stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Chiến tranh Việt – Xiêm (1718)
Công bố mới

Tác giả Lê Hương trong Sử Cao Miên (Sài Gòn, 1970, tr. 168) đã căn cứ vào cuốn A History of South-East Asia của D.G.E Hall) để viết rằng:
Theo Trương Minh Đạt, tác giả sách Nghiên cứu Hà Tiên, thì trong nhiều sử Việt, chỉ thấy việc Mạc Cửu thua chạy mà thôi. Bởi ông là một thương gia, và trong thời gian lập trấn thị Hà Tiên, từ sau năm 1708 cho đến năm 1718, nếu ông có thành lập được quân đội, thì đó cũng chỉ là một đội quân non trẻ (tr. 407).
Cũng theo nhà nghiên cứu này, thì mặc dù cuốn A History of South-East Asia là một công trình nghiên cứu rất công phu, có chất lượng, song có một số niên đại lịch sử có liên quan đến đất Hà Tiên, theo ông, chưa được chính xác lắm. Nhất là năm Giáp Ngọ (1914) và Ất Vị (1715), không hề có trận Xiêm tấn công vào Hà Tiên như xưa nay đã ngộ nhận (tr. 409). Và thi sĩ Đông Hồ (trong sách Hà Tiên Mạc thị sử) cũng đã nhầm lẫn khi cho rằng quân Xiêm tấn công Mang Khảm (Hà Tiên) vào năm 1674, bắt ông Cửu và gia quyến sang Xiêm. Bởi khi đó Mạc Cửu còn ở Nam Vang, và năm 1674, ở Hà Tiên không xảy ra biến cố quan trọng. Mãi đến năm 1718, theo Gia Định thành thông chí (mục Lũng Kỳ Giang), thì mới xảy ra biến loạn như đã kể trên.
Chú thích

↑  Ayutthaya là danh xưng của triều đại trị vì nước Thái Lan lúc bấy giờ. Tên gọi Xiêm, Siam dễ gây nhầm lẫn.
↑  Con của Nặc Thu, đã được cha truyền ngôi.
↑  Theo Việt Nam sử lược thì: Đô đốc Phiên trấn (Gia Định) là Trần Thượng Xuyên và Phó tướng Trấn Biên (Biên Hòa) là Nguyễn Cửu Phú phát binh sang giúp (tr. 331). Đại Nam liệt truyện Tiền biên ghi tương tự (tr. 253).
↑  Đây là chức quan ở Ayutthaya, Xiêm. Sau này cũng có người mang danh hiệu này là Rama I và Bodin.
1 2  Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên, Quyển 3, tr. 307-308
↑  Lũng Kỳ, nay thuộc Vương quốc Campuchia. Khi Mạc Cửu mới đến phương Nam làm chức Ốc nha (tên chức quan) cho Cao Miên, khai khẩn và chiếm cứ đất này, rồi chiêu tập người Việt, người Hoa, người Cao Miên, người Đồ Bà (Chà Và) đến ở, lập nên làng xóm chợ búa. Khi quân Xiêm sang xâm lấn, Người vợ của Mạc Cửu là Bùi Thị Lẫm (người xã Đồng Môn trấn Biên Hòa) đương có thai, đêm mồng 7 tháng 3 năm Mậu Tuất (1718), sinh ra Mạc Thiên Tứ tại đây.
↑  Theo Trịnh Hoài Đức, Gia Định thành thông chí [liên kết hỏng]
↑  A History of South-East Asia (Lịch sử Đông Nam Á), xuất bản lần đầu ở Luân Đôn, 1955. Ở Việt Nam được in lại 2 lần: 1968 ở Sài Gòn và 1997 ở Hà Nội.
↑  Xem thêm dẫn chứng của Trương Minh Đạt trong Nghiên cứu Hà Tiên, tr. 76-79 & 391-410.
Cardiophorus montanus

| Cardiophorus montanus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Cardiophorus
Loài (species): C. montanus
Danh pháp hai phần
Cardiophorus montanus Bland, 1864 
Cardiophorus montanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bland miêu tả khoa học năm 1864.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Kızılkoyunlu, Haymana

| Kızılkoyunlu |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
KızılkoyunluVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Ankara
Huyện: Haymana
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 255 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 06860 
Mã điện thoại: 312 
Kızılkoyunlu là một xã thuộc huyện Haymana, tỉnh Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 255 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Ankara”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Riccia americana

| Riccia americana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Marchantiophyta
Lớp (class): Marchantiopsida
Bộ (ordo): Marchantiales
Họ (familia): Ricciaceae
Chi (genus): Riccia
Loài (species): R. americana
Danh pháp hai phần
Riccia americana M. Howe, 1899 
Riccia americana là một loài rêu trong họ Ricciaceae. Loài này được M. Howe mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Riccia americana”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2014.
Schematiza apicicornis

| Schematiza apicicornis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Schematiza
Loài (species): S. apicicornis
Danh pháp hai phần
Schematiza apicicornis Jacoby, 1893 
Schematiza apicicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Jacoby miêu tả khoa học năm 1893.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
(17623)

(17623) 1995 WO42 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện qua chương trình tiểu hành tinh Beijing Schmidt CCD ở trạm Xinglong ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 30 tháng 11 năm 1995.
Ban Đệ (định hướng)

Ban Đệ có thể là:
Ban Đệ (Ngao Hán) (班第; ? - 1647): Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Trát Tát Khắc Đa La Quận vương của Mông Cổ Ngao Hán bộ, Ngạch phò của Cố Luân Ngao Hán Công chúa - con gái trưởng của Hoàng Thái Cực.
Ban Đệ (Khoa Nhĩ Thấm) (班第; ? - 1710), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Trát Tát Khắc Đạt Nhĩ Hãn Thân vương của Mông Cổ Khoa Nhĩ Thấm bộ, Ngạch phò của Cố Luân Đoan Mẫn Công chúa - con gái nuôi của Thuận Trị.
Ban Đệ (Thai cát) (班第; ?－1726): Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Thai cát của Mông Cổ Khoa Nhĩ Thấm bộ, Ngạch phò của Cố Luân Thuần Hi Công chúa - con gái nuôi của Khang Hi.
Ban Đệ (quan viên nhà Thanh) (班第, 1664 - 1775), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, người Mông Cổ Tương Hoàng kỳ, quan viên nhà Thanh. Bị phản quân Chuẩn Cát Nhĩ bao vây, tự vẫn tuẫn quốc, được truy thụy "Nghĩa Liệt".
Ban Đệ (Lý phiên viện Thị lang) (班第 hay 班迪, ? - 1700): Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, người Mông Cổ, quan viên nhà Thanh, Ngạch phò của Hương quân - con gái thứ 12 của Hoàng Thái Cực.
Ban Đệ (Nại Mạn kỳ): Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Trát Tát Khắc Đa La Đạt Nhĩ Hãn Quận vương của Nại Mạn kỳ thời Thanh.
Ban Đệ (Mậu Minh An kỳ): Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Bối lặc của Mậu Minh An kỳ thời Thanh.
Ban Đệ (Thổ Mặc Đặc): Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Trát Tát Khắc Cố Sơn Bối tử của Thổ Mặc Đặc hữu dực kỳ thời Thanh.
Ban Đệ (Đồ Hãn bộ trung tả dực tả kỳ): Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Trát Tát Khắc Đa la Bối lặc của Trát Tát Khắc Đồ Hãn bộ trung tả dực tả kỳ thời Thanh.
Ban Đệ (Đồ Hãn bộ trung hữu dực mạt thứ kỳ): Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị, Trát Tát Khắc Nhất đẳng Thai cát của Trát Tát Khắc Đồ Hãn bộ trung hữu dực mạt thứ kỳ thời Thanh.
Chuanjiesaurus

| Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata 
Nhánh: Craniata
 
Phân ngành (subphylum): Vertebrata
Phân thứ ngành (infraphylum): Gnathostomata
Liên lớp (superclass): Tetrapoda
Nhánh (clade): Dinosauria
Chi (genus): Chuanjiesaurus Fang Pang Lu et al, 2000
Chuanjiesaurus là một chi khủng long, được Fang Pang Lu et al mô tả khoa học năm 2000.
Chú thích

↑  “Dinosaur Genera List”. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2015.
Echites agglutinatus

| Echites agglutinatus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Apocynaceae
Chi (genus): Echites
Loài (species): E. agglutinatus
Danh pháp hai phần
Echites agglutinatus Jacq. 
Echites agglutinatus là một loài thực vật có hoa trong họ La bố ma. Loài này được Jacq. mô tả khoa học đầu tiên năm 1760.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Echites agglutinatus”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Bambusa amahussana

| Bambusa amahussana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Bambusa
Loài (species): B. amahussana
Danh pháp hai phần
Bambusa amahussana Lindl., 1835 
Bambusa amahussana là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Lindl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1835.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Bambusa amahussana”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Sao chổi lớn

Sao chổi lớn năm 1577, tranh gỗ, trên bầu trời Praha
Một sao chổi lớn là một sao chổi mà trở nên rất sáng. Không có định nghĩa chính thức; thường thuật ngữ này gắn với các sao chổi như Sao chổi Halley, mà đủ sáng để các nhà quan sát bình thường cũng nhận thấy dù không tìm kiếm chúng, và trở nên nổi tiếng bên ngoài cộng đồng thiên văn. Sao chổi lớn khá hiếm; trung bình, chỉ một sao chổi lớn xuất hiện trong một thập niên. Mặc dù sao chổi được đặt tên chính thức sau khi phát hiện ra nó, các sao chổi lớn đôi khi cũng được nhắc đến trong năm mà chúng xuất hiện, sử dụng công thức "Sao chổi lớn của...", tiếp theo là năm.
Nguyên nhân

Phần lớn các sao chổi không bao giờ đủ sáng để được nhìn thấy bằng mắt thường, và thường đi qua bên trong hệ Mặt Trời mà không ai biết trừ các nhà thiên văn học. Tuy nhiên, thỉnh thoảng một sao chổi có thể đủ sáng để nhìn thấy bằng mắt thường, và thậm chí hiếm hơn nữa khi nó trở nên sáng chói hơn cả các ngôi sao sáng nhất. Các yêu cầu cho điều này xảy ra là: sao chổi có một hạt nhân lớn và còn hoạt động, khoảng cách tiếp cận gần với Mặt Trời, và đường đi gần với Trái Đất. Một sao chổi đạt cả ba tiêu chí này sẽ chắc chắn là rất ngoạn mục. Đôi khi, một sao chổi không đạt một tiêu chí vẫn rất ấn tượng. Ví dụ, sao chổi Hale–Bopp có một hạt nhân cực kỳ lớn và hoạt động mạnh, nhưng không tiếp cận gần Mặt Trời, nhưng nó vẫn trở thành sao chổi cực kỳ nổi tiếng và được quan sát cặn kẽ. Tương tự, sao chổi Hyakutake là một sao chổi khá nhỏ, nhưng nó xuất hiện rất sáng trên bầu trời vì nó đi qua rất gần Trái Đất.
Nguyên nhân > Kích cỡ và độ hoạt động của hạt nhân

Hạt nhân sao chổi có kích thước khác nhau từ vài trăm mét đến nhiều kilômét. Khi chúng tiếp cận mặt trời, một lượng lớn khí và bụi được hạt nhân sao chổi đẩy ra ngoài, do sự nung nóng của mặt trời. Một yếu tố quyết định đến độ sáng của sao chổi là độ lớn và mức độ hoạt động của hạt nhân của nó. Sau nhiều lần quay trở lại bên trong Hệ Mặt Trời, các sao chổi sẽ trở nên cạn kiệt các vật liệu dễ bay hơi và do đó ít sáng hơn sao chổi lần đầu tiên đi qua Hệ mặt trời.
Sự sáng chói đột ngột của sao chổi 17P/Holmes năm 2007 cho thấy tầm quan trọng của hoạt động của hạt nhân đối với độ sáng của sao chổi. Vào ngày 23-24 tháng 10 năm 2007, sao chổi này đột ngột bùng nổ, làm cho nó sáng lên gấp 500 nghìn lần. Nó bất ngờ sáng lên từ một cấp sao biểu kiến khoảng 17 tới độ sáng cấp 2.8 trong một khoảng thời gian ngắn chỉ 42 giờ, làm cho nó có thể nhìn thấy được bằng mắt thường. Tất cả các hoạt động này đã tạm thời khiến 17P thành vật thể sáng lớn nhất (theo bán kính) trong Hệ Mặt trời mặc dù hạt nhân của nó được ước tính chỉ có đường kính khoảng 3,4 km.
Nguyên nhân > Đi gần Mặt Trời

Độ sáng của một vật phản xạ đơn giản tỷ lệ nghịch với bình phương khoảng cách của nó tới Mặt Trời. Tức là, nếu khoảng cách của đối tượng đến Mặt Trời giảm đi một nửa, độ sáng của nó sẽ tăng gấp 4 lần. Tuy nhiên, quy luật về độ sáng sao chổi khác đi, do chúng thải ra một lượng lớn khí dễ bay hơi mà sau đó cũng phản xạ ánh sáng mặt trời và cũng có thể phát sáng. Độ sáng của chúng gần như tỷ lệ nghịch với lập phương khoảng cách của chúng tới mặt trời, có nghĩa là nếu khoảng cách của sao chổi tới Mặt trời giảm đi một nửa, nó sẽ trở nên sáng hơn gấp tám lần.
Điều này có nghĩa là độ sáng đỉnh của sao chổi phụ thuộc đáng kể vào khoảng cách tới Mặt trời. Đối với hầu hết các sao chổi, khoảng cách cận nhật của quỹ đạo nằm ngoài quỹ đạo Trái Đất. Bất kỳ sao chổi nào tiếp cận Mặt Trời đến trong vòng 0,5 AU hoặc ít hơn có thể có cơ hội trở thành một sao chổi lớn.
Nguyên nhân > Đi gần Trái Đất

Đối với một sao chổi trở nên nổi bật, nó cũng cần phải đi sát qua Trái Đất. Sao chổi Halley, thường rất sáng khi đi vào khu trong của Hệ Mặt trời mỗi 76 năm, nhưng trong lần xuất hiện năm 1986, khoảng cách tiếp cận gần nhất của nó với Trái Đất gần như là xa nhất có thể. Sao chổi này tuy có thể nhìn thấy bằng mắt thường, nhưng không rõ nét. Mặt khác, sao chổi Hyakutake (C/1996 B2) rất nhỏ và mờ nhạt, khi xuất hiện lại rất sáng và nổi bật do khoảng cách đến Trái Đất rất gần vào tháng 3 năm 1996. Lần đi qua Trái Đất của sao chổi này là một trong những lần tiếp cận Trái Đất gần nhất của sao chổi trong lịch sử.
Danh sách các sao chổi lớn

.
Unnamed – 373–372 BC
Sao chổi Halley – 87 BC
Sao chổi Caesar – 44 BC
Sao chổi Halley – 12 BC
Sao chổi Halley – 1066
X/1106 C1
Sao chổi lớn năm 1264
Sao chổi lớn năm 1402
Sao chổi lớn năm 1556
Sao chổi lớn năm 1577
Sao chổi lớn năm 1618
Sao chổi lớn năm 1680
Sao chổi lớn năm 1744
Sao chổi lớn năm 1811
Sao chổi lớn năm 1819
Sao chổi lớn năm 1843
Sao chổi Donati – 1858
Sao chổi lớn năm 1861
Sao chổi Coggia – 1874
Sao chổi lớn năm 1882
Sao chổi lớn năm 1901
Sao chổi lớn tháng 1 năm 1910
Sao chổi Halley – 1910
Sao chổi Skjellerup–Maristany – 1927
Sao chổi Arend–Roland – 1957
Comet Seki-Lines – 1962[cần dẫn nguồn]
Comet Ikeya–Seki – 1965
Sao chổi West – 1976
Sao chổi Halley – 1986
Sao chổi Hyakutake – 1996
Sao chổi Hale-Bopp – 1997
C/2006 P1 – 2007
Sao chổi Lovejoy – 2011
Sao chổi lớn năm 1680 xuất hiện trên bầu trời Rotterdam, tranh vẽ của Lieve Verschuier
Sao chổi Halley trong lần trở lại năm 1986 có độ sáng thấp bất thường.
Scylaticus irwini

| Scylaticus irwini> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Phân bộ (subordo): Brachycera
Phân thứ bộ (infraordo): Asilomorpha
Liên họ (superfamilia): Asiloidea
Họ (familia): Asilidae
Chi (genus): Scylaticus
Loài (species): S. irwini
Danh pháp hai phần
Scylaticus irwini Londt, 1992 
Scylaticus irwini là một loài ruồi trong họ Asilidae. Scylaticus irwini được Londt miêu tả năm 1992. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Chú thích

↑  “Species of Asilidae”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012.
Chó Kuchi

Chó Kuchi hoặc chó chăn cừu Afghanistan là một giống chó chăn cừu ở Afghanistan, lấy tên của người Kuchi ở Afghanistan. Nó là một giống chó của những người du mục, bảo vệ các đoàn lữ hành và đàn cừu, dê, lạc đà và các vật nuôi khác chống lại chó sói, mèo lớn và kẻ trộm. Loài chó này đôi khi được biết đến như một biến thể địa phương của chó chăn cừu Trung Á và tình trạng của nó như là một giống riêng biệt còn đang được tranh cãi.
Sage Kuchi hoặc Sage Jangi là tên tiếng Ba Tư tiêu chuẩn của loài này, và tên Pashto của nó là De Kochyano Spai hoặc Jangi Spai, có nghĩa là "chó của những người du mục" và "chó chiến đấu". Loài này được tìm thấy xung quanh trung tâm và phía bắc của Afghanistan, Pakistan và các khu vực xung quanh ở Trung Á. Con chó vùng núi này chia sẻ nền tảng di truyền tương tự như chó Ovtcharka Trung Á (CAO).
Bởi vì loài chó này có liên hệ mật thiết với cuộc sống du mục ở những vùng xa xôi và thô sơ, nơi mà kỹ thuật nhân giống phương Tây không được sử dụng, rất khó để xác định một loại chó Kuchi "chính gốc". Chiến tranh và bất ổn chung trong khu vực cũng ảnh hưởng đến người Kuchi, trong đó nhiều người đã định cư quanh các thành phố, tạo ra nhiều cơ hội cho loài chó Kuchi giao phối với những con chó khác. Không có cơ quan tổ chức nào cho chó ở Afghanistan và một số chó Kuchi đã được xuất khẩu sang châu Âu.
Mô tả

Giống chó Kuchi sở hữu một kho gene rất phong phú, và những chú chó này thích nghi tốt với môi trường khác nhau. Điều này cũng đồng nghĩa với việc biểu hiện gene có thể khác nhau rất nhiều từ các cá thể chó khác nhau. Vì lý do đó, người quan sát không quen thuộc thường khó có thể xác định đặc điểm của một con chó Kuchi đích thực là gì, hoặc cá thể chó là loại chó Kuchi gì.
Nói chung, chó Kuchi có kích thước lớn và thường xuyên là những con chó khổng lồ, với một bộ lông có thể ngắn, trung bình hoặc dài, được hỗ trợ bằng một lớp lót dày. Chúng khác nhau về chiều cao, đạt từ 27 đến 32 inch (69 đến 81 cm) tính đến vai đối với con cái, và từ 28 đến 35 inch (71 đến 89 cm) và cao hơn nữa cho con đực. Trọng lượng của chúng dao động từ khoảng 84 đến 120 pound (38 đến 54 kg) đối với con cái và từ 88 đến 176 pound (40 đến 80 kg) và nặng hơn nữa cho con đực.
Hình dạng đầu của một con chó Kuchi có thể thay đổi từ đầu kiểu nêm, đến đầu hình cục gạch, hoặc đầu kiểu gấu. Đầu kiểu gấu thường được so sánh chủ yếu với những con chó giống núi. Đuôi của chúng thường có độ dài khoảng một phần ba chiều dài của chúng, và thường thẳng lên hoặc ở một góc nhỏ. Theo truyền thống, tai của chúng cụp gần như sát gốc.
Chó Kuchi là những con chó cao, với sống lưng thẳng, thường tạo thành một hình vuông với hai chân trước và sau. Cổ thường dài và dày, với nhiều da dư thừa rủ xuống từ chân hàm đến ngực. Đầu được hướng theo chiều ngang, hoặc ở một góc hướng xuống nhỏ, với đôi mắt nhìn thẳng về phía trước. Mõm khô và rất cơ bắp.
Cơ thể của chúng thường được bao phủ bởi những đốm đen không thể hiện qua lớp lông. Những đốm này cũng có thể che bên trong miệng, cầu mũi và bụng. Màu sắc của lông có nhiều loại, và màu không quan trọng để xác định giống hoặc loại chó Kuchi. Tương tự với chiều dài hoặc cấu trúc của lông. Thông thường, một dải lông sẽ dài hơn, có nhiều lông hơn bao phủ toàn bộ chiều dài của sống lưng, trong khi vùng cổ được một lớp lót dày và trơn che phủ, với lông dài hơn một chút so với phần còn lại của cơ thể.
Kích thước răng dao động từ nhỏ ở một số con cái, đến rất lớn ở con đực, với răng nanh thường vượt quá 1¼ inch. Hình dạng của răng nanh có thể tạo thành một cái móc có đế dày hơn và hướng vào bên trong miệng, hoặc có thể giống như răng của chó sói.
Chú thích

↑  “Afghan Shepherd – DogInfo411.com”. doginfo411.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 5 tháng 4 năm 2018.
Elatine brochonii

| Elatine brochonii |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Elatinaceae
Chi (genus): Elatine
Loài (species): E. brochonii
Danh pháp hai phần
Elatine brochonii Clavaud, 1883 
Elatine brochonii là một loài thực vật có hoa trong họ Elatinaceae. Loài này được Clavaud mô tả khoa học đầu tiên năm 1883.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Elatine brochonii”. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.
Cardiophorus moralesi

| Cardiophorus moralesi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Cardiophorus
Loài (species): C. moralesi
Danh pháp hai phần
Cardiophorus moralesi Cobos, 1958 
Cardiophorus moralesi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1958.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Bactrocera dorsalis

| Bactrocera dorsalis |
| --- | --- |


Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Insecta
Bộ:: Diptera
Họ:: Tephritidae
Chi:: Bactrocera
Loài:: B. dorsalis
Danh pháp hai phần
Bactrocera dorsalis (Hendel, 1912)


Bactrocera dorsalis
Các đồng nghĩa
 Dacus dorsalis
Ruồi đục trái Phương Đông (Danh pháp khoa học: Bactrocera dorsalis) là một loài ruồi trong họ ruồi đục trái Tephritidae. Đây là loài đặc hữu Đông Nam Á nhưng cũng được du nhập vào Hawaii, quần đảo Mariana và Tahiti. Đây là một trong các loài gây hại lớn trong chi Bactrocera phá hoại những loài cây có quả hoang dã và được trồng, là loài gây hại thứ nhì chỉ xếp sau B. papayae.
Loài này tương tự với các loài có quan hệ khá gần gũi B. carambolae, B. papayae, B. occipitalis, B. philippinensis và B. invadens trong kiểu màu sắc. Trên thực tế, bằng chứng khoa học gần đây cho thấy rằng B. papayae, B. invadens và B. philippinensis thuộc cùng một loài sinh học có tên B. dorsalis.
Con đực của loài này phản ứng mạnh với methyl eugenol và điều này được sử dụng để theo dõi và ước tính dân số.
 Chúng cũng là những loài thụ phấn và vãng lai quan trọng đến các loài lan rừng, Bulbophyllum cheiri và Bulbophyllum vinaceum, trong khu vực Đông Nam Á, trong đó thu hút loài ruồi này sử dụng methyl eugenol.
Đặc điểm

Trưởng thành ruồi màu nâu, kích thước 7mm, trên lưng ngực giữa có 2 vệt vàng dọc, lưng ngực sau có vệt vàng ngang, 3 vệt này xếp thành hình chữ "U". Bụng tròn giống bụng ong và cuối bụng nhọn. Phía lưng bụng có 2 vệt đậm đen hình chữ "T". Trứng ruồi hình trái dưa leo, dài 1mm, màu vàng nhạt. Ấu trùng dạng dòi, màu trắng, mới nở dài 1,5mm, đẫy sức có thể dài đến 8mm. Nhộng dạng nhộng bọc nằm trong kén hình trứng dài, màu nâu đỏ.
Vòng đời của ruồi từ 30 - 40 ngày: Trứng: 2 - 3 ngày → Dòi (sâu non): 10 - 18 ngày → Nhộng: 8 - 10 ngày → Trưởng thành: 10 - 20 ngày. Ruồi cái thường dùng bộ phận đẻ trứng chọc thủng vỏ trái và đẻ trứng vào trong vùng tiếp giáp giữa vỏ và thịt trái. Trứng được đẻ thành từng ổ từ 5 – 10 trứng. Dòi nở ra đục và ăn phần mềm trái, thải phân làm ô nhiễm trái, từ đó làm trái thối và rụng.
Đẫy sức dòi cắn vỏ chui ra búng mình rơi xuống đất làm nhộng. Ruồi đẻ trứng mạnh trong giai đoạn quả gần già đến chín. Ruồi phát sinh rộ bắt đầu từ cuối mùa khô, đầu mùa mưa và kéo dài cho đến hết mùa mưa. Ruồi ưa hoạt động trong vườn cây rậm rạp, um tùm.
Gây hại

Loài ruồi này là một loại côn trùng đa thực vì ngoài ổi chúng còn gây hại trên rất nhiều loại quả cây khác, như mận, táo, sapôche, đu đủ, xoài, thanh long, chôm chôm, mãng cầu xiêm... và là một dịch hại nguy hiểm đối với cây ăn quả vì sâu non sinh sống và gây hại trong quả. Ngoài tác hại trực tiếp, ruồi đục quả Phương Đông còn là đối tượng kiểm dịch thực vật của nhiều nước nhập khẩu sản phẩm quả tươi.
Ruồi cái thường dùng bộ phận đẻ trứng chọc thủng vỏ trái và đẻ trứng vào trong vùng tiếp giáp giữa vỏ và thịt trái. Vết chích rất nhỏ chỉ nhìn thấy nhờ vết mủ trái chảy ra. Dòi nở ra đục và ăn phần mềm trái, thải phân làm ô nhiễm trái, từ đó làm trái thối và rụng.
Chú thích

↑  Drew, R.A.I. & Raghu, S. (2002). The fruit fly fauna (Diptera: Tephritidae: Dacinae) of the rainforest habitat of the Western Ghats, India. The Raffles Bulletin of Zoology 50(2):327-352. PDF (with description of B. dorsalis, and key to Indian Bactrocera species)
↑  Current Status Bactrocera dorsalis Complex-Clarke... - NUCLEUS
nucleus.iaea.org/.../Current%20Status%20Bactrocera%20dorsalis%20Co...and references there in
↑  
Tan, K.H. and Serit, M. (1994) Adult population dynamics of Bactrocera dorsalis (Diptera: Tephritidae) in relation to host phenology and weather in two villages of Penang Island, Malaysia. Environmental Entomology 23(2): 267-275.
↑  Hee, A. K. W. & Tan, K. H. (2005) Bioactive fractions containing methyl eugenol-derived sex pheromonal components in haemolymph of the male fruit fly Bactrocera dorsalis (Diptera: Tephritidae). Bull. entomol. res. 95(6):615-620
↑  Tan, K.H., Nishida R. and Toong, Y.C. (2002) Bulbophyllum cheiri floral synomone lures fruit flies to perform pollination. J.Chem. Ecol. 28:1161-1172
↑  Tan, K. H., Tan, L. T. and Nishida, R. (2006) Floral phenyl propanoid cocktail and architecture of Bulbophyllum vinaceum orchid in attracting fruit flies for pollination. J. Chem. Ecol. 32:2429-2441.
Catocala rosea

| Catocala rosea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Catocala
Loài (species): C. rosea
Danh pháp hai phần
Catocala rosea Tutt, 1892 
Catocala rosea là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
(17621)

(17621) 1995 WD1 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Seiji Ueda và Hiroshi Kaneda ở Kushiro, Hokkaidō, Nhật Bản, ngày 16 tháng 11 năm 1995.