Gia đình Phật tử Việt Nam
Lịch sử > Thời kỳ phục hồi và cải cách (1948-1953) > Tại Miền Nam

Hoàn cảnh Nam Việt từ 1947 trở về trước khác với Bắc và Trung Việt, về sau mặc dầu đã có xu hướng và ý định tiến đến hình thành tổ chức GĐPT, song không đủ nhân sự chuyên trách, cũng như thông hiểu hình thức và nội dung tổ chức.
Đến năm 1951, cơ duyên thuận lợi cho công cuộc thống nhất Phật giáo Việt Nam sau gần 3-4 thập kỷ bị phân ly do chính sách thống trị và ngược đãi của thực dân Pháp. Đại hội thống nhất Phật giáo ba miền thành lập Tổng Hội Phật giáo việt Nam được tổ chức tại chùa Từ Đàm gồm có 6 tập đoàn Tăng già và Cư sỹ:
Giáo hội Tăng Già Bắc Việt.
Giáo hội Tăng Già Trung Việt.
Giáo hội Tăng Già Nam Việt.
Hội Việt Nam Phật giáo Bắc Việt.
Hội Phật giáo Trung Việt.
Hội Phật Học Nam Việt.
Phái đoàn Hội Phật Học Nam Việt do Thượng tọa Thích Quang Minh làm Hội Trưởng làm Trưởng phái đoàn và các thành viên gồm có:
Đạo hữu Chánh Trí Mai Thọ Truyền, Tổng Thư ký.
Đạo Hữu Pháp Huệ Nguyễn Hữu Huỳnh, Phó Tổng Thư ký.
Đạo Hữu Trần Khoan Hậu.
Đạo hữu Pháp Huệ Nguyễn Hữu Huỳnh về dự Đại hội thống nhất Phật giáo Việt Nam với tư cách thành viên phái đoàn Hội Phật học Nam Việt. Song Ban Trưởng Trại huấn luyện Kim Cang dò biết vị Đại biểu trẻ nhất phái đoàn Nam Việt có phong độ năng động, linh hoạt, hầu như đã từng trải về sinh hoạt thanh niên, và chính là một đồng hương Huế, đang là một Huynh Trưởng Hướng Đạo tại Sài Gòn, nên đã tìm cách vận động, thúc đẩy tham gia trại Kim Cang, để tiến tới hình thành tổ chức GĐPT tại Nam Việt. (tại khóa tu học Anoma của GĐPT Vĩnh Nghiêm 1993, Trưởng Hồng Liên Phan Cảnh Tuân, Giảng viên, cho biết hồi đó Trưởng phải chạy từng bộ đồng phục lam cho Trưởng Huỳnh để dự khóa huấn luyện).
Vốn sẵn dòng máu truyền thống Phật giáo và đã đến với Ban Đồng Ấu thuộc Hội An Nam Phật học từ ngày đầu thành lập (1938) và vào sinh sống ở Sài Gòn hạ niên 1940, Trưởng Pháp Huệ chấp nhận dự trại huấn luyện.
Đại hội thống nhất Phật giáo bế mạc, và khóa huấn luyện Kim Cang kết thúc, Trưởng Huỳnh trở về Nam Việt với nỗi lòng hân hoan: Sự thống nhất Phật giáo và tổ chức GĐPT kết chặt "tình Lam con Phật" nhằm canh tân và phát triển GĐPT khắp ba miền.
Cảnh trạng ấy đã đáp ứng được nỗi đam mê, ước vọng của Trưởng Huỳnh trong việc giáo dục thanh, thiếu, đồng niên hướng thiện, theo tinh thần đạo Phật. Từ đó với bao kiến thức sẵn có, cùng với những tài liệu thu nhập được ở khóa huấn luyện Kim Cang, Trưởng Huỳnh đã dành hết thời gian và trí tuệ, quyết tâm thành lập bằng được tổ chức GĐPT tại Nam Việt.
Trước khi tiến hành thành lập, Trưởng Pháp Huệ cảm thấy trong Ban Quản trị Hội Phật học có Bác sỹ Nguyễn Văn Thọ, Phó Hội Trưởng, là người có đủ điều kiện về cơ sở vật chất (nhà cửa, phương tiện) và nhân lực (con cháu đông đúc) làm nhân, tác động hình thành tổ chức Gia đình Phật tử tại Sài Gòn để dần dần lan rộng đến các tỉnh. Trưởng liền tìm đến tiếp xúc với Bác sỹ Thọ trình bày mục đích, ý nghĩa tổ chức GĐPT đối với đạo, và giáo dục thanh, thiếu, đồng niên hướng thiện theo tinh thần đạo Phật; đồng thời trình bày đầy đủ về hình ảnh sinh động, hòa vui cũng như chương trình tu học và sinh hoạt GĐPT, được Bác sỹ Thọ thông cảm và tâm đắc, khuyến khích đôn đốc Trưởng Huỳnh: "Đạo Hữu nên mau tiến hành, Ban Quản trị Hội và tôi luôn ủng hộ". Bác sĩ liền giao biệt thự số 31 Nguyễn Thông (công xá được cấp theo công vụ) và con cháu trong gia quyến (gồm 28 nhân lực) làm khởi điểm hình thành GĐPT tại Sài Gòn.
Từ đây một mình Huynh Trưởng Pháp Huệ Nguyễn Hữu Huỳnh đảm trách mọi vai trò, vừa là người Huynh Trưởng hướng dẫn, vừa là một Đoàn Sinh. Từ tổ chức thành đội ngũ, giảng dạy Phật pháp; tập hát; các trò chơi; các chuyên môn sinh hoạt thanh niên: gút, morse, dấu đi đường; vạch chương trình sinh hoạt định kỳ; cho đến việc chiêu mộ thêm đoàn sinh...
Trong vòng thời gian gần ba tháng, các em Đoàn Sinh đã tiếp nhận cách thức sinh hoạt, thuộc các bài hát: "Phật giáo Việt Nam", "Trầm hương đốt", "Dây thân ái", "Dòng Anoma"... và đã thuộc kinh cùng nghi thức hành lễ sám hối, Trưởng liền tổ chức lễ ra mắt thành lập GĐPT Chánh Tâm tại mặt tiền sân thượng tư gia Bác sỹ Nguyễn Văn Thọ. Lễ ra mắt Đơn vị đầu tiên này trước sự chứng giám của chư Tăng, và Ban Quản trị Hội Phật học gồm có:
+ Thầy Đạt Từ, Thầy Quảng Liên (nay là Hòa thượng viện chủ Tu Viện Quảng Đức, Thủ Đức)
+ Toàn thể thành viên Ban Quản trị Hội Phật học Nam Việt.
Chứng kiến lễ ra mắt, Thầy Quảng Liên đã hân hoan khen ngợi và khuyến khích mau chóng cho phát triển tổ chức GĐPT, để hướng dẫn tuổi trẻ đến với chánh pháp. Từ đó tổ chức GĐPT (họ Chánh) lần lượt hình thành tại Sài Gòn và mau chóng lan tới các tỉnh ở Nam Việt.
Vào khoảng năm 1952 - 1953 được thêm Trưởng Nguyễn Văn Thục (tự giới thiệu nguyên là GĐPT Chơn Trí - An Lăng, Huế) và tiếp theo đó có Trưởng Tống Hồ Cầm ở Đà Lạt xuống Sài Gòn. Trưởng Huỳnh cho biết năm 1951, Trưởng là thành viên phái đoàn Phật học Nam Việt về dự Đại hội Thống Nhất Phật giáo ba miền tại chùa Từ Đàm, Huế và được quen biết Trưởng Tống Hồ Cầm (phái đoàn Trung Việt) và Đạo Hữu Viên Quang (phái đoàn Bắc Việt), mà cả hai cùng Trưởng Huỳnh đều là thành viên Thư ký Đoàn của Đại hội, cũng như đã làm quen tại khóa Huấn luyện Huynh trưởng đầu tiên của Trại Kim Cang, cộng tác phát triển (GĐPT thuộc Giáo hội Tăng già Nam Việt tại chùa Ấn Quang) xây dựng GĐPT Nam Việt, thuộc Hội Phật học Nam Việt.
"... Năm 1950 sau cơn ly tán tập hợp lại, tái lập tổ chức GĐPHP dưới sự hướng dẫn của chú Minh Châu, anh Võ Đình Cường, Tống Hồ Cầm, Phan Cảnh Tuân, chị Hoàng Thị Kim Cúc..."
"... như một đóa sen vươn cánh nở từ khắp đất Thần Kinh, BHD Thừa Thiên được thành lập. Lúc bấy giờ ở Sài Gòn anh Tống Hồ Cầm, Nguyễn Văn Thục tổ chức GĐPT trực thuộc Hội Phật học Nam Việt lúc này còn rất nghèo ở chùa Phước Hòa"...
Trại Kim Cang 1951, chỉ có Đại biểu GĐPHP Trung và Bắc Việt, còn Nam Việt chưa có GĐPHP nên anh Nguyễn Hữu Huỳnh, Đại biểu phái đoàn Hội Phật học Nam Việt được mời dự Trại Huấn luyện Huynh Trưởng như một Đại biểu GĐPHP Nam Việt dự trại huấn luyện như đã nói ở phần trên.
Trong khi tổ chức GĐPT Nam Việt đang trên đà phát triển rộng khắp tại một số tỉnh, (tại Sài Gòn - Gia Định đã có các đơn vị Gia đình Chánh Tín, Chánh Thọ, Chánh Đạt, Chánh Minh nhưng chưa hội đủ cơ duyên thành lập Ban Hướng dẫn), Trưởng Pháp Huệ Nguyễn Hữu Huỳnh và sau đó được sự hợp tác (1952 - 1959) của Trưởng Tâm Bửu Tống Hồ Cầm và Trưởng Nguyễn Văn Thục (cho biết nguyên ở GĐPT Chơn Trí - An Lăng, Huế) chuẩn bị để phát triển xây dựng GĐPT Nam Việt, thì cục diện đất nước qua phân thành hai miền Bắc, Nam bởi Hiệp định Genève.
Đến năm 1960, Đại hội Huynh Trưởng các GĐPT họ Chánh thuộc Hội Phật học Nam Việt họp hội nghị tại chùa Xá Lợi, thành lập BHD GĐPT Nam Việt, do Trưởng Tống Hồ Cầm làm Trưởng Ban.
Lâu nay biên giả có thắc mắc về khoảng thời gian 1960 trở đi thấy vắng danh Trưởng Huỳnh, mà khi mưu sinh tại Sài Gòn lui tới Bạn Đoàn đầy tính tài tử tại chùa Xá Lợi, chùa Giác Minh, chùa Phổ Quang thường được nghe nói về Trưởng Huỳnh với GĐPT tại chùa Xá Lợi, và với Đoàn Huynh Trưởng A Dục cùng với Trưởng Phan Cảnh Tuân.
Cũng như tại Đại hội Huynh trưởng GĐPT năm 1964 tại trường Nữ Trung học Gia Long, (qua giới thiệu của Ban Tổ chức) mới được biết Trưởng Pháp Huệ Nguyễn Hữu Huỳnh là Cựu Huynh trưởng. Tuy vậy chưa bao giờ may mắn đối diện, vì bản tính vốn thầm lặng, khiêm tốn trong giao tiếp.
Năm 1994 hân hạnh được GĐPT Xá Lợi (Cố Gia Trưởng Mã Văn Tố tự Long) mời dự buổi trình diễn văn nghệ, lần đầu tiên được trực diện Trưởng Huỳnh. Về sau tại lễ ra mắt GĐPT Phổ Hiền (tại khu Bảy Hiền) lại được hội ngộ Trưởng Huỳnh, nhân đấy tôi có đề cập thắc mắc như trên thì được Trưởng Huỳnh tỏ lời cảm ơn, với nụ cười "tình Lam" mà không giải đáp, nên cứ đánh dấu hỏi???"...