stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ngô Việt Trung
Xuất thân và sự nghiệp

Quê ông ở xã Điện Quang, Điện Bàn, Quảng Nam. Ông là con trai của Ngô Điền, nguyên đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam tại Campuchia trong thời kì Khmer đỏ (1979-1991).   Hồi 3 tuổi, ông bị bại liệt. Mẹ ông là y tá quân đội đã cấp cứu ông kịp thời, giữ lại được mạng sống nhưng nửa người bên trái của ông bị liệt hoàn toàn. Về sau nhờ tập luyện ông đã hồi phục nhưng chân trái vẫn bị liệt suốt đời.
| Ngô Việt Trung |
| --- | --- |
Trường lớp: Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg
Sự nghiệp khoa học
Ngành: Đại số giao hoán Hình học đại số
Luận án:  Über die Übertragung der Ringeigenschaften Zwischen R und Ru/(F) und Allgemeine Hyperflächenschnitte (1978)  Zur Theorie der Buchsbaum-Ringe (1983) 
Người hướng dẫn luận án tiến sĩ: Wolfgang Vogel
 
Ông từng là học sinh chuyên Toán Trường trung học phổ thông Việt Đức (Hà Nội). Năm 1969, ông giành giải nhất cuộc thi học sinh giỏi Toán toàn Miền Bắc. Sau đó, ở tuổi 16, ông sang Đức học đại học về Toán.
Tại Đức, ông lấy bằng thạc sĩ năm 1974, tiến sĩ năm 1978 và tiến sĩ khoa học năm 1983 tại Đại học Martin-Luther Halle-Wittenberg.
Những năm 1983-1990, ông là phó giáo sư tại Viện Toán học Việt Nam; từ năm 1991 (40 tuổi), là giáo sư, trưởng phòng đại số và lý thuyết số Viện Toán học. Ông là giáo sư thỉnh giảng của nhiều Đại học danh tiếng ở châu Á, châu Âu.
Giáo sư Ngô Việt Trung được bầu làm viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học các nước Thế giới thứ 3 (TWAS) năm 2000 khi ông 49 tuổi. Ông là viện sĩ thứ 7 người Việt Nam, gồm: Nguyễn Văn Hiệu (Vật lý lý thuyết), Đào Vọng Đức (Vật lý lý thuyết), Nguyễn Huy Phan (Y học), Vũ Tuyên Hoàng (Nông học), Lê Dũng Tráng (Toán học), Nguyễn Văn Đạo (Cơ học), Ngô Việt Trung (Toán học). Sau Ngô Việt Trung, còn có thêm 5 nhà toán học Việt Nam nữa trở thành viện sĩ TWAS: Hà Huy Khoái (Toán học), Đào Trọng Thi (Toán học), Lê Tuấn Hoa (Toán học), Phan Quốc Khánh (Toán học) và Hoàng Xuân Phú (Toán học).
Năm 2009, ông được trao Giải thưởng Nhân tài Đất Việt trong lĩnh vực Khoa học tự nhiên về Toán học.
Năm 2017 ông được trao giải thưởng Hồ Chí Minh đợt V về khoa học và công nghệ (cùng với GS Nguyễn Tự Cường, GS Lê Tuấn Hoa) về cụm công trình "Các bất biến và cấu trúc của vành địa phương vành phân bậc".
Đóng góp

Hướng nghiên cứu chính của ông là đại số giao hoán và ứng dụng trong hình học đại số.
Một số công trình tiêu biểu:
Nguyen, Hop Dang; Trung, Ngo Viet Depth functions of symbolic powers of homogeneous ideals. Invent. Math. 218 (2019), no. 3, 779–827.
Terai, Naoki; Trung, Ngo Viet Cohen-Macaulayness of large powers of Stanley-Reisner ideals. Adv. Math. 229 (2012), no. 2, 711–730.
Herzog, Jürgen; Hibi, Takayuki; Trung, Ngô Viêt Symbolic powers of monomial ideals and vertex cover algebras. Adv. Math. 210 (2007), no. 1, 304–322
Cutkosky, S. Dale; Herzog, Jürgen; Trung, Ngô Viêt, Asymptotic behaviour of the Castelnuovo-Mumford regularity, Compositio Math. 118 (1999), no. 3, 243–261.
Conca, Aldo; Herzog, Jürgen; Trung, Ngô Viêt; Valla, Giuseppe Diagonal subalgebras of bigraded algebras and embeddings of blow-ups of projective spaces. Amer. J. Math. 119 (1997), no. 4, 859–901.
Aberbach, Ian M.; Huneke, Craig; Ngô Việt Trung Reduction numbers, Briançon-Skoda theorems and the depth of Rees rings. Compositio Math. 97 (1995), no. 3, 403–434.
Bruns, Winfried; Gubeladze, Joseph; Ngô Viêt Trung Normal polytopes, triangulations, and Koszul algebras. J. Reine Angew. Math. 485 (1997), 123–160.
Sturmfels, Bernd; Trung, Ngô Viêt; Vogel, Wolfgang Bounds on degrees of projective schemes. Math. Ann. 302 (1995), no. 3, 417–432.
Herzog, Jürgen; Trung, Ngô Viêt Gröbner bases and multiplicity of determinantal and Pfaffian ideals. Adv. Math. 96 (1992), no. 1, 1–37.
Trung, Ngô Viêt Positivity of mixed multiplicities. Math. Ann. 319 (2001), no. 1, 33–63.
Minh, Nguyen Cong; Trung, Ngo Viet Cohen-Macaulayness of monomial ideals and symbolic powers of Stanley-Reisner ideals. Adv. Math. 226 (2011), no. 2, 1285–1306.
Huneke, Craig; Trung, Ngô Viêt On the core of ideals. Compos. Math. 141 (2005), no. 1, 1–18.
Ngô Viêt Trung Constructive characterization of the reduction numbers. Compositio Math. 137 (2003), no. 1, 99–113.
Trung, Ngô Viêt; Valla, Giuseppe Degree bounds for the defining equations of arithmetically Cohen-Macaulay varieties. Math. Ann. 281 (1988), no. 2, 209–218.
Schenzel, Peter; Ngô Viêt Trung; Nguyễn Tụ' Cu'ò'ng, Verallgemeinerte Cohen-Mavaulay‐Moduln, Mathematische Nachrichten 85 (1), 1978, 57-73.
Ngô Việt Trung Reduction exponent and degree bound for the defining equations of graded rings. Proc. Amer. Math. Soc. 101 (1987), no. 2, 229–236.
Chú thích

↑  “Đãi ngộ kém không thu hút nhân tài”. Báo điện tử của Báo Gia đình và Xã hội. Truy cập 9 tháng 2 năm 2015.
↑  “GS Ngô Việt Trung: Nhà đại số học hàng đầu thế giới”. Zingnews. 6 tháng 1 năm 2016.
↑  “Thông báo kết quả xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 5 của Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước”. Bộ Khoa học và Công nghệ.
Trịnh Bản Kiều

| Trịnh Bản Kiều |
| --- | --- |

Tên chữ: Khắc Nhu; Cận Nhân
Tên hiệu: Bản Kiều; Cảm Lãm Hiên
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 22 tháng 11, 1693
Nơi sinh: Giang Tô
Quê quán: Hưng Hóa
 
Mất: 
Ngày mất: 22 tháng 1, 1766
Nơi mất: Bắc Kinh
 
Giới tính: nam
Học vấn: Tiến sĩ Nho học
Chức quan: Huyện lệnh
Nghề nghiệp: họa sĩ, thư pháp gia, nhà thơ, người viết từ, chính khách
Quốc tịch: nhà Thanh
x • t • 
Trịnh Bản Kiều (giản thể: 郑板桥; phồn thể: 鄭板橋, 1693–1765), tên thật là Trịnh Tiếp (鄭燮), tự Khắc Nhu (克柔), hiệu Bản Kiều (板橋) là một nhà thư pháp nổi tiếng thời nhà Thanh.
Ông quê ở Giang Tô, Hưng Hóa, làm tiến sĩ dưới thời vua Càn Long đời nhà Thanh. Ông tạm trú ở Dương Châu, được mệnh danh là "Tam tuyệt": thơ, họa, và thư pháp nổi tiếng một đời.
Ông từng làm Huyện lệnh huyện Phạm và huyện Duy ở Sơn Đông hơn 10 năm.
Nguồn tham khảo

https://en.wikipedia.org/wiki/Zheng_Xie
https://www.thivien.net/Tr%E1%BB%8Bnh-Ti%E1%BA%BFp/author-fRO_gR-Wik2vy4vMMbBfSg
https://baike.baidu.com/item/%E9%83%91%E6%9D%BF%E6%A1%A5/27449
http://www.chuonghung.com/2015/05/nguon-goc-danh-tu-va-hieu-cua-trinh-ban.html
Phoui Sananikone

| Phoui Sananikone |
| --- | --- |
ຜຸຍ ຊະນະນິກອນ

Chức vụ
Thủ tướng Vương quốc Lào
Nhiệm kỳ: 24 tháng 2 năm 1950 – 15 tháng 10 năm 1951
Tiền nhiệm: Hoàng thân Boun Oum
Kế nhiệm: Thái tử Sisavang Vatthana
 

Nhiệm kỳ: 18 tháng 8 năm 1958 – 31 tháng 12 năm 1959
Tiền nhiệm: Hoàng thân Souvanna Phouma
Kế nhiệm: Sounthone Pathammavong
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 6 tháng 9 năm 1903 Viêng Chăn, Lào
Mất: 4 tháng 12 năm 1983 (80 tuổi) Paris, Pháp
Đảng chính trị: Đảng Độc lập Cổ động Nhân dân Lào
Phoui Sananikone (tiếng Lào: ຜຸຍ ຊະນະນິກອນ; 6 tháng 9 năm 1903 – 4 tháng 12 năm 1983) được người dân địa phương gọi là Phagna Houakhong (tiếng Lào: ພຍາຫົວຂອງ) là chính khách người Lào từng giữ chức Thủ tướng Vương quốc Lào lần thứ nhất từ năm 1950 đến năm 1951 và lần thứ hai từ năm 1958 đến năm 1959.
Tiểu sử > Thân thế và học vấn

Phoui Sananikone chào đời tại Viêng Chăn năm 1903, thuộc một trong những gia tộc danh giá nhất ở Lào có thế lực về chính trị, kinh tế và xã hội. Ông tốt nghiệp Trường Đại học Pavie năm 1923 trước khi bước chân vào làm công chức thuộc địa trên cương vị là thư ký tại Phủ Thống sứ Pháp tại Lào. Về sau ông thi đậu đạt điểm cao nhất trong các kỳ thi công chức và được người Pháp trao chức huyện trưởng. Đến năm 1941, ông được bổ nhiệm làm Tỉnh trưởng tỉnh Houakhong (còn gọi là tỉnh Thượng Mékong hoặc Luang Namtha) rồi sau đạt đến cấp bậc hành chính cao nhất với danh xưng đặc biệt Chao Khoueng.
Tiểu sử > Sự nghiệp chính trị

Sự nghiệp chính trị của Sananikone bắt đầu trong những năm khó khăn sau Thế chiến thứ hai vào tháng 1 năm 1947 trên cương vị là Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Y tế và Phúc lợi Xã hội trong Chính phủ Hoàng gia Lào, ông được bầu làm dân biểu tỉnh Pakse và trở thành chủ tịch đầu tiên của Quốc hội Lào cùng năm đó. Ông đã tham gia đàm phán trước khi ký kết Công ước chung Pháp-Lào năm 1949, theo đó Lào trở thành một Quốc gia Đông Dương liên kết trong khối Liên hiệp Pháp. Ông được bầu lại làm Chủ tịch Quốc hội cho đến năm 1950 rồi chẳng mấy chốc phải từ chức sau khi Quốc vương Lào Sisavang Vong ủy nhiệm ông thành lập nội các.
Với tư cách là Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, ông đã dẫn đầu Phái đoàn Lào dự Hội nghị Pau vào tháng 6 năm 1950. Chính trong năm đó, ông và các cựu thành viên Lào Issara khác đã lập ra Đảng Độc lập, đảng này về sau hợp nhất với Đảng Quốc dân để giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tạo cơ hội cho Sananikone lên làm Thủ tướng nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 8 năm 1958.
Thủ tướng đương thời Souvanna Phouma bị mất phiếu tín nhiệm tại Quốc hội và buộc phải từ chức. Sananikone kế nhiệm Souvanna Phouma, và thành lập một nội các mới với sự ủng hộ từ các thành viên Ủy ban Quốc phòng vì Lợi ích Quốc gia (CDNI). Pathet Lào không còn đại diện trong chính phủ mới thân Mỹ. Sau khi nhậm chức, Sananikone và các bộ trưởng của ông đã chuyển đổi chính sách của Lào sang cánh hữu, giải tán Quốc hội và bác bỏ hiệp định đình chiến Geneve năm 1954. Sananikone cũng nỗ lực giải tán và vô hiệu hóa lực lượng Pathet Lào được hợp nhất vào Quân đội Hoàng gia Lào (RLA) vài tháng trước đó. Tuy vậy, Ông đành phải từ chức dưới áp lực quân sự của phe cánh hữu và trao mọi quyền hành cho Tướng Phoumi Nosavan, người đứng đầu Quân đội Hoàng gia Lào.
Kể từ khi gia nhập nội các, ông hầu như đã nắm giữ mọi vị trí cao nhất trong chính phủ Lào. Phần lớn công việc của ông với tư cách là một chính khách liên quan đến độc lập và chủ quyền của Lào ở Đông Nam Á, đặc biệt là liên quan đến chính sách trung lập hướng về phương Tây trong thời kỳ đỉnh cao của cuộc chiến tranh Đông Dương.
Tiểu sử > Thời kỳ cuối đời

Sananikone tái đắc cử chức Chủ tịch Quốc hội các nhiệm kỳ từ năm 1963 đến năm 1965 và từ năm 1968 đến năm 1974. Tháng 5 năm 1975, ông sang Pháp sau khi cộng sản tiếp quản. Tháng 9 cùng năm, ông bị chính quyền mới kết án tử hình vắng mặt. Sananikone mất ở Paris, hưởng thọ 80 tuổi.
Dungarpur

| Dungarpur |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ
Dungarpur
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Rajasthan
Độ cao: 225 m (738 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 42,514
Múi giờ: UTC+05:30
Dungarpur là một thành phố và khu đô thị của quận Dungarpur thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.
Địa lý

Dungarpur có vị trí 23°50′B 73°43′Đ﻿ / ﻿23,83°B 73,72°Đ﻿ / 23.83; 73.72 Nó có độ cao trung bình là 225 mét (738 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Dungarpur có dân số 42.514 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Dungarpur có tỷ lệ 76% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 83%, và tỷ lệ cho phái nữ là 69%. Tại Dungarpur, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Durga Nagar Part-V

| Durga Nagar Part-V |
| --- | --- |
Durga Nagar Part-V
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Assam
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 7.425
Múi giờ: UTC+05:30
Durga Nagar Part-V là một thị trấn thống kê (census town) của quận Cachar thuộc bang Assam, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Durga Nagar Part-V có dân số 7425 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Durga Nagar Part-V có tỷ lệ 80% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 78%. Tại Durga Nagar Part-V, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Bùi Hiển

Đừng nhầm lẫn với Bùi Hiền.
| Bùi Hiển |
| --- | --- |

Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 22 tháng 11, 1919
 
Mất: 
Ngày mất: 11 tháng 3, 2009(2009-03-11) (89 tuổi)
 
Giới tính: nam
Quốc tịch:  Việt Nam
Lĩnh vực: creative and professional writing, văn xuôi, truyện ngắn

Sự nghiệp văn học
Năm hoạt động: 1940–2003
Thể loại: truyện ngắn bút ký
Tác phẩm: Tuyển tập Bùi Hiển Bạn bè một thuở Ánh mắt Ngơ ngẩn mùa xuân
 
 
Giải thưởng
Giải thưởng Nhà nước 2001 Văn học Nghệ thuật
Giải thưởng Hồ Chí Minh 2022 Văn học Nghệ thuật
x • t • 
Bùi Hiển (22 tháng 11 năm 1919 – 11 tháng 3 năm 2009) là nhà văn Việt Nam. Ông nổi tiếng với thể loại truyện ngắn với tác phẩm Nằm vạ (1941) khi mới 22 tuổi, đồng thời có không ít bút ký thu hút người đọc và hàng nghìn trang sách dịch. Nhà văn là hội viên sáng lập, tham gia ba khóa Ban chấp hành, từng làm ủy viên Thường vụ, Thường trực và chủ tịch Hội đồng văn xuôi Hội Nhà văn Việt Nam.
Tiểu sử

Bùi Hiển sinh ngày 22 tháng 11 năm 1919 ở làng Phú Nghĩa Hạ (nay thuộc xã Tiến Thủy, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An).
Từ 13 đến 17 tuổi Bùi Hiển học ở trường Quốc học Vinh, có điều kiện tiếp xúc với văn hóa Pháp và tác phẩm của một số nhà văn nổi tiếng trong và ngoài nước. Trong đó ông thích nhất truyện ngắn của Guy de Maupassant (văn hào Pháp) và Nguyễn Công Hoan nhà văn Việt Nam đương thời.
Năm 1940 nhà văn Bùi Hiển có một số truyện ngắn đăng báo và năm 1941 cho ra tập truyện ngắn đầu tay Nằm vạ có tiếng vang trên văn đàn.
Từ tháng 8 năm 1945 đến những năm cuối thế kỷ XX, ông vừa viết văn, làm báo, dịch thuật và đảm nhiệm nhiều công việc của Hội Nhà văn Việt Nam.
Ông được tặng giải thưởng Nhà nư­ớc về Văn học và Nghệ thuật năm 2001 cho các tác phẩm: Tuyển tập Bùi Hiển, Bạn bè một thuở, Ánh mắt, Ngơ ngẩn mùa xuân.
Bùi Hiển mất ngày 11 tháng 3 năm 2009 tại Hà Nội, thọ 90 tuổi.
Năm 2022, ông được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật cho các tác phẩm: Trong gió cát, Hoa và thép, Tâm tưởng.
Một số tác phẩm tiêu biểu > Truyện và ký

Nằm vạ (truyện ngắn, 1940)
Mạ đậu (truyện ngắn, 1940)
Chiều sương (truyện ngắn, 1941)
Thuốc độc (truyện ngắn,1941)
Gặp gỡ (truyện, 1954),
Ánh mắt (truyện, 1961)
Trong gió cát (truyện ký, 1965)
Đường lớn (truyện, 1966)
Những tiếng hát hậu phương (truyện, 1970)
Hoa và thép (truyện, 1972)
Một cuộc đời (truyện, 1976)
Ý nghĩ ban mai (truyện, 1980)
Tâm tưởng (truyện, 1985)
Tuyển tập Bùi Hiển (Tập I: 1987)
Ngơ ngẩn mùa xuân (truyện, nhà xuất bản Đồng Nai, 1992)
Hai mươi lăm truyện ngắn 1940 - 1995 (1996)
Tuyển tập Bùi Hiển (Tập II: 1997)
Hướng về đâu văn học (tiểu luận, 1996)
25 truyện ngắn 1940–1995 (1996),
Bạn bè một thuở (tiểu luận, hồi ký, chân dung văn học, 1999),
Cái bóng cọc (truyện, 2002)
Bùi Hiển, tác phẩm và dư luận (2003);
Tuyển truyện ngắn (2010).
Một số tác phẩm tiêu biểu > Truyện dịch

Tuyển tập truyện ngắn, Antonov (dịch, 1956)
Đội cận vệ thanh niên của Alexander Fadeev (dịch chung, 1960),
Những người chết còn trẻ mãi, Anna Seghers (dịch chung, 1963)
Những người yêu nữ thần biển, nhiều tác giả (dịch, 1993)
Những truyện ngắn phương Đông, Marguerite Yourcenar (dịch, 1996)
Bản di chúc Pháp, Andrei Makine (dịch, 1998)
Những kẻ văn minh của CI.Farrère (1990)...
Chợ Ta-sken (dịch, chưa biết)
Nhận xét

Trong Lược sử văn học Việt Nam, nhà nghiên cứu Thế Phong đã nhận định về truyện ngắn trước 1945 của Bùi Hiển như sau: Truyện ngắn trước tiền chiến của ông có tính cách địa phương, viết rặt hình ảnh quê hương nơi ông sinh trưởng, cho nên Vũ Ngọc Phan cho rằng đọc Nằm vạ của Bùi Hiển âm hưởng như Eugène Roy của Pháp, tả người dân quê miền Nantes, những nét đậm đà như Chateaubriand viết La Brière hoặc Joseph de Pesquidoux trong Chez nous sur la glèbe.
Nhà văn Thạch Lam: "Lối viết của ông giản dị và mạnh mẽ, thoáng qua một chút duyên kín đáo, và có nhiều nhận xét tinh vi. Đó là một bức tranh có giá trị về cảnh sinh hoạt trong làng xóm."
Phó giáo sư Nguyễn Văn Long: "Bùi Hiển tiếp cận hiện thực với cách phát hiện riêng, không chói lòa rực rỡ, không phải bằng cảm hứng sử thi hào hùng mà ông ca ngợi phẩm chất con người trong mạch sống bền bỉ, âm thầm, luôn nhạy cảm trong cảnh ngộ éo le, nỗi đau oan trái. Ta thấy tác phẩm của ông dường như có vẻ lạc giọng theo dòng chính (âm hưởng anh hùng ca thời đại) mà theo mạch ngầm, theo âm trầm nốt lặng trong bản hợp ca hào hùng thời chiến tranh".
Phó Giáo sư Bích Thu: "Một nhà văn sống lặng lẽ, khiêm nhường mà tác phẩm lại luôn nổi bật, luôn hiện diện song hành với thời gian và người đọc, văn ông "không chịu nghiêng theo độ dốc tuổi tác". Các truyện ngắn của ông từ thập niên bốn mươi đến những năm chín mươi của thế kỷ trước "văn không bị một nếp nhăn nào" hoặc nói như nhà văn Ma Văn Kháng: Vẫn là những truyện ngắn hay của ngày hôm nay, hiện đại, không hề xưa cũ".
Nhà thơ Hữu Thỉnh: "Là một người am hiểu Hán học và Tây học, suốt đời gắn bó với nhân dân, nhà văn Bùi Hiển là tinh hoa của vùng đất giàu truyền thống yêu nước và hiếu học...đem hết tài năng và tâm huyết nhằm "đánh thức cái lương tri, thiên lương sẵn có ở mỗi con người".
Năm 1958, ông viết truyện ngắn Ngày công đầu tiên của cu Tí để cổ vũ cho phong trào hợp tác xã. Truyện ngắn này được sử dụng trong giáo trình văn học phổ thông tại miền Bắc và cả nước Việt Nam trong nhiều năm.
Chú thích

↑  Thế Phong: Lược sử Văn học Việt Nam, tập 1: Nhà văn tiền chiến 1930-1945
Các cột Hình thành

Bài này viết về một hình ảnh được chụp với kính thiên văn Hubble. Đối với các định nghĩa khác, xem Các cột Hình thành (định hướng).
Những Cột trụ Sáng tạo chụp vào năm 1995 bởi kính viễn vọng không gian Hubble trong tinh vân Đại Bàng
"Các cột Hình thành" nằm trong tinh vân Đại Bàng
(animation; 0:15; 11 November 2022)
This video clip shows a visualization of the three-dimensional structure of the Pillars of Creation (Monkey Fingers).
Cận cảnh phần đầu của một trong những đám mây tinh vân khổng lồ.
Những Cột trụ Sáng tạo là những cột khí và bụi liên sao khổng lồ trong được chụp bởi kính viễn vọng không gian Hubble trong tinh vân Đại Bàng, chòm sao Cự Xà, cách Trái Đất 6.500–7.000 năm ánh sáng (2.000–2.100 pc; 61–66 Em). Những hình ảnh đầu tiên được John Carles Duncan phát hiện ra trên tấm phim của kính viễn vọng 60 inch của đài thiên văn Núi Wilson vào năm 1920.Chúng được đặt tên như vậy vì đám khí và bụi đang trong quá trình tạo ra những ngôi sao mới, đồng thời cũng bị hút chiếu sáng một cách huyền ảo bởi ánh sáng từ những ngôi sao gần đây mới hình thành.
Vào ngày 1 tháng 4 năm 1995, bức ảnh này được chụp và xem là một trong mười bức ảnh đẹp nhất chụp từ kính viễn vọng Hubble bởi Space.com Các nhà thiên văn chịu trách nhiệm về bức ảnh là Jeff Hester và Paul Scowen từ Đại học bang Arizona. Vào năm 2011, những Cột trụ này lại một lần nữa được chụp lại bởi kính thiên văn không gian Herschel của ESA (sau đó là kính Hubble với máy ảnh mới vào năm 2014, và James Webb vào năm 2022).
Bức ảnh này ra mắt vào năm 2007, kính viễn vọng tia X Chandra (AXAF) đã quan sát khu vực này vào năm 2011. Kính viễn vọng này không tìm thấy nhiều nguồn tia X trong các tòa tháp nhưng có thể quan sát được các nguồn ở mức năng lượng tia X khác nhau trong khu vực từ các ngôi sao trẻ..
Bức ảnh được chú ý vì tác động văn hóa toàn cầu, với National Geographic lưu ý vào kỉ niệm 20 năm thành lập là bức ảnh này đã xuất hiện trên mọi thứ, từ "áo phông đến cốc cà phê".
Thành phần

Những cột trụ này được cấu tạo từ hydro phân tử lạnh và bụi vũ trụ, hiện đang bị bào mòn do quá trình quang bay hơi (photoevaporation) dưới tác động của tia cực tím (UV) từ các ngôi sao nóng và sáng ở gần đó. Cột trụ ngoài cùng bên trái có chiều dài khoảng 4 năm ánh sáng.
Các phần nhô ra hình ngón tay ở đỉnh các đám mây có kích thước lớn hơn cả Hệ Mặt Trời. Chúng trở nên có thể nhìn thấy nhờ bóng của các khối khí bay hơi (evaporating gaseous globules – EGGs), giúp che chắn phần khí phía sau khỏi bức xạ cực tím mạnh mẽ. Những EGGs này là nơi ươm mầm cho các ngôi sao mới. Khi các ngôi sao hình thành, chúng cuối cùng sẽ thoát ra khỏi EGGs, và sau đó các EGGs cũng sẽ bị bốc hơi hoàn toàn.
Giả thuyết về sự hủy diệt

Vào năm 2007, các nhà thiên văn học sử dụng Kính viễn vọng Không gian Spitzer đã phát hiện ra một sóng xung kích (shockwave) trong khu vực Tinh vân Đại Bàng (Eagle Nebula). Đây có thể là dấu hiệu của một vụ nổ siêu tân tinh đã xảy ra. Vì Pillars of Creation được tạo thành từ khí và bụi tương đối mỏng manh, một vụ nổ như vậy có thể đã xé toạc hoặc làm tan rã chúng. Dựa trên tốc độ di chuyển của sóng xung kích mà Spitzer quan sát được, các nhà khoa học ước tính rằng vụ nổ này có thể đã xảy ra cách đây khoảng 6.000 năm.
Vì khoảng cách giữa Trái Đất và Những Cột Trụ Sáng Tạo vào khoảng 7.000 năm ánh sáng, điều này có nghĩa là nếu chúng thực sự đã bị phá hủy, nhưng do ánh sáng có tốc độ hữu hạn, chúng ta sẽ chỉ có thể quan sát sự hủy diệt này từ Trái Đất trong khoảng 1.000 năm nữa.
Tuy nhiên, cách diễn giải này vẫn gây tranh cãi. Một nhà thiên văn học không tham gia vào nghiên cứu của Spitzer lập luận rằng một vụ nổ siêu tân tinh lẽ ra phải tạo ra bức xạ vô tuyến và tia X mạnh hơn so với những gì đã quan sát được. Thay vào đó, ông cho rằng các cơn gió mạnh từ những ngôi sao khổng lồ có thể đã làm nóng bụi trong khu vực, thay vì một vụ nổ siêu tân tinh. Nếu giả thuyết này đúng, Những Cột Trụ Sáng Tạo sẽ không bị phá hủy đột ngột mà sẽ dần dần bị bào mòn theo thời gian.
Hiện nay, vẫn chưa có bằng chứng xác thực nào cho thấy Pillars of Creation thực sự đã bị phá hủy. Hình ảnh mới nhất từ Kính viễn vọng James Webb (JWST) vào năm 2022 vẫn cho thấy Pillars of Creation tồn tại. Một số nhà khoa học cho rằng sóng xung kích có thể không đủ mạnh để phá hủy hoàn toàn chúng. Vì vậy, giả thuyết này vẫn còn tranh cãi và chưa được xác nhận.
Hình ảnh > Bức ảnh gốc của Kính viễn vọng Không gian Hubble

Bức ảnh nổi tiếng về Những Cột Trụ Sáng Tạo được tạo thành từ 32 hình ảnh khác nhau, chụp bởi bốn cảm biến CCD trên Camera Trường Rộng và Hành Tinh 2 (WFPC2) của Hubble.
Bức ảnh được tạo ra bằng cách thu nhận ánh sáng từ các nguyên tố khác nhau trong đám mây bụi và khí, sau đó hiển thị bằng các màu khác nhau: Màu xanh lá cây đại diện cho hydro, Màu đỏ cho lưu huỳnh ion hóa đơn và Màu xanh lam cho oxy ion hóa kép.
Phần khuyết hình bậc thang ở góc trên bên phải của bức ảnh là do camera của góc phần tư trên bên phải có độ phóng đại cao hơn. Khi hình ảnh từ camera này được thu nhỏ để khớp với ba camera còn lại, khoảng trống sẽ xuất hiện ở phần còn lại của góc đó. Hiệu ứng này cũng có mặt trong nhiều hình ảnh khác của WFPC2, và vị trí của nó có thể thay đổi tùy vào cách hình ảnh được xoay khi công bố.
Năm 2009, WFPC2 được thay thế bởi Camera Trường Rộng 3 (WFC3) trong một nhiệm vụ tàu con thoi STS-125. Chiếc camera cũ được đưa về Trái Đất và hiện đang được trưng bày trong một bảo tàng.
Hình ảnh > Bức ảnh của Kính viễn vọng Herschel

Năm 2010, Đài quan sát Không gian Herschel đã chụp một hình ảnh mới về Những Cột Trụ Sáng Tạo bằng tia hồng ngoại xa. Nhờ đó, các nhà thiên văn có thể quan sát sâu vào bên trong các cột trụ và cấu trúc trong khu vực, giúp họ hiểu rõ hơn về các quá trình sáng tạo và hủy diệt diễn ra bên trong Tinh vân Đại Bàng.
Hình ảnh > Những lần chụp khác > 2015 - Kỷ niệm 25 năm của Hubble

Nhân dịp kỷ niệm 25 năm kể từ khi Kính viễn vọng Không gian Hubble được phóng lên, các nhà thiên văn đã tạo ra một bức ảnh có độ phân giải cao hơn và khung hình lớn hơn của Những Cột Trụ Sáng Tạo. Hình ảnh này được công bố vào tháng 1 năm 2015 tại cuộc họp của Hiệp hội Thiên văn Mỹ ở Seattle.
Bức ảnh được chụp bởi Camera Trường Rộng 3 (WFC3) của Hubble, lắp đặt vào năm 2009, với ánh sáng khả kiến. Ngoài ra, một bức ảnh chụp bằng tia hồng ngoại cũng được thực hiện. So với ảnh gốc, hình ảnh mới này có trường nhìn rộng hơn, hiển thị rõ hơn phần đáy của các cột khí bụi.
Hình ảnh > Những lần chụp khác > 2022 - Hình ảnh của Kính viễn vọng Không gian James Webb (JWST)

Tháng 10 năm 2022, NASA công bố rằng Kính viễn vọng Không gian James Webb (JWST) đã chụp một hình ảnh mới của Những Cột Trụ Sáng Tạo, sử dụng máy ảnh NIRCam trên tàu vũ trụ.
Bức ảnh này có độ chi tiết cao, ghi lại các luồng vật chất phun ra từ những ngôi sao trẻ đang hình thành, được quan sát dưới dạng những đốm đỏ gần rìa của các cột trụ.