stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Đặng Dung
Phò vua Trùng Quang

Trần Quý Khoáng hay Trần Quý Khoách là con Trang Định vương Trần Ngạc và là cháu nội của Trần Nghệ Tông, trước kia Quý Khoáng làm quan Nhập nội thị trung. Trần Quý Khoáng lên ngôi vua ở Chi La, đổi niên hiệu là Trùng Quang, dùng Nguyễn Súy làm Thái phó, Nguyễn Cảnh Dị làm Thái bảo, Đặng Dung làm Đồng bình chương sự, Nguyễn Chương làm Tư mã.
Lúc này Giản Định đế đang ở thành Ngự Thiên, chống nhau với nhà Minh. Trùng Quang đế sai Nguyễn Súy mang quân đến đánh úp, bắt được Giản Định đế. Mẹ của Giản Định đế là Hưng Khánh Thái hậu và bầy tôi là Lê Tiệt, Lê Nguyên Đỉnh bàn nhau khởi binh đánh úp lại Trùng Quang đế để khôi phục quyền lực cho Giản Định đế. Việc bị tiết lộ, Trùng Quang đế bắt giết Lê Tiệt và Lê Nguyên Đỉnh, còn lại thì tha cả. Gặp khi ấy Nguyễn Súy đưa Giản Định đế đến Nghệ An, Trùng Quang đế thay mặc mũ áo thường ra đón tiếp. Trùng Quang đế bèn tôn Giản Định đế làm Thượng hoàng, cùng nhau mưu tính việc khôi phục.
Phò vua Trùng Quang > Trận Mô Độ

Giản Định đế và Trùng Quang đế chia quân làm hai, Giản Định đế tiến quân đến Hạ Hồng, vua Trùng Quang tiến quân đến Bình Than, các người hùng kiệt ở các lộ đều hưởng ứng; gặp lúc Trương Phụ dẫn quân đến, Giản Định đế bỏ thuyền lên bộ, Trương Phụ chia quân đi đằng sau, bắt được giải về Kim Lăng. Cánh quân vua Trùng Quang giữ nhau với Trương Phụ ở Bình Than, chia cho Đặng Dung giữ cửa Hàm Tử, vì thiếu lương thực, quân tan vỡ, vua Trùng Quang được tin, tự liệu không chống nổi, lại về Nghệ An, Trương Phụ đuổi theo, đến đâu cũng chém giết người vô số.
Năm 1410, vua Trùng Quang dẫn quân tiến ra Bắc, thắng một số trận nhưng vì hiệu lệnh không thống nhất, quân Minh tiến đến đâu, quân Hậu Trần tan vỡ đến đó. Vua Trùng Quang lại rút binh về Nghệ An. Đầu năm 1411, vua nhà Minh sai Trương Phụ mang 14 vệ, tổng cộng 78.400 quân (Minh sử chép 2.400 quân) tiếp viện cho Mộc Thạnh, năm sau Trương Phụ dẫn binh vào Nghệ An, gặp Nguyễn Súy, Nguyễn Cảnh Dị, Đặng Dung ở trận Mô Độ. Hai bên liều chết đánh nhau chưa phân thắng bại, thì Nguyễn Súy và Nguyễn Cảnh Dị bất ngờ dẫn quân vượt biển rút chạy, Hồ Bối bỏ thuyền lên bờ. Đặng Dung thế cô, không có cứu viện, liền đi thuyền nhẹ vượt biển trốn đi. Năm 1413, Trương Phụ lại tiến đánh Nghệ An, đến đây nhà Hậu Trần phải lui vào Hóa Châu, đất cố thủ cuối cùng của nhà Hậu Trần.
Phò vua Trùng Quang > Trận Sái Già

Tháng 6 năm Quý Tỵ (1413) quân Trương Phụ vào đến Nghệ An, quan Thái phó nhà Hậu Trần là Phan Quý Hữu ra hàng, được mấy hôm thì mất. Trương Phụ cho con Quý Hữu là Phan Liêu làm Tri phủ Nghệ An. Phan Liêu muốn tâng công, nên nói cho Phụ biết Trần Quý Khoáng có bao nhiêu tướng tá người nào giỏi, người nào dở, quân số nhiều ít, sơn xuyên chỗ hiểm, chỗ không thế nào.
Trương Phụ bèn quyết ý vào Hóa Châu, và hội chư tướng lại để bàn kế tiến binh. Mộc Thạnh nói rằng: "Hóa Châu núi cao bể rộng khó lấy lắm". Trương Phụ nhất định vào đánh cho được, nói rằng: "Ta sống cũng ở đất Hóa Châu này, mà chết cũng ở đất Hóa Châu này. Hóa Châu mà không lấy được thì không mặt mũi nào về trông thấy chúa thượng!". Lập tức truyền cho quân thủy bộ tiến vào đánh Hóa Châu.
Tháng 9 năm 1413, quân Trương Phụ vào đến Thuận Châu, Nguyễn Súy và Đặng Dung giữ sông Thái Gia, đặt phục binh, nhân đêm đánh úp dinh Trương Phụ. Đặng Dung nhảy lên thuyền Trương Phụ toan bắt sống, nhưng không biết mặt, vì thế Trương Phụ mới nhảy xuống sông lấy thuyền nhỏ mà chạy thoát được. Bấy giờ quân Hậu Trần còn rất ít, Trương Phụ thấy vậy đem binh đánh úp lại, bọn Đặng Dung địch không nổi phải bỏ chạy.
Sử thần Ngô Sĩ Liên trong Đại Việt Sử ký Toàn thư nói:
Phò vua Trùng Quang > Cái chết

Tháng 12, năm 1413, từ khi thua trận Sái Già, quân Hậu Trần thế yếu không thể chống với quân Minh được nữa, phải vào ẩn núp ở trong rừng núi; Nguyễn Cảnh Dị và Đặng Dung muốn chạy sang Xiêm La, Trương Phụ đuổi theo bắt được. Nguyễn Cảnh Dị mắng chửi Phụ rằng: Chính ta muốn giết mày, bây giờ lại bị mày bắt! Mắng chửi mãi không ngớt mồm, Phụ đem giết đi, lấy gan ăn. Trùng Quang đế chạy sang Lão Qua, Nguyễn Súy chạy sang Minh Linh cũng đều bị quân nhà Minh bắt.
Chẳng được bao lâu vua Trần và các tướng đều bị bắt và bị giải về Yên Kinh cả. Đi đến giữa đường, Trùng Quang Đế nhảy xuống nước tự tử, Đặng Dung và Nguyễn Súy cũng nhảy xuống theo tự sát. Đặng Dung có làm bài thơ Thuật hoài, sau được nhiều người truyền tụng:
Sách Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên chép:
Nguyễn Khắc Thuần kể tiếp:
Trần Trọng Kim cũng cho biết tương tự:
Theo Minh Thực lục thì:
Nhận định

Sử thần Ngô Sĩ Liên bàn rằng:
Con cái

Đặng Nghi: lập nghiệp tại Chúc Sơn, Chương Đức.
Đặng Địch Quả:A Giám sinh Quốc tử giám, về sống tại lại Tả Thiên lộc)
Đặng Di (lập nghiệp tại Sơn Vi, Mao Phổ thuộc tỉnh Phú Thọ ngày nay), cha của Đặng Minh Khiêm. Đặng Công Thiếp (đỗ Hoàng giáp[cần dẫn nguồn], di cư đến Sơn Đông, huyện Lập Thạch)
Hậu duệ nổi tiếng

Tiến sĩ, Thượng thư Đặng Minh Khiêm (1457 – ?)
Thám hoa Đặng Thì Thố
Hoàng giáp Đặng Chiêm
Thái úy Nghĩa Quốc công Đặng Huấn (? – 1583)
Tiến sĩ, Quốc lão Đặng Đình Tướng (1649 – 1735)
Đặng Lương Mô[cần dẫn nguồn] (có hơn 300 công trình khoa học công công bố ở Mỹ, Nhật,... hiện là Trưởng ban khuyến học họ Đặng)
Đặng Đình Áng[cần dẫn nguồn]
Tổng bí thư Trường Chinh
Giáo sư Đặng Thai Mai
Chú thích

↑  Ghi theo Ngữ văn 10 (nâng cao), Nhà Xuất bản Giáo dục, 2007, tr. 157.
↑  Chép theo Cao Xuân Dục, Đại Nam dư địa chí ước biên. Nhà Xuất bản Văn học, 2003, tr. 233.
↑  Yến Quận công Đặng Tiến Thự viết năm 1683, Tiến sĩ Ứng Quận công Đặng Đình Tướng tục biên năm 1686, Thái Nhạc Quận công Đặng Sĩ Hàn tiếp tục tục biên năm 1745, Nguyễn Văn Thành dịch, Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin 2002.
↑  Đặng Huy Phúc, sách đã dẫn, tr. 47 - 49.
↑  Khâm định Việt sử thông giám cương mục; Nhà Xuất bản Giáo dục Hà Nội, 1998; bản điện tử, tr. 312, 337.
↑  Theo Đại Nam nhất thống chí, đã dẫn trên.
↑  Nay là La Sơn, thuộc tỉnh Hà Tĩnh
↑  Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Nhà Xuất bản Giáo dục Hà Nội, 1998, bản điện tử, trang 341, 342
↑  Tên huyện, tức làng Đa Cương xưa, mộ tổ nhà Trần ở đấy, cho nên gọi là Ngự Thiên; nhà Lê theo gọi tên ấy; nay đổi là Hưng Nhân thuộc tỉnh Hưng Yên.
↑  Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Nhà Xuất bản Fiáo dục Hà Nội, 1998, bản điện tử, trang 343.
↑  Việt sử tiêu án, Nhà Xuất bản Văn Sử, 1991, bản điện tử, trang 116.
↑  Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Nhà Xuất bản Giáo dục Hà Nội, 1998, bản điện tử, trang 346.
1 2  Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Nhà Xuất bản Giáo dục Hà Nội, 1998, bản điện tử, trang 346, 347.
↑  Việt Nam sử lược, Trung tâm học liệu xuất bản, bản điện tử, tr. 80.
↑  Đại Việt sử ký toàn thư (Bản kỉ toàn thư, quyển 9, tờ 22-b). Khâm định Việt sử Thông giám cương mục chép tương tự và kèm theo lời bình là: Trời nuông tha Trương Phụ (Chính biên, quyển 12, tờ 39).
↑  Sách đã dẫn, tr. 236.
↑  Việt Nam sử lược, Nhà Xuất bản Tân Việt, Sài Gòn, tr. 197.
↑  Minh Thực lục quyển 13, tr. 1727-1728; Thái Tông quyển 147, tr. 2a-3b.
1 2 3 4  Thông tin của 5 vị trên đây căn cứ theo Đặng Tộc Đại Tông Phả do Yến Quận công Đặng Tiến Thự viết năm 1683, Tiến sĩ Ứng Quận công Đặng Đình Tướng tục biên năm 1686, Thái Nhạc Quận công Đặng Sĩ Hàn tiếp tục tục biên năm 1745, Nguyễn Văn Thành dịch, Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin 2002.
Thì hiện tại lịch sử

Trong ngôn ngữ học và tu từ học, thì hiện tại lịch sử là một bộ phận của thì hiện tại, có chức năng thuật lại các sự kiện trong quá khứ. Thì được sử dụng rộng rãi trong văn bản về lịch sử bằng tiếng Latinh (Praesens historyum) và một số ngôn ngữ châu Âu hiện đại. Trong tiếng Anh, thì được sử dụng trên tất cả các biên niên sử (các tài liệu liệt kê một loạt các sự kiện có tính chất lich sử). Thì cũng được sử dụng trong các tiểu thuyết, trên tiêu đề các trang tin tức cập nhật và trong đối thoại hàng ngày. Trong văn nói, thì hiện tại lịch sử đặc biệt phổ biến với "động từ mang tính chất giao tiếp" như kể, viết, nói, đi. Thì hiện tại lịch sử là câu trúc ngữ pháp được Từ điển tiếng Anh Oxford công nhận.
Gần đây, các nhà phân tích vai trò của thì hiện tại lịch sử trong giao tiếp đã lập luận rằng, thì hiện tịa lich sử không được sử dụng để đưa ra một sự kiện, mà sử dụng khi người nói muốn đánh dấu các giai đoạn của một sự kiện dựa trên một bối cảnh cho sẵn (tức là dùng để báo hiệu một sự kiện đặc biệt quan trọng mà có liên quan đến các sự kiện khác), và dùng để đánh dấu một bước ngoặt trong sự đánh giá.
Trong tiếng Anh

Trong một trích đoạn từ tiểu thuyết David Copperfield của nhà văn Dickens, sự thay đổi từ thì quá khứ sang thì hiện tại lịch sử mang lại cảm giác bất di bất dịch, như một viễn cảnh định kỳ:
If the funeral  had been yesterday, I could not recollect it better. The very air of the best parlour, when I went in at the door, the bright condition of the fire, the shining of the wine in the decanters, the patterns of the glasses and plates, the faint sweet smell of cake, the odour of Miss Murdstone’s dress, and our black clothes. Mr. Chillip is in the room, and comes to speak to me.
"And how is Master David?" he says, kindly.
I cannot tell him very well. I give him my hand, which he holds in his.
—Charles Dickens, , Chương IX
Những tiểu thuyết đáng chú ý được viết hoàn toàn trong hiện tại lịch sử bao gồm Rabbit, Run của tiểu thuyết gia John Updike, The Handmaid's Tale của tiểu thuyết gia Margaret Atwood.

Cốt truyện của các tác phẩm hư cấu thường sử dụng thì hiện tại thay vì thì quá khứ. Khi làm bài tóm tắt cốt truyện Chuyện hai thành phố của tiểu thuyết gia Charles Dickens, ta có thể viết:
Manette is obsessed with making shoes, a trade he learned while in prison.
Trong tiếng Pháp

Trong tiếng Pháp, thì hiện tại lịch sử được sử dụng trong báo chí, trong các văn bản lịch sử để thuật lại các sự kiện trong quá khứ. Ví dụ:
En 1789, le peuple de Paris prend la Bastille.
Tăng methemoglobin huyết

| Methemoglobinemia |
| --- | --- |
Tên khác: Bệnh huyết sắc tố M

Máu màu nâu sô-cô-la vì bệnh tăng methemoglobin huyết
Khoa/Ngành: Độc chất học
Triệu chứng: Headache, dizziness, shortness of breath, nausea, poor muscle coordination, blue-colored skin
Nguyên nhân: Benzocaine, nitrates, dapsone, genetics
Phương pháp chẩn đoán: Blood gas
Chẩn đoán phân biệt: Argyria, sulfhemoglobinemia, heart failure
Điều trị: Oxygen therapy, xanh methylene
Tiên lượng: Generally good with treatment
Dịch tễ: Relatively uncommon
Methemoglobinemia, tạm dịch: tăng methemoglobin huyết là một tình trạng gây ra bởi nồng độ methemoglobin trong máu tăng cao. Methemoglobin là một dạng của huyết sắc tố có chứa sắt Fe3+. Ái lực với oxy đối với Fe3+ bị suy yếu. Sự liên kết của oxy với methemoglobin dẫn đến sự gia tăng ái lực với oxy ở các vị trí heme còn lại ở trạng thái màu trong cùng một đơn vị hemoglobin tetrameric. Điều này dẫn đến khả năng tổng thể của tế bào hồng cầu giảm oxy đến các mô, với đường cong phân ly oxy hemoglobin liên quan do đó chuyển sang trái. Khi nồng độ methemoglobin tăng cao trong các tế bào hồng cầu, giảm oxy huyết có thể xảy ra.
Methemoglobinemia có thể là do một số loại thuốc, hóa chất hoặc thực phẩm hoặc nó có thể được di truyền. Các chất liên quan có thể bao gồm benzocaine, nitrat hoặc dapsone. Cơ chế cơ bản liên quan đến một số chất sắt trong hemoglobin được chuyển đổi từ dạng Fe2+ thành dạng Fe3+. Chẩn đoán thường bị nghi ngờ dựa trên các triệu chứng và oxy máu thấp không cải thiện khi điều trị bằng oxy.
Điều trị thường bằng liệu pháp oxy và xanh methylene. Các phương pháp điều trị khác có thể bao gồm vitamin C, truyền máu trao đổi và liệu pháp oxy hyperbaric. Kết quả nói chung là khả quan. Tăng methemoglobin huyết tương đối hiếm gặp, với hầu hết các trường hợp là mắc phải hơn là do di truyền.
Dấu hiệu và triệu chứng

Các dấu hiệu và triệu chứng của methemoglobinemia (mức độ methemoglobin trên 10%) bao gồm khó thở, tím tái, thay đổi trạng thái tâm thần (~ 50%), nhức đầu, mệt mỏi, không dung nạp tập thể dục, chóng mặt và mất ý thức.
Những người bị methemoglobinemia nặng (mức độ methemoglobin trên 50%) có thể biểu hiện co giật, hôn mê và tử vong (> 70%). Những người khỏe mạnh có thể không có nhiều triệu chứng với nồng độ methemoglobin dưới 15%. Tuy nhiên, những bệnh nhân mắc các bệnh đồng mắc như thiếu máu, bệnh tim mạch, bệnh phổi, nhiễm trùng huyết hoặc sự hiện diện của các loại huyết sắc tố bất thường khác (ví dụ như carboxyhemoglobin, sulfhemoglobin hoặc hồng cầu hình liềm) có thể gặp các triệu chứng từ trung bình đến nặng ở mức thấp hơn nhiều -8%).
Sinh lý bệnh

Thông thường, nồng độ methemoglobin <1%, được đo bằng xét nghiệm oxy hóa CO. Nồng độ methemoglobin trong máu tăng cao là do các cơ chế chống lại stress oxy hóa trong tế bào hồng cầu bị áp đảo và ion Fe2+ của nhóm heme của phân tử hemoglobin bị oxy hóa thành trạng thái Fe3+. Điều này chuyển đổi huyết sắc tố thành methemoglobin, dẫn đến giảm khả năng giải phóng oxy đến các mô và do đó thiếu oxy. Điều này có thể làm cho máu có màu xanh hoặc màu nâu sô cô la.
Máu màu nâu chocolate vì bệnh tăng methemoglobin huyết
Phương trình Hardy–Weinberg

Đường cong phân bố các kiểu gen trong trường hợp hai alen cùng locus gen với tần số p (của A) và q (của a) theo phương trình = (p + q)2.
Phương trình Hardy–Weinberg (IPA: /hɑːdi - ˈwaɪnbərg/) là một công thức toán học mô tả tần số tương đối của các alen và tần số của các kiểu gen trong một quần thể sẽ ổn định qua nhiều thế hệ trong những điều kiện nhất định., , , 
Thuật ngữ này dịch từ nguyên gốc tiếng Anh Hardy–Weinberg equation cũng được gọi bằng nhiều tên khác (ngoại diện) như:
Định luật Hardy–Weinberg (Hardy–Weinberg law).
Cân bằng Hardy–Weinberg (Hardy–Weinberg equilibrium).
Mô hình Hardy–Weinberg (Hardy–Weinberg model).
Nguyên lý Hardy–Weinberg (Hardy–Weinberg principle).
Nó đều dùng để chỉ sự không đổi từ thế hệ này sang thế hệ khác của tần số các alen và của các kiểu gen trong quần thể, nhờ đó quần thể cân bằng về cấu trúc di truyền, khi không có tác động của các yếu tố tiến hóa (chọn lọc tự nhiên, trôi dạt di truyền, đột biến, dòng gen, hiệu ứng thắt cổ chai quần thể, v.v).
Mô hình toán học này do nhà toán học người Anh Godfrey Harold Hardy và bác sĩ người Đức Wilhelm Weinberg cùng công bố, độc lập với nhau vào năm 1908., 
Bản chất toán học của phương trình này là xác suất để mỗi loại giao tử đực có thể thụ tinh cho mỗi loại giao tử cái là như nhau và phụ thuộc vào tần số (tỉ lệ) mà nó có trong quần thể. Phương trình này là một mô hình chỉ áp dụng cho quần thể sinh vật sinh sản hữu tính và ở trường hợp giao phối ngẫu nhiên (ngẫu phối). Ngoài ra, phương trình không thể áp dụng được khi quần thể đang xét chịu tác động của các yếu tố tiến hoá. Tuy có nhiều điều kiện nghiệm đúng khó gặp trong tự nhiên, nhưng cho đến nay, phương trình này là cách tiếp cận rất quan trọng - nếu không nói là duy nhất - đến quá trình ngẫu phối diễn ra trong quần thể sinh vật hữu tính.,
Lược sử

Vào những năm đầu của thập niên 1900, ngay sau khi phát hiện lại các quy luật Mendel, nhiều nhà nghiên cứu sinh học đã tìm hiểu lại những quy luật này, trong số đó có Reginald Crundall Punnett. Tuy là giáo sư Di truyền học ở Đại học Cambridge, nhưng Punnett vẫn chưa thật rõ những chi tiết về toán học trong bài báo của G. J Mendel, nên trong một cuộc gặp gỡ với đồng nghiệp cùng trường là giáo sư toán học Godfrey Harold Hardy, ở một buổi cùng chơi cricket ông đã hỏi Hardy. Kết quả là ông không những được giải thích tường tận, mà còn gợi cho Hardy cảm hứng viết một bài báo khoa học bằng tiếng Anh, tựa đề "Mendelian proportions in a mixed population" (Tỉ lệ Mendel trong quần thể ngẫu phối). Đây là một nền tảng cơ bản của di truyền học quần thể hiện đại.
Vào khoảng thời gian này, bác sĩ người Đức Wilhelm Weinberg ở bên kia bờ đại dương cũng nghiên cứu vấn đề tương tự trong lĩnh vực di truyền trẻ đồng sinh cùng trứng và di truyền bệnh bạch tạng, đã công bố kết quả của mình trong một báo cáo trước "Verein für vaterländische Naturkunde in Württemberg" (Hội lịch sử tự nhiên quốc gia ở Württemberg), vào ngày ngày 13 tháng 1 năm 1908 (độc lập và trước thời điểm Hardy công bố bài báo ở Anh), sau đó báo cáo đã được ấn hành bằng tiếng Đức. Đây cũng chính là một nền tảng cơ bản của di truyền học quần thể hiện đại. Mặc dù công bố của Weinberg trước cả Hardy, lại có kiểu mô tả dễ hiểu hơn nhiều do chỉ dùng kiến thức toán học phổ thông, nhưng thời đó có Đại chiến I, lại thêm tiếng Đức thời đó không thông dụng, nên mãi 35 năm sau bản báo cáo mới được phát hiện lại và công bố rộng rãi nhờ Curt Stern là một nhà di truyền học người Đức, đương thời đã di cư đến Hoa Kỳ. Bởi thế, sau khi phát hiện Curt Sternđã gọi phương trình này bằng tên của hai tác giả (C. Stern C: "Wilhelm Weinberg zur hundert jahrigen Wiederkehr seines Geburtsjahres". Z. Konstit-Lehre,1962 36:374-82).
Dạng tổng quát

Ở dạng tổng quát, với  n alen khác nhau (ký hiệu từ 1 đến n), trong cùng  c locus gen, thì các tần số kiểu gen (ký hiệu p) sẽ có giá trị được biểu diễn bằng biểu thức mở rộng  (p_{1}+\cdots +p_{n})^{c}:
Mô tả > Với một locus có hai alen

Đây là trường hợp đơn giản nhất, trong đó một locus chỉ có hai alen khác nhau là A và a (có thể trội hoàn toàn hoặc trội không hoàn toàn gây kiểu hình trung gian).
Mô tả toán học của Gregor Mendel về kết quả các thí nghiệm lai một tính trạng của ông tiến hành trên cây đậu Hà Lan trong bài báo "Thí nghiệm lai giống thực vật" (EXPERIMENTS IN PLANT HYBRIDIZATION) đã viết là (1A + 1a) x (1A + 1a) = 1A + 2Aa + 1a. Xét về mặt toán học, đây cũng là một phương trình, trong đó tần số alen A và tần số alen a bằng nhau vì là tự thụ phấn, nên về mặt xác suất, thì (1A + 1a) = 1 nghĩa là f(A) = f(a) = 1/2. Do đó, quá trình thụ tinh giữa nhiều giao tử đực ở hạt phấn sinh ra với nhiều giao tử cái ở noãn sẽ theo biểu thức: (1/2A + 1/2a) x (1/2A + 1/2a) = 1/4AA + 2/4Aa + 1/4aa dẫn đến kết quả 3 trội + 1 lặn.
Nhưng trong quá trình giao phấn, thì f(A) và f(a) thường khác nhau, nên không thể áp dụng công thức mà Mendel đã đưa ra. Bởi vậy, nếu gọi f(A) là p, còn gọi f(a) là q, thì p + q = 1 (tức 100%), còn sự ngẫu phối sẽ biểu diễn bằng biểu thức tổng quát hơn biểu diễn của Mendel và là: (pA + qa) x (pA + qa) = (pA + qa)2 = p2AA + 2pqAa + q2aa. Tuỳ theo trị số cụ thể của p và q, sẽ thu được các biến số là trị số cụ thể luôn liên quan với nhau của các kiểu gen AA, Aa và aa như đồ thị biểu diễn ở hình đầu trang.
Mô tả > Với một locus có nhiều hơn hai alen > Locus có ba alen

Khi locus có 3 alen, mỗi alen có tần số a, b và c (với a, b, c > 0 và a + b + c = 1) thì các kiểu gen trong quần thể sẽ phân bố theo biểu thức: (a + b + c)2.
Mô tả > Với một locus có nhiều hơn hai alen > Locus có bốn alen

Khi locus có 4 alen, mỗi alen có tần số a, b, c và d (với a, b, c, d > 0 và a + b + c + d = 1) thì các kiểu gen trong quần thể sẽ phân bố theo biểu thức: (a + b + c + d)2
Như vậy:
| Số alen | Số kiểu gen | Phân bố | Tổng số kiểu gen |
| --- | --- | --- | --- |
| 2 | 1 + 2 | (a + b)2 | 3 |
| 3 | 1 + 2 + 3 | (a + b + c)2 | 6 |
| 4 | 1 + 2 + 3 + 4 | (a + b + c + d)2 | 10 |
| 5 | 1 + 2 + 3 + 4 + 5 | (a + b + c + d + e)2 | 15 |
Nguồn trích dẫn

1 2  Campbell và cộng sự: "Sinh học" - Nhà xuất bản Giáo dục, 2010.
1 2  Phạm Thành Hổ: "Di truyền học" – Nhà xuất bản Giáo dục, 1998.
1 2  "Sinh học 12" - Nhà xuất bản Giáo dục, 2019
1 2  “Hardy–Weinberg equilibrium”.
↑  “Hardy-Weinberg equation”.
↑  “Hardy-Weinberg”.
↑  G. H. Hardy (1908). “MENDELIAN PROPORTIONS IN A MIXED POPULATION”.
1 2  Tabea Tietz. “Wilhelm Weinberg and the Genetic Equilibrium”.
↑  Gregor Mendel. “EXPERIMENTS IN PLANT HYBRIDIZATION (1865)” (PDF).
↑  “Hardy-Weinberg Equilibrium Calculator”.
Nhà toán học Anh G.H Hacđi và bác sĩ Đức W. Venbơc
Eugenia psiloclada

| Eugenia psiloclada> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Eugenia
Loài (species): E. psiloclada
Danh pháp hai phần
Eugenia psiloclada Urb., 1923 
Eugenia psiloclada là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được Urb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1923.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Eugenia psiloclada”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Tiên Lữ

Đối với các định nghĩa khác, xem Tiên Lữ (định hướng).
Tiên Lữ là một huyện nằm ở phía nam tỉnh Hưng Yên, Việt Nam.
Địa lý

Huyện Tiên Lữ nằm ở phía nam của tỉnh Hưng Yên, nằm cách thành phố Hưng Yên khoảng 10 km, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 60 km, cách trung tâm thành phố Hải Phòng khoảng 84 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Phù Cừ
Phía tây giáp thành phố Hưng Yên và huyện Kim Động
Phía nam giáp huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình
Phía bắc giáp huyện Ân Thi.
Huyện Tiên Lữ có diện tích 78,57 km², dân số năm 2020 là 93.554 người, mật độ dân số đạt 1.191 người/km².
Địa lý > Địa hình

Huyện Tiên Lữ nằm ở trung tâm đồng bằng Bắc Bộ và là vùng trũng của tỉnh, có địa hình thấp dần từ Bắc xuống Nam, từ Tây sang Đông. Độ cao của đất xen nhau, đây là một trong những yếu tố gây không ít khó khăn cho công tác thủy lợi phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp.
Địa lý > Khí hậu

Huyện nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, từ tháng 5 đến tháng 10 nhiệt độ trung bình từ 24 - 27 °C, đây là mùa có nhiều mưa bão, ảnh hưởng đến phát triển sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, nhiệt độ trung bình hàng năm từ 18 - 24 °C. Độ ẩm tương đối hàng năm là 86%. Lượng mưa trung bình từ 1680 - 1730mm, có năm lượng mưa trên 2000mmm (do vị trí địa lý nên lượng mưa thường cao hơn các huyện phía bắc tỉnh từ 100 - 200mm và tập trung vào các tháng 8, 9).
Địa lý > Tài nguyên đất

Huyện có diện tích đất tự nhiện 11.510 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp là 6.293,68 ha; diện tích đất nông nghiệp bình quân đầu người của huyện là 549 m². Thổ nhưỡng chủ yếu là đất phù sa được bồi và đất phù sa không được bồi. Đất phù sa được bồi phân bổ chủ yếu ở vùng ngoài đê ven sông Luộc, hàng năm được phù sa bồi đắp nên đất đai màu mỡ, thích hợp trồng các loại cây công nghiệp ngắn ngày, cây lương thực và hoa màu. Nhìn chung, điều kiện khí hậu và đất đai của Tiên Lữ thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp đa dạng, với nhiều loại cây trồng.
Địa lý > Thủy văn

Huyện nằm kề hai con sông Hồng và sông Luộc, hợp lưu giữa sông Hồng - sông Luộc - sông Thái Bình tạo nên ngã ba Tuần Vường. Ngoài ra còn các sông cổ được hình thành từ xa xưa là sông Càn Đà nối tiếp với sông Cửu An đổ ra Cửa Gàn,... cùng hệ thống sông đào làm thành hệ thống thủy lợi đảm bảo nguồn nước cung cấp cho sản xuất nông nghiệp và công nghiệp.
Ngoài ra, trên địa bàn huyện còn có các con sông nhỏ là chi nhánh của sông Luộc là: sông Nghĩa Lý là danh giới tự nhiên giữa hai xã Lệ Xá và Trung Dũng.
Hành chính

Huyện Tiên Lữ có 11 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Vương (huyện lỵ) và 10 xã: An Viên, Cương Chính, Hải Thắng, Hưng Đạo, Lệ Xá, Nhật Tân, Thiện Phiến, Thủ Sỹ, Thụy Lôi, Trung Dũng.