Hoài Nam tử
Cấu trúc và nội dung

Hoài Nam tử gồm 21 thiên: 1. Nguyên Đạo (原道), 2. Thúc Chân (俶真), 3. Thiên Văn (天文), 4. Địa Hình (地形), 5. Thời Tắc (時則), 6. Lãm Minh (覽冥), 7. Tinh Thần (精神), 8. Bản Kinh (本經), 9. Chủ Thuật (主術), 10. Mâu Xưng (繆稱), 11. Tề Tục (齊俗), 12. Đạo Ứng (道應), 13. Phạm Luận (氾論), 14. Toàn Ngôn (詮言), 15. Binh Lược (兵略), 16. Thuyết Sơn (說山), 17. Thuyết Lâm (說林), 18. Nhân Gian (人間), 19. Tu Vụ (脩務), 20. Thái Tộc (泰族), 21. Yếu Lược (要略). Toàn bộ 21 thiên này có thể được chia thành ba phần chính: phần thứ nhất gồm từ thiên thứ 1 đến thiên thứ 8 là những nguyên lý cơ bản; phần thứ hai gồm từ thiên thứ 9 đến thiên thứ 20 là Ứng dụng và giải thích; phần thứ ba, thiên 21, Yếu Lược, là phần hậu ký, tổng kết và đại cương, đây cũng là phần "tự thuật" của tác giả, giải thích ý nghĩa tổng quát của toàn bộ tác phẩm.
Nội dung Hoài Nam tử dựa trên lý thuyết về sự hình thành vũ trụ của Đạo gia, kết hợp với lý luận trong Đạo đức kinh về "Đạo sinh Nhất, Nhất sinh Nhị, Nhị sinh Tam, Tam sinh vạn vật". Thiên đầu tiên, Nguyên Đạo, luận về khái niệm "Đạo", sau đó thiên "Thúc Chân" giải thích về "Nhất", kế tiếp là Thiên Văn và Địa Hình diễn giải "Nhị" – tức là Trời và Đất. Để làm rõ sự vận hành cụ thể của trời đất, thiên "Thời Tắc" được thêm vào. Thiên 6 và 7, "Lãm Minh" và "Tinh Thần", bàn về sự liên kết giữa thiên nhiên và nhân loại, tức là thuyết "thiên nhân cảm ứng". Thiên 8, "Bản Kinh", luận về các nguyên lý cơ bản trong xã hội loài người. Thiên thứ 9, "Chủ Thuật", đề cập đến kỹ nghệ trị quốc của người cầm quyền. Mười một thiên tiếp theo luận giải về các khía cạnh của xã hội loài người, như thiênTề Tục nói về những điểm chung trong đời sống giữa các vùng khác nhau dù có sự khác biệt về phong tục, lịch sử và những vấn đề về tính phổ quát và đặc thù trong xã hội loài người.
Một số học giả cho rằng cấu trúc của Hoài Nam tử bắt đầu với tư tưởng của Lão Trang, làm nền tảng cho toàn bộ tác phẩm, nhưng kết thúc lại chuyển sang tư tưởng Nho gia. Thiên 19, "Tu Vụ", đứng trên quan điểm Nho gia để phản biện tư tưởng Đạo gia, và thiên 20, "Thái Tộc", là phần tổng kết của toàn bộ sách, trong đó trọng tâm là tư tưởng nhân nghĩa và đạo đức theo quan điểm Nho gia, thay vì sự "hư vô, tĩnh lặng" trong quan điểm đạo đức của Đạo gia. Hoài Nam tử có nội dung đa dạng, bao gồm thần thoại cổ đại, chính trị đương thời, giai thoại lịch sử, thiên văn học, địa lý học và triết học. Tác phẩm tổng hợp tư tưởng từ nhiều học phái trong Bách gia chư tử, trích dẫn hơn 800 đoạn từ các cổ thư. Cuốn sách thường tái cấu trúc những đoạn văn của các học thuyết Tiên Tần để thể hiện quan điểm mới. Thiên "Đạo Ứng" tiếp nối phong cách của Hàn Phi tử bằng cách sử dụng những câu chuyện lịch sử để chứng minh cho Đạo Đức Kinh. Thiên "Thuyết Sơn" và "Thuyết Lâm" thu thập những ngạn ngữ, châm ngôn phổ biến đương thời, mang phong cách của các tập ngữ lục. Nhiều đoạn trong sách bộc lộ tâm trạng oán than của Lưu An và các tân khách khi đối mặt với việc bị vu oan và đàn áp. Dù phong cách toàn bộ tác phẩm nhất quán, nhưng nội dung giữa các thiên lại có sự khác biệt. Chẳng hạn, thiên Bản Kinh chỉ trích nền chính trị hiện thời và phủ nhận giáo hóa Nho gia, trong khi thiên Lãm Minh lại ca ngợi sự trị vì của Hán Vũ Đế. Về vấn đề "học vấn", sách thể hiện sự mâu thuẫn: một mặt phê phán học thuyết Nho gia, mặt khác lại phản đối Lão Trang vì không coi trọng tri thức.