Biểu tình Poznań 1956
Diễn biến

Ngày 28 tháng 6 năm 1956, một cuộc đình công tự phát bắt đầu lúc 6:30 sáng tại khu phức hợp nhà máy của Công nghiệp Kim loại Józefa Stalina (ZiSPO). Khoảng 80% công nhân của công ty, phần lớn trong số họ bị mất tiền thưởng vào tháng 6 khi chính phủ đột ngột tăng hạn ngạch công việc bắt buộc, đã xuống đường đòi bồi thường tiền lương và một số nhượng bộ về quyền tự do, và tuần hành về phía trung tâm thành phố. Công nhân tại các nhà máy khác, cũng như các tổ chức và sinh viên, đã tham gia cuộc tuần hành.
Từ 9 đến 11 giờ sáng, khoảng 100.000 người tụ tập tại Quảng trường Adam Mickiewicz trước Lâu đài Đế quốc ở Poznań, bao quanh là các tòa nhà do chính quyền thành phố và Đảng cùng sở cảnh sát chiếm đóng. Đoàn người biểu tình yêu cầu giảm giá thực phẩm, tăng lương và hủy bỏ một số thay đổi gần đây trong luật làm ảnh hưởng xấu đến điều kiện lao động. Họ cũng yêu cầu Thủ tướng Ba Lan Józef Cyrankiewicz đến thăm, bởi chính quyền địa phương cho biết họ không có thẩm quyền giải quyết các vấn đề của người lao động. Một số cảnh sát cũng tham gia vào đám đông.
Sau 10 giờ sáng, tình hình nhanh chóng xấu đi, với tin đồn lan truyền rằng các thành viên của phái đoàn đàm phán đã bị bắt. Các đơn vị cảnh sát địa phương (Milicja Obywatelska) không thể kiềm chế đám đông và tình hình trở thành một cuộc bạo loạn dữ dội khi đám đông xông vào nhà tù ở Phố Młyńska, nơi được cho là đang giam giữ các thành viên phái đoàn. Hàng trăm tù nhân đã được thả vào khoảng 10:50 sáng. Vào lúc 11:30 sáng, kho vũ khí tại nhà tù bị chiếm giữ và vũ khí được phân phát cho những người biểu tình.
Đám đông đã lục soát trụ sở địa phương của Đảng Cộng sản. Khoảng 11 giờ sáng, họ tấn công văn phòng Bộ Công an trên phố Kochanowskiego, nhưng đã bị đẩy lùi khi những phát súng đầu tiên được bắn ra từ cửa sổ vào đám đông. Từ lúc đó cho đến 6:00 chiều, đoàn biểu tình đã chiếm giữ hoặc bao vây nhiều tòa nhà và cơ quan chính phủ trong và xung quanh Poznań, bao gồm tòa án quận và văn phòng công tố viên, trạm can nhiễu sóng vô tuyến trên Phố Dąbrowskiego và các đồn cảnh sát ở Junikowo, Wilda, Swarzędz, Puszczykowo và Mosina. Trại giam ở Mrowino và trường quân sự tại Đại học Công nghệ Poznań bị chiếm đóng và vũ khí bị tịch thu. Các tài liệu của cảnh sát tại đồn cảnh sát địa phương, viện kiểm sát và tòa án đã bị tiêu hủy.
Trong khi đó, vào khoảng 11:00 sáng, 16 xe tăng, 2 xe bọc thép chở quân và 30 xe khác đã được điều động từ Trường Sĩ quan đến Đội ngũ Thiết giáp và Cơ giới, một đơn vị đồn trú ở Poznań, để bảo vệ các tòa nhà được chỉ định, nhưng không có tiếng súng nào nổ ra giữa họ và những người biểu tình. Những người lính này đã trò chuyện thân thiện với những người biểu tình; một số báo cáo nêu rằng hai xe tăng đã bị tịch thu và một số quân lính đã bị tước vũ khí. Konstantin Konstantinovich Rokossovsky, vị tướng Liên Xô và Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan, sau đó đã quyết định nắm quyền kiểm soát đơn phương và tình hình đã thay đổi đáng kể.
Rokossovsky cử phó tướng của mình, tướng Ba Lan-Xô Viết Stanislav Gilyarovich Poplavsky, và một nhóm sĩ quan Xô Viết cấp thấp, dập tắt cuộc biểu tình theo cách phù hợp với tiêu chuẩn của Liên Xô. Mục tiêu là chấm dứt các cuộc biểu tình càng sớm càng tốt để ngăn chặn tình huống tương tự như cuộc nổi dậy tại Đông Đức năm 1953, khi mà cuộc nổi dậy lan rộng sang các vùng khác khi không được dập tắt kịp thời. Các sĩ quan Liên Xô đến sân bay Ławica lúc 2 giờ chiều và nắm quyền chỉ huy. Poplavsky không sử dụng quân chính quy địa phương từ các đơn vị đồn trú Poznań, thay vào đó, ông đưa những đội quân khác từ Quân khu Silesia và triệu tập quân đặc biệt từ căn cứ quân sự Biedrusko ở phía bắc Poznań. Những người lính được thông báo rằng những người biểu tình được lãnh đạo và tổ chức bởi "những kẻ khiêu khích người Đức", những kẻ đang cố gắng làm xấu hình ảnh của Ba Lan tại Hội chợ quốc tế Poznań đang diễn ra.
Từ 4 giờ chiều đến 5 giờ sáng ngày hôm sau, quân đội từ Sư đoàn Thiết giáp số 10, Sư đoàn Thiết giáp số 19, Sư đoàn Bộ binh số 4 và Sư đoàn Bộ binh số 5, tổng 10.300 người, và Quân đoàn An ninh nội địa, dưới sự chỉ huy của Poplavsky, đã tiến vào Poznań. Một đoàn xe trải dài hai tiếng đồng hồ gồm xe tăng, xe bọc thép, pháo dã chiến và xe tải chở đầy quân đã đi qua và bao vây thành phố. Vào lúc 9 giờ tối, một làn sóng bắt giữ bắt đầu. Những người bị bắt giữ đã bị đánh đập dã man, bị bắt giữ, bị đưa đến Sân bay Ławica và bị thẩm vấn tàn bạo. Có 746 người đã bị bắt giữ cho đến ngày 8 tháng 8. Các cuộc biểu tình tiếp diễn đến ngày 30 tháng 6, khi quân đội cuối cùng đã bình định được thành phố, sau khi đấu súng với một số người biểu tình bạo động hơn. Vào lúc 7:30 sáng ngày 29 tháng 6, Thủ tướng đã đến và tuyên bố một cách khét tiếng trên đài phát thanh địa phương rằng "bất kỳ kẻ khiêu khích hoặc kẻ điên nào dám giơ tay chống lại chính quyền nhân dân thì chắc chắn rằng bàn tay đó sẽ bị chặt đứt".
Có nhiều ước tính khác nhau về con số thương vong. Nhà sử học Łukasz Jastrząb từ Viện Tưởng niệm Quốc gia (IPN) ước tính có 57 người chết và khoảng 600 người bị thương (bao gồm tám người phía chính phủ), và cũng lưu ý rằng những ước tính lớn hơn, chẳng hạn như ước tính của học giả IPN, Stanisław Jankowiak, với con số chỉ hơn 100 một chút, không được dữ liệu có sẵn ghi nhận đầy đủ. Những ước tính trong phạm vi tương tự, chẳng hạn như "hơn 70 người chết", có thể được tìm thấy trong các báo cáo của phương tiện truyền thông.