I-168 (tàu ngầm Nhật)
Lịch sử hoạt động > 1942 > Chuyến tuần tra thứ hai - Trận Midway

I-168 được điều về Lực lượng Viễn chinh Tiền phương, bao gồm 13 tàu ngầm hỗ trợ cho Chiến dịch MI, là kế hoạch xâm chiếm đảo Midway. Sau khi việc sửa chữa hoàn toàn tất, chiếc tàu ngầm khởi hành từ Kure vào ngày 23 tháng 5, hướng đến đảo san hô Kure ở vị trí 48 nmi (89 km) về phía Tây Bắc Midway, nơi nó trinh sát vào ngày 31 tháng 5. Vào ngày 1 hoặc 2 tháng 6, nó đi đến ngoài khơi bờ biển Tây Bắc Midway, dành ra trọn ba ngày tiếp theo trinh sát mục tiêu qua kính tiềm vọng vào ban ngày, và với ống nhòm trên mặt nước từ khoảng cách 5 nmi (9,3 km) vào ban đêm. Nó báo cáo "nhiều hoạt động bất thường của máy bay tuần tra", một dấu hiệu chứng tỏ đối phương đã được báo động về cuộc tấn công sắp diễn ra. Chiếc tàu ngầm cũng di chuyển chung quanh Midway trong các ngày 3 và 4 tháng 6 để gửi các báo cáo trinh sát thời tiết.
Được bố trí nhằm đối phó với cuộc tấn công Midway của Hạm đội Nhật Bản, ba tàu sân bay Hoa Kỳ USS Yorktown, USS Enterprise và USS Hornet đã vượt qua vành đai tuần tra của tàu ngầm Nhật Bản, trước khi các tàu ngầm thuộc Lực lượng Viễn chinh Tiền phương đi đến khu vực chỉ định. Vì vậy toàn bộ tàu ngầm của Hải đội Tàu ngầm 5, ngoại trừ I-168 tại vùng phụ cận Midway, đã không thể phát hiện tàu chiến đối phương trước khi Trận Midway diễn ra vào ngày 4 tháng 6. Máy bay từ các tàu sân bay Akagi, Kaga, Hiryū và Sōryū đã không kích Midway, và I-168 đã chứng kiến cuộc tấn công này từ vị trí tuần tra ngoài khơi hòn đảo.  Trong buổi sáng hôm đó, máy bay từ tàu sân bay Hoa Kỳ đã gây hư hại nặng cho Akagi, Kaga và Sōryū, nhưng Hiryū thoát được và phản công, khiến Yorktown cũng bị hư hại. Sau cùng Hiryū cũng bị đánh trúng và bốc cháy vào xế chiều ngày hôm đó.
Tổng tư lệnh Hạm đội Liên hợp, Đô đốc Yamamoto Isoroku, ra lệnh cho I-168 bắn phá sân bay trên đảo Eastern tại Midway cho đến khi các tàu tuần dương hạng nặng Kumano, Suzuya, Mikuma và Mogami đi đến thay phiên cho nó lúc 01 giờ 00 ngày 5 tháng 6, và sau đó ở lại ngoài khơi đảo Eastern để trinh sát và báo cáo hoạt động của đối phương sau đợt bắn phá. Nó trồi lên mặt nước cách mũi cực Đông đảo Eastern 4.500 yd (4.100 m) lúc khoảng 21 giờ 54 phút ngày 4 tháng 6, rồi tiến sang đảo Sand, và đến 04 giờ 24 phút ngày 5 tháng 6 đã nổ súng từ vị trí 1.100 yd (1.000 m) về phía Tây Nam Midway. Nó bắn được sáu quả đạn pháo 100 milimét (3,9 in) mà không gây thiệt hại gì cho lực lượng đồn trú Midway, trước khi hỏa lực phản pháo buộc nó phải lặn xuống né tránh. Kế hoạch bắn phá từ các tàu tuần dương Nhật Bản sau đó bị hủy bỏ.
Đến sang ngày 5 tháng 6, một thủy phi cơ trinh sát xuất phát từ tàu tuần dương hạng nặng Chikuma phát hiện Yorktown bị bỏ lại đang trôi nổi tại vùng biển cách 150 nmi (280 km) về phía Đông Bắc Midway. Một thủy phi cơ PBY Catalina đã tấn công I-168 lúc đó đang đi trên mặt nước, buộc chiếc tàu ngầm phải lặn xuống ẩn nấp; nó nhận được lệnh tìm kiếm và đánh chìm Yorktown sau khi nổi trở lên mặt biển. Tuy nhiên có nguồn khác cho rằng chiếc tàu ngầm đang trên đường tìm kiếm Yorktown khi nó bị chiếc Catalina tấn công. Dù sao, I-168 đã tránh được lượt không kích mà không bị hư hại, và tiếp tục hướng đến tọa độ mà Yorktown bị phát hiện gần nhất.
Trinh sát viên trên I-168 phát hiện Yorktown ở khoảng cách 12 nmi (22 km) lúc 04 giờ 10 phút ngày 6 tháng 6. Nó tiếp cận với tốc độ 6 hải lý trên giờ (11 km/h) để rút ngắn khoảng cách, và đến 05 giờ 30 đã trông thấy tàu khu trục USS Hammann (DD-412) đang cặp bên mạn phải của Yorktown để trợ giúp vào việc dập lửa và cứu hộ, trong khi Yorktown được kéo bởi tàu kéo hạm đội USS Vireo. I-168 cũng phát hiện các tàu khu trục khác ở khoảng cách 1 nmi (1,9 km), nên lặn xuống và giảm tốc độ còn 3 kn (5,6 km/h) để vượt qua hàng rào bảo vệ và tiếp cận Yorktown. I-168 tiếp cận quá gần Yorktown nên phải vòng qua mạn phải để nới rộng khoảng cách, rồi phóng một loạt bốn quả ngư lôi lúc 13 giờ 30 phút từ khoảng cách 1.200 yd (1.100 m). Quả thứ nhất đánh trúng Hammann, khiến chiếc tàu khu trục đắm chỉ sau bốn phút, và 81 thành viên thủy thủ đoàn tử trận, một số lớn do những quả mìn sâu của chính nó bị kích nổ dưới nước. Quả thứ hai và thứ ba đánh trúng Yorktown bên mạn phải ngay bên dưới cầu tàu lúc 13 giờ 32 phút, quả thứ tư đi trượt phía đuôi tàu.
Sau khi quan sát kết quả lượt tấn công, I-168 lặn xuống độ sâu 200 ft (61 m) và giảm tốc độ còn 3 kn (5,6 km/h), ẩn nấp ngay bên dưới Yorktown. Các tàu khu trục Hoa Kỳ bắt đầu phản công lúc 13 giờ 36 phút, khi một chiếc đi ngay bên trên chiếc tàu ngầm và thả hai quả mìn sâu. Các tàu khu trục USS Gwin (DD-433), USS Hughes (DD-410) và USS Monaghan (DD-354) đã thả tổng cộng khoảng 60 quả mìn sâu tấn công, khiến I-168 bị hư hại lúc 15 giờ 30 phút. Một quả mìn sâu nổ gần mũi tàu gây hư hại cả hai nắp bên ngoài và bên trong của ống phóng ngư lôi số 1, làm ngập nước phòng ngư lôi phía trước và phòng vận hành, gây hư hại cho phòng đạn pháo phía trước, khiến con tàu trồi lên độ sâu 60 ft (18 m). Ắc-quy của I-168 bị hư hại nghiêm trọng đến mức thủy thủ phải đeo mặt nạ chống hơi độc bởi nguy cơ ngộ độc khí Chlorine, và mọi người rảnh rỗi phải chuyển các bao gạo từ phòng chứa phía trước tàu đến đuôi tàu nhằm lấy lại lại cân bằng cho con tàu, vì khoang mũi tàu bị ngập nước.
Khi điện ắc-quy hầu như cạn kiệt, I-168 trồi lên mặt nước lúc 16 giờ 40 phút, một giờ trước khi mặt trời lặn, với ý định sẽ chiến đấu trên mặt biển nếu cần. Nó phát hiện Gwin, Hughes và Monaghan đang ở khoảng cách 5 nmi (9,3 km) nhưng không trông thấy chiếc tàu ngầm; vì vậy nó di chuyển về hướng Tây với tốc độ 4 kn (7,4 km/h), là tốc độ tốt nhất để nới rộng khoảng cách và nạp điện lại ắc-quy cũng như thông gió các khoang bên trong tàu. I-168 gửi một báo cáo về Hạm đội Liên hợp cho biết đã đánh chìm Yorktown. Theo một nguồn, hai tàu khu trục Hoa Kỳ đã phát hiện I-168 ở khoảng cách 11.000 yd (10 km), và đã tấn công nó từ khoảng cách 6.500 yd (5,9 km) trong khoảng 30 phút; một nguồn khác cho rằng một tàu khu trục duy nhất đã đối đầu với nó ở khoảng cách 5.470 yd (5,00 km). Sau khi sửa chữa khẩn cấp một động cơ điện, I-168 lặn xuống né tránh các tàu đối phương đang tiếp cận. Nó trở lên mặt nước lúc 20 giờ 00, sau khi chịu đựng 40 quả mìn sâu trong suốt trận chiến kéo dài 13 giờ.
Sau khi sửa chữa tạm thời, I-168 cố lếch trở về căn cứ, sử dụng chỉ hai động cơ trong suốt hành trình kéo dài 12 ngày. Hầu như cạn nhiên liệu, nó về đến Yokosuka vào ngày 19 tháng 6. Sau khi được tiếp nhiên liệu, nó tiếp tục đi đến Kure, đến nơi cùng ngày hôm đó, nơi chiếc tàu ngầm được tiếp đón nồng nhiệt. Nó chuyển từ Kure đến Sasebo vào ngày 25 hoặc 26 tháng 6, và bắt đầu được sửa chữa.
Báo cáo của I-168 đã đánh chìm Yorktown vào ngày 6 tháng 6 là hơi sớm, vì chiếc tàu sân bay chỉ lật úp và đắm vào sáng ngày 7 tháng 6 tại vùng nước sâu 16.650 foot (5.075 m). I-168 trở thành một trong hai tàu ngầm Nhật Bản duy nhất bắt gặp đối phương, và là chiếc duy nhất gây tổn thất cho đối phương. I-168 đánh chìm cả hai tàu chiến Hoa Kỳ duy nhất bị mất trong trong trận này, và cho tới lúc đó Yorktown là tàu chiến lớn nhất từng bị tàu ngầm đánh chìm tại mặt trận Thái Bình Dương trong Thế Chiến II.