Vladimir Ilyich Lenin

"Lenin" đổi hướng tới đây. Đối với các định nghĩa khác, xem Lenin (định hướng).
Đối với tên tuân theo quy ước đặt tên người Slav Đông này, phụ danh là và họ là .
| Vladimir Ilyich Lenin |
| --- | --- |
Влади́мир Ильи́ч Ле́нин
Chân dung Lenin năm 1920

 Chủ tịch Hội đồng Dân ủy Liên Xô
Nhiệm kỳ 6 tháng 7 năm 1923 – 21 tháng 1 năm 1924
Tiền nhiệm: Chức vụ mới
Kế nhiệm: Alexei Rykov
 Chủ tịch Hội đồng Nhân dân Nga Xô viết
Nhiệm kỳ 8 tháng 11 năm 1917 – 21 tháng 1 năm 1924
Tiền nhiệm: Chức vụ mới
Kế nhiệm: Alexei Rykov
 Thành viên Quốc hội Lập hiến Nga
Nhiệm kỳ 25 tháng 11 năm 1917 – 20 tháng 1 năm 1918Phục vụ cùng Pavel Dybenko
Tiền nhiệm: Thành lập
Kế nhiệm: Giải tán
Khu vực bầu cử: Hạm đội Baltic
 
Thông tin cá nhân
Sinh: Vladimir Ilyich Ulyanov 22 tháng 4 [lịch cũ 10 tháng 4] năm 1870 Simbirsk, Đế quốc Nga (nay là Ulyanovsk, Nga)
Mất: 21 tháng 1 năm 1924(1924-01-21) (53 tuổi) Gorki, Moskva, Liên Xô
Nơi an nghỉ: Lăng Lenin, Moskva
Đảng chính trị: RSDRP (1898–1903) RSDRP (Bolshevik) (1903–1912) Bolshevik (1912–1918) Đảng Cộng sản Nga (Bolshevik) (1918–1924)
Đảng khác: Liên đoàn đấu tranh vì sự giải phóng của giai cấp công nhân (1895–1898)
Phối ngẫu: Nadezhda Krupskaya (cưới 1898)
Cha mẹ: Ilya Nikolayevich Ulyanov Maria Alexandrovna Blank
Người thân:  Bốn anh chị em  Aleksandr Ilyich Ulyanov (anh trai) Anna Ilyinichna Ulyanova (chị gái) Dmitry Ilyich Ulyanov (em trai) Maria Ilyinichna Ulyanova (em gái) 
Alma mater: Đại học Hoàng gia Sankt-Peterburg
Chữ ký: 
   Giọng nói của Lenin  Ghi âm năm 1919 
 Ủy viên trung ương 1917–1924: Ủy viên toàn phần Bộ Chính trị Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga khóa 6, khóa 7, khóa 8, khóa 9, khóa 10, khóa 11, khóa 12  1917–1924: Ủy viên toàn phần Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Nga khóa 6, khóa 7, khóa 8, khóa 9, khóa 10, khóa 11, khóa 12  1905–1907: Ủy viên toàn phần Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga khóa 3     Chức vụ quân đội 1918–1920: Chủ tịch Hội đồng Lao động và Quốc phòng   Nhà lãnh đạo Liên Xô   Đầu tiên  Stalin →  
Vladimir Ilyich Lenin (tên khai sinh: Vladimir Ilyich Ulyanov; 22 tháng 4 [lịch cũ 10 tháng 4] năm 1870 – 21 tháng 1 năm 1924) là một nhà cách mạng, nhà chính trị và lý luận chính trị người Nga. Ông là người sáng lập và người đứng đầu chính phủ đầu tiên của nước Nga Xô Viết giai đoạn 1917–‍1924, rồi Liên Xô giai đoạn 1922–‍1924. Dưới sự lãnh đạo của ông, nước Nga đã chuyển hóa thành một nhà nước đơn đảng theo chủ nghĩa Marx-Lenin do Đảng Cộng sản Liên Xô chi phối. Học thuyết Marxist do ông tiếp thu và phát triển được gọi là chủ nghĩa Lenin.
Sinh ra trong một gia đình thượng trung lưu ở Simbirsk, Lenin lĩnh hội chính trị cách mạng xã hội chủ nghĩa sau cái chết của người anh trai vào năm 1887. Bị thôi học tại Đại học Hoàng gia Kazan vì biểu tình chống chính quyền Sa hoàng, ông đã dành những năm tháng tiếp theo học tập và hành nghề trợ lý luật sư. Năm 1893, ông chuyển tới sống ở Sankt-Peterburg và trở thành nhà hoạt động chính trị Marxist cao cấp. Năm 1897, ông bị bắt giữ vì tội danh xúi giục nổi loạn và bị đày tới xứ Siberia biên viễn trong vòng ba năm, nơi ông kết hôn với bà Nadezhda Krupskaya. Sau quãng thời gian đó, ông sang Tây Âu và trở thành nhà lý luận Marxist nổi danh của Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga (RSDRP). Lenin đóng vai trò rất quan trọng đối với sự đứt gãy ý thức hệ nội bộ RSDRP hồi năm 1903, dẫn dắt phái Bolshevik chống lại phái Menshevik của Yuli Martov. Theo sau cuộc cách mạng bất thành năm 1905, ông kêu gọi quần chúng nhân dân biến chuyển Thế chiến thứ nhất thành một cuộc cách mạng vô sản toàn châu Âu, lật đổ chủ nghĩa tư bản và kiến dựng chủ nghĩa xã hội. Sau Cách mạng Tháng Hai năm 1917 và sự thành lập của Chính phủ Lâm thời Nga, Lenin trở về quê hương để trực tiếp lãnh đạo Cách mạng Tháng Mười của phái Bolshevik đi tới thắng lợi.
Chính phủ Bolshevik của Lenin ban đầu san sẻ quyền lực với phái Xã hội chủ nghĩa – cách mạng cánh tả, các xô viết được tiến cử và một Quốc hội Lập hiến đa đảng; song tới năm 1918 thì Đảng Cộng sản đã tập trung hóa đáng kể quyền lực. Chính quyền của Lenin tái phân phối đất đai cho nông dân, quốc hữu hóa ngân hàng và các ngành công nghiệp lớn, rút khỏi Thế chiến thứ nhất sau khi nhượng bộ lãnh thổ cho Liên minh Trung tâm và lan tỏa tinh thần cách mạng vô sản toàn lục địa thông qua Quốc tế Cộng sản. Các thế lực chống đối chính quyền bị Ủy ban Cheka trấn áp trong cuộc Khủng bố Đỏ; theo đó hàng chục ngàn tù phạm đã bị bắt tới các khu trại cải tạo lao động hoặc chịu án tử hình. Hồng quân dưới thời Lenin đã đánh dẹp các đội quân chống Bolshevik hữu khuynh lẫn tả khuynh trong Nội chiến Nga (1917–1922) nhưng thất bại trong cuộc tiến công cách mạng vào Ba Lan (1919–1921). Nhằm khắc phục di hại từ chiến tranh, nạn đói và các cuộc biến loạn, Lenin kích thích tăng trưởng kinh tế quốc dân thông qua Chính sách Kinh tế Mới vào năm 1921. Sau năm 1917, nhiều quốc gia dân tộc phi-Nga đã tuyên bố độc lập theo ý chí của Lenin, song năm nước trong số đó về sau đã tái hợp với Nga thành Liên Xô vào năm 1922. Lenin qua đời ở Gorki vào năm 1924 sau khi trải qua ba cơn đột quỵ liên tiếp lúc gần cuối đời; vai trò lãnh đạo Đảng và nhà nước Xô viết được kế thừa bởi I. V. Stalin.
Được xem là một trong những nhân vật lịch sử quan trọng và cực kỳ có sức ảnh hưởng, Lenin là đối tượng của sự sùng bái cá nhân tại Liên bang Xô viết sau khi ông qua đời cho đến khi quốc gia này giải thể vào năm 1991. Ông đã trở thành hình tượng tiêu biểu gắn liền với chủ nghĩa Marx-Lenin, một hệ tư tưởng có ảnh hưởng sâu rộng đến các phong trào cộng sản trên khắp thế giới. Lenin hiện được coi là một nhân vật để lại nhiều tranh luận; những người ủng hộ coi ông là một nhà cách mạng xã hội chủ nghĩa lỗi lạc đứng về phía giai cấp công nhân và là một nhà cải cách tiến bộ, trong khi những người phản đối thì cáo buộc ông đã sáng lập ra một nhà nước toàn trị chịu trách nhiệm cho những vụ xử tử hàng loạt và trấn áp chính trị.