stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tiếng Capiznon

| Tiếng Capiznon |
| --- | --- |
Sử dụng tại: Philippines
Khu vực: Visayas
Tổng số người nói: 639.000 
Phân loại: Nam ĐảoMã Lai-Đa ĐảoPhilippineCentral PhilippineVisayanCentral VisayanTiếng Capiznon
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: cps
Tiếng Capiznon là một ngôn ngữ Nam Đảo được nói tại vùng Tây Visayas của Philippines. Tiếng Capiznon tập trung tại tỉnh Capiz ở đông bắc của đảo Panay. Ngôn ngữ này thường bị nhầm với tiếng Hiligaynon nhưng thực ra tiếng Capiznon có vốn từ vựng cũng như trọng âm riêng. Tiếng Capiznon có thể nói là ngôn ngữ nói nhanh nhất trong khu vực. Các nông dân tại vùng nông thôn nói một phương ngữ thô (phân biệt bởi phát âm sai âm "l"), nhưng hiện nay đã không còn xuất hiện trong giới trẻ người Capiznon nữa do chịu ảnh hưởng của tiếng Hiligaynon, giọng nói cũng chậm hơn, các nguyên âm được nói mềm và dài hơn. Âm vị tiếng Capiznon có thể gây khó chịu cho những người không sử dụng ngôn ngữ này.
Chú thích

↑  “Capiznon”. Ethnologue. Truy cập 12 tháng 10 năm 2015.
Thế Hiển

| Thế Hiển> Thông tin cá nhân |
| --- | --- |
Sinh: 
Tên khai sinh: Lại Thế Hiển
Ngày sinh: 8 tháng 12, 1955 (68 tuổi)
Nơi sinh: Sài Gòn, Việt Nam Cộng hòa
 
Giới tính: nam
Quốc tịch:  Việt Nam
Nghề nghiệp: Nhạc sĩ Ca sĩ
Khen thưởng:  Huân chương Lao động hạng Ba 
Danh hiệu: Nghệ sĩ ưu tú (2011) Nghệ sĩ nhân dân (2023)

Sự nghiệp âm nhạc
Đào tạo: Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh
Dòng nhạc: Nhạc đỏ Nhạc trẻ
Thành viên của: Hội âm nhạc Thành phố Hồ Chí Minh
Ca khúc: Đất nước Vào viếng lăng Bác Nhánh lan rừng Hát từ xóm biển Cà Mau
Tác phẩm: "Nhánh lan rừng" "Hát về anh" " Mẹ và hoa sứ" "Dấu chấm hỏi" "Tóc em đuôi gà" "Nguyện theo bước chân Người"
 
 
x • t • 
Thế Hiển (sinh ngày 8 tháng 12 năm 1955) là một ca sĩ, nhạc sĩ Việt Nam, hội viên Hội âm nhạc Thành phố Hồ Chí Minh, được nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú và Nghệ sĩ nhân dân. Ông được các nhà báo Việt Nam mệnh danh là "Người viết nhật ký bằng âm nhạc".
Cuộc đời và sự nghiệp

Nguyên danh ông là Lại Thế Hiển, sinh ngày 8 tháng 12 năm 1955 tại Sài Gòn, nguyên quán của ông ở Nam Định. Thời trẻ, ông từng mong ước trở thành một luật sư, tuy nhiên, ông cũng sớm biểu lộ khả năng nghệ thuật của mình. Ông tự mình học và chơi thành thạo đàn guitar năm 11 tuổi và sau này là là tự học đàn piano. Ông cũng từng tham gia một lớp học múa trong khoảng thời gian 6 tháng nhưng sau đó lại bỏ dở.
Việc học của ông bị gián đoạn sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975. Với tính cách thiên về hoạt động xã hội và đam mê ca hát, ông bắt đầu tham gia hoạt động phong trào văn nghệ quần chúng. Năm 1977, ông theo học chương trình Trung cấp Thanh nhạc của Đoàn nghệ thuật Bông Sen, được đào tạo bởi những nghệ sĩ lừng danh bấy giờ như Quốc Hương, Thanh Trì, Mỹ An, nhạc sĩ Xuân Hồng... Năm 1978, ông tham gia Câu lạc bộ Sáng tác trẻ của Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh, cùng thời với Thu Nở, Đình Huấn, Sĩ Thanh, Cẩm Vân...
Năm 1980, ông tốt nghiệp Trung cấp âm nhạc, trở thành một trong hai giọng ca được Đoàn nghệ thuật Bông Sen chính thức tuyển chọn, trở thành đơn ca chính của đoàn nghệ thuật này, tham gia nhiều chương trình âm nhạc của Hội Âm nhạc và các đoàn nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1982, ông bắt đầu sự nghiệp sáng tác, với tác phẩm đầu tay "Khi bong bóng bay" được công chúng đón nhận. Năm 1983, trong một chuyến lưu diễn phục vụ bộ đội chiến đấu tại biên giới phía Bắc, ông đã sáng tác ca khúc "Hát về anh". Ca khúc nhanh chóng phổ biến và đem lại danh tiếng cho ông chỉ sau khi sáng tác được 2 tác phẩm.
Năm 1986, ông cùng Đoàn nghệ thuật Bông Sen đi biểu diễn phục vụ bộ đội ở mặt trận 479 (Xiêm Riệp, Campuchia) và sáng tác ca khúc "Nhánh lan rừng". Một lần nữa, bài hát về chủ đề người lính của ông được công chúng hoan nghênh nhiệt liệt. Bên cạnh đó, ông cũng sáng tác nhiều bài hát về chủ đề Thanh niên xung phong như "Chuyện ngày xưa chuyện ngày nay", "Hát trên nông trường xanh"...
Năm 1987, ông rời đoàn Đoàn nghệ thuật Bông Sen và trở thành ca sĩ tự do. Năm 1995, ông theo học bậc Đại học tại chức khoa Sáng tác và Thanh nhạc tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1999, ông tốt nghiệp loại giỏi cả hai ngành về thanh nhạc và sáng tác.
Tháng 12 năm 2009, ông mở hội quán mang tên Nhánh lan rừng nằm trong Công ty Trách nhiệm hữu hạn Văn hóa nghệ thuật Nhánh lan rừng do vợ ông làm giám đốc và trực tiếp điều hành tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Nhạc sĩ Thế Hiển đã được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú vào năm 2012. Tháng 10 năm 2023, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.
Cho tới năm 2013, Thế Hiển là một nhạc sĩ, ca sĩ chưa có album, tập nhạc nào, ông tiếp tục sáng tác và âm thầm thu thanh các ca khúc của mình.Hiện ông làm việc tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Nhánh Lan Rừng và là Ủy viên Ban chấp hành Hội cứu trợ trẻ em khuyết tật TP Hồ Chí Minh. Ngoài việc đào tạo ca sĩ, ông dành nhiều thời gian cho việc sáng tác ca khúc, tham gia những chuyến đi thực tế, biểu diễn từ thiện và đến các đơn vị bộ đội ở biên giới, hải đảo...
Chủ đề và phong cách sáng tác

Những sáng tác của Thế Hiển rất đa dạng với nhiều đề tài: nhạc phong trào, tình ca, tình bạn, tình yêu trẻ thơ, tình mẫu tử, tình đồng đội... Là ủy viên Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Thành phố Hồ Chí Minh, Thế Hiển đã dành rất nhiều tâm huyết để viết các ca khúc về đề tài xã hội, về những nạn nhân chất độc màu da cam, những đứa trẻ mồ côi lang thang cơ nhỡ, người dân bị thiên tai lũ lụt. Mỗi sáng tác của ông đều do ông kiểm tra bằng chính tiếng hát của mình. Cho tới năm 2013, ông đã sáng tác gần 100 ca khúc, trong đó khoảng 40 bài được phổ biến, ngoài ra còn có những bài hát chưa được công bố. Ông được nhận xét là người viết không nhiều nhưng viết chắc tay, viết bài nào định hình được bài đó. Âm nhạc của Thế Hiển giản dị, những ca khúc của ông không cầu kỳ, không có nhiều biến âm, không nhiều kỹ thuật cổ điển mà mang phong cách nhạc nhẹ với âm hưởng dân ca. Ông đều nghiên cứu trước khi viết chủ đề, có sự đào sâu suy nghĩ và tìm chất liệu của từng vùng miền khi áp dụng một số điệu thức dân ca vào ca khúc của mình.
Tác phẩm

Cho tới năm 2013, ông đã sáng tác gần 100 ca khúc, trong đó khoảng 40 bài được phổ biến, ngoài ra còn có những bài hát chưa được công bố. Ngoài ra ông còn đặt lời cho các ca khúc "Triệu đóa hoa hồng" - một bài hát Latvia nổi tiếng từ những năm 1980.
Những sáng tác tiêu biểu của nhạc sĩ Thế Hiển:
.
Khi bong bóng bay (1982)
Hát về anh (còn có tên là "Hát về anh người chiến sĩ biên cương", 1983, khen thưởng của Ủy ban Nhân dân Thành phố năm 1985)
Nhánh lan rừng
Vỏ ốc biển
Nỗi nhớ từ đảo xa
Tiếng hát trên đảo Sơn Ca
Khúc hát tự hào HQ 561
Tóc em đuôi gà
Cho dù có đi nơi đâu
Chuyện lứa đôi
Em nghe nói
Em không biết
Bốn mắt anh yêu
Hoài niệm dấu yêu
Đợi chờ trong cơn mưa
Chuyện đời xưa chuyện ngày nay
Mỗi trái tim một tấm lòng
Người mẹ và hoa sứ trắng
Hát trên nông trường xanh
Hành khúc thanh niên tình nguyện...
Người phu xe
Dấu chấm hỏi (giải ba cuộc vận động sáng tác của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh)
Nhong nhong nhong (Sáng tác sau 1975)
Hoàng hôn màu tím
Đây Mỹ Sơn huyền thoại
Tây Nguyên mùa hè xanh...
Tuần Châu đảo ngọc
Vượt lên chính mình (Bài hát chính thức của chương trình cùng tên)
Cùng vượt lên chính mình/Vượt qua thử thách (Bài hát chính thức của chương trình cùng tên)
Đà Nẵng Anh hùng - thành phố của tương lai" (2004) - Lời: Bùi Quang Thanh - Nhạc: Thế Hiển.
31. Lặng thầm
Đời tư

Thế Hiển kết hôn lần đầu khi 21 tuổi (năm 1976) với cô bạn gái sinh hoạt văn nghệ cùng phường, họ sinh được hai người con, một trai một gái. Người vợ thứ hai là ca sĩ Hạ Lan (cũng có hai người con riêng), họ quyết định không sinh con, hai người sống với nhau được 10 năm. Ông kết hôn lần thứ ba với nhà báo Hồng Nhung, kém ông 27 tuổi, biên tập viên văn nghệ Đài Phát thanh - Truyền hình Bình Dương. Năm 2020, ông kết hôn lần thứ tư với người vợ Kim Phượng.
Đánh giá

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Những ca khúc của Thế Hiển không cầu kỳ, không có nhiều biến âm, không nhiều kỹ thuật cổ điển mà mang phong cách nhạc nhẹ với âm hưởng dân ca. | ” |
— Nguyễn Thụy Kha
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Kể ra cũng nhô nhỉnh trên mặt bằng sáng tác và biểu diễn, thế mà nhạc sĩ, ca sĩ Thế Hiển không, à chưa có album nào. Những bấn bíu cat xê cùng các cuộc tụ bạ salon không đủ sức níu kéo ông nhạc sĩ sắp lục tuần này luẩn quẩn ở chốn thị thành cùng xuôi tay thở dài làm một thứ tổng kết album nào đó. Thế Hiển nói mình vẫn chống gậy đi tìm cảm xúc là cái cách nói vui chứ đúng hơn là Thế Hiển cầm đàn, và say mê sẵn sàng vuột theo những chuyến đi. Như vài chục năm trước thuở "một ba lô cây súng trên vai"... Những vùng quê heo hắt xa ngái, nhất là biển đảo luôn là thứ ma lực. Hình như những chốn ấy là nơi đi về và cân bằng lại một Thế Hiển ở tuổi lục tuần từng chông chênh với vài cuộc hôn nhân chả đâu vào với đâu? | ” |
— Xuân Ba
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Âm nhạc của Thế Hiển giản dị, không thuộc loại đương đại, bởi đương đại hôm nay sẽ trở thành quá khứ của ngày mai, mà âm nhạc của anh nó đang là âm nhạc của thực tại, một thực tại mà trăm năm sau, ngàn năm sau vẫn mãi có những đứa con nũng nịu trèo leo, nghịch ngợm và những bậc sinh thành luôn luôn là "Con ngựa để cho con nương tựa suốt đời"... Với nhạc sĩ - ca sĩ Thế Hiển, anh khiêm tốn mà thiệt thà, có lẽ vì anh đã từng là học trò và cũng đang làm thầy của nhiều lớp ca sĩ, nên cái đạo lý "tôn sư trọng đạo" luôn là kim chỉ nam trong đời sống xã hội cũng như trong hoạt động âm nhạc của mình. Bởi vậy nên những người yêu quý, thích giọng ca và những sáng tác của Thế Hiển gồm đủ mọi thành phần từ học sinh sinh viên đến quân dân cán chính đều có mặt đầy đủ trong "Con đường âm nhạc" của anh... Là người làm âm nhạc từ rất sớm (1978) cùng thời với Thu Nở, Đình Huấn, Sĩ Thanh, Cẩm Vân... Cho đến hôm nay tên tuổi của anh trải dài theo đường cong Tổ quốc, đến độ báo chí nói anh là "người viết nhật ký bằng âm nhạc", vậy mà Thế Hiển vẫn là nhạc sĩ ca sĩ của 3 không: không album, không tuyển tập và không... scandal. "Còn tiếp tục viết, không vội gì..." anh phân trần như thế bằng kiểu cười hiền. Ừ! có vội vàng gì đâu, bởi tôi hiểu rằng, với Thế Hiển, người mà đang sở hữu cả kho huy chương, bằng khen, giấy khen cho giọng hát và sáng tác của mình từ Bắc chí Nam, thì album hay tuyển tập của anh đã và đang có trong lòng khán giả đấy thôi... | ” |
— Phan Khanh
Vinh danh

Nghệ sĩ Ưu tú (2012).
Năm 2015, Hãng phim TFS - Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTV) đã phát sóng bộ phim tài liệu "Nghệ sĩ ưu tú, nhạc sĩ Thế Hiển – Nhánh lan rừng nở mãi" (đạo diễn Trần Quốc Sơn, 2 tập) trên hệ sóng truyền hình HTV9 để vinh danh, ghi nhận các cống hiến, đóng góp của ông cho âm nhạc truyền thống.
Huân chương Lao động hạng Ba.
Nghệ sĩ nhân dân (2024).
Chú thích

↑  Nguyễn, Thành Luân (báo Đại Đoàn Kết). “Ra mắt phim về NSƯT, nhạc sĩ Thế Hiển”.
Thế Eocen

| Hệ/ Kỷ  | Thống/ Thế  | Bậc / Kỳ  | Tuổi  (Ma) | Tuổi  (Ma) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Neogen | Miocen | Aquitane | trẻ hơn |  |
| Paleogen | Oligocen | Chatti | 23.03 - 28.1 |  |
| Paleogen | Oligocen | Rupel | 28.1 - 33.9 |  |
| Paleogen | Eocen | Priabona | 33.9 - 37.8 |  |
| Paleogen | Eocen | Barton | 37.8 - 41.2 |  |
| Paleogen | Eocen | Lutetia | 41.2 - 47.8 |  |
| Paleogen | Eocen | Ypres | 47.8 - 56 |  |
| Paleogen | Paleocen | Thanet | 56 - 59.2 |  |
| Paleogen | Paleocen | Seland | 59.2 - 61.6 |  |
| Paleogen | Paleocen | Đan Mạch | 61.6 - 66 |  |
| Creta | Thượng | Maastricht | cổ hơn |  |
Phân chia Paleogen theo ICS, 8/2018.
Thế Eocen hay thế Thủy Tân (55,8 ± 0,2 – 33,9 ± 0,1 triệu năm trước (Ma)) là một đơn vị phân chia chính trong niên đại địa chất và là thế thứ hai của kỷ Paleogen trong đại Tân Sinh. Thế Eocen kéo dài từ khi kết thúc thế Paleocen cho tới khi bắt đầu thế Oligocen. Sự bắt đầu của thế Eocen được đánh dấu bằng sự xuất hiện của những động vật có vú hiện đại đầu tiên. Sự kết thúc xuất hiện khi có sự kiện tuyệt chủng chính gọi là Grande Coupure (sự "Đại Phá vỡ"), có thể có liên quan tới va chạm của một hay nhiều sao băng lớn ở Siberi và ở khu vực ngày nay là vịnh Chesapeake. Giống như các thế địa chất khác, các địa tầng xác định sự bắt đầu và kết thúc của thế đã được xác định khá rõ, mặc dù niên đại chính xác của nó vẫn còn chưa được chắc chắn.
Tên gọi Eocen có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp ἠώς (eos, bình minh) và καινός (kainos, mới) và nó có nghĩa là "bình minh" của quần động vật có vú hiện đại ('mới') đã xuất hiện trong thế địa chất này.
Phân chia

Thế Eocen thông thường được chia ra thành Tiền và Hậu; hay Tiền, Trung và Hậu Eocen. Các tầng đá tương ứng được gọi là Hạ, Trung và Thượng Eocen. Các tầng động vật từ trẻ nhất tới già nhất là:
| --- | --- |
Priabona: (37,2 ± 0,1 – 33,9 ± 0,1 Ma)
Barton: (40,4 ± 0,2 – 37,2 ± 0,1 Ma)
Lutetia: (48,6 ± 0,2 – 40,4 ± 0,2 Ma)
Ypres: (55,8 ± 0,2 – 48,6 ± 0,2 Ma)
Tầng Ypres và đôi khi cả tầng Lutetia tạo ra Tiền/Hạ Eocen, tầng Priabona và đôi khi cả tầng Barton tạo thành Hậu/Thượng Eocen; phần còn lại (tầng Lutetia và tầng Barton) là Trung Eocen.
Khí hậu

Đánh dấu sự bắt đầu của thế Eocen, Trái Đất bị nóng lên trong một trong những (theo thuật ngữ địa chất) sự kiện nóng ấm toàn cầu nhanh và mạnh nhất đã được ghi nhận lại trong lịch sử địa chất, gọi là Cực đại nhiệt Paleocen-Eocen hay Cực đại nhiệt khởi đầu Eocen (PETM hay IETM). Đây là một giai đoạn nóng ấm nhanh và mãnh liệt (tới 7 °C ở các vĩ độ lớn) kéo dài trong chưa tới 100.000 năm . Cực đại nhiệt sinh ra sự kiện tuyệt chủng rõ nét và nó tạo ra sự khác biệt rõ nét của quần động vật thế Eocen với hệ sinh thái của thế Paleocen.
Khí hậu toàn cầu trong thế Eocen có lẽ là đồng đều nhất trong đại Tân Sinh; gradient nhiệt độ từ xích đạo tới hai địa cực chỉ bằng khoảng một nửa gradient ngày nay, và các hải lưu sâu là rất ấm. Các vùng cận kề địa cực là ấm hơn so với ngày nay, có thể chỉ giống như khu vực tây bắc Thái Bình Dương hiện nay; các cánh rừng ôn đới kéo dài tới vùng cực, trong khi khí hậu nhiệt đới nhiều mưa kéo dài về phía bắc tới vĩ độ 45. Khác biệt là lớn nhất tại các vĩ độ ôn đới ngày nay; tuy nhiên, khí hậu tại các vùng nhiệt đới có lẽ là tương tự như ngày nay.
Khí hậu được duy trì là ấm trong toàn bộ thế Eocen, mặc dù sự lạnh toàn cầu được kích thích bởi sự kiện Azolla, cuối cùng đã dẫn tới sự băng hà hóa trong thế Pleistocen, được bắt đầu khi các dòng hải lưu xung quanh châu Nam Cực hình thành.
Cổ địa lý học

Trong thế Eocen, các châu lục vẫn tiếp tục trôi dạt về vị trí như ngày nay của chúng.
Vào đầu thế này, Australia và châu Nam Cực vẫn còn nối liền, các hải lưu xích đạo ấm nóng trộn lẫn với các vùng nước lạnh ở ven Nam cực, phân bố nhiệt xung quanh thế giới và giữ cho nhiệt độ toàn cầu nằm ở mức cao. Nhưng khi Australia tách rời khỏi lục địa phía nam vào khoảng 45 Ma, các hải lưu ấm xích đạo bị chệch hướng khỏi châu Nam Cực và kênh nước lạnh cô lập phát triển giữa hai lục địa. Khu vực châu Nam Cực bị lạnh đi và các vùng biển ven nó bắt đầu đóng băng, làm cho nước lạnh và các tảng băng nổi bị đẩy lên phía bắc càng làm gia tăng quá trình lạnh đi.
Siêu lục địa Laurasia ở phía bắc bắt đầu tách ra, do châu Âu, Greenland và Bắc Mỹ đã trôi dạt ra xa nhau.
Ở miền tây Bắc Mỹ, quá trình hình thành núi đã bắt đầu trong thế Eocen, và các hồ rộng lớn được hình thành trong các vùng lòng chảo phẳng trên cao giữa các vùng nhô lên, kết quả tạo ra trầm tích của nơi lưu giữ thành hệ sông Green.
Tại châu Âu, biển Tethys cuối cùng đã biến mất, trong khi sự nâng lên của dãy núi Alps đã cô lập dấu tích cuối cùng của nó (Địa Trung Hải) và tạo ra một biển nông khác với các quần đảo ở phía bắc. Mặc dù Bắc Đại Tây Dương đã mở ra, nhưng cầu nối đất liền dường như vẫn tồn tại giữa Bắc Mỹ và châu Âu do các quần động vật của hai khu vực này vẫn rất giống nhau.
Ấn Độ vẫn tiếp tục hành trình của mình ra xa châu Phi và bắt đầu va chạm với châu Á, làm cho dãy núi Himalaya bắt đầu được hình thành.
Một giả thuyết cho rằng thế giới nhà kính Eocen là do sự ấm toàn cầu xảy ra rất nhanh từ sự giải phóng băng mêtan sâu trong lòng đại dương. Các khối băng mêtan bị vùi lấp dưới bùn và bị khuấy động khi đại dương nóng lên. Mêtan (CH4) có hiệu ứng nhà kính gấp 10-20 lần so với dioxide cacbon (CO2).
Quần thực vật

Vào đầu thế Eocen, nhiệt độ cao và đại dương nóng ấm tạo ra môi trường ẩm và dịu, với các khu rừng trải rộng tới hai cực của Trái Đất. Ngoài các khu vực sa mạc khô cằn, nói chung Trái Đất được rừng che phủ.
Các khu rừng vùng cực là khá rộng lớn. Các hóa thạch và thậm chí các dấu tích được bảo tồn tốt của các loài cây thân gỗ như thủy tùng, bụt mọc và củ tùng có từ thế Eocen đã được tìm thấy ở đảo Ellesmere trong khu vực ven Bắc cực của Canada. Các dấu tích còn lại được bảo tồn ở Canada không là hóa thạch, mà là các mảnh gỗ được bảo tồn trong nước nghèo oxy trong các rừng đầm lầy vào thời gian đó và sau đó bị vùi lấp trước khi có cơ hội phân hủy. Thậm chí vào thời gian đó, đảo Ellesmere chỉ ở phía nam vài độ so với vị trí hiện tại của nó. Các hóa thạch của các cây thân gỗ cận nhiệt đới hay thậm chí nhiệt đới từ thế Eocen cũng được tìm thấy ở Greenland và Alaska. Các rừng mưa nhiệt đới phát triển xavề phía bắc tới tận tây bắc Thái Bình Dương và châu Âu.
Các loài cau, dừa đã mọc xa về phía bắc tới Alaska và miền bắc châu Âu vào đầu thế Eocen, mặc dù chúng trở nên ít phổ biến hơn khi khí hậu lạnh đi. Củ tùng cũng trải rộng như vậy.
Quá trình lạnh đi bắt đầu từ giữa thế, và vào cuối thế Eocen thì các khu vực sâu trong lục địa đã bắt đầu khô đi, với các cánh rừng trở nên mỏng hơn một cách đáng kể ở một vài khu vực. Các loài cỏ mới tiến hóa vẫn còn thịnh vượng ven các bờ sông và hồ nhưng vẫn chưa lan rộng vào các bình nguyên và xavan.
Quá trình lạnh đi cũng đem lại các thay đổi theo mùa. Các cây lá sớm rụng, có khả năng thích nghi tốt hơn với các thay đổi nhiệt độ lớn, đã bắt đầu lấn át các loài cây thường xanh nhiệt đới. Vào cuối thế, các cánh rừng cây lá sớm rụng bao phủ phần lớn các lục địa phương bắc, bao gồm Bắc Mỹ, đại lục Á-Âu và ven Bắc cực, còn các rừng mưa chỉ tồn tại ven xích đạo thuộc Nam Mỹ, châu Phi, Ấn Độ và Australia.
Châu Nam Cực, bắt đầu thế Eocen với việc nằm cận kề các rừng mưa cận nhiệt đới và ôn đới, thì trở thành lạnh hơn khi thế này tiếp tục trôi đi; các quần thực vật ưa nhiệt đã bị tiêu diệt và khi bắt đầu thế Oligocen, châu lục này là các rừng cây lá sớm rụng cũng như các tundra rộng lớn.
Quần động vật

Các hóa thạch cổ nhất đã biết của phần lớn các bộ động vật có vú hiện đại đã xuất hiện trong một thời kỳ ngắn trong đầu thế Eocen. Vào đầu thế Eocen, một vài nhóm động vật có vú mới đã tới Bắc Mỹ. Các động vật có vú mới này, như động vật guốc chẵn, động vật guốc lẻ và linh trưởng, có các đặc trưng như chân, tay dài và mảnh dẻ, có khả năng nắm, túm, cũng như bộ răng đã phân biệt, thích nghi với việc nhai. Các dạng lùn ngự trị. Tất cả các thành viên của các bộ động vật có vú mới đều nhỏ, dưới 10 kg; dựa trên so sánh kích thước răng, các động vật có vú trong thế Eocen chỉ có kích thước khoảng 60% của các động vật có vú nguyên thủy trong thế Paleocen diễn ra trước đó. Chúng cũng có kích thước nhỏ hơn so với động vật có vú của các thế sau đó. Người ta giả thiết rằng nhiệt độ cao và nóng bức của thế Eocen là thích hợp hơn cho các động vật nhỏ, những động vật có khả năng thích nghi với nhiệt tốt hơn.
Cả hai nhóm động vật móng guốc hiện đại trở nên thịnh hành do sự trôi dạt ra chính của châu Âu và Bắc Mỹ; cùng với các động vật ăn thịt có móng guốc như Mesonyx. Những dạng động vật có vú hiện đại đầu tiên xuất hiện, bao gồm dơi (Chiroptera), động vật có vòi (Proboscidea), linh trưởng (Primata), động vật gặm nhấm (Rodentia) và Thú đơn huyệt (Marsupialia). Các dạng nguyên thủy cổ hơn của động vật có vú bị suy giảm kể cả về đa dạng cũng như tầm quan trọng. Các dấu tích hóa thạch của quần động vật đất liền quan trọng trong thế Eocen cũng được tìm thấy ở miền tây Bắc Mỹ, châu Âu, Patagonia, Ai Cập và Đông Nam Á. Các quần động vật biển được biết đến tốt nhất có ở Nam Á và đông nam Hoa Kỳ.
Các hóa thạch của bò sát trong thời kỳ này, chẳng hạn các hóa thạch của trăn và rùa, là khá phổ biến.
Trong thế Eocen, thực vật và quần động vật biển đã trở thành khá hiện đại. Nhiều bộ chim hiện đại cũng lần đầu tiên xuất hiện trong thế Eocen.
Một số nhà khoa học tin rằng những loài linh trưởng lần đầu tiên đã xuất hiện vào khoảng 55 Ma trong thời kỳ tầng Ypres của thế Eocen; tuy nhiên, đồng hồ phân tử và các phát hiện cổ sinh vật học mới cho rằng các linh trưởng đầu tiên đã xuất hiện sớm hơn, vào khoảng 90 Ma, nghĩa là trong kỷ Phấn Trắng.
Quần động vật > Đại dương

Các đại dương trong thế Eocen ấm và dồi dào cá cùng các sinh vật biển khác. Các loài cá mập thật sự (Carcharhiniformes) lần đầu tiên xuất hiện, cũng như các động vật có vú sống dưới biển đầu tiên, như Basilosaurus, một trong những chi cá voi đầu tiên, được coi là hậu duệ của động vật trên đất liền, những động vật săn mồi có móng guốc như động vật vuốt giữa (Mesonychia), trong đó Mesonyx là một thành viên. Những thành viên đầu tiên của bộ Hải ngưu (Sirenia), các họ hàng gần của voi, cũng xuất hiện trong thời gian này.
Grande Coupure

Grande Coupure, hay "Đại Phá vỡ" (Còn gọi là sự kiện MP 21) với tốc độ thay thế lớn quần động vật có vú của châu Âu vào khoảng 33,5 Ma, đánh dấu sự kết thúc thế Eocen trong tầng Priabona, và sự xuất hiện của các động vật có vú di cư từ châu Á sang. Grande Coupure được đặc trưng bằng sự tuyệt chủng phổ rộng và hình thành loài cục bộ ở các quần thể sinh vật cổ nhỏ và cô lập (được gọi là "nguồn gốc phát sinh rời rạc" trong Hooker và ctv. 2004) Nó được nhà cổ sinh vật học Thụy Sĩ là Hans Georg Stehlin, đặt tên năm 1910 để khái quát hóa tốc độ thay đổi đột ngột của quần động vật có vú châu Âu, mà ông đặt làm ranh giới cho thế Eocen với thế Oligocen. Tốc độ thay đổi có thể so sánh được ở quần động vật châu Á được gọi là "Tu sửa Mông Cổ".
Grande Coupure đánh dấu sự phá vỡ giữa các quần động vật đặc hữu châu Âu trước khi có sự phá vỡ và các quần động vật hỗn hợp với các thành phần nguồn gốc châu Á sau đó. J.J. Hooker và các cộng tác viên đã tổng quát hóa sự phá vỡ này như sau:
Việc thay đổi đột ngột này có do thay đổi khí hậu gắn liền với sự băng hà hóa vùng cực sớm hơn  và sự rút xuống mạnh của mực nước biển gây ra, hay bởi sự cạnh tranh với các nhóm động vật phát nguồn từ châu Á hay không, nhưng có rất ít biện luận cho một lý do đơn nhất. Các nguyên nhân lạ lẫm hơn có liên quan tới va chạm của một hay nhiều sao băng lớn tại Siberi và vịnh Chesapeake. Độ tương quan đã cải tiến về các chuỗi sự kiện kế tiếp nhau ở tây bắc châu Âu với các sự kiện toàn cầu (Hooker và ctv. 2004) xác nhận Grande Coupure diễn ra vào đầu thế Oligocen, với khoảng gián đoạn khoảng 350.000 năm trước khi có các nhóm động vật di cư từ châu Á sang sau Grande Coupure.
Một thành phần trong mô hình Grande Coupure là sự tuyệt chủng rõ ràng của mọi loài linh trưởng gốc châu Âu vào thời gian Grande Coupure. Phát hiện gần đây về linh trưởng họ Omomyidae kích thước cỡ con chuột ở đầu thế Oligocen, phản ánh cơ hội sống sót tốt hơn của các động vật có vú với kích thước nhỏ bé, tiếp tục cắt ngắn mô hình Grand Coupure.
Mesonyx, một động vật ăn thịt có móng guốc
Sự kiện kết thúc "thế Eocen".