stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Chiến tranh Lạnh (1953–1962)
Văn hoá và Truyền thông

Trong giai đoạn này, các chủ đề Chiến tranh Lạnh lần đầu tiên đi vào xu thế chủ đạo của văn hoá như một mối lo lắng của mọi người. Bộ phim năm 1959 On the Beach, là một ví dụ, nó thể hiện một cái chết từ từ, của một thế giới hậu khải huyền còn lại sau một cuộc chiến tranh hạt nhân của Thế chiến III.
James Bond lần đầu tiên xuất hiện trong một bộ phim năm 1954 trong tập phim Casino Royale của series phim truyền hình Climax!; những bộ phim James Bond sau này thật sự không liên quan chặt chẽ với Chiến tranh Lạnh do những nhà làm phim biết những khán giả yêu mến những phụ nữ đẹp, những thắng cảnh, những vũ khí và thiết bị do thám tinh vi, và những pha hành động, phiêu lưu xem thường cái chết, và có lẽ ít chú ý hơn tới chính trị. Cho đến tận ngày nay, những bộ phim về James Bond luôn thể hiện thái độ chính trị gần như là trung lập khi trong hầu hết các phần thì James Bond đều hành động giải cứu thế giới hơn là làm một nhiệm vụ gián điệp để phá hoại một quốc gia thù địch.
Về lĩnh vực văn học, những tiểu thuyết trinh thám của Frederick Forsyth đã được bán hàng trăm nghìn bản. The Fourth Protocol, tên của nó phản ánh một loạt các thoả thuận ngầm, nếu bị phá vỡ, sẽ dẫn tới chiến tranh hạt nhân và tất cả đều đã bị phá vỡ ngoại trừ thoả thuận tứ tư và duy nhất còn lại, đã được chuyển thể thành một bộ phim với 2 diễn viên chính là Michael Caine và Pierce Brosnan. Tâm điểm của những bộ phim kiểu tiểu thuyết như thế là các bộ phim Mỹ của thập niên 1950, như My Son John, Kiss Me Deadly, và The Manchurian Candidate với mục đích để phỉ báng những người bị xem là "kẻ thù bên trong," các nhà hoạt động trong phong trào hoà bình phản bội, và những cử tri đơn giản của Công Đảng, những người, vào năm 1988, đã tuần hành chống Chiến tranh Lạnh.
Specklinia corniculata

| Specklinia corniculata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Specklinia
Loài (species): S. corniculata
Danh pháp hai phần
Specklinia corniculata (Sw.) Steud. 
Specklinia corniculata là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Sw.) Steud. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1841.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Specklinia corniculata”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Quan hệ México – Việt Nam

| --- | --- |



 México:  Việt Nam
 
Quan hệ México-Việt Nam đề cập đến quan hệ ngoại giao giữa México và Việt Nam. Cả hai quốc gia là thành viên của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương, Diễn đàn Hợp tác Đông Á-Mỹ Latinh và Liên Hợp Quốc.
Lịch sử

México và Việt Nam là hai quốc gia có chung lịch sử trong thực tế là cả hai quốc gia đều cùng chịu ảnh hưởng của Đệ Nhị Đế chế Pháp: Thuộc địa của Liên bang Đông Dương (bao gồm cả Việt Nam) và Đệ Nhị Đế chế México do Pháp hậu thuẫn. Năm 1945, Việt Nam tuyên bố độc lập khỏi Pháp và ngay sau đó Việt Nam tham gia Chiến tranh Đông Dương (1946-1954) và sau đó là Chiến tranh Việt Nam (1955-1975). Trong Chiến tranh Việt Nam, México vẫn giữ trung lập. Sau khi chiến tranh kết thúc vào tháng 4 năm 1975, cả hai quốc gia đã sớm thiết lập quan hệ ngoại giao với nhau cùng năm đó. Cuối năm đó, Việt Nam đã mở một đại sứ quán ở Thành phố México và Mexico theo đó bằng cách mở một đại sứ quán tại Hà Nội vào năm 1976; tuy nhiên, México đã đóng cửa đại sứ quán vào năm 1980 vì lý do tài chính. México mở lại đại sứ quán vào tháng 10 năm 2000.
Năm 1979, Thủ tướng Việt Nam Phạm Văn Đồng đã có chuyến thăm chính thức México. Năm 2011, México đã tiết lộ về một bức tượng của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thành phố México. Năm 2015, hai quốc gia kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Vào tháng 11 năm 2017, Tổng thống México Enrique Peña Nieto đã đến thăm Việt Nam để tham dự Hội nghị thượng đỉnh APEC tại Đà Nẵng và gặp gỡ với Chủ tịch Trần Đại Quang.
Những chuyến thăm cấp cao

Các chuyến thăm cấp cao từ Mexico đến Việt Nam
Tổng thống Enrique Peña Nieto (2017)
Các chuyến thăm cấp cao từ Việt Nam đến Mexico
Thủ tướng Phạm Văn Đồng (1979)
Phó Thủ tướng thứ nhất Nguyễn Tấn Dũng (2001)
Thủ tướng Phan Văn Khải (2002)
Hiệp định song phương

Cả hai quốc gia đã ký một số thỏa thuận song phương như Thỏa thuận về việc bãi bỏ các yêu cầu Visa đối với người mang hộ chiếu chính thức và ngoại giao của cả hai quốc gia (2002); Bản ghi nhớ về việc thiết lập một cơ chế tham vấn và thỏa thuận hợp tác văn hóa và giáo dục (2002); Hiệp định về hợp tác khoa học và kỹ thuật (2011); Hiệp định về Nông nghiệp và Lâm nghiệp (2011) và Hiệp định về Hợp tác Kinh tế, Thương mại và Đầu tư (2016).
Quan hệ thương mại

Năm 2018, thương mại hai chiều giữa cả hai quốc gia lên tới 4 tỷ USD. Các mặt hàng xuất khẩu chính của Mexico sang Việt Nam bao gồm: tôm, tôm hùm, mực, máy kéo, bột mì, thịt và rượu (bia). Các mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Mexico bao gồm: điện tử, mạch điện và dệt may. Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 12 của Mexico tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Cả hai quốc gia đã hợp tác chặt chẽ với tư cách là thành viên sáng lập của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương.
Đại sứ quán, lãnh sự quán

- Tại Việt Nam:
Hà Nội (Đại sứ quán)
- Tại Mexico:
Mexico City (Đại sứ quán)
Chú thích

↑  French Colonial Empires
↑  “History of bilateral relations between Mexico and Vietnam (in Spanish)” (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 16 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2020.
↑  Monumento a Ho Chi Minh, sinónimo de libertad (in Spanish)
↑  México y Viet nam conmemoran 40 años de relaciones diplomáticas (in Spanish)
1 2  Peña Nieto llega a Vietnam para cumbre de APEC (in Spanish)
1 2  Bilateral relations between Mexico and Vietnam (in Spanish)
↑  Mexican Ministry of the Economy: Vietnam (in Spanish)
↑  Embassy of Mexico in Hanoi
↑  “Embassy of Vietnam in Mexico City”. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2020.
Tổng thống Mexico Enrique Peña Nieto đến Việt Nam; Tháng 11/2017.
Đại sứ quán Việt Nam tại Mexico City
Armillaria borealis

| Armillaria borealis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Fungi
Ngành (divisio): Basidiomycota
Lớp (class): Agaricomycetes
Bộ (ordo): Agaricales
Họ (familia): Physalacriaceae
Chi (genus): Armillaria
Loài (species): A. borealis
Danh pháp hai phần
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen 
Armillaria borealis là một loài nấm trong họ Physalacriaceae. Phân tích phân tử của ribosomal DNA cho thấy nó thuộc chi Armillaria, loài này có quan hệt mật thiết với A. solidipes và A. gemina.
Tantilla tayrae

| Tantilla tayrae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Serpentes
Phân thứ bộ (infraordo): Alethinophidia
Họ (familia): Colubridae
Chi (genus): Tantilla
Loài (species): T. tayrae
Danh pháp hai phần
Tantilla tayrae Wilson, 1983 
Tantilla tayrae là một loài rắn trong họ Rắn nước. Loài này được Wilson mô tả khoa học đầu tiên năm 1983.
Chú thích

↑  “Tantilla tayrae”. The Reptile Database. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2013.
Hoàng Hải (nghệ sĩ cải lương)

| Nghệ sĩ cải lương Hoàng Hải |
| --- | --- | --- |
| Tên thật | Nguyễn Hoàng Hải |  Nghệ sĩ cải lương Hoàng HảiNghệ sĩ cải lương Hoàng Hải  |
| Ngày sinh | 13/9/1989 |  Nghệ sĩ cải lương Hoàng HảiNghệ sĩ cải lương Hoàng Hải  |
| Thể loại | Nghệ sĩ cải lương |  Nghệ sĩ cải lương Hoàng HảiNghệ sĩ cải lương Hoàng Hải  |
| Vai diễn nổi bật | Phàn Định Công, Phạm Cự Trích, An Dương Vương, Thượng, Đổng Kim Lân, Địch Thanh, Lưu Công Công, Đỗ Cảnh Thạc, A Xà Thế, Địch Hổ, Lan Lăng Vương, Lý Thế Dân... |  Nghệ sĩ cải lương Hoàng HảiNghệ sĩ cải lương Hoàng Hải  |
| Các chương trình đã tham gia | Làng hài mở hội mùa 2, Tài tử tranh tài mùa 2, Biệt đội vui nhộn, Cặp đôi hài hước mùa 2, Sao nối ngôi 2018, Đấu trường ẩm thực, .. |  Nghệ sĩ cải lương Hoàng HảiNghệ sĩ cải lương Hoàng Hải  |
Hoàng Hải, một nghệ sĩ cải lương Việt Nam, tên thật là Nguyễn Hoàng Hải sinh ngày 13 tháng 9 năm 1989 tại Hòa Thành - Tây Ninh. Anh được khán giả biết đến với nhiều vai diễn như: Phàn Định Công (San hậu), Thuận (Tiếng vạc Sành), ông Sáu (Bão rừng tre), Sơn (Đời Như Ý),Thượng (Tiếng chim rừng) Phạm Cự Trích (Bão táp nguyên phong), Đổng Kim Lân (San hậu), Lưu công công (Bao công: Sát thủ hoa hồng), Lan Lăng Vương (Lan Lăng Vương nhập trận khúc), Lý Thế Dân (Huyền Vũ Môn), Địch Hổ (Đoàn Hồng Ngọc phá trận Thuần Dương) .. và các gameshow Tài tử tranh tài mùa 2 (cùng với Lê Như), Làng hài mở hội mùa 2 (cùng với đội Ngẫu Nhiên), Cặp đôi hài hước (cùng với Miko Lan Trinh), Sao nối ngôi,..
Tác phẩm > Vở cải lương

Tiếng vạc sành (vai Thuận) (2012)
Tiếng chim rừng (vai Thượng) (2012)
Bão rừng tre (vai ông Sáu) (2013)
Đời như ý (vai Sơn) (2013)
Trái tim trong trắng (vai Nghĩa) (2013)
San hậu (vai Phàn Định Công) (2013)
San hậu (vai Đổng Kim Lân) (2018)
Bao công: Sát thủ hoa hồng (vai Lưu công công) (2018)
Phi Long báo phu cừu (vai Địch Thanh) (2018)
Ngai vàng và tội ác (vai Ngô Tấn) (2019)
Thái tử A Xà Thế (vai thái tử A Xà Thế) (2019)
Lan Lăng Vương nhập trận khúc (vai Lan Lăng Vương) (2019)
Chung Vô Diệm hí Lỗ Lâm (vai quân sư Yến Anh) (2019)
Đoàn Hồng Ngọc phá trận Thuần Dương (vai Địch Hổ) (2019)
Kỳ án Tầng Hương Liên (vai Hàn Kỳ) (2019)
Dậy sóng Bạch Đằng Giang (vai Đỗ Cảnh Thạc) (2019)
Thanh Xà Bạch Xà (vai Tiểu Thử) (2019)
Huyền Vũ Môn (vai Lý Thế Dân) (2019)
Ngũ hổ tướng (vai Thạch Ngọc) (2020)
Đoàn Hồng Ngọc phá trận Thuần Dương (vai Địch Hổ) (2020)
Chiến binh (vai Năm Bèo) (2020)
Dậy sóng Bạch Đằng Giang (vai Đỗ Cảnh Thạc) (2020)
Oan khuất (vai Trịnh Khả) (2020)
Đứa con họ Triệu (vai Triệu Sóc) (2022)
Lan Lăng Vương nhập trận khúc (vai Lan Lăng Vương) (2022)
Người mang 9 án tử (vai Lê Văn Duyệt) (2024)
Phạm Cự Trích (Bão táp nguyên phong) (2019)
Tác phẩm > Bài vọng cổ

Chị hai
Từ một ước mơ
Màu đất quê mình
Nấu bánh đêm xuân (Theo dấu những bài ca)
Hương thầm ngày xưa
Cánh thiệp đầu xuân
Đất nước vào xuân
Ngày xuân nhớ mẹ
Ngày ấy thời gian biết bao tình
Chuyện tình bông điên điển
Khúc nhạc tình
Xuân Mỹ Tho
Biển gọi anh đi
Ru lại câu hò
Tác phẩm > Chương trình truyền hình

Tài tử tranh tài – THVL1 (thí sinh, 2017)
Làng hài mở hội – THVL (thí sinh, 2017)
Cặp đôi hài hước – THVL (thí sinh, 2017)
Sao nối ngôi – THVL1 (thí sinh, 2018)
Bản sao hoàn hảo – HTV7 (người chơi, 2019)
Đấu trường ẩm thực nhí (tập 18, 29) – VTV9 (người chơi, 2020)
Chuyện của sao – VTV9 (khách mời, 2020)
Đầu trường ẩm thực (tập 5) – VTV9 (người chơi, 2021)
Nhịp cầu nghệ sĩ - Youtube BTV FM92.5 (khách mời, 2021)
Sitcom "Xóm trọ độc nhất vô nhị" – VTV9 (diễn viên đóng vai Hải, 2023)
Sitcom "Thám tử kính lúp" – VTV9 (diễn viên đóng vai Đức Phát, 2024)
Gõ cửa nhà sao (mùa 5, tập 3) – HTV7 (MC khách mời, 2024)
Gõ cửa nhà sao (mùa 6) – HTV7 (MC, 2024)
Giải thưởng

Năm 2012: Giải nhất Nguyễn Thành Châu (Giải nhất, giải thí sinh nhỏ tuổi nhất, giải thí sinh hát bài hát truyền thống hay nhất, giải nhà tài trợ)
Năm 2012: Huy chương bạc Liên hoan Sân khấu cải lương và dân ca kịch toàn quốc
Năm 2014: Huy chương vàng giải triển vọng Trần Hữu Trang lần thứ 12
Năm 2014: Huy chương bạc Cuộc thi Tài năng trẻ diễn viên sân khấu cải lương và dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc
Năm 2017: Giải ba gameshow Tài tử tranh tài.
Năm 2017: Giải nhì gameshow Làng hài mở hội (trưởng nhóm).
Năm 2018: Giải ba gameshow Cặp đôi hài hước.
Năm 2018: Giải ba gameshow Sao nối ngôi.
Năm 2019: Top 4 đề cử Giải Mai vàng 2019 với đề cử hạng mục Nam nghệ sĩ sân khấu được yêu thích
Năm 2020: Huy chương bạc Cuộc thi Tài năng trẻ sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc.
Chú thích

↑  “Chàng Trương Chi của sân khấu cải lương”.
↑  “Video Tiếng chim rừng”.
Chàng Trương Chi của sân khấu cải lương, Đăng Huỳnh, Báo điện tử Cần Thơ
Đa năng: Nguyễn Hoàng Hải, Lưu trữ 2017-10-12 tại Wayback Machine Bảo Nghi, Báo Sân khấu TPHCM.com
Hoàng Hải khi tình yêu đã lớn Lưu trữ 2017-10-12 tại Wayback Machine, BTV Nguyễn Thu, Báo Vành đai xanh
Nghệ sĩ Hoàng Hải sẽ là một diễn viên sân khấu dân tộc Lưu trữ 2017-10-13 tại Wayback Machine, cailuongvietnam.com
Hoàng Hải nghệ sĩ trẻ tâm và tài, Tố Lan, cailuongvietnam.com
NS Hoàng Hải
Meganola

| Meganola |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Hexapoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Liên họ (superfamilia): Noctuoidea
Họ (familia): Nolidae
Phân họ (subfamilia): Nolinae
Chi (genus): Meganola Dyar, 1898
Meganola là một chi bướm đêm thuộc họ Nolidae họ. Hiện nó có tên đồng nghĩa là Roeselia.
4284 Kaho

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda
Nơi khám phá: Kushiro
Ngày phát hiện: 16 tháng 3 năm 1988
Tên định danh
Tên định danh: 4284
Tên định danh thay thế: 1988 FL3
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 1.7464046
Viễn điểm quỹ đạo: 3.0560208
Độ lệch tâm: 0.2726989
Chu kỳ quỹ đạo: 1359.0779954
Độ bất thường trung bình: 47.72145
Độ nghiêng quỹ đạo: 11.75740
Kinh độ điểm mọc: 137.62737
Góc cận điểm: 167.77480
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 12.5
 
4284 Kaho (1988 FL3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 16 tháng 3 năm 1988 bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro.
Chi Dành dành

| Chi Dành dành |
| --- | --- |
Dành dành Gardenia brighamii
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Gardenia Ellis.
Các loài
 Khoảng 250 loài, xem văn bản.
Chi Dành dành (danh pháp khoa học: Gardenia) là một chi của khoảng 250 loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo (Rubiaceae), có nguồn gốc ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới của châu Phi, miền nam châu Á và châu Đại Dương.
Chúng là các loại cây thường xanh dạng cây bụi và các cây thân gỗ nhỏ cao từ 1–15 m. Lá của chúng mọc đối hay thành vòng của 3 đến 4 lá, dài từ 5–50 cm và rộng từ 3–25 cm, có màu lục thẫm và bóng mặt với kết cấu giống như da thuộc. Các hoa mọc đơn hay thành cụm nhỏ, có màu trắng hay vàng nhạt, với tràng hoa hình ống có 5-12 thùy hoa ('cánh hoa') đường kính 5–12 cm. Loại cây này ra hoa từ khoảng giữa mùa xuân đến giữa mùa hè và nhiều loài có mùi thơm rất mạnh.
Gardenia jasminoides (từ đồng nghĩa G. augusta; Dành dành hay Dành dành Cape). Đông Á.
Gardenia brighamii (Dành dành Hawaii hay Na'u). Mọc ở các vùng đất thấp ở Hawaii trong các rừng nhiệt đới khô. Cây bụi hay cây thân gỗ nhỏ, cao 1–6 m.
Gardenia carinata. Ấn Độ, Malaya.
Gardenia cornuta (Dành dành Natal). Nam Phi.
Gardenia fortunei. Đông Á.
Gardenia gummifera. Ấn Độ. Cây thân gỗ nhỏ, cao tới 3 m.
Gardenia imperialis. Vùng nhiệt đới châu Phi. Cây thân gỗ nhỏ cao tới 12 m.
Gardenia latifolia. Ấn Độ. Cây bụi hay thân gỗ, cao 5–10 m.
Gardenia manii (Na'u). Hawaii.
Gardenia remyi (Na'u). Hawaii.
Gardenia resinifera (đồng nghĩa G. lucida; Dành dành Brilliant, Cây nhựa Cambi hay Dikamali). Ấn Độ. Cây bụi hay thân gỗ nhỏ, cao tới 3 m.
Gardenia resiniflua (Dành dành nhựa dính). Nam Phi.
Gardenia spatulifolia. Nam Phi.
Gardenia taitensis. (Tiare, Dành dành Tahiti). Polynesia.
Gardenia ternifolia (đồng nghĩa G. jovis-tonantis; Dành dành lá to Transvaal). Nam Phi.
Gardenia thunbergia (Dành dành trắng, Dành dành rừng hay Witkatjiepiering). Nam Phi. Cây bụi hay thân gỗ nhỏ, cao 2–5 m.
Gardenia tubifera. Đông Nam Á. Cây thân gỗ nhỏ cao tới 15 m.
Gardenia turgida. Ấn Độ. Cây bụi hay thân gỗ nhỏ cao tới 4 m, có gai.
Gardenia volkensii (Dành dành Transvaal hay dành dành Savanna). Nhiệt đới châu Phi.
Nuôi trồng và sử dụng

Cây dành dành có mùi thơm mạnh, đặc biệt ở một số loài.
Việc trồng cây dành dành cần có độ ẩm cao để phát triển. Chúng sinh trưởng tốt trên các loại đất chua có sự tưới tiêu nước tốt.
Tại Nhật Bản và Trung Quốc, Gardenia augusta được gọi tương ứng là Kuchinashi và 梔子 (chi tử); hoa của nó được dùng làm thuốc nhuộm màu vàng, được sử dụng cho thực phẩm và quần áo.
Gardenia brighamii - hoa
Hoa dành dành
Hoa dành dành
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
Thiên Đàn (chòm sao)

Đối với các định nghĩa khác, xem Thiên Đàn.
| --- | --- |
Chòm sao
Danh sách các sao trong chòm sao Thiên Đàn
Viết tắt: Ara
Sở hữu cách: Arae
Xích kinh: 17,39 h
Xích vĩ: −53,58°
Diện tích: 237 độ vuông (63)
Giáp với các chòm sao:  Nam Miện  Thiên Hạt  Củ Xích  Nam Tam Giác  Thiên Yến  Khổng Tước  Viễn Vọng Kính 
Nhìn thấy ở vĩ độ giữa +25° và −90°. Nhìn thấy rõ nhất lúc 21:00 (9 giờ tối) vào tháng 7.
Chòm sao Thiên Đàn 天壇, hay còn gọi là Tế Đàn 祭壇, (tiếng La Tinh: Ara) là một chòm sao nhỏ ở nửa thiên cầu nam, có thể dễ tìm thấy giữa chòm sao Thiên Hạt và Nam Tam Giác.
Thiên thể

Các thiên thể đáng quan tâm
Sao biến đổi kiểu Mira U Arae
Cụm sao cầu NGC 6397, NGC 6352, NGC 6362
Cụm sao mở NGC 6193
Ipimorpha viridipallida

| Ipimorpha viridipallida> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Ipimorpha
Loài (species): I. viridipallida
Danh pháp hai phần
Ipimorpha viridipallida Barnes & McDunnough, 1916 
Ipimorpha viridipallida là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Khu di tích lò gốm Tam Thọ

Khu di tích lò gốm Tam Thọ là di tích lò gốm cổ, nay thuộc địa phận hai làng Tam Thọ và Văn Vật, xã Đông Vinh, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam. Khu di tích này nằm gần kề quốc lộ 45, cách trung tâm thành phố Thanh Hóa khoảng hơn 7 km về phía tây nam. Năm 2004, khu lò gốm Tam Thọ đã được xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa khảo cổ học cấp tỉnh.
Di tích lò nung cổ

Khu lò gốm Tam Thọ nhìn từ bên ngoài là các gò đất nhô cao, được nhà khảo cổ người Thụy Điển Olov Janse phát hiện lần đầu tiên vào tháng 2 năm 1937, lúc đó thuộc tổng Viễn Chiếu, phủ Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Tại thời điểm được phát hiện, khu lò gốm Tam Thọ là di tích lò nung gốm cổ duy nhất ở Đông Dương. Từ đó đến nay, đã có trên 10 khu lò gốm thuộc giai đoạn 10 thế kỷ đầu công nguyên được phát hiện và nghiên cứu tại Việt Nam. Tuy nhiên, khu lò gốm Tam Thọ vẫn là khu lò có quy mô lớn nhất, niên đại sớm nhất trong giai đoạn 10 thế kỷ đầu công nguyên. Trong các năm từ 1937 đến 1939, Janse đã tiến hành khai quật 8 lò nung cổ tại đây. Kết quả nghiên cứu về công trình khai quật của Janse về khu lò gốm Tam Thọ được công bố trong 3 tập sách "Nghiên cứu khảo cổ học Đông Dương": tập I (1947), tập II (1951), tập III (1958) và "Bí mật của cây đèn hình người" (Stockhom 1959).
Trong phạm vi hơn 1 km dọc theo kênh Đô nằm giữa hai làng Tam Thọ và Văn Vật, có hàng chục gò đất lớn chứa các lò nung gốm cổ, mỗi gò có chu vi rộng 30 m đến 40 m, chứa ít nhất 3 lò gốm cổ. Tại khu vực gò Quyến thuộc làng Tam Thọ, trong cuộc khai quật năm 2001, các nhà khảo cổ học Việt Nam đã tìm ra dấu vết của 6 lò gốm cổ. Nền của các lò nung được tôn lên nhiều lần chứng tỏ các lò này còn được sử dụng lâu dài về sau.
Ngoài ra, cũng trên rìa dọc kênh Đô đoạn giữa 2 làng Tam Thọ và Văn Vật còn có một hệ thống lò sành niên đại từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 18. Khu lò sành này được coi là gạch nối truyền thống sản xuất gốm trước và sau thời kỳ Bắc thuộc của khu vực này.
Đặc điểm của lò nung

Hầu hết các lò nung đã khai quật ở Tam Thọ đều không còn nguyên vẹn, phần vòm lò đã bị sập hoàn toàn. Các vòm lò ở đây có dáng hình lòng máng, độ dày trung bình từ 15 cm đến 25 cm, được đắp bằng đất sét vào các phên tre được uốn cong từ trước, sau đó được đầm nện kỹ tạo độ kín, chắc. Cốt tre của vòm lò được trát một lớp bùn chứa nhiều cát, khi nung lớp bùn này sẽ bị thủy tinh hóa tạo ra một lớp liên kết kín cho vòm lò. Loại bùn này cũng được sử dụng vào việc tạo một lớp áo thủy tinh màu xanh khá dày và đều ở phía trong các bộ phận khác của lò như tường lò, bầu lò...
Tại Tam Thọ, có hai dạng lò nung gồm lò cóc và lò ống. Lò cóc là loại lò rất ngắn, chỉ có một bậc từ bầu đốt lên thân lò, nhìn giống một con cóc ngồi. Điển hình của loại lò này là lò nung số IA ở gò Chùa, làng Văn Vật được O. Janse khai quật năm 1937. Lò này chạy theo hướng Đông – Tây, phần bầu lò dài 2,20m, thân lò dài 6,30m, chiều rộng nhất của lò là gần 2m, chỗ cao nhất còn lại của tường lò là 1,60m. Kiểu lò nung này ngày nay vẫn còn thấy ở khu Lò Chum, thành phố Thanh Hóa.
Loại hình lò ống thực chất là loại lò cóc có kích thước kéo dài ra. Điển hình lò nung số IA - Gò Quyến ở thôn Tam Thọ, có chiều dài 9,15m; lò số I- Gò án Lớn thuộc làng Văn Vật dài tới 12,40m. Các lò này không có cấp bậc nên độ dốc của mặt nền lò là rất lớn. Thông thường độ chênh lệch từ bầu đốt đến hậu lò là hơn 1m. Kiểu lò ống ở Tam Thọ còn thấy tồn tại ở các trung tâm gốm cổ khác của Việt Nam như Chu Đậu (Hải Dương) thế kỷ 15-16; Gò Sành (Bình Định) thế kỷ 15-17...
Sản phẩm

Sản phẩm gốm Tam Thọ gồm có ba dòng: đồ gốm đất nung, đồ sành và đồ gốm tráng men. Trong đó, đồ sành ở lò gốm Tam Thọ chủ yếu là đồ gia dụng có kích thước lớn, thành dày, độ nung không cao.
Có khoảng 18 loại hình hiện vật khác nhau ở Tam Thọ được nhận biết qua khai quật, gồm các nhóm:
Nhóm đồ đựng: chậu, bình, vò, nồi, cốc, khay, bát, đĩa...
Nhóm vật liệu xây dựng:
Gạch: gồm gạch múi bưởi, gạch bìa hình chữ nhật, gạch lát nền hình vuông. Các loại gạch có kích cỡ khác nhau, có thể có trang trí hoa văn hình học.
Ngói: có hai loại chính là ngói ống và ngói bản. Ngói ống có dạng hình như một ống tre bổ đôi thành một nửa có dạng hình lòng máng hay bán viên trụ, làm bằng khuôn có lớp vải ở mặt trong, mặt ngoài (mặt dương) thường có hoa văn chải chéo. Ở đây còn có loại ngói ống có phần đầu ngói (ngoã đương) là hàng ngói cuối cùng của mái, thường được trang trí hình mặt hề, hình cánh sen. Ngói bản có độ cong doãng, thường có hoa văn trang trí ở mặt âm (mặt dưới của mái và là mặt cong lồi của viên ngói). Đầu của loại ngói này thường có các hoa văn như: văn in ô vuông, văn trám lồng hoặc văn xương cá...
Nhóm hiện vật là đồ minh khí (thường dùng chôn theo mộ): mô hình nhà trang trại, mô hình kho thóc, mô hình giếng...
Nhóm hiện vật là công cụ sản xuất: chì lưới, dọi xe chỉ, bàn dập hoa văn gốm.
Nhóm hiện vật là tượng động vật nhỏ: lợn, bò có bướu, vịt, được nặn sơ sài như đồ chơi của trẻ con.
Hoa văn trên đồ gốm Tam Thọ rất đa dạng, gồm có ít nhất 10 loại khác nhau. Các loại hoa văn chủ đạo: hoa văn in ô trám (trám đơn, trám lồng), hoa văn in ô vuông, hoa văn hình hoa thị, hoa văn xương cá hoặc lá dừa, hoa văn phên đan, hoa văn thừng, hoa văn chải, hoa văn sóng nước và văn vòng chỉ chìm, hoa văn đắp nổi...
Một lượng nhất định đồ gốm ở đây được tráng men, với các màu cơ bản như: men ngà, men ngọc non. Đồ gốm men Tam Thọ chưa đạt đến kỹ thuật cao.
Hiện vật khai quật từ khu di tích Tam Thọ chủ yếu được trưng bày tại Bảo tàng gốm Tam Thọ tại phường Quảng Thịnh, thành phố Thanh Hóa.