Lê Kiện
Cuộc đời

Theo Hoàng Lê Gia Phả, Lê Tộc Nguyên Phả và các tài liệu khác, hiện đang được lưu giữ tại gia đình ông Lê Quang Mùi, ở thôn 3 Trinh Nga, xã Hoằng Trinh, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa, thì Kinh vương Lê Kiện được mô tả là người khôi ngô, có thiện tư minh mẫn, có phong thái, chí khí và tài giỏi, nên được vua cha Lê Thánh Tông rất yêu quý. Lớn lên, mệnh danh là Quang, Ông cùng với các hoàng tử khác đã được vua cha ban tước Vương khi còn tại vị. Vợ ông thường được gọi là Hoàng tử phu nhân (vợ của Hoàng tử). Hai người có một con trai tên Lê Duy Tĩnh, tự Tinh Huy, hiệu Năng An; ông Tĩnh có một vợ, thường gọi là Hoàng tôn phu nhân (vợ của Hoàng tôn).
Về sau, dưới triều vua Lê Uy Mục – người gọi Lê Kiện bằng chú, nhà Lê sơ bắt đầu suy yếu. Vị hoàng đế này tuy còn trẻ nhưng rất tàn bạo, hoang dâm, lại ăn chơi sa đọa nên các thân vương và hoàng tộc đã tỏ ra cực lực phản đối. Sự tàn bạo của Uy Mục cũng đã gây nên một làn sóng bất bình trong dân chúng và hàng ngũ quan lại. Vì vậy, Uy Mục đã tiến hành sát hại những người chống đối mình. Vua còn ngầm sai người thân tín trong cung là Nguyễn Đình Khoa dò xét cả 26 thân vương là các chú và những người anh em của vua. Trong đó, có cả thúc phụ Lê Kiện, do Ông cũng là người chống đối việc lập Uy Mục làm hoàng đế. Để lấy lòng Lê Uy Mục, võ Trạng nguyên khi ấy là Mạc Đăng Dung – người sau này cướp ngôi nhà Lê, lấy lý do các thân vương nổi loạn, đã rất mạnh tay tiến hành dẹp các bè phái trong cung đình giúp vua. Khi đó, mọi người đều cảm thấy nguy đến thân mình, càng nghĩ đến việc nổi loạn. Riêng Lê Kiện đã mang gia quyến bỏ trốn khỏi kinh thành Thăng Long, nhằm tránh sự truy lùng của triều đình.
Vào những tháng giữa năm 1505, sau nhiều ngày chạy loạn, trốn tránh, Lê Kiện cùng gia quyến đã đến làng Bà Nga (làng Cổ Đẻn). Thấy nơi đây là vùng đồng bằng rộng lớn, có các núi (Núi Đẻn, núi Hun, núi Chữa, núi Côi, núi Dà, núi Bưng) cùng dòng sông Ấu bao bọc; ngay kế bên là núi Gai, núi Tùng, núi Trung Trinh, nơi có di tích lịch sử vua bà Triệu Thị Trinh thuộc căn cứ Bồ Điền, Phú Điền, thuộc huyện Thuần Hựu (Hậu Lộc ngày nay) và núi Bưng thuộc làng Băng Sơn, huyện Hoằng Hóa, xứ Thanh Hóa, là quê hương, nơi có di tích lịch sử của Đại tướng Lê Phụng Hiểu. Địa thế cho thấy đây là vùng địa linh, nhân kiệt, dễ thủ, khó công; khu đất Ông chọn cách trung tâm huyện Thuần Hựu không xa, gia đình Ông quyết định chọn làng Bà Nga làm chỗ dung thân.
Làng Bà Nga, nay thuộc các xứ đồng: Bãi Vãi, Bãi Dinh và Bãi Công của làng Trinh Nga, xã Hoằng Trinh, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Khi đó, vùng đồng bằng quanh làng Bà Nga có vai trò như một kho lương khổng lồ, nuôi dưỡng dân chúng nơi đây và cả gia đình của Kinh vương Lê Kiện.
Ngày 1 tháng 12 năm 1509, Lê Uy Mục bị phe nổi loạn do Giản Tu công Lê Oanh cầm đầu lật đổ và bị bức phải uống thuốc độc tự tử. Lê Oanh lên ngôi, tức vua Lê Tương Dực. Sau khi lên ngôi, Tương Dực buổi đầu đã chăm lo việc nước, ban hành giáo hóa, thận trọng hình phạt; nhưng chẳng bao lâu nhà vua lại sa vào ăn chơi trụy lạc, xây dựng cung điện liên miên. Điều này khiến đất nước ngày càng điêu linh, dân nghèo thất nghiệp, cướp bóc nổi lên, nhiều nơi dấy binh làm loạn. Do đó, Lê Kiện và gia quyến quyết định không trở lại Thăng Long, mà sống ở làng Bà Nga cho đến hết đời.