stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trinidad và Tobago
Thể thao

Bài chi tiết: Thể thao Trinidad và Tobago
Cricket: Trinidad và Tobago tham dự cả hai giải one day international và Test cricket với tư cách thành viên của Đội cricket Đông Ấn. Đội tuyển quốc gia chơi tại giải hạng nhất trong các cuộc thi đấu vùng. Brian Lara, người giữ hai kỷ lục thế giới của môn thể thao này mang quốc tịch Trinidad và Tobago.
Bóng đá: Đội tuyển quốc gia đã lọt qua vòng loại để tham gia vào World Cup 2006 tại Đức sau khi đánh bại Đội tuyển bóng đá quốc gia Bahrain ở Manama ngày 16 tháng 11 năm 2005, biến họ trở thành nước nhỏ nhất (về dân số) từng lọt qua vòng đấu loại. Dưới sự chỉ đạo của huấn luyện viên người Hà Lan Leo Beenhakker, ở vòng đấu bảng Trinidad và Tobago chỉ giành được một điểm và sớm bị loại. Các cầu thủ nổi tiếng của đội tuyển gồm: Dwight York (Sydney FC, cựu cầu thủ Manchester United), Shakka Hislop (West Ham United) và Jason Scotland (St Johnstone F.C.).
Thế vận hội: Hasely Crawford đoạt huy chương vàng đầu tiên và duy nhất cho Trinidad và Tobago ở môn chạy 100 m nam trong kỳ Thế vận hội mùa hè 1976. Mười hai vận động viên Trinidad và Tobago cũng đã đoạt huy chương, đầu tiên là chiếc Huy chương đồng của Rodney Wilkes năm 1948[cần dẫn nguồn]. Ato Boldon đã đoạt nhiều huy chương nhất cho Trinidad và Tobago.
All-Fours thỉnh thoảng được miêu tả là "Môn thể thao không chính thức của quốc gia"[cần dẫn nguồn].
Các ngày nghỉ lễ

Các ngày lễ ở Trinidad và Tobago.
| Ngày | Tên | Ghi chú |
| --- | --- | --- |
| 1 tháng 1 | Năm mới |  |
| Tùy thuộc | Carnival | Thứ hai và Thứ ba ngay tiếp sau Thứ tư tuần chay. Dù nhiều công sở và trường học đóng cửa cho Lễ Carnival Thứ hai và Thứ ba, chúng không chính thức là ngày nghỉ lễ. |
| Tùy thuộc | Eid-ul-Fitr | Kết thúc tháng Ramadan. Đây là lễ duy nhất ở Trinidad và Tobago của Đạo Hồi. Dù nó là ngày lễ quan trọng nhất theo Lịch Hồi giáo nó không phải là ngày lễ Hồi giáo nổi tiếng và có nhiều người tham gia nhất đất nước. |
| Tùy thuộc | Phục sinh | Thứ sáu tuần thánh và Thứ hai Phục sinh |
| 30 tháng 3 | Spiritual Baptist/Shouter Liberation Day | Quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận Lễ rửa tội là một ngày nghỉ lễ quốc gia |
| Tùy thuộc | Corpus Christi |  |
| 30 tháng 5 | Ngày tới nơi của người Ấn Độ | Quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận sự giao kèo Đông-Ấn. |
| 19 tháng 6 | Ngày Lao động |  |
| 1 tháng 8 | Ngày giải phóng | Quốc gia đầu tiên trên thế giới công nhận Ngày giải phóng |
| 31 tháng 8 | Ngày độc lập |  |
| 24 tháng 9 | Ngày cộng hoà |  |
| Tùy thuộc | Divali | Lễ hội Hindu của ánh sáng và ngày lễ duy nhất của tín ngưỡng Hindu. |
| 25 tháng 12 | Giáng sinh |  |
| 26 tháng 12 | Ngày tặng quà |  |
Xu bạc 10 dollar Trinidad và Tobago, đúc năm 1972 kỷ niệm độc lập. Xu có tỷ lệ bạc 92,5% với trọng lượng 35,12gr
Bản đồ Trinidad và Tobago - Click để xem ảnh kích thước lớn
Hoa Chaconia (Warszewiczia coccinea) là loại hoa biểu tượng quốc gia của Trinidad và Tobago
Javier Hernández

Tên người này tuân theo phong tục tên gọi Tây Ban Nha; họ thứ nhất hay họ cha là và họ thứ hai hay họ mẹ là .
Javier Hernández Balcázar (phát âm tiếng Tây Ban Nha: [haˈβjer erˈnandes], sinh ngày 1 tháng 6 năm 1988), hay còn được biết tới với biệt danh Chicharito là một cầu thủ bóng đá người México hiện đang chơi ở vị trí tiền đạo cắm cho câu lạc bộ LA Galaxy tại Major League Soccer.
Anh từng chơi Guadalajara của México, Manchester United và West Ham United của Anh, Real Madrid của Tây Ban Nha và Bayer Leverkusen của Đức. Javier Hernández có trận đấu đầu tiên trong màu áo đội tuyển quốc gia México vào tháng 9 năm 2009 trong trận đấu với Colombia. Anh là con trai của Javier Hernández Gutiérrez và là cháu nội của Tomás Balcázar. Anh hiện là cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất cho đội tuyển quốc gia México với 52 bàn.
Tiểu sử

Hernández được sinh ra vào ngày 1 tháng 6 năm 1988 tại Guadalajara, Jalisco, México. Anh chơi trận đầu tiên tại một giải đấu vui chơi giải trí khi anh lên bảy tuổi. Cha của anh, Javier Gutiérrez Hernández, một tiền đạo quốc tế lúc trước của Mexico, cho biết rằng ông chưa bao giờ nghĩ con trai mình thực sự sẽ làm một cầu thủ chuyên nghiệp. Hernández gia nhập C.D. Guadalajara ở tuổi chín và ký hợp đồng chuyên nghiệp đầu tiên của anh khi anh 15 tuổi. Anh đã được đưa ra sân để thi đấu ở Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới 2005, nhưng một chấn thương đã khiến anh ngồi ngoài nhìn các đồng đội thi đấu và giành chức vô địch.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Chivas de Guadalajara

Anh gia nhập đội bóng trẻ của thành phố quê hương Chivas de Guadalajara lúc chín tuổi. Hernández thi đấu cho đội B của CLB ở giải hạng 2 trong mùa bóng 2005-2006. Anh có màn ra mắt ấn tượng ở giải đấu bóng đá cao nhất México Apertura, khi tỉ số đã là 3-0 Hernández vào sân thay cho Omar Bravo ở phút 82 và ghi bàn thắng thứ tư của trận đấu chỉ sau 5 phút vào sân trong trận thắng 4-0 trước Necaxa F.C tại sân Estadio Jalisco. Bàn thắng ấn định tỉ số trong trận đấu cũng là bàn thắng duy nhất của anh trong bảy lần xuất hiện ở mùa giải 2006-07.
Anh ra sân 6 lần trong mùa bóng 2007-08 và 10 lần trong Apertura 2008 mà không có bàn thắng cho riêng mình. Nhưng giai đoạn sau, Hernández liên tục "nổ súng" đều đặn khi ghi bốn bàn trong mười lăm trận ở Clausura 2009. Còn ở Apertura 2009, anh đứng thứ 3 trong danh sách Vua phá lưới của mùa giải với mười một bàn thắng trong mười bảy trận ra sân. Năm 2010, anh tiếp tục thi đấu ấn tượng khi ghi 10 bàn / 11 trận ở giải vô địch quốc gia  và đứng đầu danh sách Vua phá lưới trước khi chuyển về Manchester United.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Manchester United

Câu lạc bộ nước Anh giàu truyền thống Manchester United hiện đang thi đấu ở giải Ngoại hạng lần đầu tiên phát hiện ra Hernández trong tháng 10 năm 2009, một trinh sát đã đi đến México vào tháng 12 và gửi về một bản báo cáo tích cực sau khi xem các trận đấu của anh. Do độ tuổi còn trẻ của Hernández, câu lạc bộ này ban đầu lên chỉ kế hoạch chờ đợi xem tài năng của Javier đến đâu trước khi thực hiện một động thái để ký hợp đồng với anh ta, nhưng với sự góp mặt vào đội tuyển quốc gia tại World Cup 2010, câu lạc bộ này đã vội vã ngồi vào bàn đàm phán. Trinh sát trưởng của United, Jim Lawlor, đã được gửi đến Mexico trong ba tuần vào tháng 2 và tháng 3 để xem Hernández thi đấu và nộp một báo cáo tích cực về anh ta, trước khi mời câu lạc bộ qua México để hoàn tất các thủ tục giấy tờ.
Vào ngày 8 tháng 4 năm 2010, anh ký hợp đồng thi đấu cho Manchester United với mức phí chuyển nhượng khoảng 6 triệu bảng Anh. Hernández sẽ chính thức gia nhập Bầy Quỷ Đỏ vào 1 tháng 7 năm 2010 nhưng anh đã ra mắt những Manucian (biệt danh của CĐV Man United) ngay trước trận thắng 3-2 trước Bayern Munich ở Old Trafford (Tứ kết Lượt về UEFA Champions League 2009-2010). Theo hợp đồng chuyển nhượng, Man United sẽ sang México để thi đấu giao hữu với C.D Guadalajara ngày 30 tháng 7 năm 2010; nhân dịp khánh thành sân vận động mới Estadio Movistar với sức chứa 45.000 chỗ của họ.
Hernández có màn ra mắt M.U vào ngày 28 tháng 7 năm 2010 ở trận đấu với MLS All Star trong Tour du đấu 2010 của United. Phút thứ 63 anh được vào sân từ băng ghế dự bị thay cho Nani và anh cũng có bàn thắng đầu tiên cho Quỷ đỏ với cú lốp bóng điệu nghệ qua đầu thủ môn Rimando từ đường chuyền dài của Fletcher. Hai ngày sau, Hernández ghi bàn thắng vào lưới Manchester United khi đang chơi trong một trận đấu giao hữu với câu lạc bộ cũ của mình, Chivas, anh bắt đầu trận đấu trong màu áo Chivas và ghi bàn chỉ sau tám phút. Anh chuyển sang M.U. vào hiệp hai nhưng cũng không thể ngăn chặn thất bại 3-2 cho United. Sau đó, Hernández đã ghi tiếp bàn thắng thứ ba trước mùa giải vào ngày 4 tháng 8 khi anh ra sân từ băng ghế dự bị trong hiệp hai và đóng góp bàn thắng thứ ba cho United trong chiến thắng 7-1 trước đội đội tuyển các ngôi sao của giải vô địch Ai len tại sân vận động Aviva mới được xây dựng.
Ngày 8 tháng 8 trong trận đấu với Chelsea tại Siêu cúp nước Anh Hernández cũng ra sân từ băng ghế dự bị trong hiệp hai và đóng góp vào một bàn thắng. Anh khéo léo chọn vị trí để nhận đường căng ngang từ Valencia nhưng vô tình sút trượt để bóng nảy lên trúng vào mặt rồi nhẹ nhàng bay vào lưới. Cuối cùng United có chiến thắng 3-1 để đoạt danh hiệu đầu tiên của mùa giải và đó cũng là chiếc cúp đầu tay của Javier kể từ khi anh gia nhập đội bóng. Sau đó vào ngày 16 tháng 8, anh có trận đấu đầu tiên tại Giải ngoại hạng Anh (Premier League) trước Newcastle trên sân nhà Old Trafford khi vào sân thay thế cho Wayne Rooney ở phút 63.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Real Madrid

Vào tháng 9 năm 2014 (ngày cuối cùng thị trường chuyển nhượng) Real Madrid hoàn tất thương vụ mượn Chicharito từ Manchester United. Anh chính thức khoác áo số 14 còn trống của Xabi Alonso để lại sau khi chuyển đến đầu quân cho Bayern Munich.
Sự nghiệp quốc tế > U-20 Mexico

Javier Hernández được gọi vào danh sách 21 cầu thủ đội U-20 quốc gia, tham dự FIFA World Cup U20 2007 tổ chức ở Canada và anh mặc chiếc áo số 11.
Sự nghiệp quốc tế > Đội tuyển Mexico

Ngày 30 tháng 9 năm 2009, trong trận đấu giữa Mexico 1-2 Colombia, Hernández có lần ra sân đầu tiên trong màu áo đội tuyển quốc gia, với 1 pha kiến tạo thành bàn. Anh thi đấu khá nổi bật trong chiến dịch vòng loại World Cup 2010 (bao gồm vòng loại và giao hữu trước thềm World Cup) của Mexico, khi liên tiếp lập công.
Anh được ra sân thi đấu lần đầu tại vòng chung kết World Cup 2010 vào ngày 11 tháng 6 năm 2010, sau khi được vào thay Guillermo Franco phút 73 trong trận hòa 1-1 giữa Nam Phi với Mexico. Trận đấu tiếp theo, anh lại vào sân từ ghế dự bị và xuất sắc ghi bàn mở tỉ số giúp Mexico đánh bại Pháp với tỉ số chung cuộc 2-0, nhận được đường chọc khe tinh tế từ Rafael Marquez, anh lừa qua thủ môn Hugo Lloris của đội bạn và kết thúc gọn gàng vào lưới trống. Bàn thắng này làm người ta liên tưởng đến ông nội anh, Tomas Balcazar, người cũng đã ghi bàn trong một trận đấu với Pháp ở World Cup 1954. Anh cũng được bầu chọn là Cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu. Ngày 27 tháng 6 năm 2010, Hernández đã có trận đấu đầu tiên ra sân trong đội hình một của mình tại một kỳ World Cup và có được bàn thắng tứ hai của mình tại giải đấu này, bằng cách đảo bóng lừa qua hậu vệ Martin Demichelis trước khi thực hiện một cú sút bằng chân trái vào góc cao nhưng đáng tiếc nó chỉ giúp Mexico có bàn thắng danh dự trong trận thua 3-1 ở vòng 16 trước Argentina. Theo các phân tích và thống kê của FIFA cho thấy Hernández là cầu thủ chạy nhanh nhất tại World Cup 2010, anh đạt tốc độ tối đa 32,15 km/giờ.
Hernández có thêm một bàn thắng khác trong trận đấu giao hữu với đương kim vô địch thế giới Tây Ban Nha vào ngày 11 tháng 8 năm 2010 trên sân nhà Azteca, anh ghi bàn ở phút thứ 12 nhưng Mexico đã không thể có được một trận thắng khi David Silva gỡ hòa cho đội khách đúng vào phút 90.
Tại World Cup 2018, anh chỉ có được một bàn thắng trong trận thắng 2-1 trước Hàn Quốc. Sau giải đấu này, anh chính thức chia tay đội tuyển quốc gia sau 10 năm gắn bó, tổng cộng anh đã thi đấu 109 trận và ghi được 52 bàn thắng.
Phong cách thi đấu

Javier Hernández có tốc độ, nhanh nhẹn và đọc tình huống rất tốt. Cựu đồng đội của Hernández là Jesús Padilla đã mô tả anh "tuyệt vời trong không chiến" (đánh đầu) mặc dù chiều cao khiêm tốn.
Không phải mẫu cầu thủ như Lionel Messi, Wayne Rooney hay Cristiano Ronaldo – những cầu thủ làm nên cả đội bóng, nhưng nếu nhận được sự hỗ trợ đắc lực từ các đồng đội, anh ấy sẽ sẵn sàng tỏa sáng.
Javier có nhiều nét tương đồng với Ole Gunnar Solskjaer, huyền thoại của Manchester United.
Sở hữu khả năng dứt điểm lạnh lùng, thường tỏa sáng trong các trận cầu lớn và có gương mặt trẻ thơ.
Cuộc sống cá nhân

Hernández là con trai của Javier Gutiérrez Hernández, người đã từng chơi cho Tecos và là một thành viên của đội tuyển Mexico tại World Cup 1986. Javier Gutiérrez Hernández đã bỏ công việc huấn luyện của mình tại đội dự bị của Guadalajara để xem Hernández chơi ở World Cup 2010 tại Nam Phi. Hernández cũng là cháu ngoại của cựu danh thủ Tomás Balcázar, người đã chơi cho C.D Guadalajara và tại World Cup 1954 cho đội tuyển Mexico. Theo một nguồn tin cho biết Hernández sẽ đưa toàn bộ gia đình sang Anh sinh sống, bao gồm cả Balcázar.
Trong thời gian anh còn thi đấu cho Guadalajara, anh đã học quản trị kinh doanh tại Universidad del Valle de Atemajac và sống với cha mẹ.
Cuộc sống cá nhân > Biệt danh

Hernández thường được gọi là Chicharito, có nghĩa là hạt đậu nhỏ. Còn bố anh Javier Gutiérrez Hernández cũng được mệnh danh là Chicharo (hạt đậu) vì có đôi mắt màu xanh lá cây giống màu của hạt đậu.
Thống kê sự nghiệp > Câu lạc bộ

| Câu lạc bộ | Mùa giải | Vô địch quốc gia> Hạng đấu | Vô địch quốc gia> Số trận | Vô địch quốc gia> Số bàn | Cúp quốc gia> Số trận | Cúp quốc gia> Số bàn | League Cup> Số trận | League Cup> Số bàn | Cúp châu lục> Số trận | Cúp châu lục> Số bàn | Other> Số trận | Other> Số bàn | Tổng cộng> Số trận | Tổng cộng> Số bàn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Guadalajara | 2006–07 | Primera División | 8 | 1 | 0 | 0 | — | — | 1 | 0 | 0 | 0 | 9 | 1 |
| Guadalajara | 2007–08 | Primera División | 6 | 0 | 0 | 0 | — | — | 4 | 0 | 1 | 0 | 11 | 0 |
| Guadalajara | 2008–09 | Primera División | 22 | 4 | 3 | 0 | — | — | 7 | 3 | 0 | 0 | 32 | 7 |
| Guadalajara | 2009–10 | Primera División | 28 | 21 | 0 | 0 | — | — | 0 | 0 | 0 | 0 | 28 | 21 |
| Guadalajara | Tổng cộng | Tổng cộng | 64 | 26 | 3 | 0 | — | — | 12 | 3 | 1 | 0 | 80 | 29 |
| Manchester United | 2010–11 | Premier League | 27 | 13 | 5 | 1 | 3 | 1 | 9 | 4 | 1 | 1 | 45 | 20 |
| Manchester United | 2011–12 | Premier League | 28 | 10 | 1 | 0 | 0 | 0 | 7 | 2 | 0 | 0 | 36 | 12 |
| Manchester United | 2012–13 | Premier League | 22 | 10 | 6 | 4 | 2 | 1 | 6 | 3 | — | — | 36 | 18 |
| Manchester United | 2013–14 | Premier League | 24 | 4 | 1 | 1 | 5 | 4 | 5 | 0 | 0 | 0 | 35 | 9 |
| Manchester United | 2014–15 | Premier League | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | — | — | — | — | 2 | 0 |
| Manchester United | 2015–16 | Premier League | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | — | — | 3 | 0 |
| Manchester United | Tổng cộng | Tổng cộng | 103 | 37 | 13 | 6 | 11 | 6 | 29 | 9 | 1 | 1 | 157 | 59 |
| Real Madrid (mượn) | 2014–15 | La Liga | 23 | 7 | 2 | 1 | — | — | 8 | 1 | 0 | 0 | 33 | 9 |
| Bayer Leverkusen | 2015–16 | Bundesliga | 28 | 17 | 3 | 4 | — | — | 9 | 5 | — | — | 40 | 26 |
| Bayer Leverkusen | 2016–17 | Bundesliga | 26 | 11 | 2 | 1 | — | — | 8 | 1 | — | — | 36 | 13 |
| Bayer Leverkusen | Tổng cộng | Tổng cộng | 54 | 28 | 5 | 5 | — | — | 17 | 6 | — | — | 76 | 39 |
| West Ham United | 2017–18 | Premier League | 28 | 8 | 2 | 0 | 3 | 0 | — | — | — | — | 33 | 8 |
| West Ham United | 2018–19 | Premier League | 25 | 7 | 1 | 0 | 2 | 1 | — | — | — | — | 28 | 8 |
| West Ham United | 2019–20 | Premier League | 2 | 1 | — | — | 0 | 0 | — | — | — | — | 2 | 1 |
| West Ham United | Tổng cộng | Tổng cộng | 55 | 16 | 3 | 0 | 5 | 1 | — | — | — | — | 63 | 17 |
| Sevilla | 2019–20 | La Liga | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | 299 | 114 | 26 | 12 | 16 | 7 | 66 | 19 | 2 | 1 | 409 | 153 |
↑  Bao gồm InterLiga, Cúp FA và Cúp bóng đá Đức
↑  Bao gồm Cúp Liên đoàn bóng đá Anh
↑  Bao gồm Copa Libertadores, Copa Sudamericana, North American SuperLiga, UEFA Champions League và UEFA Europa League
↑  Bao gồm Primera División playoffs, Siêu cúp Anh, Siêu cúp châu Âu và Giải vô địch thế giới các câu lạc bộ
Thống kê sự nghiệp > Quốc tế

| Đội tuyển quốc gia | Năm | Số trận | Số bàn |
| --- | --- | --- | --- |
| Mexico | 2009 | 1 | 0 |
| Mexico | 2010 | 19 | 11 |
| Mexico | 2011 | 13 | 12 |
| Mexico | 2012 | 10 | 5 |
| Mexico | 2013 | 14 | 7 |
| Mexico | 2014 | 13 | 3 |
| Mexico | 2015 | 8 | 4 |
| Mexico | 2016 | 10 | 3 |
| Mexico | 2017 | 11 | 4 |
| Mexico | 2018 | 7 | 1 |
| Mexico | 2019 | 2 | 1 |
| Tổng cộng | Tổng cộng | 108 | 51 |
Giải thưởng

Guadalajara
Mexican Primera División: Apertura 2006
Manchester United
Premier League: 2010–11, 2012–13
Siêu cúp Anh: 2010
Real Madrid
Giải vô địch thế giới các câu lạc bộ: 2014
Mexico
Cúp Vàng CONCACAF: 2011
CONCACAF Cup: 2015
Cá nhân
Mexican Primera División Balón de Oro – Best Striker: Bicentenario 2010
Giải thưởng Sir Matt Busby: 2010–11
Bundesliga Idol: 2015
Bundesliga - Đội hình tiêu biểu: 2015–16
Bundesliga - Cầu thủ xuất sắc nhất tháng: 11/2015, 12/2015, 01/2016, 9/2016, 02/2017
CONCACAF - Cầu thủ xuất sắc nhất năm: 2015
CONCACAF - Đội hình tiêu biểu: 2015
CONCACAF Gold Cup - Chiếc giày vàng: 2011
CONCACAF Gold Cup MVP: 2011
IFFHS Most Popular Player of the CONCACAF: 2011
Hernández trong trận đấu ra mắt Manchester United.
Isolepis venustula

| Isolepis venustula> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Isolepis
Loài (species): I. venustula
Danh pháp hai phần
Isolepis venustula Kunth 
Isolepis venustula là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Kunth mô tả khoa học đầu tiên năm 1837.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Isolepis venustula”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Hán Ai Đế

Hán Ai Đế (chữ Hán: 漢哀帝; 26 TCN – 1 TCN) tên thật là Lưu Hân (劉欣) là vị Hoàng đế thứ 13 của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông ở ngôi từ năm 7 TCN đến năm 1 TCN.
Thân thế

Lưu Hân là con của Định Đào Cung vương Lưu Khang, con trai Hán Nguyên đế, hoàng đế thứ 10 của nhà Hán - em ruột của Hán Thành Đế, hoàng đế thứ 11 của nhà Hán, tức là cháu gọi Thành Đế bằng bác. Mẹ ông là Đinh cơ. Do Hán Thành Đế không có con trai nên khi Lưu Hân mới 3 tuổi đã được cho vào cung, lập làm thái tử.
Năm 24 TCN, cha Lưu Hân là Lưu Khang qua đời, ông được lên kế tục làm Định Đào vương khi mới ba tuổi.
Năm 20 TCN, Lưu Hân cùng chú là Trung Sơn vương Lưu Hưng đến triều kiến Hán Thành đế. Lưu Hân tuân theo tông pháp đưa phó tướng, trung úy. Hán Thành đế hài lòng cho ông là kỳ tài, cộng thêm bà nội của ông là Định Đào vương thái hậu Phó thị có quan hệ tốt với Chiêu nghi Triệu Hợp Đức nên Hợp Đức xin Thành đế lập Lưu Hân làm thái tử. Thành đế vốn sủng ái Triệu Chiêu nghi nên nghe theo, phong người tôn thất khác là Sở Hiếu vương lên thay làm Định Đào vương, rồi giữ ông lại lập làm Hoàng thái tử.
Cai trị

Năm 7 TCN Thành Đế qua đời, tháng 4 năm đó, Lưu Hân được Hoàng thái hậu Vương Chính Quân lập lên ngôi tức là Hán Ai Đế. Khi đó ông 19 tuổi.
Ai đế tôn Vương thái hậu làm Thái hoàng thái hậu nương nương, tôn hoàng hậu của Thành đế là Triệu Phi Yến làm Hoàng thái hậu nương nương, tôn mẹ là Đinh cơ làm Cung hoàng hậu.
Giống như Thành Đế, Hán Ai Đế được đánh giá là hôn quân trong lịch sử Trung Quốc. Triều đình Tây Hán đang suy sụp, Ai Đế chỉ ham tửu sắc không màng chính sự. Đặc biệt, ông còn sủng ái một nam cận thần tên là Đổng Hiền.
Thấy tình hình nghiêm trọng, Bào Tuyên dâng sớ lên Ai Đế nói rằng nhân dân đang gặp phải họa "bảy cái mất và bảy cái chết". Bảy cái mất là:
Lụt lội
Hạn hán mất mùa
Thuế khóa nặng nề
Lao dịch tăng
Tham quan ô lại, cường hào nhiều
Giặc cướp
Quân địch quấy nhiễu
Bảy cái chết là:
Quan lại tàn bạo giết dân
Cai ngục giết phạm nhân
Cường hào giết người vô tội
Giặc cướp giết người lấy của
Dân thù hận giết nhau
Dân đói mà chết
Bệnh tật chết nhiều người
Hán Ai Đế bỏ ngoài tai kiến nghị của Bào Tuyên, đày Tuyên đi làm lính thú.
Qua đời

Năm 1 TCN, Hán Ai Đế vì tửu sắc quá độ nên qua đời khi mới 24 tuổi, ở ngôi được 6 năm, được truy thụy hiệu là Hán Hiếu Ai hoàng đế táng tại Nghĩa Lăng. Trong thời gian ở ngôi, ông dùng 3 niên hiệu:
Tuy Hòa (7 TCN)
Kiến Bình (6 TCN - 3 TCN).
Nguyên Thọ (2 TCN - 1 TCN).
Trước khi Ai Đế lên ngôi, họ Vương nắm quyền chi phối triều đình. Khi Ai Đế được lập, các ngoại thích mới nhà Ai Đế gồm họ Phó, họ Phó nổi lên tranh chấp quyền lực khiến họ Vương phải rút đi. Nhưng lúc Ai Đế qua đời, họ Vương nhanh chóng đoạt lại quyền hành.
Ai Đế chết không có con nối dõi, Vương Mãng cho lập con của Trung Sơn Hiếu vương Lưu Hưng là Lưu Khản lên ngôi, là Hán Bình Đế.
Gia đình

Tổ phụ: Hán Nguyên Đế Lưu Thích
Tổ mẫu: Cung hoàng thái hậu Phó thị
Sinh phụ: Cung hoàng Lưu Khang
Sinh mẫu: Cung hoàng hậu Đinh thị
Hậu phi:
Hiếu Ai hoàng hậu Phó thị, cháu họ của Cung hoàng thái hậu Phó thị.
Chiêu nghi Đổng thị (? - 1), em gái của sủng thần Đổng Hiền.
Chú thích

↑  Đặng Huy Phúc, sách đã dẫn, tr 77
↑  Đặng Huy Phúc, sách đã dẫn, tr 78
↑  Đây vốn là niên hiệu của Hán Thành Đế, đến đây, Hán Ai Đế tiếp tục sử dụng từ tháng 4 đến tháng 12 năm 7 TCN
Nghĩa Lăng ngày nay.
Tối hậu thư của Bourne

| Tối hậu thư của Bourne  |
| --- | --- |
Áp phích chiếu rạp của phim
Đạo diễn: Paul Greengrass
Kịch bản:  Tony Gilroy  Scott Z. Burns  George Nolfi 
Cốt truyện:  Tony Gilroy 
Dựa trên: The Bourne Ultimatum của Robert Ludlum
Sản xuất:  Frank Marshall  Patrick Crowley  Paul L. Sandberg 
Diễn viên:  Matt Damon  Julia Stiles  David Strathairn  Scott Glenn  Paddy Considine  Édgar Ramírez  Albert Finney  Joan Allen 
Quay phim: Oliver Wood
Dựng phim: Christopher Rouse
Âm nhạc: John Powell
Hãng sản xuất:  MP BETA Productions  The Kennedy/Marshall Company  Ludlum Entertainment 
Phát hành: Universal Pictures
Công chiếu:  25 tháng 7 năm 2007 (2007-07-25) (ArcLight Hollywood)  3 tháng 8 năm 2007 (2007-08-03) (Mỹ)  
Thời lượng: 115 phút
Quốc gia:  Đức  Mỹ 
Ngôn ngữ: Tiếng Anh
Kinh phí: 110 triệu USD
Doanh thu: 442,8 triệu USD
Tối hậu thư của Bourne (tên gốc tiếng Anh: The Bourne Ultimatum) là phim điện ảnh hành động hồi hộp năm 2007 của Mỹ do Paul Greengrass đạo diễn dựa trên cuốn tiểu thuyết gốc The Bourne Ultimatum của nhà văn Robert Ludlum. Phần kịch bản do Tony Gilroy, Scott Z. Burns và George Nolfi đảm nhiệm, dựa trên cốt truyện của cuốn sách. Tối hậu thư của Bourne là phần phim thứ ba của loạt phim Bourne, và là phần tiếp theo của The Bourne Identity (2002) và The Bourne Supremacy (2004) đồng thời cũng là phần cuối cùng trong trilogy hay nhất của loạt phim. Phần phim thứ tư với tựa đề The Bourne Legacy được công chiếu vào tháng 8 năm 2012, là phần ngoại truyện của Bourne nhưng lấy thời gian song song với phần 3 của loạt phim. Phần phim thứ năm mang tên Siêu điệp viên Jason Bourne được công chiếu vào tháng 7 năm 2016.
Matt Damon tiếp tục trở lại với vai diễn nhân vật chính là cựu sát thủ bị mất trí nhớ của CIA Jason Bourne. Phim bắt đầu bằng đoạn tiếp theo của phần trước, khi Bourne đang chạy trốn khỏi sự truy bắt của cảnh sát tại Moskva, Nga. Nhà sản xuất là Frank Marshall, Pat Crowley và Paul L. Sandberg.
Tối hậu thư của Bourne do hãng Universal Pictures sản xuất và phát hành vào 3 tháng 8 năm 2007, và đạt doanh thu 442 triệu USD toàn cầu, đồng thời cũng là phim điện ảnh có doanh thu cao nhất của Matt Damon mà anh vào vai chính. Mặc dù cả ba phần phim đầu đều đạt doanh thu cao và nhận được nhiều lời khen ngợi, nhưng Tối hậu thư của Bourne là phim duy nhất được đề cử và chiến thắng ở cả ba hạng mục là Dựng phim xuất sắc nhất, Hòa âm hay nhất và Biên tập âm thanh xuất sắc nhất trong lễ trao giải lần thứ 80 của giải Oscar.