stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Văn hóa
Các loại hình văn hóa > Văn hóa vật chất

Ngoài các yếu tố phi vật chất như giá trị, tiêu chuẩn,... nền văn hóa còn bao gồm tất cả những sáng tạo hữu hình của con người mà trong xã hội học gọi chung là đồ tạo tác . Những con đường, tòa cao ốc, đền đài, phương tiện giao thông, máy móc thiết bị... đều là đồ tạo tác. Văn hóa vật chất và phi vật chất liên quan chặt chẽ với nhau. Khảo sát một nền văn hóa có thể thấy văn hóa vật chất phản ánh những giá trị văn hóa mà nền văn hóa đó coi là quan trọng. Ở các nước Hồi giáo, công trình kiến trúc đẹp nhất và hoành tráng nhất thường là thánh đường trong khi ở Mỹ, nó lại là trung tâm thương mại. Văn hóa vật chất còn phản ánh công nghệ hiểu theo khái niệm xã hội học là sự áp dụng kiến thức văn hóa vào sinh hoạt trong môi trường tự nhiên. Tháp Eiffel phản ánh công nghệ cao hơn tháp truyền hình Hà Nội. Ngược lại, văn hóa vật chất cũng làm thay đổi những thành phần văn hóa phi vật chất.
Phạm vi tinh thần;
Phạm vi kỹ thuật;
Phạm vi của các tác phẩm - phạm vi này có một vị trí đặc biệt dành cho nghệ thuật và các tác phẩm nghệ thuật, nhất là ngôn ngữ. Ngôn ngữ là biểu tượng của nền văn hóa, nó có mối liên hệ mật thiết với văn hóa. Đối với con người, biết một thứ ngôn ngữ không chỉ đơn giản là có thêm được một công cụ giao tiếp cần thiết trong đời sống hàng ngày, mà còn là một bước để bước vào một nền văn hóa và bắt đầu hiểu biết nền văn hóa đó.
Văn hóa lý tưởng và văn hóa thực tế

Giá trị và tiêu chuẩn là những gì nên làm, trên thực tế ở những mẫu xã hội, hành vi của các thành viên không hoàn toàn nhất quán với những giá trị, tiêu chuẩn ấy. Những mẫu xã hội nhất quán với giá trị, tiêu chuẩn được gọi là văn hóa lý tưởng còn những mẫu xã hội trên thực tế gọi là văn hóa thực tế. Sự khác biệt giữa văn hóa lý tưởng và văn hóa thực tế tồn tại ở mọi nền văn hóa. Đại đa số người Việt Nam ở đô thị thừa nhận tầm quan trọng của bảo vệ môi trường nhưng một tỷ lệ đáng kể vẫn sẵn sàng vứt rác ra đường phố. Mặt khác, tiêu chuẩn, giá trị thay đổi theo thời gian và có sự khác nhau giữa các nhóm khác nhau trong xã hội nên những mẫu văn hóa trên thực tế cũng khác với văn hóa lý tưởng.
Tính đa dạng văn hóa và văn hóa chung

Trong một nền văn hóa, sự khác biệt về độ tuổi, điều kiện sống, giai cấp xã hội,... đã làm hình thành nên những mẫu văn hóa khác với văn hóa thống trị, hay còn gọi là tiểu văn hóa. Người nông thôn có thể cho người thành phố là "giả dối" trong khi họ lại bị người thành phố coi là "người nhà quê". Những thanh niên mê nhạc Hip Hop cũng có lối sống và quan niệm khác hẳn những giáo sư đứng tuổi. Trong hầu hết những xã hội hiện đại đều tồn tại những tiểu văn hóa cấu thành dựa trên sắc tộc. Xã hội Việt Nam được cấu thành bởi các tiểu văn hóa của trên 50 sắc tộc. Tính đa dạng về văn hóa đôi khi gây ra sự mâu thuẫn. Canada là một xã hội có hai nhóm văn hóa chính, nhóm văn hóa tổ tiên người Anh và nhóm văn hóa tổ tiên người Pháp trong đó đa số nói tiếng Anh, thiểu số còn lại nói tiếng Pháp hoặc nói cả hai thứ tiếng. Thiểu số nói tiếng Pháp có một số bất lợi trong một xã hội mà văn hóa của những người nói tiếng Anh thống trị. Mặc dù chính phủ Canada chính thức công nhận hai ngôn ngữ quốc gia, nhưng mâu thuẫn giữa những người nói tiếng Anh và nói tiếng Pháp vẫn tiếp tục mà biểu hiện rõ nét là các cuộc trưng cầu dân ý về việc tách Quebec (nói tiếng Pháp) ra khỏi Canada.
Trong trường hợp một mẫu văn hóa có sự khác biệt với văn hóa thống trị ở một mức độ đáng kể thì trong xã hội học người ta gọi là văn hóa nghịch dòng hay phản văn hóa . Khi văn hóa nghịch dòng xuất hiện thì sẽ xuất hiện vấn đề xem xét lại tiêu chuẩn, đạo đức của văn hóa thống trị và do vậy xã hội có các biện pháp kiểm soát văn hóa từ đưa tin một cách tiêu cực trên các phương tiện truyền thông đến can thiệp bằng luật pháp. Nhiều trào trào lưu văn hóa nghịch dòng được xuất phát từ giới trẻ như phong trào hippie ở Mỹ những năm 1960 hoặc làn sóng đầu trọc hiện nay.
Mặc dù đa dạng nhưng những nền văn hóa có những cung cách thực hành và niềm tin phổ biến nào đó được gọi là những văn hóa chung hay tính phổ biến văn hóa. Nhà nhân loại học nổi tiếng người Mỹ George Murdock (1897–1985) đã liệt kê một danh sách những cái thuộc văn hóa chung như các bộ môn thể thao, nấu ăn, y khoa, lễ tang, những hạn chế và ràng buộc về tình dục,...
Văn hóa và ý thức hệ chủ đạo

Văn hóa và xã hội hòa hợp với nhau và muốn duy trì sự ổn định phải có những giá trị trung tâm và những tiêu chuẩn chung đủ mạnh. Trên một góc độ khác, có thể những giá trị và tiêu chuẩn trung tâm ấy được dùng để duy trì đặc quyền, đặc lợi của một nhóm người trong xã hội. Ý thức hệ chủ đạo là một tập hợp các niềm tin và thực tiễn văn hóa giúp duy trì các lợi ích hùng mạnh về kinh tế, xã hội và chính trị. Khái niệm này được những nhà Marxist George Lukacs (người Hungary) và Antonio Gramsci (người Ý) đưa ra lần đầu tiên vào thập niên 1920. Quan điểm này trở nên phổ biến trong xã hội học vào thập niên 1950, tuy nhiên đến đầu thập niên 1970 mới giành được chỗ đứng ở Mỹ. Theo quan điểm của Karl Marx xã hội tư bản có một ý thức hệ thống trị nhằm phục vụ cho lợi ích của các tầng lớp thống trị . Các nhóm và các định chế có quyền lực nhất trong xã hội không chỉ nắm được của cải và tài sản mà còn kiểm soát được ý nghĩa của việc tạo ra các niềm tin về thực tại thông qua tôn giáo, giáo dục và các phương tiện truyền thông đại chúng.
Sự thay đổi văn hóa

Văn hóa liên tục thay đổi và quá trình này diễn ra rất nhanh chóng do các nguyên nhân chủ yếu sau:
Phát minh: là quá trình tạo ra các yếu tố văn hóa mới, việc phát minh ra bóng đèn điện, máy nghe nhạc, điện thoại, máy bay, máy tính điện tử, v.v., có tác động rất lớn đến văn hóa và làm thay đổi cuộc sống của con người. Quá trình phát minh diễn ra liên tục ở các nền văn hóa và làm thay đổi văn hóa.
Khám phá: là quá trình nhận ra và hiểu biết về một cái gì đó đang tồn tại như một hành tinh hay một loài thực vật... Khám phá có thể rất tình cờ như việc tìm ra lửa nhưng nó thường là kết quả của việc nghiên cứu khoa học.
Phổ biến: cả văn hóa vật chất và phi vật chất đều được phổ biến (hay cách gọi khác là khuếch tán) từ nền văn hóa này sang nền văn hóa khác. Một phát minh nhanh chóng được cả thế giới ứng dụng, nhạc jazz của người da đen cũng lan tỏa sang những nền văn hóa khác, phong trào hippie từ Mỹ nhanh chóng lan truyền sang châu Âu, Canada, Úc, những cửa hàng McDonald có ở khắp nơi trên thế giới, hay những nhà truyền giáo đã đi đến tận hang cùng ngõ hẻm ở khắp nơi đưa đức tin của họ đến đó... Sự phổ biến văn hóa được hỗ trợ bởi kỹ thuật đã dẫn đến xu hướng toàn cầu hóa của văn hóa. Nhiều xã hội đang tìm cách bảo vệ mình tránh khỏi sự "xâm lăng" của quá nhiều văn hóa từ những xã hội khác và đề cao bản sắc văn hóa.
Tuy vậy, các yếu tố văn hóa không phải đều thay đổi ở cùng một mức độ, mặc dù văn hóa vật chất và phi vật chất tác động qua lại với nhau nhưng yếu tố văn hóa vật chất thường thay đổi nhanh hơn. Sự không đồng đều trong thay đổi đó gọi là độ trễ văn hóa. Công nghệ khiến cho người phụ nữ này có thể sinh con nhờ trứng của một phụ nữ khác thụ tinh trong ống nghiệm rõ ràng đặt ra vấn đề phải hiểu thế nào là tình mẫu tử, tình phụ tử nhưng công nghệ đó thay đổi nhanh hơn những giá trị như tình mẫu tử, tình phụ tử.
Chủ nghĩa vị chủng văn hóa và thuyết tương đối văn hóa

Trong một nền văn hóa tồn tại nhiều tiểu văn hóa và trên Trái Đất của chúng ta lại có rất nhiều nền văn hóa. Văn hóa không chỉ là cơ sở đối với nhận thức của con người về thế giới mà còn đối với vấn đề đánh giá đúng, sai; tốt, xấu... Do vậy một vấn đề đương nhiên phải đặt ra là cá nhân đánh giá và phản ứng trước những mẫu văn hóa khác biệt thậm chí rất khác biệt với mẫu văn hóa của mình như thế nào. Các nhà xã hội học phân biệt hai cách ứng xử đối với những mẫu văn hóa khác:
Chủ nghĩa vị chủng (hay còn gọi là chủ nghĩa duy chủng tộc, chủ nghĩa duy dân tộc, tiếng Anh: ethno-centrism): là thông lệ đánh giá văn hóa khác bằng tiêu chuẩn văn hóa của chính mình . Khuynh hướng vị chủng là do một cá nhân đã gắn bó mật thiết với các yếu tố văn hóa của mình. Tuy nhiên điều này tạo ra sự đánh giá bất công hoặc sai lệch một mẫu văn hóa khác bởi lẽ những gì được đánh giá có ý nghĩa khác nhau trong những nền văn hóa khác nhau. Chủ nghĩa vị chủng cũng có hai chiều, nếu một cá nhân đánh giá một nền văn hóa, một mẫu văn hóa khác theo cách tiêu cực thì ngược lại, cá nhân đó cũng có thể bị đánh giá như thế. Các nhà xã hội học, nhân chủng học thường có quan điểm phản đối thuyết vị chủng vì đó là cách phản ứng tiêu cực và bất công, sai lệch đối với những nền văn hóa, mẫu văn hóa khác nhau.
Thuyết tương đối văn hóa (tiếng Anh: cultural relativism): là thông lệ đánh giá văn hóa khác bằng tiêu chuẩn của chính nó hay một cách nói khác là đánh giá văn hóa khác trong cảnh quan văn hóa của chính nó. Đánh giá theo cách này có thể hạn chế hoặc loại trừ được những bất công, sai lệch cũng như phản ứng tiêu cực trước văn hóa khác biệt nhưng lại là thái độ khó đạt được. Muốn đánh giá văn hóa khác bằng tiêu chuẩn của chính bản thân nó, cá nhân phải hiểu được giá trị, tiêu chuẩn của văn hóa khác cũng như không bị lệ thuộc bởi những giá trị, tiêu chuẩn của nền văn hóa của chính mình. Thuyết này cũng nhấn mạnh rằng các bối cảnh xã hội khác nhau làm nảy sinh các giá trị và tiêu chuẩn khác nhau. Tuy vậy, điều này không có nghĩa là chúng ta chấp nhận một cách không điều kiện các mẫu văn hóa khác mà đánh giá một cách không định kiến hoặc thiên vị trong bối cảnh văn hóa của chúng. Thuyết tương đối văn hóa đang được hỗ trợ bởi sự phát triển của công nghệ, truyền thông khiến cho sự phổ biến văn hóa nhanh chóng hơn cũng như nhu cầu tìm hiểu văn hóa khác tăng lên. Một trường hợp của thuyết tương đối văn hóa là chủ nghĩa duy ngoại (xeno-centrism), đó là sự tin rằng những gì (sản phẩm, kiểu cách, ý tưởng...) thuộc về nền văn hóa của bản thân mình đều ở dưới tầm so với những thứ tương tự nhưng ở nền văn hóa mà nó phát tích . Ví dụ: người Mỹ tin rằng đồ điện tử của họ không tốt bằng của Nhật Bản, người Việt nam tin rằng dầu gội đầu sản xuất tại Việt nam không tốt bằng của châu Âu mặc dù cũng do chính hãng đó sản xuất...
Danh ngôn về văn hóa

Không văn hóa nào có thể tồn tại nếu nó tìm cách trở nên độc tôn - Mahatma Gandhi.
Tôi không muốn ngôi nhà của mình bị vây kín giữa những bức tường và những khung cửa sổ luôn luôn bịt chặt, tôi muốn văn hóa của mọi miền đất tự do thổi vào ngôi nhà đó. Nhưng tôi sẽ không bị cuốn đi bởi bất cứ ngọn gió nào - Mahatma Gandhi.
Văn hóa là sự mở mang trí óc và tâm hồn - Jawaharlal Nehru.
Văn hóa là tất cả các hình thái của nghệ thuật, tình yêu và suy nghĩ, những thứ mà trong sự tồi tệ cũng như trải qua bao nhiêu thế kỷ đã khiến cho con người trở nên ít bị nô dịch hơn - Andre Malraux.
Văn hóa là tiếng khóc của con người khi đối mặt với số phận - Albert Camus.
Văn hóa là cái gì còn lại khi tất cả những cái khác bị quên đi, là cái vẫn thiếu khi người ta đã học tất cả - Edouard Herriot.
Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu của đời sống và đòi hỏi sinh tồn - Hồ Chí Minh.
Chú thích

↑  Lương Văn Kế, trang 319-320
↑  Macionis, trang 82
↑  “Edward B. Tylor, Văn hóa học”. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2007.
↑  “Lý thuyết văn hóa những năm 1920”. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 26 tháng 10 năm 2008.
↑  Phạm Thái Việt, trang 11
↑  Phạm Thái Việt, trang 11-12
1 2  Phạm Thái Việt, trang 12
↑  “Tuyên bố chung của UNESCO về tính đa dạng văn hóa”. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2007.
↑  Vuong, Quan-Hoang; Bui, Quang-Khiem; La, Viet-Phuong; Vuong, Thu-Trang; Nguyen, Viet-Ha T.; Ho, Manh-Toan; Nguyen, Hong-Kong T.; Ho, Manh-Tung (ngày 4 tháng 12 năm 2018). “Cultural additivity: behavioural insights from the interaction of Confucianism, Buddhism and Taoism in folktales”. Palgrave Communications (bằng tiếng Anh). 4 (1): 1–15. doi:10.1057/s41599-018-0189-2. ISSN 2055-1045. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2022.
↑  Vuong, Quan Hoang; Napier, Nancy K. (ngày 1 tháng 11 năm 2015). “Acculturation and global mindsponge: An emerging market perspective”. International Journal of Intercultural Relations (bằng tiếng Anh). 49: 354–367. doi:10.1016/j.ijintrel.2015.06.003. ISSN 0147-1767.
↑  Hồ, Mạnh Tùng; Phạm, Hùng Hiệp (2018). “Kiến giải các hiện tượng văn hoá, xã hội bằng cơ chế "cộng tính văn hoá"”. Khoa học và Phát Triển. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2022.
↑  Macionis, trang 83
↑  Macionis, trang 86
↑  Schaefer, trang 92.
↑  Vuong, Quan-Hoang (2022). Mindsponge Theory (bằng tiếng Anh). AISDL.
↑  Macionis, trang 89
↑  Macionis, trang 92
↑  Macionis, trang 94
↑  Macionis, trang 97-98
↑  Schaefer, trang 88
↑  Schaefer, trang 99
↑  Schaefer, trang 98-99.
↑  Macionis, trang 102
↑  Schaefer, trang 106.
↑  Macionis, trang 106
↑  Macionis, trang 106.
↑  “Bản sao đã lưu trữ”. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2019.
Đám cưới chuột - Tranh dân gian Đông Hồ, Việt nam
Một cảnh sinh hoạt của những người hippie ở Austin, Texas, Mỹ
Hành hương về Bethlehem năm 1890
Croton antisyphiliticus

| Croton antisyphiliticus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Croton
Loài (species): C. antisyphiliticus
Danh pháp hai phần
Croton antisyphiliticus Mart., 1823 
Croton antisyphiliticus là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được Mart. mô tả khoa học đầu tiên năm 1823.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Croton antisyphiliticus”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Dusona affinitor

| Dusona affinitor> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Dusona
Loài (species): D. affinitor
Danh pháp hai phần
Dusona affinitor Hinz, 1979 
Dusona affinitor là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Chu Khang vương

Chu Khang Vương (chữ Hán: 周康王, 1040 TCN - 996 TCN), là vị vua thứ ba của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông trị vì khoảng 26 năm, tính từ năm 1020 TCN đến năm 996 TCN.
Trong triều đại ông, nhà Chu thịnh trị và cực thịnh, sử gia về sau thường xem triều đại của ông và cha ông Chu Thành vương là Thành Khang chi trị (成康之治), thời kì phát triển đỉnh cao quyền lực của nhà Chu.
Thân thế

Chu Khang vương tên thật là Cơ Chiêu (姬釗). Ông là con trai Chu Thành vương Cơ Tụng, quân chủ thứ hai của nhà Chu. Sử sách ghi chép mẹ ông là Vương Tự (王姒). Trước khi mất, Chu Thành vương sai Thiệu công Thích (召公奭) và Tất công Cao (毕公高) giúp đỡ Thái tử Chiêu. Thiệu Công và Tất công cùng soạn ra bài Cố mệnh thay lời di huấn của Chu Thành vương, khuyên Thái tử Chiêu chăm chỉ tiết kiệm, bớt ham muốn để làm tốt việc cai trị thiên hạ.
Năm 1020 TCN, Cơ Chiêu lên ngôi kế vị, tức là Chu Khang Vương.
Trị vì

Sau khi kế vị, Chu Khang vương liền bố cáo thiên hạ, ban chiếu chỉ mà sử gia gọi là Khang vương chi cáo (康王之诰) ra toàn quốc, tán dương công tích của Chu Văn vương và Chu Vũ vương với chư hầu. Chu Khang vương sai đại thần Tất công Cao di chuyển một số dân chúng nhà Chu đến vùng ngoại ô kinh đô Hạo Kinh (镐京).
Có một sự kiện thời Khang vương gọi là Phong cung chi triều (酆宫之朝), một đại hội chư hầu được Khang vương tổ chức tại Phong cung (酆宫), miếu của Chu Văn vương (nay là Thiểm Tây). Phong cung chi triều trở thành một trong các sự kiện hội họp chư hầu trứ danh nhất lịch sử, bên cạnh Quân thai chi hưởng (钧台之享) thời Hạ Khải, Cảnh Bạc chi mệnh (景亳之命) thời Thành Thang, Mạnh Tân chi thệ (孟津之誓) thời Chu Vũ vương, Kì dương chi sưu (岐阳之蒐) thời Chu Thành vương, Đồ Sơn chi hội (涂山之会) thời Chu Mục vương, Thiệu lăng hội minh (召陵会盟) thời Tề Hoàn công và Tiễn thổ chi minh (践土之盟) thời Tấn Văn công.
Trong thời gian Khang vương trị vì, thiên hạ thái bình thịnh trị. Ông chủ trương tiết kiệm, nghe đến Tấn hầu trang trí cung điện xa hoa, bèn cử sứ thần đến trách mắng. Suốt 40 năm từ thời Thành Vương tới thời Khang vương không dùng đến hình phạt.
Năm thứ 12, Khang vương dời đô Hạo Kinh đến Phong Kinh (丰京), nay là Tây An, Thiểm Tây. Tế tự tổ tông, quân sự hộ giá đều do Tất công Cao chỉ huy hộ vệ. Khang vương sáng tác Tất mệnh (毕命), vận động Tất công di dân. Sau khi ổn định, Khang vương thường du hí xung quanh lãnh thổ, tu sửa thành trì, sông ngòi.
Năm 996 TCN, Chu Khang Vương mất. Thái tử Cơ Hà lên thay, tức là Chu Chiêu vương.
Chú thích

↑  Theo nghiên cứu của dự án Hạ Thương Chu đoạn đại công trình của các nhà sử học hiện đại Trung Quốc.
↑  Sử ký, Chu bản kỷ
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| Tiền nhiệm: Chu Thành Vương | Vua nhà Chu 1020 TCN–996 TCN | Kế nhiệm: Chu Chiêu Vương |
| x t sCác vua nhà Chu |
| --- | --- |
Tây Chu:  Vũ vương  Thành vương  Khang vương  Chiêu vương  Mục vương  Cung vương  Ý vương  Hiếu vương  Di vương  Lệ vương  Tuyên vương  U vương 
Đông Chu:  Bình vương  Huề vương  Hoàn vương  Trang vương  Ly vương  Huệ vương  Đồi  Tương vương  Đái  Khoảnh vương  Khuông vương  Định vương  Giản vương  Linh vương  Cảnh Vương  Điệu Vương  Triều  Kính Vương  Nguyên Vương  Trinh Định Vương  Ai Vương  Tư Vương  Khảo Vương  Uy Liệt Vương  An Vương  Liệt Vương  Hiển Vương  Thận Tịnh Vương  Noản Vương  Đông Chu quân 
  Vua Trung Quốc  Tam Hoàng Ngũ Đế  Hạ  Thương  Chu  Tần  Hán  Tam Quốc  Tấn  Ngũ Hồ loạn Hoa  Nam Bắc triều  Tùy  Đường  Ngũ đại Thập quốc  Tống  Tây Hạ  Kim  Tây Liêu  Nguyên  Minh  Thanh
Công Lý (diễn viên)

Đối với các định nghĩa khác, xem Công Lý.
| Nghệ sĩ nhân dân Công Lý |
| --- | --- |
Công Lý vào năm 2021
Sinh: Nguyễn Công Lý 16 tháng 10, 1973 (51 tuổi) Hà Nội, Việt Nam
Quốc tịch:  Việt Nam
Học vị: Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội
Nghề nghiệp: Diễn viên Nghệ sĩ hài
Năm hoạt động: 1993 – nay
Phối ngẫu: Thục Khuê (không rõ ngày tháng) Thảo Vân (cưới 2004–2010) Ngọc Hà (cưới 2021)
Con cái: 2
Danh hiệu: Nghệ sĩ ưu tú (2011) Nghệ sĩ nhân dân (2019)
Nguyễn Công Lý (sinh ngày 16 tháng 10 năm 1973), thường được biết đến với nghệ danh Công Lý, là một nam diễn viên kiêm nghệ sĩ hài người Việt Nam. Anh được biết đến nhiều nhất với các vai hài trong chương trình Gặp nhau cuối tuần và đặc biệt là vai diễn Bắc Đẩu trong Gặp nhau cuối năm.
Anh được nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân trong đợt phong tặng năm 2019 cho những cống hiến cho loại hình kịch nói. Ngoài ra anh còn được biết đến qua các vai diễn: Khoái trong bộ phim truyền hình nhiều tập Gió làng Kình, vai Hòa trong vở kịch "Điện thoại di động", vai trưởng phòng trong chương trình Ơn giời cậu đây rồi!. Anh từng đoạt Huy chương vàng tại Hội diễn Sân khấu Chuyên nghiệp toàn quốc 2009. Hiện nay anh đang giữ vị trí Phó Giám đốc của Nhà hát Kịch Hà Nội.
Sự nghiệp

Tốt nghiệp trung học phổ thông, Công Lý đứng trước nhiều sự lựa chọn nghề nghiệp. Anh đăng ký dự thi Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội đơn giản vì thích được xem phim. Anh chọn ngành diễn viên vì nghĩ nếu thi đậu vào trường, đồng nghĩa anh có thể tha hồ xem phim. Lúc ấy bản thân Công Lý cũng chưa hiểu rõ diễn viên là gì và phải làm những gì. Anh cũng không hiểu khái niệm tiểu phẩm là gì và diễn ra làm sao.
Công Lý rủ người bạn thân đăng ký cùng nhưng đến sát ngày thi người bạn đó đột ngột bỏ ngang. Và chính trong những ngày thi, anh mới bắt đầu biết nôm na khái niệm diễn viên là gì và phải làm những gì. Và nếu không có câu nói của nghệ sĩ Đức Đọc (thân phụ của NSƯT Chiều Xuân, nhạc phụ của nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân): "Tôi thấy cậu này có khả năng làm diễn viên, tuy hình thức không thiện cảm lắm" thì chắc chắn anh đã bị trượt chỉ vì vẻ ngoài không được bắt mắt của mình.
Ba năm làm quen với nghề, Công Lý về đầu quân cho Nhà hát kịch Hà Nội và trải qua thăng trầm trong nghề diễn. Dù gia đình không ai theo nghệ thuật nhưng Công Lý lại may mắn có được sự ủng hộ hết mình từ phía cha mẹ.
Năm 2002 Công Lý đóng một vai nhỏ trong phim Người Mỹ trầm lặng bên cạnh những diễn viên Hollywood như Michael Caine và Brendan Fraser.
Năm 2011, anh được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú.
Năm 2018, anh được Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.
Năm 2019, anh chính thức được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân.
Năm 2020, anh được bổ nhiệm là Phó Giám đốc Nhà hát Kịch Hà Nội.
Đời tư

Là một nghệ sĩ hài nổi tiếng, song Công Lý lại lận đận trong tình yêu và hôn nhân. Anh đã kết hôn 3 lần.
Đời tư > Cuộc hôn nhân thứ nhất (không rõ ngày tháng)

Lê Thục Khuê là người vợ đầu tiên của Công Lý, hiện là biên tập viên của Ban Văn nghệ, Đài Truyền hình Việt Nam. Hai người có với nhau một con gái, tên Nguyễn Công Thục Anh (Kiến), sinh năm 2001. Nhưng sau đó hai người ly hôn. Sau khi ly hôn, họ vẫn giữ được mối quan hệ tốt, không có thù hằn cá nhân.
Đời tư > Cuộc hôn nhân thứ hai (từ 2004 đến 2010)

Ngày 17 tháng 12 năm 2004, sau khi ly hôn người vợ đầu, Công Lý kết hôn với MC Thảo Vân sau hai năm tìm hiểu, đám cưới được tổ chức tại Lạng Sơn (quê của Thảo Vân) và Hà Nội. Sáng ngày 24 tháng 10 năm 2005, Thảo Vân sinh con trai đầu lòng nặng hơn 3 kg tại Bệnh viện C Hà Nội, được đặt tên Nguyễn Công Gia Bảo (Tít). Nhưng đến tháng 9 năm 2010, Công Lý lại ly hôn. Sau khi ly hôn, Tít sống cùng mẹ của mình, tuy vậy Thảo Vân vẫn giữ mối quan hệ tốt với Công Lý.
Đời tư > Cuộc hôn nhân thứ ba (từ 2021 đến nay)

Từ năm 2016, Công Lý có một người bạn gái tên Ngọc Hà, là một nhà báo, sinh 1988, kém anh 15 tuổi. Từng trải qua 2 cuộc hôn nhân không hạnh phúc, nhưng Công Lý vẫn muốn kết hôn lần 3. Sau 5 năm yêu nhau, anh đã xác nhận tái hôn lần thứ 3 với bạn gái. Hai con riêng của Công Lý rất hiểu và tôn trọng quyết định này, muốn anh có một người bạn đời. Đám cưới diễn ra vào đầu năm 2021. Ngọc Hà làm việc trong lĩnh vực báo chí, đồng thời cũng là hậu phương vững chắc, hỗ trợ Công Lý trong công việc và xây dựng hình ảnh.
Đời tư > Tai biến và sức khỏe giảm sút

Vào tháng 7 năm 2021, Công Lý bị tai biến tại nhà riêng khiến sức khoẻ bị ảnh hưởng nặng nề. Anh không góp mặt trong chương trình Găp nhau cuối năm 2022 và trở lại vào năm 2023 nhưng chỉ nói vài lời thoại. Công Lý từng nhiều lần sang Nhật Bản điều trị. Hiện nay, anh đi lại khó khăn.
Phim đã tham gia > Phim điện ảnh

| Năm | Tác phẩm | Vai diễn | Đạo diễn |
| --- | --- | --- | --- |
| 2002 | Người Mỹ trầm lặng | Lính Việt Nam | Phillip Noyce |
| 2002 | Vua bãi rác | Hòa | Đỗ Minh Tuấn |
| 2007 | Vũ điệu tử thần | Thạch | Bùi Tuấn Dũng |
| 2011 | Tâm hồn mẹ | Người đánh cá | Phạm Nhuệ Giang |
Phim đã tham gia > Các vở kịch của Nhà hát đã tham gia

Ông không phải là bố tôi
Vùng lạnh
Điệp khúc Vi-rút
Tiếng đàn Vùng Mê Thảo
Tình sử ngàn năm
Mảnh đất lắm người nhiều ma
Điện thoại di động
Chùm hài: Cười ơi, Oái oăm đời...
Tháp đoạn hồn
v...v...
Phim đã tham gia > Các tác phẩm điện ảnh, truyền hình đã tham gia

Phim hài Tết "Chân dài lắm chiêu 2 – Mộng đổi đời" (đạo diễn Mai Long), "Giời rụng" ...
Ơn giời cậu đây rồi! (Trưởng phòng) (mùa 1, mùa 2)
Đại gia chân đất (đạo diễn: Bình Trọng)
Thầy dởm (đạo diễn: Phạm Đông Hồng)
Một ngày ở trần gian (đạo diễn: Phạm Đông Hồng)
Siêu nịnh (đạo diễn: Phạm Đông Hồng)
Gặp nhau cuối năm vai Bắc Đẩu
Enter (đạo diễn:Phạm Đông Hồng)
Cổ tích thời @
Cụ tổ hiền linh
Không hề biết giận
v...v...