stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Văn Ương
Chú thích

↑  Theo Trần Thọ, "Tam quốc chí"
↑  Theo Can Bảo, Tấn kỷ; La Quán Trung, Tam quốc diễn nghĩa
↑  Bùi Tùng Chi dẫn từ Tôn Thịnh, Ngụy thị xuân thu; Lý Phưởng (chủ biên), Thái Bình ngự lãm, quyển 275, dẫn từ Can Bảo, Tấn kỷ; Đổng Cáo (chủ biên), Khâm định toàn Đường văn, Tặng thái úy Hàn Doãn trung thần đạo bi
↑  Nay là Bạc Châu, An Huy
↑  Tam quốc diễn nghĩa, hồi 110
↑  Theo Tam quốc chí, Tư trị thông giám
↑  Nay là Hạng Thành, Hà Nam
↑  Nay là huyện Thọ, An Huy
↑  Tấn thư không chép đoạn này, nhưng Tam quốc chí thì có.
Jagged Little Pill

Đừng nhầm lẫn với Jagged Little Thrill.
Jagged Little Pill là album phòng thu thứ ba và là album quốc tế đầu tay của nghệ sĩ thu âm người Canada Alanis Morissette, phát hành lần đầu vào ngày 13 tháng 6 năm 1995 bởi Maverick Records. Sau khi phát hành hai album thành công ở Canada, Morissette rời MCA Records Canada và được giới thiệu với người quản lý Scott Welch. Cô bắt đầu làm việc cho album tiếp theo sau khi chuyển từ thành phố quê hương, Ottawa, tới Toronto, nhưng không đạt được nhiều thành quả khả quan cho đến khi cô đi đến Los Angeles, nơi cô gặp Glen Ballard.
Kết quả hợp tác giữa Morissette và Ballard là một album alternative rock với những ảnh hưởng từ post-grunge và pop rock, và bao gồm những âm thanh của guitar, đàn phím, trống và harmonica. Nội dung những bài hát của Jagged Little Pill liên quan đến nhiều chủ đề như sự công kích và những mối quan hệ tình cảm thất bại. Tiêu đề của album được lấy cảm hứng từ lời bài hát của "You Learn". Sau khi phát hành, nó đã gặt hái những thành công đột phá trên toàn cầu, đứng đầu các bảng xếp hạng ở 13 quốc gia, và trở thành một trong những album thành công nhất thập niên 1990. Tính đến nay, album đã bán được hơn 33 triệu bản trên toàn thế giới và được xếp hạng là một trong những album bán chạy nhất mọi thời đại.
Jagged Little Pill nhận được nhiều lời khen ngợi từ các nhà phê bình âm nhạc và giành 5 giải Grammy trên tổng số 9 đề cử, bao gồm giải Album của năm, giúp cô trở thành nghệ sĩ trẻ nhất trong lịch sử giành được vinh dự này - một kỷ lục mà cô nắm giữ trong 14 năm, đến năm 2010. Nó đã được tạp chí Rolling Stone xếp ở vị trí 327 trong danh sách "500 Album vĩ đại nhất mọi thời đại" vào năm 2003. Thành công của Morissette với Jagged Little Pill đã tạo nên nguồn cảm hứng cho nhiều nghệ sĩ nữ như Shakira, Pink, Michelle Branch, Avril Lavigne và Katy Perry, trong đó Perry miêu tả album như là "bản thu âm hoàn hảo nhất mà một nữ nghệ sĩ từng thực hiện."
Sáu đĩa đơn đã được đã được phát hành từ album, trong đó bao gồm ba đĩa đơn top 10 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100: "You Oughta Know", "Ironic" và "You Learn". Năm 2005, Morissette phát hành lại album với phiên bản acoustic, Jagged Little Pill Acoustic, nhân dịp kỷ niệm 10 năm phát hành album. Vào ngày 30 tháng 10 năm 2015, nó đã được phát hành lại bởi Rhino Records và Warner Music Group để kỷ niệm 20 năm ra đời.
Danh sách bài hát

Tất cả lời bài hát được viết bởi Alanis Morissette; tất cả nhạc phẩm được soạn bởi Morissette và Glen Ballard, ngoại trừ những ghi chú sau.
| STT | Nhan đề | Thời lượng |
| --- | --- | --- |
| 1. | "All I Really Want" | 4:45 |
| 2. | "You Oughta Know" | 4:09 |
| 3. | "Perfect" | 3:08 |
| 4. | "Hand in My Pocket" | 3:42 |
| 5. | "Right Through You" | 2:56 |
| 6. | "Forgiven" | 5:00 |
| 7. | "You Learn" | 4:00 |
| 8. | "Head over Feet" | 4:27 |
| 9. | "Mary Jane" | 4:41 |
| 10. | "Ironic" | 3:50 |
| 11. | "Not the Doctor" | 3:48 |
| 12. | "Wake Up" | 4:54 |
| 13. | "You Oughta Know" (Jimmy the Saint Blend) / "Your House (a cappella)" (track ẩn) | 8:13 |
| Tổng thời lượng: | Tổng thời lượng: | 57:23 |
| Phiên bản tại Nhật> STT | Phiên bản tại Nhật> Nhan đề | Phiên bản tại Nhật> Thời lượng |
| --- | --- | --- |
| 12. | "Wake Up" / "Your House (Acappella)" (track ẩn) | 8:56 |
| 13. | "Perfect" (Phiên bản acoustic) | 3:06 |
| Đĩa 2: Bản thu nháp> STT | Đĩa 2: Bản thu nháp> Nhan đề | Đĩa 2: Bản thu nháp> Thời lượng |
| --- | --- | --- |
| 1. | "The Bottom Line" | 4:11 |
| 2. | "Superstar Wonderful Weirdos" (Morissette, Ballard, Terrance Sawchuk) | 4:23 |
| 3. | "Closer Than You Might Believe" | 3:35 |
| 4. | "No Avalon" | 4:21 |
| 5. | "Comfort" (Morissette, Sawchuk) | 4:05 |
| 6. | "Gorgeous" | 4:03 |
| 7. | "King of Intimidation" | 3:20 |
| 8. | "Death of Cinderella" | 3:15 |
| 9. | "London" | 4:32 |
| 10. | "These Are the Thoughts" | 3:16 |
| Tổng thời lượng: | Tổng thời lượng: | 39:02 |
| Đĩa 3: Jagged Little Pill Acoustic> STT | Đĩa 3: Jagged Little Pill Acoustic> Nhan đề | Đĩa 3: Jagged Little Pill Acoustic> Thời lượng |
| --- | --- | --- |
| 1. | "All I Really Want" (Phiên bản acoustic) | 5:24 |
| 2. | "You Oughta Know" (Phiên bản acoustic) | 4:58 |
| 3. | "Perfect" (Phiên bản acoustic) | 3:26 |
| 4. | "Hand in My Pocket" (Phiên bản acoustic) | 4:32 |
| 5. | "Right Through You" (Phiên bản acoustic) | 3:40 |
| 6. | "Forgiven" (Phiên bản acoustic) | 4:43 |
| 7. | "You Learn" (Phiên bản acoustic) | 4:10 |
| 8. | "Head over Feet" (Phiên bản acoustic) | 4:17 |
| 9. | "Mary Jane" (Phiên bản acoustic) | 5:08 |
| 10. | "Ironic" (Phiên bản acoustic) | 3:57 |
| 11. | "Not the Doctor" (Phiên bản acoustic) | 4:26 |
| 12. | "Wake Up" / "Your House" (Phiên bản acoustic) | 9:56 |
| Tổng thời lượng: | Tổng thời lượng: | 54:37 |
| Đĩa 4: Trực tiếp tại Subterranea, London 09/28/95> STT | Đĩa 4: Trực tiếp tại Subterranea, London 09/28/95> Nhan đề | Đĩa 4: Trực tiếp tại Subterranea, London 09/28/95> Thời lượng |
| --- | --- | --- |
| 1. | "All I Really Want" (trực tiếp) | 8:18 |
| 2. | "Right Through You" (trực tiếp) | 4:06 |
| 3. | "Not the Doctor" (trực tiếp) | 6:47 |
| 4. | "Hand in My Pocket" (trực tiếp) | 4:43 |
| 5. | "Mary Jane" (trực tiếp) | 6:39 |
| 6. | "Ironic" (trực tiếp) | 4:28 |
| 7. | "You Learn" (trực tiếp) | 5:06 |
| 8. | "Forgiven" (trực tiếp) | 6:00 |
| 9. | "You Oughta Know" (trực tiếp) | 5:23 |
| 10. | "Wake Up" (trực tiếp) | 8:07 |
| 11. | "Head over Feet" (trực tiếp) | 4:23 |
| 12. | "Perfect" (trực tiếp) | 3:31 |
| Tổng thời lượng: | Tổng thời lượng: | 67:37 |
Chứng nhận

| Quốc gia | Chứng nhận | Số đơn vị/doanh số chứng nhận |
| --- | --- | --- |
| Argentina (CAPIF) | Bạch kim | 60.000^ |
| Úc (ARIA) | 14× Bạch kim | 1,020,000 |
| Áo (IFPI Áo) | 2× Bạch kim | 100.000* |
| Bỉ (BEA) | Bạch kim | 50.000* |
| Brasil (Pro-Música Brasil) | Bạch kim | 250.000* |
| Canada (Music Canada) | 2× Kim cương | 2.000.000^ |
| Chile (IFPI Chile) | 2× Bạch kim | 40,000  |
| Cộng hòa Séc (IFPI Cộng hòa Séc) | 2× Bạch kim | 24,000  |
| Đan Mạch (IFPI Đan Mạch) | 4× Bạch kim | 200.000^ |
| Phần Lan (Musiikkituottajat) | Bạch kim | 65,860 |
| Pháp (SNEP) | Bạch kim | 411,600 |
| Đức (BVMI) | 2× Bạch kim | 1.000.000^ |
| Hy Lạp (IFPI Hy Lạp) | Vàng | 30.000^ |
| Hồng Kông (IFPI Hồng Kông) | 2× Bạch kim | 60,000* |
| Indonesia (RIAI) | Bạch kim | 20,000  |
| Ireland (IRMA) | 12× Bạch kim | 180,000^ |
| Ý (FIMI) | 6× Bạch kim | 600.000* |
| Nhật Bản (RIAJ) | Bạch kim | 0^ |
| México (AMPROFON) | 3× Bạch kim | 750.000^ |
| Hà Lan (NVPI) | 4× Bạch kim | 400.000^ |
| New Zealand (RMNZ) | Bạch kim | 15.000^ |
| Na Uy (IFPI) | Bạch kim | 50.000* |
| Ba Lan (ZPAV) | Vàng | 0* |
| Bồ Đào Nha (AFP) | 2× Bạch kim | 40,000^ |
| Singapore (RIAS) | 5× Bạch kim | 50,000  |
| Tây Ban Nha (PROMUSICAE) | 3× Bạch kim | 300.000^ |
| Thụy Điển (GLF) | 2× Bạch kim | 200.000^ |
| Thụy Sĩ (IFPI) | Bạch kim | 50.000^ |
| Anh Quốc (BPI) | 10× Bạch kim | 2,742,868 |
| Hoa Kỳ (RIAA) | 16× Bạch kim | 15,350,000 |
Tổng hợp
| Châu Âu (IFPI) | 7× Bạch kim | 7.000.000* |
| Toàn cầu | — | 33,000,000 |
 * Chứng nhận dựa theo doanh số tiêu thụ. ^ Chứng nhận dựa theo doanh số nhập hàng.
Huyện của Serbia

| Huyện hành chính Управни окрузи Upravni okruzi |
| --- | --- |

Thể loại: Nhà nước đơn nhất
Vị trí:  Serbia
Số lượng còn tồn tại: 24 huyện (29 bao gồm Kosovo) + thành phố Beograd
Dân số: 77.341 (Toplica) – 1.681.405 (Beograd)
Diện tích: 1.248 km2 (482 dặm vuông Anh) (Podunavlje) – 6.140 km2 (2.370 dặm vuông Anh) (Zlatibor)
Hình thức chính quyền: Chính quyền huyện, quốc gia
Đơn vị hành chính thấp hơn: Khu tự quản và thành phố
Huyện hành chính (Bản mẫu:Lang-sr-Cyrl-Latn) của Serbia là đơn vị hành chính cấp một của quốc gia. Thuật ngữ okrug (số nhiều okruzi) có nghĩa là "đạo", có thể được dịch là "hạt", mặc dù thường được chính phủ Serbia gọi là "huyện". Trước nghị định năm 2006, các huyện hành chính được gọi tên đơn giản là "huyện".
Cải cách chính quyền địa phương của Serbia năm 1992 đã lập ra 29 huyện, có hiệu lực vào năm sau, trong khi thành phố Beograd có vị thế tương tự. Sau khi Kosovo tuyên bố độc lập vào năm 2008, các huyện do Cơ quan quản lý UNMIK thành lập được Kosovo tiếp nhận. Chính phủ Serbia không công nhận các huyện này.
Các huyện của Serbia thường được đặt tên theo các khu vực lịch sử và địa lý, mặc dù một số được đặt tên theo các sông địa phương chẳng hạn như huyện Pčinja và huyện Nišava. Diện tích và dân số các huyện khác nhau, từ huyện Podunavlje tương đối nhỏ đến huyện Zlatibor lớn hơn nhiều.
Do các huyện chỉ là tên gọi lãnh thổ của các trung tâm hành chính khu vực, do chính quyền trung ương thực thi quyền lực theo một trật tự thứ bậc, các huyện rõ ràng không phải là đơn vị tự quản khu vực và do đó chúng không có cờ. Tuy nhiên, mỗi nơi đều được điều hành bởi một ủy viên cũng như các nhà lãnh đạo hợp tác. Thay vì tiếp tục được chia thành các khu tự quản, mỗi huyện chồng chéo với cụm khu tự quản tương ứng của nó (là các đơn vị tự quản địa phương).
Định nghĩa

Các huyện hành chính lần đầu tiên được xác định theo Nghị định của Chính phủ Serbia ngày 29 tháng 1 năm 1992, quy định rằng các Bộ và các cơ quan cấp quốc gia khác sẽ tiến hành các công việc của họ bên ngoài trụ sở chính (tức là bên ngoài trụ sở chính phủ) thông qua các văn phòng khu vực mà họ có thể thành lập theo các cụm khu tự quản được chỉ định (chỉ được đặt tên là "huyện"), cũng chỉ định trụ sở hành chính của từng huyện ("trung tâm hành chính nhà nước khu vực"). Luật Hành chính công năm 2005 đưa ra định nghĩa pháp lý về huyện, dưới thuật ngữ "huyện hành chính".
Một huyện hành chính được thành lập để thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước bên ngoài trụ sở của cơ quan hành chính nhà nước.
...
Chính phủ thành lập các huyện hành chính theo quy định của mình, theo đó cũng xác định khu vực và số ghế của các huyện hành chính.
.
Năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định về huyện hành chính, đổi tên các huyện thành huyện hành chính.
Tổ chức lãnh thổ của Serbia được quy định theo Luật Tổ chức Lãnh thổ, được Quốc hội thông qua vào ngày 29 tháng 12 năm 2007. Theo Luật, tổ chức lãnh thổ của nước cộng hòa bao gồm các khu tự quản và thành phố, Thành phố Beograd có vị thế đặc biệt, và các tỉnh tự trị. Các huyện không được đề cập trong luật này.
Danh sách huyện

Serbia được chia thành 29 huyện (8 tại Šumadija và Tây Serbia, 9 tại Nam và Đông Serbia, 7 tại Vojvodina và 5 tại Kosovo và Metohija), cộng với thành phố Beograd. Thành phố Beograd không thuộc huyện nào, nhưng có vị thế đặc biệt tương tự một huyện.
Danh sách huyện > Šumadija và Tây Serbia

| Huyện | Thủ phủ | Diện tích   km2 | Dân số 2022 | Mật độ trên km2 | Khu tự quản   và thành phố | Khu định cư |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kolubara  (Kolubarski okrug)   | Valjevo | 2.474 | 154.497 | 62,4 |  Osečina  Ub  Lajkovac  Thành phố Valjevo  Mionica  Ljig | 218 |
| Mačva  (Mačvanski okrug)   | Šabac | 3.268 | 265.377 | 81,2 |  Bogatić  Thành phố Šabac  Thành phố Loznica  Vladimirci  Koceljeva  Mali Zvornik  Krupanj  Ljubovija | 228 |
| Moravica  (Moravički okrug)   | Čačak | 3.016 | 189.281 | 62,8 |  Gornji Milanovac  Thành phố Čačak  Lučani  Ivanjica | 206 |
| Pomoravlje  (Pomoravski okrug)   | Jagodina | 2.614 | 182.047 | 69,6 |  Thành phố Jagodina  Ćuprija  Paraćin  Svilajnac  Despotovac  Rekovac | 191 |
| Rasina  (Rasinski okrug)   | Kruševac | 2.667 | 207.197 | 77,7 |  Varvarin  Trstenik  Ćićevac  Thành phố Kruševac  Aleksandrovac  Brus | 296 |
| Raška  (Raški okrug)   | Kraljevo | 3.918 | 296.532 | 75,7 |  Thành phố Kraljevo  Vrnjačka Banja  Raška  Thành phố Novi Pazar  Tutin | 359 |
| Šumadija  (Šumadijski okrug)   | Kragujevac | 2.387 | 269.728 | 113,0 |  Aranđelovac  Topola  Rača  Batočina  Knić  Lapovo  Thành phố Kragujevac | 174 |
| Zlatibor  (Zlatiborski okrug)   | Užice | 6.140 | 254.659 | 41,5 |  Bajina Bašta  Kosjerić  Thành phố Užice  Požega  Čajetina  Arilje  Nova Varoš  Prijepolje  Sjenica  Priboj | 438 |
Danh sách huyện > Nam và Đông Serbia

| Huyện | Thủ phủ | Diện tích   km2 | Dân số 2022 | Mật độ trên km2 | Khu tự quản   và thành phố | Khu định cư |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bor  (Borski okrug)   | Bor | 3.507 | 101.100 | 28,8 |  Thành phố Bor  Kladovo  Majdanpek  Negotin | 90 |
| Braničevo  (Braničevski okrug)   | Požarevac | 3.865 | 156.367 | 40,5 |  Veliko Gradište  Thành phố Požarevac  Golubac  Malo Crniće  Žabari  Petrovac  Kučevo  Žagubica | 189 |
| Jablanica  (Jablanički okrug)   | Leskovac | 2.769 | 184.502 | 66,6 |  Thành phố Leskovac  Bojnik  Lebane  Medveđa  Vlasotince  Crna Trava | 336 |
| Nišava  (Nišavski okrug)   | Niš | 2.729 | 343.950 | 126,0 |  Aleksinac  Svrljig  Merošina  Ražanj  Doljevac  Gadžin Han  Thành phố Niš | 285 |
| Pčinja  (Pčinjski okrug)   | Vranje | 3.520 | 193.802 | 55,1 |  Vladičin Han  Surdulica  Bosilegrad  Trgovište  Thành phố Vranje  Bujanovac  Preševo | 363 |
| Pirot  (Pirotski okrug)   | Pirot | 2.761 | 76.700 | 27,8 |  Bela Palanka  Thành phố Pirot  Babušnica  Dimitrovgrad | 214 |
| Podunavlje  (Podunavski okrug)   | Smederevo | 1.248 | 175.573 | 140,7 |  Thành phố Smederevo  Smederevska Palanka  Velika Plana | 58 |
| Toplica  (Toplički okrug)   | Prokuplje | 2.231 | 77.341 | 34,7 |  Thành phố Prokuplje  Blace  Kuršumlija  Žitorađa | 267 |
| Zaječar  (Zaječarski okrug)   | Zaječar | 3.623 | 96.715 | 26,7 |  Boljevac  Knjaževac  Thành phố Zaječar  Sokobanja | 173 |
Danh sách huyện > Vojvodina

| Huyện | Thủ phủ | Diện tích   km2 | Dân số 2022 | Mật độ trên km2 | Khu tự quản   và thành phố | Khu định cư |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Central Banat  (Srednjebanatski okrug)    | Zrenjanin | 3.256 | 157.711 | 48,4 |  Novi Bečej  Nova Crnja  Žitište  Sečanj  Thành phố Zrenjanin | 55 |
| North Bačka  (Severnobački okrug)   | Subotica | 1.784 | 160.163 | 89,8 |  Thành phố Subotica  Bačka Topola  Mali Iđoš | 45 |
| Bắc Banat  (Severnobanatski okrug)   | Kikinda | 2.329 | 117.896 | 50,6 |  Kanjiža  Senta  Ada  Čoka  Novi Kneževac  Thành phố Kikinda | 50 |
| Nam Bačka  (Južnobački okrug)   | Novi Sad | 4.016 | 607.178 | 151,2 |  Srbobran  Bač  Bečej  Vrbas  Bačka Palanka  Bački Petrovac  Žabalj  Titel  Temerin  Beočin  Sremski Karlovci  Thành phố Novi Sad | 77 |
| Nam Banat  (Južnobanatski okrug)   | Pančevo | 4.245 | 260.244 | 61,3 |  Plandište  Opovo  Kovačica  Alibunar  Thành phố Vršac  Bela Crkva  Thành phố Pančevo  Kovin | 94 |
| Srem  (Sremski okrug)   | Sremska Mitrovica | 3.486 | 282.547 | 81,1 |  Šid  Inđija  Thành phố Sremska Mitrovica  Irig  Ruma  Stara Pazova  Pećinci | 109 |
| Tây Bačka  (Zapadnobački okrug)   | Sombor | 2.420 | 154.491 | 63,8 |  Thành phố Sombor  Apatin  Odžaci  Kula | 37 |
Kosovo

Luật pháp Serbia coi Kosovo là một phần không thể tách rời của Serbia (Tỉnh tự trị Kosovo và Metohija). Nghị định năm 1992 xác định năm huyện trên lãnh thổ Kosovo. Tuy nhiên, từ sau Chiến tranh Kosovo năm 1999, Kosovo được quản lý dưới quyền của chính quyền UNMIK Liên Hiệp Quốc. Năm 2000, chính quyền UNMIK đã thay đổi tổ chức lãnh thổ trên lãnh thổ Kosovo. Tất cả năm huyện đã bị bãi bỏ và bảy huyện mới được thành lập, sau đó được Kosovo thông qua sau tuyên bố độc lập năm 2008. Chính phủ Serbia không công nhận động thái này và tuyên bố năm huyện trước năm 2000 như sau:
| Huyện | Thủ phủ | Diện tích   km2 | Dân số 2022 | Mật độ trên km2 | Khu tự quản   và thành phố |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kosovo  (Kosovski okrug)   | Pristina | 3.310 | 570.835 | 172,5 |  Pristina  Glogovac  Kosovo Polje  Lipljan  Obilić  Podujevo  Ferizaj  Štimlje  Kaçanik  Štrpce |
| Kosovo-Pomoravlje  (Kosovsko-Pomoravski okrug)   | Gnjilane | 1.389 | 184.864 | 133,1 |  Kamenica  Novo Brdo  Gjilan  Vitina |
| Kosovska Mitrovica  (Kosovskomitrovički okrug)   | Kosovska Mitrovica | 2.053 | 234.262 | 114,1 |  Mitrovica  Leposavić  Skenderaj  Vučitrn  Zubin Potok  Zvečan |
| Peć  (Pećki okrug)   | Peć | 2.459 | 351.680 | 143,2 |  Peja  Istok  Klina  Gjakova  Deçan |
| Prizren  (Prizrenski okrug)   | Prizren | 2.196 | 319.330 | 145,4 |  Orahovac  Suva Reka  Prizren  Gora |
Nam quốc sơn hà

| Nam quốc sơn hà |
| --- | --- |
Thất ngôn tứ tuyệt
Thông tin tác phẩm
Tên gốc: Không có
Tác giả: Không rõ
Thời gian sáng tác: 981
Triều đại sáng tác: nhà Tiền Lê
Quốc gia: Việt Nam
Ngôn ngữ: Văn ngôn
Thể loại: Thất ngôn tứ tuyệt
Thông tin bản dịch
Tên Việt: Sông núi nước Nam

Wikisource: Nam quốc sơn hà
x • t • 
Nam quốc sơn hà (chữ Hán: 南國山河) là một bài thơ thất ngôn tứ tuyệt viết bằng văn ngôn không rõ tác giả (mặc dù 1 số nguồn cho rằng Lý Thường Kiệt là người viết ra). Bài thơ này có tác dụng khích lệ tinh thần quân sĩ, giúp Lê Hoàn chống quân Tống năm 981 và Lý Thường Kiệt chống quân Tống năm 1077. Trong văn hóa, ý nghĩa và giá trị của bài thơ trong lịch sử Việt Nam được người Việt công nhận rộng rãi.
Trong sách Lịch sử Việt Nam, tập I do Uỷ ban Khoa học Xã hội Việt Nam biên soạn, xuất bản tại miền Bắc Việt Nam năm 1971 trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam, Nam quốc sơn hà được xem là “bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên” của dân tộc Việt Nam. Một số bài viết và sách được xuất bản tại Việt Nam sau đó cũng gọi bài thơ này là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của Việt Nam.
Tên gọi

Bài thơ này vốn không có tên, tên gọi Nam quốc sơn hà là do những người biên soạn cuốn sách Hợp tuyển thơ văn Việt Nam, tập 2 (sách do Nhà Xuất bản Văn học xuất bản năm 1976) đặt ra, lấy từ bốn chữ đầu trong câu thơ đầu tiên của bài thơ này (Nam quốc sơn hà Nam đế cư).
Văn bản

Bài thơ Nam quốc sơn hà có ít nhất là 35 dị bản sách và 8 dị bản thần tích. Thư tịch đầu tiên có chép bài thơ này là sách Việt điện u linh tập, song bản Nam quốc sơn hà trong Việt điện u linh tập không phải là bản được biết đến nhiều nhất, bản ghi trong Đại Việt sử ký toàn thư mới là bản được nhiều người biết nhất. Đại Việt sử ký toàn thư là bộ chính sử đầu tiên có ghi chép bài thơ này.
Bản ghi trong Đại Việt sử ký toàn thư như sau:
Nguyên văn Hán –Việt:
Bản dịch nôm của Nguyễn Tri Tài:
Bản dịch nôm của Nguyễn Hùng Vĩ:
Bản dịch của Trần Trọng Kim
Lịch sử

Hiện nay, sơ bộ thống kê đã thấy có khoảng 30 dị bản bài thơ Nam quốc sơn hà nằm trong các văn bản Hán Nôm chép tay hoặc khắc gỗ. Cụ thể là 8 bản Việt điện u linh, 10 bản Lĩnh Nam chích quái:, Thần phả đền cửa sông Ngũ Huyện (Quả Cảm, Hoà Long, Yên Phong, Bắc Ninh), Biển khắc bài thơ Nam quốc sơn hà ở Phù Khê Đông (Tiên Sơn, Bắc Ninh), Trương tôn thần sự tích, Thiên Nam vân lục liệt truyện, Dư địa chí, Đại Nam nhất thống chí; Bằng trình thản bộ.
Lịch sử > Trong chiến tranh Tống–Việt lần thứ nhất

Xem thêm: Chiến tranh Tống - Việt, 981
Theo sách Lĩnh Nam chích quái:
Năm Thiên Phúc nguyên niên hiệu vua Lê Đại Hành; Tống Thái Tổ sai Hầu Nhân Bảo, Tôn Toàn Hưng cất quân xâm lược nước Nam. Hai bên đối lũy cùng cầm cự với nhau ở sông Đồ Lỗ. Vua Lê Đại Hành mộng thấy hai anh thần nhân ở trên sông vái mà nói rằng họ là Trương Hống, Trương Hát xưa theo Triệu Việt Vương; nay xin cùng nhà vua đánh giặc để cứu sinh linh. Vua Lê Đại Hành tỉnh dậy liền đốt hương khấn cầu thần giúp. Đêm ấy thấy một người dẫn đoàn âm binh áo trắng và một người dẫn đoàn âm binh áo đỏ từ phía Bắc sông Như Nguyệt mà lại cùng xông vào trại quân Tống mà đánh. Quân Tống kinh hoàng, thần nhân tàng hình trên không, lớn tiếng ngâm rằng:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Nam quốc sơn hà Nam đế cư Hoàng thiên dĩ định tại thiên thư Như hà Bắc Lỗ lai xâm lược Bạch nhận phiên thành phá trúc dư. | ” |
Quân Tống nghe thấy, xéo đạp lên nhau chạy tan, đại bại mà về. Vua Lê Đại Hành trở về ăn mừng, truy phong cho hai vị thần nhân, một là Tinh Mẫn Đại Vương lập miếu thờ tại ngã ba sông Long Nhãn, hai là Khước Mẫn Đại vương lập miếu ở ngã ba sông Như Nguyệt.
Đa số các nhà nghiên cứu thống nhất đề tên khuyết danh tác giả bài thơ. Riêng Lê Mạnh Thát trong bài "Pháp Thuận và bài thơ thần nước Nam sông núi" cho rằng tác giả bài thơ là Đỗ Pháp Thuận.
Các nhà nghiên cứu gần đây thống nhất quan điểm Nam quốc sơn hà là bài thơ xuất hiện dưới thời Lê Đại Hành và tiếp tục được Lý Thường Kiệt vận dụng sau này.
Lịch sử > Trong chiến tranh Tống–Việt lần thứ hai

Xem thêm: Trận Như Nguyệt
Lịch sử > Trong chiến tranh Tống–Việt lần thứ hai > Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư

Năm 1076, Quách Quỳ, Triệu Tiết đem quân 9 tướng, hợp với Chiêm Thành, Chân Lạp tấn công Đại Việt. Hai bên giao tranh ở sông Như Nguyệt, một đêm quân sĩ chợt nghe trong đền Trương tướng quân có tiếng đọc to rằng:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Nam quốc sơn hà Nam đế cư  Tiệt nhiên phân định tại thiên thư Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư. | ” |
Sau này đúng như lời thơ, Lý Thường Kiệt đánh bại quân Tống.
Lịch sử > Trong chiến tranh Tống–Việt lần thứ hai > Theo sách Việt điện u linh – Chuyện Trương Hống và Trương Hát

Thời Nam Tấn Vương nhà Ngô đi đánh dẹp Lý Huy ở Long Châu, đóng quân ở cửa Phù Lan, đêm ngủ mộng thấy hai người kỳ vĩ, diện mạo khôi ngô đến ra mắt nhà vua và xin trợ chiến. Nhà vua hỏi danh tính, họ trả lời rằng họ là anh em vốn người Phù Lan, làm tướng của Triệu Việt Vương, Việt Vương bị Lý Nam Đế (Hậu Lý Nam Đế) đánh bại. Nam Đế làm lễ trọng ý muốn cho họ làm quan; hai anh em chối từ, trốn vào núi Phù Long, Nam Đế nhiều lần cho người truy nã không được, mới treo ngàn vàng cầu người bắt. Hai anh em đều uống thuộc độc mà chết. Thượng đế thương họ vô tội cho làm Than Hà Long Quân Phó Sứ, tuần hai sông Vũ Bình và Lạng Giang đến tận trên nguồn, hiệu là Thần Giang Phó Đô Sứ. Trước kia đã giúp vua Ngô Quyền trong chiến dịch Bạch Đằng.
Nam Tấn Vương tỉnh dậy mới đem tế và khấn thần phò trợ. Sau đó Nam Tấn Vương thắng trận, bình xong quân Tây Long vua sai sứ chia chỗ lập đền thờ, đều phong làm Phúc Thần một phương, chiếu phong anh là Đại Đương Giang Đô Hộ Quốc Thần Vương, lập đền ở cửa sông Như Nguyệt. Còn em là Tiểu Đương Giang Đô Hộ Quốc Thần Vương, lập đền ở cửa sông Nam Bình.
Thời vua Nhân Tông nhà Lý, binh Tống nam xâm kéo đến biên cảnh; vua sai Thái úy Lý Thường Kiệt dựa bờ sông đóng cừ để cố thủ. Một đêm kia quân sĩ nghe trong đền có tiếng ngâm to rằng:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Sông núi nhà Nam Nam đế ở  Phân minh trời định tại thiên thư. Cớ sao nghịch lỗ sang xâm phạm Bọn chúng rồi đây sẽ bại hư. | ” |
Quả nhiên quân Tống chưa đánh đã tan rã. Thần mộng rõ ràng, mảy lông sợi tóc chẳng sai.
Lịch sử > Trong chiến tranh Tống–Việt lần thứ hai > Theo Bửu Diên Nguyễn-Phúc, Thị Hoàng Anh Phạm (2003)

Năm 1076, hơn 30 vạn quân nhà Tống (Trung Quốc) do Quách Quỳ chỉ huy xâm lược Đại Việt (tên nước Việt Nam thời đó). Lý Thường Kiệt lập phòng tuyến tại sông Như Nguyệt (sông Cầu) để chặn địch. Quân của Quách Quỳ đánh đến sông Như Nguyệt thì bị chặn. Nhiều trận quyết chiến ác liệt đã xảy ra tại đây nhưng quân Tống không sao vượt được phòng tuyến Như Nguyệt, đành đóng trại chờ viện binh. Đang đêm, Lý Thường Kiệt cho người vào đền thờ Trương Hống, Trương Hát ở phía nam bờ sông Như Nguyệt, giả làm thần đọc vang bài thơ trên. Nhờ thế tinh thần binh sĩ lên rất cao. Lý Thường Kiệt liền cho quân vượt sông, tổ chức một trận quyết chiến, đánh thẳng vào trại giặc. Phần vì bất ngờ, phần vì sĩ khí quân Đại Việt đang lên, quân Tống chống đỡ yếu ớt, số bị chết, bị thương đã hơn quá nửa. Lý Thường Kiệt liền cho người sang nghị hòa, mở đường cho quân Tống rút quân về nước, giữ vững bờ cõi nước Đại Việt.