stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tricyrtis flava

| Tricyrtis flava> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocot
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Asparagaceae
Chi (genus): Tricyrtis
Loài (species): T. flava
Danh pháp hai phần
Tricyrtis flava Maxim. 
Tricyrtis flava là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Maxim. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1867.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Tricyrtis flava”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Trentepohlia cara

| Trentepohlia cara> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Trentepohlia
Danh pháp hai phần
Trentepohlia cara Alexander, 1956 
Trentepohlia cara là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Villers-Buzon

| --- | --- |
 Villers-Buzon

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Bourgogne-Franche-Comté
Tỉnh: Doubs
Quận: Besançon
Tổng: Audeux
Liên xã: Val Saint-Vitois
Thống kê
Độ cao: 227–295 m (745–968 ft)
Diện tích đất1: 3,19 km2 (1,23 dặm vuông Anh)
INSEE/Mã bưu chính: 25622/ 25170

Villers-Buzon là một xã của tỉnh Doubs, thuộc vùng Bourgogne-Franche-Comté, miền đông nước Pháp.
Dân số

| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 75 | 77 | 109 | 169 | 240 | 236 |
Từ năm 1962: Dân số không tính trùng
Triepeolus norae

| Triepeolus norae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Apidae
Phân họ (subfamilia): Nomadinae
Tông (tribus): Epeolini
Chi (genus): Triepeolus
Loài (species): T. norae
Danh pháp hai phần
Triepeolus norae Cockerell, 1907 
Triepeolus norae là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1907.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Thái hậu

Đối với khái niệm góa phụ phi tần của Hoàng đế, xem Thái phi.
Thái hậu (chữ Hán: 太后; tiếng Anh: Queen Dowager, Queen Mother, Empress Dowager hoặc Empress Mother) là một tước hiệu, danh từ dùng để chỉ mẹ hoặc bà nội của vua tại các quốc gia Hán quyển gồm Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Tôn hiệu Thái hậu, qua phân định giữa ["Hoàng"; 皇] và ["Vương"; 王] được chia ra làm hai tước hiệu chính:
Hoàng thái hậu (Empress Dowager hoặc Empress Mother): dành cho mẹ của các Hoàng đế.
Vương thái hậu (Queen Dowager hoặc Queen Mother): dành cho mẹ của các Quốc vương.
Ngoài ra, ["Thái hậu"] cũng là dạng viết tắt của tước hiệu Thái hoàng thái hậu.
| --- | --- |

Hoàng đế & Hoàng hậu Nữ hoàng & Hoàng tế
Thái hoàng thái hậu Hoàng thái hậu / Thái thượng hoàng hậu Hoàng thái phi & Thái thượng hoàng  
Thái hậu / Thái phi
Vương thái hậu / Vương đại phi
Quốc vương & Vương hậu Nữ vương & Vương phu
Hoàng tử & Hoàng tử phi
Thái tử & Thái tử phi Thế tử & Thế tử tần Công chúa & Phò mã
Đại Thân vương & Đại Vương phi Đại Công tước & Đại Công tước phu nhân
Thân vương & Vương phi Phó vương & Phó vương phi
Quận chúa & Quận mã Huyện chúa & Huyện mã
Công tước & Công tước phu nhân
Hầu tước & Hầu tước phu nhân
Bá tước & Bá tước phu nhân
Tử tước & Tử tước phu nhân
Nam tước & Nam tước phu nhân
Hiệp sĩ & Nữ Tước sĩ
Hộp này: xem thảo luận
Từ nguyên

Khái luận về xuất xứ của danh xưng Thái hậu được đề cập trong Sự vật khởi nguyên (事物紀原) của Cao Thừa (高承) thời nhà Tống:「"Sử ký - Tần bản kỷ viết: Chiêu vương mẫu Mị thị, hiệu Tuyên Thái hậu. Từ đó Vương mẫu đều gọi như vậy"; 《史記秦本紀》曰：昭王母羋氏，號宣太后。王母於是始以為稱。」.
Theo đó, thời Tiên Tần, khi Tần Chiêu Tương vương tôn mẹ là Mị thị làm Tuyên Thái hậu, thì khi đó mới có danh vị Thái hậu dùng để gọi mẹ của quân vương. Về sau, Triệu Hiếu Thành vương cũng theo cách của nhà Tần, tôn xưng mẹ ruột Hiếu Uy Thái hậu. Thời Tần vương Chính tại vị, Hoa Dương Thái hậu là tổ mẫu của Quốc vương, nhưng vẫn như cũ được gọi là Thái hậu, có thể thấy vào lúc này chưa có những tôn hiệu cụ thể cho các Tổ mẫu Thái hậu của Quốc vương. Vào thời nhà Tần, khi Tần vương Chính lên ngôi Hoàng đế, đã quy định mẹ của Hoàng đế gọi là 「Hoàng thái hậu」. Song khi đó Hoa Dương Thái hậu đã qua đời, còn mẹ của Thủy Hoàng là Triệu Cơ khi ấy cũng đã qua đời trước khi ông xưng Đế, và Thủy Hoàng chỉ có thể truy tôn bà làm Đế Thái hậu (帝太后). Từ thời nhà Hán, tôn vị quy định của Hoàng thái hậu rất chặt chẽ, và người đầu tiên trở thành Hoàng thái hậu khi còn sống là Lữ hậu - Hoàng hậu của Hán Cao Tổ Lưu Bang.
Chữ 「Thái; 太」, cũng giống chữ 「Đại; 大」, đều mang ý nghĩa to lớn, cộng thêm tư tưởng "Lấy hiếu vị Thiên" đã khiến địa vị của các Thái hậu rất đặc biệt trong triều đình của các quốc gia Đông Á, bao trùm và có khả năng ảnh hưởng đến Hoàng đế. Điều này đã khiến xuất hiện các hiện tượng Thái hậu chuyên quyền, Lâm triều công khai nhiếp chính, có ảnh hưởng sâu rộng trong văn hóa và lịch sử, mà điển hình là Từ Hi Hoàng thái hậu.
Các nước khác > Vùng văn hóa khác

Vùng văn hóa Đông Nam Á như Miến Điện, Thái Lan cùng Campuchia đều có ngôn ngữ bản địa mạnh, việc gia phong vị hiệu không chỉ thay đổi theo từng quốc gia mà là từng triều đại của mỗi quốc gia. Nhìn chung, các người vợ của Quốc vương đều xuất thân từ vương thất, dù từng là Vương hậu hay chưa, sau khi có con trai là Tân vương kế nhiệm liền sẽ có tôn hiệu đặc thù mà đa phần là huy hiệu với ý nghĩa tôn vinh, hoặc là tên riêng của bà.
Xét ví dụ về trường hợp vương thất Thái Lan, có rất nhiều cấp bậc dành cho Vương hậu, ngoài Chính hậu còn có Thứ hậu, các Vương phi chính thức có địa vị cao và Thứ phi cùng Ngự thiếp có địa vị thấp đều được quy định rõ ràng. Vương hậu Saovabha Phongsri, bà từng là 「"Somdet Phra Nang Chao Saovabha Phongsri Phra Boromma Rajini Nat"; สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ」, sau khi con trai kế nhiệm liền được dâng danh hiệu 「Borommarachini; พระบรมราชชนนี」 có nghĩa tương đương "Vương mẫu bệ hạ" hay "Đức bà Vương mẫu", khẳng định địa vị mẹ của Quốc vương. Nếu không phải Vương hậu mà là Vương phi có con trai kế thừa Vương vị, như trường hợp của Srinagarindra, thì bà sẽ được dâng tôn hiệu 「Borommaratchachonnani; บรมราชชนนี」. Tại vương thất Miến Điện, tuy rằng có xuất hiện danh từ ám chỉ Thái hậu là 「Pwa Saw; ဖွားစော」, nhưng tôn hiệu của một Vương mẫu lịch sử Miến Điện lại không có một danh từ cụ thể mà thường là mỹ tự, đôi khi là tên thật, hoặc biệt danh và phổ biến nhất là huy hiệu khi trở thành Vương hậu. Ví dụ như mẹ của Quốc vương Alaungpaya là Đức bà Saw Nyein Oo, sau khi con trai lên ngôi được tôn danh xưng danh hiệu 「Maha Devi; မဟာဒေဝီ」 - trong đó "Maha" nghĩa là vĩ đại, còn "Devi" là một mỹ tôn trong văn hóa Ấn Độ mang nghĩa nữ thần. Lại như mẹ của các Quốc vương Naungdawgyi, Hsinbyushin và Bodawpaya, Đức bà Yun San, bà có đầy đủ tôn xưng kể từ khi trở thành Chính hậu của Alaungpaya là Maha Mingalar Yadanar Dhipati Thirirajasanda Devi (မဟာမင်္ဂလာရတနာဓိပတိသီရိရာဇာစန္ဒာဒေဝီ), nhưng hay được gọi tắt thành 「Sanda Devi; စန္ဒာဒေဝီ」.
Tại Châu Phi, các Thái hậu, "Vương mẫu" hoặc "Vua bà" có vai trò rất lớn trong các Bộ quốc hoặc Vương quốc, đặc biệt là với người Akan, đây được cho là tàn dư chế độ mẫu hệ. Tại những vùng đất bị ảnh hưởng bởi văn hóa Akan như Ghana, luôn có một vị nắm giữ vai trò Thái hậu bên cạnh bộ máy cai trị chính thức. Vai trò của một Thái hậu rất to lớn, có toàn quyền ảnh hưởng lên cách cai trị của một vị Vua của Bộ quốc hoặc Vương quốc mà không bị ngăn cản, ví dụ nổi tiếng có bà Yaa Asantewaa. Trong ngôn ngữ Akan, Thái hậu được gọi là 「Ohemaa」 - có nghĩa là "Nữ chúa tể" hay "Vua bà", và vai trò của các Thái hậu người Akan được khuếch trương nhất khi họ có thể song hành ngang vai vế với vị Vua. Tại ngôn ngữ Benin thì Thái hậu được gọi là 「Iyoba」 - có nghĩa là "Đức bà mẹ Vua", về ý nghĩa thì họ giúp đỡ con trai mình trên ngai vàng, danh hiệu này được sinh ra kể từ khi tranh chấp quyền lực của Vua Esigie và ông được mẹ là Idia bảo hộ.
Nhân vật đáng chú ý

Đức Từ Cung - mẹ của Hoàng đế Bảo Đại, vị "Thái hậu" cuối cùng trong lịch sử Việt Nam
Long Dụ Hoàng thái hậu - vợ của Quang Tự, là vị "Thái hậu" cuối cùng trong lịch sử Trung Quốc
Hương Thuần Hoàng thái hậu - Hoàng thái hậu Nhật Bản, mẹ của Thiên hoàng Akihito
Lỗ Quốc Đại trưởng công chúa Bảo Tháp Thất Lý - chính phi của Cao Ly Cung Mẫn vương, sau khi qua trời truy tặng Nhân Đức Thái hậu
Maria Theresia, Kaiserin von Österreich - Hoàng thái hậu của Thánh chế La Mã, mẹ của Hoàng đế Joseph II cùng Leopold II
Elizabeth, The Queen Mother - Thái hậu của Liên hiệp Anh, mẹ của đương kim Nữ vương Elizabeth II
Caterina de' Medici, La Reine-mère - Thái hậu của Pháp, mẹ của Francis II, Charles IX và Henry III
Mariya Fyodorovna, Вдовствующая императрица - Hoàng thái hậu của Đế quốc Nga thời kỳ Hoàng đế Alexander I
Emma xứ Waldeck và Pyrmont là vợ thứ hai của Vua Willem III  và là mẹ của Nữ vương Wilhelmina của Hà Lan
Gülnuş Sultan - Hoàng thái hậu của Đế quốc Ottoman, vợ cả của Mehmed IV và là mẹ của Mustafa II cùng Ahmed III
Badshah Begum, Malika-uz-Zamani - Hoàng thái hậu của Đế quốc Mughal, vợ của Hoàng đế Muhammad Shah
Jind Kaur, Maharani Sahiba - Hoàng thái hậu nhiếp chính của Đế quốc Sikh dưới thời Hoàng đế Duleep Singh
Saovabha Phongsri, Si Phatcharinthra - Vương thái hậu của Thái Lan, mẹ của Quốc vương Rama VI cùng Rama VII
Nefertiti - vợ của Akhenaten, tạm nắm quyền trước thời Tutankhamun. Được nghi ngờ từng tự mình trở thành Pharaoh dưới cái tên Neferneferuaten
Idia - mẹ của Oba Esigie, Vua của Vương quốc Benin
Chú thích

↑  《事物紀原》劵一：「其後趙孝成王新立，亦有太后用事之說。是太后之號，自秦昭王始也。漢襲秦故號，皇帝故亦尊母曰皇太后也。」
↑  Tự phụ (嗣父), là danh từ chỉ người cha của người con nối dòng xưng hô, chữ "Tự" nghĩa là thừa truyền. Xem kỹ bài Trữ quân.
↑  Duy nhất có Perestu Kadın là mẹ nuôi của Abdul Hamid II vẫn được tôn danh xưng.
↑  “Muslims can celebrate Mothers Day because honoring your mother comes right after worshipping God”. Beliefnet.com. ngày 17 tháng 2 năm 2011. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2015.
↑  Tej Ram Sharma (1989), A political history of the imperial Guptas: from Gupta to Skandagupta, Concept Publishing Company, ISBN 81-7022-251-6, ... Literally Maharaja means 'a great king' or Jinder Mahal...
↑  Obeng, Samuel; Stoeltje, Beverly J. (2002). “Women's Voices in Akan Juridical Discourse”. Africa Today. 49 (1): 21–41. doi:10.1353/at.2002.0008. JSTOR 4187478.
Mô phỏng "triều đình" của một Valide Sultan, Cung điện Topkapı.
Trentepohlia candidipes

| Trentepohlia candidipes> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Trentepohlia
Danh pháp hai phần
Trentepohlia candidipes Edwards, 1928 
Trentepohlia candidipes là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Trentepohlia cachani

| Trentepohlia cachani> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Trentepohlia
Danh pháp hai phần
Trentepohlia cachani Alexander, 1953 
Trentepohlia cachani là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Thực vật chóng tàn

Trillium grandiflorum ở trước và thalictroides nhỏ hơn ở hậu cảnh đều là cây chóng tàn mùa xuân của rừng rụng lá Bắc Mỹ
Thực vật chóng tàn là thực vật có vòng đời ngắn, thường là loài cây có một hoặc nhiều thế hệ mỗi năm, chỉ phát triển trong thời kỳ thuận lợi, còn ở thời kỳ bất lợi thì tồn tại ở dạng hạt hoặc trạng thái tiềm sinh. Thực vật chóng tàn cũng thường được gọi là thực vật phù du (ephemeral plant).
Tổng quan > Đặc điểm cơ bản

Tuổi sinh lí (tuổi thọ) ngắn: chỉ kéo dài vài ba tuần hoặc nhiều nhất là vài ba tháng, sau đó để lại hạt rồi chết, hoặc tiềm sinh (sống chờ) dưới dạng cơ quan sinh dưỡng nào đó (thường là rễ nầm).
Sinh trưởng và phát triển cũng như sinh sản của chúng chỉ diễn ra trong điều kiện thuận lợi đối với chúng.
Thuộc nhóm cây thân thảo, một năm.
Tổng quan > Ví dụ

Cây thân thảo một năm như cỏ Senecio vulgaris.
Phổ biến nhất là cây sinh sống trên sa mạc, thích nghi cao độ với điều kiện khác nghiệt ở đó: hạt của chúng "ngủ"  trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, nhưng sẽ nhanh chóng nảy mầm, sinh trưởng, phát triển và ra hoa khi có đủ lượng nước do mưa trên sa mạc cung cấp. Do đó, lượng nước mưa và tần suất mưa trong năm quyết định hoàn toàn tần suất xuất hiện và thời gian tồn tại của chúng. Chúng thường có kích thước nhỏ, tuy có vẻ không đáng kể, nhưng lại là một thành phần sinh thái rất quan trọng, vì là nguồn thức ăn của các động vật ở môi trường khắc nghiệt này (cũng thuộc nhóm Ephemerality - động vật "phù du"), như cóc Scaphiopus Multiplicatus.
Các loại

Từ "chóng tàn" có nghĩa là tạm thời hoặc nhanh chóng kết thúc vòng đời. Liên quan đến thực vật, nó đề cập đến một số quá trình tăng trưởng khác biệt. Đầu tiên, chóng tàn mùa xuân, đề cập đến những cây lâu năm xuất hiện nhanh chóng vào mùa xuân và chết trở lại hòa vào các phần dưới lòng đất của chúng sau một giai đoạn sinh trưởng và sinh sản ngắn. Cây chóng tàn sa mạc là thực vật thích nghi để tận dụng thời kỳ ẩm ướt ngắn ở vùng khí hậu khô cằn. Cây chóng tàn bùn phẳng tận dụng thời gian ngắn của thời điểm nước thấp. Trong các khu vực có sự xáo trộn do tác động của con người lặp đi lặp lại, chẳng hạn như cày, Cây chóng tàn cỏ dại là những loài thực vật rất ngắn mà toàn bộ vòng đời mất ít hơn một mùa sinh trưởng. Trong mỗi trường hợp, loài có chu kỳ sống được khai thác trong một khoảng thời gian ngắn khi tài nguyên có sẵn miễn phí.
Cây chóng tàn mùa xuân

Cây chóng tàn mùa xuân mô tả thói quen sống của hoa dại rừng lâu năm phát triển các bộ phận trên không (ví dụ như thân, lá và hoa) của cây vào đầu mùa xuân và sau đó nhanh chóng nở hoa và tạo hạt. Các lá thường khô héo chỉ để lại các cấu trúc dưới lòng đất (ví dụ như rễ, thân rễ và củ) trong phần còn lại của năm. Chiến lược này rất phổ biến trong các cộng đồng thân thảo của rừng rụng lá vì nó cho phép các loài cây thân thảo nhỏ tận dụng mức độ ánh sáng mặt trời cao đến tầng rừng trước khi hình thành tán cây bằng cây gỗ. Ví dụ bao gồm: claytonia, cỏ duyên linh và erigenia buldosa.
Cây chóng tàn sa mạc

Cây chóng tàn sa mạc, chẳng hạn như Arabidopsis thaliana, là những loài thực vật thích nghi để tận dụng thời điểm thuận lợi rất ngắn trong sa mạc. Là cây hàng năm sống trong sa mạc, chúng có thể sử dụng chiến lược chóng tàn để tồn tại trong môi trường sa mạc. Những loài này sống sót qua mùa khô thông qua hạt giống ngủ đông. Ngoài ra, một số thực vật sa mạc lâu năm có thể chết trở lại khi các phần ngầm của chúng trở nên im lìm khi không có đủ nước.
Cây chóng tàn bùn phẳng

Hầu hết các vùng nước có sự thay đổi tự nhiên về mực nước trong một năm. Ví dụ, các con sông có thời gian nước cao hơn sau khi tuyết tan hoặc mùa mưa, tiếp theo là thời kỳ nước thấp tự nhiên. Các hồ lớn có sự thay đổi theo mùa tương tự, nhưng cũng thay đổi trong khoảng thời gian dài hơn. Nhiều loài thực vật có thời gian sống ngắn, đặc biệt là cây hàng năm, phát triển trong thời kỳ nước thấp, sau đó hạt giống vẫn bị chôn vùi trong bùn cho đến thời kỳ nước thấp tiếp theo để nảy mầm.
Cây chóng tàn cỏ dại

Nhiều loại cỏ dại nông nghiệp là Cây chóng tàn và sinh sản nhanh chóng sau khi con người cày xới. Cỏ dại ven đường tương tự như thế, chúng theo sau sự xáo trộn từ xây dựng đường và cắt cỏ. Những cây này hiếm khi có bất kỳ mục đích thương mại nào, và có thể là cỏ dại xâm lấn. Ví dụ bao gồm: Cardamine hirsuta và Cannabis ruderalis. Các cây cỏ có tuổi thọ ngắn, tốc độ tăng trưởng nhanh và sản xuất hạt giống cao cũng được gọi là mọc nơi đổ nát.
Sa mạc ở Namaqualand, Khu bảo tồn thiên nhiên Goegap ở Nam Phi có sự phát triển của hoa và cây chóng tàn sa mạc trong mùa xuân ngắn ngủi
Triepeolus osiriformis

| Triepeolus osiriformis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Apidae
Phân họ (subfamilia): Nomadinae
Tông (tribus): Epeolini
Chi (genus): Triepeolus
Loài (species): T. osiriformis
Danh pháp hai phần
Triepeolus osiriformis (Schrottky, 1910) 
Triepeolus osiriformis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1910.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Triplectides pellucens

| Triplectides pellucens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Leptoceridae
Chi (genus): Triplectides
Loài (species): T. pellucens
Danh pháp hai phần
Triplectides pellucens Ulmer, 1912 
Triplectides pellucens là một loài Trichoptera hóa thạch trong họ Leptoceridae.
Tomicephalus

| Tomicephalus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Danh pháp hai phần
Tomicephalus Latreille, 1834 
Tomicephalus là một chi bọ cánh cứng trong họ 
Elateridae.
Chi này được miêu tả khoa học năm 1834 bởi Latreille.
Các loài

Các loài trong chi này gồm:
Tomicephalus abdominalis (Candèze, 1889)
Tomicephalus bicolor Champion, 1896
Tomicephalus bilineatus Schwarz, 1906
Tomicephalus insignis Champion, 1896
Tomicephalus melanotus Champion, 1896
Tomicephalus sanguinicollis Latreille, 1834
Tomicephalus sardioderus Candèze, 1863
Tomicephalus substriatus Candèze, 1863
Tomicephalus uhligi Golbach, 1983
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Trox sordidus

| Trox sordidus |
| --- | --- |
Trox sordidus, adult
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Trogidae
Chi (genus): Trox
Loài (species): T. sordidus
Danh pháp hai phần
Trox sordidus LeConte, 1854 
Trox sordidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.
| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Trox sordidus.
Trox tuberculatus

| Trox tuberculatus |
| --- | --- |
Trox tuberculatus, adult
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Trogidae
Chi (genus): Trox
Loài (species): T. tuberculatus
Danh pháp hai phần
Trox tuberculatus (De Geer, 1774) 
Trox tuberculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogidae.
Trox tuberculatus variation
| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Trox tuberculatus.
Tai biến mạch máu não
Phân loại

Tai biến mạch máu não có thể được phân thành hai loại chính: thiếu máu cục bộ (ischemic stroke) và xuất huyết (hemorrhagic stroke). Đột quỵ do thiếu máu cục bộ là do nguồn cung cấp máu lên não bị gián đoạn, trong khi đột quỵ do xuất huyết là do vỡ mạch máu hoặc cấu trúc mạch máu bất thường. Khoảng 87% trường hợp đột quỵ là do thiếu máu cục bộ, phần còn lại là xuất huyết. Chảy máu có thể phát triển bên trong các khu vực thiếu máu cục bộ, một tình trạng được gọi là "biến đổi xuất huyết". Không biết có bao nhiêu đột quỵ xuất huyết thực sự bắt đầu như đột quỵ do thiếu máu cục bộ.
Phân loại > Định nghĩa

Vào những năm 1970, Tổ chức Y tế Thế giới đã định nghĩa đột quỵ là "tình trạng thiếu hụt thần kinh do mạch máu não gây ra kéo dài hơn 24 giờ hoặc bị gián đoạn do tử vong trong vòng 24 giờ", mặc dù từ "đột quỵ" đã có từ nhiều thế kỷ trước. Định nghĩa này được cho là để phản ánh khả năng hồi phục của tổn thương mô và được đưa ra nhằm mục đích, với khung thời gian 24 giờ được chọn tùy ý. Giới hạn 24 giờ phân chia đột quỵ với cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua, là một hội chứng liên quan đến các triệu chứng đột quỵ sẽ giải quyết hoàn toàn trong vòng 24 giờ. Với sự sẵn có của các phương pháp điều trị có thể làm giảm mức độ nghiêm trọng của đột quỵ khi được đưa ra sớm, nhiều người hiện nay ưa thích các thuật ngữ thay thế, chẳng hạn như đau não và hội chứng mạch máu não thiếu máu cục bộ cấp tính (mô phỏng theo cơn đau tim và hội chứng mạch vành cấp, tương ứng), để phản ánh mức độ khẩn cấp của các triệu chứng đột quỵ và nhu cầu hành động nhanh chóng.
Phân loại > Thiếu máu cục bộ

Trong đột quỵ do thiếu máu cục bộ, lượng máu cung cấp cho một phần não bị giảm, dẫn đến rối loạn chức năng của mô não ở khu vực đó. Có bốn lý do tại sao điều này có thể xảy ra:
Huyết khối (tắc nghẽn mạch máu do cục máu đông hình thành cục bộ)
Thuyên tắc mạch (tắc nghẽn do tắc mạch từ nơi khác trong cơ thể),
Giảm tưới máu toàn thân (giảm cung cấp máu nói chung, ví dụ như sốc)
Huyết khối xoang tĩnh mạch não.
Đột quỵ mà không có lời giải thích rõ ràng được gọi là cryptogenic (không rõ nguồn gốc); các ca này chiếm 30-40% tổng số đột quỵ do thiếu máu cục bộ.
Có nhiều hệ thống phân loại khác nhau cho đột quỵ do thiếu máu cục bộ cấp tính. Phân loại của Dự án Đột quỵ Cộng đồng Oxford (OCSP, còn được gọi là phân loại Bamford hoặc Oxford) chủ yếu dựa vào các triệu chứng ban đầu; Dựa trên mức độ của các triệu chứng, cơn đột quỵ được phân loại là nhồi máu toàn bộ tuần hoàn trước (TACI), nhồi máu một phần tuần hoàn trước (PACI), nhồi máu tuyến lệ (LACI) hoặc nhồi máu tuần hoàn sau (POCI). Bốn thực thể này dự đoán mức độ đột quỵ, vùng não bị ảnh hưởng, nguyên nhân cơ bản và tiên lượng. Phân loại TOAST (Thử nghiệm Tổ chức 10172 trong Điều trị Đột quỵ Cấp tính) dựa trên các triệu chứng lâm sàng cũng như kết quả của các cuộc điều tra thêm; trên cơ sở này, đột quỵ được phân loại là do (1) huyết khối hoặc tắc mạch do xơ vữa động mạch lớn, (2) tắc mạch bắt nguồn từ tim, (3) tắc nghẽn hoàn toàn mạch máu nhỏ, (4) nguyên nhân xác định khác, (5) nguyên nhân chưa xác định (hai nguyên nhân có thể, không xác định được nguyên nhân hoặc điều tra chưa đầy đủ). Người sử dụng các chất kích thích như cocaine và methamphetamine có nguy cơ cao bị đột quỵ do thiếu máu cục bộ.
Phân loại > Xuất huyết

Có hai loại đột quỵ xuất huyết chính:
Xuất huyết trong não, về cơ bản là chảy máu trong chính não (khi một động mạch não bị vỡ, tràn máu vào các mô xung quanh), do xuất huyết trong nhu mô (chảy máu trong mô não) hoặc xuất huyết não thất (chảy máu trong hệ thống não thất của não).
Xuất huyết dưới nhện, về cơ bản là chảy máu xảy ra bên ngoài mô não nhưng vẫn trong hộp sọ, và chính xác là giữa màng nhện và màng mềm (lớp trong cùng mỏng manh của ba lớp màng não bao quanh não).
Hai dạng đột quỵ xuất huyết chính trên đây cũng là hai dạng khác nhau của xuất huyết nội sọ, đó là sự tích tụ của máu ở bất cứ vị trí nào trong vòm sọ; nhưng các hình thức khác của xuất huyết nội sọ, như tụ máu ngoài màng cứng (chảy máu giữa hộp sọ và màng cứng, đó là lớp ngoài cùng dày của màng não bao quanh não) và tụ máu dưới màng cứng (chảy máu trong không gian dưới màng cứng), không được coi "đột quỵ xuất huyết".
Đột quỵ xuất huyết có thể xảy ra trên nền của những thay đổi đối với mạch máu trong não, chẳng hạn như bệnh mạch máu não, dị dạng động mạch não và chứng phình động mạch nội sọ, có thể gây xuất huyết trong nhu mô hoặc dưới nhện.[cần dẫn nguồn]
Ngoài suy giảm chức năng thần kinh, đột quỵ xuất huyết thường gây ra các triệu chứng cụ thể (ví dụ, xuất huyết dưới nhện cổ điển gây ra đau đầu dữ dội được gọi là đau đầu sấm sét) hoặc tiết lộ bằng chứng của chấn thương đầu trước đó.
Các dấu hiệu và triệu chứng

Các triệu chứng đột quỵ thường bắt đầu đột ngột, trong vài giây đến vài phút và trong hầu hết các trường hợp không tiến triển thêm. Các triệu chứng phụ thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng. Vùng não bị ảnh hưởng càng rộng thì càng có nhiều chức năng dễ bị mất. Một số dạng đột quỵ có thể gây ra các triệu chứng bổ sung. Ví dụ, trong xuất huyết nội sọ, vùng bị ảnh hưởng có thể chèn ép các cấu trúc khác. Hầu hết các dạng đột quỵ không liên quan đến đau đầu, ngoại trừ xuất huyết dưới nhện và huyết khối tĩnh mạch não và đôi khi xuất huyết não.