Đội Con Nai (OSS)
Bộ đội Việt – Mỹ > Tổng khởi nghĩa tháng Tám > Hà Nội

Bài chi tiết: Tổng khởi nghĩa Hà Nội
Sau khi Việt Minh giành chính quyền tại Hà Nội và nhiều nơi khác, Thủ tướng Đế quốc Việt Nam Trần Trọng Kim ở Huế nộp đơn xin từ chức. Lực lượng quân đội Nhật tại Việt Nam không có phản ứng đáng kể trước những hoạt động của Việt Minh vì lúc này Nhật đã tuyên bố đầu hàng phe Đồng Minh và đang chờ quân Đồng Minh tới giải giáp, mặt khác vua Bảo Đại và Thủ tướng Trần Trọng Kim đã từ chối lời đề nghị của Tư lệnh quân đội Nhật về việc đem quân Nhật chống lại Việt Minh. Ngày 22 tháng 8, đại diện Phái đoàn Đồng Minh kiêm Trưởng Phái đoàn Hoa Kỳ, Đại úy Archimedes Patti cùng các nhân viên OSS và Jean Sainteny, đại diện chính phủ Pháp, đã có mặt tại Hà Nội, nơi họ được chính phủ, nhân dân Việt Nam chào đón nồng nhiệt. Hà Nội ngập tràn niềm vui cùng những biểu ngữ về độc lập, tự chủ bằng tiếng Anh, tiếng Trung và tiếng Pháp. Sáng ngày 26 tháng 8, Đại úy Patti có một buổi gặp gỡ với các đại diện của Việt Minh, trong đó có Võ Nguyên Giáp. Sau cuộc gặp, Võ Nguyên Giáp mời Patti bước ra ngoài sở chỉ huy của Mỹ để nhân dân chào đón. Những người Mỹ quan sát thấy một cuộc diễu binh của dân quân và các đội tự vệ, theo sau là người dân với những áp phích yêu nước viết bằng tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Trung, tất cả được một tốp 50 binh sĩ hộ tống. Mặc dù Patti bị ấn tượng bởi cuộc trình diễn này, nhưng đối với người Việt Nam nó còn có ý nghĩa sâu sắc hơn. Theo Patti, Võ Nguyên Giáp đã nói với ông rằng,
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, quốc kỳ của chúng tôi xuất hiện trong một nghi lễ quốc tế và quốc ca của chúng tôi vang lên trước thái độ kính trọng của một vị khách nước ngoài. Tôi sẽ nhớ mãi thời khắc này. | ” |
Ngày 23 tháng 8, một đoàn nông dân khoảng 100.000 người tuần hành vào Huế cổ vũ thành lập uỷ ban giải phóng Việt Minh. Mặc dù chỉ huy đơn vị đồn trú Nhật tại Huế đã đề nghị bảo vệ nhà vua, nhưng Bảo Đại từ chối đề nghị này. Trước sức ép của nhân dân, Bảo Đại tuyên bố thoái vị, từ bỏ ngai vàng và trở thành công dân Vĩnh Thụy. Ngày 25 tháng 8, hàng ngàn người tụ tập trước cửa Ngọ Môn xem nhà vua đọc Tuyên ngôn Thoái vị. Vua Bảo Đại mong chính phủ mới đối xử ôn hoà với các đảng phái đối lập để họ có thể góp sức kiến thiết quốc gia và để chứng tỏ chính thể mới xây đắp trên sự đoàn kết quốc dân đồng thời tuyên bố "muốn được làm Dân một nước tự do, hơn làm Vua một nước bị trị".
Patti gặp Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp vào ngày 26 tháng 8 năm 1945 trong bữa trưa ở Hà Nội. Vài ngày sau, Hồ Chí Minh đọc bản thảo Tuyên ngôn Độc lập của Việt Nam cho Patti nghe, và được Patti góp ý chỉnh sửa. Trước ngày diễn ra buổi đọc bản Tuyên ngôn độc lập, Đại úy Patti gửi một bức điện về Côn Minh và Washington để nhắc lại những yêu cầu "không nhiều và đơn giản" của Hồ Chí Minh:
Operational Priority
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bản báo cáo "Operational Priority" được Đại úy Archimedes Patti gửi đi vào đêm ngày 1 tháng 9 năm 1945, trước ngày diễn ra lễ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Vừa có một cuộc hội đàm lâu dài với Chủ tịch Hồ Chí Minh và ông ấy khiến tôi ấn tượng về một con người nhạy bén, cân bằng và có đầu óc chính trị. Những đòi hỏi của ông rất ít ỏi và đơn giản, đó là quyền độc lập có giới hạn, quyền thoát khỏi ách thống trị của người Pháp, quyền được sống như những con người tự do trong một đại gia đình của các quốc gia và cuối cùng là quyền được giao thiệp trực tiếp với thế giới bên ngoài.  Ông ấy tuyên bố rằng trong nhiều năm qua, công việc tuyên truyền trong tổ chức, đào tạo thanh niên và sự chuẩn bị cho ngày này đã khiến họ sẵn sàng cho ít nhất là quyền được chết vì lý tưởng của họ, không nhất thiết là một nền độc lập hoàn toàn. Tôi tin rằng những người này hoàn toàn nghiêm túc, và tôi lo rằng người Pháp sẽ phải đối phó với họ. Tất cả [chúng ta] sẽ phải đối phó với họ. Người Pháp bắt đầu nhận ra sự thật này và họ sẽ đối phó với nó bằng cách đưa cho Việt Minh các điều khoản về nền độc lập của họ. Mặt khác, Việt Nam đủ khôn ngoan để nhìn thấu được thái độ Machiavellian của người Pháp, đặc biệt là của Sainteny, và đã từ chối làm việc với ông ấy. Người An Nam có một lợi thế hơn chúng ta là họ được người Nhật trao trả lại nền độc lập, nên họ coi mình là hoàn toàn tự do khỏi bất kỳ thế lực chủ quyền nào khác, kể cả người Pháp, những người đã núp sau váy người Nhật, và tự nhận mình là bạn của người Mỹ. Nhìn chung Việt Minh đang hoàn toàn làm chủ tình thế chứ không chỉ đơn thuần là nắm trong tay quyền kiểm soát của ba tỉnh lớn. Tổ chức của họ rất chặt chẽ, có chương trình rõ ràng và nhu cầu của họ với thế giới bên ngoài là rất ít. Họ yêu cầu được phép đến thăm Hoa Kỳ với mục đích chính là giáo dục, và mong người Mỹ sẽ gửi các chuyên gia kỹ thuật đến giúp họ phát triển những ngành công nghiệp mà Đông Dương có tiềm năng khai thác. Ngài chủ tịch [Hồ Chí Minh] bảo tôi rằng người Mỹ nên thực hiện một số quyền kiểm soát đối với các lực lượng chiếm đóng của Trung Quốc, và yêu cầu người Trung Quốc nên mua lại nguyên liệu và thực phẩm thay vì yêu cầu trưng dụng chúng trong thời gian chiếm đóng. Hơn nữa, chính ông ấy đã chỉ ra điều này và đã được tôi xác nhận từ các nguồn khác của Nhật Bản và Pháp rằng, do lũ lụt năm nay nên nạn đói có thể sắp xảy ra, và nếu người Trung Quốc cứ tiếp tục phụ thuộc vào Đông Dương để sống trong thời kỳ chiếm đóng, thì tất cả bọn họ sẽ chết đói, cộng thêm việc đó sẽ khiến người An Nam phải chiến đấu chống lại người Trung để bảo vệ sinh kế và gia đình của họ. Người An Nam sẽ kỷ niệm ngày độc lập của người An Nam vào ngày mai với nghi thức trọng thể của người Công giáo và nghi lễ đặc biệt của người Phật giáo. | ” |
— Archimedes Patti, Báo cáo ngày 1 tháng 9 năm 1945
Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập trên Quảng trường Ba Đình tại Hà Nội, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – trùng với ngày Nhật Bản kí văn kiện đầu hàng phe Đồng Minh trên thiết giáp hạm Missouri. Hồ Chí Minh bắt đầu bài phát biểu với những từ trong Bản Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ, chuyển sang Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp, và đối chiếu các giá trị của cả hai văn kiện trên ông với những tội ác của thực dân Pháp. Ông chỉ trích Pháp đã đầu hàng Nhật và ca ngợi Việt Minh đã chiến đấu chống Nhật. Ông khẳng định rằng người Việt Nam giành được độc lập không phải nhờ sự ban ơn của Pháp mà bởi đánh bại Nhật và kết luận,
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | ...Vì những lẽ trên, chúng tôi, chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng:  Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy! | ” |
Sau khi tiếng vỗ tay lắng xuống, mỗi thành viên trong Chính phủ mới đọc tuyên thệ theo nghi lễ. Sau đó Võ Nguyên Giáp đọc diễn văn trước đám đông về các vấn đề hiện nay của Chính phủ, gồm một kế hoạch cho những cuộc bầu cử và thuế. Ông yêu cầu nước Mỹ và Trung Quốc đặc biệt ủng hộ một đất nước còn non trẻ. "Chúng ta có tình cảm đặc biệt đối với Trung Quốc và Mỹ" ông nói với đám đông. "Mỹ là một đất nước dân chủ, không có tham vọng về lãnh thổ, nhưng đã góp phần đặc biệt đánh bại kẻ thù của chúng ta, Nhật Bản. Vì thế chúng ta coi Mỹ như người bạn tốt". Khi chuẩn bị kết thúc bài diễn văn, Võ Nguyên Giáp nói: "Như ngài Roosevelt đã từng nói, áp bức và tàn bạo đã làm cho chúng ta biết ý nghĩa của tự do". Khi buổi lễ đang diễn ra, hai máy bay tiêm kích P-38 Lightning của Không lực Lục quân Hoa Kỳ đã bay sà xuống thấp ngay trên đám đông, một sự kiện đại diện cho lời chào mừng của Hoa Kỳ dành cho chính quyền non trẻ của Việt Nam.
Buổi lễ có sự góp mặt của Đại úy Archimedes Patti và phái đoàn Hoa Kỳ, và họ đeo băng quốc kỳ Hoa Kỳ, ấn định rằng họ là "những người bạn" của nước Việt Nam mới. Khi các nghi lễ kết thúc, Patti và các nhân viên Hoa Kỳ đi cùng chậm rãi rẽ đám đông để về sở chỉ huy của họ tại toà nhà Gautier. Để tránh bất cứ sự đối đầu nào có thể xảy ra giữa "những người Việt đang phấn khích" với "những người Pháp thất vọng", Patti mời những người Mỹ có mặt tại Hà Nội cùng tham gia với đội OSS tổ chức một "lễ kỷ niệm đơn giản - sự kiện 4 tháng 7 của Việt Nam không có pháo hoa". Bữa tiệc tại sở chỉ huy OSS khá đông, vì vào ngày 2 tháng 9 số lượng người Mỹ tại Hà Nội đã tăng lên đáng kể.
Ngày 9 tháng 9, Thiếu tá Thomas và Đội Nai về Hà Nội, và họ được sắp xếp nghỉ ngơi trong những ngôi nhà được Việt Minh chuẩn bị và được phép đi thăm quan Hà Nội. Cùng ngày hôm đó, Đội Con Nai chấm dứt sứ mệnh ở Hà Nội, và về nước vào ngày 16 tháng 9. Cùng ngày hôm đó, Chuẩn tướng Phillip D. Gallagher, dưới danh nghĩa là cố vấn cho lực lượng quân sự Đồng Minh dẫn đầu bởi đoàn của chính phủ Tưởng Giới Thạch, đã có mặt tại Hà Nội để giúp chuẩn bị cho việc giải giáp quân Nhật. Thay vì gặp gỡ với các đại diện của Pháp, ngày 22 tháng 9, Gallagher cùng Patti đến gặp Hồ Chí Minh. Khác với những thông tin Gallagher nhận được khi ở Côn Minh, thì Hồ Chí Minh là một "nhà cách mạng lão luyện và là một tù nhân chính trị nhiều lần, một người cộng sản", và "mong những người An Nam có thể được trao cho độc lập". Dù vậy, Gallagher vẫn tin rằng "chúng ta [người Mỹ] không có tiếng nói gì trong chuyện này".