Suy ngẫm về Triết học Tiên khởi
Các tự luận > Tự luận VI: Về sự tồn tại của các đối tượng vật chất và sự khác biệt thực sự giữa tâm thức và thể xác

Trong Tự luận VI, Descartes bàn về sự tồn tại tiềm tàng của vật chất bên ngoài bản thân và Chúa trời. Đầu tiên, ông thiết lập rằng những đối tượng như vật có thể tồn tại đơn giản chỉ vì Chúa trời có khả năng tạo ra chúng.
...ít nhất tôi cũng biết chắc rằng chúng tồn tại, do chúng là đối tượng nghiên cứu của toán học thuần túy, mà trong khía cạnh đó thì tôi có thể hình dung về chúng một cách rõ ràng và xác thực. Do không có nghi ngờ gì rằng Chúa trời sở hữu quyền năng sáng tạo ra mọi đối tượng mà tôi có thể hình dung về chúng một cách xác thực, và tôi chưa bao giờ cho điều gì là không thể đối với Ngài, trừ khi tôi gặp một mâu thuẫn trong khi cố gắng hình dung về nó một cách đúng đắn.
Descartes, Tự luận VI: Về sự tồn tại của các đối tượng vật chất và sự khác biệt thực sự giữa tâm thức và thể xác
Biết rằng sự tồn tại của các đối tượng đó là có thể, Descartes dựa vào sự phổ biến của các hình ảnh trí óc để tìm cách chứng minh. Để làm điều này, ông phân biệt giữa hiểu biết thuần túy và hình dung. Hiểu biết là một cái gì đó được hiểu nhưng không được nhìn thấy trong trí óc. Còn các hình dung là những gì được nhìn thấy như là các bức ảnh trong trí óc. Ông giải thích bằng ví dụ sau đây:
Khi tôi có một hình dung, chẳng hạn về một hình tam giác, tôi không chỉ hiểu rằng nó là một hình có biên là 3 đoạn thẳng, mà tôi còn "nhìn" các đoạn thẳng đó như thể chúng được trình bày trước con mắt của tâm thức tôi. Và đó là cái mà tôi gọi là hình dung. Còn khi tôi nghĩ về một đa giác một nghìn cạnh, tôi hiểu rằng đó là một hình có một nghìn phía cũng như khi tôi hiểu rằng một tam giác là một hình có ba phía. Nhưng tôi không thể hình dung được các cạnh này hay "nhìn" chúng như thể chúng đang được đặt trước mắt tôi.
Descartes, Tự luận VI: Về sự tồn tại của các đối tượng vật chất và sự khác biệt thực sự giữa tâm thức và thể xác
Tuy nhiên, Descartes chưa đưa ra chứng minh rằng các đối tượng ngoại vi tồn tại, ông mới chỉ ra rằng sự tồn tại của chúng có thể được giải thích một cách thuận  tiện bằng quá trình trí óc đó. Để đạt được chứng minh này, đầu tiên ông xem lại các tiền đề cho các "Tự luận" - rằng không thể tin tưởng các giác quan, và rằng những gì ông được dạy "bởi thiên nhiên" không có mấy tín nhiệm. Tuy nhiên, ông nhìn các luận cứ này trong một ngữ cảnh mới; sau khi viết "Tự luận I", ông đã chứng minh sự tồn tại của chính ông và của một vị Chúa trời hoàn hảo. Do vậy, Descartes nhanh chóng nhảy đến các chứng minh về sự phân chia giữa thể xác và tâm thức và về sự tồn tại của các sự vật vật chất:
Chứng minh rằng thể xác là tách biệt với tâm thức
Chúa trời có thể tạo bất cứ cái gì mà tôi có thể nhận thức một cách rõ ràng và xác thực.
Nếu Chúa tạo một thứ gì đó để nó độc lập với một thứ khác, chúng sẽ tách biệt với nhau.
Tôi hiểu một cách rõ ràng và xác thực về sự tồn tại của tôi như là một thực thể tư duy (mà không đòi hỏi sự tồn tại của một thể xác).
Do vậy, Chúa trời có thể tạo một thực thể tư duy độc lập với thể xác.
Tôi hiểu một cách rõ ràng và xác thực về thể xác của tôi như là một thứ mở rộng (mà nó không đòi hỏi một tâm thức).
Do vậy, Chúa trời có thể tạo một thể xác độc lập với tâm thức.
Do vậy, tâm thức của tôi là một thực tại tách biệt khỏi thể xác của tôi.
Vậy tôi (một thực thể tư duy) có thể tồn tại mà không cần một thể xác.
Chứng minh về thực tại của các sự vật vật chất ngoại vi
Do các giác quan của mình mà tôi có một "xu hướng mạnh" tin vào thực tại của các sự vật vật chất bên ngoài.
Chúa trời hẳn đã tạo tôi với bản chất đó.
Nếu các sự vật vật chất độc lập không tồn tại, thì Chúa là một kẻ lừa dối.
Nhưng Chúa không phải là kẻ lừa dối.
Vậy, các sự vật vật chất tồn tại và chứa đựng các tính chất bản chất của chúng.
Sau khi sử dụng hai luận cứ này để xua đi thuyết duy ngã và chủ nghĩa hoài nghi, Descartes dường như đã thành công trong việc định nghĩa thực tại thành ba phần: Chúa trời (vô hạn), các tâm thức, và các sự vật vật chất (hai loại sau đều hữu hạn). Ông kết thúc bằng bàn luận về các chi tiết khác về thực tại mà một số người có thể xem là các mâu thuẫn, chẳng hạn các cảm giác tại các chi bị cụt, bệnh phù (dropsy) và các giấc mơ.