C-na: | *C-na: | *i-naʔ |
| chôn | *lɔmɦ | *hlomɦ | *ʈaləm |
| vảy cá | *C-lə:p | *C-lə:p | *quʂəlap |
| 8 | *ru: | *ru: | *waru |
| bán | *ri:wʔ | *ri:wʔ | *sariw |
Roger Blench (2008:6). Trích từ Norquest (2007: 413). . PMP=proto-Malayo-Polynesian.
Pre-Hlai (Hlai Tiền Sử) là một dạng tồn tại trước Proto-Hlai (Hlai Nguyên Thủy).
|  | Proto-Austronesian | Proto-Malayo-Polynesian | Tai | Lakkia |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| chết | maCay | matay | ta:i1 | plei1 |
| mắt | maCa | mata | ta1 | pla1 |
| chim |  | manuk | nok8 | mlok7 |
Laurent Sagart (2004:49).. An=Austronesian, Tk=Tai-Kadai.
Các ngôn ngữ Tai-Kadai chia sẻ ít sự tương đồng với proto-Austronesian (PAN) hơn các ngữ chi phát triển từ PAN có thể được giải thích bằng lịch sử đặc biệt của chúng. Nếu các ngôn ngữ Tai-Kadai di cư khỏi Đài Loan trở lại đất liền vào bờ biển Quảng Đông, Quảng Tây, Hải Nam, và (có lẽ) Việt Nam, chúng hẳn đã không có được sự phát triển tương tự như các ngôn ngữ PAN khác mà đã di cư sang Philippines và các quần đảo khác tại Đông Nam Á.
Các ngôn ngữ Tai-Kadai tại Trung Hoa đại lục hẳn đã có một quá khứ tiếp xúc sâu rộng và mạnh mẽ với các ngôn ngữ Hán và Austro-Asiatic lân cận trong đại lục. Thật vậy, sự tiếp xúc ngôn ngữ sâu rộng và mạnh mẽ này hẳn đã khiến các ngôn ngữ Tai-Kadai dường như có ít liên hệ với PAN hơn các ngôn ngữ phát triển từ PAN, mặc cho Tai-Kadai có lẽ (theo như Sagart) liên hệ khá gần gũi với PAN. Sự thiếu vắng không khải tuyệt đối mà hầu như toàn bộ các từ vựng Nam Đảo cơ bản trong Tai-Kadai trên thực tế gợi ý một lịch sử như vậy, và vì thế không phải là cường điệu khi tin rằng các từ vựng của Tai-Kadai đã bị các ngôn ngữ khác thay thế, đầu tiên là các ngôn ngữ có liên hệ tới Austro-Asiatic, và sau đó là Hán.