stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
TRIZ

Lý thuyết TRIZ
Lý thuyết giải các bài toán sáng chế (theo tiếng Nga là Теория решения изобретательских задач, chuyển tự Teoriya Resheniya Izobreatatelskikh Zadatch, viết tắt TRIZ) là phương pháp luận tìm kiếm những giải pháp kỹ thuật mới, cho những kết quả khả quan, ổn định khi giải những bài toán khác nhau, thích hợp cho việc dạy và học với đông đảo quần chúng. Tác giả của TRIZ, G.S. Altshuller, bắt đầu nghiên cứu, xây dựng lý thuyết từ 1946. Tiền đề cơ bản của TRIZ là: các hệ kỹ thuật phát triển tuân theo các quy luật khách quan, nhận thức được. Chúng được phát hiện và sử dụng để giải một cách có ý thức những bài toán sáng chế. TRIZ được xây dựng như là một khoa học chính xác, có lĩnh vực nghiên cứu riêng, các phương pháp riêng, ngôn ngữ riêng, các công cụ riêng. Hạt nhân của TRIZ là thuật toán giải các bài toán sáng chế (viết tắt theo tiếng Nga là ARIZ).
ARIZ là một chương trình các hành động tư duy có định hướng, được kế hoạch hóa. Nó có mục đích tổ chức hợp lý và làm tích cực hóa tư duy sáng tạo, bước đầu tạo cơ sở cho lý thuyết chung về tư duy định hướng. ARIZ có tính logic và linh động. Về mặt logic, ARIZ có tác dụng phân nhỏ bài toán sáng chế thành từng phần, vừa sức với người giải bình thường. Về mặt linh động, nó khai thác tới mức lớn nhất mặt mạnh của từng người giải như kiến thức, kinh nghiệm, trí tưởng tượng, linh tính... và hạn chế mặt yếu như tính ỳ tâm lý, sự phân tán trong suy nghĩ. Lợi ích của ARIZ nói chung là nâng cao hiệu suất tư duy sáng tạo giải quyết vấn đề và ra quyết định.
Ý nghĩa của TRIZ và ARIZ là ở chỗ xây dựng tư duy định hướng nhằm đi đến lời giải bằng con đương ngắn nhất dựa trên các quy luật phát triển các hệ kỹ thuật và sử dụng chương trình tuần tự các bước, có kết hợp một cách hợp lý 4 yếu tố: tâm lý, logic, kiến thức và trí tưởng tượng. TRIZ được dùng kết hợp với những phương pháp kinh tế-tổ chức (như phương pháp phân tích giá thành-chức năng, gọi tắt là FSA) tạo nên công cụ tổng hợp và có hiệu lực mạnh mẽ tác động tốt đến sự phát triển công nghệ.
Lý thuyết TRIZ các bạn cần tìm đọc và nghiên cứu, nó là môn khoa học sáng tạo có thể nói là biến những khả năng sáng tạo vô lý thành hiện thực thông qua các phương pháp luận và loại trừ.
Thị vệ (nhà Thanh)

Bức họa Chiêm Âm Bảo (占音保), Đầu đẳng Thị vệ triều Càn Long.
Thị vệ (tiếng Trung: 侍衛; bính âm: shìwèi) hay Thị vệ xứ (侍衛處), là lực lượng quân sự được tuyển chọn từ con em các gia tộc thuộc Bát Kỳ Mãn Châu và Mông Cổ, có trách nhiệm canh giữ các cổng trong Tử Cấm Thành, bảo vệ Hoàng đế và Hoàng tộc.
Khái lược

Các Thị vệ trong Tử Cấm Thành, chỉ tuyển chọn trong Bát Kỳ Mãn Châu, đa số đều thuộc Thượng tam kỳ (Tương Hoàng kỳ, Chính Hoàng kỳ và Chính Bạch kỳ). Đây là lực lượng Túc vệ thân cận nhất của Hoàng đế.
Họ được chia làm 4 bậc cơ bản:
Nhất đẳng Thị vệ, cũng gọi Đầu đẳng Thị vệ, hàm Chính tam phẩm; tuyển 60 người.
Nhị đẳng Thị vệ, hàm Chính tứ phẩm; tuyển 150 người.
Tam đẳng Thị vệ, hàm Chính ngũ phẩm; tuyển 270 người.
Tứ đẳng Thị vệ, còn gọi Lam Linh Thị vệ, hàm Chính lục phẩm, tuyển 90 người.
Ngoài ra còn có 3 bậc Thị vệ chỉ tuyển Tông thất từ thời Khang Hi, lần lượt là 9 người, 18 người và 66 người.
Cấp đẳng của Thị vệ là quy định chung của các Thị vệ, tức là Thị vệ canh gác ở những đặc khu khác nhau tùy ban quản chế phân định, nhưng đều như nhau chia sẻ 4 đẳng cấp. Trong đó, Ngự tiền Thị vệ (禦前侍衛) và Càn Thanh môn Thị vệ (乾清門侍衛) là khác biệt hẳn với những nơi khác, do họ đều là được Hoàng đế đích thân chọn lựa, thường là con nhà quý thích, hoặc có dị tài thì mới được vào. Các Ngự tiền Thị vệ và Càn Thanh môn Thị vệ đều trực thuộc trực tiếp từ Ngự tiền đại thần, mà không phải Lĩnh thị vệ Nội đại thần như các Thị vệ khác. Chịu sự quản hạt của một cấp bậc có uy thế như vậy, hiển nhiên Ngự tiền Thị vệ cùng Càn Thanh môn Thị vệ là 2 hạng Thị vệ có đãi ngộ cao cấp nhất triều Thanh, trừ bổng lộc dựa theo cấp bậc, thì họ còn thường xuyên được thưởng thêm như dịp sinh thần của Hoàng đế và Hoàng hậu.
Triều đại Thanh, để quản Thị vệ xứ đã đặt ra chức Lĩnh thị vệ Nội đại thần hàm Chính nhất phẩm, dành cho các võ quan cao cấp thuộc Thượng tam kỳ, lấy 6 người; Nội đại thần làm phụ, hàm Tòng nhất phẩm, cũng lấy 6 người; ngoài ra còn có Tán trật đại thần vô hạn định, hàm Tòng nhị phẩm. Các đại thần nhiều trường hợp sẽ có quyền như Ngự tiền Thị vệ và Càn Thanh môn, họ được gia thêm chữ [Hành tẩu; 行走], như Ngự tiền hành tẩu hay Càn Thanh môn hành tẩu.
Lịch sử triều Thanh ghi nhận, từ Ngự tiền Thị vệ bay lên chiếm uy phong, làm Khanh làm Tướng chiếm cơ số rất nhiều, như: Nạp Lan Minh Châu thời Khang Hi, Phó Hằng, Hòa Thân thời Càn Long, Tăng Cách Lâm Thấm, Vinh Lộc... Có trường hợp do các Tông thất nắm giữ như: Miên Ức, Miên Chí, Dịch Khuông,...
Chú thích

↑  Elliott 2001, tr. 81.
Eubrianax obscuripes

| Eubrianax obscuripes> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Psephenidae
Chi (genus): Eubrianax
Loài (species): E. obscuripes
Danh pháp hai phần
Eubrianax obscuripes Pic, 1914 
Eubrianax obscuripes là một loài bọ cánh cứng trong họ Psephenidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học đầu tiên năm 1914.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Elaphoglossum simulans

| Elaphoglossum simulans> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Dryopteridaceae
Chi (genus): Elaphoglossum
Loài (species): E. simulans
Danh pháp hai phần
Elaphoglossum simulans Mickel 
Elaphoglossum simulans là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Mickel mô tả khoa học đầu tiên năm 1991.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Elaphoglossum simulans”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Erencik, Hizan

| Erencik |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
ErencikVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Bitlis
Huyện: Hizan
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 168 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Erencik là một xã thuộc huyện Hizan, tỉnh Bitlis, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 168 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Bitlis”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Sạn (vật dụng nhà bếp)

Một số loại sạn khác nhau
Sạn là một dụng cụ trong nhà bếp dùng nấu nướng. Sạn có hình thù giống cái muỗng nhưng gần như dẹp, to khoảng lòng bàn tay, có cán để cầm. Khác với muỗng, sạn không dùng để múc chất lỏng như canh mà chủ yếu để đảo trộn thức trong chảo. Lòng sạn có khi khoét lỗ để dầu mỡ trút ra khi múc lên nếu dùng chiên.
Sạn gần như là vật dụng thiết yếu đi kèm với cái chảo gang khi nấu những món như hủ tiếu xào và mì xào
Có loại sạn cứng dùng để vét thức ăn trong nồi hay để xới cơm. Loại sạn đầu mềm thì có thể dùng để trét kem.
Yarımca, Uğurludağ

| Yarımca |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
YarımcaVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Çorum
Huyện: Uğurludağ
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 192 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 19410 
Yarımca là một xã thuộc huyện Uğurludağ, tỉnh Çorum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 192 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Çorum”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2012.
Syzygium peregrinum

| Syzygium peregrinum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Syzygium
Loài (species): S. peregrinum
Danh pháp hai phần
Syzygium peregrinum (Blume) Merr. & L.M.Perry, 1939 
Syzygium peregrinum là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (Blume) Merr. & L.M.Perry miêu tả khoa học đầu tiên năm 1939.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Syzygium peregrinum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Synaptola mutica

| Synaptola mutica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Synaptola
Loài (species): S. mutica
Danh pháp hai phần
Synaptola mutica Kolbe, 1893 
Synaptola mutica là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Sân bay quốc tế Kinshasa

| Kinshasa N'Djili International Airport Aéroport international de Ndjili |
| --- | --- | --- | --- |

IATA: FIH - ICAO: FZAA
Tóm tắt
| Kiểu sân bay | Kiểu sân bay | Public | Public |
| Phục vụ | Phục vụ | Kinshasa | Kinshasa |
| Độ cao AMSL | Độ cao AMSL | 1.027 ft (313 m) | 1.027 ft (313 m) |
| Tọa độ | Tọa độ | 04°23′8,7″N 15°26′40,45″Đ﻿ / ﻿4,38333°N 15,43333°Đ﻿ / -4.38333; 15.43333 | 04°23′8,7″N 15°26′40,45″Đ﻿ / ﻿4,38333°N 15,43333°Đ﻿ / -4.38333; 15.43333 |
Đường băng
| Hướng | Chiều dài | Chiều dài | Bề mặt |
| Hướng | ft | m | Bề mặt |
| 06/24 | 15.420 | 4.700 | bê tông |
Sân bay quốc tế N'Djili (IATA: FIH, ICAO: FZAA), cũng gọi là Sân bay quốc tế Kinshasa, phục vụ thành phố Kinshasa và là sân bay lớn nhất trong bốn sân bay quốc tế của  Cộng hòa Dân chủ Congo. Đây là sân bay trung tâm của 3 hãng hàng không lớn nhất quốc gia này là Bravo Air Congo, Hewa Bora Airways và Wimbi Dira Airways.
Năm 2004, sân bay này phục vụ 516.345 khách (+17.9% so với năm 2003).
Các hãng hàng không và các điểm đến

Air France (Paris-Charles de Gaulle)
Air Zimbabwe (Harare, Lubumbashi)
Brussels Airlines (Brussels)
Business Aviation (Brazzaville, Pointe-Noire)
Compagnie Africaine d'Aviation (Basankusu, Bumba, Goma, Kalemie, Kananga, Kikwit, Kinshasa, Kisangani, Lisala, Lodja, Lubumbashi, Mbandaka, Mbuji Mayi, Tshikapa)
Ethiopian Airlines (Addis Ababa)
Hewa Bora Airways (Brussels, Douala, Johannesburg, Lagos, Lomé, Lubumbashi, Mbuji Mayi)
Lignes Aeriennes Congolaises (Bunia, Lubumbashi)
Kenya Airways (Nairobi)
Royal Air Maroc (Casablanca)
South African Airways (Johannesburg)
TAAG Angola Airlines (Luanda)
Trans Service Airlift
Wimbi Dira Airways (Brazzaville, Johannesburg, Lusaka, Nairobi, Pointe-Noire)
Sân bay quốc tế Port Harcourt

Sân bay quốc tế Port Harcourt (IATA: PHC, ICAO: DNPO) là một sân bay ở Port Harcourt, một thành phố ở bang Rivers của Nigeria. Đây là sân bay chính ở đông nam Nigeria. Sân bay có một nhà ga được tách ra khu vực nội địa và quốc tế. Năm 2004, sân bay này đã phục vụ 781.046 lượt khách.
Ngày 18 tháng 8 năm 2006, sân bay này được đóng cửa để sửa chữa. Các chuyến bay nội địa được chuyển đến Sân bay Imo và Sân bay quốc tế Margaret Ekpo còn các chuyến quốc tế được chuyển đến Sân bay quốc tế Nnamdi Azikiwe, Abuja hay Sân bay quốc tế Murtala Mohammed, Lagos. Công việc sửa chữa bắt đầu tháng 1 năm 2007. Tháng 12 năm 2007, sân bay được mở trở lại với công suất hạn chế.
Các hãng hàng không và các tuyến điểm

Các hãng sau đang hoạt động tại sân bay này (tháng 5 năm 2008):
Các hãng hàng không và các tuyến điểm > Quốc tế

Air France (Paris-Charles de Gaulle)
Bellview Airlines (Douala, Libreville)
Các hãng hàng không và các tuyến điểm > Nội địa

Aero Contractors (Abuja, Lagos)
Arik Air (Lagos, Abuja)
Bellview Airlines (Lagos)
Chanchangi Airlines (Lagos)
Virgin Nigeria (Lagos, Abuja)
Tai nạn và sự cố

Ngày 10 tháng 12 năm 2005 chuyến bay số 1145 của Sosoliso Airlines rơi ở sân bay Port Harcourt sau khi bay từ Sân bay quốc tế Nnamdi Azikiwe ở Abuja.
Sự im lặng của bầy cừu

Sự im lặng của bầy cừu có thể là:
Tiểu thuyết Sự im lặng của bầy cừu.
Phim Sự im lặng của bầy cừu, tác phẩm điện ảnh dựa vào tiểu thuyết cùng tên.
Tarachidia corrientes

| Tarachidia corrientes> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Tarachidia
Loài (species): T. corrientes
Danh pháp hai phần
Tarachidia corrientes Hampson, 1910 
Tarachidia corrientes là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Sông Tigrovaya

Tigrovaya (tiếng Nga: Тигровая, nghĩa là: sông của hổ) là một dòng sông ở phía nam của vùng Primorsky, Nga và là một chi lưu chính của sông Partizanskaya.
Sông có chiều dài 53 km, diện tích lưu vực là 698 km². Sông khởi nguồn từ dãy Livadiya (Nam Sihote-Alin) và chảy đến Partizanskaya.
Tên trước đây của sông là Xica (nghĩa là Sông phía tây" hay "Chi lưu), đến năm 1972 thì đổi tên.
Chú thích

Bản mẫu:PrimorskyKrai-geo-stub
Supermodel Me (mùa 1)

| Supermodel Me |
| --- | --- |
Mùa 1

Giám khảo:  Charmaine Harn  Geoff Ang  Jeanette Ejlersen  Olivier Henry  Grace Lee 
Số thí sinh: 10
Người chiến thắng: Evelyn Leckie
 
Quốc gia gốc: Châu Á
Số tập: 10
Phát sóng
Kênh phát sóng: AXN Asia
Thời gian phát sóng: 16 tháng 6 năm 2009 (2009-06-16) – 18 tháng 8 năm 2009 (2009-08-18)
Mùa phim
Sau → Mùa 2 
Mùa đầu tiên của Supermodel Me được phát sóng vào năm 2009, với địa điểm quay là Singapore.
Ban giám khảo mùa này gồm có Charmaine Harn, Geoff Ang, Jeanette Ejlersen, Olivier Henry và Grace Lee. Sự xuất hiện đặc biệt của chương trình bao gồm: Andrew Tan, Elaine Daly, David Gan, Frederick Lee, Marcus A. C., Lee Zhaun, Patrick Sin, Rizal Ahyar, Rick Tan, Furqan Saini, và nhiều hơn nữa.
Người chiến thắng của mùa giải này là Evelyn Leckie, 17 tuổi đến từ Úc. Cô giành được:
Một hợp đồng người mẫu với Diva Models ở Singapore trong 1 năm
Lên ảnh bìa tạp chí JetStar Asia
Giải thưởng tiền mặt trị giá S$10.000 từ FEVO Mastercard
1 chuyến đi 4 ngày tại khách sạn Somerset Azabu East ở Tokyo
1 chiếc điện thoại Acer F900 Windows
1 gói quà tặng từ Redken và M.A.C.
Các thí sinh

(Tuổi tính từ ngày dự thi)
| Đến từ | Thí sinh | Tuổi | Chiều cao | Bị loại ở | Hạng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Úc | Helen Swale | 20 | 1,78 m (5 ft 10 in) | Tập 2 | 10 |
|  Singapore | Emilia Soh | 20 | 1,78 m (5 ft 10 in) | Tập 3 | 9 |
|  Malaysia | Yuen Sze Jia | 22 | 1,80 m (5 ft 11 in) | Tập 4 | 8 |
|  Hoa Kỳ | Ciara Schmalfeld | 22 | 1,73 m (5 ft 8 in) | Tập 5 | 7 |
|  Hàn Quốc | Jenny Fuglsang | 20 | 1,77 m (5 ft 9+1⁄2 in) | Tập 6 | 6 |
|  Úc | Fiona Thomas | 23 | 1,73 m (5 ft 8 in) | Tập 7 | 5 |
|  Malaysia | Anna Syuhada | 22 | 1,75 m (5 ft 9 in) | Tập 8 | 4 |
|  Thái Lan | Kathlene McKinney | 17 | 1,71 m (5 ft 7+1⁄2 in) | Tập 10 | 3 |
|  Singapore | Christabel Campbell | 21 | 1,78 m (5 ft 10 in) | Tập 10 | 2 |
|  Úc | Evelyn Leckie | 17 | 1,80 m (5 ft 11 in) | Tập 10 | 1 |
Kết quả

| Hạng | Thí sinh | Tập> 1 | Tập> 2 | Tập> 3 | Tập> 4 | Tập> 5 | Tập> 6 | Tập> 7 | Tập> 8 | Tập> 10 | Tập>  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Evelyn | AT | AT | AT | AT | AT | AT | CAO | THẤP | THẮNG |  |  |  |  |  |  |  |
| 2 | Christabel | CAO | AT | AT | AT | THẤP | CAO | THẤP | CAO | LOẠI |  |  |  |  |  |  |  |
| 3 | Kathlene | AT | AT | THẤP | AT | CAO | AT | THẤP | AT | LOẠI |  |  |  |  |  |  |  |
| 4 | Anna | AT | AT | AT | THẤP | THẤP | AT | AT | LOẠI |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 5 | Fiona | AT | AT | AT | CAO | THẤP | THẤP | LOẠI |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 6 | Jenny | AT | CAO | AT | THẤP | THẤP | LOẠI |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 7 | Ciara | AT | THẤP | THẤP | AT | LOẠI |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 8 | Yuen | AT | AT | CAO | LOẠI |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 9 | Emilia | AT | AT | LOẠI |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| 10 | Helen | THẤP | LOẠI |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
Ở tập 1, ban giám khảo đã đưa ra quyết định là sẽ không có ai bị loại lần này.
Ở tập 9, không có diễn ra buổi loại trừ.
Kết quả > Buổi chụp hình

Tập 1: Trình diễn thời trang trên đường Orchard
Tập 2: Ảnh bìa tạp chí Her World
Tập 3: Tạo dáng trên không với vải
Tập 4: Nạn nhân của nạn buôn người
Tập 5: Ảnh chân dung trắng đen tự nhiên
Tập 6: Thời trang cao cấp tại khu công trường
Tập 7: Tạo dáng dưới nước với mực
Tập 8: Tỏa sáng trong khu kí túc xá của người Bangladesh
Tập 9: Ảnh trắng đen khỏa thân; Đồ lót La Perla trong băng
Tập 10: Quý cô thập niên 1920; Người diễn xiếc; Áo tắm với người mẫu nam
Thế kỷ 20
Những sự kiện, thành tích và mốc phát triển > Chính trị > Thay đổi địa giới quốc gia và lãnh thổ

Úc ngày 1 tháng 1 năm 1901
Tổng quan

Thế kỷ đã xuất hiện những cuộc chiến tổng lực trên quy mô toàn cầu đầu tiên giữa các cường quốc thế giới trên khắp các châu lục và đại dương trong Chiến tranh thế giới lần thứ nhất và Chiến tranh thế giới lần thứ hai. Chủ nghĩa dân tộc trở thành một vấn đề chính trị lớn trên thế giới trong thế kỷ 20, được thừa nhận trong luật pháp quốc tế cùng với quyền tự quyết của các quốc gia, chính thức chống chủ nghĩa thực dân vào giữa thế kỷ, và xung đột khu vực liên quan.
Thế kỷ cũng chứng kiến sự thay đổi lớn về cách mọi người sống, với những thay đổi chính trị, ý thức hệ, kinh tế, xã hội, văn hóa, khoa học, công nghệ, và y khoa. Thế kỷ 20 có thể thấy nhiều tiến bộ công nghệ và khoa học hơn tất cả thế kỷ khác kết hợp kể từ khi bắt đầu nền văn minh tốt đẹp. Các thuật ngữ như chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa toàn cầu, chủ nghĩa môi trường, ý thức hệ, chiến tranh thế giới, diệt chủng, và chiến tranh hạt nhân được sử dụng phổ biến. Những khám phá khoa học, chẳng hạn như thuyết tương đối và vật lý lượng tử, thay đổi sâu sắc các mô hình nền tảng của khoa học vật lý, buộc các nhà khoa học nhận ra rằng vũ trụ phức tạp hơn trước đây và dập tắt những hy vọng (hoặc nỗi sợ hãi) vào cuối thế kỷ 19 rằng một vài chi tiết kiến ​​thức khoa học cuối cùng sắp được lấp đầy. Đó là thế kỷ được bắt đầu bằng những con ngựa, ô tô đơn giản và tàu buôn nhưng kết thúc với đường sắt cao tốc, tàu du lịch, du lịch hàng không thương mại toàn cầu và Tàu con thoi. Ngựa và động vật thồ hàng, hình thức vận chuyển cá nhân cơ bản của mọi xã hội trong hàng ngàn năm đã được thay thế bằng ô tô và xe buýt trong một vài thập kỷ. Những phát triển này đã được thực hiện bằng cách khai thác tài nguyên nhiên liệu hóa thạch, cung cấp năng lượng ở dạng dễ mang theo, nhưng cũng gây ra mối lo ngại về ô nhiễm và tác động lâu dài đến môi trường. Con người lần đầu tiên khám phá không gian, bước những bước chân đầu tiên lên Mặt Trăng.
Thập niên 1900

1901: Theodore Roosevelt trở thành Tổng thống Hoa Kỳ sau cái chết của William McKinley. Phong trào Nghĩa Hoà Đoàn tại Trung Quốc.
1902: Real Madrid thành lập với tên gọi "FC Madrid". Chiến tranh Boer lần thứ hai.
1903: Tour de France lần đầu tiên được tổ chức. Panama giành độc lập. Chuyến bay đầu tiên của anh em nhà Wright.
1904: Nhật Bản bất ngờ tấn công Cảng Arthur (Lushun), khởi đầu Chiến tranh Nga–Nhật. Bắt đầu xây dựng Kênh đào Panama. Đường sắt xuyên SIberia được đưa vào hoạt động.
1905: Cách mạng Nga năm 1905 - quân đội Nga nổ súng trong một cuộc diễu hành trên đường phố Estonia, giết chết 94 người và làm bị thương hơn 200 người. Cách mạng Hiến pháp tại Ba Tư.
1906: Vụ động đất tại San Francisco năm 1906 (khoảng 7,8 độ) ở vết đứt gãy San Andreas phá hủy phần lớn San Francisco, California, làm chết ít nhất 3000 người và 300.000 người mất nhà cửa, thiệt hại 350 triệu đô la Mỹ. Kết thúc vụ Dreyfus tại Pháp. Mỹ chiếm đóng Cuba. Cải cách của tướng Stolypin tại Nga.
1907: Xảy ra khởi nghĩa Hoàng Cương tại Nhật Bản. Phần Lan trở thành nước đầu tiên cho phép phụ nữ ứng cử. Ván Cờ Lớn giữa Anh và Nga kết thúc.
1908: Robert Baden-Powell bắt đầu phong trào Hướng đạo Nam. Cách mạng người Turk trẻ tại Ottoman. Áo-Hung xâm lược Bosnia-Herzegovina dẫn tới khủng hoảng Bosnia. Bulgaria giành độc lập.
1909: Colombia thừa nhận Panama độc lập. Robert E. Peary trở thành người đầu tiên đặt chân đến Bắc Cực. Mỹ rút khỏi Cuba.
Thập niên 1910

1910: Bắt đầu cuộc cách mạng México. Geogre V trở thành vua của Vương quốc Anh và hoàng đế của Ấn Độ. Liên minh Nam Phi được thành lập. Bồ Đào Nha chính thức bãi bỏ chế độ quân chủ. Nhật Bản xâm lược Triều Tiên. Sao chổi Halley trở lại.
1911: Roald Amundsen trở thành người đầu tiên đạt chân đến Nam Cực. New Delhi trở thành thủ đô của Ấn Độ thuộc Anh. Ernest Rutherford khám phá ra các hạt nhân nguyên tử. Cuộc chiến tranh Italia-Thổ Nhĩ Kỳ kết thúc với việc Libya trở thành thuộc địa của Ý.
1912: Cách mạng Tân Hợi do Tôn Trung Sơn lãnh đạo dành thắng lợi tại Trung Quốc, lật đổ nhà Thanh. Đại hội Dân tộc Phi được thành lập. Quốc dân Đảng được thành lập. Maroc trở thành một nước bảo hộ của Pháp. Vụ chìm tàu Titanic. Chiến tranh Balkan lần thứ nhất bùng nổ. Woodrow Wilson được bầu làm Tổng thống thứ 28 của Hoa Kỳ. Arizona trở thành bang cuối cùng được sáp nhập vào Liên bang. Hoa Kỳ chiếm đóng Nicaragua. Cái chết của Thiên hoàng Minh Trị.
1913: Niels Bohr công thức hoá mô hình gắn kết đầu tiên của hạt nhân nguyên tử, và trong quá trình mở đường cho cơ học lượng tử. Kết thúc chiến tranh Balkan lần thứ hai. George I của Hy Lạp bị ám sát. Cục Dự trữ Liên bang được thành lập. Viên Thế Khải đoạt quyền lực tại Trung Quốc và bóp chết thành quả cách mạng Tân Hợi. Công ty Ford Motor giới thiệu dây chuyền lắp ráp tự động đầu tiên.
1914: Gavrilo Princip ám sát Franz Ferdinand của Áo tại Sarajevo, bùng nổ Thế Chiến I. Vương quốc Anh thiết lập Vương quốc Hồi giáo Ai Cập trở thành một xứ bảo hộ. Trận sông Marne lần thứ nhất. Trận Tannenberg. Đức Thánh Cha Benedict XV trở thành Giáo hoàng.
1915: Thảm hoạ diệt chủng Armenia. Khí độc lần đầu được sử dụng trong chiến tranh, tại trận Ypres. Vụ chìm tàu RMS Lusitania.
1916: Cuộc nổi dậy Lễ phục sinh ở Ireland. Thời đại quân phiệt bắt đầu ở Trung Quốc sau cái chết của Viên Thế Khải. Chiến dịch Gallipoli của phe Hiệp ước thất bại. Xe tăng lần đầu đưa vào sử dụng ở trận Somme. Grigory Rapustin bị ám sát tại Nga. Lawrence xứ Ả Rập lãnh đạo phong trào nổi dậy tại Ả Rập chống lại đế chế Ottoman.Trận Verdun.
1917: Cách mạng tháng 10 Nga đưa những người cộng sản lên nắm quyền, bùng nổ Nội chiến Nga. Mỹ tham gia Thế Chiến I cùng phe Hiệp ước. Trận Passchendaele. Trận Caporetto. Ba Lan giành độc lập. Trao giải Pulitzer đầu tiên.Trận Verdun lần thứ 2.
1918: Tổng tấn công Một trăm ngày của phe Hiệp ước dẫn tới thất bại của quân Đức. Thế Chiến I kết thúc. Wilhelm II thoái vị. Đại dịch cúm Tây Ban Nha. Ukraina và Belarus giành độc lập. Nội chiến Phần Lan. Anh chiếm Palestine.
1919: Hòa ước Versailles trừng phạt Đức và đem lại lợi ích cho các nước thắng trận. Cách mạng Đức lật đổ chế độ quân chủ, thiết lập chế độ cộng hoà Weimar. Estonia giành độc lập. Hội Quốc Liên được thành lập. Chiến tranh Nga-Ba Lan 1919. Bắt đầu Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ. Đảng phát xít Italia được thành lập. Quốc tế cộng sản được thành lập. Tổ chức Lao động Quốc tế được thành lập. Ernest Rutherford phát hiện ra proton.