Lịch sử hành chính Vĩnh Long
Trước khi thành lập tỉnh

Đất Vĩnh Long nguyên xưa thuộc vùng đất Tầm Bào, thuộc ảnh hưởng của Đế chế Khmer, nhưng trên thực tế là vùng đất hoang hóa, dân cư thưa thớt và hoàn toàn không có chính quyền quản lý. Đời chúa Nguyễn Phúc Chu, có quân Prea Sot (Sá Tốt) từ Chân Lạp kéo sang quấy nhiễu vùng Phiên Trấn. Chúa Nguyễn cho đặt dinh Điều khiển ở phủ Gia Định, mang quân đi đánh dẹp, đánh sang cả Chân Lạp. Vua Chân Lạp là Sâtha (Nặc Tha) hoảng sợ, dâng nạp hai vùng đất là Peam Mesar (Mỹ Tho) và Longhôr (Vĩnh Long) để cầu hòa. Năm 1732, chúa Nguyễn Phúc Chú đã lập ở phía nam dinh Phiên Trấn một đơn vị hành chính mới là dinh Long Hồ. Lúc này, đất Vĩnh Long ngày nay là trung tâm của châu Định Viễn (cũng mới thành lập), bao gồm một phần của Bến Tre ở mạn trên và Trà Vinh ở mạn dưới, trực thuộc dinh Long Hồ.
Trị sở dinh Long Hồ đặt ở thôn An Bình Đông, thuộc xứ Cái Bè nên còn gọi là dinh Cái Bè (lỵ sở châu Định Viễn cũng đặt tại đây, nay là thị trấn Cái Bè, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang). Các chức vụ đầu dinh có lưu thủ, cai bạ và ký lục trông coi việc quân sự, hành chính và thuế vụ cho cả một miền đất rộng lớn.
Năm 1739, chúa Nguyễn Phúc Khoát cho nhập thêm bốn huyện do đô đốc Mạc Thiên Tứ đem dâng, đó là: Long Xuyên (vùng Cà Mau), Kiên Giang (vùng Rạch Giá), Trấn Giang (vùng Cần Thơ), Trấn Di (vùng phía Bắc tỉnh Bạc Liêu), vào thống thuộc của dinh Long Hồ. Long Hồ trở thành một Long Hồ trở thành một trong ba dinh và một trấn của vùng Nam Bộ là: Trấn Biên dinh (vùng Biên Hòa), Phiên Trấn dinh (vùng Gia Định), Long Hồ dinh (vùng Vĩnh Long) và Hà Tiên trấn (vùng Hà Tiên).
Năm 1753, chúa Nguyễn Phúc Khoát sai Nguyễn Cư Trinh sang đánh Chân Lạp. Vua Chân Lạp là Ang Snguon (Nặc Nguyên) chạy sang Hà Tiên nhờ Mạc Thiên Tứ tâu lên chúa Nguyễn xin dâng hai vùng là Tầm Bôn và Lôi Lạp để tạ tội. Năm 1756, chúa Nguyễn cho sáp nhập hai xứ này vào châu Định Viễn, thuộc Long Hồ dinh.
Năm 1757, Nặc Nguyên mất, chú họ là Ang Nhuan (Nặc Nhuận) xin hiến đất Trà Vang (Trà Vinh, Bến Tre) và Ba Thắc (Sóc Trăng, Bạc Liêu) để cầu được chúa Nguyễn phong làm vua Chân Lạp. Song không lâu, Nhuận bị con rể nổi loạn giết chết cướp ngôi. Chúa Nguyễn sai tướng Trương Phúc Du đánh dẹp, lấy lại ngôi vị cho con Nặc Nhuận là Ang Ton (Nặc Tôn). Nặc Tôn dân đất Tầm Phong Long (vùng Châu Đốc, Sa Đéc, Tân Châu ngày nay) để tạ ơn. Chúa Nguyễn lại sai đem đất ấy sáp nhập vào Long Hồ dinh. Cùng năm, chúa Nguyễn cho dời trị sở dinh Long Hồ và châu Định Viễn về xứ Tầm Bào thuộc địa phận Long Hồ thôn (tức vùng chợ Vĩnh Long ngày nay), đồng thời cho lập ba đạo để hỗ trợ việc coi giữ đó là: Đông Khẩu (ở phía Nam Sa Đéc), Tân Châu (ở đầu Cù lao Giêng, không phải tại thị xã Tân Châu bây giờ) và Châu Đốc. Do đất Long Hồ vốn xưa là trung tâm của  xứ Tầm Bào xưa, đất đai màu mỡ, giao thông thuận lợi, dân cư đông đúc, việc buôn bán thông thương phát đạt. Để bảo đảm an ninh quốc gia, nên chúa Nguyễn cũng đã cho thiết lập ở đây nhiều đồn binh như: Vũng Liêm, Trà Ôn,...
Tháng 11 (âm lịch) năm 1779, chúa Nguyễn Phúc Ánh duyệt lại bản đồ các dinh trong Gia Định, rồi cho dời thủ phủ Long Hồ dinh đến cù lao Hoằng Trấn ở giữa sông Hậu, từ đó gọi là dinh Hoằng Trấn, trông quản châu Định Viễn và ba tổng Bình An, Bình Dương và Tân An. Cương vực của dinh Hoằng Trấn cũng thu hẹp lại so với dinh Long Hồ trước đó, do phần đất tương ứng với các tỉnh Sóc Trăng, Bạc Liêu, Hậu Giang và thành phố Cần Thơ về dinh Trấn Định. Tuy nhiên, chỉ mới năm sau (1780), thì lại chuyển lỵ sở về nơi cũ.
Sách Quốc triều Chính biên toát yếu (tr. 27) chép:
Sau khi lên ngôi, tháng Giêng năm 1808, vua Gia Long cho nâng dinh Vĩnh Trấn thành trấn Vĩnh Thanh thuộc Gia Định Thành, đồng thời thăng châu Định Viễn làm phủ với 3 huyện: Vĩnh Bình, Vĩnh An và Tân An. Năm 1810, lại cắt 2 đạo Kiên Giang với Long Xuyên về trấn Hà Tiên như cũ.
Năm 1813, Gia Long lập thêm huyện Vĩnh Định thuộc trấn Vĩnh Thanh. Trấn thủ trấn Vĩnh Thanh là quan Hiệp trấn Vĩnh Thanh, với chức phó là quan Tham Hiệp. Các quan Trấn thủ Vĩnh Thanh gồm: Nguyễn Văn Thoại.
Năm Minh Mạng thứ 4 (1823), Minh Mạng chia huyện Tân An thành 2 huyện Tân An và Bảo An thuộc phủ mới lập tên là Hoằng An.