stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Sinh thái học
Liên hệ đến môi trường > Xáo trộn và phục hồi

Những hệ sinh thái thường xuyên phải đối mặt với các biến đổi và xáo trộn môi trường tự nhiên theo thời gian và không gian địa lý. Xáo trộn là quá trình bất kỳ lấy đi sinh khối khỏi một quần xã, chẳng hạn như hỏa hoạn, lũ lụt, hạn hán hoặc loài săn mồi. Những xáo trộn xảy ra trên các phạm vi rất khác nhau về mặt cường độ cũng như khoảng cách và khoảng thời gian, vừa là nguyên nhân vừa là sản phẩm của những biến động tự nhiên về tốc độ tử vong, tập hợp loài và mật độ sinh khối bên trong một quần xã sinh thái. Những xáo trộn này tạo nên những nơi hồi phục mà những hướng đi mới bắt nguồn từ sự chắp vá thử nghiệm và cơ hội của tự nhiên. Phục hồi sinh thái là một học thuyết bản lề trong quản lý hệ sinh thái. Đa dạng sinh học là động cơ phục hồi của các hệ sinh thái hoạt động như một loại bảo hiểm tái tạo.
Liên hệ đến môi trường > Trao đổi chất và khí quyển sơ khai

Bài chi tiết: Khí quyển Trái Đất
Trao đổi chất (chỉ số mà các nguồn năng lượng và nguyên vật liệu được lấy từ môi trường, bị biến đổi bên trong sinh vật và phân bố để duy trì, tăng trưởng và sinh sản) là một đặc tính sinh lý cơ bản.
Ernest và các cộng sự nhận định.
Trái Đất được hình thành vào khoảng 4,5 tỷ năm trước. Khi hành tinh nguội đi cũng như một lớp vỏ và các đại dương hình thành, bầu khí quyển của nó biến đổi từ chủ yếu là hydro sang khí quyển gồm đa phần là methan và amonia. Hơn một tỷ năm tiếp theo, hoạt động trao đổi chất của sự sống đã biến khí quyển thành một hỗn hợp gồm carbon dioxide, nitơ và hơi nước. Những khí này làm thay đổi cách ánh sáng từ Mặt Trời chiếu vào bề mặt Trái Đất và các hiệu ứng nhà kính giúp giữ nhiệt. Có những nguồn năng lượng tự do chưa được khai phá bên trong hỗn hợp khí oxy hóa khử, tạo tiền đề cho các hệ sinh thái nguyên thủy phát triển, rồi đến lượt bầu khí quyển cũng phát triển theo.
Trong suốt lịch sử, bầu khí quyển và các chu trình sinh địa hóa của Trái Đất luôn ở trạng thái cân bằng động năng cùng các hệ sinh thái của hành tinh. Lịch sử mang nét đặc trưng bởi các giai đoạn biến đổi quan trọng sau hàng triệu năm ổn định. Sự tiến hóa của những sinh vật sơ khai nhất (ví dụ như vi khuẩn methanogen kỵ khí) bắt đầu quá trình bằng cách chuyển đổi hydro trong khí quyển thành methan (4H2 + CO2 → CH4 + 2H2O). Quang hợp anoxygen làm giảm nồng độ hydro và tăng methan trong khí quyển bằng cách chuyển đổi hydro sulfide thành nước hoặc các hợp chất lưu huỳnh khác (ví dụ: 2H2S + CO2 + hv → CH2O + H2O + 2S). Những dạng lên men sơ khai cũng làm tăng mức độ methan trong khí quyển. Quá trình chuyển đổi sang khí quyển với đa phần là oxy (Đại oxy hóa) không bắt đầu cho đến khoảng 2,4–2,3 tỷ năm trước, song quá trình quang hợp bắt đầu từ 0,3 đến 1 tỷ năm trước.
Liên hệ đến môi trường > Bức xạ: nhiệt, nhiệt độ và ánh sáng

Sinh học sự sống hoạt động bên trong một phạm vi nhiệt độ nhất định. Nhiệt là một dạng năng lượng điều hòa nhiệt độ. Nhiệt ảnh hưởng đến tốc độ phát triển, hoạt động, tập tính và sản lượng sơ cấp. Nhiệt độ chủ yếu phụ thuộc vào tốc độ bức xạ Mặt Trời. Sự thay đổi theo chiều dọc không gian và vĩ độ của nhiệt độ tác động lớn đến khí hậu và do đó ảnh hưởng đến phân bố đa dạng sinh học và các cấp độ sản lượng sơ cấp trong hệ sinh thái hoặc khu sinh học khác nhau trên khắp hành tinh. Nhiệt và nhiệt độ liên quan mật thiết đến hoạt động trao đổi chất. Ví dụ, động vật biến nhiệt có nhiệt độ cơ thể đa phần được điều hòa và phụ thuộc vào nhiệt độ của môi trường bên ngoài. Ngược lại, động vật máu nóng điều chỉnh nhiệt độ cơ thể bên trong chúng bằng cách sử dụng năng lượng trao đổi chất.
Có một mối quan hệ giữa ánh sáng, sản lượng sơ cấp và quỹ năng lượng sinh thái. Ánh sáng mặt trời là lối vào sơ cấp của năng lượng vào các hệ sinh thái của hành tinh. Ánh sáng gồm có năng lượng điện từ mang bước sóng khác nhau. Năng lượng bức xạ từ Mặt Trời tạo ra nhiệt, cung cấp photon ánh sáng được đo như nguồn năng lượng hoạt động trong các phản ứng hóa học của sự sống, đồng thời đóng vai trò là chất xúc tác gây đột biến gen. Thực vật, tảo và một vài vi khuẩn hấp thụ ánh sáng và đồng hóa năng lượng thông qua quang hợp. Những sinh vật có khả năng đồng hóa năng lượng bằng quang hợp hoặc thông qua cố định H2S vô cơ là những sinh vật tự dưỡng. Sinh vật tự dưỡng (chịu trách nhiệm sản lượng sơ cấp) đồng hóa năng lượng ánh sáng, rồi nguồn năng lượng ấy sẽ được lưu trữ bằng trao đổi chất dưới dạng thế năng và dạng liên kết enthalpy sinh hóa.
Liên hệ đến môi trường > Môi trường vật lý > Nước

Bài chi tiết: Hệ sinh thái thủy sinh
Những điều kiện của đất ngập nước như nước nông, năng suất cây trồng cao và chất nền kỵ khí đem đến một môi trường thích hợp cho các quá trình vật, sinh học và hóa học quan trọng. Bởi những quá trình này mà các vùng đất ngập nước đóng vai trò quan trọng trong chu trình dinh dưỡng và nguyên tố toàn cầu.
Cronk & Fennessy (2001)
Sự khuếch tán của carbon dioxide và oxy ở trong nước chậm hơn khoảng 10.000 lần so với trong không khí. Khi đất bị ngập, chúng nhanh chóng bị mất oxy, trở nên thiếu oxy (môi trường có nồng độ O2 dưới 2 mg/lít) và sau cùng là thiếu khí hoàn toàn, nơi mà vi khuẩn kị khí phát triển mạnh trong rễ. Nước cũng tác động đến cường độ và thành phần quang phổ của ánh sáng khi nó phản xạ lại mặt nước và các hạt bị ngập nước. Thực vật thủy sinh thể hiện nhiều tính thích nghi về hình thái và sinh lý cho phép chúng sinh tồn, cạnh tranh và đa dạng hóa trong những môi trường này. Ví dụ, rễ và thân của chúng chứa khoảng không khí lớn (mô khí) giúp điều chỉnh quá trình vận chuyển hiệu quả các loại khí (ví dụ CO2 và O2) được sử dụng trong hô hấp và quang hợp. Thực vật chịu mặn (cây chịu mặn) mang những nét thích nghi chuyên biệt bổ sung, chẳng hạn như phát triển các cơ quan đặc biệt để loại bỏ muối và điều hòa áp suất thẩm thấu nồng độ muối (NaCl) bên trong chúng, để sống trong môi trường cửa sông, nước lợ hoặc đại dương. Vi sinh vật đất kị khí đất trong môi trường nước sử dụng nitrat, ion mangan, ion sắt, sulfat, carbon dioxide và một vài hợp chất hữu cơ; các vi sinh vật khác là vi sinh vật kị khí tùy nghi và sử dụng oxy trong hô hấp khi đất trở nên khô hơn. Hoạt động của vi sinh vật đất và tính hóa học của nước làm giảm khả năng khử oxy hóa của nước. Ví dụ, carbon dioxide bị khử thành methan (CH4) bởi vi khuẩn sinh methanogen. Sinh lý học của cá cũng thích nghi đặc biệt để bù đắp lượng muối trong môi trường thông qua điều hòa áp suất thẩm thấu. Mang của chúng tạo thành gradient điện hóa, qua đó làm trung gian giữa bài tiết muối trong nước mặn và hấp thu trong nước ngọt.
Liên hệ đến môi trường > Môi trường vật lý > Trọng lực

Hình dạng và năng lượng của đất bị ảnh hưởng đáng kể bởi lực hấp dẫn. Trên diện rộng, sự phân bố lực hấp dẫn trên Trái Đất không đều và tác động đến hình dạng và chuyển động của các mảng kiến tạo cũng như ảnh hưởng đến những quá trình địa mạo như kiến tạo núi và xói mòn. Những lực này chi phối nhiều đặc tính địa vật lý và sự phân bố của các khu sinh học trên Trái Đất. Ở quy mô sinh vật, lực hấp dẫn mang đến tác nhân định hướng cho sự phát triển của thực vật và nấm (hướng trọng lực), tác nhân định hướng cho động vật di cư và ảnh hưởng đến cơ sinh học và kích thước của động vật. Những đặc điểm sinh thái, chẳng hạn như phân bố sinh khối ở cây gỗ trong lúc phát triển có thể gặp lỗi cơ học do lực hấp dẫn tác động đến vị trí và cấu trúc của cành và lá. Hệ thống tim mạch của động vật thích nghi mặt chức năng để vượt qua áp suất và lực hấp dẫn thay đổi theo đặc điểm của sinh vật (ví dụ: chiều cao, kích thước, hình dạng), tập tính của chúng (ví dụ: lặn, chạy, bay) và sinh cảnh ( ví dụ: nước, sa mạc nóng, lãnh nguyên lạnh).
Liên hệ đến môi trường > Môi trường vật lý > Áp suất

Áp suất khí hậu và thẩm thấu đặt ra những hạn chế sinh lý lên sinh vật, đặc biệt là những sinh vật bay và hô hấp ở độ cao lớn hoặc lặn xuống độ sâu của đại dương. Những hạn chế này tác động đến giới hạn chiều dọc của hệ sinh thái trong sinh quyển, vì những sinh vật nhạy cảm về mặt sinh lý và thích nghi với chênh lệch về áp suất khí quyển và áp suất thẩm thấu của nước. Ví dụ, nồng độ oxy giảm khi áp suất giảm và là một tác nhân hạn chế lên sự sống ở nơi có độ cao cao hơn. Vận chuyển nước của thực vật là một quá trình sinh lý sinh thái quan trọng khác bị các gradient áp suất thẩm thấu ảnh hưởng. Áp suất nước ở độ sâu của đại dương đòi hỏi các sinh vật phải thích nghi với những điều kiện này. Ví dụ, các động vật lặn như cá voi, cá heo và hải cẩu thích nghi đặc biệt để đối phó với những thay đổi về âm thanh do chênh lệch áp suất nước. Những khác biệt giữa các loài hagfish mang đến một ví dụ khác về tính thích nghi với áp suất biển sâu nhờ chuyên thích nghi với protein.
Liên hệ đến môi trường > Môi trường vật lý > Gió và nhiễu loạn

Lực nhiễu loạn trong không khí và nước tác động đến sự phân bố, hình thái và động lực học của môi trường và hệ sinh thái. Ở quy mô hành tinh, các hệ sinh thái bị ảnh hưởng bởi những mô hình lưu thông trong gió mậu dịch toàn cầu. Năng lượng gió và những lực nhiễu loạn mà nó tạo ra có thể ảnh hưởng đến dạng hình nhiệt, chất dinh dưỡng và hóa sinh của hệ sinh thái. Ví dụ, gió chạy trên mặt hồ tạo ra sự nhiễu loạn, trộn lẫn cột nước và ảnh hưởng đến dạng hình môi trường để tạo ra các vùng nhiệt tuyến, tác động đến cấu trúc của cá, tảo và những bộ phận khác của hệ sinh thái thủy sinh Tốc độ gió và nhiễu loạn cũng tác động đến tốc độ thoát hơi nước và quỹ năng lượng ở thực vật và động vật. Tốc độ gió, nhiệt độ và độ ẩm có thể thay đổi khi gió thổi qua các địa hình và độ cao khác nhau của đất. Ví dụ, gió tây tiếp xúc với những ngọn núi ven biển và những ngọn núi sâu trong đất liền của Bắc Mỹ để tạo ra vùng khuất mưa ở chỗ ngọn núi bị khuất gió. Không khí nở ra và hơi ẩm ngưng tụ khi gió tăng theo độ cao; đây được gọi là lực nâng núi và có thể gây ra lượng mưa. Quá trình môi trường này tạo ra những phân chia không gian trong đa dạng sinh học, vì các loài thích nghi với điều kiện ẩm ướt hơn bị hạn chế phạm vi ở các thung lũng núi ven biển và không thể di cư qua các hệ sinh thái xeric (ví dụ: Lưu vực Columbia ở phía tây Bắc Mỹ) để xen kẽ với các chuỗi chị em, tách biệt với các hệ thống núi sâu bên trong.
Liên hệ đến môi trường > Môi trường vật lý > Lửa

Cháy rừng làm biến đổi dất bằng cách bỏ lại đó bức khảm môi trường vốn dùng để làm đa dạng cảnh quan thành các giai đoạn chuyển tiếp và sinh cảnh với chất lượng khác nhau (trái). Vài loài thích nghi với cháy rừng, chẳng hạn như cây thông chỉ mở nón của nó sau khi chạm mặt lửa (phải).
Thực vật chuyển đổi carbon dioxide thành sinh khối và thải khí oxy vào khí quyển. Khoảng 350 triệu năm trước (cuối kỷ Devon), quang hợp đã nâng nồng độ oxy trong khí quyển lên hơn 17%, cho phép sự cháy xảy ra. Lửa giải phóng CO2 và chuyển đổi nhiên liệu thành tro và hắc ín. Lửa là một thông số sinh thái quan trọng gây ra nhiều vấn đề liên quan đến khống chế và ngăn chặn nó. Trong khi vấn đề cháy liên quan đến sinh thái và thực vật được công nhận từ lâu, Charles Cooper lưu tâm đến vấn đề cháy rừng liên quan đến sinh thái học của dập tắt và quản lý cháy rừng vào thập niên 1960.
Người Bắc Mỹ bản địa nằm trong số những người đầu tiên tác động đến các chế độ chữa cháy bằng cách khống chế ngăn chúng lan rộng gần nhà họ hoặc bằng cách đốt lửa để kích thích sản xuất thực phẩm từ thảo mộc và vật liệu làm rổ rá. Lửa tạo ra tuổi hệ sinh thái hỗn tạp và cấu trúc tán cây, đồng thời làm thay đổi nguồn cung cấp chất dinh dưỡng cho đất và cấu trúc tán cây bị dọn sạch, mở ra những ổ sinh thái mới để hình thành cây non. Hầu hết hệ sinh thái đều thích nghi với các chu kỳ cháy tự nhiên. Ví dụ, thực vật được trang bị nhiều tính thích nghi để đối phó với cháy rừng. Một số loài (ví dụ như Pinus halepensis) không thể nảy mầm cho đến khi hạt của chúng chịu được lửa hoặc tiếp xúc với một số hợp chất từ khói. Môi trường kích hoạt hạt giống nảy mầm được gọi là thực vật nở muộn. Lửa đóng một vai trò quan trọng trong tính tồn lưu và phục hồi của hệ sinh thái.
Liên hệ đến môi trường > Môi trường vật lý > Đất

Đất là lớp trên cùng của khoáng chất và bụi hữu cơ bao phủ bề mặt hành tinh. Đất là trung tâm tổ chức chính của hầu hết chức năng hệ sinh thái, sở hữu tầm quan trọng đặc biệt trong khoa học nông nghiệp và sinh thái học. Phân hủy các chất hữu cơ chết (ví dụ như lá trên nền rừng) làm cho đất chứa khoáng vật và chất dinh dưỡng cung cấp cho sản xuất cây trồng. Toàn bộ hệ sinh thái đất của hành tinh được gọi là địa quyển, nơi một lượng lớn sinh khối đa dạng sinh học của Trái Đất tổ chức thành các bậc dinh dưỡng. Ví dụ, động vật không xương sống ăn và xé nhỏ những chiếc lá lớn hơn, tạo ra những mảnh lá nhỏ hơn cho các sinh vật bé hơn trong chuỗi thức ăn. Nói chung, những sinh vật này là sinh vật ăn mùn bã giúp điều phối sự hình thành đất. Rễ cây, nấm, vi khuẩn, giun, kiến, bọ cánh cứng, rết, nhện, động vật có vú, chim, bò sát, lưỡng cư và các sinh vật ít quen thuộc khác đều hoạt động để tạo ra lưới sự sống dinh dưỡng trong hệ sinh thái đất. Đất hình thành các kiểu hình hỗn hợp, trong đó chất vô cơ bị bọc vào sinh lý học của cả một quần xã. Khi sinh vật kiếm ăn và di cư qua đất, chúng chiếm chỗ của những vật chất ấy, quá trình sinh thái được gọi là xáo trộn sinh học. Nhờ đó mà đất được thông khí và kích thích phát triển và sản xuất dị dưỡng. Những vi sinh vật đất bị chịu ảnh hưởng và được chuyển về động lực dinh dưỡng của hệ sinh thái. Không có trục nhân quả duy nhất nào có thể phân biệt được để tách hệ thống sinh học khỏi các hệ thống địa mạo trong đất. Các nghiên cứu cổ sinh thái học của đất đặt nguồn gốc của xáo trộn sinh học vào thời điểm trước kỷ Cambri. Những sự kiện khác, chẳng hạn như cây gỗ tiến hóa và đất xâm lấn trong kỷ Devon đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển sơ khai của thuyết dinh dưỡng sinh thái trong đất.
Trung đoàn Bộ binh 1

| Trung đoàn Bộ binh 1 |
| --- | --- |
Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh
 Quân kỳ Quân hiệu
Quốc gia:  Việt Nam
Thành lập: 30 tháng 5 năm 1959; 65 năm trước (1959-05-30)
Quân chủng: Lục quân
Phân cấp: Trung đoàn
Quy mô: 3000 người
Bộ phận của: Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh
Tên khác: Trung đoàn Gia Định
Khẩu hiệu: “Đi là chiến thắng, Đánh là dứt điểm”
Lễ kỷ niệm: 60 năm thành lập
Vinh danh: Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân
Thành tích: Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba
x t 
Trung đoàn Bộ binh 1 hay Trung đoàn Gia Định là một đơn vị quân sự cấp Trung đoàn trực thuộc Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh, Quân đội nhân dân Việt Nam.
Ra đời

Trung đoàn Gia Định được thành lập ngày 30 tháng 5 năm 1959 tại xã An Nhơn Tây, huyện Củ Chi trước yêu cầu, nhiệm vụ hỗ trợ phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng, bảo vệ căn cứ địa cách mạng và Khu ủy Sài Gòn - Gia Định. Đơn vị đầu tiên của trung đoàn là Tiểu đội bảo vệ Y4 – Khu ủy Sài Gòn – Gia Định, sau chuyển C13. Nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, Khu 7 và Khu ủy Sài Gòn - Gia Định quyết định phát triển C13 lên thành K17 (1962), Đoàn Quyết Thắng (1963), Tiểu đoàn Quyết Thắng (1965), Trung đoàn Gia Định 1 (1968). Ngày 1/4/1975, đơn vị chính thức mang tên Trung đoàn Gia Định. Đây là đơn vị chủ lực đầu tiên của Sài Gòn -Gia Định trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Hoạt động

Trong Chiến tranh Việt Nam, với tên gọi tiểu đoàn 1 Quyết Thắng đã lập nên những chiến thắng gắn liền với các địa danh của thành phố Sài Gòn – Gia Định như Bàu Lách, An Nhơn, Ba Sòng, Phú Hòa Đông, Suối Cụt, Dân Hàn, Gò Nổi. Điển hình là trận Bàu Lách (9-5-1965) - trận đánh lịch sử, bởi lần đầu tiên trên chiến trường Bắc Gia Định, một tiểu đoàn QGP đánh thắng một trung đoàn VNCH; đẩy lùi chiến dịch Grimp (1-1966); chiến thắng Gò Nổi (25-2-1966) với lối đánh “nở hoa trong lòng địch” làm mất tác dụng của hệ thống bom pháo hiện đại của Hoa Kỳ; chiến thắng Suối Cụt (23-7-1966) tiêu diệt và loại khỏi vòng chiến đấu 1 tiểu đoàn biệt kích Hoa Kỳ; phối hợp dân quân Củ Chi và các đơn vị khác đánh bại Chiến dịch Cedar Falls (1-1967) và Chiến dịch Junction City (2-5-1967) làm thất bại ý đồ bẻ gãy xương sống quân chủ lực miền Đông Nam Bộ.
Trong chiến dịch Tết Mậu Thân 1968, lần đầu tiên đơn vị được phát triển thành quy mô cấp trung đoàn, với 3 tiểu đoàn chủ công: Tiểu đoàn 1 Quyết Thắng, Tiểu đoàn 2 Gò Môn, Tiểu đoàn 3 Dĩ An - hợp thành trung đoàn Gia Định số 1 tuy nhiên chưa có tổ chức trung đoàn bộ mà vẫn thuộc bộ chỉ huy tiền phương chiến dịch. 3 tiểu đoàn còn lại gồm Tiểu đoàn 4 Thủ Đức, Tiểu đoàn 5 Nhà Bè, Tiểu đoàn 6 Bình Tân hợp thành trung đoàn gia định số 2.
Đơn vị cấp trung đoàn phối hợp với quân chủ lực của các sư đoàn Miền tấn công vào thành phố SG trong suốt đợt 1 và đầu đợt 2 chiến dịch. Do chiến sự kéo dài, thương vong cao, phần lớn các đơn vị của đoàn Gia Định bị xóa sổ, những đơn vị còn bám trụ ở vòng ngoài được bổ sung quân tạm thời và rút về các vùng ven để dưỡng quân.
Sau năm 1969, khi tập hợp đủ những người sống sót quay về đơn vị, 3 tiểu đoàn được củng cố lại rồi phân tán về bảo vệ các căn cứ của QGP. Đầu năm 1975, bộ tư lệnh quân khu SG-GĐ tái lập lại 2 trung đoàn như cũ và phối thuộc cho quân đoàn 3.
Trong chiến dịch Hồ Chí Minh, Trung đoàn là mũi nhọn phối thuộc quân đoàn 3 đột phá đánh chiếm các mục tiêu quan trọng ở cửa ngõ Tây, Tây Bắc Sài Gòn, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị chủ lực trên các hướng Tây Bắc tiến vào thành phố.  Kết thúc chiến tranh, 2 trung đoàn giảm quy mô còn 1 và trực thuộc bộ tư lệnh SG-GĐ.
Từ tháng 9/1977 đến tháng 1/1979, Trung đoàn Gia Định đã tham gia hàng trăm trận đánh lớn nhỏ bảo vệ biên giới Tây Nam. Trong làm nhiệm vụ quốc tế ở Campuchia, Trung đoàn đã thành nhiệm vụ chiến đấu cùng Quân tình nguyện Việt Nam tiêu diệt Khmer Đỏ với phiên hiệu Trung đoàn 742, Mặt trận 779.
Tháng 10/1989, trung đoàn trở về nước, bước vào thời kỳ củng cố, ổn định tổ chức biên chế, huấn luyện và xây dựng đơn vị theo hướng chính quy, hiện đại. Từ đó, Trung đoàn thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu hai cấp cho Quân khu 7 và Thành phố Hồ Chí Minh.
Thành tích

Ngày 29 tháng 01 năm 1996, Trung đoàn đón nhận Danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
Năm 2019, Trung đoàn Gia Định đã đón nhận Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba của Chủ tịch nước tặng thưởng; đón nhận Thư khen của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Cờ truyền thống của UBND TPHCM.
Thằng Bờm (phim)

| Thằng Bờm  |
| --- | --- |

Đạo diễn: Lê Đức Tiến
Kịch bản: Bành Châu
Dựa trên: Thằng Bờm
Quay phim: Trần Quốc Dũng Trần Đình Hiệp
Dựng phim: Nguyễn Bá Nghi
Âm nhạc: Đỗ Hồng Quân
Hãng sản xuất: Hãng phim truyện Việt Nam 
Công chiếu: 1987
Thời lượng: 90 phút
Quốc gia:  Việt Nam
Ngôn ngữ: Tiếng Việt
Thằng Bờm là một bộ phim hài hước phỏng theo truyện cười dân gian Việt Nam của đạo diễn Lê Đức Tiến, do Bành Châu viết kịch bản, ra mắt lần đầu năm 1987.
Nội dung

Từ bài vè và các câu chuyện cười dân gian nổi tiếng, các nhà làm phim đã dựng lên chân dung thằng Bờm sống động trên màn ảnh. Thằng Bờm vừa tức cười vừa đáng thương và cũng rất đáng yêu nữa. Tức cười vì ngây ngô, đáng thương vì dốt, đáng yêu vì hồn nhiên và luôn nghĩ tới điều tốt.
Thằng Bờm là một phim hài nhưng khiến người xem phải suy ngẫm sâu xa ngay sau những tràng cười sảng khoái về những trò đùa không hề vô hại vẫn diễn ra đâu đó quanh ta, từ thời thằng Bờm cho tới nay, và sẽ còn tiếp diễn nữa...
Diễn viên

Nguyễn Hoàng Hiệp... Bờm
Lê Vân... Xoan
Trịnh Thịnh... ông Bờm
Trọng Phan... bố Bờm
Trần Tiến... thầy đồ
Xuân Định... phú ông
Hồ Thái... bố Xoan
Thúy Vinh
Mạnh Sinh
Thanh Hòa
Đăng Khoa
Nguyễn Hiệp
Trần Kiếm
Ê-kíp

Thư ký trường quay: Trần Hoàng Diệp
Thiết kế mĩ thuật: Đào Đức
Phục trang: Phương Thảo, Lê Thị Lan
Hóa trang: Mạnh Hiệp, Nguyễn Thị Hường
Âm thanh: Đặng Đình Hùng
Biên tập nhạc: Xuân Hòa
Biên đạo múa: Chu Thúy Quỳnh
Tiếng động: Minh Tâm
Đạo cụ: Nguyễn Anh Lân
Dựng cảnh: Phạm Đức Mạnh
Ánh sáng: Nguyễn Bắc
Khói lửa: Phan Bích
Quay phối hợp: Viết Tuấn, Tuấn Dục
Sự kiện thú vị

Vai diễn Thằng Bờm đã khiến cho diễn viên Nguyễn Hoàng Hiệp được đặt cho biệt danh Thằng Bờm.
Vinh danh

| Năm | Lễ trao giải | Hạng mục | Đối tượng đề cử | Kết quả | Nguồn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1988 | Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 8 | Phim truyện điện ảnh |  | Giải đặc biệt |  |
| 1988 | Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 8 | Đạo diễn xuất sắc | Nghệ sĩ ưu tú Lê Đức Tiến | Đoạt giải |  |
| 1988 | Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 8 | Nam chính xuất sắc | Nghệ sĩ nhân dân Trịnh Thịnh | Đoạt giải |  |
| 1988 | Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 8 | Âm nhạc xuất sắc | Đỗ Hồng Quân | Đoạt giải |  |
Năm 2017, đạo diễn Lê Đức Tiến được trao tặng Giải thưởng nhà nước về Văn học Nghệ thuât với hai bộ phim Thằng Bờm và Thị trấn yên tĩnh.
Bayankhangai

| Bayankhangai Баянхангай сум ᠪᠠᠶ᠋ᠠᠩᠬᠠᠩᠭ᠋ᠠᠢᠰᠤᠮᠤ |
| --- | --- |
—  Sum  —
 
Bayankhangai
Quốc gia: Mông Cổ
Tỉnh: Töv
Diện tích
 • Tổng cộng: 1.000 km2 (400 mi2)
Dân số 
 • Tổng cộng: 1.401
Múi giờ: UTC+8
Bayankhangai (tiếng Mông Cổ: Баянхангай) là một sum của tỉnh Töv ở Mông Cổ. Vào năm 2007, dân số của sum là 1.401 người.
Địa lý

Sum có diện tích khoảng 1.000 km2. Trung tâm sum, Ulaankhad, nằm cách tỉnh lỵ Zuunmod 12 km.
Địa lý > Khí hậu

Bayankhangai có nhiệt độ trung bình hàng năm là 3 °C. Tháng ấm nhất là tháng 7, khi nhiệt độ trung bình là 26 °C và lạnh nhất là tháng 1, với −24 °C. Lượng mưa trung bình hàng năm là 332 mm. Tháng ẩm ướt nhất là tháng 7, với lượng mưa trung bình là 85 mm, và khô nhất là tháng 2, với 2 mm.
Kinh tế

Sum có một trường học, bệnh viện và trung tâm thương mại.
Thảm sát Ngân Sơn - Chí Thạnh

Thảm sát Ngân Sơn - Chí Thạnh xảy ra tại Phú Yên ngày 7 tháng 9 năm 1954, khi Quân đội Quốc gia Việt Nam bắn vào đoàn người biểu tình ở dốc Nhà Thương và khu Nhà hát Nhân dân huyện làm 79 người chết và 76 người bị thương.
Diễn biến

Sau khi hiệp định Geneve có hiệu lực, chính quyền Ngô Đình Diệm lần lượt đưa quân đội ra tiếp quản vùng Việt Minh kiểm soát trong Chiến tranh Đông Dương.
Ngày 7/9/1954, ba đại đội thuộc tiểu đoàn 10 quân đội Quốc gia Việt Nam đến Ngân Sơn tiếp quản. Đại đội 1 đóng trên quốc lộ, đại đội 2 đóng ở phía đông trường tiểu học, đại đội 3 do đại úy Đê chỉ huy đóng tại trường học. Đại úy Đê đi ra sau trường, vào nhà ông Bành Liến thấy trên bàn thờ có ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh liền giật xuống. Vợ ông Bành Liến lúc bấy giờ đang quét sân, dùng chổi đánh viên sĩ quan này. Anh ta quay ra xô xát với chủ nhà. Cả nhà cùng tri hô. Nhiều người chạy đến, một lúc sau nhân dân các vùng Ngân Sơn, An Thạch, An Dân… kéo đến phản đối lính Quốc gia Việt Nam. Bất ngờ, đại úy Đê (sách Lịch sử Đảng bộ và nhân dân thị trấn Chí Thạnh viết là tên Võ Duy Đệ) ra lệnh cho lính bắn thẳng vào đám đông trong sân trường. Chín người trúng đạn chết ngay tại chỗ, mười người khác bị thương. Dân chúng vô cùng căm phẫn khiến lính Quốc gia Việt Nam vội vã rút vào Chí Thạnh. Cơ sở Đảng Lao động Việt Nam hoạt động bí mật ở Ngân Sơn vận động nhân dân khiêng những người chết, bị thương đi vào Chí Thạnh tiếp tục đấu tranh với chính quyền Quốc gia Việt Nam.
Lúc này nhân dân các xã An Ninh, An Định, An Cư… cũng rầm rộ kéo đến ủng hộ cuộc đấu tranh. Từ dốc Nhà Thương (nay là phía bắc khu phố Trường Xuân, thị trấn Chí Thạnh), lính Quốc gia Việt Nam đặt súng đại liên bắn thẳng vào đoàn người từ hướng An Ninh lên. Hàng loạt người đổ gục xuống ruộng. Nhân dân từ phía An Định kéo xuống cũng bị lính bắn chết, nhiều người khác cũng gục ngã tại chùa Trường Giác (nay thuộc khu vực sân vân động huyện Tuy An). Trong buổi chiều 7/9/1954 có 79 người chết, 76 người bị thương. Sự phẫn nộ của dân chúng ngày càng dâng cao.
Chú thích

↑  “Du lịch Di Tích Lịch sử Vụ Thảm Sát Ngân Sơn”. Truy cập 16 tháng 4 năm 2016.
1 2  “Bản sao đã lưu trữ”. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 4 năm 2016. Truy cập ngày 12 tháng 4 năm 2016.