stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Gold: Greatest Hits
Bài viết liên quan

ABBA Gold bởi Elisabeth Vincentelli – (ISBN 0-8264-1546-6) năm 2004.
Afire Love

"Afire Love" là bài hát của ca sĩ-nhạc sĩ người Anh Ed Sheeran. Bài hát được sản xuất bởi Johnny McDaid của Snow Patrol. Nó được phát hành dưới dạng tải nhạc kĩ thuật số "instant-grat" lên iTunes Store vào ngày 16 tháng 6 năm 2014, và là đĩa đơn quảng bá thứ ba trong album thứ hai của anh, x (2014). Bài hát xuất phát trên bảng xếp hạng UK Singles Chart ở vị trí thứ 71 và đạt cao nhất ở vị trí thứ 59.
Bối cảnh, phát hành và đón nhận

Bài hát nói về người ông quá cố của Ed Sheeran bị bệnh Alzheimer trong suốt 20 năm. Ông mất chỉ vài tuần sau khi Ed Sheeran bắt đầu sáng tác ca khúc, cho nên bài hát đã được sửa đổi lại cho phù hợp hoàn cảnh và nói về suy nghĩ của anh từ khi còn nhỏ về căn bệnh cho tới khi diễn ra lễ tang (nơi Ed Sheeran hoàn thành việc viết ca khúc). Bài hát lấy mẫu từ ca khúc "Remembering Jenny" của Christophe Beck, trích từ nhạc phim Buffy the Vampire Slayer.
Sheeran thu âm cho "Afire Love" tại phòng thu Cocoloco ở Los Angeles, cũng như hai phòng thu Sphere và Metropolis ở Luân Đôn. Bài hát được thành viên Johnny McDaid của Snow Patrol sản xuất, và engineering bởi McDaid và Geoff Swan. Bản ballad được đệm piano và mang nhịp điệu "mạnh".
Bài hát được phát hành dưới dạng tải nhạc kĩ thuật số "instant-grat" trên iTunes Store vào ngày 16 tháng 6 năm 2014, đóng vai trò là đĩa đơn quảng bá của album x.
Bài hát đứng đầu trên bảng xếp hạng iTunes tại Hoa Kỳ. Bài hát xuất hiện trên UK Singles Chart ở vị trí thứ 71 và leo lên tới vị trí số 59.
Neil McCormick của The Daily Telegraph miêu tả "Afire Love" là một bản "đồng khúc mang tính ngợi ca".
Nhân sự

Credit từ liner notes của album x:
| --- | --- |
 Giọng hát – Ed Sheeran  Sáng tác – Sheeran, Johnny McDaid và Foy Vance  Sản xuất – McDaid  Engineering – McDaid và Geoff Swan  Mixing – Mark "Spike" Stent  Mastering – Stuart Hawkes  Sử dụng nhạc mẫu từ "Remembering Jenny" sáng tác bởi Christophe Beck cho Buffy The Vampire Slayer  :  Guitar – Sheeran  Guitar, bass, giọng bè, bộ gõ, piano, programming và đàn organ Hammond – McDaid  Trống – Geoff Leaa  Bộ dây trực tiếp – Davide Rossi  Giọng bè – Foy Vance  Giọng phụ và dàn gõ – Coco Arquette, Courtney Cox và Eamon Harkin
Xếp hạng

| Bảng xếp hạng (2014) | Vị trí cao nhất |
| --- | --- |
Bỉ (Ultratop 50 Flanders): 46
Bỉ (Ultratop 50 Wallonia): 44
Canada (Canadian Hot 100): 41
Đan Mạch (Tracklisten): 5
Châu Âu Digital Song Sales (Billboard): 5
Pháp (SNEP): 37
Ireland (IRMA): 82
Ireland (Ireland Digital Songs): 2
Hà Lan (Single Top 100): 38
Bồ Đào Nha (Portugal Digital Songs): 9
Tây Ban Nha (PROMUSICAE): 40
Thụy Điển (Sweden Digital Songs): 5
Anh Quốc (Official Charts Company): 59
Hoa Kỳ Billboard Hot 100: 37
Kaza

Bài này viết về một loại đơn vị hành chính ở Cận Đông. Đối với các định nghĩa khác, xem Kaza (định hướng).
Kaza hay qadaa (tiếng Ả Rập: قضاء, qaḍāʾ, phát âm [qɑˈd̪ˤɑːʔ], số nhiều: أقضية, aqḍiyah, phát âm [ˈɑqd̪ˤijɑ]; tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman: kazâ) là cấp hành chính được dùng trong lịch sử tại Đế quốc Ottoman và hiện vẫn được dùng ở các quốc gia từng là một phần của đế quốc này. Thuật ngữ "kaza" bắt nguồn từ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman, tạm dịch là "quyền tài phán"; kaza thường được dịch là "quận", "tiểu quận" (mặc dù cũng áp dụng cho nahiye) hoặc "quận tài phán". Kaza là cấp hành chính thứ hai của Iraq và Liban (xem quận (Iraq) và quận (Liban)) và là cấp hành chính thứ ba của Jordan.
Ở Đế quốc Ottoman, kaza vốn nghĩa là một "khu vực địa lý chịu quyền pháp lý và hành chính của một kadı. Tanzimat (Cải cách) lần thứ nhất (1839) đã chuyển trách nhiệm hành chính từ kadı sang thủ hiến (kaymakam); kadı khi này đóng vai trò là thẩm phán luật Hồi giáo. Về sau cũng trong giai đoạn Tanzimat, kaza trở thành quận hành chính căn cứ theo Luật cải cách tỉnh 1864 (được thi hành sau vài thập niên). Kaza thống nhất quyền tài phán của kaymakam (do Bộ Nội vụ chỉ định), của bộ trưởng ngân khố và của thẩm phán (kadı) trong một đơn vị hành chính duy nhất. Đây là một phần nỗ lực của chính quyền trung ương nhằm tạo lập nền hành chính mang tính thống nhất và hợp lý khắp đế quốc.
Kaza đại khái tương đương với một thành phố và các làng mạc xung quanh thành phố đó. Đây là cấp dưới của sanjak. Kaza được phân thành các nahiye (do müdür cai trị) và các làng mạc (karye, do muhtar cai trị). Luật hành chính sửa đổi 1871 thiết lập natiye (vẫn do müdür đứng đầu) là cấp trung gian giữa kaza và làng.
Trước đây kaza vốn dĩ là cấp hành chính thứ hai của Syria; tuy nhiên sau này đổi tên thành mintaqah. Ban đầu Thổ Nhĩ Kỳ cũng dùng thuật ngữ kaza song đã đổi tên chúng thành ilçe ngay trong thập niên 1920.
Mayhem (album của Lady Gaga)

Mayhem (cách điệu bằng các chữ in hoa) là album phòng thu thứ tám của nữ ca sĩ-nhạc sĩ sáng tác Mỹ Lady Gaga được Streamline và Interscope Records dự kiến phát hành ngày 7 tháng 3 năm 2025. Sau khi bước vào những chặng cuối của chuyến lưu diễn The Chromatica Ball, cô đã bắt tay thực hiện sáng tác những ca khúc đầu tiên. Lấy cảm hứng từ tình yêu của Gaga dành cho âm nhạc, với những giấc mơ và quyết định trong quá khứ đem đến sự điên loạn nhưng cũng tràn đầy tình yêu và hy vọng trong con người cô.
Mayhem thuộc thể loại nhạc pop chủ đạo pha trộn với nhiều thể loại phụ khác. Gaga đã hợp tác và làm việc với các nhạc sĩ và nhà sản xuất âm nhạc như Bruno Mars, Andrew Watt, Cirkut, Gesaffelstein và D'Mile để cải tiến và hoàn thiện album trong vòng hai năm. Phần nhạc được tạo dựng từ các nhạc cụ điện tử mang âm hưởng hỗn loạn mạnh mẽ. Một số ca khúc vẫn đi theo cấu trúc sáng tác từ các album đời đầu, trong khi một số bài hát "phá cách" trong cấu trúc thể loại. Album gồm 14 bài hát, trong đó có 2 bài hát đã từng được phát hành. Đề tài album phản ánh sự đa dạng trong ảnh hưởng âm nhạc và trải nghiệm cuộc sống của Gaga.
Hiện tại Mayhem có tổng cộng hai đĩa đơn: "Die with a Smile" và "Disease". Cả hai đều đạt được thành công về mặt xếp hạng và doanh thu sản phẩm. Để quảng bá cho album, ngoài việc Gaga tham dự vào các buổi phỏng vấn và biểu diễn trực tiếp, đội ngũ của cô đã thực hiện một chiến dịch kéo dài sáu ngày, bao gồm tung ra thông tin tác phẩm và phát hành đoạn trailer cho album.
Bối cảnh

Sau hai năm kể từ khi phát hành album phòng thu thứ sáu Chromatica (2020) với nhiều thành công vang dội. Lady Gaga khởi động chuyến lưu diễn thứ sáu mang tên The Chromatica Ball nhằm quảng bá album trên toàn cầu. Trong những chặng cuối của chuyến lưu diễn, Gaga bắt đầu thực hiện sáng tác album. Vài tháng trước khi công bố album, Gaga đã chia sẻ những bức hình chụp cô trong phòng thu âm trên mạng xã hội. Vào tháng 3 năm 2024, Gaga lần đầu tiên phát biểu trước công chúng về album, tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn rằng cô ấy đã "viết một số bài hát hay nhất mà cô ấy có thể nhớ".
Vào tháng 5 năm 2024, cô cho ra mắt bộ phim lưu diễn Gaga Chromatica Ball, trong đó có một đoạn nhạc chưa được công bố ở phần cuối phim. Gaga khẳng định rằng album nhạc pop sắp tới được thực hiện "từ một nơi hạnh phúc". Vị hôn phu của cô, Michael Polansky, đề xuất cho Gaga nên tạo một album nhạc pop và có thể "tận hưởng trọn vẹn niềm vui của nó". Vào giữa năm 2024, Gaga bắt đầu cung cấp thêm các đoạn giới thiệu cho album. Gaga biểu diễn tại lễ khai mạc Thế vận hội mùa hè 2024, trong những bài hát cô trình diễn có bao gồm một vài đoạn trích của hai bài hát chưa được phát hành. Sau đó, vào tháng 9, nữ ca sĩ tiết lộ đĩa đơn chính trong album dự kiến sẽ phát hành vào tháng 10 năm 2024. Cô cũng chia sẻ thêm về album, cho rằng nó là "sự phấn khích của cô khi trở lại với nhạc pop" và cung cấp bản xem trước của đĩa đơn chính. Vào tháng 12 năm 2024, Gaga cũng xác nhận bản song ca của cô với Bruno Mars, "Die with a Smile", sẽ là một ca khúc trong album.
Sáng tác và sản xuất

Gaga chia sẻ sự yêu thích của cô với nhạc dance công nghiệp coi nó là sự "hỗn loạn" và "phá cách thể loại" đã làm cảm hứng để cô thực hiện album. Một bài hát không xác định trong album được Vogue mô tả là "mạnh mẽ và đáng ngại, giai điệu sôi động của Gaga vẫn theo phong cách cũ, gây khó chịu nhưng cũng vui tươi". DJ và nhà sản xuất thu âm người Pháp Gesaffelstein đã hợp tác và làm việc để sản xuất album. Album được thu âm tại phòng thu Shangri-La của Rick Rubin, ở Malibu, California, nơi Gaga cũng đã thực hiện Joanne (2016) và nhạc phim Vì sao vụt sáng (2018).
Trong buổi hỏi đáp sau buổi ra mắt album đặc biệt Gaga Chromatica Ball vào tháng 5 năm 2024, Gaga chia sẻ về quá trình sáng tác và thu âm album. Cô mô tả nó là "hoàn toàn khác biệt so với bất kỳ tác phẩm trước đó của cô" và thông báo sẽ thử nghiệm các thể loại nhạc khác và kết hợp với những ảnh hưởng sáng tạo mới. Mỗi bài hát đều phản ánh sự hỗn loạn bên trong con người cô, được trình bày với tông điệu ăn mừng nhằm kết nối với khán giả trong nhiều bối cảnh khác nhau mà cô nói là " từ bữa tiệc đến khoảnh khắc thân mật tại nhà".
Chủ đề

Ảnh bìa album Mayhem được công bố vào ngày 27 tháng 1 năm 2025 thông qua các nền tảng chính thức của Gaga. Trước thông báo chính thức, các tấm áp phích quảng cáo đã xuất hiện ở Thành phố New York, có hình ảnh đen trắng của Gaga kèm theo nhan đề album và ngày phát hành màu đỏ ở phía dưới. Ở ảnh bìa của bản tiêu chuẩn là khuôn mặt Gaga với mái tóc đen rối bù và khuôn mặt méo mó sau một mảnh kính vỡ. Bức hình được chụp bởi Frank Lebon.
Nguồn cảm hứng cho album này xuất phát từ một khoảng thời gian tự vấn lâu dài và những thử thách cá nhân. Cô mô tả album là "một thủ thách của các thể loại" phản ánh những ảnh hưởng âm nhạc đa dạng và những trải nghiệm sống của cô. Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Rolling Stone vào tháng 12 năm 2024, Gaga mô tả là một tác phẩm pha trộn nhiều thể loại khác nhau, từ phong cách và cảm xúc khác nhau, tất cả đều được dẫn dắt bởi tình yêu âm nhạc sâu sắc của cô. Nguồn cảm hứng của cô xuất phát từ việc đối mặt với sự lo âu khi quay trở lại dòng nhạc mà khán giả ban đầu của cô từng yêu mến. Cô ví quá trình sáng tác này giống như việc tái tạo một tấm gương đã vỡ: dù các mảnh không thể ghép hoàn hảo như cũ, vẫn có thể tạo ra một thứ gì đó mới mẻ và đầy ý nghĩa, mang vẻ đẹp độc đáo của chính nó.
Phát hành và quảng bá

Vào ngày 21 tháng 1 năm 2025, Gaga đã bắt đầu công bố đếm ngược trên trang web của mình, kết thúc vào ngày 27 tháng 1. Vào ngày 2 tháng 2 năm 2025, Gaga tiết lộ đĩa đơn thứ ba cùng với video ca nhạc trong thời gian cô tham dự Giải Grammy lần thứ 67.
Phát hành và quảng bá > Biểu diễn trực tiếp và hòa nhạc

Gaga biểu diễn đĩa đơn thứ ba sắp tới trong giờ nghỉ quảng cáo tại Giải Grammy lần thứ 67 và công bố ngày phát hành vào cùng ngày. Gaga cũng biểu diễn tại Coachella vào tháng 4 năm 2025. Thông tin chi tiết hơn về album đã được tiết lộ vào ngày 27 tháng 1.
Phát hành và quảng bá > Đĩa đơn

Đĩa đơn chủ đạo của album "Disease" được phát hành vào ngày 25 tháng 10 năm 2024. Ca khúc nhận về phản hồi nhìn chung là tích cực và leo thẳng lên top 40 ở 15 quốc gia, bao gồm vị trí thứ bảy ở Vương quốc Anh và vị trí thứ 27 tại Hoa Kỳ.
Danh sách ca khúc

| Mayhem – Bản chuẩn> STT | Mayhem – Bản chuẩn> Nhan đề | Mayhem – Bản chuẩn> Sáng tác | Mayhem – Bản chuẩn> Sản xuất | Mayhem – Bản chuẩn> Thời lượng |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | "Disease" | Lady Gaga Andrew Watt Henry Walter Michael Polansky | Gaga Watt Cirkut | 3:49 |
| 2. | "Abracadabra" | Gaga Watt Walter Susan Ballion Peter Edward Clarke John McGeoch Steven Severin | Gaga Watt Cirkut | 3:43 |
| 3. | "Garden of Eden" | Gaga Watt Mike Lévy Walter | Gaga Gesaffelstein Watt Cirkut | 3:59 |
| 4. | "Perfect Celebrity" | Gaga Watt Lévy Walter |   | 3:49 |
| 5. | "Vanish into You" | Gaga Watt Walter Polansky |   | 4:04 |
| 6. | "Killah" (hợp tác với Gesaffelstein) | Gaga Watt Lévy Walter | Gaga Gesaffelstein Watt Cirkut | 3:30 |
| 7. | "Zombieboy" | Gaga Watt Walter James Fauntleroy |   | 3:33 |
| 8. | "LoveDrug" | Gaga Watt Walter Polansky |   | 3:13 |
| 9. | "How Bad Do U Want Me" | Gaga Watt Walter Polansky |   | 3:58 |
| 10. | "Don't Call Tonight" | Gaga Watt Walter Polansky |   | 3:45 |
| 11. | "Shadow of a Man" | Gaga Watt Walter |   | 3:19 |
| 12. | "The Beast" | Gaga Watt Walter Polansky |   | 3:54 |
| 13. | "Blade of Grass" | Gaga Watt Lévy Polansky | Gaga Watt Gesaffelstein | 4:17 |
| 14. | "Die with a Smile" (with Bruno Mars) | Mars Gaga Dernst Emile II Fauntleroy Watt | Mars D'Mile Gaga Watt | 4:11 |
Đánh giá chuyên môn

| Đánh giá chuyên môn> Điểm trung bình.Nguồn | Đánh giá chuyên môn> Điểm trung bình.Đánh giá |
| --- | --- |
AnyDecentMusic?: 7.5/10
Metacritic: 83/100
Nguồn đánh giá
Nguồn: Đánh giá
AllMusic: 
Clash: 8/10
The Daily Telegraph: 
The Guardian: 
The Independent: 
The Line of Best Fit: 7/10
NME: 
Pitchfork: 8.0/10
Rolling Stone: 
Slant Magazine: 
Cảm hứng thực hiện Mayhem bắt nguồn từ niềm đam mê của Lady Gaga với âm nhạc (hình)
Gesaffelstein (hình năm 2012) là người sản xuất phần lớn các bài hát trong album.
Laundry Service

Laundry Service là album phòng thu thứ năm của nghệ sĩ thu âm người Colombia Shakira, phát hành ngày 13 tháng 11 năm 2001 bởi Epic Records. Đây cũng là đĩa hát đầu tiên trong sự nghiệp của nữ ca sĩ được thu âm chủ yếu bằng tiếng Anh. Sau thành công ở khu vực Nam Mỹ với album thứ tư Dónde Están los Ladrones? (1998), Shakira được khuyến khích bởi ca sĩ người Mỹ Gloria Estefan trong việc thể hiện những bài hát tiếng Anh khi cô nhận thấy tiềm năng chéo sân của nữ ca sĩ sang thị trường nhạc pop tiếng Anh. Ban đầu, Shakira khá do dự trước lời đề nghị, nhưng sau đó quyết định học tiếng Anh để có thể tự viết lời cho những bản nhạc trong dự án. Tất cả bài hát trong album đều được viết lời và sản xuất bởi Shakira dưới sự hướng dẫn của Emilio Estefan, bên cạnh sự tham gia hỗ trợ sản xuất từ những nhà sản xuất quen thuộc trong những album trước của cô cũng như nhiều cộng tác viên mới. Năm 2002, một phiên bản tiếng Tây Ban Nha của nó cũng được phát hành với tên gọi Servicio de Lavandería.
Laundry Service là một bản thu âm pop rock đồng thời kết hợp nhiều phong cách âm nhạc khác nhau, như nhạc Andean, dance-pop, nhạc Trung Đông, rock and roll và tango, với nội dung lời bài hát chủ yếu đề cập đến tình yêu và sự lãng mạn. Sau khi phát hành, Laundry Service nhận được những ý kiến trái chiều từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao sự đa dạng trong âm nhạc và tính độc đáo của nó, nhưng cũng vấp phải một số ý kiến cho rằng đĩa hát nghe quá chung chung. Laundry Service đứng đầu các bảng xếp hạng ở nhiều thị trường lớn như Úc, Áo, Canada và Thụy Sỹ, cũng như lọt vào top 10 ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở Argentina, Pháp, Đức, Tây Ban Nha và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, Laundry Service đạt vị trí thứ ba trên bảng xếp hạng Billboard 200, và được chứng nhận ba đĩa Bạch kim từ Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Mỹ (RIAA). Tính đến nay, nó đã bán được hơn 13 triệu bản trên toàn thế giới, trở thành album bán chạy nhất trong sự nghiệp của Shakira.
Sáu đĩa đơn đã được phát hành từ Laundry Service. Đĩa đơn đầu tiên, "Whenever, Wherever", trở thành một bản hit quốc tế và đứng đầu các bảng xếp hạng ở hơn 29 quốc gia. "Underneath Your Clothes" được chọn làm tiếp theo và tiếp nối những thành công của đĩa đơn trước, đạt vị trí số một trên các bảng xếp hạng ở Úc, Áo, Ireland và Hà Lan. Đĩa đơn thứ ba, "Objection (Tango)" lọt vào top 10 ở nhiều thị trường lớn, trong khi những đĩa đơn tiếng Tây Ban Nha "Te Dejo Madrid" và "Que Me Quedes Tú" cũng gặt hái những hiệu ứng đáng kể ở những quốc gia Mỹ Latinh, trở thành hit ở Tây Ban Nha và trên các bảng xếp hạng nhạc Latinh ở Hoa Kỳ. Đĩa đơn cuối cùng, "The One" là một thành công tương đối về mặt thương mại trên toàn cầu. Để quảng bá cho Laundry Service, Shakira tiến hành thực hiện chuyến lưu diễn thế giới đầu tiên trong sự nghiệp của cô Tour of the Mongoose kéo dài trong hai năm, bao gồm 60 buổi diễn và đi qua nhiều thành phố ở Bắc Mỹ, châu Âu và Nam Mỹ.
Chứng nhận

| Quốc gia | Chứng nhận | Số đơn vị/doanh số chứng nhận |
| --- | --- | --- |
| Argentina (CAPIF) | 2× Bạch kim | 80.000^ |
| Áo (IFPI Áo) | 2× Bạch kim | 80.000* |
| Bỉ (BEA) | Bạch kim | 50.000* |
| Brasil (Pro-Música Brasil) | Bạch kim | 125.000‡ |
| Canada (Music Canada) | 5× Bạch kim | 500.000^ |
| Chile | — | 40.000 |
| Colombia (ASINCOL) | 2× Bạch kim |   |
| Đan Mạch (IFPI Đan Mạch) | Bạch kim | 50.000^ |
| Phần Lan (Musiikkituottajat) | 3× Bạch kim | 90,140 |
| Pháp (SNEP) | 2× Bạch kim | 600.000* |
| Đức (BVMI) | 5× Vàng | 1.250.000^ |
| Hy Lạp (IFPI Hy Lạp) | Bạch kim | 30.000^ |
| Hungary (Mahasz) | Bạch kim |   |
| Nhật Bản | — | 100.000 |
| México (AMPROFON) | 2× Bạch kim | 494.000 |
| Hà Lan (NVPI) | 2× Bạch kim | 160.000^ |
| New Zealand (RMNZ) | 3× Bạch kim | 45.000^ |
| Na Uy (IFPI) | Bạch kim | 110.000 |
| Ba Lan (ZPAV) | Bạch kim | 70.000* |
| Bồ Đào Nha (AFP) | 4× Bạch kim | 160.000^ |
| Nga (NFPF) | 5× Bạch kim | 100.000 |
| Nam Phi (RISA) | Bạch kim |   |
| Hàn Quốc | — | 9863 |
| Tây Ban Nha (PROMUSICAE) | 5× Bạch kim | 500.000^ |
| Thụy Điển (GLF) | 2× Bạch kim | 160.000^ |
| Thụy Sĩ (IFPI) | 5× Bạch kim | 200.000^ |
| Đài Loan (RIT) | Bạch kim | 50.000 |
| Anh Quốc (BPI) | 3× Bạch kim | 900.000‡ |
| Hoa Kỳ (RIAA) | 4× Bạch kim | 4.000.000‡ |
| Úc (ARIA) | 6× Bạch kim | 500.000 |
| Uruguay (CUD) | Vàng |   |
| Venezuela (APFV) | 2× Bạch kim | 149.733 |
Tổng hợp
| Châu Âu (IFPI) | 4× Bạch kim | 4.000.000* |
 * Chứng nhận dựa theo doanh số tiêu thụ. ^ Chứng nhận dựa theo doanh số nhập hàng. ‡ Chứng nhận dựa theo doanh số tiêu thụ và phát trực tuyến.
Ngân hàng Quốc gia Việt Nam

Đừng nhầm lẫn với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Mặt tiền của trụ sở Ngân hàng Quốc gia Việt Nam được in trên tờ tiền giấy mệnh giá 1000 đồng phát hành năm 1971
Ngân hàng Quốc gia Việt Nam là ngân hàng trung ương của Quốc gia Việt Nam và Việt Nam Cộng hòa hình thành ngày 31 tháng 12 năm 1954 và hoạt động đến ngày 30 tháng 4 năm 1975. Ngoài việc phát hành tiền tệ, cơ quan này đảm trách việc quản lý tài chính và tham mưu các chính sách liên quan đến tiền tệ cho Chính phủ Việt Nam Cộng hòa.
Lịch sử > Thành lập

Ngày 4 tháng 6 năm 1954, Pháp ký hiệp định trao trả độc lập cho Việt Nam. Bản hiệp ước do thủ tướng Nguyễn Phúc Bửu Lộc của chính phủ Bảo Đại và thủ tướng Pháp Joseph Laniel ký ghi nội dung điều khoản 3: Pháp cam kết trao trả lại cho Chính phủ Việt Nam các thẩm quyền và công vụ mà Pháp còn phụ trách. Trong đó, họ trao trả lại quyền tự chủ tiền tệ, tức giải tán Viện phát hành tiền tệ Đông Dương của mình để trao trả lại quyền phát hành tiền cho Việt Nam.
Ngày 21 tháng 12 năm 1954, quốc trưởng Bảo Đại ký dụ số 18 thành lập Ngân hàng Quốc gia Việt Nam và Viện hối đoái riêng. Tuy nhiên trong thời gian đầu, tiền Việt Nam vẫn nằm trong khu vực đồng franc có tỉ giá 1 đồng Việt bằng 10 đồng franc.
Ngày 1 tháng 1 năm 1955, Ngân hàng Quốc gia Việt Nam chính thức hoạt động tại số 17 Bến Chương Dương, Sài Gòn. Đồng bạc Đông Dương (piastres) được thay thế bằng đồng bạc Việt Nam. Trong những hoạt động đầu tiên là thu hồi tiền tệ do Viện Phát hành Quốc gia Việt, Miên, Lào (Institut d'Emission des Etats du Cambodge, du Laos et du Viet-Nam) cho lưu hành, để thay bằng tiền mới của Ngân hàng Quốc gia.
Ngày 17 tháng 12 năm 1955, tiền Việt chính thức tách ra khỏi các thỏa ước tiền tệ với Pháp trước đó bằng việc thủ tướng Ngô Đình Diệm ký dụ số 15, bắt buộc tất cả hoạt động tiền tệ đều nằm dưới quyền kiểm soát của Ngân hàng Quốc gia Việt Nam. Không còn nằm trong khu vực tiền Pháp, đồng Việt Nam được ấn định tỉ giá theo đôla Mỹ, thời điểm này 35 đồng bằng 1 USD, 98 đồng bằng một bảng Anh và 0,1 đồng bằng 1 franc.
Theo nghị quyết số 48 thì Ngân hàng Quốc gia Việt Nam được thành lập với bốn độc quyền:
Phát hành giấy bạc và tiền kim loại tại Việt Nam, tức đồng tiền của Việt Nam Cộng hòa
Tự do mua bán các quý kim và các ngoại tệ,
Bảo đảm các tài khoản mua chịu của nhà nước,
Kiểm tra các cơ sở tài chánh trong nước.
Lịch sử > Hoạt động

Đối với các ngân hàng tư nhân ngoại quốc hay quốc nội hoạt động ở Việt Nam thì luật pháp bắt buộc các ngân hàng tư phải ký thác vào Ngân hàng Quốc gia 10-20% tổng số vốn. Khi đổi ngoại tệ thì ngân hàng thương mại phải ký thác 25-100% tiền Việt Nam Cộng hòa vào Ngân hàng Quốc gia tương đương với lượng ngoại tệ mua vào. Tuy nhiên Ngân hàng Quốc gia không nhận nhiệm vụ kiểm soát hối suất giữa tiền Việt Nam Cộng hòa và các ngoại tệ. Phận vụ này thuộc về Viện Hối đoái, một cơ quan tự trị thuộc Bộ Tài chánh. Về mặt giao dịch, nhất thương vụ và việc cho các ngân hàng khác vay thì Ngân hàng Quốc gia ủy thác cho cơ quan phụ thuộc có tên gọi là Ngân hàng Việt Nam Thương tín (Crédit Commercial du Viet-Nam, Commercial Credit Bank of Vietnam). Tính đến năm 1975 thì Ngân hàng Việt Nam Thương tín là ngân hàng hoạt động quy mô nhất trong lãnh vực ngoại thương tại miền Nam.
Tính đến Tháng Chạp năm 1963 thì tổng sản vàng và ngoại tệ trong ngân khố trị giá 174,5 triệu USD trong khi số lượng tiền lưu hành là 16,645 tỷ đồng.
Ngân hàng Quốc gia Việt Nam là sáng lập viên của Ngân hàng Phát triển châu Á (Asian Development Bank, ADB) năm 1966 cùng là thành viên của Quỹ tiền tệ Quốc tế (International Monetary Fund, IMF) và Ngân hàng Thế giới (World Bank, WB). 
Sau năm 1975 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam kế thừa vai trò cũ của Ngân hàng Quốc gia Việt Nam trong các tổ chức này.
Lịch sử > Hoạt động > Khó khăn về ngoại tệ và vàng

Một khó khăn đối diện Ngân hàng Quốc gia từ lúc đầu là số lượng vàng dự trữ ở Việt Nam tổng cộng 33 tấn sau khi Đế quốc Nhật Bản bại trận năm 1945 thì Quân đội Pháp đã tiếp nhận vào chuyển về Pháp năm 1955. Chính phủ Đệ Nhất Cộng hòa của Tổng thống Ngô Đình Diệm phải điều đình đòi hoàn lại. Khó khăn thứ hai là lượng ngoại tệ trong ngân khố phần lớn là tiền franc Pháp mà chính phủ Pháp hạn chế việc hoán đổi, mỗi năm chỉ được đổi lấy một lượng nhỏ sang Mỹ kim, bảng Anh, Đức mã hoặc yên Nhật. Trong khi đó thì đồng franc Pháp bị phá giá liên tục khiến giá trị lượng ngoại tệ của Việt Nam Cộng hòa bị cuốn theo những đợt giảm giá. Sau mấy lượt thương thuyết hai bên mới đồng thuận ký kết giải quyết việc tài chính kể cả việc Pháp giao lại 33 tấn vàng vào năm 1958. Kể từ đó Việt Nam chấm dứt lệ thuộc vào khu vực đồng franc (franc zone).