stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Perdita stepheni

| Perdita stepheni> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Andrenidae
Phân họ (subfamilia): Panurginae
Tông (tribus): Perditini
Chi (genus): Perdita
Loài (species): P. stepheni
Danh pháp hai phần
Perdita stepheni Timberlake, 1960 
Perdita stepheni là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1960.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Peristicta gauchae

| Peristicta gauchae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Protoneuridae
Chi (genus): Peristicta
Loài (species): P. gauchae
Danh pháp hai phần
Peristicta gauchae Santos, 1968 
Peristicta gauchae là loài chuồn chuồn trong họ Protoneuridae. Loài này được Santos mô tả khoa học đầu tiên năm 1968.
Chú thích

↑  “gauchae”. World Odonata List. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2013.
Phalaenopsis intermedia

| Phalaenopsis intermedia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Phalaenopsis
Loài (species): P. intermedia
Danh pháp hai phần
Phalaenopsis intermedia Lindl. 
Phalaenopsis intermedia là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Lindl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1852.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Phalaenopsis intermedia”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Pekka Haavisto

| Pekka Haavisto |
| --- | --- |
Pekka Haavisto vào 2017

Nghị sĩ Quốc hội Phần Lan cho Helsinki
Đương nhiệm
Nhậm chức  21 tháng 3 năm 2007
Nhiệm kỳ 21 tháng 3 năm 1987 – 23 tháng 3 năm 1995
Bộ trưởng Bộ Ngoại giao
Đương nhiệm
Nhậm chức  6 tháng 6 năm 2019
Thủ tướng: Antti Rinne   Sanna Marin
Tiền nhiệm: Timo Soini
Bộ trưởng Bộ Môi trường
Nhiệm kỳ 13 tháng 4 năm 1995 – 15 tháng 4 năm 1999
Thủ tướng: Paavo Lipponen
Tiền nhiệm: Sirpa Pietikäinen
Kế nhiệm: Satu Hassi
Bộ trưởng Phát triển Quốc tế
Nhiệm kỳ 11 tháng 10 năm 2013 – 26 tháng 9 năm 2014
Thủ tướng: Jyrki Katainen
Tiền nhiệm: Heidi Hautala
Kế nhiệm: Sirpa Paatero
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 23 tháng 3, 1958 (66 tuổi) Helsinki, Uusimaa, Phần Lan
Quốc tịch: Phần Lan
Đảng chính trị: Green League
Bạn đời: Nexar Antonio Flores (từ năm 2002)
Cư trú: Helsinki
Nghề nghiệp: Chính khách
Website: www.pekkahaavisto.com
Pekka Olavi Haavisto (sinh ngày 23 tháng 3 năm 1958) là một chính khách người Phần Lan của Liên đoàn Xanh. Kể từ năm 2019, ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao.
Haavisto trở lại Quốc hội Phần Lan trong bầu cử quốc hội Phần Lan vào tháng 3 năm 2007 sau khi vắng mặt 12 năm và được bầu lại một lần nữa vào năm 2011, 2015 và 2019. Từ tháng 4 năm 1995 đến tháng 4 năm 1999, ông là Bộ trưởng Môi trường trong Nội các Lipponen I. Vào tháng 10 năm 2013, ông được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Phát triển Quốc tế sau khi Heidi Hautala từ chức. Ông cũng là thành viên của Hội đồng Thành phố Helsinki.
Ông cũng là ứng cử viên cho cuộc bầu cử tổng thống Phần Lan 2012 và bầu cử tổng thống Phần Lan 2018 sắp diễn ra lần thứ hai và thua Sauli Niinistö trong cả hai lần. Haavisto trở thành ứng cử viên đồng tính công khai đầu tiên ra tranh cử tổng thống Phần Lan.
Đời tư

Sau khi hoàn thành kỳ thi tuyển sinh của trường trung học phổ thông, Haavisto bắt đầu học ngành khoa học xã hội tại Đại học Helsinki nhưng không hoàn thành bằng cấp.
Khi còn trẻ, ông đã chọn dịch vụ phi quân sự hơn là phục vụ vũ trang trong Lực lượng Quốc phòng.
Haavisto là người đồng tính công khai; Ông sống trong một quan hệ kết hợp dân sự với Nexar Antonio Flores, một người đàn ông ở Ecuador từ năm 2002, họ đã ở bên nhau từ năm 1997 khi họ gặp nhau trong một câu lạc bộ đêm ở Bogotá.
Phalaenopsis inscriptiosinensis

| Phalaenopsis sumatrana |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Phalaenopsis
Loài (species): P. sumatrana
Danh pháp hai phần
Phalaenopsis sumatrana Fowlie 
Danh pháp đồng nghĩa
 Polychilos sumatrana (Korth. & Rchb.f.) Shim  Phalaenopsis inscriptiosinensis Fowlie 
Phalaenopsis sumatrana là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Fowlie miêu tả khoa học đầu tiên năm 1983.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Phalaenopsis inscriptiosinensis”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Pecluma plumula

| Pecluma plumula |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Pteridopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Polypodiaceae
Chi (genus): Pecluma
Loài (species): P. plumula
Danh pháp hai phần
Pecluma plumula (Humb. & Bonpl. ex Willd.) M. G. Price 
Pecluma plumula là một loài thực vật có mạch trong họ Polypodiaceae. Loài này được (Humb. & Bonpl. ex Willd.) M.G. Price miêu tả khoa học đầu tiên năm 1983.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pecluma plumula”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Pedaria nigra

| Pedaria nigra |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Phân thứ bộ (infraordo): Scarabeiformia
Liên họ (superfamilia): Scarabaeoidea
Họ (familia): Scarabaeidae
Chi (genus): Pedaria
Loài (species): P. nigra
Danh pháp hai phần
Pedaria nigra Laporte, 1832 
Pedaria nigra là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2014.
↑  Hallan, J. (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Perotis indica

| Perotis indica |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Perotis
Loài (species): P. indica
Danh pháp hai phần
Perotis indica (L.) Kuntze 
Perotis indica là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (L.) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Perotis indica”. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.
Perdita durangoensis

| Perdita durangoensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Andrenidae
Phân họ (subfamilia): Panurginae
Tông (tribus): Perditini
Chi (genus): Perdita
Loài (species): P. durangoensis
Danh pháp hai phần
Perdita durangoensis Timberlake, 1960 
Perdita durangoensis là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1960.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Perdita eickworti

| Perdita eickworti> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Andrenidae
Phân họ (subfamilia): Panurginae
Tông (tribus): Perditini
Chi (genus): Perdita
Loài (species): P. eickworti
Danh pháp hai phần
Perdita eickworti Timberlake, 1977 
Perdita eickworti là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1977.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Pelophylax

| Pelophylax |
| --- | --- |
Pelophylax lessonae đang giao phối
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Anura
Họ (familia): Ranidae
Chi (genus): Pelophylax Fitzinger, 1843
Tính đa dạng 
25 species, some of which are hybridogenic
Loài điển hình
Rana esculenta Linnaeus, 1758 
Danh pháp đồng nghĩa
 Baliopygus Schultze, 1891  "Palmirana" Ritgen, 1828 (nomen nudum) 
Pelophylax là một chi động vật lưỡng cư trong họ Ranidae, thuộc bộ Anura. Chi này có 25 loài và 24% bị đe dọa hoặc tuyệt chủng.
Loài

Pelophylax bedriagae – Levant water frog
Pelophylax bergeri – Italian pool frog
Pelophylax caralitanus (Arikan, 1988) (formerly in P. bedriagae)
Pelophylax cerigensis – Karpathos frog
Pelophylax chosenicus – Seoul frog
Pelophylax cretensis – Cretan frog
Pelophylax demarchii (validity and taxonomic status unclear; klepton?)
Pelophylax epeiroticus – Epirus water frog
Pelophylax fukienensis (formerly in P. plancyi)
Pelophylax hubeiensis (may belong in P. plancyi)
Pelophylax kurtmuelleri – Balkan frog
Pelophylax lateralis – Kokarit frog, yellow frog, "wood frog" (might belong in Hylarana)
Pelophylax lessonae – pool frog
Pelophylax nigromaculatus – dark-spotted frog (may include P. tenggerensis)
Pelophylax perezi – Perez's frog
Pelophylax plancyi – eastern golden frog (may include P. hubeiensis)
Pelophylax porosus – Daruma pond frog
Pelophylax ridibundus – marsh frog
Pelophylax saharicus – Sahara frog
Pelophylax shqipericus – Albanian water frog
Pelophylax tenggerensis (may belong in P. nigromaculatus)
Pelophylax terentievi (taxonomic status unclear; klepton?)
Pentacalia taironae

| Pentacalia taironae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Pentacalia
Loài (species): P. taironae
Danh pháp hai phần
Pentacalia taironae S.Díaz & Cuatrec., 1990 
Pentacalia taironae là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được S.Díaz & Cuatrec. mô tả khoa học đầu tiên năm 1990.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pentacalia taironae”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Bonvicino

Bonvicino là một đô thị tại tỉnh Cuneo trong vùng Piedmont của Italia, vị trí cách khoảng 70 km về phía đông nam của Torino và khoảng 40 km về phía đông bắc của Cuneo. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 122 người và diện tích 7,2 km².
Bonvicino giáp các đô thị: Belvedere Langhe, Bossolasco, Dogliani, Murazzanovà Somano.
Pentacalia tolimensis

| Pentacalia tolimensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Pentacalia
Loài (species): P. tolimensis
Danh pháp hai phần
Pentacalia tolimensis (Sch.Bip. ex Wedd.) Cuatrec., 1981 
Pentacalia tolimensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Sch.Bip. ex Wedd.) Cuatrec. mô tả khoa học đầu tiên năm 1981.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pentacalia tolimensis”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Latibulus liaoningensis

| Latibulus liaoningensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Latibulus
Loài (species): L. liaoningensis
Danh pháp hai phần
Latibulus liaoningensis Sheng, Wang & Liu, 1994 
Latibulus liaoningensis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Phausis nigra

| Phausis nigra> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Lampyridae (Đom đóm)
Chi (genus): Phausis
Loài (species): P. nigra
Danh pháp hai phần
Phausis nigra Hopping, 1937 
Phausis nigra là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Hopping miêu tả khoa học năm 1937.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Perdita diversa

| Perdita diversa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Andrenidae
Phân họ (subfamilia): Panurginae
Tông (tribus): Perditini
Chi (genus): Perdita
Loài (species): P. diversa
Danh pháp hai phần
Perdita diversa Timberlake, 1954 
Perdita diversa là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Timberlake mô tả khoa học năm 1954.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Andes

| --- | --- |
Dãy núi Andes (Quechua: Anti Suyu)

Phạm vi

 Không ảnh thể hiện một phần của Andes giữa Argentina và Chile 
City: Bogotá, La Paz, Santiago, Quito, Cusco, Mérida


Điểm cao nhất: Aconcagua
 - Vị trí: Argentina
 - cao độ: 6.962 m (22.841 ft)
 - tọa độ:  32°39′10″N 70°0′40″T﻿ / ﻿32,65278°N 70,01111°T﻿ / -32.65278; -70.01111


Chiều dài: 7.000 km (4.350 mi)
Chiều rộng: 500 km (311 mi)


 Ảnh vệ tinh tổ hợp màu khu vực nam Andes 
Dãy Andes (Quechua: Anti(s)) là dãy núi dài nhất thế giới, gồm một chuỗi núi liên tục chạy dọc theo bờ tây lục địa Nam Mỹ. Dãy Andes dài hơn 7000 km, và có chỗ rộng đến 500 km (khoảng từ 18° đến 20° vĩ độ nam). Dãy Andes có chiều cao trung bình khoảng 6000 m.
Dãy Andes về cơ bản bao gồm 2 dãy núi lớn: Cordillera Oriental và dãy Cordillera Occidental, cách nhau bởi một bình nguyên hẹp thấp hơn. Xen vào đó là các dãy núi nhỏ tách ra ra từ hai bên hông của hai dãy núi lớn.
Dãy Cordillera de la Costa là trường hợp điển hình, xuất phát từ cực nam của châu Mĩ và chạy theo hướng bắc-nam, song song với bờ biển. Miền nam rặng núi này bị biển lấn vào, tạo ra một số hải đảo. Khi nhập vào đất liền thì Cordillera de la Costa tạo nên ranh giới phía tây của thung lũng lớn của Chile. Về phía bắc, dãy núi duyên hải này tiếp tục bằng một số dãy núi nhỏ, có khi chỉ là rặng đồi lẻ dọc theo bờ Thái Bình Dương cho đến tận Venezuela, tạo ra một thung lũng dài dọc suốt sườn tây của dãy Cordillera Occidental.
Dãy Andes trải dài qua 7 quốc gia: Argentina, Bolivia, Chile, Colombia, Ecuador, Peru và Venezuela. Trong số đó một vài quốc gia được mệnh danh là "Những xứ Andes".
Tên Andes vốn từ chữ anti tiếng Quechua có nghĩa là đỉnh cao.
Dãy Andes là dãy núi cao nhất bên ngoài châu Á với đỉnh cao nhất Aconcagua cao đến 6.962 m trên mực nước biển. Đỉnh núi Chimborazo (núi lửa) thuộc Ecuador là cao điểm trên mặt đất xa nhất nếu tính từ trung tâm địa cầu vì vị trí của núi ở trên đai "phình" xích đạo. Dãy Andes không cao như Himalaya nhưng dài gấp đôi Himalaya.
Địa lý

Andes có thể được chia thành 3 khu vực:
Nam Andes (phía nam của Llullaillaco) ở Argentina và Chile;
Trung Andes ở Ecuador, Peru và Bolivia
Bắc Andes (phía bắc của Nudo de Pasto) ở Venezuela và Colombia gồm 3 dải chạy song song nhau, phía tây, trung và đông.
Ở phần phía bắc Andes, dãy núi tách biệt Sierra Nevada de Santa Marta thường được xem là một phần của Andes. Dải phía đông này thuộc Colombia là dải duy nhất kéo dài đến Venezuela. Dải Andes rộng khoảng 200 km (124 mi) trên suốt chiều dài của nó, trừ đoạn qua Bolivi có bề rộng lên đến 640 kilômét (398 mi). Các đảo của Hà Lan trong vùng Caribe như Aruba, Bonaire, và Curaçao, từ lâu đã được cho là các đỉnh bị nhấn chìm của đầu múc phía bắc của dải Andes, nhưng các nghiên cứu địa chất hiện tại chỉ ra rằng các cấu trúc đơn giản như vậy không phù hợp với rãnh kiến tạo phức tạp giữa hai mảng Nam Mỹ và Carribe.
Địa chất

Andes là một đai tạo núi hình thành trong Đại Trung Sinh – Đệ Tam dọc theo vành đai lửa Thái Bình Dương. Andes là kết quả của quá trình kiến tạo khi vỏ đại dương của mảng Nazca và Nam Cực bị hút chìm bên dưới mảng Nam Mỹ. Về phía đông, dải Andes có ranh giới với các bồn trầm tích như Orinoco, Amazon Basin, Madre de Dios và Gran Chaco, các cấu trúc này chia cách Andes với các khiên nền cổ ở phía đông Nam Mỹ. Ở phía nam, Andes có ranh giới với thềm Patagonia trước đây. Ở phía tây, Andes kết thúc tại Thái Bình Dương, mặc dù rãnh Peru-Chile có thể được xem là giới hạn tận cùng phía tây của nó. Về mặt địa lý, Andes được xem là có ranh giới phía tây của nó là các vùng đất thấp ven biển và các địa hình ít phân dị.
Địa chất > Kiến tạo sơn

Rìa phía tây của mảng Nam Mỹ từng là nơi có nhiều giai đoạn kiến tạo sơn tiền Andes ít nhất là trong Proterozoic muộn và Paleozoic sớm, trong khi một số địa hình thềm và các vi tiểu lục địa đã va chạm nhau và bị tách ra cùng với các nền cổ của miền đông Nam Mỹ, sau đó phần Nam Mỹ thuộc Gondwana.
Sự hình thành dải Andes hiện đại đã bắt đầu bằng các sự kiện trong kỷ Trias khi siêu lục địa Pangea bắt đầu tan vỡ và sự trôi dạt bắt đầu diễn ra. Các sự kiện này vẫn tiếp tục trong kỷ Jura. Trong suốt kỷ Creta Andes bắt đầu đã hình thành nên hình dạng ngày nay do hoạt động nâng kiến tạo, hình thành đứt gãy và uốn nếp trên các đá trầm tích và đá biến chất của các khiên nền cổ ở phía đông. Sự nâng lên của Andes diễn ra không liên tục và các khu vực khác nhau chịu lực kiến tạo khác nhau, có tốc độ nâng và bóc mòn khác nhau.
Các lực kiến tạo trên đới hút chìm dọc theo toàn bộ bờ biển phía tây của Nam Mỹ nơi mảng Nazca và một phần của mảng Nam Cực đang trượt bên dưới mảng Nam Mỹ và quá trình kiến tạo núi này vẫn đang tiếp diễn nên gây ra nhiều trận động đất lớn nhỏ và hoạt động núi lửa ngày nay. Ở đầu tận cùng phía nam, một đứt gãy biến dạng chia cách Tierra del Fuego với mảng nhỏ hơn là mảng Scotia.
Địa chất > Hoạt động núi lửa

Bài chi tiết: Cung núi lửa Andes
Hoạt động núi lửa tại Andes là kết quả của sự hút chìm của mảng Nazca và mảng Nam Cực bên dưới mảng Nam Mỹ. Dải Andes có nhiều núi lửa đang hoạt động, gồm 4 khu vực tách biệt nhau xem kẽ với các khu vực không có hoạt động núi lửa. Các núi lửa ở đây đa dạng về phương thức hoạt động, sản phẩm và hình thái. Ngoài việc có sự khác biệt về các đới núi lửa còn có những khác biệt đáng kể bên trong đới và thậm chí giữa các núi lửa lân cận. Mặc dù có vị trí kiểu núi lửa calc-alkalic và núi lửa ở vị trí hút chìm, đai núi lửa Andes có môi trường núi lửa kiến tạo hình thành trên phạm vi rộng lớn như hệ thống rift và các đới căng giãn, đứt gãy chuyển dạng, hút chìm của các sống núi giữa đại dương và các dãi núi lửa dưới đáy biển ngăn cách với một dải lớn trên bề dày của vỏ Trái Đất và các đường đi lên của mácma, và mức độ đồng hóa của vỏ Trái Đất khác nhau.
Địa chất > Tích tụ quặng và đá evaporit

Dải núi Andes sở hữu các mỏ quặng và muối và một số mỏ nằm ở phía đông của đai uốn nếp có vai trò như các bẫy có thể khai thác hydrocarbon thương mại. Về phía đất liền của sa mạc Atacama, một đới khoáng hóa đồng porphyr lớn nhất đã làm cho Chile và Peru trở thành các nhà sản xuất đồng lớn thứ nhất và thứ 2 trên thế giới. Đồng porphyr ở các sườn phía tây của Andes sinh ra từ nhiệt dịch trong quá trình nguội lạnh mácma xâm nhập hoặc núi lửa. Khoáng hóa porphyr tiếp tục được hỗ trợ bởi khí hậu khô làm cho chúng nằm ngoài các hoạt động phân bố của nước khí quyển. Khí hậu khô ở miền trung-tây Andes cũng dẫn đến sự hình thành các tích tụ muối natri nitrat trên phạm vi rộng mà đã và đang được khai thác rộng rãi cho đến khi con người phát hiện ra nitrat tổng hợp. Một kết quả khác do khí hậu khô là các hồ khô Atacama và Uyuni, hồ thứ nhất là một nguồn cung cấp lithi lớn nhất ngày nay và hồ thứ 2 là nguồn dự trữ kim loại này lớn nhất trên thế giới. Hoạt động mácma xâm nhập Mesozoic sớm và Neogene ở Bolivias Cordillera Central đã hình thành các vành khoáng thiếc ở Bolivia cũng như mỏ thiếc nổi tiếng thế giới Cerro Rico de Potosí mà hiện nay đã cạn kiệt.
Khí hậu và thủy văn

Khí hậu ở Andes thay đổi lớn tùy theo độ vĩ độ, độ cao và khoảng cách đến biển. Nhiệt độ, áp suất khí quyển và độ ẩm giảm ở những độ cao lớn hơn. Đoạn phía nam đặc trưng bởi mưa và lạnh, trung Andes thì khô. Trong khi đó bắc Andes thì đặc trưng bởi mưa và ấm với nhiệt độ trung bình 18 °C (64 °F) ở Colombia. Khí hậu có thể thay đổi đáng kể trong một khoảng cách ngắn. Rừng mưa tồn tại chỉ cách khu vực đỉnh Cotopaxi bị tuyết bao phủ chỉ vào dặm. Các núi chịu ảnh hưởng lớn về nhiệt độ của các khu vực xung quanh. Đường ranh tuyết phụ thuộc vào vị trí, nó nằm ở độ cao giữa 4.500 và 4.800 m (14.800–15.800 ft) ở khu vực thuộc Ecuadoria, Colombia, Venezuela, và bắc Peru, đến độ cao 4.800–5.200 m (15.800–17.060 ft) ở các khu vực khô hơn thuộc miền nam Nam Peru đến miền nam Nam Chile khoảng 30° Nam, sau đó giảm xuống 4.500 m (14.760 ft) thuộc Aconcagua ở 32°Nam, 2.000 m (6.600 ft) ở 40°Nam, 500 m (1.640 ft) ở 50°Nam, và chỉ 300 m (980 ft) thuộc Tierra del Fuego ở 55°Nam; từ 50°Nam, nhiều sông băng lớn hơn trải dài xuống mực nước biển.
Andes thuộc Chile và Argentina có thể được chia thành 2 khu vực khí hậu và các vùng sông băng; Andes khô và Andes ướt. Vì Andes khô kéo dài từ các vĩ độ thuộc sa mạc Atacama đến khu vực thuộc sông Maule, giáng thủy rải rác và có sự dao động mạnh về nhiệt độ. Đường cân bằng có thể dao động mạnh theo các chu kỳ ngắn, để lại toàn bộ sông băng trong khu vực bị tan chảy hoặc trong khu vực đóng băng.
Ở vùng cao của Andes thuộc trung Chile và tỉnh Mendoza, các sông băng đá lớn hơn và phổ biến hơn sông băng thường; điều này là do chúng tiếp xúc nhiều với bức xạ mặt trời.
Mặc dù giáng thủy tăng theo độ cao, cũng có khu vực bán khô cằn ở độ cao gần 7000 m nằm chót vót trên các đỉnh của Andes. Khí hậu thảo nguyên khô này được xem là điển hình của khí hậu cận nhiệt đới ở vĩ độ 32-34°N. Dù vậy ở cacd9a11y thung lũng không phát triển cây thân gỗ mà chỉ có các cây bụi lùn. Các sông băng lớn như sông băng Plomo và Horcones thậm chí không đạt đến chiều dài 10 km và có bề dày không đáng kể. Tuy nhiên, trong thời kỳ băng hà cách đây 20.000 năm, các sông băng từng dài hơn gấm 10 lần hiện tại. Ở phía đông của đoạn núi Andes thuộc Mendozina, chúng chảy xuống đến cao độ 2060 m và ở phía tây đến cao độ 1220 m. Các khối núi Cerro Aconcagua (6962 m), Cerro Tupungato (6550 m) và Nevado Juncal (6110 m) nằm cách xa nhau hàng chục km và được liên kết với nhau bởi các mạng sông băng. Mạng nhánh của mạng sông băng, như các hợp phần của thung lũng sông băng, đã kéo dài 112.5 km, dày hơn 1020 m, và kéo dài theo chiều thẳng đứng 5150 m. Đường ranh sông băng (climatic glacier snowline) hiện đã bị hạ thấp từ 4600 m xuống 3200 m vào thời gian băng hà.
Hệ thực vật

Andes cắt qua nhiều khu vực sinh thái thực vật và tự nhiên kéo dài từ Venezuela thuộc Caribbe đến khu vực Cape Horn lạnh, gió và ẩm ướt băng qua sa mạc cực kỳ khô hạn. Rừng mưa bao bọc nhiều khu vực của miền bắc Andes nhưng hiện tại đã suy giảm, đặc biệt ở Chocó và các thung lũng nội Andes ở Colombia. Phần đối diện trực tiếp của các sườn Andes ẩm là các sườn Andes tương đối khô ở hầu hết miền tây của Peru, Chile và Argentina. Dọc theo một số Interandean Valles, chúng đặc trưng bởi các rừng cây rụng lá, cây bụi và xeric, kéo dài đến tận cùng trong các sườn núi gần sa mạc Atacama không có sự sống.
Có khoảng 30.000 loài thực vật có mạch sống trong Andes với gần phân nửa là loài đặc hữu của vùng này, vượt lên trên bất kỳ điểm nóng đa dạng sinh học khác. Loài cây nhỏ Cinchona pubescens là nguồn cung cấp quinine, một chất được dùng để điều trị bệnh sốt rét, được tìm thấy khắp nơi ở Andes kéo dài đến tận phía nam của Bolivia. Các loài nông sản quan trọng khác có xuất xứ từ Andes như là thuốc lá và khoai tây. Các rừng cây Polylepis ở độ cao lớn được tìm thấy ở một số khu vực của Andes thuộc Colombia, Ecuador, Peru, Bolivia và Chile. Các cây này, địa phương gọi là Queñua, Yagual và nhiều tên khác, có thể được tìm thấy ở các cao độ 4.500 m (14.760 ft) trên mực nước biển. Vẫn là điều chưa rõ ràng rằng liệu sự phân bố loang lổ của những rừng cây này là tự nhiên hay là kết quả của quá trình phá rừng bắt đầu trong suốt thời kỳ Inca. Bất kể điều đó, sự phá rừng trong thời kỳ hiện đã tăng tốc, và các loài cây này hiện được xem là có nguy cơ tuyệt chủng cao, với khoảng ít nhất là 10% các loại rừng cây gỗ nguyên thủy còn tồn tại.