stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bát kỳ
Quân đội > Cấm lữ Bát kỳ

Nhà Thanh đóng đô ở Bắc Kinh, đây cũng là đại bản doanh của Bát kỳ. Quân đội Bát kỳ đóng giữ ở Kinh sư được gọi là "Cấm lữ Bát kỳ", "Kinh lữ Bát kỳ" hoặc "Kinh kỳ". Nhà Thanh thực hiện chế độ chia dân cư theo từng thành để sinh sống, án theo quy hoạch đại bản doanh đem Bát kỳ chia làm 2 là Tả dực (cánh trái, gồm Tương Hoàng kỳ, Chính Bạch kỳ, Tương Bạch kỳ, Chính Lam kỳ) và Hữu dực (cánh phải, Chính Hoàng kỳ, Chính Hồng kỳ, Tương Hồng kỳ, Tương Lam kỳ) để đóng quân trong nội thành Bắc Kinh, Hoàng thành và các địa phương bên ngoài.
Quân cánh trái đóng ở thành Đông Bắc, lần lượt phân biệt đóng quân trong:
An Định môn: Tương Hoàng kỳ
Đông Trực môn: Chính Bạch kỳ
Triêu Dương môn: Tương Bạch kỳ
Sùng Văn môn: Chính Lam kỳ
Quân cánh phải đóng ở thành Tây Bắc, lần lượt phân biệt đóng quân trong:
Đức Thắng môn: Chính Hoàng kỳ
Tây Trực môn: Chính Hồng kỳ
Phụ Thành môn: Tương Hồng kỳ
Tuyên Vũ môn: Tương Lam kỳ
Kể từ đó, dù tính chất "Đại bản doanh Bát kỳ" của thành Bắc Kinh dần không còn như trước, nhưng vị trí trú phòng của Bát kỳ trong thành Bắc Kinh không hề xảy ra biến hóa. Về mặt hành chính, quan binh trong Bát kỳ đều do Đô thống Nha môn của Kỳ đó quản lý, có chiến sự thì xuất binh, không có chiến sự thì lập tức rút về kinh thành, là lực lượng cơ bản của quân đội nhà Thanh. Binh sĩ của Cấm lữ Bát kỳ vào thời Thuận Trị là 8 vạn, thời Khang Hi là 10 vạn, đến thời Thanh Mạt, có chức quan là 6680 người, binh lính là hơn 12 vạn.
Thể chế của "Cấm lữ Bát kỳ" là dựa theo binh chủng khác nhau mà thành lập các doanh khác nhau, lần lượt là Thân quân, Kiêu kỵ (Mã giáp), Tiền phong, Hộ quân, Bộ quân (Bộ giáp). Trong đó, Kiêu kị doanh, Hộ quân doanh, và Bộ quân doanh đều án theo từng Kỳ mà thiết lập; Tiền phong doanh án theo Tả – Hữu dực để thiết lập; Hộ quân doanh và Tiền phong doanh là Cảnh vệ cung cấm, lúc Hoàng đế ra ngoài thì làm tùy tùng đi theo, là thành phần tinh nhuệ trong quân đội Bát kỳ. Sau đó lại từ các Doanh trên tuyển chọn ra Thần cơ doanh, từ trong Tiền phong doanh tuyển chọn ra Kiện duệ doanh, từ Hán quân của Kiêu kị doanh tuyển ra Thương doanh, Pháo doanh các loại, từ quân Mãn – Mông có luyện tập hỏa khí tuyển chọn ra Hỏa khí doanh, chính là lính đặc chủng. Từ thời Khang Hi, quân Bát kỳ từng bước di cư ra khỏi thành Bắc Kinh, nguyên nhân là vì sự xuất hiện của Viên Minh viên, liền phải điều quan viên Bát kỳ trong Kinh thành đến nơi này để bảo vệ. Sau khi Viên Minh viên hoàn thành, các đời Hoàng đế thường xuyên ở lại đây vài tháng, vì vậy trên thực tế, Viên Minh viên là một tòa Hoàng cung thứ hai. Vì để bảo vệ sự an toàn của Viên Minh Viên, vào năm Ung Chính thứ 2 (1724), triều đình đã lên kế hoạch thiết lập Hộ quân doanh ở đây:
Tương Hoàng kỳ: phía tây Thụ thôn, phía sau Viên Minh Viên
Chính Bạch kỳ: phía đông Thụ thôn
Tương Bạch kỳ: phía đông bắc Trường Xuân viên
Chính Hoàng kỳ: phía bắc Tiêu Gia Hà thôn
Chính Hồng kỳ: phía tây bắc Bắc An Hà kiều
Tương Hồng kỳ: phía đông bắc Ngọc Tuyền sơn
Chính Lam kỳ: phía đông Hải Điện
Tương Lam kỳ: phía nam Di Hòa viên
Quân đội > Trú phòng Bát kỳ

Để có thể khống chế tốt lãnh thổ rộng lớn, nhà Thanh phân một bộ phận lớn quân Bát kỳ đến các địa phương đóng giữ, xưng là "Trú phòng Bát kỳ". Ban đầu, để đề phòng nhà Nam Minh và các thế lực phản Thanh phục Minh, nhà Thanh chủ yếu tập trung bố trí lực lượng phòng thủ ở phía Nam, đặc biệt là Đông Nam. Về sau, đến nửa sau những năm Khang Hi, thế lực Chuẩn Cát Nhĩ quật khởi, vì vậy Khang Hi Đế bắt đầu tăng cường lực lượng phòng thủ ở phía Bắc. Chế độ Trú phòng Bát kỳ bắt đầu từ triều Thuận Trị, mở rộng và phát triển trong hai triều Khang – Ung, đến thời Càn Long thì hình thành định chế.
Giữa những năm Thuận Trị, quân Bát kỳ Trú phòng ở các địa phương chỉ vẻn vẹn hơn 15 ngàn quân, đến thời Khang – Ung thì dần tăng lên hơn 9 vạn quân, đến Thanh trung kỳ thì đạt hơn 10 vạn, cũng từ đó mà binh ngạch của Bát kỳ Trú phòng về cơ bản ngang hàng với Kinh kỳ, kéo dài đến tận thời Thanh mạt. Đến thời Khang – Càn, nơi trú phòng của quân Bát kỳ ở Mãn Châu tăng từ 15 lên 44 nơi, tại các tỉnh khác thì tăng từ 9 lên 20 nơi. Trong những năm Càn Long, còn thiết lập thêm 8 nơi đóng quân ở Tân Cương. Trong đó, binh lực tại Đông Bắc chiếm gần một nửa binh lực trú phòng, số nơi trú phòng cũng chiếm hơn phân nửa. Ngược lại, các địa phương khác chỉ có từ 1 đến 3 nơi đóng quân ở mỗi Tỉnh, trong đó phía bắc Trường Giang tương đối nhiều, còn lại Hồ Nam, Giang Tây, Quảng Tây, Quý Châu đều không bố trí trú phòng. Việc đóng giữ trong nội địa chủ yếu do hơn 60 vạn Lục kỳ binh đảm nhiệm, Bát kỳ Trú phòng chủ yếu đảm nhiệm vai trò giám sát. Quân Bát kỳ đóng giữ hơn 70 nơi trên toàn lãnh thổ Trung Quốc, đều là những thành trấn quan trọng hoặc những nơi thủy bộ trọng yếu. Căn cứ theo nhu yếu mà thiết lập Trú phòng Tướng quân, Đô thống, Phó Đô thống hoặc chỉ thiết lập Thành thủ Úy, Phòng thủ Úy làm thống lĩnh. Trú phòng Bát kỳ là lực lượng quan trọng của nhà Thanh để khống chế toàn lãnh thổ. Ngoại trừ khu vực Đông Bắc, ở tất cả các địa phương trú phòng nhà Thanh cũng áp dụng chế độ phân chia "Kỳ nhân" và "Dân nhân", vừa để dễ quản lý, vừa để giảm khả năng bị người Hán ở địa phương đồng hóa.
Ung Chính Đế từng nói, nơi Trú phòng chỉ là nơi đi công tác, Kinh sư mới là quê cha đất tổ. Binh sĩ Trú phòng ban đầu đều là từ các Tá lĩnh Kinh kỳ phái ra, sau đó lại từ những Tá lĩnh khác nhau này, tại nơi Trú phòng hình thành nên những Tá lĩnh mới, tuy nhiên hộ tịch của họ vẫn nằm trong Tá lĩnh ban đầu. Tuy nhiên, dần dần do tính cố định hóa của chế độ, hộ tịch của người Bát kỳ trú phòng mặc dù vẫn thuộc nha môn Tá lĩnh cũ, nhưng quan hệ lại càng lúc càng nhạt đi, lại dần hình thành nên một quần thể mới ở đất trú phòng. Việc thực thi chế độ Bát kỳ trú phòng đã kiến cho dân cư Bát kỳ phân tán thành các tụ điểm dân cư nhỏ, rải khắp cả nước, nam đến Quảng Châu, bắc đến Ái Hồn, tây đến Y Lê, cuối cùng tập trung đông nhất vẫn là xung quanh kinh thành.
Quân đội > Trú phòng Bát kỳ > Trú phòng theo địa phương

Năm Thuận Trị thứ 2 (1645), triều đình nhà Thanh cho thiết lập 3 đơn vị trú phòng địa phương bao gồm Giang Ninh, Hàng Châu và Tây An. Quân trú phòng tại Giang Ninh bao gồm binh lính từ 4 kỳ cánh trái thuộc Mãn, Mông Bát kỳ, đứng đầu là 1 Ngang bang Chương kinh và 2 Phó đô thống. Một thời gian sau, vị trí đứng đầu lực lượng trú phòng được đổi thành Tổng quản và cuối cùng là Giang Ninh trú phòng Tướng quân vào năm 1663 dưới triều Khang Hi. Khi mới thành lập, quân lực tại khu vực này là 4000 quân, nhưng đến năm 1763 dưới triều Càn Long thì giảm chỉ còn 2863 vì binh lính Mông Cổ đã được điều đến Trấn Giang, chỉ còn lại binh lính Mãn Châu tiếp tục đóng ở khu vực này. Quân trú phòng tại Hàng Châu mặc dù được thành lập cùng thời gian nhưng vì điều kiện trú phòng khác biệt mà quân số nhiều lần tăng giảm, đến năm 1658 mới định ra hạn ngạch 4000 quân lính từ cánh phải. Năm 1674 dưới triều Khang Hi, vì Loạn Tam phiên mà quân số tăng lên đột ngột, đến khi biến loạn kết thúc thì lại khôi phục như ban đầu.
| Phân loại | Địa phương | Năm | Tướng lĩnh | Binh lực |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Trực tỉnh | Giang Ninh | 1645 | 1 Tướng quân | 4000 quân, đều là Mãn – Mông Bát kỳ, không có Hán quân |
| Trực tỉnh | Hàng Châu | 1645 | 1 Tướng quân | 4000 quân, chủ yếu là Mãn – Mông, một ít Hán quân |
| Trực tỉnh | Phúc Châu | 1680 | 1 Tướng quân | 1000 quân, đều là Hán quân Bát kỳ, về sau có tăng thêm |
| Trực tỉnh | Quảng Châu | 1681 | 1 Tướng quân | 3000 quân đều thuộc Hán quân Bát kỳ:  1125 quân thuộc Thượng Tam kỳ  1875 quân thuộc Hạ Ngũ kỳ |
| Trực tỉnh | Kinh Châu | 1683 | 1 Tướng quân | 4000 quân, đều là Mãn – Mông Bát kỳ, không có Hán quân |
| Trực tỉnh | Thành Đô | 1738 | 1 Tướng quân | 1600 quân, về sau có tăng thêm quân |
| Trực tỉnh | Khai Phong | 1718 | 1 Thành thủ Úy | 800 quân, đều là Mãn – Mông Bát kỳ |
| Trực tỉnh | Thanh Châu | 1729 | 1 Phó Đô thống | 2000 quân, đều là Mãn Châu Bát kỳ |
| Đông Bắc | Thịnh Kinh | 1664 |  1 Tướng quân  4 Phó Đô thống  1 Phó Đô thống | Thường giữ ở mức 5000 quân, thời Thanh mạt đạt đến 20000 quân |
| Đông Bắc | Cát Lâm | 1676 | 1 Tướng quân | 4000 quân phòng ngự |
| Đông Bắc | Hắc Long Giang | 1683 | 1 Tướng quân | 2000 quân phòng ngự |
| Tây Bắc & biên cương | Ninh Hạ | 1725 | 1 Tướng quân | 3400 quân, về sau có giảm bớt |
| Tây Bắc & biên cương | Tây An | 1645 | 1 Tướng quân | 4000 quân Mãn – Mông Bát kỳ, 3000 quân Hán quân Bát kỳ |
| Tây Bắc & biên cương | Nhiệt Hà | Sau 1723 | 1 Đô thống | 3600 quân Mãn – Mông Bát kỳ:  Tị Thử Sơn Trang: 2000 quân  Khách Lạt Hòa Truân: 400 quân  Hoa Du Câu: 200 quân  Mộc Lan vi trường: 1000 quân |
| Tây Bắc & biên cương | Sát Cáp Nhĩ | 1761 | 1 Đô thống | 1000 quân Sát Cáp Nhĩ Bát kỳ |
| Tây Bắc & biên cương | Tuy Viễn | 1761 | 1 Tướng quân | 4100 quân Mông Cổ Bát kỳ |
| Tây Bắc & biên cương | Tân Cương | 1762 |  1 Y Lê Tướng quân  1 Ô Lỗ Mộc Tề Đô thống |  6400 quân Mãn – Mông Bát kỳ  500 quân Đạt Thập Đạt Ngõa Ách Lỗ Đặc  1000 quân Sách Luân Hắc Long Giang  1000 quân Mông Cổ Sát Cáp Nhĩ  1000 quân Đông Bắc Tích Bá  2300 quân Ách Lỗ Đặc  600 quân Sa Tất Nạp Nhĩ  3000 quân Lục doanh |
Tài liệu > Tiếng Việt

Kha Xuân Kiều, 柯春乔; Hà Nhân Học, 何仁学 (2000). Những nhân vật quân sự nổi tiếng thế giới. Phan Quốc Bảo, Hà Kim Sinh dịch. Nhà xuất bản Thanh niên. OCLC 224238595. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 4 năm 2021. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2020.
Quang Thiệu; Quang Ninh (2006). Thuật mưu quyền. Hà Nội: Nhà xuất bản Lao động. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 26 tháng 9 năm 2020.
Morton, W. Scott; Lewis, Charlton M. (2008). China: Its History and Culture [Lịch sử và Văn hóa Trung Quốc]. Tri Thức Việt dịch. Thành phố Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Tổng hợp. ISBN 9780071412797.
Tài liệu > Tiếng Anh

Crossley, Pamela Kyle (1990), Orphan Warriors: Three Manchu Generations and the End of the Qing World, Princeton University Press, ISBN 9780691008776
Ho, Dahpon David (2011). Sealords Live in Vain: Fujian and the Making of a Maritime Frontier in Seventeenth-century China (PhD). University of California, San Diego.
Elliott, Mark C. (2001), The Manchu Way: The Eight Banners and Ethnic Identity in Late Imperial China, Stanford University Press, ISBN 9780804746847
—— (2006), “Concepts of Ethnicity”,  trong Crossley, Pamela Kyle; Siu, Helen F.; Sutton, Donald S. (biên tập), Empire at the Margins: Culture, Ethnicity, and Frontier in Early Modern China, Studies on China, 28, University of California Press, ISBN 9780520230156
Fairbank, John King; Goldman, Merle (2006), China: A New History (ấn bản thứ 2), Cambridge: MA; London, England: The Belknap Press of Harvard University Press, ISBN 0-674-01828-1
Graff, David Andrew; Higham, Robin (2012). A Military History of China. University Press of Kentucky. ISBN 978-0-8131-3584-7.
Naquin, Susan (1987), Chinese Society in the Eighteenth Century, Yale University Press, ISBN 978-0-300-04602-1
Rawski, Evelyn S. (1991), “Ch'ing imperial marriage and problems of rulership”,  trong Watson, Rubie Sharon; Ebrey, Patricia Buckley (biên tập), Marriage and Inequality in Chinese Society, University of California Press, tr. 170–203, ISBN 978-0-520-07124-7
Rhoads, Edward J. M. (2000), Manchus and Han: Ethnic Relations and Political Power in Late Qing and Early Republican China, 1861–1928, University of Washington Press, ISBN 0-295-98040-0
Ross, John (1891), The Manchus, Or The Reigning Dynasty of China: Their Rise and Progress, E. Stock
Spence, Jonathan D. (1988), Ts'ao Yin and the K'ang-hsi Emperor: Bondservant and Master, Yale Historical Publications: Miscellany, 85, Yale University Press, ISBN 978-0-300-04277-1
—— (1990), The Search for Modern China, W. W. Norton & Company, ISBN 0-393-30780-8
Wakeman, Frederic (1977), The Fall of Imperial China, Simon & Schuster, ISBN 0-02-933680-5
—— (1985), The Great Enterprise: The Manchu Reconstruction of Imperial Order in Seventeenth-century China, Berkeley, CA: University of California Press, ISBN 0-520-04804-0
Walthall, Anne (2008), Servants of the Dynasty: Palace Women in World History, University of California Press, ISBN 978-0-520-25444-2
Wang, Shuo (2008), “Qing Imperial Women”,  trong Walthall, Anne (biên tập), Servants of the Dynasty: Palace Women in World History, University of California Press, tr. 137–158, ISBN 978-0-520-25444-2
| --- | --- |
Tiêu đề chuẩn :  NDL: 00562844 
Nỗ Nhĩ Cáp Xích, người đã sáng tạo ra chế độ Bát kỳ
Binh lính của Hồng kỳ
Cuộc đi săn của các Bối lặc
Vương công Đại thần Bát kỳ
Càn Long Đế kiểm duyệt tướng sĩ Bát kỳ
Phân bố quân trú phòng Kinh thành
Nằm ở phía Tây thành Hàng Châu, là thành của Doanh trú phòng ở giữa Tiễn Đường môn và Dũng Kim môn, bắt đầu xây dựng vào năm Thuận Trị thứ 5 (1648)
Boavista F.C.

Câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Bồ Đào NhaBản mẫu:SHORTDESC:Câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Bồ Đào Nha
Boavista Futebol Clube, thường được gọi là Boavista (phát âm tiếng Bồ Đào Nha: [boɐˈviʃtɐ]), là một câu lạc bộ bóng đá thi đấu tại Giải bóng đá Ngoại hạng Bồ Đào Nha đến từ thành phố Porto. Sân nhà của đội bóng là sân vận động Bessa với sức chứa 28.263 chỗ ngồi.
Thành tích đáng kể nhất của CLB là chức vô địch quốc gia Bồ Đào Nha mùa giải 2000/2001. Đây là đội thứ 2 giành chức vô địch Bồ Đào Nha mà không phải là nhóm Big 3 (F.C. Porto, S.L. Benfica, Sporting Clube de Portugal).
Được thành lập vào ngày 1 tháng 8 năm 1903 bởi các doanh nhân người Anh và công nhân dệt may Bồ Đào Nha. Đây là một trong những từ câu lạc bộ lâu đời nhất các câu lạc bộ trong nước và chơi ở Giải bóng đá Ngoại hạng Bồ Đào Nha - giải đấu số 1 của bóng đá Bồ Đào Nha.
Cầu thủ > Đội hình hiện tại

Ghi chú: Quốc kỳ chỉ đội tuyển quốc gia được xác định rõ trong điều lệ tư cách FIFA. Các cầu thủ có thể giữ hơn một quốc tịch ngoài FIFA.
Tiếng Tatar Krym

Đừng nhầm lẫn với tiếng Tatar.
| Tiếng Tatar Krym |
| --- | --- |
Qırımtatarca, Qırımtatar tili Къырымтатарджа, Къырымтатар тили
Phát âm: [qɯrɯmtɑtɑrˈd͡ʒɑ]
Sử dụng tại: Ukraina, Nga
Khu vực: Biển Đen
Tổng số người nói: 480.000 (2006–2011)
Dân tộc: Người Tatar Krym
Phân loại: TurkTurk thườngKipchakKipchak–Cuman/OghuzTiếng Tatar Krym
Hệ chữ viết: Chữ Kirin và Latinh; trước đây là chữ Ả Rập
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại:  Nga  Cộng hòa Krym 
Ngôn ngữ thiểu số được công nhận tại:  Ukraina  Cộng hoà Tự trị Krym  Romania
Mã ngôn ngữ
ISO 639-2: crh
ISO 639-3: crh
Glottolog: crim1257
Linguasphere: part of 44-AAB-a
Khu vực nói tiếng Tatar Krym
ELP: Crimean Tatar
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Tiếng Tatar Krym (Къырымтатарджа Qirimtatarca, Къырымтатар тили Qırımtatar tili), cũng gọi đơn giản là tiếng Krym, là một ngôn ngữ đã được sử dụng trong hàng thế kỷ tại Krym. Đây là một ngôn ngữ Turk hiện diện ở Krym và các cộng đồng người Tatar Krym ở Uzbekistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Romania và Bulgaria, cũng như Hoa Kỳ và Canada. Nó không nên bị nhầm lẫn với tiếng Tatar (ở Tatarstan và những vùng lân cận thuộc Nga), một ngôn ngữ mà tiếng Tatar Krym có liên hệ nhưng không thông hiểu lẫn nhau. Nó đã được ảnh hưởng bởi các ngôn ngữ Oghuz lân cận như tiếng Thổ Nhĩ Kỳ.
Tiếng Tatar Krym
Lịch sử

Các phương ngữ nói Tatar Krym hình thành từ thời gian diễn ra các cuộc xâm lược Krym của người Turk và chấm dứt vào giai đoạn Hãn quốc Krym. Tuy nhiên, ngôn ngữ viết chính thức của hãn quốc này là tiếng Chagatai và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman. Sau khi bị Hồi giáo hóa, người Tatar Krym dùng chữ Ả Rập để viết.
Năm 1876, các phương ngữ Krym Thổ Nhĩ Kỳ khác nhau được Ismail Gasprinski hợp lại thành một ngôn ngữ viết thống nhất, trong đó ưu tiên phương ngữ Oghuz của người Tatar Yalıboylus nhằm tránh phá vỡ mối liên kết giữa người Krym và người Thổ Nhĩ Kỳ trong Đế quốc Ottoman.
Năm 1928, bộ mẫu tự được thay bằng bảng chữ cái Turk thống nhất dựa trên bảng chữ cái Latinh. Bảng chữ cái Turk thống nhất bị thay thế vào năm 1938 bằng bảng chữ cái Kirin. Từ thập kỉ 1990, chữ viết lại dần được thay bằng chữ Latinh, tuy nhiên chữ Kirin vẫn rất phổ biến (chủ yếu là trong các tài liệu xuất bản và báo chí). Hiện bảng chữ cái tiếng Tatar Krym giống với bảng chữ cái tiếng Thổ Nhĩ Kỳ nhưng bổ sung thêm hai mẫu tự là Ñ ñ và Q q.
Tiếng Tatar Krym là tiếng mẹ đẻ của nhà thơ Bekir Çoban-zade.
Tình trạng hiện nay

Theo Hiến pháp nước Cộng hòa Tự trị Krym (được viết bằng tiếng Nga) thì tiếng Nga và tiếng Tatar Krym được "bảo vệ" (tiếng Nga: обеспечивается... защита); mọi công dân đều có quyền - nếu yêu cầu (ходатайство) - nhận các giấy tờ do chính phủ cấp như "hộ chiếu, giấy khai sinh và các giấy tờ khác" được viết bằng tiếng Tatar Krym. Theo Hiến pháp Ukraina, chỉ duy nhất tiếng Ukraina là ngôn ngữ chính thức trên toàn quốc nên vấn đề có nên công nhận tiếng Tatar Krym (và cả tiếng Nga) hay không vẫn còn nằm trong vòng tranh cãi về mặt chính trị và pháp luật. Thời kỳ trước khi người Tatar Krym bị Liên Xô trục xuất sang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbek (18 tháng 5 năm 1944) thì tiếng Tatar Krym từng có địa vị chính thức tại Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Tự trị Krym.
Hệ chữ viết

Tiếng Tatar Krym có thể được viết bằng chữ Kirin hoặc chữ Latinh đều được. Việc dùng bảng chữ cái nào là tùy thuộc vào địa điểm sử dụng ngôn ngữ.
Hệ chữ viết > Bảng chữ cái Latinh

Chữ Â â không được xem là mẫu tự riêng biệt.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| a | b | c | ç | d | e | f | g | ğ | h | ı | i | j | k | l | m | n | ñ | o | ö | p | q | r | s | ş | t | u | ü | v | y | z |
| [a] | [b] | [dʒ] | [tʃ] | [d] | [e] | [f] | [ɡ] | [ɣ] | [x] | [ɯ] | [i], [ɪ] | [ʒ] | [k] | [l] | [m] | [n] | [ŋ] | [o] | [ø] | [p] | [q] | [r] | [s] | [ʃ] | [t] | [u] | [y] | [v], [w] | [j] | [z] |
Hệ chữ viết > Bảng chữ cái Kirin

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| а | б | в | г | гъ | д | е | ё | ж | з | и | й | к | къ | л | м | н | нъ | o | п | p | c | т | у | ф | x | ц | ч | дж | ш | щ | ъ | ы | ь | э | ю | я |
| [a] | [b] | [v],[w] | [ɡ] | [ɣ] | [d] | [ɛ],[jɛ] | [ø],[jø],[jo],[ʲo] | [ʒ] | [z] | [i],[ɪ] | [j] | [k] | [q] | [l],[ɫ] | [m] | [n] | [ŋ] | [o],[ø] | [p] | [r] | [s] | [t] | [u],[y] | [f] | [x] | [ts] | [tʃ] | [dʒ | [ʃ] | [ʃtʃ] | [(.j)] | [ɨ] | [ʲ] | [ɛ] | [y],[jy],[ju],[ʲu] | [ʲa], [ja] |
гъ, къ, нъ và дж là các mẫu tự riêng biệt.
Chú thích

1 2  Tình trạng của Krym và thành phố Sevastopol từ tháng ba 2014 đang nằm dưới sự tranh chấp giữa Nga và Ukraina; Ukraina và cộng đồng thế giới xem Krym là một cộng hòa tự trị của Ukraina và Sevastopol là một thành phố với tình trạng đặc biệt của Ukraina, trong khi Nga xem Krym là một chủ thể liên bang của Nga và Sevastopol là một trong các thành phố liên bang của Nga.
↑  “To which languages does the Charter apply?”. European Charter for Regional or Minority Languages. Council of Europe. tr. 2. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2017.
↑  “Reservations and Declarations for Treaty No.148 - European Charter for Regional or Minority Languages”. Council of Europe. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2016.
↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Crimean Tatar”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Конституция Автономной Республики Крым, Верховный Совет Автономной Республики Крым
Thư mục

Berta, Árpád (1998). “West Kipchak Languages”.  Trong Johanson, Lars; Csató, Éva Ágnes (biên tập). The Turkic Languages. Routledge. tr. 301–317. ISBN 978-0-415-08200-6.
Kavitskaya, Darya (2010). Crimean Tatar. Munich: Lincom Europa.
Изидинова, С. Р. (1997). “Крымскотатарский язык”.  Языки мира. Тюркские языки (bằng tiếng Nga).
| x t s Ngôn ngữ tại Nga |
| --- | --- |
Ngôn ngữ chính thức cấp liên bang:  Nga 
Ngôn ngữ chính thức  tại các chủ thể liên bang:  Abaza  Adyghe  Agul  Altai  Avar  Azerbaijan  Bashkir  Buryat  Chechen  Chuvash  Tatar Krym  Dargwa  Erzya  Ingush  Kabardia  Kalmyk  Karachay-Balkar  Khakas  Komi  Kumyk  Lak  Lezgian  Mari Đồi  Đồng cỏ  Moksha  Nogai  Ossetia  Rutul  Sakha  Tabasaran  Tat  Tatar  Tsakhur  Tuva  Ukraina  Udmurt 
Ngôn ngữ đáng chú ý khác:  Chukchi  Dolgan  Even  Evenk  Phần Lan  Karelia  Kazakh  Komi-Permyak  Veps  Yukaghir 
Chủ đề liên quan: ● Dân tộc ● Ngôn ngữ ● Đơn vị hành chính ● Vườn quốc gia ● Sân bay
| --- | --- |
Tiêu đề chuẩn :  GND: 4165752-4
Musa sanguinea

| Musa sanguinea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Zingiberales
Họ (familia): Musaceae
Chi (genus): Musa
Loài (species): M. sanguinea
Danh pháp hai phần
Musa sanguinea Hook.f. 
Musa sanguinea là một loài thực vật có hoa trong họ Musaceae. Loài này được Hook.f. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1872.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Musa sanguinea”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Boualem Sansal

| Boualem Sansal   بوعلام صنصال  Buεlam Ṣenṣal |
| --- | --- |
Boualem Sansal tại Hội chợ sách Frankfurt 2011
Sinh: Boualem Sansal 15 tháng 10, 1949 (75 tuổi) Algérie
Nghề nghiệp: nhà văn
Ngôn ngữ: Pháp
Quốc tịch:  Algérie
Giai đoạn sáng tác: 1990s -...
Tác phẩm nổi bật: The Barbarians' Oath (1999), An Unfinished Business (2008)
Boualem Sansal (sinh ngày 15 tháng 10 năm 1949) là một nhà văn Algérie. Vào năm 2012, ông đã được loan báo là người đoạt giải Prix du Roman Arabe, nhưng tiền thưởng lại bị hủy bỏ vì chuyến viếng thăm Do Thái của Sansal để nói chuyện tại Đại hội nhà văn Jerusalem.
Tiểu sử

Boualem Sansal sinh ra ở thành phố Algiers. Ông đã theo học để trở thành kỹ sư và có được bằng tiến sĩ về Kinh tế, ông bắt đầu viết tiểu thuyết vào tuổi 50 sau khi về hưu từ một chức vụ cao cấp trong chính phủ Algeria. Việc ám sát tổng thống Boudiaf vào năm 1992 và sự nổi dậy của chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan ở Algeria đã làm cho ông cảm hứng để viết về đất nước của mình. Sansal tiếp tục sống với vợ và 2 người con gái ở Algeria mặc dù có nhiều tranh cãi về những quyển sách của ông trong nước.
Vào đại hội Văn chương Quốc tế 2007 ở Berlin, ông được giới thiệu như là một nhà văn " tị nan ngay ở trong nước mình." Ông cho là Algeria đang trở thành một pháo đài của chủ nghĩa Islam quá khích và đất nước đang mất đi những trụ cột trí thức và đạo đức.
Vào tháng 11 năm 2024, Boualem Sansal bị cảnh sát bắt giữ tại Algiers. Anh ta có nguy cơ bị kết tội "phá hoại đoàn kết dân tộc", các thủ tục tố tụng hình sự cũng được mở ra đối với Boualem Sansal.
Chú thích

↑  Fiske, Gavriel (ngày 30 tháng 6 năm 2012). “Award-winning Algerian author denied cash prize for visiting Israel”. The Times of Israel. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2013.
↑  “Bay Area Francophile List This Week!”. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 12 năm 2007. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2015.
↑  “culturebase.net | The international artist database | Boualem Sansal”. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 2 năm 2008. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2015.
↑  “Standing fast - Haaretz - Israel News”. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2015.
↑  [https://www.rfi.fr/fr/afrique/20241121-arrestation-%C3%A0-alger-de-l-%C3%A9crivain-franco-alg%C3%A9rien-boualem-sansal Afrique
Arrestation à Alger de l’écrivain franco-algérien Boualem Sansal!]
Bharthana

| Bharthana |
| --- | --- |
Bharthana
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Uttar Pradesh
Độ cao: 135 m (443 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 38,781
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 5680
Bharthana là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Etawah thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
Địa lý

Bharthana có vị trí 26°45′B 79°14′Đ﻿ / ﻿26,75°B 79,23°Đ﻿ / 26.75; 79.23 Nó có độ cao trung bình là 135 mét (442 foot).