stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Aline Rocha
Sự nghiệp > Đua xe lăn

Tính đến năm 2017, Rocha đã 4 lần giành chiến thắng trong Hội thi chạy đường trường São Silvestre (Corrida Internacional de São Silvestre). Năm 2015, cô về nhất tại các nội dung 100 mét, 400 mét và 800 mét ở Đại hội thể thao bang São Paulo (Jogos Regionais do Estado de São Paulo). Cuối năm đó, cô lập kỷ lục quốc gia sau khi cán đích ở vị trí thứ ba tại cuộc thi đua xe lăn quốc tế Oita với thời gian là 01:49:37. Tại kỳ Thế vận hội người khuyết tật Mùa hè 2016, Rocha về thứ 9 chung cuộc trong nội dung 1500 mét T54. Ở nội dung marathon T54, cô cán đích ở vị trí thứ 10, bị các đối thủ khác bỏ lại ở sau quãng đường 18 km. Còn trong nội dung 5000 mét T54, Rocha  không vượt qua được vòng loại. Tại cuộc thi Marathon London 2019, Rocha cán đích ở vị trí thứ 10 chung cuộc.
Tại cuộc thi Marathon Berlin năm 2021, Rocha xuất sắc cán đích ở vị trí thứ ba. Tại cuộc thi marathon tổ chức ở London cuối năm đó, cô xếp thứ năm chung cuộc. Chiếc xe lăn của Rocha bị xẹp lốp vài phút trước khi cuộc đua bắt đầu.
Sự nghiệp > Trượt tuyết

Năm 2017, Rocha tham gia Cúp trượt tuyết băng đồng thế giới tổ chức ở Ukraina. Tại kỳ Thế vận hội Người khuyết tật mùa đông 2018 tổ chức ở Pyeongchang, Hàn Quốc, Rocha vinh dự đại diện cho Brasil tham gia cuộc thi, qua đó trở thành người phụ nữ đầu tiên của quốc gia này tham gia thi đấu tại một kỳ thế vận hội người khuyết tật Mùa đông. Cô cũng được chọn làm người cầm cờ Brasil trong lễ diễu hành khai mạc thế vận hội. Trong kỳ thế vận hội này, cô cán đích thứ 12 trong nội dung trượt ngồi cự ly 5 km, về thứ 15 nội dung trượt ngồi cự ly 12 km và cán đích ở vị trí thứ 22 tại vòng loại nội dung trượt ngồi nước rút cổ điển cự ly 1,5 km  Rocha cũng tham gia hai chặng của nội dung tiếp sức hỗn hợp 4 x 2,5 km. Ở nội dung này, đội tuyển của cô xếp ở vị trí cuối cùng.
Tại kỳ Cúp trượt tuyết người khuyết tật Thế giới 2021 tổ chức ở Kranjska Gora, Slovenia, Rocha tham gia nội dung 5 km và cán đích ở vị trí thứ ba. Tháng 10 cùng năm, cô tham dự Giải vô địch trượt tuyết dành cho người khuyết tật Rollerski. Vào tháng 1 năm 2022, Rocha xếp ở vị trí thứ 4 nội dung trượt ngồi cự ly 15 km tại Giải vô địch thể thao trượt tuyết thế giới năm 2021 ở Na Uy.
Tại kỳ Thế vận hội người khuyết tật Mùa đông 2022 ở Bắc Kinh, Trung Quốc, Rocha tiếp tục đại diện cho Brasil tham dự đại hội. Cô và Cristian Ribera là những người có vinh dự cầm cờ cho quốc gia mình tại lễ diễu hành khai mạc thế vận hội. Cô về đích thứ 7 nội dung trượt ngồi cự ly 15 km và thứ 10 nội dung trượt ngồi cự ly 7,5 km  Ở vòng bán kết nội dung trượt ngồi nước rút cự ly 1,5 km, Rocha cán đích ở vị trí thứ năm, do đó, cô không đủ điều kiện tham gia trận chung kết.
Phật Dược Sư

| Dược Sư Lưu Ly Quang Phật |
| --- | --- |
Tôn Ảnh Phật Dược Sư Theo Mật Tông
Phạn: Bhaiṣajyaguru (भैषज्यगुरु)  Bhaiṣaijya guru vaiḍuria prabhà ràjàya tathàgatàya  Bhaiṣaijya guru vaiḍuria prabhà ràjàya tathàgatàya Bhaiṣaijya guru tathàgatàya Bhaiṣaijya guru vaiḍuria tathàgatàya Mahà Bhaiṣaijya ràja buddha
Trung: Yàoshīfó (藥師佛); Yàoshīrúlái (藥師如來)
Nhật: Yakushi (薬師); Kusurishi Nyorai (薬師如来)
Hàn: Yaksayeorae, Yaksabul (약사여래, 약사불)
Mông Cổ: Оточ Манла
Thái: พระไภษัชยคุรุไวฑูรยประภาตถาคต
Tây Tạng: སངས་རྒྱས་སྨན་བླ། Sanggye Menla
Việt: Phật Dược Sư  Dược Sư Lưu Ly Quang Phật  Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Như Lai  Dược Sư Như Lai  Dược Sư Lưu Ly Như Lai  Tiêu Tai Diên Thọ Dược Sư Phật  Đại Y Vương Phật
Thông tin
Tôn kính bởi: Đại thừa, Kim Cương thừa
Thuộc tính: Chữa bệnh
 Cổng thông tin Phật giáo
Phật Dược Sư (tiếng Phạn: bhaiṣajyaguru; chữ Hán: 藥師佛; nghĩa là "vị Phật thầy thuốc") (xem các tên gọi khác) là vị Phật đại diện cho sự trọn vẹn của Phật quả ngự cõi phía đông (là cõi Tịnh Lưu ly). Tranh tượng của vị Phật này hay được vẽ với tay trái cầm thuốc chữa bệnh và tay phải kết Ấn thí nguyện.
Phật Dược Sư thường được thờ chung với Phật Thích Ca Mâu Ni và A Di Đà, trong đó phật Dược Sư đứng bên trái còn Phật A Di Đà đứng bên phải Phật Thích Ca. Trong kinh Dược Sư, hiện nay chỉ còn bản chữ Hán và chữ Tây Tạng, người ta đọc thấy 12 lời nguyện của vị Phật này, thệ cứu độ chúng sinh, với sự giúp đỡ của chư Phật, Bồ Tát và 12 vị Hộ pháp và Thiên vương.
Tại Trung Quốc, Tây Tạng, Nhật Bản và Việt Nam, Phật Dược Sư được thờ cúng rộng rãi.
Tên gọi

Các tên gọi khác của Phật Dược Sư là Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Phật (bhaiṣajyaguruvaidūrya-prabha-buddha; 藥師琉璃光佛), Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Như Lai (Phạn: Bhaiṣaijya guru vaiḍuria prabhà ràjàya tathàgatàya), Dược Sư Như Lai (Phạn: Bhaiṣaijya guru tathàgatàya), Dược Sư Lưu Ly Như Lai (Phạn: Bhaiṣaijya guru vaiḍuria tathàgatàya), Đại Y Vương Phật (Phạn: Mahà Bhaiṣaijya ràja buddha), Vương Thiện Đạo, do bổn nguyện của ngài là "cứu tất cả các bệnh khổ cho các chúng sinh" cho nên còn có tên Tiêu Tai Diên Thọ Dược Sư Phật.
Danh hiệu

Thông Thường có 7 Đức Phật Dược Sư, hoặc 8 Đức Dược Sư (nếu cộng thêm Đức Thích Ca Mâu Ni), hạnh nguyện của các Ngài rất tương đồng như giúp chúng sinh được cứu khổ ban vui, sinh vào thiện đạo,thân hình đầy đủ các căn, được giàu có, xinh đẹp, thọ mạng dài lâu, tiêu trừ các tội lỗi về phạm giới khuyết giới, tiêu trừ các tội trộm cắp nghèo khó, giúp trừ các bệnh khổ thân tâm ma quỷ ám hại, được vãng sinh Tịnh Độ....
Bản Hán văn bên Trung Quốc nguyên có 7 bộ Kinh Dược Sư tương ứng với công đức bản Nguyện của 7 vị Phật gọi là Kinh Thất Phật Dược Sư Bản Nguyện Công Đức phần nói về 6 Đức Dược Sư là Quyển Thượng và phần nói về Đức Dược Sư Lưu Ly Quang là quyển hạ, tuy vậy khi truyền sang Việt Nam thì chỉ có 1 bộ Bản Nguyện Công Đức của Phật Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai do Ngài Pháp Sư Huyền Trang dịch, nguyên nhân cũng do một phần Việt Nam thịnh hành pháp môn Trì danh hiệu Phật.
Danh hiệu của 7 Vị Như Lai như sau:
| Thứ Tự | Danh hiệu | Cõi Tịnh Độ | Ghi Chú |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Thiện Danh Xưng Cát Tường Vương Như Lai | Quang Thắng Thế giới | Toàn thân màu vàng |
| 2 | Bảo Nguyệt Trí Nghiêm Quang Âm Tự Tại Vương Như Lai | Diệu Bảo Thế giới | Toàn thân màu vàng đỏ |
| 3 | Kim Sắc Bảo Quang Diệu Hạnh Thành Tựu Như Lai | Viêm Mãn Hương Tích Thế giới | Toàn thân màu vàng nhạt |
| 4 | Vô Ưu Tối Thắng Cát Tường Vương Như Lai | Vô Ưu Thế giới | Toàn thân sắc hồng |
| 5 | Pháp Hải Lôi Âm Như Lai | Pháp Tràng Thế giới | Toàn thân màu xanh lá cây |
| 6 | Pháp Hải Thắng Huệ Du Hý Thần Thông Như Lai | Thiện Trụ Bảo Hải Thế giới | Toàn thân sắc đỏ |
| 7 | Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Như Lai | Tịnh Lưu Ly Thế giới | Toàn thân màu xanh ngọc lưu ly |
Các lời nguyện

Phát hào quang chiếu sáng mọi chúng sinh.
Cho chúng sinh biết đến Nhất thiết trí của mình.
Cho chúng sinh thực hiện được ước nguyện.
Hướng dẫn chúng sinh đi trên đường Đại thừa.
Giúp chúng sinh giữ giới hạnh.
Giúp chúng sinh chữa lành các thứ bệnh do sáu giác quan sinh ra.
Chữa bệnh thuộc về thân tâm cho mọi chúng sinh.
Cho phụ nữ tái sinh trở thành nam giới.
Tránh cho chúng sinh khỏi rơi vào tà kiếp và giúp trở về chính đạo.
Tránh cho chúng sinh khỏi tái sinh trong thời mạt pháp.
Đem thức ăn cho người đói khát.
Đem áo quần cho người rét mướt.
Đà-la-ni và chân ngôn

Theo kinh Dược Sư Bổn nguyện công đức thì khi Phật Dược Sư nhập định tên là định diệt trừ tất cả các khổ não cho chúng sanh thì Ngài nói Đà-la-ni:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Nam mô bạc già phạt đế, bệ sái xã, lũ lô thích lưu ly bát lặc bà, hắc ra xà giả. Đát tha yết đa da, a ra hắc đế. Tam miệu tam bột đà da, đát điệt tha. Án, bệ sát thệ, bệ sát thệ, bệ sát xã, tam một yết đế tóa ha. | ” |
— Phật Dược Sư
Trong đó, câu cuối của Đà-la-ni: oṃ bhaiṣajye bhaiṣajye bhaiṣajya-samudgate svāhā được xem như là chân ngôn của Phật Dược Sư. Ngoài ra còn nhiều câu chú khác được sử dụng trong các trường phái khác nhau của Kim Cương thừa.
Tiểu chú có tên gọi là Dược Sư Phật tâm chú:
Ở Phật giáo Tây Tạng

Hành trì Đức Phật Dược sư, the Supreme Healer (hay Sangye Menla ở Tây Tạng) không chỉ là một phương thuốc mạnh mẽ để chữa bệnh và tăng sức mạnh chữa lành bệnh cho bản thân và người khác, mà còn giúp chiến thắng khổ đau bên trong, cả sự hận thù và ngu dốt, như vậy hành thiền qua Đức Phật Dược sư có thể giúp giảm bệnh tật và đau khổ về thể chất và tinh thần.
Thần chú Đức Phật Dược sư cực kỳ mạnh mẽ để chữa lành bệnh tật và thanh lọc nghiệp xấu. Một hình thức thực hành từ vị Phật thầy thuốc được thực hiện khi một người bị bệnh nặng. Bệnh nhân phải trì chú này 108 lần trên một ly nước. Nước trong ly bây giờ được tin là sự ban phước lành bởi sức mạnh của thần chú và sự gia trì của chính đức Phật Dược sư, sau đó nước được cho bệnh nhân uống. Phương pháp này được thực hành lặp lại hằng ngày cho đến khi bệnh được chữa khỏi.
Chư vị quyến thuộc

Hai Vị Bồ Tát: hai vị này ở cõi Tịnh Lưu Ly, giữ vững được Kho Báu Chính Pháp của Phật Dược Sư và sau này sẽ lên Ngôi Phật:
| 1 | Nhật Quang Biến Chiếu Bồ Tát |
| --- | --- |
2: Nguyệt Quang Biến Chiếu Bồ Tát
. Tám vị Bồ Tát Dược sư
| --- | --- |
1.: Văn Thù  Sư Lợi Bồ Tát
2.: Quán Thế Âm Bồ Tát
3.: Ðại Thế Chí Bồ Tát
4.: Vô Tận Ý Bồ Tát
5.: Bữu Ðàn Hoa Bồ Tát
6.: Dược Vương Bồ Tát
7.: Dược Thượng Bồ Tát
8.: Di Lặc Bồ Tát
Mười Hai Đại tướng Dược Xoa là các Hộ pháp phò trợ các hành giả tu trì pháp Dược Sư, còn gọi là: Kim Cang Lực Sĩ. Ngoài ra 12 vị này còn có 84.000 quyến thuộc
| Thứ Tự | Danh hiệu phiên âm | Hán dịch | Là Hóa Thân Của Phật, Bồ-tát | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Cung Tỳ La | Cực Uý | Di Lặc Bồ-tát | Thân vàng, tay cầm bảo xử |
| 2 | Phạt Chiết La | Kim Cang | Đại Thế Chí Bồ-tát | Thân Trắng, tay cầm bảo kiếm |
| 3 | Mê Súy La | Chấp Nghiêm | Phật A Di Đà | Thân Vàng, tây cầm bổng hoặc độc cổ |
| 4 | An Để La | Chấp Tinh | Quán Thế Âm Bồ-tát | Thân xanh lục, tay cầm bảo chùy hoặc bảo châu |
| 5 | Át Nể La | Chấp Phong | Ma Lợi Chi Bồ-tát | Thân đỏ, tay cầm bảo xoa hoặc mũi tên |
| 6 | San Để La | Cư Ngoại | Hư Không Tạng Bồ-tát | Thân khói lam, tay cầm bảo kiếm hoặc loa bối |
| 7 | Nhân Đạt La | Chấp Lực | Địa Tạng Bồ-tát | Thân đỏ, tay cầm bảo côn hoặc mâu |
| 8 | Ba Di La | Chấp Ẩm | Văn Thù Sư Lợi Bồ-tát | Thân đỏ, tay cầm bảo chùy hoặc cung tên |
| 9 | Ma Hổ La | Chấp Ngôn | Phật Dược Sư | Thân trắng, tay cầm rừu búa |
| 10 | Chân Đạt La | Chấp Tưởng | Phổ Hiền Bồ-tát | Thân vàng, tay cầm quyến sách hoặc bảo bổng |
| 11 | Chiêu Đổ La | Chấp Động | Kim Cang Thủ Bồ-tát | Thân xanh, tay cầm bảo chùy |
| 12 | Tỳ Yết La | Viên Tác | Phật Thích Ca | Thân đỏ, tay cầm bảo luân hoặc tam cổ |
Các Bản dịch Kinh

| Tên Kinh | Dịch giả | niên đại dịch | ghi chú |
| --- | --- | --- | --- |
| Kinh Bạt trừ quá tội sinh tử đắc độ | Bạch Thi Lợi Mật Đa La | 317-322 Đông Tấn | Xếp vào quyển 12 Kinh Quán Đỉnh, dịch từ Phạn sang Hán |
| Kinh Dược Sư Lưu Ly Quang | Huệ Giản | 457, Lưu Tống | dịch từ Phạn sang Hán |
| Kinh Dược Sư Như Lai Bản Nguyện Công Đức | Đạt Ma Cấp Đa | 615, Tùy | dịch từ Phạn sang Hán |
| Kinh Dược Sư Lưu Ly Như Lai Bản Nguyện Công Đức | Huyền Trang | 650, Đường | dịch từ Phạn sang Hán |
| Kinh Dược Sư Lưu Ly Quang Thất Phật Bản Nguyện Công Đức | Nghĩa Tịnh | 707, Đường | Xếp vào tập 14 Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh, dịch từ Phạn sang Hán |
| Kinh Dược Sư | Tuệ Nhuận | khoảng năm 1935,Bảo Đại, Nhà Nguyễn, Việt Nam | dịch từ Hán sang Việt |
Tích truyện

Ở Thiên Trúc có người đàn ông vốn dòng giàu sang phú quý, sau làm ăn sa sút đến độ nghèo phải đi ăn xin. Ban đầu thân bằng còn giúp sau đó thân sơ khi nhìn thấy ông đều đóng cửa không tiếp, từ đó gọi là ông Bế Môn. Một hôm, trong tâm niệm buồn, ông đi đến một ngôi chùa thờ Phật Dược Sư, chấp tay đi nhiễu quanh tượng phật, chí thành sám hối, sau đó ngồi xuống chí tâm chí thành niệm Phật Dược Sư: Nam Mô Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai. Đến đêm cuối ngày thứ 5 thì khi thân tâm mê mệt bỗng thấy Phật Dược Sư thân tướng tuyệt hảo hiện lên bảo: "Do ngươi sám hối và niệm danh hiệu Ta nên túc nghiệp đã dứt, sẽ được hưởng cảnh giàu sang. Mau về ngôi nhà cũ của cha mẹ người, khai quyệt nền sẽ tìm được kho báu." Tỉnh Lại, ông lễ tạ Phật rồi về lại ngôi nhà xưa, trải 2 ngày dọn dẹp đào bới nền nhà theo lời Phật, ông tìm được chum vàng bạc của tổ tiên xưa để lại. Ông lại giàu có, nhà cửa huy hoàng, tôi đòi sung túc như cũ.(theo Tam Bảo Ký)
Đời Đường, ông Trương Tạ Phu bị bệnh đau nặng. Gia đình thỉnh chư tăng tụng kinh Dược Sư suốt 7 ngày đêm. Đêm hoàn mãn, Trương nằm mơ thấy mình được chư Tăng đem Kinh đắp lên người. Tỉnh dậy thấy bệnh lui giảm rồi lành hẳn. Ông đem chuyện này kể cho người nhà biết và tin rằng mình lành bệnh là do công đức tụng kinh Dược Sư. (theo Tam Bảo Ký)
Tranh tượng

Phật Dược Sư chữa bệnh bằng cử chỉ tập trung vào hạnh phúc của chính mình (năng lượng Kundalini) và cử chỉ ban sức khỏe (mở tay phải cho tất cả những người bệnh trên trái đất).
Bản khắc trên vầng hào quang của bức tượng Bhaisajyaguru ở Chùa Hōryū-ji. Dài khoảng 27cm, rộng 12cm.
Chùa Dược Sư ở Sasaguri, Fukuoka, Nhật Bản.
Tượng Phật Dược Sư trong Viện bảo tàng Quốc gia Gyeongju, bảo vật số 28 của Hàn Quốc.
Chú thích

1 2  Huyền Thanh (2006). “DƯỢC SƯ PHÁP ĐÀ LA NI KINH (Bhaisajyaguru Dharani)” (PDF).
↑  “Trích nguyện lớn thứ tám: Tôi nguyện đời sau, khi đắc đạo bồ đề. Nếu có người nữ nào bị trăm nỗi xấu của thân phận người nữ, bức bách não hại, chán ngán vô cùng, muốn bỏ thân nữ. Nếu được nghe danh hiệu tôi rồi, tất cả đều được đổi thân nữ thành thân nam, đủ tướng trượng phu, cho đến chứng đạo vô thượng bồ đề”. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2011.
↑  “Sutra of the Medicine Buddha” (PDF). Truy cập ngày 15 tháng 4 năm 2007. Đã bỏ qua văn bản “Ven. Hsuan Jung” (trợ giúp)
1 2  “Hạnh nguyện của đức Dược Sư Như Lai”.
| x t sPhật giáo Việt Nam |
| --- | --- | --- |
| Phật |  Thích Ca Mâu Ni  A-di-đà  Phật Dược Sư  Đại Nhật Như Lai  Phật Mẫu  Duyên giác  |  |
| Bồ Tát |  Quán Thế Âm (Quan Âm)  Văn-thù-sư-lợi  Phổ Hiền  Địa Tạng Bồ Tát  Đại Thế Chí  Bát bộ Kim Cương  Di-lặc  Phật Mẫu Chuẩn Đề  |  |
| Tăng già |  Ma-ha-ca-diếp  A-nan-đà  Mục Kiền Liên  Bồ-đề-đạt-ma  Huyền Trang  |  |
 Đại Thừa  Tịnh độ tông  Thiền  Đát-đặc-la  Truyện thần thoại Việt Nam  Tín ngưỡng Việt Nam
Đế quốc Khmer

Đế quốc Khmer hay Đế quốc Angkor (tiếng Khmer cổ: កម្វុជ; chuyển tự Latinh: Kambuja) là một cựu đế quốc rộng lớn nhất Đông Nam Á với diện tích lên đến 1 triệu km²,từ năm 802- 1431, đóng trên phần lãnh thổ hiện nay thuộc Campuchia, Miền Nam Việt Nam, Lào và Thái Lan. Đế quốc Khmer, tách ra từ Vương quốc Chân Lạp, đã từng cai trị và có phần đất phiên thuộc mà ngày nay thuộc lãnh thổ của các quốc gia: Lào, Thái Lan và miền nam Việt Nam
Trong quá trình tạo lập nên đế chế này, người Khmer đã có các mối quan hệ thương mại với đế quốc Java và sau đó với đế quốc Srivijaya giáp biên giới đế quốc Khmer về phía nam. Di sản lớn nhất của Đế quốc Khmer là Angkor - kinh đô của Đế quốc này vào thời cực thịnh của nó. Angkor là chứng tích của sức mạnh và sự thịnh vượng của Đế quốc Khmer và cũng là hiện thân của nhiều tín ngưỡng mà nó đã mang trong mình. Các tôn giáo chính thức của đế chế này là: Ấn Độ giáo, Phật giáo Đại thừa cho đến khi Phật giáo Nam truyền chiếm ưu thế sau khi được du nhập từ Sri Lanka vào thế kỷ 13.
Sự khởi đầu của Đế quốc Khmer theo truyền thống được xác định là vào năm 802, khi hoàng tử Khmer Jayavarman II tự xưng là chakravartin (nghĩa đen là 'người cai trị toàn cầu', tước hiệu tương đương với 'hoàng đế') ở vùng núi Phnom Kulen. Mặc dù sự kết thúc của Đế chế Khmer theo truyền thống được đánh dấu bằng sự sụp đổ của Angkor vào tay Vương quốc Ayutthaya của Xiêm vào năm 1431, nhưng lý do dẫn đến sự sụp đổ của đế chế này vẫn còn được các học giả tranh luận. Các nhà nghiên cứu đã xác định rằng sau một thời kỳ mưa gió mùa mạnh là hạn hán nghiêm trọng trong khu vực, gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng thủy lực của đế quốc. Sự thay đổi giữa hạn hán và lũ lụt cũng là một vấn đề, có thể khiến cư dân phải di cư về phía nam và rời xa các thành phố lớn của đế quốc.
Lịch sử của Angkor với vai trò là trung tâm của đế quốc Khmer lịch sử cũng là lịch sử Khmer từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 15. Từ đế quốc Khmer và cũng từ khu vực Angkor - không có một ghi chép bằng văn bản nào còn sót lại đến ngày này mà chỉ có những văn bản được khắc chạm trên đá. Do đó những gì còn được biết đến ngày nay về nền văn minh Khmer lịch sử được chủ yếu tham khảo từ các nguồn:
Khai quật khảo cổ, phục dựng lại và điều tra.
Các bản chạm khắc trên bia và trên đá ở các đền ghi chép lại những chiến công chính trị và tôn giáo của các triều hoàng đế.
Các bức phù điều trên các bức tường của các đền đài miêu tả các cuộc hành quân, cuộc sống ở trong cung, các cảnh chợ búa và các cảnh sinh hoạt thường ngày của dân chúng.
Các ghi chép còn lưu lại được của các sứ thần, nhà buôn và những người lữ hành Trung Hoa xưa.
Sự khởi đầu của kỷ nguyên Vương quốc Khmer Angkor được cho là bắt đầu từ năm 802 sau Công nguyên. Trong năm này, vua Jayavarman II đã tự xưng "Chakravartin" (vua của thiên hạ). 
Đế quốc đã kết thúc với sự sụp đổ của Angkor vào thế kỷ thứ 15.
Từ nguyên

Các học giả hiện đại thường gọi đế quốc này là "Đế quốc Khmer" (Khmer: ចក្រភពខ្មែរ) hoặc "Đế quốc Angkor" (Khmer: ចក្រភពអង្គរ), cái tên sau được đặt theo tên thủ đô Angkor.
Đế chế này tự gọi mình là Kambuja (tiếng Phạn: កម្ពុជ; tiếng Khmer cổ: កម្វុជ; tiếng Khmer: កម្ពុជ) hoặc Kambujadeśa (tiếng Phạn: កម្ពុជទេស, nghĩa đen là 'đất nước Kambuja'; tiếng Khmer cổ: កម្វុជទេឝ; tiếng Khmer: កម្ពុជទេស), những cái tên tiền hiện đại của Campuchia hiện đại.
Lịch sử > Thành lập

Jayavarman II là một hoàng tử của triều đại Sailendra ở Java như là một con tin hoàng gia của vương quốc chư hầu của Java hay là đến để học tập (hoặc cả hai) vẫn chưa được khẳng định. Nhờ thời gian ở Java, ông đã mang nghệ thuật và văn hóa của triều đình Sailendran của Java về cho triều đình Khmer. Sau khi trở về nhà ở vương quốc Chân Lạp, ông đã nhanh chóng xây dựng thế lực của mình, đánh bại nhiều vị vua khác và năm 790 trở thành hoàng đế của vương quốc Khmer. Trong những năm tiếp theo, ông đã mở rộng lãnh thổ của mình và cuối cùng đã thành lập kinh đô mới Hariharalaya gần thị xã Roluos của Campuchia ngày nay. Do vậy, ông đã đặt nền móng cho kinh đô Angkor trải dài đến 15 km về phía tây bắc. Năm 802, ông tự xưng Chakravartin (vua thiên hạ) bằng một lễ đăng quang theo phong cách Ấn Độ giáo. Bởi thế, ông không những trở thành một vị vua được thần thánh sắc phong và vô địch mà còn đồng thời tuyên bố sự độc lập của vương quốc mình khỏi vương quốc Java. Jayavarman II mất năm 834.
Lịch sử > Củng cố

Indravarman I, vị vua thứ tư của Đế quốc Khmer, đã củng cố vững chắc đất nước mình với những chương trình xây dựng lớn, bao gồm hệ thống thủy lợi và các đền đài, nhờ vào của cải giành được thông qua mậu dịch và nông nghiệp. Công trình đầu tiên là đền Preah Ko và các công trình thủy lợi.
Con Indravarman I là Yasovarman I (trị vì từ 889 - 915), là người thiết lập một kinh đô mới Yasodharapura - thành phố đầu tiên của Angkor. Ngôi đền trung tâm của thành phố được xây ở Phnom Bakheng, một ngọn đồi cao 60 m giữa đồng bằng trong khu vực Angkor. Dưới triều Yasovarman I công trình Đông Baray cũng được tạo dựng, đây là công trình hồ chứa nước có kích thước 7,5 x 1,8 km.
Lịch sử > Rối loạn

Vào đầu thế kỷ 10, sau khi Yasovarman I qua đời, đế quốc Khmer lập tức bị chia rẽ. Vua Harshavarman I và Ishanavarman II (em của Harshavarman I) phải vất vả giữ ngôi báu trước sự tranh giành của người chú - Jayavarman IV. Người chú bị đánh lui khỏi Angkor và đã thiết lập một kinh đô mới ở Koh Ker, cách Angkor khoảng 100 km. Sau khi Ishanavarman II qua đời, Jayavarman IV lên làm vua.
Con của Jayavarman IV là Harshavarman II nối ngôi cha được 3 năm thì bị em họ là Rajendravarman II cướp ngôi.
Lịch sử > Phát triển

Rajendravarman II dời đô trở về Yasodharapura. Nhiều học giả cho rằng Rajendravarman II đã xây dựng một chế độ chính trị trung ương tập quyền, tăng cường sự quản lý trực tiếp đối với các thủ lĩnh địa phương. Ông bắt đầu bắt đầu các dự án xây dựng lớn mà các vua đầu tiên đã dự tính và đã cho thiết lập một loạt các đền ở khu vực Angkor; trong đó có Đông Mebon, trên một cù lao của Đông Baray, và nhiều đền thờ Phật và chùa. Năm 950, chiến tranh lần đầu nổ ra giữa đế quốc Khmer và Vương quốc Chămpa ở phía đông (ngày nay là miền Trung Việt Nam).
Từ năm 968 đến 1001 là thời kỳ trị vì của con trai Rajendravarman II, Jayavarman V. Ông ta đăng quang sau khi vượt qua các hoàng thân khác. Giai đoạn trị vì của ông phần lớn là thời kỳ thanh bình, đánh dấu bởi sự phát triển thịnh vượng và phát triển rực rỡ nền văn hóa. Ông cho thiết lập một kinh đô mới gần Yashodharapura, Jayenanagari. Dưới triều của vua Jayavarman V có các nhà triết học, các học giả và các nghệ sĩ. Các ngôi đền mới cũng được xây dựng, trong đó, quan trọng nhất là Banteay Srei, được xem như công trình có tính nghệ thuật và thẩm mỹ bậc nhất của Angkor và Ta Keo là ngôi đền đầu tiên của Angkor xây hoàn toàn bằng sa thạch.
Lịch sử > Trở thành đế quốc

Sau cái chết của Jayavarman V là vài năm xung đột. Vua Udayadityavarman I vừa lên ngôi đã bị Jayavirahvarman lật đổ. Rồi đến lượt Jayavirahvarman bị Suryavarman I (trị vì 1010 - 1050) giành mất ngôi báu. Suốt thời kỳ trị vì của mình, Suryavarman I phải chiến đấu trấn áp các đối thủ mưu toán lật đổ mình bằng bạo lực. Ông là vị vua Khmer đầu tiên sống phải xây thành để bảo vệ mình và hoàng cung. Ông đã mở rộng vương quốc của mình đến tỉnh Lopburi của Thái Lan ngày nay, về phía nam đến eo đất Kra. Tại Angkor, việc xây dựng Tây Baray bắt đầu dưới triều Suryavarman I, một hồ chứa nước thứ 2 và rộng hơn hồ Đông Baray với kích thước 8 x 2,2 km.
Nửa cuối thế kỷ 11 và đầu thế kỷ 12 trong lịch sử Campuchia là thời kỳ của các cuộc tranh giành quyền lực tàn bạo. Sau đó đến thời kỳ huy hoàng dưới sự cai trị của Suryavarman II. Dưới sự cai trị của ông, ngôi đền lớn nhất của Angkor được xây dựng trong khoảng thời gian 37 năm: Angkor Wat, là nơi thờ thần Vishnu. Ông đã xâm chiếm vương quốc Haripunjaya của dân tộc Môn đến phía tây (ngày nay là miền Trung Thái Lan) và một khu vực xa hơn về phía tây của vương quốc Pagan (Myanmar ngày nay), phía nam lấn về khu vực bán đảo Malay đến vương quốc Grahi (nay là tỉnh Nakhon Si Thammarat của Thái Lan), về phía đông lấy nhiều tỉnh của Champa, về phía bắc đến biên giới phía bắc của Lào ngày nay. Sự kết thúc của hoàng đế Suryavarman II không được rõ ràng lắm. Văn bia cuối cùng ghi nhận tên ông có liên quan đến cuộc xâm lược Đại Việt là từ năm 1145. Có lẽ ông qua đời trong một cuộc hành quân trong khoảng thời gian từ năm 1145 đến 1150.
Thời kỳ tiếp theo các vua trị vì trong thời gian ngắn và bị vị vua sau lật đổ bằng vũ lực. Cuối cùng, năm 1177, Khmer đã bị quân Chămpa đánh bại trong sự kiện thủy chiến Tonlé Sap và bị chiếm đóng trong một thời gian ngắn.
Lịch sử > Huy hoàng

Jayavarman VII (trị vì từ 1181-1219) đã tập hợp một đội quân, đánh đuổi quân Chăm Pa và giành lại kinh đô Yasodharapura. Năm 1181, ông lên ngôi và tiếp tục chiến tranh với Chăm Pa trong suốt 22 năm cho đến khi đánh bại nước này vào năm 1203 và xâm chiếm phần lớn lãnh thổ của Chăm Pa.
Jayavarman VII được coi là vị hoàng đế vĩ đại cuối cùng của Angkor không chỉ vì những chiến công của ông chống lại quân Chăm Pa mà còn là một người cai trị không phải là bạo chúa như cách các hoàng đế trước đó đã cai trị vì ông là người thống nhất đế quốc này và trên cả là do các công trình xây dựng được tiến hành dưới thời kỳ cai trị của ông. Kinh đô mới có tên gọi là Angkor Thom (có nghĩa là: "Thành phố vĩ đại") được xây dựng. Ở khu trung tâm, nhà vua (một phật tử Phật giáo Đại thừa) đã cho xây dựng làm tòa tháp quốc gia - Bayon với các tháp được cho là mang hình khuôn mặt của Quán Thế Âm bồ tát, mỗi tháp cao vài mét được chạm khắc bằng đá. Các đền chùa khác được xây dựng dưới thời Jayavarman VII là Ta Prohm, Banteay Kdei và Neak Pean, cũng như hồ chứa nước Srah Srang. Cùng với những công trình đó, một hệ thống các đường phố đã được xây dựng kết nối các trấn của đế quốc. Bên các phố này, 121 nhà nghỉ được xây cho các nhà buôn, quan chức và lữ khách. Ông cũng cho thiết lập 102 bệnh xá.