stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Pelmeni
Nguồn gốc lịch sử

Từ pelmeni có nguồn gốc từ pel'n'an' (пельнянь)—nghĩa đen là "bánh hình tai" trong các ngôn ngữ Finno-Ugric Komi và Udmurt.
Không rõ sủi cảo pelmeni đi vào ẩm thực của người dân bản địa Siberia từ khi nào và lần đầu tiên chúng xuất hiện trong ẩm thực Nga. Một giả thiết cho rằng pelmeni, hay sủi cảo luộc nói chung, có nguồn gốc từ Siberia, có thể là một phiên bản đơn giản hóa của sủi cảo Trung Quốc (trong một số phương ngữ nó được gọi là bao diện (giản thể: 包面; phồn thể: 包麵; bính âm: Bāomiàn). Giả thiết này được chứng thực bởi thực tế là nhân bánh pelmeni truyền thống có hương vị đậm đà của hạt tiêu đen và các loại gia vị không phải bản địa khác. Pelmeni có thể đã được người Mông Cổ mang từ Trung Quốc đến Siberia và Urals, từ đó chúng dần dần lan rộng đến tận Đông Âu. Pelmeni trở nên đặc biệt phổ biến trong giới thợ săn Nga.
Miêu tả

Phần vỏ bánh được làm bằng bột mì, sữa, trứng, muối. Người ta nhồi bột cho kỹ rồi cán bột mỏng ra và cắt thành vòng tròn có đường kính khoảng 2 inch. Trong khi đó, phần nhân thường là hỗn hợp thịt lợn băm, hành, tỏi, muối, tiêu được trộn đều. Ngoài thịt lợn thì người Nga còn sử dụng các loại thịt khác như thịt bò, thịt cừu để đa dạng hơn hương vị của bánh Pelmeni.
Trước đây món bánh có tên là Penyan, trong ngôn ngữ của dân tộc thiểu số Komi. Sau này khi đi sâu vào Nga đổi tên thành Pelmeni. Chúng được người Nga sử dụng phổ biến trong các chuyến đi săn mồi dài ngày. Pelmeni được chọn là bởi món ăn này có thể đông cứng trong thời gian dài mà không bị mất chất lượng lẫn hương vị, cũng như không bị nhanh hỏng, khi cần ăn thì người ta chỉ việc đun nước sôi rồi luộc Pelmeni cho nóng là có thể dùng được ngay. Đối với nhiều thế hệ người Nga, Pelmeni đã góp mặt rất thường xuyên trong nhiều hoạt động tập thể của gia đình.
Miêu tả > Món tương tự

Pelmeni thuộc dòng sủi cảo (hay hoành thánh) và có liên quan đến uszka của Ukraina cũng như Ba Lan.
Tại Hoa Kỳ và Canada, thuật ngữ pierogi hay perogies thường được sử dụng để mô tả tất cả các loại bánh bao Đông Âu, bất kể hình dạng, kích thước hoặc nhân. Pelmeni cũng tương tự như bansh của Mông Cổ , sủi cảo và hoành thánh của người Hoa. Chúng cùng họ với manti của Armenia, Thổ Nhĩ Kỳ và Kazakhstan, khinkali của Gruzia , momo của Nepal và Tây Tạng, joshpara của người Duy Ngô Nhĩ và người Uzbek, mandu của Hàn Quốc, gyoza của Nhật Bản, tortellini và ravioli của Ý, Maultaschen ở miền nam nước Đức.
Sự khác biệt quan trọng nhất giữa pelmeni, varenyky và pierogi là độ dày của vỏ bột — ở pelmeni và vareniki lớp vỏ này càng mỏng càng tốt và tỷ lệ nhân trên bột thường cao hơn. Pelmeni không bao giờ được phục vụ với nhân ngọt, điều này giúp phân biệt chúng với vareniki và pierogi của Ba Lan , đôi khi cũng vậy. Ngoài ra, nhân bánh Pelmeni thường ở dạng sống, trong khi nhân bánh vareniki và pierogi thường được nấu chín trước.
Sự khác biệt chính giữa pelmeni và momos là kích thước của chúng - một con pelmen điển hình dài khoảng 2 đến 3 cm hai đến ba xentimét (3⁄4–1+1⁄4 in), trong khi momo thường có kích thước ít nhất gấp đôi kích thước đó.
Miêu tả > Sự khác biệt khu vực

Ở Siberi, sủi cảo Pelmeni theo truyền thống được đông lạnh ngoài trời vào mùa đông và được coi như thực phẩm bảo quản. Những người thợ săn hoặc nhà thám hiểm đi vào rừng taiga sẽ mang theo bao tải sủi cảo đông lạnh cùng với đồ dự trữ vì chúng có thể được bảo quản đông lạnh trong thời gian dài và dễ dàng nấu chín.
Pelmeni được chế biến ngay trước khi ăn bằng cách đun sôi trong nước muối cho đến khi nổi lên, sau đó đun thêm từ hai đến năm phút. Ở Ural, chúng được luộc trong nước thường, trong khi ở Siberi, chúng được luộc trong nước muối hoặc đôi khi là nước dùng gà hoặc lợn. Món sủi cảo này sau khi nấu chín được phục vụ riêng hoặc phủ bơ tan chảy hoặc smetana (kem chua), cũng như các loại gia vị như mù tạt , cải ngựa, nước sốt cà chua và giấm . Ở vùng Viễn Đông của Nga, người ta thường thêm xì dầu vào .
Một số công thức nấu ăn gợi ý như chiên pelmeni sau khi luộc cho đến khi chúng chuyển sang màu nâu vàng. Pelmeni cũng có thể được phục vụ dưới dạng súp trong, mặc dù ở Siberi món này được coi là kém ngon và bánh bao được lọc cẩn thận trước khi phục vụ. Trong ẩm thực Tatar, pilmän (tương đương với món pelmeni của người Tatar - một nhóm dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ Kipchak-Bulgar có nguồn gốc từ vùng Volga-Ural thuộc Đông Nga) là một món ăn truyền thống, nơi chúng luôn được phục vụ kèm với súp trong và thêm thì là hoặc các loại thảo mộc tươi cắt khác. Pelmeni cũng là một phần của ẩm thực Ba Lan 
.
Sủi cảo pelmeni đông lạnh được đóng gói có thể được tìm thấy ở khắp các cửa hàng thực phẩm dành cho người dân tộc Nga và Ukraine ở khắp mọi nơi. Những gói bánh Pelmeni đông lạnh, giống như những gói được mang trên rừng taiga, thường được dán nhãn "Sủi cảo Pelmeni Siberia". Sủi cảo Pelmeni mua ở cửa hàng được sản xuất trên máy móc công nghiệp, phần lớn được sản xuất bởi các công ty Ý như Arienti và Cattaneo, Ima, Ostoni, Zamboni, v.v. Những chiếc pelmeni này thường nặng khoảng 15 gam (1⁄ oz) mỗi chiếc và trông giống như một phiên bản lớn hơn của tortellini, đó là lý do trong sản xuất công nghiệp, máy làm mì Ý thường được sử dụng. Pelmeni cũng thường được làm ở nhà. Cách dễ nhất (nếu hơi tốn công sức) chỉ đơn giản là làm chúng bằng tay; nhiều đầu bếp sử dụng "máy làm sủi cảo" chuyên dụng (tiếng Nga : пельменница , pelmennitsa), về cơ bản là những khuôn giống với khuôn làm bánh nướng xốp hoặc khuôn ravioli, cho phép người ta nhanh chóng làm vài chục chiếc bánh bao từ hai tấm bột và một lượng thịt xay.
Trong văn hóa hiện đại của Nga, Belarus và Ukraine, bánh Pelmeni mua ở cửa hàng được coi là một loại thực phẩm tiện lợi gắn liền với lối sống của sinh viên hoặc cử nhân, giống như mì ăn liền, trong khi pelmeni làm tại nhà được coi là món ăn thịnh soạn và tốt cho sức khỏe.
Một người thợ đang gấp mép sủi cảo pelmeni. Ảnh chụp tại một nhà bếp ở  Buryatia, Nga
Các công đoạn làm sủi cảo pelmeni
Sủi cảo pelmeni chiên
Tachina ewdens

| Tachina ewdens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Tachina
Loài (species): T. ewdens
Danh pháp hai phần
Tachina ewdens
Tachina ewdens là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Panama

Panama (tiếng Tây Ban Nha: Panamá [panaˈma]), tên gọi chính thức là nước Cộng hoà Panama (tiếng Tây Ban Nha: República de Panamá), là một quốc gia tại Trung Mỹ. Quốc gia này có biên giới với Costa Rica về phía tây, Colombia về phía đông nam, biển Caribe về phía bắc và Thái Bình Dương về phía nam. Thủ đô và thành phố lớn nhất là thành phố Panama, vùng đại đô thị của thủ đô là nơi cư trú của hơn một nửa trong số 4 triệu dân trong nước.
Panama có một vài bộ lạc bản địa định cư từ trước khi người Tây Ban Nha đến vào thế kỷ XVI. Panama tách khỏi Tây Ban Nha vào năm 1821 và gia nhập một liên hiệp mang tên Cộng hoà Đại Colombia. Đến khi Đại Colombia giải thể vào năm 1831, Panama thuộc Cộng hoà Colombia. Do được Hoa Kỳ giúp đỡ, Panama ly khai từ Colombia vào năm 1903, và cho phép Hoa Kỳ xây dựng kênh đào Panama từ năm 1904 đến 1914. Năm 1977, một hiệp định được ký kết với nội dung Hoa Kỳ chuyển giao toàn bộ kênh đào cho Panama vào cuối thế kỷ XX, hạn cuối là 31 tháng 12 năm 1999.
Doanh thu từ thuế kênh đào tiếp tục chiếm một phần đáng kể trong GDP của Panama, song thương mại, ngân hàng và du lịch là các lĩnh vực lớn và đang phát triển. Năm 2015, Panama đứng thứ 60 thế giới về chỉ số phát triển con người. Kể từ năm 2010, Panama duy trì là nền kinh tế có tính cạnh tranh thứ nhì tại Mỹ Latinh. Rừng rậm bao phủ 40% diện tích đất liền Panama, tại đó có nhiều loài động thực vật nhiệt đới, một số không thấy được ở những nơi khác.
Chính trị

Chính trị Panama theo hình thức nhà nước Cộng hòa tổng thống đại diện dân chủ, theo đó Tổng thống Panama vừa là lãnh đạo quốc gia vừa là lãnh đạo chính phủ, và một hệ thống nghị viện đa đảng. Quyền hành pháp thuộc chính phủ. Quyền lập pháp vừa do chính phủ vừa do Quốc hội đảm nhiệm. Tư pháp độc lập với hành pháp và lập pháp.
Chính phủ theo chế độ dân chủ lập hiến, trong đó:
Cơ quan hành pháp: đứng đầu nhà nước là Tổng thống, tiếp theo là 2 Phó Tổng thống, được bầu cử với nhiệm kỳ 5 năm. Nội các được chỉ định bởi Tổng thống.
Cơ quan lập pháp: Quốc hội lập pháp lưỡng viện gồm 71 thành viên được bầu cử với các nhiệm kỳ 5 năm.
Cơ quan tư pháp: Tòa án Công lý Tối cao gồm 9 thẩm phán được chỉ định với nhiệm kỳ 10 năm; 5 tòa án tối cao, 3 tòa thượng thẩm.
Khu vực hành chính

Theo hành chính, các khu vực chính của Panama gồm chín tỉnh và năm vùng lãnh thổ bản xứ (comarcas indígenas) cấp tỉnh.
Bocas del Toro
Coclé
Colón
Chiriquí
Darién
Herrera
Los Santos
Panamá
Veraguas
Emberá
Kuna Yala
Ngäbe-Buglé Comarca
Kuna de Madugandí
Kuna de Wargandí
Địa lý

Panama nằm ở Trung Mỹ, giáp với cả Biển Caribe và Thái Bình Dương, giữa Colombia và Costa Rica. Nước này có vị trí chiến lược ở điểm cuối phía đông Eo Panama, một cầu lục địa lớn nối Bắc và Nam Mỹ. Tới năm 1999, Panama đã kiểm soát Kênh đào Panama nối Bắc Đại Tây Dương qua Biển Caribe với Bắc Thái Bình Dương.
Địa hình rừng già hầu như không thể xâm nhập của Vực Darien giữa Panama và Colombia. Nó tạo ra khoảng đứt của Xa lộ Xuyên Mỹ, nếu không tuyến đường này sẽ nối liền từ Alaska tới Patagonia.
Kinh tế

Kinh tế Panama dựa trên dịch vụ, chủ yếu là ngân hàng, thương mại và du lịch, vì vị trí địa lý chiến lược của nó. Việc chuyển giao quyền quản lý kênh đào và các căn cứ quân sự của Mỹ khiến các dự án xây dựng mới ở đây bùng nổ. Chính quyền Martín Torrijos đã tiến hành nhiều cuộc cải cách cơ cấu gây tranh cãi, như cải cách thuế và một cuộc cải cách an sinh xã hội rất khó khăn. Hơn nữa, một cuộc trưng cầu dân ý về việc xây dựng một bộ cửa cống thư ba cho Kênh đào Panama đã được đại đa số dân chúng tán thành (dù số người đi bầu ít ỏi) ngày 22 tháng 10 năm 2006. Con số ước tính chính thức chi phí cho việc xây dựng này lên tới 5.25 tỷ dollar Mỹ.
Kinh tế Panaman tăng trưởng 8% năm 2006 và lần đầu tiên trong mười năm qua lĩnh vực công cộng đã kết toán năm 2006 với một con số thặng dư thương mại khoảng 88 triệu USD.[cần kiểm chứng] Hơn nữa, theo thông tin được công bố bằng tiếng Tây Ban Nha, "Informe Fiscal - Cierre año 2006" của Bộ Kinh tế và Tài chính ngày 14/02/2007, mức GDP danh nghĩa chính thức năm 2006 lên tới 16.704 tỷ dollar Mỹ; xem đường link bên dưới của bộ này.
Đồng tiền tệ Panama là balboa, được quy định ở mức trao đổi tương đương với đồng dollar Mỹ. Tuy nhiên, trên thực tế, nước này đã bị dollar hoá; Panama có đồng tiền xu riêng của mình nhưng sử dụng tất cả các loại tiền giấy bằng dollar Mỹ. Panama là một trong ba quốc gia trong vùng đã dollar hoá nền kinh tế, hai nước kia là Ecuador và El Salvador.
Panama là một nước có nền kinh tế ổn định nhất trong số các nước Mỹ Latinh, Panama có các lĩnh vực dịch vụ tiên tiến chiếm khoảng 75% GDP. Các dịch vụ bao gồm Kênh đào Panama, ngân hàng, Khu tự do Colon, bảo hiểm, cảng container, đăng ký tàu đô đốc và du lịch. Thời kỳ khủng hoảng của Khu vực Tự do Colon và sự giảm giá mạnh của các mặt hàng xuất khẩu, sự giảm tốc độ sản xuất toàn cầu và việc rút quân của Mỹ đã làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế Panama trong năm 2000-2001. Chính phủ Panamma đặt kế hoạch cho các chương trình công tác công cộng, cải cách thuế, hiệp định thương mại khu vực mới để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thập kỷ vừa qua cho thấy Panama duy trì được một nền kinh tế phát triển ổn định, trung bình hàng năm tăng trưởng từ 2% đến 4%.
Nền kinh tế Panama là nền kinh tế bị đô la hóa, cơ bản dựa trên các hoạt động dịch vụ với chất lượng cao, chiếm tới 3/4 tổng sản phẩm quốc nội. Trong các loại hình dịch vụ này có thể kể ra như: Kênh đào Panama, ngân hàng, Khu vực tự do Colon, bảo hiểm, cảng container, du lịch... Năm 2007, GDP nước này khoảng 29 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng GDP là 7,8%.
Trong thời gian tới, Panama sẽ đạt được tốc độ tăng trưởng cao hơn nhờ dự án mở rộng kênh đào Panama, dự án này đã được khởi động vào năm 2007 và kết thúc vào năm 2014, với tổng kinh phí là 5.3 tỷ USD. Dự án này sẽ nâng gấp đôi năng lực của kênh đào.
Thời gian gần đây, Chính phủ đã thực hiện cải cách hệ thống thuế, an ninh xã hội và thúc đẩy các hiệp định thương mại khu vực, phát triển ngành du lịch. Không chỉ là thành viên của khối CAFTA, Panama đã bắt đầu đàm phán FTA với Hoa Kỳ vào tháng 12 năm 2006.
Tính đến năm 2016, GDP của Panama đạt 55.227 USD, đứng thứ 78 thế giới và đứng thứ 13 khu vực Mỹ Latin.
Kinh tế > Toàn cầu hoá

Những mức độ thương mại cao của Panaman chủ yếu nhờ Vùng thương mại tự do Colón, vùng thương mại tự do lớn nhất Tây Bán cầu. Theo một phân tích của ban quản lý vùng Colon và đánh giá về thương mại Panama của Cao ủy Kinh tế Liên hiệp quốc vùng Mỹ Latinh và Caribe (ECLAC), năm ngoái vùng này chiếm 92 phần trăm xuất khẩu và 65 phần trăm nhập khẩu của Panama.
Panama có tỷ lệ nguồn thu từ du lịch và đầu tư trực tiếp nước ngoài trên GDP khá lớn (cao thứ tư Mỹ Latinh về cả hai yếu tố) mức độ người dân sử dụng Internet cũng khá cao (đứng thứ tám Mỹ Latinh).
Kinh tế > Lạm phát

Theo Cao ủy Kinh tế vùng Mỹ Latinh và Caribe (ECLAC, hay CEPAL theo tên viết tắt tiếng Tây Ban Nha thông dụng hơn), lạm phát của Panama tính theo Chỉ số Giá Tiêu thụ (CPI) là 2.0 phần trăm năm 2006. Lưu trữ 2013-08-24 tại Wayback Machine Thường Panama có mức lạm phát thấp.
Kinh tế > Bất động sản

Thành phố Panama từng chứng kiến một cuộc đua giữa hai dự án cạnh tranh nhau với mục tiêu xây dựng tòa nhà cao nhất Mỹ Latinh. Nhưng một trong hai dự án đã bị hủy bỏ. Dự án kia, một tòa nhà ở và khách sạn cao 104 tầng tên gọi Tháp Băng (Ice Tower), được dự định hoàn thành năm 2010.
Dự án Palacio de la Bahia đã bị công ty sáng lập Tây Ban Nha là Olloqui hủy bỏ. Trước kia cả hai dự án đều có quy mô nhỏ, nhưng sau đó bắt đầu gia tăng số tầng để trở thành tòa nhà cao nhất vùng.
Có hơn 105 dự án tại Thành phố Panama nơi các khu lân cận đang có sự tăng trưởng chóng mặt về con số nhà cửa. Tại San Francisco hiện đang có 25 tòa nhà được xây dựng.
Grupo Mall, một công ty khác của Tây Ban Nha, đang xây dựng một tòa nhà làm căn hộ, khu phức hợp, khách sạn và khu thương mại nhiều tầng. Dự án này theo kế hoạch sẽ hoàn thành một phần vào năm 2009.
Ngoài những nhu cầu hiện tại, những phát triển tương lai cũng sẽ có tương lai tốt nhờ kế hoạch mở rộng Kênh đào Panama, một nhà máy lọc dầu của công ty dầu khí Mỹ Occidental Petroleum và một cảng container mới gần lối vào phía Thái Bình Dương của kênh.
Kinh tế > Tình trạng nghèo đói

Dù có những nguồn thu lớn từ Kênh đào Panama và ngành du lịch, Ngân hàng Thế giới đã báo cáo rằng Cộng hòa Panama tiếp tục phải chiến đấu với nạn nghèo đói  Lưu trữ 2007-07-05 tại Wayback Machine.
Bình đẳng thu nhập cũng là một vấn đề lớn ở nước này. Theo Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ, Hệ số Gini trên đầu hộ tại Panama là 0.57. Lưu trữ 2007-02-28 tại Wayback Machine Đây là một trong những mức độ bình đẳng thu nhập tồi nhất trong vùng và thế giới.
Nhân khẩu

Tôn giáo tại Panama (2013)
Công giáo Roma (80.6%)
Tin lành (10.4%)
Thuyết vật linh (7.7%)
Khác (1.3%)
Không xác định (1%)
Văn hoá, phong tục và ngôn ngữ của người Panama chủ yếu thuộc vùng Caribe và Tây Ban Nha. Về chủng tộc, đa số dân là người mestizo hay lai Amerindian, châu Phi, Tây Ban Nha và người Hoa. Tiếng Tây Ban Nha là ngôn ngữ chính thức và chủ yếu; tiếng Anh cũng được công nhận là một ngôn ngữ chính thức và được sử dụng rộng rãi trong các doanh nghiệp và tại vùng bờ biển Caribe. Hơn một nửa dân số sống tại Thành phố Panama –hành lang đô thị Colón.
Đại đa số người Panama theo Cơ đốc giáo La Mã, chiếm tới 80% dân số. Dù hiến pháp công nhận Cơ đốc giáo là tôn giáo của đại đa số người dân, Panama không có tôn giáo chính thức. Các tôn giáo nhỏ tại Panama gồm Tin Lành (12%), Hồi giáo (4.4%), Bahá'í (1.2%), Phật giáo (ít nhất 1%), Chính thống giáo Hy Lạp (0.1%), Do Thái giáo (0.4%), và Hindu giáo (0.3%). Cộng đồng Do Thái tại Panama, với hơn 10.000 người, là cộng đồng lớn nhất trong khu vực (gồm Trung Mỹ, Colombia và Caribe). Cuộc di cư Do Thái diễn ra vào cuối thế kỷ XIX, hiện tại có các giáo hội Do Thái tại Thành phố Panama, cũng như các trường Do Thái. Bên trong Mỹ Latin, Panama là một trong những nước có tỷ lệ người Do Thái trên dân số lớn, chỉ sau Uruguay và Argentina. Các cộng đồng Hồi giáo, Đông Á, và Nam Á tại Panama cũng rất lớn.
Thành phố Panama có một Nhà thờ Đức tin Bahá'í, một trong tám nhà thờ duy nhất trên thế giới. Được hoàn thành năm 1972, nó nằm trên một quả đồi cao quay mặt ra kênh, và được xây bằng bùn theo kiểu thiết kế châu Mỹ bản xứ.
Vì mối quan hệ thương mại lịch sử của mình, trên tất cả Panama là một quốc gia đa sắc tộc. Ví dụ, điều này được thể hiện ở con số người Hoa đông đảo (xem Người Hoa tại các khu Chinatown Mỹ Latinh). Nhiều người Trung Quốc đã di cư tới Panama để xây dựng tuyến Đường sắt Panama. Một thuật ngữ gọi "gian hàng góc phố" trong tiếng Tây Ban Nha Panama là el chinito, phản ánh thực tế nhiều gian hàng này thuộc sở hữu và do những người nhập cư Trung Quốc điều hành. (Các nước khác có hình mẫu xã hội tương tự, ví dụ, các gian hàng góc phố "Ả Rập" tại Pháp.)
Có bảy sắc tộc bản xứ tại Panama:
Emberá
Wounaan
Ngöbe
Buglé
Kuna
Nazo
Bribri
Đây là quốc gia nói tiếng Tây Ban Nha nhỏ thứ hai Mỹ Latinh nếu tính theo dân số, ước tính 4,2 triệu người (2019), Uruguay là nước đứng thứ nhất, ước tính 3.463.000 người (2019).
Ghi chú và tham khảo

↑  “Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density” (PDF). United Nations Statistics Division. 2012. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2017. Chú thích journal cần |journal= (trợ giúp) http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm
↑  “Panama”. CIA World Factbook. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2017.
↑  File POP/1-1: Total population (both sexes combined) by major area, region and country, annually for 1950–2100 (thousands). World Population Prospects: The 2015 Revision (Bản báo cáo). United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. tháng 4 năm 2016. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2015.
↑  Distribución territorial y migración interna en Panamá: Censo 2010 (PDF) (Bản báo cáo) (bằng tiếng Tây Ban Nha). INEC. 2014. tr. 2. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2015.
↑  “2015 Human Development Report” (PDF). United Nations Development Programme. 2015. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2015.
↑  “Gini Index”. World Bank. Truy cập ngày 3 tháng 1 năm 2015.
↑  “National Geographic Education”. National Geographic Society. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2011.
National Geographic Atlas (list). National Geographic Society. 2010. tr. 4.
Webster's New Geographical Dictionary (list and map). Merriam-Webster Inc. 1984. tr. 856, 859.
"Americas" Standard Country and Area Codes Classifications (M49), United Nations Statistics Division
"North America" Atlas of Canada
North America Atlas National Geographic
↑  “Panama”. CIA – The World Factbook. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 23 tháng 12 năm 2010.
↑  UNDP Human Development Report 2015. Table 1: Human development index 2015 and its components (PDF). UNDP. tr. 144. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 4 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2010.
↑  “Country profile: Panama”. BBC News. ngày 30 tháng 6 năm 2010.
↑  “Las religiones en tiempos del Papa Francisco” (bằng tiếng Tây Ban Nha). Latinobarómetro. tháng 4 năm 2014. tr. 6. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 3 năm 2018. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2015.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
CIA World Factbook: Panama Lưu trữ 2007-04-11 tại Wayback Machine
Panama Canal Expansion Takes Major Step Forward, RESOURCE CANADA BUSINESS NEWS NETWORK, 25-JUL-2006 Lưu trữ 2007-07-05 tại Wayback Machine
TE está listo si se pospone referendo, 30 de agosto de 2006[liên kết hỏng]
Cómo localizar a los grupos del ‘sí’ y ‘no’, 11 de agosto de 2006 Lưu trữ 2007-07-05 tại Wayback Machine
Chính tỉnh và comarcas cấp tỉnh của Panama.
Bản đồ Panama
Đồi Ancon Panama.
Một căn nhà kiểu châu Phi-Panama truyền thống.
Nhà thờ Iglesia San Pedro ở Taboga Island, đây là nhà thờ lâu đời nhất của Panama và lâu đời thứ hai tại Tây bán cầu
Colón, Panama.
Đường chân trời Thành phố Panama.
Lomatogonium chilaiensis

| Lomatogonium chilaiensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Gentianaceae
Chi (genus): Lomatogonium
Loài (species): L. chilaiensis
Danh pháp hai phần
Lomatogonium chilaiensis C.H. Chen & J.C. Wang, 2000 
Lomatogonium chilaiensis là một loài thực vật có hoa trong họ Long đởm. Loài này được C.H. Chen & J.C. Wang mô tả khoa học đầu tiên năm 2000.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lomatogonium chilaiensis”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Malta

Malta (phiên âm tiếng Việt: Man-ta; tiếng Malta: [ˈmɐltɐ]), tên chính thức Cộng hòa Malta (tiếng Malta: Repubblika ta' Malta), là một đảo quốc Nam Âu, gồm một quần đảo ở Địa Trung Hải. Nó tọa lạc ở vị trí 80 km (50 mi) về phía nam của Ý, 284 km (176 mi) về phía đông của Tunisia, và 333 km (207 mi) về phía bắc của Libya. Quốc gia này chỉ có diện tích 316 km2 (122 dặm vuông Anh), với dân số khoảng 450.000 người, khiến nó trở thành một trong những quốc gia nhỏ nhất, vào loại có mật độ dân cư dày nhất. Thủ đô của Malta, Valletta, với diện tích 0.8 km², là thủ đô nhỏ nhất trong Liên minh châu Âu. Malta có hai ngôn ngữ chính thức: tiếng Malta và tiếng Anh.
Địa lý

Malta là một quần đảo nằm giữa Địa Trung Hải (nằm ở lòng chảo phía đông). Chỉ có ba đảo lớn – Malta (Malta), Gozo (Għawdex), và Comino (Kemmuna) – là có người ở. Những đảo nhỏ (xem dưới đây) đều bỏ hoang. Quần đảo này là dấu tích của dải đất nối liền Sicilia và Bắc Phi, bị tách ra khi nước biển dâng cao ở cuối Kỉ Băng Hà.. Quần đảo Malta nằm ở rìa mảng kiến tạo Phi, nơi nó tiếp giáp với mảng Âu.
Rất nhiều vịnh nằm dọc theo bờ biển lồi lõm tạo ra các cảng đẹp. Địa hình bao gồm đồi thấp và đồng bằng. Điểm cao nhất của Malta là Ta' Dmejrek, cao 253 mét (830 ft), gần Dingli. Mặc dù có một vài sông nhỏ vào thời điểm có lượng mưa lớn, ở Malta không có một con sông hay hồ cố định nào. Tuy nhiên, có một vài suối chảy quanh năm ở Baħrija, l-Imtaħleb, San Martin, và thung lũng Lunzjata ở Gozo.
Theo Địa thực vật học, Malta thuộc về khu vực khí hậu Địa Trung Hải. Theo Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên, lãnh thổ Malta thuộc về vùng rừng và cây bụi Địa Trung Hải.
Lịch sử

Bài chi tiết: Lịch sử Malta
Do có vị trí chiến lược quan trọng nên hòn đảo này từ xưa bị người Phoenicia, đến người Hy Lạp, người Carthage và người La Mã tranh giành quyền thống trị. Khoảng năm 58, trong một tai nạn đắm tàu gần đảo Malta, Thánh Phaolô đã lưu lại và rao giảng Phúc âm trên đảo này. Năm 870, Malta rơi vào tay người Ả Rập. Bá tước Roger I chinh phục Malta năm 1090, từ đây số phận của đảo này gắn liền với lịch sử của vương quốc Sicilia cho đến thế kỷ XVI. Năm 1530, Charles Quint giao lại đảo này cho dòng Hiệp sĩ Cứu tế, nơi đây trở thành căn cứ quân sự chống lại người Thổ Nhĩ Kỳ. Malta bị Napoléon Bonaparte chiếm giữ năm 1798. Người Anh giành lại đảo này sau hai năm vây hãm. Malta trở thành thuộc địa và là căn cứ quân sự của thực dân Anh từ năm 1813.
Trong Chiến tranh thế giới thứ II, Malta giữ một vai trò quan trọng trong cuộc chiến ở Địa Trung Hải (1940-1943), trở thành đảo quốc độc lập và là nước thành viên trong Khối Liên hiệp Anh năm 1964. Năm 1972, Malta đã thỏa thuận với Anh việc đóng cửa các căn cứ Anh trên đảo, việc ký kết có hiệu lực năm 1979. Malta tuyên bố là nước cộng hòa năm 1974. Sau khi kết thúc liên minh với Anh, Malta tìm cách đảm bảo chính sách trung lập của mình thông qua các thỏa thuận với các nước khác. Malta gia nhập Liên minh châu Âu từ năm 2004.