stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Crazy (bài hát của Gnarls Barkley)
Chứng nhận

| Quốc gia | Chứng nhận | Số đơn vị/doanh số chứng nhận |
| --- | --- | --- |
| Úc (ARIA) | Vàng | 35.000^ |
| Áo (IFPI Áo) | Vàng | 15.000* |
| Bỉ (BEA) | Vàng | 25.000* |
| Canada (Music Canada) | 2× Bạch kim | 160,000^ |
| Đan Mạch (IFPI Đan Mạch) | 2× Bạch kim | 120,000^ |
| Đức (BVMI) | Bạch kim | 500.000^ |
| Ý (FIMI) | Vàng | 25,000 |
| New Zealand (RMNZ) | Vàng | 5.000* |
| Thụy Điển (GLF) | Vàng | 10,000^ |
| Thụy Sĩ (IFPI) | Vàng | 15.000^ |
| Anh Quốc (BPI) | 2× Bạch kim | 1.200.000 |
| Hoa Kỳ (RIAA)  Nhạc số  | 4× Bạch kim | 4,000,000 |
| Hoa Kỳ (RIAA)  Nhạc chuông  | Bạch kim | 1,000,000^ |
 * Chứng nhận dựa theo doanh số tiêu thụ. ^ Chứng nhận dựa theo doanh số nhập hàng.  Chứng nhận dựa theo doanh số tiêu thụ+phát trực tuyến.
Stegolepis grandis

| Stegolepis grandis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Rapateaceae
Chi (genus): Stegolepis
Loài (species): S. grandis
Danh pháp hai phần
Stegolepis grandis Maguire 
Stegolepis grandis là một loài thực vật có hoa trong họ Rapateaceae. Loài này được Maguire miêu tả khoa học đầu tiên năm 1965.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Stegolepis grandis”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Cộng hòa Artsakh
Từ nguyên

Theo các học giả, các chữ khắc có niên đại từ thời kỳ Urartu đề cập đến khu vực này dưới nhiều tên khác nhau: "Ardakh", "Urdekhe" và "Atakhuni". Trong Geographica, nhà sử học cổ điển Strabo đề cập đến một vùng của Armenia mà ông gọi là "Orchistene", được một số người tin là phiên bản tiếng Hy Lạp từ tên cũ của Artsakh.
Theo một giả thuyết khác do David M. Lang đưa ra, tên cổ của Artsakh có thể bắt nguồn từ tên Quốc vương Artaxias I của Armenia (190–159 TCN), người sáng lập triều đại Artaxiad và vương quốc Đại Armenia.
Từ nguyên dân gian cho rằng cái tên này có nguồn gốc từ "Ar" (Aran) và "tsakh" (rừng, vườn) (tức là các khu vườn của Aran Sisakean, nakharar đầu tiên của vùng đông bắc Armenia).
Tên gọi "Nagorno-Karabakh" thường được sử dụng trong tiếng Anh, xuất phát từ tên tiếng Nga có nghĩa là "Karabakh miền núi". Karabakh là một từ tiếng Turk/Ba Tư được cho là có nghĩa là "khu vườn đen". Tên tiếng Azerbaijan của khu vực này là "Dağlıq Qarabağ", có cùng ý nghĩa với tên tiếng Nga. Thuật ngữ "Artsakh" thiếu những ảnh hưởng phi Armenia như là "Nagorno-Karabakh". Nó được hồi sinh để sử dụng trong thế kỷ 19 và là thuật ngữ ưa thích được người dân địa phương sử dụng, trong tiếng Anh, tiếng Nga cũng như tiếng Armenia. "Karabakh miền núi" đôi khi được sử dụng trực tiếp trong tên tiếng Anh chính thức "Cộng hòa Karabakh miền núi". Điều này phản ánh nỗ lực thoát khỏi những liên tưởng tiêu cực với "Nagorno-Karabakh" do chiến tranh."
Lịch sử > Giải thể Liên Xô; Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ nhất

Xem thêm: Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ nhất và Xung đột Nagorno-Karabakh
Trong thời gian trước khi Liên Xô giải thể, xung đột Nagorno-Karabakh lại hồi sinh. Năm 1987–88, một phong trào quần chúng bắt đầu tại Nagorno-Karabakh và Armenia Xô viết, kêu gọi chính phủ Liên Xô chuyển khu vực này sang cho Armenia, trích dẫn luật tự quyết trong hiến pháp Liên Xô. Bắt đầu với bạo động chống lại người Armenia tại thị trấn Sumgait của Azerbaijan vào tháng 2 năm 1988, xung đột ngày càng trở nên bạo lực và các nỗ lực của Moskva nhằm giải quyết tranh chấp đã thất bại. Vào mùa hè năm 1988, các cơ quan lập pháp của Armenia Xô viết và tỉnh tự trị Nagorno-Karabakh thông qua các nghị quyết tuyên bố thống nhất Nagorno-Karabakh với Armenia, nhưng bị các chính phủ Azerbaijan Xô viết và trung ương Liên Xô bác bỏ.
Azerbaijan tuyên bố độc lập khỏi Liên Xô vào ngày 30 tháng 8 năm 1991, và chính thức giành được chủ quyền sau cuộc trưng cầu dân ý vào ngày 21 tháng 9 năm 1991. Sau đó, vào ngày 27 tháng 11 năm 1991, quốc hội đã thu hồi quyền tự trị của khu vực Nagorno-Karabakh, khiến các nhà lãnh đạo địa phương kêu gọi trưng cầu dân ý về độc lập khỏi Azerbaijan vào ngày 10 tháng 12 năm 1991. Kết quả là khoảng 99% người dân tộc Armenia ở vùng Nagorno-Karabakh bỏ phiếu ủng hộ ly khai. Artur Mkrtchyan được chọn làm tổng thống vùng Nagorno-Karabakh sau cuộc bầu cử quốc hội vào ngày 28 tháng 12 năm 1991. Vào ngày 2 tháng 1 năm 1992, Tổng thống Ayaz Mutallibov của Azerbaijan đặt vùng Nagorno-Karabakh dưới quyền kiểm soát trực tiếp của tổng thống, và Nagorno-Karabakh chính thức tuyên bố độc lập khỏi Azerbaijan vào ngày 6 tháng 1 năm 1992.
Tuyên bố này bị Azerbaijan bác bỏ, dẫn đến bùng nổ chiến tranh toàn diện giữa một bên là Armenia và Nagorno-Karabakh và một bên là Azerbaijan. Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ nhất kết thúc bằng đình chiến vào tháng 5 năm 1994, kết quả là các lực lượng Armenia kiểm soát lãnh thổ của tỉnh tự trị Nagorno-Karabakh trước đây cũng như hầu hết bảy huyện lân cận của Azerbaijan. Theo UNHCR, cuộc xung đột khiến cho hơn 600.000 người di tản nội bộ trong Azerbaijan.
Lịch sử > Độc lập trên thực tế sau chiến tranh (1994–2020)

Cộng hòa Artsakh trên thực tế trở thành một quốc gia độc lập, nhưng được tích hợp chặt chẽ với Armenia, nhưng lãnh thổ này vẫn được quốc tế công nhận là một bộ phận của Cộng hòa Azerbaijan. Giáo sư Matt Qvortrup nhận định các nước Tây Âu đạo đức giả khi háo hức công nhận một số quốc gia độc lập từ Nam Tư, nhưng không thể hiện sự quan tâm tương tự đối với cuộc trưng cầu dân ý tại Nagorno-Karabakh.
Giao tranh không liên tục trong khu vực vẫn tiếp tục sau lệnh ngừng bắn năm 1994 nhưng không có thay đổi đáng kể về lãnh thổ, đến năm 1994 thì Nhóm OSCE Minsk khởi xướng nỗ lực hòa giải quốc tế nhằm kiến tạo một tiến trình hòa bình.
Lịch sử > Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ hai

Vào ngày 27 tháng 9 năm 2020, giao tranh nổ ra giữa Armenia và Azerbaijan vì vấn đề Artsakh, có thể đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng. Đến tháng 11, Azerbaijan tái chiếm nhiều lãnh thổ, chủ yếu ở phần phía nam của khu vực, cùng với thị trấn chiến lược Shushi. Thỏa thuận đình chiến được ký vào ngày 10 tháng 11 năm 2020 giữa Armenia, Azerbaijan và Nga, tuyên bố chấm dứt giao tranh và xác định Armenia sẽ rút khỏi các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng còn lại xung quanh Nagorno-Karabakh. Thỏa thuận bao gồm điều khoản triển khai Lực lượng gìn giữ hòa bình Nga tới khu vực.
Không có quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc nào công nhận Artsakh, nhưng một số quốc gia không được công nhận và được công nhận hạn chế đã công nhận Artsakh. Nhiều chính quyền địa phương khác nhau từng kêu gọi chính phủ quốc gia của họ công nhận Artsakh.
Vào tháng 12 năm 2022, một số người Azerbaijan tự xưng là các nhà hoạt động môi trường đã chặn hành lang Lachin, con đường duy nhất nối Nagorno-Karabakh với Armenia và thế giới bên ngoài. Ngày 23 tháng 4 năm 2023, lực lượng Azerbaijan lắp đặt một trạm kiểm soát trên hành lang Lachin. Cuộc phong tỏa dẫn đến một cuộc khủng hoảng nhân đạo đối với người dân tại Artsakh; khiến 120.000 cư dân trong khu vực bị mắc kẹt.
Lịch sử > Azerbaijan tấn công, và giải thể

Bài chi tiết: Giao tranh Nagorno-Karabakh 2023
Ngày 19 tháng 9, Azerbaijan phát động một cuộc tấn công quân sự. Ngày hôm sau, chính phủ Cộng hòa Artsakh đồng ý giải giáp và lệnh ngừng bắn có hiệu lực. Các cuộc đàm phán ban đầu giữa đại biểu của cộng đồng người Armenia tại Karabakh và Chính phủ Azerbaijan diễn ra vào ngày 21 tháng 9 tại Yevlakh để thảo luận về an ninh, quyền lợi và "hội nhập". Các cuộc đàm phán kết thúc mà không có thỏa thuận chính thức, tuy nhiên, Tổng thống Azerbaijan cho biết các cuộc đàm phán tiếp theo sẽ tiếp tục. Vào ngày 24 tháng 9, thường dân dân tộc Armenia bắt đầu sơ tán hàng loạt vì lo sợ bị đàn áp và thanh lọc sắc tộc nếu họ vẫn ở lại.
Vào ngày 28 tháng 9, Tổng thống Artsakh Samvel Shahramanyan ký một sắc lệnh tuyên bố rằng tất cả các tổ chức nhà nước sẽ bị giải thể trước ngày 1 tháng 1 năm 2024, chấm dứt sự tồn tại của nước cộng hòa. Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev đến thăm khu vực này vào ngày 15 tháng 10 và chính thức kéo cờ Azerbaijan tại tòa nhà từng được sử dụng làm Phủ Tổng thống Artsakh.
Hệ tư tưởng và ngoại giao > Quan hệ Artsakh-Armenia

Artsakh là một nhà nước độc lập trên thực tế, có quan hệ chặt chẽ với Armenia và sử dụng cùng loại tiền tệ là dram. Theo Human Rights Watch, "từ khi bắt đầu cuộc xung đột Karabakh, Armenia đã cung cấp viện trợ, vũ khí và tình nguyện viên. Sự can dự của Armenia vào Artsakh leo thang sau cuộc tấn công của Azerbaijan vào tháng 12 năm 1993. Cộng hòa Armenia bắt đầu gửi lính nghĩa vụ và quân đội chính quy cùng binh sĩ của Bộ Nội vụ đến chiến đấu tại Artsakh." Chính trị của Armenia và Artsakh gắn bó với nhau đến mức Robert Kocharyan từng là Tổng thống đầu tiên của Cộng hòa Nagorno-Karabakh từ năm 1994 đến năm 1997, sau đó là thủ tướng Armenia từ năm 1997 đến năm 1998, và tổng thống thứ hai của Armenia từ năm 1998 đến 2008.
Tuy nhiên, chính phủ Armenia nhiều lần chống lại áp lực nội bộ để thống nhất hai bên do các cuộc đàm phán đang diễn ra dưới bảo trợ của Nhóm OSCE Minsk. Trong nghiên cứu của Dov Lynch thuộc Viện Nghiên cứu An ninh của WEU, "việc Karabakh độc lập cho phép nhà nước mới Armenia tránh được quốc tế kỳ thị vì hành vi xâm lược, bất chấp thực tế là quân đội Armenia đã chiến đấu trong cuộc chiến 1991–94 và tiếp tục duy trì Đường Tiếp xúc Karabakh và Azerbaijan.", Lynch cũng trích dẫn rằng "sức mạnh của lực lượng vũ trang Armenia và liên minh chiến lược của Armenia với Nga, được chính quyền tại Stepanakert cho là lá chắn quan trọng bảo vệ nhà nước Karabakh". Một số nguồn nhìn nhận Artsakh hoạt động trên thực tế giống như là một phần của Armenia.
Hệ tư tưởng và ngoại giao > Đàm phán (2001–2007)

Đại biểu của Armenia, Azerbaijan, Pháp, Nga và Hoa Kỳ gặp nhau tại Paris và tại Key West, Florida, vào đầu năm 2001. Bất chấp những tin đồn rằng các bên gần đạt được giải pháp, chính quyền Azerbaijan – cả trong thời kỳ nắm quyền của Heydar Aliyev và sau khi con trai ông Ilham Aliyev lên cầm quyền năm 2003 – đã kiên quyết phủ nhận rằng bất kỳ thỏa thuận nào đã đạt được tại Paris hoặc Key West.
Các cuộc đàm phán sâu hơn giữa các tổng thống Azerbaijan và Armenia là Ilham Aliyev và Robert Kocharyan được tổ chức vào tháng 9 năm 2004 tại Astana, Kazakhstan. Một đề xuất là rút lực lượng chiếm đóng khỏi các lãnh thổ Azerbaijan tiếp giáp với Artsakh và sau đó tổ chức cuộc trưng cầu dân ý tại Artsakh và Azerbaijan về tình trạng tương lai của khu vực.
Ngày 10 và 11 tháng 2 năm 2006, Kocharyan và Aliyev gặp nhau tại Rambouillet, Pháp, để thảo luận về việc giải quyết xung đột. Các cuộc đàm phán không đạt được bất kỳ thỏa thuận nào. Azerbaijan chính thức yêu cầu trước tiên quân đội Armenia rút khỏi tất cả các khu vực của Azerbaijan bên ngoài Nagorno-Karabakh, và tất cả những người phải di dời được phép trở về nhà của họ.
Các cuộc đàm phán được tổ chức trong đại sứ quán Ba Lan tại Bucharest vào tháng 6 năm 2006. Một lần nữa, các nhà ngoại giao Mỹ, Nga và Pháp lại tham dự cuộc hội đàm kéo dài hơn 40 phút. Theo Bộ trưởng Ngoại giao Armenia Vardan Oskanyan, không có tiến bộ nào đạt được trong cuộc họp này. Bất đồng lớn giữa hai bên trong hội nghị là địa vị của Artsakh. Giải pháp của Azerbaijan là trao cho Artsakh "địa vị tự trị cao nhất được áp dụng trên thế giới". Armenia tán thành một cuộc bỏ phiếu phổ thông của người dân Artsakh để quyết định tương lai của họ.
"Tiến trình Praha" do Nhóm OSCE Minsk giám sát đã được đưa ra vào mùa hè năm 2006. Quan chức Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ Matthew Bryza nói với Radio Free Europe rằng Nhóm Minsk ủng hộ một cuộc trưng cầu dân ý tại Karabakh để quyết định trạng thái cuối cùng của họ.
Hệ tư tưởng và ngoại giao > Quan điểm (2007–)

Armenia không công nhận các yêu sách của Azerbaijan đối với Nagorno-Karabakh và tin rằng lãnh thổ này phải có quyền tự quyết. Chính phủ Armenia và Artsakh đều lưu ý rằng nền độc lập của Artsakh được tuyên bố vào khoảng thời gian Liên Xô giải thể và các thành viên của liên bang trở nên độc lập. Chính phủ Armenia khẳng định rằng chính phủ Artsakh phải được tham gia vào bất kỳ cuộc thảo luận nào về tương lai của khu vực, và từ chối nhượng lại lãnh thổ bị chiếm đóng hoặc cho phép người tị nạn quay trở lại trước khi tổ chức các cuộc đàm phán về tình trạng của khu vực.
Năm 2009, Tổng thống Cộng hòa Nagorno-Karabakh Bako Sahakyan tuyên bố rằng "Artsakh sẽ không bao giờ là một phần của Azerbaijan. An ninh Artsakh cũng không bao giờ nên là một điều khoản thương mại. Về các vấn đề khác, chúng tôi sẵn sàng thảo luận chúng với Azerbaijan." Năm 2010, Tổng thống Armenia Serzh Sargsyan tuyên bố rằng "Karabakh chưa bao giờ là một phần của Azerbaijan độc lập: Nó được sáp nhập vào Azerbaijan theo quyết định của Đảng Cộng sản Liên Xô. Nhân dân Karabakh không bao giờ chấp nhận quyết định này và ngay từ cơ hội đầu tiên đã ly khai khỏi Liên Xô một cách hoàn toàn phù hợp với luật pháp Liên Xô cùng luật pháp quốc tế được áp dụng".
Năm 2008, Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev tuyên bố rằng "Nagorno-Karabakh sẽ không bao giờ độc lập; quan điểm này cũng được các nhà hòa giải quốc tế ủng hộ; Armenia phải chấp nhận thực tế" và rằng "vào năm 1918, Yerevan đã được trao cho người Armenia. Đó là một sai lầm lớn. Hãn quốc Iravan là lãnh thổ của người Azeri, người Armenia là khách ở đây".
Vào ngày 14 tháng 3 năm 2008, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết với 39 phiếu ủng hộ và 100 phiếu trắng, tái khẳng định sự toàn vẹn lãnh thổ của Azerbaijan, và yêu cầu Armenia rút quân ngay lập tức khỏi tất cả các vùng lãnh thổ chiếm đóng.
Ngày 20 tháng 5 năm 2010, Nghị viện Châu Âu đã thông qua nghị quyết "về sự cần thiết của Chiến lược EU cho Nam Kavkaz", trong đó tuyên bố rằng EU phải theo đuổi một chiến lược để thúc đẩy ổn định, thịnh vượng và giải quyết xung đột ở Nam Kavkaz.
Ngày 26 tháng 6 năm 2010, các nước đồng chủ tịch của Nhóm OSCE Minsk là Pháp, Nga và Hoa Kỳ đưa ra tuyên bố chung, tái khẳng định "cam kết hỗ trợ các nhà lãnh đạo của Armenia và Azerbaijan khi họ hoàn thiện các Nguyên tắc cơ bản vì giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột Nagorno-Karabakh".
Trong chuyến thăm Stepanakert vào tháng 8 năm 2019, Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan trình bày các mục tiêu phát triển chiến lược của Armenia trong ba thập kỷ tới. Ông không đưa ra điều khoản đặc biệt nào cho Nagorno-Karabakh vì "Artsakh là Armenia và không có lựa chọn thay thế nào".
Chính phủ và chính trị

Artsakh là một nền dân chủ tổng thống (chuyển đổi từ chế độ bán tổng thống sau trưng cầu dân ý năm 2017). Chức vụ thủ tướng bị bãi bỏ và quyền hành pháp thuộc về tổng thống, người này vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu chính phủ. Tổng thống được bầu trực tiếp với tối đa hai nhiệm kỳ 5 năm liên tiếp.
Quốc hội là cơ quan lập pháp đơn viện, có 33 thành viên được bầu với nhiệm kỳ 5 năm. Các cuộc bầu cử diễn ra trong hệ thống đa đảng; vào năm 2009, tổ chức phi chính phủ Hoa Kỳ Freedom House xếp hạng Cộng hòa Artsakh ở trên Armenia và Azerbaijan về các quyền dân sự và chính trị.
Artsakh phụ thuộc nhiều vào Armenia, và trong một số khía cạnh trên thực tế hoạt động và được quản lý giống như một phần của Armenia. Tuy nhiên, Armenia ngần ngại trong việc chính thức công nhận Artsakh.
Chính phủ và chính trị > Hiến pháp

Các tài liệu thành lập Cộng hòa Nagorno-Karabakh là Tuyên bố của Cộng hòa Nagorno Karabakh và Tuyên ngôn độc lập nhà nước của Cộng hòa Nagorno Karabakh. Trong một thời gian dài không có hiến pháp nào được ban hành, thay vào đó nước cộng hòa tuyên bố pháp luật Armenia được áp dụng trên lãnh thổ của mình thông qua một điều luật năm 1992. Ngay cả khi luật mới được thông qua, chúng thường là bản sao của luật Armenia tương đương.
Ngày 3 tháng 11 năm 2006, tổng thống lúc bấy giờ của Cộng hòa Nagorno-Karabakh là Arkadi Ghukasyan ký sắc lệnh tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về dự thảo hiến pháp Nagorno-Karabakh. Cuộc bỏ phiếu được tổ chức vào ngày 10 tháng 12 cùng năm, và có tới 98,6% số phiếu tán thành hiến pháp. Điều đầu tiên của văn kiện mô tả Cộng hòa Nagorno-Karabakh, hay còn gọi là Cộng hòa Artsakh, là "một nhà nước dân chủ, có chủ quyền dựa trên công bằng xã hội và pháp quyền."
Cuộc bỏ phiếu bị chỉ trích gay gắt từ các tổ chức liên chính phủ như Liên minh Châu Âu, OSCE và GUAM, họ bác bỏ cuộc trưng cầu dân ý và cho rằng nó bất hợp pháp. Đồng minh của Azerbaijan là Thổ Nhĩ Kỳ cũng lên tiếng chỉ trích.
Một cuộc trưng cầu dân ý khác được tổ chức vào ngày 20 tháng 2 năm 2017, với 87,6% phiếu ủng hộ xây dựng hiến pháp mới. Hiến pháp này cùng với những thay đổi khác đã biến chính phủ từ mô hình bán tổng thống sang mô hình tổng thống hoàn toàn. Tên gọi được đổi từ "Hiến pháp Cộng hòa Nagorno Karabakh" thành "Hiến pháp Cộng hòa Artsakh", mặc dù cả hai đều là tên chính thức của đất nước. Cuộc trưng cầu dân ý được cho là một phản ứng đối với Đụng độ Nagorno-Karabakh 2016.
Chính phủ và chính trị > Quan hệ đối ngoại

Bộ Ngoại giao có trụ sở tại Stepanakert. Vì không có thành viên hoặc quan sát viên nào của Liên Hợp Quốc công nhận Artsakh, nên họ không có mối quan hệ đối ngoại nào mang tính chất ngoại giao chính thức. Tuy nhiên, Cộng hòa Artsakh điều hành năm cơ quan đại diện thường trực và một cục Thông tin Chính trị-Xã hội tại Pháp. Phái đoàn thường trực của Artsakh tồn tại ở Armenia, Đức, Hoa Kỳ, Nga, Pháp, Úc và một cho các quốc gia Trung Đông có trụ sở tại Beirut. Mục tiêu của các văn phòng là trình bày quan điểm của Cộng hòa về các vấn đề khác nhau, cung cấp thông tin và tạo điều kiện thuận lợi cho tiến trình hòa bình.
Trong bài phát biểu năm 2015, Tổng thống Armenia Serzh Sargsyan tuyên bố rằng ông nhìn nhận Nagorno-Karabakh là "một phần không thể tách rời của Armenia".
Cộng hòa Artsakh không phải là thành viên hay quan sát viên của Liên Hợp Quốc hay bất kỳ cơ quan chuyên môn nào của Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, họ là thành viên của Cộng đồng Dân chủ và Quyền lợi của các quốc gia, thường được gọi là "Cộng đồng các quốc gia không được công nhận", và được công nhận bởi Transnistria, Abkhazia và Nam Ossetia.
Quân sự

Bài chi tiết: Quân đội Phòng thủ Artsakh và Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ nhất
Theo Hiến pháp Artsakh, quân đội nằm dưới quyền chỉ huy dân sự của chính phủ. Quân đội Phòng thủ Artsakh được chính thức thành lập vào ngày 9 tháng 5 năm 1992 với mục đích phòng thủ chống lại Azerbaijan, nhưng sau đó bị giải tán vào ngày 21 tháng 9 năm 2023 theo các điều khoản trong thỏa thuận đình chiến sau Cuộc tấn công quân sự năm 2023 của Azerbaijan.
Họ từng chiến đấu với quân đội Azerbaijan để đạt được lệnh đình chiến vào ngày 12 tháng 5 năm 1994. Vào thời kỳ đỉnh cao, Quân đội Phòng thủ Artsakh bao gồm khoảng 18.000–20.000 binh sĩ. Tuy nhiên, chỉ có khoảng 8.500 công dân đến từ Artsakh phục vụ trong quân đội; khoảng 10.000 người đến từ Armenia. Ngoài ra còn có 177–316 xe tăng, 256–324 chiến xa khác, 291–322 súng và súng cối. Armenia cung cấp vũ khí và các nhu yếu phẩm quân sự khác cho Artsakh. Một số tiểu đoàn của quân đội Armenia được triển khai trực tiếp đến khu vực Artsakh.
Hậu quả xung đột (1988–2023) > Người di tản > Người tị nạn Azerbaijan và phi Armenia khác

Cuộc xung đột Nagorno-Karabakh thứ nhất khiến cho 597.000 người Azerbaijan phải di dời (con số này bao gồm 230.000 trẻ em được sinh ra từ những người di tản nội bộ và 54.000 người đã trở về) bao gồm Artsakh, và 220.000 người Azerbaijan, 18.000 người Kurd và 3.500 người Nga chạy trốn từ Armenia đến Azerbaijan từ năm 1988 đến năm 1989. Chính phủ Azerbaijan ước tính rằng 63% người di tản nội bộ sống dưới mức nghèo so với 49% của tổng dân số. Khoảng 154.000 người sống tại thủ đô Baku. Theo Tổ chức Di cư Quốc tế, 40.000 người di tản nội bộ sống trong các trại, 60.000 người trong hầm trú ẩn và 20.000 người trong các toa tàu. 40.000 người di tản nội bộ sống tại các khu định cư do EU tài trợ, và UNHCR cung cấp nhà ở cho 40.000 người khác. Hàng chục nghìn người sống trong bảy khu lều trại, tại đó nguồn cung cấp nước và vệ sinh kém gây ra các bệnh nhiễm trùng đường tiêu hóa, lao và sốt rét.
Trong Chiến tranh năm 2020, Tổng thống Aliyev cho biết ông có ý định cho những người tị nạn quay trở lại khu vực. Trong khi nhiều thành phố cũ này không thể ở được, Chính phủ Azerbaijan và một số công ty Azerbaijan đã công bố kế hoạch xây dựng lại cơ sở hạ tầng và đầu tư vào các vùng lãnh thổ mới được kiểm soát. Quân đội Azerbaijan tiến hành rà phá bom mìn trước khi tái định cư, quá trình này có thể mất 10–13 năm.
Hậu quả xung đột (1988–2023) > Người di tản > Người tị nạn Armenia

280.000 người—hầu như tất cả người dân tộc Armenia tại Azerbaijan phải chạy trốn trong cuộc chiến tranh 1988–1993—đang sống trong hoàn cảnh giống như người tị nạn tại Armenia. Một số rời khỏi đất nước này, chủ yếu là đến Nga. Con cái của họ sinh ra tại Armenia sẽ tự động có được quyền công dân. Do đó, số lượng của họ có thể giảm liên tục do rời đi và yêu cầu hủy đăng ký để nhập quốc tịch. Trong số này, khoảng 250.000 người chạy trốn khỏi Azerbaijan (các khu vực bên ngoài Nagorno-Karabakh); khoảng 30.000 đến từ Nagorno-Karabakh. Tất cả đều được đăng ký với chính phủ với tư cách là người tị nạn.
Hậu quả xung đột (1988–2023) > Bom mìn

Cả hai bên xung đột trong Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ nhất đều đặt bom mìn trong khu vực.  Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tuyên bố rằng 123 người đã thiệt mạng và hơn 300 người bị thương do mìn gần khu vực tranh chấp Nagorno-Karabakh, kể từ khi thỏa thuận đình chiến năm 1994 chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 6 năm giữa các lực lượng dân tộc Armenia và Azerbaijan cho đến năm 2005.
HALO Trust, một tổ chức phi chính phủ về rà phá bom mìn có trụ sở tại Anh, là tổ chức quốc tế duy nhất tiến hành rà phá bom mìn tại Nagorno Karabakh. Họ đã phá hủy 180.858 loại đạn dược vũ khí nhỏ, 48.572 đơn vị "vật liệu nổ khác", 12.423 bom chùm, 8.733 mìn sát thương và 2.584 mìn chống tăng từ năm 2000 đến năm 2016. Đến năm 2018, họ đã rà phá 88% số bãi mìn trên lãnh thổ, với mục tiêu dọn sạch phần còn lại vào năm 2020. Các thành phố chính Stepanakert và Shusha, cũng như xa lộ chính Bắc-Nam đã được dọn sạch và an toàn cho việc đi lại. Nỗ lực rà phá bom mìn phần lớn được tài trợ từ Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID).
Địa lý

Cộng hòa Artsakh có địa hình miền núi, đặc điểm này là nguồn gốc tên cũ của họ (từ tiếng Nga có nghĩa là "Karabakh miền Núi/Cao nguyên"). Diện tích khu vực là 3.170 km2 (3,170000000×109 m2). Vùng nước lớn nhất là hồ chứa Sarsang, và các con sông lớn là Tartar và Khachen. Đất nước này nằm trên một cao nguyên dốc về hướng đông và đông nam, với độ cao trung bình là 1.100 m (3.600 ft) trên mực nước biển. Hầu hết các con sông trong nước đều chảy về Thung lũng Artsakh.
Địa chất của Artsakh chủ yếu là một phần của lưu vực tiền địa Kussary-Divichi—phần phía bắc lưu vực tiền địa Đại Kavkaz. Máng được lấp đầy bởi nước sâu có độ tuổi từ Oligocen đến Đệ tứ, molasse và đá trầm tích biển.
Khí hậu êm dịu và ôn hòa. Nhiệt độ trung bình là 11 °C (52 °F), dao động hàng năm trong khoảng từ 22 °C (72 °F) vào tháng 7 và −1 °C (30 °F) trong tháng 1. Lượng mưa trung bình có thể đạt tới 710 mm (28 in) ở một số vùng và có sương mù hơn 100 ngày một năm. Hơn 2.000 loại thực vật tồn tại ở Artsakh và hơn 36% diện tích đất nước là rừng. Đời sống thực vật trên thảo nguyên chủ yếu bao gồm thảm thực vật bán sa mạc, trong khi hệ sinh thái vùng cận núi cao và lãnh nguyên núi cao có thể được tìm thấy trên rừng ở vùng cao nguyên và vùng núi.