stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hymenophyllum intermedium
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hymenophyllum intermedium”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Ocnogyna denegrata

| Ocnogyna denegrata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Ocnogyna
Loài (species): O. denegrata
Danh pháp hai phần
Ocnogyna denegrata
Ocnogyna denegrata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Encalypta buxbaumioidea

| Encalypta buxbaumioidea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Encalyptales
Họ (familia): Encalyptaceae
Chi (genus): Encalypta
Loài (species): E. buxbaumioidea
Danh pháp hai phần
Encalypta buxbaumioidea T. Cao, C. Gao & X.L. Bai, 1990 
Encalypta buxbaumioidea là một loài rêu trong họ Encalyptaceae. Loài này được T. Cao, C. Gao & X.L. Bai mô tả khoa học đầu tiên năm 1990.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Encalypta buxbaumioidea”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Typha bavarica

| Typha × bavarica > Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Typhaceae
Chi (genus): Typha
Loài (species): T. bavarica
Danh pháp hai phần
Typha × bavarica  Graebn. in H.G.A.Engler 
Typha bavarica là một loài thực vật có hoa trong họ Typhaceae. Loài này được Graebn. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Typha bavarica”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Iris sari

| Iris sari> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Iridaceae
Chi (genus): Iris
Loài (species): I. sari
Danh pháp hai phần
Iris sari Schott ex Baker, 1876 
Iris sari là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được Schott ex Baker miêu tả khoa học đầu tiên năm 1876.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Iris sari”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Eugenia arthroopoda

| Eugenia arthroopoda> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Eugenia
Loài (species): E. arthroopoda
Danh pháp hai phần
Eugenia arthroopoda Baill. ex Drake, 1896 
Eugenia arthroopoda là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được Baill. ex Drake mô tả khoa học đầu tiên năm 1896.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Eugenia arthroopoda”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Tôn Lập Nhân

| Tôn Lập Nhân 孫立人 |
| --- | --- |
Tướng Tôn Lập Nhân
Biệt danh: "Rommel phương Đông"
Sinh: (1900-12-08)8 tháng 12, 1900 Jinnu, Lư Giang, Sào Hồ, An Huy
Mất: 19 tháng 11, 1990(1990-11-19) (89 tuổi) Đài Trung, Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc
Thuộc: Trung Hoa Dân Quốc
Năm tại ngũ: 1927 - 1955
Cấp bậc: Nhị cấp Thượng tướng
Chỉ huy: Lữ đoàn cảnh sát thuế Sư đoàn 38 Sư đoàn 1 Quân đoàn 1 mới Lục quân Trung Hoa Dân Quốc
Tham chiến: Trận Thượng Hải (1937) Trận Côn Lôn Quan Mặt trận Trung Hoa-Miến Điện-Ấn Độ
Tặng thưởng: Huân chương Vân Huy  Tập tin:Order of the British Empire military ribbon.gifKnight Commander, Order of the British Empire  Legion of Merit (U.S.)  Huân chương Thanh thiên bạch nhật
Tôn Lập Nhân (phồn thể: 孫立人; giản thể: 孙立人; bính âm: Sūn Lìrén) (8 tháng 12 năm 1900 – 19 tháng 11 năm 1990) là một tướng lĩnh Trung Hoa Dân quốc, nổi tiếng trong Chiến tranh Trung-Nhật và Nội chiến Trung Quốc. Ông có biệt danh "Rommel phương Đông". Quân đoàn 1 của ông được mệnh danh là "Thiên hạ đệ nhất quân đoàn" nhờ chiến công tiêu diệt nhiều quân Nhật nhất. Ông cũng có tên Tôn Trọng Năng (孫仲能, Sūn Zhòngnéng), tự Phủ Dân (孫撫民, Sūn Fǔmín).
Thời trẻ

Tôn Lập Nhân sinh tại Jinnu, Lư Giang, Sào Hồ, An Huy, tổ tiên là người Thư Thành. Trong phong trào Ngũ Tứ, ông tham gia đội tiên phong trong cuộc tuần hành tại Quảng trường Thiên An Môn. Cùng năm (1919), ông kết hôn với bà Cung Tịch Đào (龔夕濤) và năm 1920 vào Đại học Thanh Hoa học ngành xây dựng. Tôn chơi bóng rổ tại Thanh Hoa và trở thành ngôi sao. Ông dẫn đầu tuyển Trung Hoa giành huy chương vàng tại giải vô địch Viễn Đông năm 1921.
Được học bổng từ chương trình bồi thường chiến phí trong sự kiện Nghĩa Hòa Đoàn, ông hoàn tất năm cuối tại Đại học Purdue, Hoa Kỳ vào năm 1923, rồi tốt nghiệp 1924. Nhưng tại Mỹ, lý tưởng cách mạng đã thôi thúc ông bỏ văn học võ. Trung Hoa đang chìm trong nội chiến, Liên Xô và Nhật Bản cũng nhòm ngó lãnh thổ Trung Hoa. Tôn quyết định rằng trong thời loạn thì làm lính tốt hơn là làm một kỹ sư.
Ông nộp đơn vào Học viện Quân sự Virginia, cũng tại Hoa Kỳ, khai gian 4 tuổi để đủ tiêu chuẩn được nhận. Ông tốt nghiệp năm 1927 và gia nhập Cục Tài chính Quân đội Quốc dân dưới quyền Cục trưởng Tống. Trong Chiến tranh Trung-Nhật và Nội chiến Trung Quốc ở vùng Tây Bắc, Tôn Lập Nhân trở thành một viên tướng đắc lực của Quốc dân đảng.
Chiến tranh Trung-Nhật

Trong Trận Thượng Hải năm 1937, Tôn đang là Đại tá, đã chỉ huy đơn vị của mình là Trung đoàn cảnh sát thuế tham chiến. Ông bị trúng mảnh mìn, bị thương nặng. Sau khi hồi phục, Tôn dẫn quân quay lại tiền tuyến. Sau đó, Chính phủ Quốc dân thành lập Lữ đoàn Thuế muối Quốc dân với 8 trung đoàn. Đây là những đơn vị Quốc dân đảng tinh nhuệ được trang bị tốt nhất. Trên cơ sở đó 4 trên 8 trung đoàn được tổ chức thành Sư đoàn 38 do Tôn làm tư lệnh. Trung tâm huấn luyện đặt tại Đô Quân, Quý Châu.
Sau 2 năm huấn luyện, Sư đoàn 38 hành quân đến Miến Điện bảo vệ tuyến đường Miến Điện dưới quyền Đỗ Duật Minh. Tôn dẫn quân cứu viện 7,000 quân Anh bị quân Nhật bao vây trong Trận Yenangyaung. Dù không ngăn được quân Nhật cắt đứt tuyến đường Miến Điện, Tôn vẫn được tướng William Slim, Tư lệnh Quân đoàn 14 Anh, kính trọng tài năng. Tôn rút quân về Ấn Độ và trở thành một phần của 'Lực lượng X', biệt danh của các lực lượng Trung Hoa dưới quyền Joseph Stilwell. Vị tướng Hoa Kỳ chỉ huy các lực lượng liên hợp Hoa-Mỹ trên mặt trận "Trung Hoa-Miến Điện-Ấn Độ". Sư đoàn của Tôn làm tiên phong trong chiến dịch tái chiếm Bắc Miến năm 1943 và tái lập liên lạc với Trung Hoa qua tuyến đường Ledo.
Tại Đài Loan

Với tư cách Tư lệnh Bộ tư lệnh huấn luyện và Tư lệnh phòng thủ Đài Loan, năm 1947, Tôn dời một cơ sở huấn luyện đến Đài Loan, độc lập với cuộc nội chiến đang diễn ra. Tôn huấn luyện các đơn vị mới cho Chính phủ Quốc dân, hi vọng có thể thay đổi cục diện chiến tranh. Nhưng nỗ lực này đã quá muộn so với tình hình chiến trường, nhưng trong những sư đoàn được huấn luyện (Sư đoàn 201, Quân đoàn 80) được gửi đến Kim Môn tham gia phòng thủ cuộc tấn công của quân Cộng sản năm 1949. Đây cũng là tiền tuyến phòng thủ quân Cộng sản.
Năm 1950, Tôn được bổ nhiệm Tổng tư lệnh Lục quân Trung Hoa Dân Quốc, vẫn kiêm chức Tư lệnh Bộ Tư lệnh phòng thủ Đài Loan và Bộ Tư lệnh huấn luyện. Vì Tôn rất được người Mỹ tôn trọng và cũng có tin đồn rằng người Mỹ sẵn sàng giúp ông lật đổ Tưởng Giới Thạch, Tưởng và con trai là Tưởng Kinh Quốc rất muốn loại bỏ ông. Tôn bị đổi sang làm chức Trưởng cố vấn quân sự (chỉ có danh nghĩa) cho Tưởng Giới Thạch vào tháng 6 năm 1954, tước hết binh quyền của ông.
Năm 1950, Tưởng Kinh Quốc trở thành chỉ huy mật vụ, và giữ chức này tới năm 1965. Vốn được đào tạo tại Liên Xô, Tưởng Kinh Quốc bắt đầu áp dụng mô hình quân đội Liên Xô lên Quân đội Trung Hoa Dân Quốc, tái tổ chức và Xô viết hóa quân đội, các hoạt động và cơ cấu của Quốc dân đảng được đưa vào toàn thể quân đội. Người chống đối việc này là Tôn Lập Nhân, từng được đào tạo tại Học viện Quân sự Virginia tại Hoa Kỳ. Tưởng đạo diễn một phiên tòa gây tranh cãi và ra lệnh bắt giữ tướng Tôn Lập Nhân vào tháng 8 năm 1955, với cáo buộc âm mưu làm chính biến với sự hỗ trợ của CIA chống lại cha ông ta là Tưởng Giới Thạch và Quốc dân đảng. CIA bị cáo buộc là muốn giúp Tôn kiểm soát Đài Loan tự lập. Ông bị giam lỏng tại nhà tới khi được miễn tội vào ngày 20 tháng 3 năm 1988, không lâu sau cái chết của Tưởng Kinh Quốc. Ông mất tại nhà ở Đài Trung, thọ 89 tuổi (91 tuổi theo lịch Trung Hoa). Ông được an táng theo đúng nghi thức quân đội với sự hiện diện của Bộ trưởng Quốc phòng.
Thanh danh của ông được khôi phục năm 2001 sau một cuộc điều tra của chính phủ. Tháng 1 năm 2011, Tổng thống Mã Anh Cửu chính thức xin lỗi gia đình tướng Tôn Lập Nhân; nhà của ông tại Đài Trung cũng được chuyển thành một nhà tưởng niệm và bảo tàng. Tôn có hai con trai Tôn Thiên Bình (孫天平) và Tôn An Bình (孫安平, con gái là Tôn Trung Bình (孫中平) and Tôn Thái Bình (孫太平)), và người em gái là Tôn Bích Nhân (孫璧人).
Chú thích

↑
1 2  Peter R. Moody (1977). Opposition and dissent in contemporary China. Hoover Press. tr. 302. ISBN 0817967710. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2010.
↑  Jay Taylor (2000). The Generalissimo's son: Chiang Ching-kuo and the revolutions in China and Taiwan. Harvard University Press. tr. 195. ISBN 0674002873. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2010.
↑  Nançy Bernkopf Tucker (1983). Patterns in the dust: Chinese-American relations and the recognition controversy, 1949-1950. Columbia University Press. tr. 181. ISBN 0231053622. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2010.
↑  “Belated justice for Taiwanese war hero. Jan 23, 2011”. Lưu trữ bản gốc Tháng 1 29, 2011. Truy cập Tháng 1 29, 2011. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |ngày truy cập= và |archive-date= (trợ giúp)
↑  “Ma visit to war hero's former residence stirs gratitude, regret. The China Post. ngày 23 tháng 1 năm 2011”. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 9 năm 2012. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2012.
Tôn Lập Nhân và tướng Mountbatten.
Tôn Lập Nhân và chú voi Lâm Vượng nổi tiếng
Ocnogyna berytta

| Ocnogyna berytta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Ocnogyna
Loài (species): O. berytta
Danh pháp hai phần
Ocnogyna berytta
Ocnogyna berytta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Chất kháng vi sinh vật

Kháng sinh Penicillin, là một chất kháng vi sinh vật.
Thuốc kháng vi sinh vật là tác nhân giết chết các vi sinh vật hoặc ngăn chặn sự phát triển của chúng. Các loại thuốc kháng vi sinh vật có thể được nhóm lại theo các vi sinh vật mà chúng hoạt động chủ yếu chống lại. Ví dụ, kháng sinh được sử dụng chống lại vi khuẩn và thuốc kháng nấm được sử dụng chống lại nấm. Chúng cũng có thể được phân loại theo chức năng của chúng. Các tác nhân giết vi sinh vật được gọi là thuốc diệt vi sinh vật (microbicidal), trong khi những tác nhân chỉ ức chế sự phát triển của chúng được gọi là chất kìm hãm sinh học (biostatic). Việc sử dụng các loại thuốc kháng vi sinh vật để điều trị nhiễm trùng được gọi là hóa trị liệu kháng trùng, trong khi việc sử dụng các loại thuốc kháng khuẩn để ngăn ngừa nhiễm trùng được gọi là phòng bệnh kháng trùng.
Các loại thuốc kháng vi sinh vật chính là chất tẩy uế (thuốc kháng sinh không chọn lọc), loại thuốc này giết vi khuẩn trên các bề mặt không-phải-sinh-vật để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh, thuốc sát trùng (được sử dụng cho mô sống và giúp giảm nhiễm trùng phẫu thuật) và thuốc kháng sinh (tiêu diệt vi sinh vật trong cơ thể). Thuật ngữ "kháng sinh" ban đầu chỉ đề cập đến những chất với công thức có nguồn gốc từ vi sinh vật sống nhưng hiện nay cũng được áp dụng cho các kháng sinh tổng hợp, chẳng hạn như sulphonamide, hoặc fluoroquinolone. Thuật ngữ "kháng vi sinh vật" này thường được thu gọn lại thành kháng khuẩn (và nay thường được sử dụng như một từ đồng nghĩa cho họ bởi các chuyên gia y tế), nhưng thực chất ngữ cảnh của nó là rộng hơn vì bao gồm tất cả các chất kháng vi sinh vật. Các tác nhân kháng khuẩn có thể được chia nhỏ thành các tác nhân diệt khuẩn, giúp tiêu diệt vi khuẩn và các tác nhân kìm hãm vi khuẩn, giúp làm chậm hoặc ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn. Gần đây, những tiến bộ hơn nữa trong công nghệ kháng khuẩn đã dẫn đến các giải pháp có thể vượt ra ngoài chỉ đơn giản là ức chế sự phát triển của vi sinh vật. Thay vào đó, chẳng hạn như một số loại "miếng xốp" đã được phát triển để tiêu diệt vi khuẩn ngay khi tiếp xúc.
Chú thích

↑  “Antimicrobial”. Merriam-Webster Online Dictionary. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 2 tháng 5 năm 2009.
↑  “Antimicrobial Porous Media | Microbicidal Technology | Porex Barrier Technology”. www.porex.com. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2017.
Nova Venécia

| Nova Venécia |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 

  Hiệu kỳ

Nova VenéciaVị trí ở Brasil
Quốc gia:  Brasil
Bang: Espírito Santo
Vùng thuộc bang: Noroeste Espírito-Santense
Tiểu vùng: Nova Venécia
Diện tích
 • Tổng cộng: 1.448,289 km2 (559,188 mi2)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 46.080
 • Mật độ: 29/km2 (80/mi2)
Múi giờ: BRT (UTC-3)
 • Mùa hè (DST): BRST (UTC-2)
29830-000 
Mã điện thoại: 27 
Nova Venécia là một đô thị thuộc bang Espírito Santo, Brasil. Đô thị này có diện tích 1448,289 km², dân số năm 2007 là 46080 người, mật độ 29 người/km².
Odontites vulgaris

| Odontites vulgaris |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Orobanchaceae
Chi (genus): Odontites
Loài (species): O. vulgaris
Danh pháp hai phần
Odontites vulgaris Moench, 1794 
Odontites vulgaris là loài thực vật có hoa thuộc họ Cỏ chổi. Loài này được Moench mô tả khoa học đầu tiên năm 1794.
Olukyanı, Şanlıurfa

| Olukyanı |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
OlukyanıVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Şanlıurfa
Thành phố: Şanlıurfa
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 555 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Olukyanı là một xã thuộc thành phố Şanlıurfa, tỉnh Şanlıurfa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 555 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Şanlıurfa”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Melaneros proprius

| Melaneros proprius> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Lycidae
Chi (genus): Melaneros
Loài (species): M. proprius
Danh pháp hai phần
Melaneros proprius Bocáková, 1997 
Melaneros proprius là một loài bọ cánh cứng trong họ Lycidae. Loài này được Bocáková miêu tả khoa học năm 1997.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Funkiella hyemalis

| Funkiella hyemalis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Funkiella
Loài (species): F. hyemalis
Danh pháp hai phần
Funkiella hyemalis (A.Rich. & Galeotti) Schltr. 
Funkiella hyemalis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (A.Rich. & Galeotti) Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1920.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Funkiella hyemalis”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Encalypta daviesii

| Encalypta daviesii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Encalyptales
Họ (familia): Encalyptaceae
Chi (genus): Encalypta
Loài (species): E. daviesii
Danh pháp hai phần
Encalypta daviesii Dicks. ex With. Sm., 1804 
Encalypta daviesii là một loài rêu trong họ Encalyptaceae. Loài này được Dicks. ex With. Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1804.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Encalypta daviesii”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Chiêu liêu nghệ

| Chiêu liêu nghệ |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
nhánh:: Tracheophyta
nhánh:: Angiospermae
nhánh:: Eudicots
nhánh:: Rosids
Bộ:: Myrtales
Họ:: Combretaceae
Chi:: Terminalia
Loài:: T. nigrovenulosa
Danh pháp hai phần
Terminalia nigrovenulosa Pierre, 1886

Các đồng nghĩa
  Danh sách  Terminalia hainanensis  Exell, 1934  Terminalia obliqua  Craib, 1912  Terminalia triptera  Stapf, 1895  Terminalia tripteroides  Craib, 1912   
Chiêu liêu nghệ (danh pháp khoa học: Terminalia nigrovenulosa) là một loài thực vật có hoa trong họ Trâm bầu. Loài này được Pierre miêu tả khoa học đầu tiên năm 1886.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Terminalia nigrovenulosa”. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2013.
Iris schelkowinkowii

| Iris schelkowinkowii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Iridaceae
Chi (genus): Iris
Loài (species): I. schelkowinkowii
Danh pháp hai phần
Iris schelkowinkowii (Fomin) Fomin, 1907 
Iris schelkowinkowii là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được (Fomin) Fomin miêu tả khoa học đầu tiên năm 1907.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Iris schelkowinkowii”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Bướm vua

| Bướm vua |
| --- | --- |

Đực

Cái
Tình trạng bảo tồn
 Tương đối an toàn  (NatureServe)
Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Insecta
Bộ:: Lepidoptera
Họ:: Nymphalidae
Chi:: Danaus
Loài:: D. plexippus
Danh pháp hai phần
Danaus plexippus (Linnaeus, 1758)


Các đồng nghĩa
  Danh sách  Papilio plexippus Linnaeus, 1758  Danaus archippus (Fabricius, 1793)  Danaus menippe (Hübner, 1816)  Anosia plexippus Dyar, 1903 
Bướm vua hay bướm chúa (danh pháp hai phần: Danaus plexippus) là một loài bướm ngày thuộc phân họ Danainae, trong họ Nymphalidae. Có lẽ là loài bướm được biết đến nhiều nhất trên toàn Bắc Mĩ. Vào thế kỷ 19, nó cũng được tìm thấy ở New Zealand và cũng được biết ở Úc từ năm 1871.
Khóa phân loại

Bướm vua là một trong số các loài được Linnaeus mô tả trong cuốn Systema Naturae (Hệ thống Tự nhiên) năm 1758. Ban đầu loài này được xếp trong chi Papilio. Năm 1780, Jan Krzysztof Kluk xếp bướm vua vào chi mới Danaus và coi đây là loài điển hình của chi này.
Bướm vua rất giống hai loài khác, trước đây cùng thuộc phân chi Danaus (Danaus): Danaus cleophile phân bố ở Jamaica, Hispaniola và Danaus erippus phân bố ở phía nam của Nam Mỹ, khu vực sông Amazone. Nhộng của bướm vua có khác đôi chút so với nhộng của D. erippus, nhưng bướm trưởng thành gần như không thể phân biệt với nhau, do đó D. erippus thường được coi là một phân loài của bướm vua. Nhưng các phân tích về hình thái học, mtDNA 12S rRNA, nhiễm sắc thể c oxidase phân nhóm I, nuclear DNA 18S rRNA và chuỗi EF1 α do Smith et al. thực hiện năm 2005 đã chứng minh chúng là hai loài riêng biệt. Sự phân chia hai loài này mới xảy ra gần đây. Tổ tiên của D. erippus tách khỏi quần thể D. plexippus vào thế Pliocen. Lúc này, mực nước biển dâng cao và toàn bộ vùng thấp của đồng bằng Amazon không còn thích hợp cho bướm sinh sống.
Theo Smith et al. (2005), hai phân loài sau đây đã được công nhận:
D. p. plexippus, được Linnaeus mô tả năm 1758, là phân loài di cư từ Bắc Mỹ.
D. p. megalippe , được Jacob Hübner đặt tên khoa học năm 1826, là phân loài không di cư, chúng có mặt tại Florida và Georgia, qua Caribbe và Trung Mỹ đến tận sông Amazon. Có ba nhóm địa phương (thứ ) từng được coi là các phân loài nhưng nay căn cứ vào màu sắc đã được xếp vào phân loài D. p. megalippe :
D. p. m. forma leucogyne, do Arthur G. Butler đặt tên năm 1884
D. p. m. forma portoricensis, do A.H. Clark đặt tên năm 1941
D. p. m. forma tobagi, do A.H. Clark đặt tên năm 1941
Smith et al. không xem xét Danaus plexippus nigrippus trong nghiên cứu của ông. Theo Hay-Roe et al. (2007), đây cũng là một phân loài:
D. p. nigrippus, vào năm 1909 được Richard Haensch coi là thứ (forma): Danais  [sic] archippus f. nigrippus, phân bố ở Nam Mỹ, nam Nicaragua.
Từ nguyên

Danaus (Greek Δαναός) là chắt của thần Zeus, trong thần thoại là vua của Ai Cập hoặc Libya, đã lập nên Argos; Plexippus là một trong 50 con trai của Aegyptus, anh em sinh đôi với Danaus.
Trong tiếng Hy Lạp, plexippos (πληξιππος) nghĩa là "nài ngựa". Tại lần xuất bản thứ 10 của Systema Naturae, cuối trang 467, Linnaeus viết rằng cái tên Danai festivi, được chuyển sang từ chi cũ với tên Papilio plexippus, xuất phát từ tên các con trai của Aegyptus.
Mô tả

Cánh của bướm chúa có hoa văn màu cam và đen dễ nhận ra, với sải cánh khoảng 8,9 cm đến 10,2 cm (Loài bướm phó vương giống kích thước, màu sắc, hoa văn, nhưng có thể phân biệt bằng một cái vằn đen ngang qua cánh sau). Bướm cái có vân đậm hơn trên cánh, bướm đực có đốm ở giữa mỗi cánh sau là nơi pheromon được tiết ra. Con đực lớn hơn một chút so với con cái.
Giống như các loài côn trùng khác, bướm vua có sáu chân nhưng nó thường chỉ đi bằng bốn chân sau vì hai chân trước áp sát vào thân.
Trứng bướm vua ban đầu có màu trắng ngà, sau chuyển sang màu vàng nhạt, hình bán côn, dài, với khoảng 23 đường gờ chạy dọc..
Mỗi quả trứng nặng khoảng 0,46 mg, cao 1,2 mm và rộng 0,9 mm.
Sâu bướm có các sọc vàng, đen và trắng. Đầu chúng cũng có sọc màu vàng và đen. Chúng có hai cặp râu nằm ở hai phía thân. Sâu bướm đạt đến chiều dài 5 cm.
Nhộng có màu xanh với một dải màu đen vàng ở cuối bụng. Trên ngực, cánh và trên mắt cũng có những chấm vàng.
Phân bố

Tại Bắc Mỹ, bướm vua phân bố từ nam Canada đến bắc phần Nam Mỹ. Thỉnh thoảng chúng cũng sang đến Tây Âu theo đường vận chuyển hàng hải hoặc khi có điều kiện thời tiết và hướng gió phù hợp. Bướm vua cũng có mặt ở Bermuda, Hawaii, Solomon, New Caledonia, New Zealand, Úc, New Guinea, Sri Lanka, Ấn Độ, Azores và quần đảo Canary.
Di cư

Từ tháng 8, bướm vua từ Bắc Mỹ di cư xuống phương nam. Chúng quay về phương bắc vào mùa xuân.
Bướm vua là loài bướm duy nhất di cư theo cả hai hướng Bắc – Nam và Nam - Bắc như các loài chim. Tuy nhiên, do vòng đời của nó ngắn nên trong quá trình di cư không có cá thể nào trong đàn bướm sống sót. Chúng đẻ trứng trên suốt hành trình di cư.
Thời gian của mỗi hành trình vượt xa tuổi thọ bình quân của hầu hết các cá thể bướm vua. Bướm vua sinh ra vào đầu mùa hè có tuổi thọ ít hơn hai tháng. Thế hệ cuối cùng sinh ra trong mùa hè sẽ có một giai đoạn không sinh sản (giai đoạn đình sản), có thể kéo dài bảy tháng hoặc lâu hơn. Trong giai đoạn đình sản, bướm vua sẽ bay đến một địa điểm trú đông. Chúng không sinh sản cho đến khi rời điểm trú đông vào tháng hai hoặc tháng ba.
Để hoàn thành một chặng đường di cư, chúng phải trải qua 3 đến 4 đời. Bướm vua cũng là một trong số ít loài côn trùng có thể vượt qua Đại Tây Dương.
Môi trường sống

Bướm vua phân bố tại nhiều dạng môi trường sống, chẳng hạn như trên cánh đồng, đồng cỏ, công viên, các khu vườn, cây xanh và lề đường. Chúng trú đông trong các lùm cây lá kim.
Thức ăn của bướm trưởng thành

Bướm vua trưởng thành thường hút mật của các loài sau:
Apocynum cannabinum
Asclepias californica
Asclepias incarnata
Asclepias syriaca
Asclepias tuberosa
Aster sp.
Cirsium sp.
Daucus carota
Dipsacus sylvestris
Erigeron canadensis
Eupatorium maculatum
Eupatorium perfoliatum
Hesperis matronalis
Medicago sativa
Solidago sp.
Syringa vulgaris
Trifolium pratense
Vernonia altissima
Bướm đực cũng thường đậu trên đất ẩm, sỏi ướt để hấp thụ ẩm và chất khoáng, tập tính này được gọi là "tắm bùn". Chúng thậm chí còn thực hiện hành vi này trên các vết dầu ở vỉa hè.
Thức ăn của bướm trưởng thành > Minh họa vòng đời của bướm vua

Bướm đực xòe cánh để hấp dẫn con cái
Bướm vua đang giao phối
Bướm vua đẻ trứng trên cây Asclepias curassavica
Trứng bướm vua
Trứng bướm vua chụp gần
Sâu bướm giai đoạn đầu
Sâu bướm giai đoạn sau
Sâu bướm giai đoạn sau đang ăn lá
Sâu bướm đang hóa nhộng
Kén bướm vua giai đoạn đầu
Kén bướm vua giai đoạn sau
Bướm vua thoát ra từ kén
Bướm trưởng thành trên hoa Zinnia
Bướm vua trú đông