stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nghệ sĩ chèo ở Việt Nam
Các nghệ sĩ nổi tiếng > Bảy vị tổ nghề chèo

Phạm Thị Trân (925 - 976): là người Hồng Châu (Hải Dương), là nữ quan triều đình đồng thời là một vũ ca tài ba trong hoàng cung nhà Đinh, người là vị tổ sáng lập nghệ thuật sân khấu chèo.
Đào Văn Só (951 - 975): là người Đằng Châu (Hưng Yên). Ông có nhiều học trò theo nghề ca hát. Hí phường phả lục ghi tên ông là vị hậu tổ thứ 2 của nghệ thuật chèo.
Đặng Hồng Lân: là người Kỳ Bố (Thái Bình). Hí phường phả lục ghi tên ông là vị hậu tổ thứ 3 của nghệ thuật chèo.
Đào Hoa: là người Bắc Giang, được Lý Thái Tổ thu nạp vào cung. Hí phường phả lục ghi tên Đào Hoa là vị hậu tổ thứ 4 của nghệ thuật chèo.
Từ Đạo Hạnh (1072 - 1117): là người Quốc Oai (Hà Nội), là tác giả giáo trò mà các vở chèo dân gian nào cũng hát ở phần mở đầu: Trình làng trình chạ, Thượng hạ tây đông. Hí phường phả lục ghi tên ông là vị hậu tổ thứ 5 của nghệ thuật chèo.
Sái Ất: là người Tế Giang, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, vốn "thông minh, mẫn tuệ, có tài ứng khẩu, khôi hài". Ông sống vào thời Lý, làm nghề bán vui độ nhật, "được dân làng sủng ái, thường cấp tiền cho gạo". Ông có hàng trăm học trò theo học xướng ca.  Hí phường phả lục ghi tên ông là vị hậu tổ thứ 6 của nghệ thuật chèo.
Chính Vịnh Càn: là người Phong Châu. Hí phường phả lục ghi Chính Vịnh Càn là vị hậu tổ thứ 7 của nghệ thuật chèo.
Các nghệ sĩ nổi tiếng > Các cố nghệ sĩ

Nguyễn Đình Nghị (1886-1954) quê làng Thụy Lôi, xã Thụy Lôi, huyện Tiên Lữ, Hưng Yên. Ông có công đầu trong việc gìn giữ và cách tân Chèo. Ông đi từ Chèo sân đình, qua Chèo văn minh và thành đạt ở Chèo cải lương.
Trùm Thịnh (Cụ Nguyễn Văn Thịnh), (1883 - 1973), được truy phong Nghệ sĩ nhân dân năm 1984; là người phục hồi nghệ thuật chèo và xây dựng sân khấu chèo hiện đại.  Vở Lưu Bình Dương Lễ lời trò do cụ Trịnh Thị Lan đọc và có bổ sung của cụ Nguyễn Văn Thịnh năm 1956.
Cả Tam (Cụ Trịnh Thị Lan), (1888 - 1971), được truy phong Nghệ sĩ nhân dân năm 1984; một trong những nghệ nhân có công khôi phục vốn chèo cổ đồng thời có đóng góp lớn cho việc hiện đại hoá chèo.
An Văn Mược (Cả Mược): Nghệ nhân trùm chèo nổi tiếng ở Ninh Bình, có công lưu giữ các làn điệu chèo. Có công lưu giữ vở chèo kinh điển là Quan Âm Thị Kính (cùng với Phạm Hồng Lô) và vở chèo cổ Kim Nham (cùng với Phạm Hồng Lô, Nguyễn Mầm, Nguyễn Văn Tích).
Tào Mạt (1930 - 1993): là người có đóng góp lớn trong sự phát triển chèo hiện đại, được phong Nghệ sĩ nhân dân năm 1993. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là bộ ba vở chèo Bài ca giữ nước kể về lịch sử Việt Nam thời nhà Lý với nhân vật chính là Lý Thánh Tông, Nguyên phi Ỷ Lan và Lý Nhân Tông.
Nguyễn Thị Minh Lý (1907 - 1997), được phong Nghệ sĩ nhân dân năm 1993, là con gái Trùm Thịnh, người đã cùng với Nguyễn Đình Nghị và Cả Tam (1888 - 1971) đóng góp lớn cho việc hiện đại hóa chèo đầu thế kỷ 20.
Dịu Hương (1919 - 1994), người Bình Lục, Hà Nam, được phong Nghệ sĩ nhân dân năm 1984, thành công với những trích đoạn Xuý Vân giả dại và Thị Màu lên chùa.
Năm Ngũ, Tư Liên, Lý Mầm, Mạnh Tuấn, những nghệ nhân nổi danh với loại vai hề chèo, được phong Nghệ sĩ nhân dân năm 1997.
Vũ Thị Tý (1936 - 1974), nổi tiếng với các vai: Thị Kính trong "Quan âm Thị Kính"; Đào Huế trong "Chu Mãi Thần"; Mụ quán trong "Xúy Vân"; Chị Út Tịch trong "Cô Giải phóng" (tác giả: Tào Mạt); Chị Tâm trong "Phiến đá" (tác giả: Hà Văn Cầu).
Kiều Bạch Tuyết (1939 - 1975); được truy phong Nghệ sĩ ưu tú năm 1984; nổi tiếng với các vai: Thị Mầu trong "Quan âm Thị Kính"; Đào nấp trong "Chu Mãi Thần"; Mụ Cám trong "Tấm Cám" (tác giả: Lưu Quang Thuận).
Hoa Tâm (1906 - 1986), người xã Kim Động, tỉnh Hưng Yên, được phong Nghệ sĩ nhân dân năm 1984.
Phạm Hồng Lô: Nghệ nhân chèo người Yên Khánh, Ninh Bình.
Danh sách Nghệ nhân nhân dân chèo

Trong danh sách đề nghị xét tặng danh hiệu "Nghệ nhân nhân dân", "Nghệ nhân ưu tú" trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể lần thứ Ba – năm 2021, có 03 Nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực nghệ thuật chèo được đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân năm 2022, đây sẽ là những Nghệ nhân nhân dân đầu tiên của lĩnh vực sân khấu chèo:
| TT | Họ tên (nghệ danh) | Năm sinh | Năm công nhận | Nơi sinh hoạt, truyền bá di sản chèo | Quê quán | Chú thích |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Đỗ Thị Khoa | 1942 | 2022 | Nghệ nhân làng chèo Hoàng Mai, Đội trưởng đội văn nghệ xã Hoàng Minh, Việt Yên, Bắc Giang | Bắc Giang |  |
| 2 | Phan Thị Kim Dung | 1951 | 2022 | Chủ nhiệm câu lạc bộ chèo làng Mọc Quan Nhân, phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân | Hà Nội |  |
| 3 | Bùi Văn Ro | 1952 | 2022 | Chủ nhiệm câu lạc bộ chèo xã Phong Châu, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình | Thái Bình |  |
Ảnh một số nghệ sĩ

NSND Trùm Thịnh
(1883 - 1973)
NSND Cả Tam
(1888 - 1971)
NSND Hoa Tâm
(1906 - 1986)
NSND Dịu Hương
(1919 - 1994)
NSND Tào Mạt
(1930 - 1993)
NSND Doãn Hoàng Giang (1938 - 2023)
NSƯT Xuân Hinh
(sinh 1960)
NSND Mai Thủy
(sinh 1970)
NSND Tự Long
(sinh 1973)
NSƯT Thảo Quyên
(sinh 1977)
Các tổ chức chèo hiện nay > Các đoàn chèo chuyên nghiệp

Quy mô lớn nhất của các đơn vị nghệ thuật Chèo là Nhà hát Chèo rồi đến Đoàn Chèo, một số tỉnh chỉ biên chế đội hoặc tổ Chèo thuộc đoàn nghệ thuật hoặc trung tâm nghệ thuật tỉnh.
Các đoàn chèo sau khi phát triển đủ điều kiện, UBND tỉnh sẽ ra quyết định thành lập nhà hát Chèo. Một nhà hát Chèo có thể có nhiều đoàn chèo như Nhà hát Chèo Hà Nội có 3 đoàn, các nhà hát khác thường có 2 đoàn.
Ở Việt Nam hiện có 18 đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp có chèo trong đó gồm:
8 nhà hát chèo: Việt Nam, Quân đội, Hà Nội, Ninh Bình, Thái Bình, Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Giang
1 đoàn chèo độc lập: Đoàn chèo Hải Phòng
9 đoàn nghệ thuật có chèo: Yên Bái, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hà Nam, Nam Định, Thanh Hóa
| Tên Nhà hát, Đoàn chèo | Năm thành lập | Năm nâng cấp | Trụ sở | Điện thoại |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Nhà hát Chèo Việt Nam | 1951 | 1964 | Hà Nội | 024 3834 3280 |
| Nhà hát Chèo Hà Nội | 1954 | 2002 | Hà Nội | 024 3825 4205 |
| Nhà hát Chèo Ninh Bình | 1959 | 2007 | Ninh Bình | 0229 3871 902 |
| Nhà hát Chèo Thái Bình | 1959 | 2004 | Thái Bình | 0227 3831 453 |
| Nhà hát Chèo Quân đội | 1954 | 2010 | Hà Nội | 024 3836 1161 |
| Nhà hát Chèo Hải Dương | 1960 | 2007 | Hải Dương | 0230 3852 354 |
| Nhà hát Chèo Hưng Yên | 1997 | 2008 | Hưng Yên | 0221 3863 960 |
| Nhà hát Chèo Bắc Giang | 1959 | 2010 | Bắc Giang | 0204 3854 946 |
| Đoàn Chèo Hải Phòng | 1955 | - | Hải Phòng | 0225 3849 061 |

| Tên cũ | Thời gian tồn tại | Đơn vị tiếp quản hiện nay | Trụ sở | Điện thoại |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Đoàn Chèo Quảng Ninh | 1963 - 2018 | Đoàn Nghệ thuật Quảng Ninh | Quảng Ninh | 02033.846523 |
| Đoàn Chèo Phú Thọ | 1959 - 2018 | Đoàn Nghệ thuật Phú Thọ | Phú Thọ | 02113.847791 |
| Đoàn Chèo Yên Bái | 1962 - 2005 | Đoàn Nghệ thuật Yên Bái | Yên Bái | 02163.852558 |
| Đoàn Chèo Thái Nguyên | 1962 - 2002 | Đoàn Nghệ thuật Thái Nguyên | Thái Nguyên | 02083.855631 |
| Đoàn Chèo Thanh Hóa | 1963 - 2018 | Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Thanh Hóa | Thanh Hóa | 02373.856740 |
| Đoàn Chèo Tuyên Quang | 1962 - 2009 | Đoàn Nghệ thuật Tuyên Quang | Tuyên Quang | 02073.822689 |
| Nhà hát Chèo Nam Định | 1959 - 2018 | Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Nam Định | Nam Định | 0228 3646 785 |
| Nhà hát Chèo Hà Nam | 1997 - 2018 | Trung tâm Văn hóa nghệ thuật tỉnh Hà Nam | Hà Nam | 0226 386 3960 |
| Nhà hát Chèo Vĩnh Phúc | 2005 - 2018 | Nhà hát nghệ thuật tỉnh Vĩnh Phúc | Vĩnh Phúc | 0211 365 6186 |
Một số đơn vị chèo chuyên nghiệp từng tồn tại như: Đoàn chèo Bắc Ninh, Đoàn chèo Lai Châu, Đoàn chèo Nghệ An.
Chú thích

↑  Nghệ sĩ chèo trẻ nhất được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân là ai?
↑  Gìn giữ nghệ thuật chèo: Phát huy vai trò hạt nhân cơ sở
↑  Độc đáo làn điệu chèo huyện Yên Thủy
↑  Nam Định – Một trong những cái nôi của đất chèo xưa nay
↑  Về với làng chèo Lăng Thành
↑  KIỂM KÊ, KHẢO SÁT, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP BẢO TỒN DI SẢN HÁT CHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ
↑  “Vĩnh Phúc gìn giữ và phát huy giá trị nghệ thuật hát chèo”. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 11 năm 2021. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2021.
↑  “Giữ lửa” nghệ thuật chèo truyền thống Đồng Xoài
| x t Nghệ thuật Chèo đồng bằng sông Hồng |
| --- | --- | --- |
| 7 vở chèo cổ kinh điển | Lưu Bình - Dương Lễ • Quan Âm Thị Kính • Trương Viên • Chu Mãi Thần • Kim Nham • Trinh Nguyên • Từ Thức |  |
| Hệ thống làn điệu chèo | Đối đáp, trữ tình • Đường trường • Sắp • Hề • Ra trò • Vãn, thảm • Nói sử • Sa lệch • Nói, vỉa, ngâm vịnh • Bài ca lẻ |  |
| Hệ thống vai diễn chính | Kép (chính, lệch, ngang) • Đào (chín, lệch, ngang) • Hề (áo dài, áo ngắn)• Mụ (ác, thiện, mối) • Lão (say, mốc, bộc, chài, tiều) |  |
| Tứ chiếng chèo Đồng bằng sông Hồng |  Chiếng chèo Đông: Hải Dương, Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh    Chiếng chèo Đoài: Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Tuyên Quang và tây Hà Nội    Chiếng chèo Nam: Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình, nam Hà Nội    Chiếng chèo Bắc: Bắc Giang, Bắc Ninh, Thái Nguyên và bắc Hà Nội  |  |
| Nhà hát chèo chuyên nghiệp | Nhà hát Chèo Việt Nam • Nhà hát Chèo Quân đội • Nhà hát Chèo Hà Nội • Nhà hát Chèo Ninh Bình • Nhà hát Chèo Thái Bình • Nhà hát Chèo Hải Dương • Nhà hát Chèo Hưng Yên • Nhà hát Chèo Bắc Giang • Đoàn Chèo Hải Phòng |  |
| Đơn vị nghệ thuật có chèo | Nam Định • Hà Nam • Vĩnh Phúc • Quảng Ninh • Phú Thọ • Thanh Hóa • Yên Bái • Thái Nguyên • Tuyên Quang |  |
| Thông tin khác | Nghệ sĩ chèo ở Việt Nam • Các làng chèo cổ  • Danh sách các làn điệu chèo • Danh sách các vở chèo Việt Nam |  |
 Thể loại
Đền Vân Thị cạnh nhà hát Chèo Ninh Bình, nơi thờ bà tổ hát chèo Phạm Thị Trân
Các đoàn chèo, nhà hát chèo Việt Nam năm 2020
Acroneuria azunensis

| Acroneuria azunensis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Insecta
Bộ:: Plecoptera
Họ:: Perlidae
Chi:: Acroneuria
Loài:: A. azunensis
Danh pháp hai phần
Acroneuria azunensis Stark & Sivec, 2008

Acroneuria azunensis là một loài cánh úp thuộc họ Perlidae.  Tên khoa học của loài này được Stark và Sivec công bố hợp lệ lần đầu tiên năm 2008.
Loài côn trùng này có sải cánh dài từ 21 đến 22 mm đối với con đực và 26 đến 27 mm đối với con cái.
Tứ kỵ sĩ Khải Huyền

(tiếng Anh: Four Horsemen of the Apocalypse) được miêu tả trong cuốn sách cuối cùng của Kinh Tân Ước, gọi là sách Khải Huyền của Jesus để lại cho thánh John Evangelist ở Chương 6:1-8. Chương này nhắc đến một quyển sách trong tay phải của Chúa được niêm phong bởi 7 dấu ấn. Con Chiên khai mở 4 trong số 7 phong ấn, triệu hồi bốn sinh linh cưỡi trên bốn con ngựa màu trắng, đỏ, đen và xanh xám (hoặc xanh lá cây ánh vàng). Mặc dù có nhiều dị bản khác nhau, nhưng 4 kị sĩ thường được miêu tả như là biểu tượng của xâm lược (Conquest), chiến tranh (War), nạn đói (Famine) và chết chóc (Death). Cái nhìn của Khải Huyền trong Cơ Đốc giáo tin rằng 4 người kị sĩ này sẽ mang đến sự khải huyền thiêng liêng cho cả thế giới giống như là sứ giả của sự phán quyết cuối cùng.
Nội dung

Kinh Thánh Chương 6: Con Chiên mở ấn.
6:1 “Bấy giờ tôi thấy Chiên Con mở một trong bảy ấn, và tôi nghe một trong bốn Con Vật cất tiếng vang như sấm hô, ‘Hãy đến!’.”
6:2 “Kìa, tôi thấy một con ngựa trắng, và người cỡi ngựa mang cung. Người ấy được tặng một mão triều thiên và đi ra như người thắng trận, để chiến thắng.
6:3 “Khi Chiên Con mở ấn thứ hai, tôi nghe  Con Vật thứ hai hô, ‘Hãy đến!’.”
6:4 “Bấy giờ có một con ngựa khác, một con ngựa tía đi ra. Người cưỡi ngựa được ban cho quyền cất hòa bình khỏi đất, cầu cho người ta giết hại lẫn nhau, và người ấy được ban cho một thanh gươm lớn.”
6:5 “Khi Chiên Con mở ấn thứ ba, tôi nghe Con Vật thứ ba hô, ‘Hãy đến!’ Kìa, tôi thấy một con ngựa ô, và người cưỡi ngựa có một cái cân trong tay.”
6:6 “Tôi lại nghe như có tiếng nói từ giữa bốn Sinh Vật vang lên: "Một cân lúa mì, một quan tiền! Ba cân lúa mạch, một quan tiền! Còn dầu và rượu, thì chớ đụng đến! "
6:7 “Khi Chiên Con mở ấn thứ tư, tôi nghe tiếng của Con Vật thứ tư hô, ‘Hãy đến!’.”
6:8 “Kìa, tôi thấy một con ngựa xám, và người cưỡi ngựa có tên là Tử Thần, cũng có Âm Phủ đi theo sau. Chúng được ban cho quyền hành trên một phần tư Trái Đất, để giết hại người ta bằng gươm đao, nạn đói, ôn dịch, và thú dữ sống trên đất”.
Phân tích > Con ngựa đỏ

Khi Ngài mở ấn thứ hai, tôi nghe sinh vật thứ hai nói: “Hãy đến”. Và một con khác, một con ngựa mình đỏ như lửa, đi ra ngoài; người ngồi trên nó được ban một thanh gươm lớn, hắn được phép lấy đi hòa bình từ Trái đất, khiến những người đàn ông sẽ giết lẫn nhau— Khải Huyền 6:3–4 NASB
Người cưỡi con ngựa thứ hai thường được coi là đại diện cho Chiến tranh[4] (anh ta thường được hình dung là đang cầm kiếm hướng lên như thể sẵn sàng chiến đấu[31]) hoặc tàn sát hàng loạt. Màu ngựa của anh ấy là màu đỏ (πυρρός, pyrrhos từ πῦρ, lửa), và trong một số bản dịch, màu đặc biệt là màu đỏ "bốc lửa". Màu đỏ, cũng như việc người cưỡi ngựa sở hữu một thanh đại kiếm (μάχαιρα, machaira), cho thấy máu sắp đổ.[5] Như đã thấy trong huy hiệu, thanh kiếm được kỵ sĩ thứ hai giơ lên có thể tượng trưng cho chiến tranh hoặc lời tuyên chiến. Trong biểu tượng quân sự, những thanh kiếm giơ lên, đặc biệt là những thanh kiếm bắt chéo giơ lên, biểu thị chiến tranh và bước vào trận chiến (ví dụ, xem các hình ảnh lịch sử và hiện đại và quốc huy của Joan of Arc).
Kỵ sĩ thứ hai đại diện cho nội chiến trái ngược với cuộc chiến chinh phạt mà Kỵ sĩ đầu tiên được cho là mang lại.[5][34] Các nhà bình luận khác đã gợi ý rằng nó cũng có thể đại diện cho cuộc đàn áp các Kitô hữu.[Là bộ phận đế chế
Cái chết trên con ngựa nhợt nhạt, Benjamin West, 1817
Theo cách giải thích của Edward Bishop Elliott về Four Horsemen như lời tiên tri mang tính biểu tượng về lịch sử của Đế chế La Mã, con dấu thứ hai được mở ra và quốc gia La Mã đã trải qua niềm vui, sự thịnh vượng và chiến thắng phải tuân theo con ngựa đỏ mô tả chiến tranh và đổ máu -Nội chiến. Hòa bình rời khỏi Trái đất La Mã, dẫn đến việc giết hại lẫn nhau khi các cuộc nổi dậy len lỏi và tràn ngập Đế quốc, bắt đầu ngay dưới triều đại của Hoàng đế Commodus.
Elliott chỉ ra rằng Commodus, người không có gì để ước muốn và có mọi thứ để tận hưởng, người con trai yêu quý của Marcus Aurelius, người đã lên ngôi mà không có đối thủ để loại bỏ cũng như không có kẻ thù để trừng phạt, đã trở thành nô lệ của những người hầu cận, những người dần dần làm hỏng tâm trí anh ta.
Elliott còn kể lại rằng, sau cái chết của Commodus, một thời kỳ hỗn loạn nhất kéo dài 92 năm đã diễn ra, trong thời gian đó 32 hoàng đế và 27 kẻ giả danh Đế chế đã ném nhau khỏi ngai vàng bằng cuộc nội chiến không ngừng. Thanh kiếm là một huy hiệu phổ quát tự nhiên, giữa những người La Mã, của nghề quân sự. Nhân vật khải huyền được trang bị một thanh kiếm vĩ đại cho thấy một quyền lực quá mức và việc sử dụng nó một cách bất thường. Những quân nhân cầm quyền, có thiên chức là chiến tranh và trang bị gươm giáo, đã thăng tiến và cũng đã gục ngã. Quân đội không bị gò bó, không còn chịu sự chi phối của Thượng viện, đã biến Đế chế thành một hệ thống chuyên chế quân sự thuần túy.
Liên hệ > Kitô giáo

Trước cuộc Cải cách và bản khắc gỗ của Albrecht Dürer, các bài bình luận thông thường và có ảnh hưởng hơn về Sách Khải huyền cho rằng chỉ có một kỵ sĩ cưỡi bốn con ngựa này, chính là Chúa Kitô. Một số ánh sáng thời trung cổ cũng vậy, và sau đó là một số nhà bình luận hiện đại: Oecumenius, một nhà chú giải Hy Lạp viết vào thế kỷ thứ sáu, Berengaudus một tu sĩ dòng Biển Đức người Pháp ở Tu viện Ferrières cùng thời, Luis del Alcázar một tu sĩ Dòng Tên Tây Ban Nha năm 1612, Benito Arias Montano , một nhà Đông phương học Tây Ban Nha, năm 1622, Jacques de Bordes, một capuchin người Pháp năm 1639, Emanuel Thụy Điển, nhà thần học Thụy Điển năm 1766
Liên hệ > Những lời tiên tri

Một số Cơ đốc nhân giải thích các Kỵ sĩ như một lời tiên tri về một Đại nạn trong tương lai, trong thời gian đó nhiều người trên Trái đất sẽ chết do hậu quả của nhiều thảm họa. Four Horsemen là phần đầu tiên trong một loạt các bản án "Seal". Đây là lúc Chúa sẽ phán xét Trái đất và cho loài người cơ hội ăn năn trước khi chết. Một Trái đất tươi đẹp mới được tạo ra cho tất cả những người trung thành với Ngài và chấp nhận Ngài là Đấng Cứu Rỗi của họ.[cần dẫn nguồn]
John Walvoord, một người theo chủ nghĩa tiền thiên niên kỷ, tin rằng các Ấn sẽ được mở ra trong Thời kỳ Đại nạn và trùng hợp với sự xuất hiện của Kẻ chống Chúa với tư cách là kỵ sĩ đầu tiên, một cuộc chiến tranh toàn cầu với tư cách là kỵ sĩ thứ hai, sự sụp đổ kinh tế với tư cách là kỵ sĩ thứ ba, và cái chết chung trong số một phần tư dân số Thế giới với tư cách là kỵ sĩ thứ tư; theo sau là chế độ độc tài toàn cầu dưới thời Antichrist và phần còn lại của các bệnh dịch
Liên hệ > Liên hệ lịch sử

Theo E.B. Elliott, con dấu đầu tiên, như thiên thần đã tiết lộ cho John, là để biểu thị điều gì sẽ xảy ra ngay sau khi John nhìn thấy những khải tượng ở Patmos, và rằng các con dấu thứ hai, thứ ba và thứ tư theo cách tương tự sẽ có ngày bắt đầu mỗi năm. trình tự thời gian theo dấu liền trước. Chủ đề chung của nó là sự suy tàn và sụp đổ, sau một thời kỳ thịnh vượng trước đó, của Đế chế La Mã ngoại đạo. Bốn con dấu đầu tiên của Khải huyền, được đại diện bởi bốn con ngựa và kỵ sĩ, được cố định cho các sự kiện hoặc thay đổi trong Trái đất La Mã.
Liên hệ > Giải thích tiền đề

Một số học giả hiện đại giải thích sách Khải Huyền theo quan điểm của người theo chủ nghĩa tiên tri, lập luận rằng lời tiên tri và hình ảnh của nó chỉ áp dụng cho các sự kiện trong thế kỷ thứ nhất của lịch sử Cơ đốc giáo.[34] Trong trường phái tư tưởng này, Conquest, người cưỡi ngựa trắng, đôi khi được xác định là biểu tượng của lực lượng Parthia: Conquest mang theo một cây cung, và Đế chế Parthia vào thời điểm đó được biết đến với những chiến binh cưỡi ngựa và kỹ năng sử dụng cung tên của họ.[ 5][34] Người Parthia cũng đặc biệt gắn bó với ngựa trắng.[5] Một số học giả đặc biệt chỉ ra Vologases I, một shah Parthia đã đụng độ với Đế chế La Mã và giành chiến thắng trong một trận chiến quan trọng vào năm 62 sau Công nguyên.[5][34]
Bối cảnh lịch sử của Khải huyền cũng có thể ảnh hưởng đến việc miêu tả con ngựa đen và người cưỡi nó, Nạn đói. Vào năm 92 sau Công nguyên, hoàng đế La Mã Domitian đã cố gắng hạn chế sự phát triển quá mức của cây nho và thay vào đó khuyến khích trồng ngũ cốc, nhưng đã có phản ứng dữ dội của quần chúng chống lại nỗ lực này và nó đã bị hủy bỏ. Nhiệm vụ của Nạn đói là làm cho lúa mì và lúa mạch trở nên khan hiếm nhưng "không làm hại dầu và rượu" có thể là một sự ám chỉ đến tình tiết này.[34][50] Con ngựa đỏ và người cưỡi nó, những người lấy đi hòa bình từ Trái đất, có thể đại diện cho mức độ phổ biến của xung đột dân sự vào thời điểm Sách Khải Huyền được viết ra; xung đột giữa các giai đoạn diễn ra tràn lan trong Đế chế La Mã trong và ngay trước thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên
Bản dịch Việt ngữ

Sách Khải Huyền - Kinh Thánh Tân Ước Công giáo.
Iris tubergeniana

| Iris tubergeniana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Iridaceae
Chi (genus): Iris
Loài (species): I. tubergeniana
Danh pháp hai phần
Iris tubergeniana Foster, 1899 
Iris tubergeniana là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được Foster miêu tả khoa học đầu tiên năm 1899.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Iris tubergeniana”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Sybra catopa

| Sybra catopa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Sybra
Loài (species): S. catopa
Danh pháp hai phần
Sybra catopa Dillon & Dillon, 1952 
Sybra catopa là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Ophiorrhiza rhodoneura

| Ophiorrhiza rhodoneura> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Ophiorrhiza
Loài (species): O. rhodoneura
Danh pháp hai phần
Ophiorrhiza rhodoneura H.S.Lo 
Ophiorrhiza rhodoneura là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được H.S.Lo mô tả khoa học đầu tiên năm 1990.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ophiorrhiza rhodoneura”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Acacia cowleana

| Acacia cowleana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Acacia
Loài (species): A. cowleana
Danh pháp hai phần
Acacia cowleana Tate 
Danh pháp đồng nghĩa
 Acacia oligophleba Pedley
Acacia cowleana là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Tate miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  “APNI”. Truy cập 5 tháng 10 năm 2015.[liên kết hỏng]
↑  The Plant List (2010). “Acacia cowleana”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Pi-Ramesses

| --- | --- |
Chân tượng của Ramesses II tại Pi-Ramesses
Vị trí tại Ai Cập
Vị trí: Qantir, tỉnh Sharqia, Ai Cập
Tọa độ: 30°47′56″B 31°50′9″Đ﻿ / ﻿30,79889°B 31,83583°Đ﻿ / 30.79889; 31.83583
Diện tích: 18 km2
Lịch sử
Thành lập: thế kỷ 13 TCN
Bị bỏ rơi: k. 1060 TCN
Các ghi chú về di chỉ
Thuộc sở hữu: Ramesses II
Pi-Ramesses (tiếng Ai Cập cổ đại: Per-Ra-mes(i)-su, "Nhà của Ramesses") là một kinh đô mới tại Qantir, gần đại điểm Avaris cũ, được xây dựng bởi vua Ramesses II thuộc Vương triều thứ 19. Thành phố này vốn được gọi là "cung điện mùa hè" của Seti I (khoảng 1290 – 1279 TCN) và có lẽ được thành lập bởi Ramesses I khi ông vẫn còn là một vị quan dưới thời vua Horemheb.
Khai quật

Năm 1884, Flinders Petrie đã bắt đầu khai quật nơi đây. Cuộc đào xới bắt đầu tại Tanis, nơi ông cùng làm việc với 170 công nhân. Sau đó vào những năm 1930, các tàn tích tại Tanis được khám phá bởi Pierre Montet. Các nhà khảo cổ đã xác định được rằng đống gạch đá bị vỡ tại Tanis chính là của Pi-Ramesses. Tuy nhiên, không có bất cứ bằng chứng nào cho thấy rằng Pi-Ramesses được xây dựng tại địa điểm này.
Vào những thập niên 1960, Manfred Bietak đề xuất rằng Pi-Ramesses tọa lạc ở đâu đó tại một nhánh cực đông của sông Nin. Ông cẩn thận lập lại bản đồ tất cả các nhánh sông của vùng đồng bằng cổ đại và cho biết nhánh Pelusiac mới là nhánh cực đông trong thời cai trị của Ramesses. Trong khi đó, nhánh Tanitic, nhánh chảy qua vùng Tanis lại không tồn tại. Vì thế, cuộc khai quật được bắt đầu tại hai vùng Tell el-Dab'a và Qantir.
Mặc dù không có những dấu tích nào cho thấy sự trú ngụ của các cư dân, những khám phá đã sớm xác định được rằng Tell el-Dab'a chính là thủ phủ Avaris của người Hyksos xưa kia, và Qantir được công nhận là nơi đặt kinh đô mới của vua Ramesses II, Pi-Ramesses. Qantir / Pi-Ramesses nằm cách 30 km về phía nam của Tanis và cách 2 km về phía bắc của Avaris.
Năm 2017, nhóm khảo cổ đến từ Bảo tàng Roemer and Pelizaeus (Đức) đã tìm thấy nhiều dấu chân của trẻ con ở bên dưới các lớp vữa cùng những phần còn lại của các bức bích họa trên tường, được cho là những hình ảnh trang trí trên cung điện hoặc đền thờ.