stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cộng hòa Hồi giáo Afghanistan
Chính trị > Địa giới hành chính

Về hành chính, Afghanistan được chia thành ba tư tỉnh (welayats) và mỗi tỉnh có một trung tâm riêng.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Badakhshan  Badghis  Baghlan  Balkh  Bamiyan  Daykundi  Farah  Faryab  Ghazni  Ghor  Helmand  Herat |  Jowzjan  Kabul  Kandahar  Kapisa  Khost  Konar  Kunduz  Laghman  Lowgar  Nangarhar  Nimruz |  Nurestan  Oruzgan  Paktia  Paktika  Panjshir  Parvan  Samangan  Sare Pol  Takhar  Wardak  Zabol |
Mỗi tỉnh lại được chia tiếp thành quận/huyện và mỗi quận thường gồm một thành phố hay nhiều thị trấn.
Thống đốc tỉnh do Bộ nội vụ và các Quận trưởng cảnh sát chỉ định, người đứng đầu các quận do thống đốc chỉ định. Thống đốc là người đại diện của chính phủ và chịu trách nhiệm về mọi vấn đề hành chính và nghi lễ. Lãnh đạo cảnh sát và an ninh thường do Bộ nội vụ chỉ định và làm việc cùng với Thống đốc để bảo đảm an ninh.
Riêng Kabul là nơi Thị trưởng thành phố do Tổng thống lựa chọn và hoàn toàn độc lập với quận trưởng Tỉnh Kabul.
Chính trị > Lực lượng bảo vệ quốc gia

Afghanistan hiện có lực lượng cảnh sát 60.000 người. Nước này đang đặt kế hoạch tuyển dụng thêm 20.000 sĩ quan cảnh sát khác đưa con số lên tới 80.000 người. Dù về mặt chính thức cảnh sát chịu trách nhiệm giữ gìn trật tự dân sự, các lãnh đạo quân sự địa phương và vùng tiếp tục nắm quyền kiểm soát tại những vùng chưa ổn định. Cảnh sát đã bị buộc tội đối xử không thích hợp và tra tấn các tù nhân. Năm 2003 khu vực ủy nhiệm của Lực lượng Hỗ trợ An ninh Quốc tế, hiện thuộc quyền chỉ huy của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã được mở rộng tới vùng Kabul. Tuy nhiên tại một số vùng không thuộc quyền ủy nhiệm của lực lượng trên, các du kích địa phương vẫn nắm quyền kiểm soát. Ở nhiều vùng, các vụ phạm pháp không thể được điều tra bởi thiếu sự có mặt của lực lượng cảnh sát và/hay hệ thống thông tin liên lạc. Binh lính thuộc Quân đội Quốc gia Afghanistan đã được phái tới giữ gìn an ninh tại những nơi thiếu sự hiện diện của cảnh sát.
Chính trị > Nhân quyền

Xem thêm: Nhân quyền ở Afghanistan và Quyền LGBT ở Afghanistan
Nhà báo ở Afghanistan đối mặt với mối đe dọa từ cả lực lượng an ninh và quân nổi dậy. Ủy ban An toàn Nhà báo Afghanistan (AJSC) năm 2017 tuyên bố rằng chính phủ Afghanistan chiếm 46% các cuộc tấn công vào nhà báo Afghanistan, trong khi quân nổi dậy chịu trách nhiệm cho phần còn lại của các cuộc tấn công.
Đồng tính luyến ái là bất hợp pháp và là một hành vi phạm tội tử hình ở Afghanistan.
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani vào năm 2017.
Bản đồ thể hiện các tỉnh Afghanistan.
Aoteadrillia wanganuiensis

| Aoteadrillia wanganuiensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Mollusca
Lớp (class): Gastropoda
(không phân hạng): nhánh Caenogastropoda nhánh Hypsogastropoda nhánh Neogastropoda
Liên họ (superfamilia): Conoidea
Họ (familia): Turridae
Phân họ (subfamilia): Crassispirinae
Chi (genus): Aoteadrillia
Loài (species): A. wanganuiensis
Danh pháp hai phần
Aoteadrillia wanganuiensis (Suter, 1908) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Aoteadrillia chordata (Suter, 1908)  Drillia chordata Suter, 1908 
Aoteadrillia wanganuiensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turridae.
Chú thích

1 2  Aoteadrillia chordata (Suter, 1908). World Register of Marine Species, truy cập 4 tháng 4 năm 2010.
Hoàng Nhật Nam (đạo diễn)

Đừng nhầm lẫn với cầu thủ bóng đá cùng tên.
| Hoàng Nhật Nam |
| --- | --- |

Sinh: Hoàng Hữu Nhật Nam 12 tháng 3, 1975 (49 tuổi) Đà Nẵng
Quốc tịch:  Việt Nam
Học vị: Thạc sĩ Văn học Việt Nam
Trường lớp: Trường ĐH Sân khấu Điện ảnh TP. HCM Đại học Đà Nẵng Đại học Khoa học Huế
Nghề nghiệp: Đạo diễn, Nhà sản xuất
Năm hoạt động: 2009 - nay
Nổi tiếng vì: Tổng đạo diễn Hoa hậu Việt Nam 2014, 2016, 2018,2020,2022 Hoa hậu Thế giới Việt Nam 2019,2022,2023 Hoa hậu Hòa bình Việt Nam 2022,2023  Festival Hoa Đà Lạt 2019 Festival Cà phê Buôn Mê Thuộc 2019 Gameshow truyền hình
Quê quán: Quảng Trị
Phối ngẫu: Phạm Kim Dung
Con cái: 3
Hoàng Hữu Nhật Nam (sinh ngày 12 tháng 3 năm 1975), thường được biết đến với nghệ danh Hoàng Nhật Nam, là một đạo diễn các show trình diễn nghệ thuật, văn hoá, giải trí người Việt Nam.
Hiện nay, ông đang giữ chức Phó Tổng Giám đốc Sen Vàng Entertainment.
Sự nghiệp

Sau khi tốt nghiệp tại Đại học Đà Nẵng, Hoàng Nhật Nam tiếp tục theo học chuyên ngành Đạo diễn điện ảnh tại Đại học Sân khấu – Điện ảnh thành phố Hồ Chí Minh.
Năm 2009, Hoàng Nhật Nam lần đầu lên sân khấu với chương trình Người đẹp Hoa anh đào. Ông sau đó giữ vai trò Tổng đạo diễn trong một số kỳ của các chương trình Hoa hậu Việt Nam, lễ trao giải Mai Vàng, Liên hoan phim quốc tế Hà Nội. Ông tham gia sản xuất và đảm nhận vai trò giám khảo, cố vấn chuyên môn cho nhiều gameshow truyền hình.
Năm 2017, Hoàng Nhật Nam nhận được lời mời từ tập đoàn Tuần Châu để xây dựng vở diễn thực cảnh tại Việt Nam mang tên "Tinh hoa Bắc Bộ", ông viết kịch bản và tham gia chỉ đạo nghệ thuật. Chương trình quy tụ 250 diễn viên trên sân khấu mặt nước 4.300 m2, được đánh giá là một trong những sự kiện văn hóa nổi bật của năm, mang về nhiều lời khen từ khán giả và giới chuyên môn cũng như các giải thưởng, kỷ lục danh giá trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, vở "Tinh Hoa Bắc Bộ" dính vào lùm xùm tranh chấp về bản quyền, bị tòa án sơ thẩm tuyên bố là "tác phẩm phái sinh" của vở "Ngày Xưa" của tác giả đạo diễn Việt Tú, dù trước đó đã được Cục bản quyền tác giả (thuộc Bộ VHTTDL) cấp giấy chứng nhận quyền tác giả. Ngày 17 tháng 01 năm 2020, Tòa án Nhân dân cấp cao thành phố Hà Nội đã tuyên hủy phán xét của tòa sơ thẩm,  khẳng định "Tinh Hoa Bắc Bộ" là tác phẩm nghệ thuật độc lập.
Năm 2013, Hoàng Nhật Nam tham gia sản xuất chương trình truyền hình, phim hài, gameshow và gặt hái được những thành công nhất định. Ông đã là tổng đạo diễn của nhiều chương trình truyền hình.
Năm 2017, Hoàng Nhật Nam là đại diện Việt Nam được Ban tổ chức Liên hoan phim các nước Đông Nam Á và Trung Quốc 2017 (ACFF 2017) mời tham gia vào hội đồng Giám khảo.
Năm 2018 - 2019, Hoàng Nhật Nam lần đầu xuất hiện trước khán giả với tư cách giám khảo trong các gameshow tìm kiếm tài năng biểu diễn, ca hát... Ông là tổng đạo diễn chuỗi chương trình Táo Xuân của truyền hình Vĩnh Long trong nhiều năm.
Hoàng Nhật Nam tham đạo diễn một số gameshow tìm kiếm tài năng âm nhạc như Tuyệt đỉnh song ca, Tuỵệt đỉnh song ca nhí, Cặp đôi vàng, Cặp đôi vàng nhí...
Các chương trình đã tham gia > Đạo diễn sự kiện

Hoa hậu Việt Nam (2014–2022)
Hoa hậu Thế giới Việt Nam – Miss World Vietnam (2019–nay)
Hoa hậu Hòa Bình Việt Nam - Miss Grand Vietnam (2022–nay)
Hoa hậu Quốc gia Việt Nam (2024)
Vietnam Beauty Fashion Fest (2022–nay)
Fashion Show "Sa Vũ" - Nhà thiết kế Lê Thanh Hòa (2022)
Fashion Show "The Glory" - Nhà thiết kế Nguyễn Minh Tuấn (2022)
Fashion Show "Obsession" - Nhà thiết kế Đỗ Long (2023)
Táo Xuân giao thừa – Đài truyền hình Vĩnh Long (2018, 2019, 2020, 2021, 2022)
Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội (Haniff) (2016, 2018,2022)
Liên hoan phim Việt Nam lần XIX, XX,XXII (2015, 2017,2021)
Festival Hoa Đà Lạt 2019
Lễ hội Cà phê Buôn Mê Thuột lần thứ 7 (2019)
Tuần lễ Trà và Tơ lụa Bảo Lộc - Lâm Đồng (2019) Đạo diễn Hoàng Nhật Nam trong vai trò ban giám khảo gameshow truyền hình Ca sĩ thần tượng
Lễ trao giải Âm nhạc Cống Hiến 2019
Lễ hội Vang và Nho Ninh Thuận (2019)
Lễ dâng trầm "Trầm hương linh khí trời đất" (2019)
Festival Hang động Quảng Bình 2019
Lễ trao giải Mai Vàng 2018
Lễ bế mạc năm du lịch Quốc gia 2018
Fashion show "Mirror Mirror" Nhà thiết kế Phạm Đăng Anh Thư (2018)
Vở diễn thực cảnh "Tinh Hoa Bắc Bộ" (2017)
Fashion Show "Lam Vũ" Nhà thiết kế Lê Thanh Hòa (2016)
Festival tuần lễ du lịch xanh (2015)
Tiếng hát truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh - HTV (2014, 2015)
Dấu ấn 25 năm tiếng hát truyền hình HTV (2015)
Hoa khôi đồng bằng sông Cửu Long (2012, 2014)
Tiếng hát truyền hình Vĩnh Long (2014)
Festival Gốm sứ Bình Dương - Đêm nghệ thuật Vũ điệu gốm sứ (2010)
Giai điệu phương Nam (2013 - 2015)
Âm vang miền Tây, Âm vang miền Đông (2009-2013)
Những dòng sông hò hẹn (2009-2011)
Người đẹp Hoa anh đào (2009, 2010)
Các chương trình đã tham gia > Đạo diễn gameshow truyền hình

Tài tử tranh tài mùa 1 và 2 (THVL1)
Tuyệt đỉnh song ca mùa 1, 2, 3 và 4 (THVL1)
Tuyệt đỉnh song ca – Cặp đôi vàng mùa 1, 2 và 3 (THVL1)
Tuyệt đỉnh song ca nhí mùa 1, 2 và 3 (THVL1)
Thử tài siêu nhí mùa 1, 2, 3 và 4 (THVL1)
Bản lĩnh nhóc tỳ mùa 1, 2 và 3 (VTV3)
The Noise – Im lặng là Vàng (HTV7)
Ca sĩ thần tượng mùa 1, 2 và 3 (THVL1)
Vang bóng một thời (THVL1 năm 2019, 2020, 2021)
Ngôi sao đương thời (THVL1 năm 2020)
Tuyệt đỉnh Bolero (THVL1 năm 2020)
Hạnh phúc đầu xuân (THVL1 năm 2020)
Chơi phải thắng (THVL1 năm 2020)
Bản lĩnh ngôi sao (THVL1 năm 2020, 2021)
Giải mã tri kỷ (THVL1 năm 2020, 2021)
Truy tìm cao thủ (THVL1 năm 2020, 2021)
Sắc màu Việt Nam (THVL1 năm 2019-2021)
Vẫn hát lời tình yêu (THVL1 năm 2022)
Nghệ sĩ thần tượng (THVL1 năm 2022)
Hành trình đất phương nam (THVL1 năm 2022)
Khoảnh khắc rực rỡ (THVL1 năm 2022)
Talkshow Sức sống Việt Nam (HTV năm 2020, 2022)
Cuộc chiến ẩm thực (HTV năm 2020, 2022)
Phút thư giãn (THVL1, năm 2016-2020)
Đại chiến âm nhạc (VTV3, HTV năm 2020, 2022)
Hành trình hương vị (THVL1, năm 2020, 2022)
Chuyện cảnh giác (THVL1 năm 2018-2022)
Việt Nam mến yêu (THVL1, năm 2018-2022)
Các chương trình đã tham gia > Giám khảo gameshow truyền hình

Ca sĩ thần tượng – mùa 1 và 2, THVL1
Tuyệt đỉnh song ca – Cặp đôi vàng (mùa 2) - THVL1
Tuyệt đỉnh song ca – Cặp đôi vàng nhí - THVL1
Thành tựu

Vở diễn thực cảnh về văn hóa "Tinh hoa Bắc Bộ" do ông trực tiếp viết kịch bản đã gặt hái nhiều thành công: hai kỷ lục Guinness Việt Nam: "Show diễn có sân khấu mặt nước lớn nhất Việt Nam" và "Show diễn có số lượng diễn viên là nông dân đông nhất Việt Nam"; giải vàng Stevie Awards Châu Á – Thái Bình Dương năm 2018; "Chứng chỉ Dịch vụ Xuất sắc 2019" của TripAdvisor; Giải thưởng "Chương trình biểu diễn văn hóa thực cảnh hàng đầu 2019" tại Hàn Quốc; The Guide Awards lần thứ 20 đã vinh danh Tinh hoa Bắc Bộ ở hạng mục giải thưởng - "Sản phẩm du lịch đột phá - Khi người nông dân trở thành sứ giả văn hoá du lịch" . Kênh truyền hình CNN đã phỏng vấn ông và bình chọn "Tinh hoa Bắc Bộ" là "vở diễn nhất định phải xem khi đến Hà Nội".
Đời sống cá nhân

Đạo diễn Hoàng Nhật Nam hiện đã kết hôn với nữ doanh nhân Phạm Kim Dung.
Angostura candolleana

| Angostura candolleana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Sapindales
Họ (familia): Rutaceae
Chi (genus): Angostura
Loài (species): A. candolleana
Danh pháp hai phần
Angostura candolleana (A.St.-Hil.) Albuq., 1981 
Angostura candolleana là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được (A.St.-Hil.) Albuq. mô tả khoa học đầu tiên năm 1981.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Angostura candolleana”. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2013.
Hirai Momo

Đây là một tên người Nhật; trong tiếng Nhật họ và tên được viết theo thứ tự Á Đông (họ trước tên sau) họ là .
| Momo |
| --- | --- |
Momo vào năm 2024
Sinh: Hirai Momo 9 tháng 11, 1996 (28 tuổi) Kyotanabe, Kyoto, Nhật Bản
Quốc tịch:  Nhật Bản
Nghề nghiệp: Vũ công Ca sĩ
Chiều cao: 1,64 m (5 ft 5 in)
Cân nặng: 49 kg (108 lb)
Sự nghiệp âm nhạc
Thể loại: K-pop J-pop
Nhạc cụ: Thanh nhạc
Năm hoạt động: 2015–nay
Hãng đĩa: JYP
 

Hirai Momo (Hangul: 히라이 모모, Hanja: 平井莫莫, Kanji: 平井桃, Kana: ひらい もも, Hán-Việt: Bình Tỉnh Đào, sinh ngày 9 tháng 11 năm 1996), thường được biết đến với nghệ danh Momo, là một nữ ca sĩ kiêm vũ công người Nhật Bản. Cô là thành viên của nhóm nhạc nữ Hàn Quốc Twice cùng với nhóm nhỏ MiSaMo do công ty JYP Entertainment thành lập và quản lý.
Tiểu sử

Momo sinh ngày 9 tháng 11, 1996 (28 tuổi) tại Kyotanabe, Kyoto, Nhật Bản. Momo bắt đầu nhảy từ năm 3 tuổi và quyết định trở thành một ca sĩ vì Amuro Namie (một ca sĩ người Nhật) đã vào Kpop sau khi xem Rain và Lee Hyori.
Cô từng là thực tập sinh tại Step Out Dance Studio ở Nhật Bản.
Cô đã được một nhân viên của JYP Entertainment mời đến buổi thử giọng ngày 13 tháng 4 năm 2012 sau khi nhìn thấy đoạn video nhảy của cô và chị gái.
Sự nghiệp > Trước khi ra mắt

Momo sang Hàn Quốc năm 2012 làm thực tập sinh 3 năm cùng với thành viên Sana trước khi trở thành thành viên Twice, Momo đã tham gia một vai trong một số MV: Please don't go của Junho, Stop stop it của GOT7, Feel của Junho, Only you của Miss A và Rose (Japanese) của Wooyoung.
Cô từng là thành viên "Japanese Line" (dự án nhóm nhạc sẽ ra mắt tại Nhật của JYP Entertainment) cùng với các thành viên Sana, Mina và thực tập sinh cũ Sika. Tuy nhiên, sau đó Sika rời công ty nên nhóm đã không được ra mắt.
Sự nghiệp > 2015: Ra mắt với TWICE và các hoạt động cá nhân

Bài chi tiết: Twice (nhóm nhạc)
Cô được công bố chính thức là một thành viên Twice thông qua chương trình SIXTEEN vào ngày 7 tháng 7 năm 2015 sau 4 năm làm thực tập sinh của JYP Entertainment (chương trình tuyển chọn giữa 16 thực tập sinh của JYP để được ra mắt).
Momo đảm nhận vai trò nhảy chính, dance break và là người chịu trách nhiệm các phần trình diễn của TWICE. Ngoài ra, cô còn có biệt hiệu là Dance Machine.
Danh sách đĩa nhạc

Bài chi tiết: Danh sách đĩa nhạc của Twice
Danh sách đĩa nhạc > Tham gia viết bài hát

| Năm | Bài hát | Album | Với |
| --- | --- | --- | --- |
| 2018 | Shot Thru the Heart | Summer Nights | Sana, Mina |
| 2019 | Hot | Fancy You | Kang Eun-jeong |
| 2019 | Love Foolish | Feel Special | Sim Eun Ji |
| 2019 | 21:29 | Feel Special | Twice |
| 2022 | Celebrate | Celebrate | Twice |
| 2023 | Funny Valentine | Masterpiece | Yuka Matsumoto, Realmeee, EJAE |
Danh sách phim > Chương trình truyền hình

| Tên | Kênh | Ghi chú |
| --- | --- | --- |
| Sixteen | Mnet | Tìm kiếm thành viên của Twice |
| TwiceTV | Naver TV | Show truyền hình thực tế của Twice |
| TwiceTV2 | Naver TV | Show truyền hình thực tế của Twice |
| TwiceTV3 | Naver TV | Show truyền hình thực tế của Twice |
| After School Club | Ariang TV | Tập 184 |
| Today's Room | Mnet |  |
| Pops in Seoul | Ariang | Tập 3033 |
| Weekly Idol | MBC Every 1 | Tập 228 |
| My Little Television | MBC | Cùng với Sana, Mina, Tzuyu |
| The Boss is Watching | SBS |  |
| People of Full Capacity | MBC | Tập 18 |
| Golden Bell Challenge | KBS | Tập 800 |
| Idol Star Athletics Championships | MBC |  |
| Twice's Private Life | Mnet |  |
| Sister's Slam Dunk | KBS | Tập 6 |
| Vitamin | KBS | Tập 631 |
| TWICE TV BEGINS | V App |  |
| Weekly Idol | MBC Every 1 | Tập 246 |
| Knowing Brother | JTBC | Tập 27, 76 cùng các thành viên Twice, tập 51 một mình |
| Weekly Idol | MBC | Tập 261 |
| Weekly Idol | MBC | Tập 262 |
| We will eat well | JTBC |  |
| Hit the stage | Mnet | Tập 1,2 (Tập 4,5 cùng Mina) |
| Finding MOMOLAND | Mnet | Cổ vũ cho Daisy - cựu thực tập sinh của JYP |
| Idol Chef King | MBC |  |
| Weekly Idol | MBC Every 1 | Tập 274, 303, 304, 327 |
| Running Man | SBS | Tập 302 |
| Carefree Travelers | JTBC | Tập 44, 45, 46 - Việt Nam |
|  Running Man | SBS | Tập 398, 428, 560 - TWICE |
| Idol Room | JTBC | Tập 10,26,47,48,69,70 - TWICE |
| Knowing Brother | JTBC | Tập 152 |
Danh sách phim > Quảng cáo

Xem thêm: Twice (nhóm nhạc) § Quảng cáo
Nguyễn Hữu Đang

Đối với các định nghĩa khác, xem Nguyễn Hữu Đang (định hướng).
| Nguyễn Hữu Đang |
| --- | --- |

Sinh: 15 tháng 8 năm 1913 làng Trà Vi, xã Vũ Công, huyện Kiến Xương, Thái Bình
Mất: 8 tháng 2 năm 2007 Hà Nội
Quốc tịch:  Việt Nam
Tên khác: Phạm Đình Thái
Dân tộc: Kinh
Trường lớp: Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội
Nghề nghiệp: Nhà báo
Tổ chức: Phong trào Nhân Văn - Giai Phẩm
Nổi tiếng vì: Nhân vật Bất đồng chính kiến ở Việt Nam
Quê quán: Thái Bình
Đảng phái chính trị:  Đảng Cộng sản Việt Nam (1947-)
Phong trào: Phong trào Nhân Văn - Giai Phẩm
Cáo buộc hình sự: "phá hoại chính trị", "làm gián điệp", "kích động bạo loạn"
Mức phạt hình sự: 15 năm tù
Phối ngẫu: không có
Nguyễn Hữu Đang (1913–2007) là một nhà báo, từng bị thực dân Pháp bắt tù 1930, cũng từng là thứ trưởng Bộ Thanh Niên, tham gia Mặt Trận Dân chủ Đông Dương (1937–1939), một trong những người sáng lập nên Hội truyền bá Quốc ngữ (1938–1945), từng tham gia phong trào Văn hóa Cứu Quốc (1943–1946), Ủy ban Giải phóng Dân tộc tại Tân Trào 1945. Ông là người chỉ huy dựng Lễ đài Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, nơi Hồ Chí Minh và Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra mắt quốc dân. Ông đã bị kết án 15 năm tù vì tội kích động bạo loạn trong vụ án Phong trào Nhân Văn - Giai Phẩm.
Tiểu sử

Nguyễn Hữu Đang (bí danh Phạm Đình Thái) sinh ngày 15 tháng 8 năm 1913 trong một gia đình trí thức tại làng Trà Vi, xã Vũ Công, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Ông thuộc về đời thứ 10 của chi họ Nguyễn Phúc Độ 阮福度 thuộc Nguyễn Phúc Tộc. Cụ Thủy Tổ là Nguyễn Phúc Độ,  con trai thứ 37 của Chúa Nguyễn Phúc Chu.
Bố ông là cụ Chánh Tổng Nguyễn Huyên (tự Bá Xướng), ông là con út trong gia đình, anh cả là Hữu Rung (tự Rũng Nguyên), Chủ tịch huyện những năm 60, anh trai thứ hai là Nguyễn Hữu Thoan. Ông Tú tài Nguyễn Phiếm (tự Trần Dương) là Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (1977–1981) gọi ông Nguyễn Hữu Đang là anh con bác.
Ông tham gia Hội Sinh viên thị xã Thái Bình thuộc Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội và bị Pháp bắt vào cuối năm 1930 và bị giam hai tháng rưỡi tại thị xã Thái Bình. Mùa hè năm 1931, Nguyễn Hữu Đang bị đưa ra tòa xét xử, nhưng được tha, vì dưới tuổi thành niên. Sau đó, ông lên Hà Nội theo học Trường Cao đẳng Sư phạm.
Sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội, Nguyễn Hữu Đang tham gia phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1936–1939) trên lĩnh vực báo chí, viết và làm biên tập viên cho các báo Thời báo, Ngày mới và Tin tức. Ông hoạt động công khai ở Hà Nội, là đồng chí thân thiết của Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng, Trần Huy Liệu, Phan Thanh, Nguyễn Văn Tố.
Trong thời kỳ Đảng Cộng sản Đông Dương rút vào hoạt động bí mật (1939–1945), ông hoạt động trong khối trí vận của đảng, chuyên lo việc vận động giới tư sản và trí thức, là một trong những người sáng lập ra Hội Truyền bá Quốc ngữ (do Đảng Cộng sản Đông Dương đứng đằng sau hậu thuẫn) và làm Tổng Thư ký Hội. Năm 1943, ông tham gia Ban chấp hành Hội Văn hóa cứu quốc và gia nhập Tráng đoàn Lam Sơn của tổ chức Hướng đạo sinh Việt Nam. Mùa hè 1944, Nguyễn Hữu Đang tham gia tổ chức và chủ trì Hội nghị Giáo khoa thư Toàn quốc ở Hà Nội. Mùa thu 1944, ông bị bắt và bị giam giữ một tháng tại Nam Định.
Tham gia Chính phủ cách mạng

Tháng 8 năm 1945, ông được Đại hội Quốc dân ở Tân Trào bầu vào Ủy ban Dân tộc Giải phóng Trung ương (Chính phủ Lâm thời khởi nghĩa) gồm 15 ủy viên.
Khi Cách mạng tháng Tám thành công, Nguyễn Hữu Đang được phân công làm Trưởng Ban tổ chức Ngày tuyên bố Độc lập ngày 2 tháng 9 năm 1945. Ngày nay trên sách báo người ta hay nhắc đến câu nói của Hồ Chí Minh khi giao việc dựng Lễ đài Độc lập với thời gian hết sức gấp gáp, trang thiết bị thiếu thốn: "Có khó mới giao cho chú" (tức Nguyễn Hữu Đang).
Từ tháng 11 đến tháng 12 năm 1945, ông tham gia Chính phủ Lâm thời, lần lượt giữ chức Thứ trưởng Bộ Thanh niên, Chủ tịch Ủy ban Vận động Hội nghị Văn hóa Toàn quốc, Trưởng ban Tuyên truyền Xung phong Trung ương, phụ trách báo Toàn dân Kháng chiến (báo của cơ quan Trung ương Hội liên hiệp).
Năm 1947, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Từ tháng 6 năm 1949 đến tháng 10 năm 1954, ông được cử làm Trưởng ban Thanh tra Bình dân học vụ.
Hoạt động văn nghệ tuyên truyền

Từ tháng 11 năm 1954 đến tháng 4 năm 1958, ông làm biên tập viên tuần báo Văn nghệ thuộc Hội Nhà văn Việt Nam.
Trong Kháng chiến chống Pháp, ông trải qua nhiều chức vụ khác nhau trong lĩnh vực tuyên truyền kháng chiến. Ông cũng là một trong những nhà văn đầu tiên phê phán sai lầm của Cải cách ruộng đất. Năm 1954–1958, ông làm biên tập cho Văn Nghệ.
Vụ Nhân Văn - Giai Phẩm

Cuối 1956, ông làm biên tập báo Nhân Văn và cộng tác với báo Giai Phẩm.
Báo giới ngoài nước đều nhất loạt ghi nhận vai trò chủ yếu của Nguyễn Hữu Đang trong phong trào Nhân Văn - Giai Phẩm (1956–1958).
Trong Nhân Văn số 1, Nguyễn Hữu Đang ký tên XYZ (một trong những bút hiệu của Hồ Chí Minh). Trong bài này, Nguyễn Hữu Đang cố ý dùng giọng văn của Hồ Chí Minh khi nói chuyện với cán bộ, nhằm tỏ ý giễu cợt Chủ tịch Hồ Chí Minh. Báo Nhân Văn số 6 có bài kích động người dân xuống đường biểu tình. Song các Đảng viên, công nhân nhà in Xuân Thu (nơi in báo Nhân Văn) đã phát hiện ra và thông báo với chính quyền để xử lý.
Tháng 4 năm 1958, ông bị bắt. Cùng với nhiều văn nghệ sĩ, trí thức tham gia phong trào Nhân Văn - Giai Phẩm, ông bị coi là "phản Đảng", "đầu cơ cách mạng". Tại phiên tòa xét xử kín ông cùng bà Lưu Thị Yên (bút hiệu Thụy An) ngày 21 tháng 1 năm 1960, ông bị kết án 15 năm tù vì tội "phá hoại chính trị", "làm gián điệp" và bị đưa lên giam giữ tại Hà Giang.
Trong nhật ký của Trần Dần viết vào đầu năm 1960, ông ghi lại rằng sau khi đi học tập chính trị, ông đã nhận ra việc Nhân Văn - Giai Phẩm lợi dụng văn nghệ để hoạt động chống đối chính trị. Ông tỏ ra hối hận khi tham gia phong trào này:
Suốt thời gian trong tù ông bị cách biệt với thế giới bên ngoài và không hề tham gia một chút gì vào Chiến tranh Việt Nam. Sau khi ra tù vào năm 1973, ông bị quản thúc tại quê nhà Thái Bình gần 20 năm. Sau năm 1975, ông vẫn đi lại giữa các địa phương để thăm người thân và bạn bè, nhưng vẫn bị giám sát.
Cuối đời

Năm 1986, sau Đại hội Đảng VI, ông bắt đầu được gỡ án. Từ năm 1990, ông được hưởng lương hưu trí. Từ năm 1993, ông về sống ở Hà Nội, được cấp một căn hộ tại khu nhà B tập thể Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy, Hà Nội. Ông không có vợ con.
Ông qua đời ngày 8 tháng 2 năm 2007 tại Hà Nội. Trong tang lễ của ông, đại diện chính quyền đọc điếu văn còn nhắc tội trạng: "phạm sai lầm tham gia nhóm Nhân Văn - Giai Phẩm". Lễ viếng và truy điệu có đại diện của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hội Khuyến học Việt Nam, tuần báo Văn Nghệ. Thi hài ông được hỏa táng và đưa về quê an táng ngày 11 tháng 2 năm 2007.
Nhận định

Theo nhà thơ Hoàng Cầm, "Ông Nguyễn Hữu Đang làm việc gì cũng rất..., tôi dùng hai chữ của nhà văn Nguyễn Huy Tưởng nói, ông Đang là một con người "hùng hổ - kiên quyết""
Nhà văn Nguyễn Huy Tưởng, bạn thân và đồng nghiệp làm cùng tòa soạn báo với Nguyễn Hữu Đang, cho rằng: "Nguyễn Hữu Đang (có thái độ) tiêu cực. Ở đâu cũng thấy không vừa ý. Người có caractère, ở đâu cũng có ảnh hưởng đến anh em. Anh em toà soạn khen là chí công, vô tư, nhưng tư tưởng rất là nguy hiểm. Một điển hình của một chiến sĩ làm cách mạng nhưng lại bất mãn"
Chú thích

↑  Người dựng kỳ đài Ngày Độc lập 2/9 , BBC, 12.8.2015
↑  (Phả hệ họ Nguyễn Phúc Độ thôn Trà vi Vũ Công Kiến xương TB)
1 2 3  Nguyễn Hữu Đang và Nhân văn Giai phẩm, BBC, 20.2.2007
↑  Phỏng vấn Nguyễn Hữu Đang , THỤY KHUÊ
↑  Nhân văn Giai phẩm và vấn đề Nguyễn Ái Quốc. Thụy Khuê, trang 177-178
↑  Nhà thơ Hoàng Cầm nói về sự ra đi của ông Nguyễn Hữu Đang, RFA, 2007-09-10
| --- | --- |
Tiêu đề chuẩn :  GND: 1056164417  VIAF: 310509248   WorldCat Identities (via VIAF): 310509248 
| x t sNhân Văn – Giai Phẩm |
| --- | --- |
Khởi xướng &  tham gia:  Hoàng Công Khanh  Hữu Loan  Lê Đạt  Nguyễn Hữu Đang  Phan Khôi  Phùng Cung  Phùng Quán  Quang Dũng  Thụy An  Trần Dần  Trần Đức Thảo  Văn Cao  Trương Tửu  Tử Phác 
Chống đối  & dập tắt:  Trường Chinh  Nguyễn Chí Thanh  Tố Hữu  Xuân Diệu  Huy Cận  Nguyễn Đình Thi  Nguyễn Huy Tưởng  Phạm Huy Thông  Trần Hữu Tước  Đặng Thai Mai  Hoài Thanh  Hồng Cương  Nguyễn Văn Bổng  Hoàng Trung Thông  Hồ Đắc Di  Vũ Đức Phúc  Ngụy Như Kontum  Lương Xuân Nhị  Hằng Phương  Chính Hữu  Đoàn Giỏi  Nguyễn Lân 
Liên quan:  Báo Nhân Văn  Báo Giai Phẩm  Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam  Tổng cục chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam  Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam