stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cailee Spaeny
Tiểu sử

Spaeny sinh ra ở bang Tennessee và lớn lên ở Springfield, bang Missouri, từ nhỏ cô đã đi diễn trong đoàn kịch Springfield Little Theatre ở quê nhà. Từ năm 2014 - 2015, cô vào vai chính Dorothy trong vở kịch dựa trên tiểu thuyết The Wizard of Oz.
Danh sách phim > Điện ảnh

| Year | Title | Role | Notes |
| --- | --- | --- | --- |
| 2016 | Counting to 1000 | Erica | Phim ngắn |
| 2018 | Pacific Rim: Trỗi dậy | Amara Namani |  |
| 2018 | Phút kinh hoàng tại El Royale | Rose Summerspring |  |
| 2018 | On the Basis of Sex | Jane Ginsburg |  |
| 2018 | Vice | Lynne Cheney (hồi nhỏ) |  |
| 2020 | Phù thủy học đường | Lily Schechner |  |
| 2021 | How It Ends | Little Liza |  |
| 2022 | Unlimited World | Lars | Phim ngắn |
| 2023 | Priscilla | Priscilla Presley |  |
| 2024 | Ngày tàn của đế quốc | Jessie |  |
| 2024 | Quái vật không gian: Romulus |  |  |
Danh sách phim > Truyền hình

| Năm | Tên | Vai | Ct |
| --- | --- | --- | --- |
| 2020 | Devs | Lyndon | Vai chính, phim ngắn |
| 2021 | Mare of Easttown | Erin McMenamin | Vai chính, phim ngắn |
| 2022 | The First Lady | Anna Roosevelt Halsted | Vai phụ |
ISAF

| Lực lượng hỗ trợ An ninh Quốc tế (International Security Assistance Force) |
| --- | --- |
Logo ISAF.
Hoạt động: 20 tháng 12 năm 2001 (2001-12-20) - 28 tháng 12 năm 2014 (2014-12-28)
Quốc gia: UK, Turkey, GE/NL, NATO
Bộ phận của: Joint Force Command Brunssum, Brunssum, Netherlands (formal) Significant influence by United States government (actual)
Headquarters: Kabul, Afghanistan
Khẩu hiệu: Pashto writing: کمک او همکاری (Komak aw Hamkari) nghĩa: "Giúp đỡ và hợp tác".
Tham chiến: Chiến tranh Afghanistan (2001-nay)
Các tư lệnh
Chỉ huy hiện tại: John F. Campbell
Lực lượng Hỗ trợ An ninh Quốc tế (tiếng Anh: The International Security Assistance Force, viết tắt: ISAF) là tổ chức được lãnh đạo bởi NATO thực hiện sứ mệnh bảo vệ an ninh tại Afghanistan do Hội đồng Bảo An Liên Hợp Quốc thành lập ngày 20/12/2001 theo nghị quyết 1386 như dự kiến của Hiệp định Bonn.
ISAF có nhiệm vụ bảo đảm vững chắc thủ đô Kabul và những khu vực bao quanh khỏi lực lượng Taliban, Al Qaeda, tạo điều kiện cho chính phủ lâm thời Afghanistan do Hamid Karzai đứng đầu được thành lập. Vào tháng 10 năm 2003, Hội đồng Bảo An Liên Hợp Quốc cho phép mở rộng sứ mệnh của ISAF ra khắp lãnh thổ Afghanistan và sau đó ISAF mở rộng nhiệm vụ tại 4 phạm vi hoạt động chính trên toàn lãnh thổ Afghanistan. Từ 2006, ISAF đã tham gia vào nhiều trận đánh có quy mô và cường độ lớn trong các chiến dịch tại miền nam Afghanistan và xu hướng đó còn tiếp diễn vào các năm 2007 và 2008. Các cuộc tấn công của ISAF vào các khu vực khác của Afghanistan ngày càng gia tăng.
Các nước có quân tham chiến gồm: Bulgari, Bỉ, Đan Mạch, Canada, Hoa Kỳ, Anh, Italia, Pháp, Đức, Hà Lan, Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, Ireland, Ba Lan, Bồ Đào Nha và nhiều thành viên khác thuộc EU, NATO cũng như bao gồm cả Úc, New Zealand, Azerbaijan, Singapore. Hoa Kỳ, Anh, Canada, Đan Mạch là những nước giữ vai trò quan trọng trong các chiến dịch.
L'Albi

| L'Albi L’Albi Albí |
| --- | --- |

  Ấn chương

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng
Tỉnh:  Lleida
Quận (comarca): Les Garrigues
Thủ phủ: Albi, l'
Chính quyền
 • Thị trưởng: Víctor Guiu i Gaya
Diện tích
 • Đất liền: 32,61 km2 (1,259 mi2)
Độ cao: 526 m (1,726 ft)
 • Mật độ: 0/km2 (0/mi2)
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 25450
Tọa độ: 41°25′30″B 0°56′19″Đ﻿ / ﻿41,425°B 0,93861°Đ﻿ / 41.42500; 0.93861{{#coordinates:}}: một trang không thể chứa nhiều hơn một thẻ chính
Tên gọi dân cư: albiense
L'Albi là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị L'Albi có diện tích là 32,61 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 847 người với mật độ 25,97 người/km². Đô thị L'Albi có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.
Văn Giáo

Văn Giáo là một xã thuộc thị xã Tịnh Biên, tỉnh An Giang, Việt Nam.
Địa lý

Xã Văn Giáo nằm ở phía Đông thị xã Tịnh Biên, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Châu Đốc và huyện Châu Phú
Phía tây giáp xã An Cư
Phía nam giáp xã Vĩnh Trung
Phía bắc giáp các phường Thới Sơn và An Phú.
Xã Văn Giáo có diện tích 27,13 km², dân số năm 2019 là 6.259 người, mật độ dân số đạt 231 người/km².
Hành chính

Xã Văn Giáo được chi thành 4 ấp: Đây Cà Hom, Mằng Rò, Srây Skốth, Văn Trà.
Lịch sử

Trước đây, Văn Giáo là một xã thuộc huyện Tịnh Biên.
Ngày 25 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định 181-CP. Theo đó, đổi tên xã Văn Giáo thành xã Thới Thuận. Thời điểm này, xã thuộc huyện Bảy Núi, sau đó thuộc huyện Tịnh Biên.
Ngày 28 tháng 10 năm 1993, đổi lại tên xã Thới Thuận thành xã Văn Giáo.
Ngày 10 tháng 4 năm 2023, thị xã Tịnh Biên được thành lập, xã Văn Giáo thuộc thị xã Tịnh Biên như hiện nay.
Du lịch

Rừng tràm Trà Sư
Chú thích

1 2  “Kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở 1/4/2019”. Cục Thống kê tỉnh An Giang.
↑  Tổng cục Thống kê
↑  “Quyết định 181-CP năm 1979 điều chỉnh địa giới và đổi tên một số xã và thị trấn thuộc tỉnh An Giang”.
↑  “Nghị quyết số 721/NQ-UBTVQH15 năm 2023 về việc thành lập thị xã Tịnh Biên, các phường thuộc thị xã Tịnh Biên, thị trấn Đa Phước thuộc huyện An Phú và thị trấn Hội An thuộc huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang”.
Slipping Through My Fingers

"Slipping Through My Fingers" là bài hát được viết bởi 2 cựu thành viên trong ban nhạc ABBA - Björn Ulvaeus và Benny Andersson và được thu âm bởi chính ban nhạc này, với giọng hát dẫn của Agnetha Fältskog. Bài hát nói về sự hối hận của người mẹ khi thấy con gái lớn nhanh, và nhận thấy mình đã dành quá ít thời gian với con.
Nguồn cảm hứng dẫn đến sự ra đời của bài hát là cô con gái của Björn Ulvaeus và Agnetha Fältskog khi cô mới lên 5 tuổi.
She Loves You

"She Loves You" là ca khúc được viết bởi John Lennon và Paul McCartney, được The Beatles phát hành dưới dạng đĩa đơn vào năm 1963. Đĩa đơn này đã phá hàng loạt kỷ lục tại các bảng xếp hạng ở Anh, cùng với đó là thiết lập kỷ lục ở Mỹ khi là một trong số 5 ca khúc cùng của The Beatles thống trị 5 vị trí cao nhất ở Billboard Hot 100 vào ngày 4 tháng 4 năm 1964. Đây là đĩa đơn bán chạy nhất tại Anh vào năm 1963.
Năm 2004, tạp chí Rolling Stone xếp "She Loves You" ở vị trí số 64 trong danh sách "500 bài hát vĩ đại nhất". Tới năm 2009, để kết thúc chương trình "Beatles Weekend", đài BBC Radio 2 đã tuyên bố đây chính là đĩa đơn bán chạy nhất tại Anh của The Beatles theo số liệu chính thức được lấy từ The Official Charts Company.
Thành phần tham gia sản xuất

Theo Ian MacDonald
John Lennon – hát chính, acoustic guitar.
Paul McCartney – hát bè, bass.
George Harrison – hát bè, lead guitar.
Ringo Starr – trống.
George Martin – sản xuất.
Norman Smith – kỹ thuật viên.
Thư mục

Badman, Keith (2000). The Beatles Off The Record. London: Omnibus Press. ISBN 0-7119-7985-5.
The Beatles (2000). The Beatles Anthology. London: Cassell & Co. ISBN 0-304-35605-0.
Carr, Roy; Tyler, Tony (1975). The Beatles: An Illustrated Record. New York: Harmony Books. ISBN 0-517-52045-1.
Castleman, Harry; Podrazik, Walter J. (1975). All Together Now: The First Complete Beatles Discography 1961−1975. New York: Ballantine Books. ISBN 0-345-25680-8.
Davies, Hunter (1968). The Beatles: The Authorized Biography (paperback) |format= cần |url= (trợ giúp). New York: Dell Publishing.
Ellen, Mark (tháng 10 năm 2002). “Mojo Special Limited Edition”. London. Chú thích journal cần |journal= (trợ giúp)
Everett, Walter (2001). The Beatles as Musicians: The Quarry Men Through Rubber Soul. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-514104-0.
Harry, Bill (2000). The Beatles Encyclopedia: Revised and Updated. London: Virgin Publishing. ISBN 0-7535-0481-2.
Lewisohn, Mark (1988). The Beatles Recording Sessions. New York: Harmony Books. ISBN 0-517-57066-1.
MacDonald, Ian (2005). Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties . London: Pimlico. ISBN 1-84413-828-3.
Marcus, Greil (1979). Stranded: Rock and Roll for a Desert Island. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-394-50828-9.
Miles, Barry (1997). Paul McCartney: Many Years From Now. New York: Henry Holt and Company. ISBN 0-8050-5249-6.
Rayl, A. J. S.; Gunther, Curt (1989). Beatles '64: A Hard Day's Night in America. New York: Doubleday. ISBN 0-385-24583-1.
Schaffner, Nicholas (1977). The Beatles Forever. Harrisburg, Pennsylvania: Cameron House. ISBN 0-8117-0225-1.
Starr, Eric (2007). The Everything Rock & Blues Piano Book: Master riffs, licks, and blues styles from New Orleans to New York City. Avon, Massachusetts: F+W Publications Inc. ISBN 1-59869-260-7.
Kamikawa Yōko

| Kamikawa Yōko |
| --- | --- |
上川 陽子
Chân dung chính thức, năm 2024

Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản
Nhiệm kỳ 13 tháng 9 năm 2023 – 1 tháng 10 năm 2024
Thủ tướng: Kishida Fumio
Tiền nhiệm: Hayashi Yoshimasa
Kế nhiệm: Iwaya Takeshi
Bộ trưởng Tư pháp Nhật Bản
Nhiệm kỳ 16 tháng 9 năm 2020 – 4 tháng 10 năm 2021
Thủ tướng: Suga Yoshihide
Tiền nhiệm: Mori Masako
Kế nhiệm: Furukawa Yoshihisa
Nhiệm kỳ 3 tháng 8 năm 2017 – 2 tháng 10 năm 2018
Thủ tướng: Abe Shinzō
Tiền nhiệm: Kaneda Katsutoshi
Kế nhiệm: Yamashita Takashi
Nhiệm kỳ 20 tháng 10 năm 2014 – 7 tháng 10 năm 2015
Thủ tướng: Abe Shinzō
Tiền nhiệm: Matsushima Midori
Kế nhiệm: Iwaki Mitsuhide
Nghị viên Chúng Nghị viện
Đương nhiệm
Nhậm chức  16 tháng 12 năm 2012
Khu vực bầu cử: Quận 1 Shizuoka
Nhiệm kỳ 25 tháng 6 năm 2000 – 30 tháng 8 năm 2009
Tiền nhiệm: Oguchi Yoshinori
Kế nhiệm: Makino Seishū
Khu vực bầu cử: Quận 1 Shizuoka
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 1 tháng 3, 1953 (71 tuổi) Shizuoka, Nhật Bản
Đảng chính trị: Dân chủ Tự do
Giáo dục: Đại học Tōkyō (BA) Đại học Harvard University (MPA)
Website: Trang web chính thức
Kamikawa Yōko (上川 陽子 (Thượng Xuyên Dương Tử), Kamikawa Yōko?  sinh ngày 1 tháng 3 năm 1953), là một chính khách người Nhật Bản, và hiện đang là Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản. Bà cũng từng 3 lần giữ chức Bộ trưởng Tư pháp Nhật Bản, ngoài ra cũng từng làm Bộ trưởng chuyên các Nhiệm vụ Đặc biệt, Văn phòng Nội các chuyên về Các biện pháp đối phó với tỷ lệ sinh giảm & Bình đẳng giới trong nội các của Thủ tướng Abe Shinzō và Fukuda Yasuo. Bà hiện cũng là Nghị viên Chúng Nghị viện từ sau cuộc tổng tuyển cử năm 2012.
Trong thời gian tại vị, Kamikawa đã ra lệnh xử tử 16 người, trong số đó có 13 người bị xử tử là cựu thành viên của giáo phái Aum Shinrikyo do Asahara Shōkō cầm đầu có hành vi khủng bố trong nước bao gồm vụ tấn công bằng khí sarin trên tàu điện ngầm Tokyo năm 1995.
Nagorno-Karabakh

Xem thêm: Cộng hòa Nagorno-Karabakh
|  Nagorno-Karabakh  |
| --- | --- |
 Tên bằng ngôn ngữ chính thức Dağlıq Qarabağ / Yuxarı Qarabağ Լեռնային Ղարաբաղ , Leṙnayin Ġarabaġ Нагорный Карабах, Nagornyi Karabakh 
Bản đồ Vị trí của Nagorno-Karabakh Vị trí của Tỉnh tự trị Nagorno-Karabakh cũ 
Địa lý
Diện tích: 8.223 km²  3.175 mi²
Diện tích nước: không đáng kể %
Múi giờ: UTC+4; mùa hè: +5
Dân số ước lượng (2013): 146,573 người
Dân số (2010): 141,400 người
Mật độ: 29 người/km² 43 người/mi²
Lái xe bên: phải
Nagorno-Karabakh (/nəˈɡɔːrnoʊ kɑːrəˈbɑːk/ nə-GOR-noh kar-ə-BAHK; tiếng Nga: Нагорный Карабах, n.đ. 'mountainous Karabakh'; tiếng Armenia: Լեռնային Ղարաբաղ; tiếng Azerbaijani: Dağlıq Qarabağ), còn được gọi là Artsakh (tiếng Armenia: Արցախ), là vùng đất không giáp biển tại Ngoại Kavkaz, nằm giữa hạ Karabakh và Zangezur và bao phủ khu vực phía đông nam của dãy núi Tiểu Kavkaz. Vùng này hầu hết là đồi núi và rừng và có diện tích 8.223 kilômét vuông (3.175 dặm vuông Anh).
Nagorno-Karabakh là một lãnh thổ tranh chấp, được phần lớn cộng đồng quốc tế xem là một phần của Azerbaijan, nhưng do Cộng hòa Artsakh (trước đây gọi là Cộng hòa Nagorno-Karabakh) quản lý. Đây là một quốc gia độc lập trên thực tế với đa số dân tộc Armenia được thành lập trên cơ sở Khu tự trị Nagorno-Karabakh của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan thuộc Liên Xô. Azerbaijan đã không thực thi quyền lực chính trị đối với khu vực kể từ khi phong trào Karabakh ra đời năm 1988. Kể từ khi Chiến tranh Nagorno-Karabakh kết thúc năm 1994, đại diện của chính phủ Armenia và Azerbaijan đã tổ chức các cuộc đàm phán hòa bình do Nhóm OSCE Minsk làm trung gian về tình trạng tranh chấp của khu vực.
Vào sáng ngày 27 tháng 9 năm 2020, các cuộc đụng độ mới trong cuộc xung đột Nagorno-Karabakh chưa được giải quyết lại tiếp tục dọc theo Đường liên lạc Nagorno-Karabakh. Cả hai bên đều báo cáo thương vong về quân sự và dân sự. Để đối phó với các cuộc đụng độ, Armenia và nước Cộng hòa Artsakh tự xưng đã đưa ra thiết quân luật và tổng động viên, trong khi Azerbaijan đưa ra thiết quân luật và lệnh giới nghiêm. Liên Hợp Quốc lên án mạnh mẽ cuộc xung đột và kêu gọi cả hai bên giảm bớt căng thẳng và nối lại các cuộc đàm phán có ý nghĩa ngay lập tức.
Khu vực này thường tương đồng với biên giới hành chính của Khu tự trị Nagorno-Karabakh trước đây, bao gồm 4.400 kilômét vuông (1.699 dặm vuông Anh). Tuy nhiên, diện tích lịch sử của khu vực bao gồm khoảng 8.223 kilômét vuông (3.175 dặm Anh).
Từ nguyên

Tiền tố Nagorno- bắt nguồn từ tính từ quy kết tiếng Nga nagorny, có nghĩa là "cao nguyên." Tên Azerbaijan của khu vực bao gồm các tính từ tương tự như dağlıq (vùng núi) hay yuxarı (vùng thượng). Những từ như vậy không được sử dụng trong tên Armenian,  nhưng xuất hiện trong tên chính thức của khu vực trong thời kỳ Xô Viết là Khu tự trị Nagorno-Karabakh. Các ngôn ngữ khác áp dụng cách diễn đạt riêng cho vùng núi, vùng cao hoặc cao nguyên; ví dụ, tên chính thức được sử dụng bởi Nagorno-Karabakh Republic trong tiếng pháp là Haut-Karabakh, nghĩa là "Thượng Karabakh."
Tên của khu vực trong các ngôn ngữ địa phương khác nhau đều dịch thành "Vùng núi Karabakh", hay "vườn núi đen":
tiếng Armenia: Լեռնային Ղարաբաղ, transliterated Leṙnayin Ġarabaġ (IPA: /lɛrnɑˈjin ʁɑɾɑˈbɑʁ/)
tiếng Azerbaijani: Dağlıq Qarabağ, Дағлыг Гарабағ (vùng núi Karabakh; IPA: /dɑɣˈlɯɣ ɡɑˈɾɑbɑɣ/) hay Yuxarı Qarabağ, Јухары Гарабағ (thượng Karabakh; IPA: /juxɑˈɾɯ ɡɑˈɾɑbɑɣ/)
tiếng Nga: Нагорный Карабах, transliterated Nagornyy Karabakh hay Nagornyi Karabah (IPA: /nɐˈɡornɨj kərɐˈbax/)
Người Armenia sống trong khu vực này thường gọi Nagorno-Karabakh là Artsakh (tiếng Armenia: Արցախ),tên tỉnh thứ 10 của Vương quốc Armenia cổ đại. Các bia ký của người Urartian (thế kỷ 9-7 trước Công nguyên) sử dụng tên Urtekhini cho khu vực. Các nguồn Hy Lạp cổ đại gọi khu vực này là Orkhistene.
Lịch sử > Thời cổ đại và đầu thời Trung cổ

Nagorno-Karabakh nằm trong vùng đất bị chiếm đóng bởi các dân tộc được các nhà khảo cổ học hiện đại gọi là văn hóa Kura-Araxes, những người sống giữa hai con sông Kura và Araxes.
Dân cư cổ đại của khu vực bao gồm nhiều bộ lạc địa phương và di cư tự trị khác nhau, hầu hết không phải là người Ấn-Âu. Theo lý thuyết phổ biến của phương Tây, những người bản địa này kết hôn với những người Armenia đến khu vực này sau khi nó được đưa vào Armenia ở thế kỷ thứ 2 hoặc có thể sớm hơn vào thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên. Các học giả khác cho rằng người Armenia đã định cư ở khu vực này sớm nhất là vào thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên.
Vào khoảng năm 180 trước Công nguyên, Artsakh trở thành một trong 15 tỉnh của Vương quốc Armenian và duy trì như vậy cho đến thế kỷ thứ 4. Trong khi chính thức có tư cách là một tỉnh (nahang), Artsakh có thể tự mình thành lập một công quốc - giống như tỉnh Syunik của Armenia. Các giả thuyết khác cho rằng Artsakh là một vùng đất hoàng gia, thuộc về trực tiếp của Vua Armenia. Tigranes Đại đế, vua của Armenia, (trị vì từ 95–55 TCN), thành lập ở Artsakh một trong bốn thành phố lấy tên là "Tigranakert" theo tên của ông. Tàn tích của Tigranakert cổ, nằm cách 50 km (30 mi) về phía đông-bắc của Stepanakert, đang được một nhóm học giả quốc tế nghiên cứu.
Vào năm 387 sau Công Nguyên, sau khi Armenia bị phân chia giữa Đế quốc La Mã và Sassanid Persia, hai tỉnh   Artsakh and Utik của Armenia trở thành một phần của Caucasian Albania thuộc Sassanid, đến lượt nó, chịu ảnh hưởng tôn giáo và văn hóa Armenia mạnh mẽ. Vào thời điểm đó, dân số của Artsakh và Utik bao gồm người Armenia và một số bộ lạc Arme hóa.
Văn hóa và văn minh Armenia phát triển mạnh mẽ vào đầu thời trung cổ Nagorno-Karabakh. Vào thế kỷ thứ 5, trường học tiếng Armenia đầu tiên được mở trên lãnh thổ của Nagorno-Karabakh—tại tu viện Amaras —bởi nỗ lực của St. Mesrop Mashtots, người phát minh ra bảng chữ cái Armenia.  St. Mesrop đã rất tích cực trong việc rao giảng Gospel tại Artsakh và Utik. Nhìn chung, Mesrop Mashtots đã thực hiện ba chuyến đi đến Artsakh và Utik, cuối cùng đến các lãnh thổ ngoại giáo ở chân đồi của Đại Caucasus. Trong tác phẩm của mình, nhà ngữ pháp và ngôn ngữ học người Armenia ở thế kỷ thứ 7 Stephanos Syunetsi đã tuyên bố rằng người Armenia ở Artsakh có phương ngữ riêng của họ, và khuyến khích độc giả của ông học nó. Trong cùng thế kỷ thứ 7, nhà thơ người Armenian Davtak Kertogh đã viết tác phẩm Elegy on the Death of Grand Prince Juansher của ông, trong đó mỗi đoạn văn bắt đầu bằng một chữ cái Armenia theo thứ tự bảng chữ cái.  Lịch sử toàn diện duy nhất của vùng Caucasian Albania được viết bằng tiếng Armenia, bởi nhà sử học thế kỷ 10 Movses Kaghankatvatsi.
Lịch sử > Giữa thời Trung cổ

Vào khoảng giữa thế kỷ thứ 7, khu vực này đã bị chinh phục bởi những người Ả Rập Hồi giáo xâm lược thông qua cuộc chinh phục Ba Tư của người Hồi giáo. Sau đó, nó được cai trị bởi các thống đốc địa phương được xác nhận bởi Caliphate. Theo một số nguồn tin, vào năm 821, Công tước Armenia Sahl Smbatian nổi dậy ở Artsakh và thành lập nhà Khachen, cai trị Artsakh như một công quốc cho đến đầu thế kỷ 19. Theo các nguồn khác, Sahl Smbatean "thuộc dòng dõi vua Zamirhakan", và trong năm 837–838, ông đã giành được chủ quyền đối với Armenia, Georgia và Albania. Tên "Khachen" có nguồn gốc từ từ "khach" trong tiếng Armenia, có nghĩa là "thập tự". Đến năm 1000, Nhà Khachen tuyên bố Vương quốc Artsakh với John Senecherib là người cai trị đầu tiên.  Ban đầu Dizak, ở miền nam Artsakh, cũng được hình thành là một vương quốc do Nhà cổ Aranshahik, hậu duệ của các vị vua đầu tiên của Caucasian Albania trị vì. Năm 1261, sau khi con gái của vị vua cuối cùng của Dizak kết hôn với vua của Artsakh, Công tước Armenia Hasan Jalal Dola, hai quốc gia đã hợp nhất thành một Công quốc Khachen của Armenia. Sau đó, Artsakh tiếp tục tồn tại như một công quốc độc lập trên thực tế.
Lịch sử > Cuối thời trung cổ

Vào thế kỷ 15, lãnh thổ Karabakh là một phần của các bang do liên minh bộ lạc người Thổ Nhĩ Kỳ Kara Koyunlu và Ak Koyunlu cai trị. Theo Abu Bakr Tihrani, trong thời kỳ Jahan Shah (1438–1468), người cai trị Kara Koyunlu, Piri bey Karamanli giữ chức thống đốc của Karabakh. Tuy nhiên, theo Robert H. Hewsen, lãnh chúa Thổ Nhĩ Kỳ Jahan Shah (1437–67) đã giao quyền thống đốc vùng thượng Karabakh cho các Công tước Armenia địa phương, cho phép một ban lãnh đạo Armenia bản địa xuất hiện bao gồm năm gia đình quý tộc do các Công tước nắm giữ các tước hiệu meliks cai trị. Các triều đại này đại diện cho các nhánh của Nhà Khachen trước đó và là hậu duệ của các vị vua thời Trung cổ của Artsakh.  Vùng đất của họ thường được gọi là Đất nước Khamsa (five trong tiếng Arab). Trong một Hiến chương (ngày 2 tháng 6 năm 1799) của Hoàng đế Paul I có tiêu đề "Về việc họ được gia nhập quyền thống trị của Nga, phân bổ đất đai, các quyền và đặc quyền", người ta lưu ý rằng di sản Thiên chúa giáo của vùng Karabakh và tất cả người dân của họ đều được thừa nhận là người Nga quyền uy. Tuy nhiên, theo Robert Hewsen, Đế quốc Nga đã công nhận địa vị chủ quyền của năm công tước trong lãnh địa của họ bằng hiến chương của Hoàng đế Paul I ngày 2 tháng 6 năm 1799.
Các meliks Armenian được vua Iran Nader Shah trao quyền chỉ huy tối cao đối với các Công quốc Armenia láng giềng và các khans Hồi giáo ở Kavkaz, để đền đáp cho những chiến thắng của meliks trước quân Ottoman xâm lược trong những năm 1720. Năm Công quốc chính ở Karabakh  này được cai trị bởi các gia đình Armenia, những người đã nhận tước hiệu Melik (công tước) và là những người sau:
Công quốc Gulistan – dưới sự lãnh đạo của gia đình Melik-Beglarian
Công quốc Jraberd – dưới sự lãnh đạo của gia đình Melik-Israelian
Công quốc Khachen – dưới sự lãnh đạo của gia đình Hasan-Jalalian
Công quốc Varanda – dưới sự lãnh đạo của gia đình Melik-Shahnazarian
Công quốc Dizak – dưới sự lãnh đạo của gia đình Melik-Avanian
Từ năm 1501 đến năm 1736, trong thời kỳ tồn tại của Đế chế Safavid, tỉnh Karabakh được cai trị bởi triều đại của Ziyadoglu Gajar. Triều đại của Ziyadoglu Gajar cai trị tỉnh Karabakh cho đến khi Nader Shah tiếp quản Karabakh từ sự cai trị của họ. Các meliks Armenia duy trì toàn quyền kiểm soát khu vực này cho đến giữa thế kỷ 18.[cần dẫn nguồn] Vào đầu thế kỷ 18, Nader Shah của Iran đã đưa Karabakh thoát khỏi sự kiểm soát của Ganja khans để trừng phạt vì sự ủng hộ của họ đối với người Safavid, và nó nằm dưới sự kiểm soát của chính ông Vào giữa thế kỷ 18, khi mâu thuẫn nội bộ giữa các melik dẫn đến sự suy yếu của họ, Hãn quốc Karabakh được thành lập. Hãn quốc Karabakh, một trong những hãn quốc lớn nhất dưới thời thống trị của Iran, do Panah-Ali hãn Javanshir đứng đầu. Để củng cố quyền lực của hãn quốc Karabakh, Khan của Karabakh, Panah-Ali hãn Javanshir, đã xây dựng "pháo đài Panahabad (ngày nay là Shusha)" vào năm 1751. Trong thời gian đó, Otuziki, Javanshir, Kebirli và các bộ lạc Turkic khác đã hình thành phần lớn dân số tổng thể.
Lịch sử > Thời cận đại

Karabakh (bao gồm cả Nagorno-Karabakh ngày nay), trở thành lãnh thổ bảo hộ của Đế quốc Nga theo Hiệp ước Kurekchay, được ký giữa Ibrahim Khalil Khan của Karabakh và tướng Pavel Tsitsianov thay mặt cho Sa hoàng Alexander I vào năm 1805, theo đó Sa Hoàng công nhận Ibrahim Khalil Khan và các hậu duệ của ông với tư cách là những người cai trị cha truyền con nối duy nhất của khu vực. Tuy nhiên, vị thế mới của nó chỉ được xác nhận sau kết quả của Chiến tranh Nga-Ba Tư(1804-1813), khi do mất mát trong chiến tranh, Ba Tư chính thức nhượng Karabakh cho Đế quốc Nga theo Hiệp ước Gulistan (1813), trước khi phần còn lại của Transcaucasia được sáp nhập vào Đế Quốc Nga vào năm 1828 bởi Hiệp ước Turkmenchay, kết quả của Chiến tranh Nga-Ba Tư (1826-1828).
Năm 1822, 9 năm sau khi chuyển từ Iran sang Nga kiểm soát, Hãn quốc Karabakh bị giải thể và khu vực này trở thành một phần của Chính quyền Elisabethpol trong Đế quốc Nga. Năm 1823, năm quận tương ứng với Nagorno-Karabakh ngày nay là 90,8% là người Armenia.
Địa lý

Nagorno-Karabakh có tổng diện tích 4.400 kilômét vuông (1.699 dặm vuông Anh). Khoảng một nửa địa hình Nagorno-Karabakh cao hơn 950 mét (3.120 ft) trên mực nước biển. Biên giới của Nagorno-Karabakh giống như một hạt đậu với vết lõm ở phía đông. Nó có các rặng núi cao dọc theo rìa phía bắc và dọc theo phía tây và miền núi phía nam. Bản thân phần gần vết lõm của hạt đậu là một thung lũng tương đối bằng phẳng, với hai mép của hạt đậu, các tỉnh Martakert và Martuni, cũng có những vùng đất bằng phẳng. Các thung lũng khác bằng phẳng hơn tồn tại xung quanh hồ Sarsang, Hadrut và phía nam. Trung bình, toàn bộ khu vực nằm trên mực nước biển 1,100 mét (3 ft 7,3 in) trên mực nước biển. Các đỉnh núi đáng chú ý bao gồm núi biên giới Murovdag và dãy núi Great Kirs ở ngã ba Shusha Rayon và Hadrut.Lãnh thổ của Nagorno-Karabakh hiện đại tạo thành một phần của khu vực lịch sử của Karabakh, nằm giữa các sông Kura và Araxes, và biên giới Armenia-Azerbaijan hiện đại. Nagorno-Karabakh trong biên giới hiện đại của nó là một phần của khu vực rộng lớn hơn của Thượng Karabakh.
Nagorno-Karabakh không giáp biên giới với Armenia nhưng nước cộng hòa kiểm soát hành lang Lachin, một con đèo nối liền với Armenia.
Môi trường của Nagorno-Karabakh thay đổi từ thảo nguyên trên vùng đất thấp Kura thông qua các khu rừng rậm của sồi, trăn và sồi trên sườn núi thấp hơn đến đồng cỏ bạch dương và núi cao ở trên cao. Khu vực này sở hữu nhiều suối khoáng và mỏ kẽm, than, chì, vàng, đá cẩm thạch và đá vôi. Các thành phố lớn của khu vực là Stepanakert, đóng vai trò là thủ đô của Cộng hòa Nagorno-Karabakh, và Shusha, nằm một phần trong đống đổ nát. Các vườn nho, vườn cây ăn quả và vườn dâu nuôi tằm được phát triển trong các thung lũng.