stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Francisco de Asís của Tây Ban Nha
Tước hiệu, kính xưng và huân chương > Tước hiệu và kính xưng

13 tháng 5 năm 1822 - 28 tháng 12 năm 1823: Excelentísimo Señor Duque de Cádiz (Đức Ngài Ưu việt Công tước xứ Cádiz).
28 tháng 12 năm 1823 - 10 tháng 10 năm 1846: Su Alteza Real el Serenísimo Señor don Francisco de Asís, Infante de España (Đức Ngài Đáng kính Fracisco de Asís, Vương tôn Tây Ban Nha Điện hạ).
10 tháng 10 năm 1846 - 25 tháng 6 năm 1870: Su Majestad el Rey (Vương quân Bệ hạ).
25 tháng 6 năm 1870 - 17 tháng 4 năm 1902: Su Majestad el Rey don Francisco de Asís (Vương quân Francisco de Asís Bệ hạ).​​
Tước hiệu, kính xưng và huân chương > Huân chương

Tây Ban Nha:
Huân chương Lông cừu Vàng 14 tháng 5 năm 1822
Bậc Grand Cross of the Huân chương Carlos III, 14 tháng 5 năm 1822
Bậc Grand Cross của Huân chương Isabel Công giáo, 27 tháng 1 năm 1824
Vương quốc Hai Sicilie:
Bậc Hiệp sĩ của Thánh Gennaro
Bậc Grand Cross của Huân chương Vương thất của Ferdinando và Merito
Vương quốc Sardegna:
Bậc Hiệp sĩ của Huân chương Tối cao của Lễ Truyền Tin Thần thánh nhất, 6 tháng 8 năm 1849
Bậc Grand Cross của Thánh Maurizio và Lazzaro, 1849
Công quốc Parma: Bậc Senator Grand Cross của Huân chương Thánh Giorgio, cùng vòng cổ, 1853
Vương quốc Bayern: Bậc Hiệp sĩ của Huân chương Thánh Hubert, 1852
Vương quốc Phổ: Bậc Hiệp sĩ của Huân chương Chim ưng Đen, cùng vòng cổ, 8 tháng 3 năm 1853
Vương quốc Sachsen: Bậc Hiệp sĩ của Huân chương Rue Crown, 1853
Monaco: Bậc Grand Cross của Huân chương Thánh Charles, 7 tháng 9 năm 1865
Thụy Điển-Na Uy: Bậc Hiệp sĩ của Huân chương Luyến thần, cùng vòng cổ, 3 tháng 5 năm 1853
Baden:
Bậc Hiệp sĩ của House Order of Fidelity, 1866
Bậc Grand Cross của Huân chương Sư tử Zähringer, 1866
Württemberg: Bậc Grand Cross của Huân chương Vương quyền Württemberg, 1866
Đại Công quốc Hessen: Bậc Grand Cross của Huân chương Ludwig, 4 tháng 9 năm 1860
Vương quốc Hannover:
Bậc Hiệp sĩ của Huân chương của Thánh Georg, 1865
Bậc Grand Cross của Huân chương Royal Guelphic
Đế quốc Áo: Bậc Grand Cross của Huân chương Thánh István của Hungary, 1861
Đan Mạch: Bậc Hiệp sĩ của Huân chương Voi, 21 tháng 5 năm 1848
Vương quốc Pháp: Bậc Grand Cross của Quân đoàn Danh dự, Tháng 10 năm 1846
Bỉ: Bậc Grand Cordon của Huân chương của Léopold (quân đội), 12 tháng 5 năm 1863
Giải Oscar lần thứ 94

| Giải Oscar lần thứ 94 |
| --- | --- |
Ngày: 27 tháng 3 năm 2022
Địa điểm: Dolby Theatre Hollywood, Los Angeles, California, Hoa Kỳ
Phủ sóng truyền hình
Kênh truyền hình: ABC
 ← 93  Giải Oscar  95 → 
Lễ trao giải Oscar lần thứ 94 do Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh (AMPAS) tổ chức nhằm vinh danh các tác phẩm điện ảnh xuất sắc nhất được công chiếu bắt đầu từ tháng 3 năm 2021 đến đầu năm 2022. Buổi lễ chính thức diễn ra tại Nhà hát Dolby ở Hollywood, Los Angeles, California vào ngày 27 tháng 3 năm 2022.
Đây cũng là buổi lễ xảy ra sự cố Will Smith tát vào mặt Chris Rock, khởi nguồn từ câu đùa thiếu duyên của Rock vào chứng rụng tóc của vợ Will Smith.
Thông tin buổi lễ

Do ảnh hưởng lâu dài của đại dịch COVID-19 đối với nền điện ảnh nói chung (Dù đã trì hoãn thời gian kết thúc để đủ điều kiện thời gian tổ chức Lễ trao giải Oscar lần thứ 93 từ ngày 28 tháng 2 năm 2021 sang cuối tháng 4 cùng năm). Viện Hàn lâm đã thông báo vào tháng 5 năm 2021 rằng các sửa đổi đối với tiêu chí đủ điều kiện của họ (đặc biệt là đối với các bản phát hành phim trực tiếp sang kỹ thuật số để bổ sung cho các rạp phim đủ điều kiện để tham gia ở các thành phố khác ngoài Los Angeles) vẫn còn hiệu lực dù vậy nhưng thời hạn đủ điều kiện vẫn sẽ kết thúc như bình thường vào ngày 31 tháng 12 năm 2021 (do đó rút ngắn thời gian đủ điều kiện xuống còn 10 tháng do việc gia hạn cho buổi lễ năm ngoái đã nói ở trên).
Vào tháng 4 năm 2020, Viện Hàn lâm đã ra thông báo rằng hạng mục Phim hay nhất tại Lễ trao giải Oscar lần thứ 94 sẽ có 10 đề cử; kể từ Lễ trao giải Oscar lần thứ 84, 5 đến 10 phim được đề cử cho hạng mục Phim hay nhất sẽ dựa trên kết quả của quá trình bỏ phiếu. Là một phần của các ý kiến về vấn đề liên quan đến môi trường, việc phân phối sàng lọc và các hàng hóa vật chất khác không còn được cho phép; tương đương kỹ thuật số bây giờ phải được sử dụng.
Lễ trao giải được dự kiến sẽ tổ chức vào ngày 27 tháng 2 năm 2020 tại Nhà hát Dolby; có thông tin cho rằng việc Ban tổ chức chọn ngày tổ chức này nhằm mục đích tránh đụng độ với Thế vận hội Mùa đông 2022 tại Bắc Kinh, Trung Quốc (diễn ra từ ngày 4 đến 20 tháng 2 năm 2022) và sự kiện Super Bowl LVI (được tổ chức tại Los Angeles, Mỹ vào ngày 13 tháng 2 năm 2022).
Đề cử > Giải Ban Thống đốc > Giải Oscar danh dự

Samuel L. Jackson
Elaine May
Liv Ullmann
Đề cử > Giải Ban Thống đốc > Giải Nhà nhân đạo Jean Hersholt

Danny Glover
Đề cử > Phim nhiều đề cử

| Số lần đề cử | Phim được đề cử |
| --- | --- |
12: The Power of the Dog
10: Dune: Hành tinh cát
7: Belfast
7: Câu chuyện phía Tây
6: King Richard: Huyền thoại nhà Williams
4: Đừng nhìn lên
4: Drive My Car
4: Con hẻm ác mộng
3: Being the Ricardos
3: Giai điệu con tim
3: Encanto: Vùng đất thần kỳ
3: Flee
3: Licorice Pizza
3: Người con gái thất lạc
3: Không phải lúc chết
3: Bi kịch Macbeth
2: Cruella
2: The Eyes of Tammy Faye
2: Parallel Mothers
2: Tick, Tick... Boom!
2: The Worst Person in the World
Người trao giải và biểu diễn > Người trao giải

| Tên | Vai trò |
| --- | --- |
Serena Williams Venus Williams: Giới thiệu màn biểu diễn "Be Alive"
DJ Khaled: Giới thiệu người dẫn chương trình
Daniel Kaluuya H.E.R.: Trao giải Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất
Josh Brolin Jason Momoa: Trao giải Phim hoạt hình ngắn hay nhất, Phim tài liệu ngắn xuất sắc nhất, Dựng phim xuất sắc nhất, Phim ngắn xuất sắc nhất, Hóa trang xuất sắc nhất, Âm thanh xuất sắc nhất, Thiết kế sản xuất xuất sắc nhất và Nhạc phim xuất sắc nhất
Rosie Perez Woody Harrelson Wesley Snipes: Trao giải Quay phim xuất sắc nhất
Jacob Elordi Rachel Zegler: Trao giải Hiệu ứng hình ảnh xuất sắc nhất
Tony Hawk Kelly Slater Shaun White: Giới thiệu lễ kỷ niệm 60 năm loạt phim James Bond
Stephanie Beatriz: Giới thiệu màn biểu diễn "Dos Oruguitas"
Halle Bailey Lily James Naomi Scott: Trao giải Phim hoạt hình hay nhất
Youn Yuh-jung: Trao giải Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất
Tiffany Haddish Simu Liu: Trao giải Phim quốc tế hay nhất
Mila Kunis: Giới thiệu màn biểu diễn "Somehow You Do"
Ruth E. Carter Lupita Nyong'o: Trao giải Thiết kế sản xuất xuất sắc nhất
John Leguizamo: Giới thiệu màn biểu diễn "We Don't Talk About Bruno"
Jennifer Garner Elliot Page J.K. Simmons: Trao giải Kịch bản gốc xuất sắc nhất
Shawn Mendes Tracee Ellis Ross: Trao giải Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất
Rami Malek: Giới thiệu màn biểu diễn "No Time to Die"
Chris Rock: Trao giải Phim tài liệu hay nhất
Sean Combs: Giới thiệu lễ kỷ niệm 50 năm loạt phim Bố già
Tyler Perry Bill Murray Jamie Lee Curtis Jill Scott: Giới thiệu đoạn tưởng niệm những nhân vật đã khuất
Jake Gyllenhaal Zoë Kravitz: Trao giải Ca khúc trong phim hay nhất
Kevin Costner: Trao giải Đạo diễn xuất sắc nhất
John Travolta Samuel L. Jackson Uma Thurman: Trao giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất
Anthony Hopkins: Trao giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất
Lady Gaga Liza Minnelli: Trao giải Phim hay nhất
D12E

D12E-625 kéo tàu hàng qua chắn Linh Đường, Hoàng Mai, Hà Nội
D12E DEV-736 là một đầu máy Diesel truyền động điện một chiều, công suất 1.200 MI, tốc độ tối đa được thiết kế là 80 km/h, nguồn động lực là K6s230DR.
Lịch sử

Những chiếc đầu máy D12E này được sản xuất tại Tiệp Khắc từ 1985 đến 1999, sau đó, Tiệp Khắc đã bàn giao 27 đầu máy xe lửa đến Xí nghiệp đầu máy Sài Gòn và 11 đầu máy cho Xí nghiệp đầu máy Hà Nội trong năm 1986. Thế nhưng từ năm 1996, Xí nghiệp Đầu máy Sài Gòn đã giao lại 38 đầu máy D12E cho Xí nghiệp Đầu máy Hà Nội và Xí nghiệp Đầu máy Sài Gòn. Khi đưa vào sử dụng, đầu máy này đã và đang có sự đóng góp lớn cho ngành vận tải đường sắt một cách an toàn và ổn định.
Lịch sử > Danh sách các đầu máy

| Số hiệu | Xí nghiệp quản lý | Ghi chú |
| --- | --- | --- |
| D12E-622 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-623 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-624 | XNĐM Sài Gòn | Đang vào cấp đại tu |
| D12E-625 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-626 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-627 | XNĐM Hà Nội | Máy dồn Ga Giáp Bát |
| D12E-628 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-629 | XNĐM Sài Gòn | Đang vào cấp đại tu |
| D12E-630 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-631 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-632 | XNĐM Sài Gòn |  |
| D12E-633 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-634 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-635 | XNĐM Sài Gòn | Đang vào cấp đại tu, Động Cơ Của PRLX 8908 ST70AH |
| D12E-636 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-638 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-639 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-640 | XNĐM Hà Nội | Trường Cao đẳng nghề Đường sắt Hà Nội bảo quản |
| D12E-641 | XNĐM Sài Gòn |  |
| D12E-642 | XNĐM Sài Gòn |  |
| D12E-643 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-644 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-645 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-646 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-647 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-648 | XNĐM Sài Gòn | Đang vào cấp đại tu |
| D12E-649 | XNĐM Sài Gòn |  |
| D12E-650 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-652 | XNĐM Sài Gòn |  |
| D12E-653 | XNĐM Sài Gòn |  |
| D12E-655 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-656 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-657 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-658 | XNĐM Hà Nội |  |
| D12E-659 | XNĐM Sài Gòn |  |
| D12E-660 | XNĐM Hà Nội |  |

↑  “DEV 736”. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2022.
1 2  Thanh Doan, 123docz. “Thông tin và lịch sử của Đầu máy D12E”.
↑  “DEV 736”. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2022.
Đội tuyển bóng đá quốc gia Samoa

Đội tuyển bóng đá quốc gia Samoa (Bản mẫu:Lang-sm) là đội tuyển cấp quốc gia của Samoa do Liên đoàn bóng đá Samoa quản lý.
Trận thi đấu quốc tế đầu tiên của đội là trận gặp Wallis và Futuna là vào năm 1979. Đội đã 2 lần tham dự cúp bóng đá châu Đại Dương là vào các năm 2012 và 2016, tuy nhiên đều không vượt qua được vòng bảng.
Thành tích tại giải vô địch thế giới

1930 đến 1990 - Không tham dự
1994 - Bỏ cuộc
1998 đến 2018 - Không vượt qua vòng loại
2022 - Rút lui
2026 - Không vượt qua vòng loại
Cúp bóng đá châu Đại Dương

| Cúp bóng đá châu Đại Dương> Năm | Cúp bóng đá châu Đại Dương> Vòng | Cúp bóng đá châu Đại Dương> Hạng | Cúp bóng đá châu Đại Dương> Pld | Cúp bóng đá châu Đại Dương> W | Cúp bóng đá châu Đại Dương> D | Cúp bóng đá châu Đại Dương> L | Cúp bóng đá châu Đại Dương> GF | Cúp bóng đá châu Đại Dương> GA |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
1973 và 1980: Không tham dự
1996 đến 2008: Không vượt qua vòng loại
|  2012 | Vòng bảng | 8th | 3 | 0 | 0 | 3 | 1 | 24 |
|  2016 | Vòng bảng | 8th | 3 | 0 | 0 | 3 | 0 | 19 |
|   2024 | Vòng bảng | 7th | 3 | 0 | 0 | 3 | 2 | 13 |
| Tổng cộng | 3 lần Vòng bảng | 3/11 | 9 | 0 | 0 | 9 | 3 | 56 |
Đại hội Thể thao Nam Thái Bình Dương

| Năm | Vòng | Hạng | Pld | W | D | L | GF | GA |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
1963 đến 1975: Không tham dự
|  1979 | Vòng bảng | 10th | 3 | 0 | 0 | 3 | 3 | 19 |
|  1983 | Tứ kết | 6th | 4 | 1 | 1 | 2 | 7 | 8 |
1987 đến 2003: Không tham dự
|  2007 | Vòng bảng | 5th | 4 | 2 | 0 | 2 | 9 | 8 |
2011 đến 2015: Không tham dự
|  2019 | Vòng bảng | 8th | 4 | 1 | 0 | 3 | 3 | 22 |
| Tổng cộng |  | 4/15 | 15 | 4 | 1 | 10 | 22 | 57 |
Đội hình

Đây là đội hình tham dự Đại hội Thể thao Nam Thái Bình Dương 2019 tại Samoa.
Số liệu thống kê tính đến ngày 18 tháng 7 năm 2019 sau trận gặp Vanuatu.
| Số | VT | Cầu thủ | Ngày sinh (tuổi) | Trận | Bàn | Câu lạc bộ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 1TM | Faalavelave Matagi | 13 tháng 3, 1997 (27 tuổi) | 7 | 0 |  Lupe o le Soaga |
| 35 | 1TM | Zo | 25 tháng 2, 2001 (23 tuổi) | 0 | 0 |  Vaivase-Tai |

| 3 | 2HV | Tauati Tanoa'i | 19 tháng 4, 1998 (26 tuổi) | 3 | 0 |  Lupe o le Soaga |
| 4 | 2HV | Kevin Daniells | 19 tháng 5, 1999 (25 tuổi) | 3 | 0 |  Innisfall United |
| 5 | 2HV | Faitalia Hamilton-Pama | 17 tháng 5, 1993 (31 tuổi) | 6 | 1 |  Central United |
| 6 | 2HV | Andrew Setefano (Đội trưởng) | 10 tháng 8, 1987 (37 tuổi) | 15 | 0 |  Lupe o le Soaga |
| 16 | 2HV | Harlen Russell | 27 tháng 3, 2000 (24 tuổi) | 2 | 0 |  Glenfield Rovers |
| 19 | 2HV | Sean Atherton | 24 tháng 9, 1999 (25 tuổi) | 3 | 0 |  Oratia United |
| 20 | 2HV | Lawrie Letutusa | 11 tháng 6, 1993 (31 tuổi) | 5 | 0 |  Lupe o le Soaga |
| 22 | 2HV | Mattew Johnston | 5 tháng 11, 1987 (37 tuổi) | 0 | 0 |  Mount Albert-Ponsonby |

| 2 | 3TV | Keone Kapisi | 19 tháng 4, 1994 (30 tuổi) | 4 | 0 |  BYU Cougars |
| 8 | 3TV | George Konusi | 11 tháng 1, 1990 (34 tuổi) | 4 | 0 |  Manukau City |
| 9 | 3TV | Vaa Taualai | 4 tháng 6, 1998 (26 tuổi) | 2 | 0 |  Lupe o le Soaga |
| 12 | 3TV | Mike Saofaiga | 12 tháng 1, 1991 (33 tuổi) | 10 | 0 |  Lepea |
| 13 | 3TV | Willie Sauiluma | 12 tháng 7, 2000 (24 tuổi) | 4 | 0 |  Goulburn Valley Suns |
| 14 | 3TV | Darren Talilai | 23 tháng 10, 1995 (29 tuổi) | 1 | 0 |  Vaitele Uta |
| 18 | 3TV | John Tumua Leo | 15 tháng 1, 2003 (21 tuổi) | 0 | 0 |  Lupe o le Soaga |
| 21 | 3TV | Ritchievoy Ueligitone | 6 tháng 7, 1994 (30 tuổi) | 2 | 0 |  Lupe o le Soaga |

| 7 | 4TĐ | Lapalapa Toni | 7 tháng 4, 1994 (30 tuổi) | 6 | 0 |  Lupe o le Soaga |
| 10 | 4TĐ | Andrew Mobberley | 10 tháng 3, 1992 (32 tuổi) | 10 | 2 |  Albany United |
| 11 | 4TĐ | Vito Laloata | 15 tháng 10, 1996 (28 tuổi) | 4 | 3 |  Hekari United |
| 15 | 4TĐ | Thomas Konusi | 11 tháng 6, 1996 (28 tuổi) | 2 | 0 |  Mount Albert-Ponsonby |
| 17 | 4TĐ | Jarvis Filimalae | 20 tháng 4, 2003 (21 tuổi) | 2 | 0 |  Lupe o le Soaga |
Hoàng Đế

Bài này viết về Hoàng Đế (黃帝), một nhân vật huyền thoại Trung Hoa. Đối với chức cai trị một đế quốc, xem hoàng đế (皇帝).
Hoàng Đế (Trung phồn thể: 黃帝, Trung giản thể: 黄帝, bính âm: huángdì), còn gọi là Hiên Viên Hoàng Đế (軒轅黃帝), là một vị quân chủ huyền thoại và là anh hùng văn hoá của Văn minh Trung Hoa, được coi là thủy tổ của mọi người Hán. Chữ Hoàng (黃) ở đây hàm nghĩa sắc vàng, là màu biểu trưng cho hành Thổ. Hiểu nôm na "Hoàng Đế" là "Vua Vàng", khác với Hoàng (皇) trong Hoàng đế, là danh xưng của các quân chủ kể từ thời nhà Tần (xem bài Tần Thủy Hoàng).
Hoàng Đế thường được coi là một trong Tam Hoàng hoặc Ngũ Đế. Theo huyền sử Trung Quốc, ông trị vì trong khoảng 2698 TCN đến 2599 TCN và là người sáng lập ra nền văn minh Trung Quốc. Theo truyền thuyết, việc ông rút về phía tây tại trận Trác Lộc (涿鹿) đánh thủ lĩnh Xi Vưu là cái mốc hình thành người Hán.
Nguồn gốc tên gọi

Trước khi Tần Thủy Hoàng lập ra danh hiệu Hoàng đế, thì từ Đế thời kì này dùng để chỉ Thượng đế trong tín ngưỡng nhà Thương. Vào thời Chiến Quốc, danh từ Đế dùng để chỉ các vị thần của những ngọn núi thiêng, trong đó Hoàng Đế (ý nói Vua Vàng) chính là một trong số đó.
Cuối thời Chiến Quốc, Hoàng Đế dần mang tính vũ trụ học của học thuyết ngũ hành, và màu vàng tượng trưng cho thuộc tính Thổ, cũng mang ý nghĩa trung tâm. Việc này cũng được đề cập trong Lã Thị Xuân Thu.
Căn cứ vào khảo cổ học, ghi chép sớm nhất về Hoàng Đế là dựa trên một Kim văn nước Tề thời Chiến Quốc. Trong Sử ký của Tư Mã Thiên, ông cũng đề cập đến việc nước Tần đã tôn thờ một tín ngưỡng Hoàng Đế cùng với Viêm Đế. Bàn thờ cúng đã được tìm thấy tại vùng ngày nay là quận Phượng Tường, Thiểm Tây nơi mà xa xưa từng là kinh đô của nước Tần.
Và cũng trong Sử ký, Tư Mã Thiên đã tổng hợp những thông tin rải rác về Hoàng Đế khi ấy và tổng hợp nên một nhân vật thần thoại và có các thành tựu như ta đã biết ngày nay. Chính những bước đầu tiên này, Sử ký đã có ảnh hưởng sâu rộng đến cái nhìn lịch sử Trung Quốc cổ đại không chỉ với người Trung Hoa mà còn đối với các nước đồng văn.
Thân thế

Hoàng Đế có họ là Công Tôn thị (公孫氏), do sống ở gò tên gọi Hiên Viên (軒轅) nên từ đó ông được gọi là Công Tôn Hiên Viên (公孫軒轅), là con của Thiếu Điển và con gái bộ tộc Hữu Kiểu là Phù Bửu (附寶). Mẹ ông đã nằm mơ thấy sao Bắc Đẩu rớt vào mình mà thụ thai sinh ra ông.
Thuở nhỏ, ông rất thông minh, có tính thần linh, dáng vẻ ngoài rất kỳ dị, khi còn bọc trong tã đã biết nói, lớn lên cần cù hiểu biết sáng suốt, thường khuyên người đồng thời lo làm lành và tu ngũ đức, được bầu làm tù trưởng bộ lạc Hữu Hùng (有熊氏). Hoàng Đế sinh ra ở đất Thọ Khâu (nay thuộc tỉnh Sơn Đông) sau chuyển đến sống ở ven sông Cơ Thủy, từ đó mới lấy tên sông làm họ Cơ (姬).
Cai trị > Chiến tranh với Xi Vưu

Xem thêm: Xi Vưu và Trận Trác Lộc
Cách đây hơn 4000 năm, ở lưu vực Hoàng Hà và Trường Giang có nhiều thị tộc và bộ lạc sinh sống. Hoàng Đế là một trong những thủ lĩnh bộ lạc nổi tiếng nhất trong truyền thuyết.
Bộ lạc Thiếu Điển, do Hoàng Đế làm thủ lĩnh, ban đầu sống ở vùng Cơ Thủy thuộc tây bắc Trung Quốc, sau dời tới vùng Trác Lộc bắt đầu định cư, phát triển chăn nuôi và trồng trọt. Viêm Đế Thần Nông Thị là thủ lĩnh một bộ lạc khác đồng thời với Hoàng Đế, cư trú tại vùng Khương Thủy ở tây bắc Trung Quốc. Theo truyền thuyết Trung Hoa thì Viêm Đế có họ hàng thân tộc với Hoàng Đế. Còn Xi Vưu là thủ lĩnh bộ tộc Cửu Lê. Họ chế tạo ra các loại vũ khí như đao, kích, cung, nỏ, thường dẫn bộ lạc đi xâm chiếm, cướp phá các bộ lạc khác.
Có lần, Xi Vưu xâm chiếm vùng đất của Viêm Đế. Viêm Đế đem quân chống lại nhưng thất bại. Viêm Đế đành chạy đến Trác Lộc, xin Hoàng Đế giúp đỡ. Hoàng Đế liên kết các bộ lạc, chuẩn bị lương thực, vũ khí, triển khai một trận quyết chiến với Xi Vưu trên cánh đồng Trác Lộc.
Về trận đại chiến này, đã có nhiều truyền thuyết, khi quân của Hoàng Đế thừa thắng đuổi theo quân của Xi Vưu, trời bỗng nổi cuồng phong, là do Xi Vưu đã được sự giúp đỡ của thần gió, thần mưa. Hoàng Đế cũng nhờ Thiên Nữ giúp đỡ. Cuối cùng, Xi Vưu bại vong.. Từ đó, Hoàng Đế được nhiều bộ lạc ủng hộ. Nhưng sau đó 2 bộ lạc của Hoàng Đế và Viêm Đế lại nảy ra xung đột, hai bên đánh nhau một trận ở Phản Tuyền, Viêm Đế thất bại. Từ đó Hoàng Đế trở thành thủ lĩnh của liên minh bộ lạc các vùng Trung Nguyên.
Trong các truyền thuyết cổ đại Trung Quốc, Hoàng Đế rất được tôn sùng. Người đời sau đều cho rằng Hoàng Đế là thủy tổ của người Hoa Hạ (tức dân tộc Hán ngày nay) và coi mình là con cháu của Hoàng Đế. Viêm Đế và Hoàng Đế vốn thân thuộc nên sau này hai bộ lạc lại hoà hợp, nên người Trung Quốc thường tự xưng mình là con cháu Viêm-Hoàng, họ tự gọi mình là Viêm Hoàng tử tôn (炎黃子孫).
Để kỉ niệm vị tổ tiên chung đó, người ta xây lăng Hoàng Đế ở Kiều Sơn, phía bắc huyện Hoàng Lăng tỉnh Thiểm Tây. Từ sau khi Tần Thủy Hoàng thống nhất, mỗi năm đều có lễ cúng bái lăng Hoàng Đế, được liệt vào hàng Đại điển, vì vậy được gọi là Thiên hạ đệ nhất lăng (天下第一陵). Nhưng thực tế trong lăng chỉ có y quan chôn để tượng trưng mà thôi.
Có truyền thuyết kể rằng, sau khi Hoàng Đế băng hà, một đêm Rồng thiêng đáp xuống tẩm cung đón Hoàng Đế lên trời. Để đáp lại công lao của ông, ông được phong thần, trở thành Ngọc Hoàng.
Cai trị > Thành tựu

Thời Hoàng Đế có nhiều phát minh sáng tạo (trong truyền thuyết) của nhiều người nhưng được quy chung cho Hoàng Đế như làm nhà, đóng xe thuyền, may được quần áo ngũ sắc, chế kim chỉ nam, làm lịch, y thuật (Hoàng Đế nội kinh tương truyền là của Hoàng Đế và Kỳ Bá). Lịch cổ Trung Quốc lấy mốc bắt đầu từ Hoàng Đế.
Theo sách Hoài Nam Tử, Hoàng Đế còn có một sử quan tên là Thương Hiệt, đã sáng tạo ra chữ viết cổ. Tuy nhiên, người ta chưa được thấy chữ viết thời đó nên không có cách gì chứng minh cho việc này.
Theo truyền thuyết, Hoàng Đế có người vợ đầu tên là Luy Tổ, hay Loa Tổ (螺祖), là người đã dạy cho phụ nữ nuôi tằm, kéo tơ, dệt lụa. 累 hay 螺 đều có chữ 糸 mịch tức sợi tơ nhỏ. Tuy nhiên, một số người cho rằng các tên trên có thể phiên sai từ Lôi Tổ (雷祖), nghĩa là bà Tổ Sấm. Theo Sơn Hải kinh (山海經), Luy Tổ sinh Xương Ý, Ý sinh Hàn Lưu, và Hàn Lưu sinh ra Chuyên Húc (Cao Dương Thị) vậy. Ông có thứ phi là Mô Mẫu (嫫母), thuộc Tây Lăng Thị (西陵氏), bà tuy không có nhan sắc nhưng đức hành cao thượng, được Hoàng Đế kính trọng. Ngoài ra, ông còn thêm 2 bà phi tên Phong Luy (封嫘), Đồng Ngư (彤魚) và 10 vị tần khác.
Ông có tổng cộng 25 người con, và được phân ra các họ khác nhau, gồm 12 họ là: Cơ (姬), Dậu (酉), Kì (祁), Kỉ (己), Đằng (滕), Dự (葴), Nhậm (任), Tuân (荀), Hi (僖), Cật (姞), Huyên (儇) và Hi (衣). Do vậy, từ đời Thiếu Hạo đến về sau nữa là nhà Chu đều có chung dòng dõi tổ tiên là Hoàng Đế. Theo Sơn Hải kinh (山海經), các tộc Bắc Địch, Khuyển Nhung và Đông Di cũng đều là con cháu của Hoàng Đế.
Cũng có truyền thuyết khác kể rằng Rồng xuất hiện từ thời này. Ngày đó mỗi bộ lạc đều lấy hình một con vật là Tộc Huy cho bộ lạc của mình. Và bộ lạc của Hoàng Đế chọn con rắn.
Sau mỗi lần thu phục 1 bộ lạc, Hoàng Đế sẽ trích 1 phần Tộc Huy của bộ lạc đó để thêm vào Tộc Huy của bộ lạc mình. Như một cách tượng trưng cho chiến thắng và uy danh. Vì vậy nên Tộc Huy của Hoàng Đế có thêm Sừng Nai, Mặt Ngựa, Vẩy Cá, Móng Chim Ưng. Lâu dần biến đổi thành Rồng.
Tầm quan trọng của Hoàng Đế

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Đời Thần Nông, con trai cày mà ăn, con gái dệt mà mặc, không dùng hành chính mà dân được được trị, không dấy binh đao mà làm vua thiên hạ. Vua Thần Nông mất rồi thì các bộ tộc nổi lên, mạnh hiếp yếu, đông hiếp ít, nên vua Hiên Viên Hoàng Đế mới bày ra nghĩa vua tôi, trật tự trên dưới, lễ cha con, anh em, và sự phối hợp vợ chồng. | ” |
— Sách Thương Quân
Qua đó, ta thấy thời vua Hoàng Đế diễn ra một biến cố quan trọng trong lịch sử và chính trị và xã hội của Trung Hoa cổ xưa.
Trong văn hóa Trung Hoa, Hoàng Đế được coi là người tạo ra nhiều di sản và học thuyết. Trong khi nhiều học giả phương tây cho rằng các học thuyết của Đạo giáo đều xuất phát từ Lão Tử, thì những người theo Đạo giáo Trung Hoa lại tự cho rằng những lý thuyết và triết lý Đạo giáo bắt nguồn từ Hoàng Đế. Cuốn Hoàng Đế nội kinh (黄帝内經), một cuốn sách thuộc hàng kinh điển trong Đông y được đặt theo tên của ông. Ngoài ra, ông cũng được nhìn nhận đã viết ra Hoàng Đế tứ kinh (黄帝四經), Hoàng Đế âm phù kinh (黄帝陰符經).
Vào thế kỷ thứ II, vai trò thần thánh của Hoàng Đế dần mất đi bởi một hình ảnh đang nổi lên là Lão Tử. Dẫu vậy, hình tượng Hoàng Đế không hề mất đi với vai trò là một thần linh tối cao và biểu thị cho sự trường thọ.