stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Chi Pu
Tranh cãi > Phát ngôn gây tranh cãi

"Nhiều khi em nghĩ rằng họ [người tẩy chay] có vấn đề gì về tâm lý hay không đó, về thần kinh hay không đó. [...] Khi mà người ta nhục mạ mình đến vậy, khi mà người ta nói rằng "im đi, đừng hát nữa". Oops! Em lại càng muốn hát."
–Phát ngôn gây tranh cãi của Chi Pu tại chương trình Social for Good.
Vào tháng 11 năm 2017, Chi Pu xuất hiện ở chương trình Bữa trưa vui vẻ được phát sóng trên VTV6, cô hát live và bị khán giả đánh giá tiêu cực trên sóng truyền hình, Chi Pu đã có phát ngôn gây tranh cãi: "Ở Việt Nam, cầm mic lên là ca sĩ rồi" hay "Từ hôm nay hãy gọi tôi là ca sĩ". Ngay sau đó cô đã nhận sự phản đối dữ dội từ đồng nghiệp và cộng đồng mạng Việt Nam dành nhiều đánh giá trái chiều về cô. Văn Mai Hương, sau khi bị người hâm mộ của Chi Pu dọa giết vì ý kiến của mình, giải thích rằng cô chỉ bất đồng với bình luận của Chi Pu: "Ở Việt Nam, cứ cầm mic là ca sĩ." Phát ngôn này đã gây tranh cãi do đã bị cắt xén và hiểu lầm thành "cứ cầm mic là ca sĩ." Thực chất thì phát ngôn đầy đủ của Chi Pu là: "Ở thị trường Hàn Quốc, nếu một người cầm mic lên hát, thì sẽ phân ra rất nhiều vai trò khác nhau: ca sĩ, idol... Nhưng ở Việt Nam, khi cầm mic lên hát thì đã gọi là ca sĩ rồi, không có một từ nào khác để nói về nghệ sĩ trình diễn [như Chi] cả.."
Vào cuối năm 2019, Chi Pu xuất hiện trên chương trình Social for Good cùng Trấn Thành và Đức Phúc. Trong chương trình, cô đã có phát ngôn được cho là xem thường khán giả khi gọi người tẩy chay là "lũ thần kinh" vì "cứ mãi đeo bám cuộc đời của cô". Video sau khi được đăng tải đã nhận về nhiều tranh cãi trái chiều trên các mạng xã hội.
Chi Pu cũng nhiều lần gây tranh cãi bằng những phát ngôn khác, như "nòng nọc là con của con cá", bỡn cợt khi nói đến những người bị xâm hại tình dục "chưa có kinh nghiệm bị hãm hiếp", "cái đám chửi Chi Pu" và "Oops! Em lại càng muốn hát".
Tranh cãi > Những tranh cãi khác

Chi Pu từng chụp những tấm ảnh ngồi lên và ôm hôn tượng Phật trong một chuyến du lịch, gọi Phật bằng những cụm từ như "em yêu anh Phật", "anh Phật ti to". Cô đã lên tiếng về vấn đề này, "Những hành động ngày nhỏ thiếu suy nghĩ này đã để lại ấn tượng không đẹp", cô thừa nhận. Chi Pu coi đây là lời cảnh tỉnh chính mình và tự nhắc nhở bản thân hoàn thiện hơn mỗi ngày.
Chi Pu cũng dính vào nhiều nghi án đạo nhái bìa các đĩa đơn và video âm nhạc. Vào ngày 9 tháng 4 năm 2021, sau khi cô đăng tải bộ ảnh mới lên trang cá nhân, một stylish có tên Quỳnh Anh đã tố cáo Chi Pu đạo nhái tác phẩm nghệ thuật của mình. Hay trong dự án thực hiện MV nhạc phim Thiên Thần Hộ Mệnh, hình ảnh ngồi trên mẫu ghế hoa đính đá cầu kỳ của Chi Pu cũng bị netizen nhắc là "y xì đúc" tạo hình quyền lực của CL trong sản phẩm Hello Bitches, được ra mắt từ 2015.
Chi Pu tiếp tục vướng nghi án "đạo nhái" concept của stylist người Nga - Salavat Kypere. Cụ thể Chi Pu diện "cả cây" đen phối với áo lót mỏng bên trong cùng chiếc áo khoác lông dày. Cách tạo dáng hững hờ cùng điểm nhấn là đôi boot cao ngang gối khiến Chi Pu thêm phần cuốn hút. Tuy nhiên, từ concept đến cách tạo dáng của người đẹp lại bị netizen cho rằng giống hệt stylist người Nga. Nếu ảnh của hot girl gốc Hà Thành vừa được đăng tải thì bộ ảnh của Salavat Kypere đã chụp từ tháng 4/2021 và được hãng Naked Wolfe đăng lại vào cùng thời điểm.
Bản thân Chi Pu được VTV chỉ mặt điểm tên trong phóng sự "Giá trị của danh xưng nghệ sĩ" vào năm 2021, và chương trình "Góc nhìn văn hóa- Xóa bỏ ca khúc phản cảm: Quyền lực trong tay khán giả" sau đó 1 năm, nói về ca khúc Sashimi, chương trình bình luận: "Cô gái này lần nào tung ra sản phẩm âm nhạc cũng gây bão dư luận nhưng đáng tiếc không phải khen mà là những bình luận tiêu cực. Nhiều nhà báo chuyên mảng âm nhạc đã nhận định đây là một video ca nhạc gợi dục, phản cảm với ca từ dung tục, sáo rỗng. Không ít nhạc sĩ đã phải thốt lên: Đây là rác". Ngay từ khi lên sóng, MV "Sashimi" của Chi Pu đã vấp phải tranh cãi. Khán giả cho rằng sáng tác Hứa Kim Tuyền dành cho Chi Pu có ca từ sáo rỗng, thậm chí thô tục. Cả lời lẫn tiêu đề bài hát đều khiến người nghe liên tưởng tới vấn đề nhạy cảm. Trước khi được phát hành, "Sashimi" của Chi Pu đã vướng những ồn ào. Ở poster quảng bá bài hát được tung ra ngày 1/9, Chi Pu vướng tranh cãi sao chép ý tưởng của Lisa. Khán giả chỉ ra kiểu tóc, trang phục, cách tạo dáng của Chi Pu giống Lisa trong đợt nữ ca sĩ quảng bá bài hát Lalisa.
Đời tư

Chi Pu từng có mối quan hệ tình cảm với nam ca sĩ Cường Seven trong 3 năm, nhưng vào năm 2013, cả hai đã công khai nói lời chia tay.
Người bạn thân thiết nhất của Chi Pu, mà cô cho rằng không chỉ là bạn thân mà còn là người thân, là ca sĩ Gil Lê. Cô từng nói: "Nếu không có Gil và bố mẹ Gil giúp đỡ, chắc tôi không tồn tại được lâu ở Sài Gòn ồn ào này. Tôi mang ơn gia đình Gil nhiều lắm vì sự bình yên và một tình cảm gia đình đúng nghĩa mà cả nhà đã mang lại cho tôi." Cô cho rằng, Gil Lê là một người bạn vô cùng quan trọng không thể thiếu.
Danh sách đĩa nhạc > Đĩa mở rộng

| Tựa | Chi tiết |
| --- | --- |
Love Story:  Phát hành: 28 tháng 10 năm 2017 (Hàn Quốc)  Hãng đĩa: Krazy Sound  Định dạng: Tải xuống kỹ thuật số
Ánh trăng nói hộ lòng tôi:  Phát hành: 28 tháng 5 năm 2020  Hãng đĩa: GOM Entertainment  Định dạng: Tải xuống kỹ thuật số
Đại chiến thiên thần và ác quỷ:  Phát Hành: 14 tháng 7 năm 2020  Hãng Đĩa: GOM Entertainment  Định Dạng: Tải xuống kỹ thuật số
Go Everywhere See Everything:  Phát Hành: 1 tháng 9 năm 2020  Hãng Đĩa: GOM Entertainment  Định Dạng: Tải xuống kỹ thuật số
Danh sách đĩa nhạc > Đĩa đơn

| Năm | Tựa |
| --- | --- |
2012: "Hát cho tình bạn" (với 5S Online)
2014: "Tada Xmas" (với Gil Lê)
2015: "Shining Star" (với Gil Lê)
2015: "Stay with Me"
2016: "Ngày bồng bềnh"
2017: "Đón xuân tuyệt vời" (với Hoàng Thùy Linh)
2017: "Từ hôm nay (Feel Like Ooh)"
2017: "Cho ta gần hơn (I'm in Love)"
2017: "Em sai rồi anh xin lỗi em đi (#ESRAXLED)"
2017: "Talk to Me (Có nên dừng lại)"
2018: "Đoá hoa hồng (Queen)"
2018: "Mời anh vào Team em"
2019: "Kid Mah" (với Palmy)
2019: "Anh ơi ở lại"
2019: "Em nói anh rồi (#BIDIBADIBIDIBU)"
2019: "Shh! Chỉ ta biết thôi"
2020: "Cung đàn vỡ đôi"
2020: "Mơ anh"
2022: "Black Hickey" (8/8/2022)
2022: "Sashimi" (9/9/2022)
2022: "Miss Showbiz" (12//2022)
2023: "Hoa dưới Mặt Trời" (30/11/2023)
2024: Finding You (23/5/2024)
Danh sách phim > Phim điện ảnh

| Năm | Tựa | Vai | Đạo diễn | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013 | Cô gái trên tầng thượng | Vai chính | Lê Hoàng |  Phim ngắn |
| 2013 | Thần tượng | Minh Tú | Quang Huy |  |
| 2014 | My Sunshine | Q | Lê Hà Nguyên |  Phim ngắn |
| 2014 | Hương ga | Diệu (lúc nhỏ) | Ngô Quốc Cường |  |
| 2014 | Chung cư ma | Ngọc | Văn M. Phạm |  |
| 2015 | Mune: Chiến binh Mặt Trăng | Glim | Alexandre Heboyan, Benoît Philippon | Lồng tiếng Việt |
| 2015 | Yêu | Nhi | Việt Max |  |
| 2016 | Vệ sĩ Sài Gòn | Thi | Ochiai Ken |  |
| 2018 | Lala: Hãy để em yêu anh | Hà Mi | Han Sang-hee |  |
| 2019 | Yêu nhầm bạn thân | Chính mình | Chayanop Boonprakob |  |
| 2019 | Chị chị em em | Bảo Nhi | Kathy Uyên |  |
| 2022 | Mười: Lời nguyền trở lại | Chi Pu | Danny Đỗ |  |
| 2023 | Người Mặt Trời | Triệu | Timothy Linh Bùi |  |
Danh sách phim > Phim truyền hình

| Năm | Tựa phim | Vai | Kênh | Thể loại |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2010 | Bộ tứ 10A8 | Lớp trưởng 10A7 | VTV3 | Sitcom |
| 2013 | Giọt nước rơi | Linh | VTV3 | Phim truyền hình |
| 2013 | Giấc mơ hạnh phúc | Hương | VTV1 | Phim truyền hình |
| 2013–2015 | 5S Online | Nana công chúa | VTV6 | Sitcom |
| 2015 | Vẫn có em bên đời | Trang | HTV7 | Phim truyền hình |
| 2016 | Tỉnh giấc tôi thấy mình trong ai | Hoàng Đan | YouTube | Web drama |
| 2019 | Mối tình đầu của tôi | Hạ Linh | VTV3 | Phim truyền hình |
Danh sách phim > Video âm nhạc > Diễn xuất

| Năm | Tựa | Nghệ sĩ |
| --- | --- | --- |
| 2011 | Nếu Không Có Anh Ta | Khánh Phương |
| 2012 | Ngày Mới Ngọt Ngào | Miu Lê |
| 2012 | Môi Xinh | Tâm Tít |
| 2012 | Beautiful Girl | Cường Seven, Mr. A |
| 2013 | You & I | Cường Seven |
| 2013 | Như Vậy Đi | Nhật Thu, Mr. A |
| 2013 | Đừng Bỏ Mặc Anh | Hồ Vĩnh Anh |
| 2014 | I Love You Everyday | Ngô Kiến Huy |
| 2015 | Đâu Đâu Cũng Là Em | Phú Luân |
| 2015 | Buông Đôi Tay Nhau Ra | Sơn Tùng M-TP |
| 2016 | Một Năm Mới Bình An | Sơn Tùng M-TP |
Danh sách phim > Video âm nhạc > Ca hát

| Năm | Tựa |
| --- | --- |
2012: Hát Cho Tình Bạn
2013: Tiểu Thư Cá Tính
2014: V
2014: Sẵn Sàng Bùng Nổ Yan Generation
2014: TADA XMAS
2015: Stay With Me
2015: Khi Chúng Ta Trẻ
2015: Shining Star
2016: Ngày Bồng Bềnh
2017: Từ Hôm Nay (Feel Like Ooh)
2017: Cho Ta Gần Hơn (I'm In Love)
2017: Em Sai Rồi Anh Xin Lỗi Em Đi
2017: Talk To Me (Có Nên Dừng Lại)
2018: Đóa Hoa Hồng (Queen)
2018: Mời Anh Vào Team Em
2019: Anh Ơi Ở Lại
2019: Em Nói Anh Rồi (BIDIBADIBIDIBU)
2019: Shh! Chỉ Ta Biết Thôi
2019: คิดมาก (Kid Mak)
2019: Shining Star
2020: Cung Đàn Vỡ Đôi
2020: Mơ Anh
2022: Black Hickey
2022: Sashimi
2023: Hoa Dưới Mặt Trời
2024: Finding You
Danh sách phim > Chương trình truyền hình

| Năm | Chương trình/ Cuộc thi | Vai trò | Phát sóng trên | Ghi chú | Nguồn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2014 | Bếp chiến | Khách mời | YanTV |  |  |
| 2014 | Lớp học vui nhộn | Khách mời | Yeah1TV | Số 45 |  |
| 2014 | Hello | Khách mời | Yeah1TV |  |  |
| 2014 | Radio 88.8 | Khách mời | YanTV |  |  |
| 2014 | Đừng để tiền rơi | Người chơi | VTV3 | Tập ngày 27 tháng 11 |  |
| 2014 | Bữa trưa vui vẻ (17/11) | Khách mời | VTV6 |  |  |
| 2015 | Bước nhảy hoàn vũ | Thí sinh | VTV3 |  |  |
| 2015 | Chung sức | Người chơi | HTV7 | Tập 1 |  |
| 2015 | Ghế không tựa | Khách mời | VTV6 | Tập ngày 4 tháng 10 |  |
| 2015 | Bản tin Wazzup | Khách mời | YanTV | Tập 21 |  |
| 2015 | Chuyện Showbiz | Khách mời | VTVCab 12 |  |  |
| 2015 | Ơn giời cậu đây rồi! | Người chơi | VTV3 | Mùa 2, tập 5 |  |
| 2015 | Là chính tôi | Khách mời | YanTV | Tập 4 |  |
| 2015 | Chỉ có thể là Yan+ | VJ | YanTV |  |  |
| 2015 | Bữa trưa vui vẻ | Khách mời | VTV6 | Tập ngày 5 tháng 11 |  |
| 2016 | Người bí ẩn | Người chơi | HTV7 | Mùa 3, tập 4 |  |
| 2016 | Giọng ải giọng ai | Người chơi | HTV7 | Mùa 1, tập 4 |  |
| 2016 | Hành trình bất ngờ | Khách mời | VTV9 | Số 4 |  |
| 2016 | Lần đầu tôi kể | Khách mời | HTV2 |  |  |
| 2016 | Đàn ông phải thế | Người chơi | HTV7 | Mùa 2, tập 11 |  |
| 2016 | Giọng hát Việt nhí | Dẫn chương trình | VTV3 |  |  |
| 2016 | D Stars | Khách mời | VTVCab 7 |  |  |
| 2016 | Bữa trưa vui vẻ | Khách mời | VTV6 | Tập ngày 14 tháng 12 |  |
| 2016 | Cafe sáng cuối tuần | Khách mời | VTV3 | Tập ngày 3 tháng 1 |  |
| 2017 | Bữa trưa vui vẻ | Khách mời | VTV6 | Tập ngày 19 tháng 11 |  |
| 2017 | Người bí ẩn | Người chơi | HTV7 | Mùa 4, tập 4 |  |
| 2017 | Biệt tài tí hon | Khách mời | VTV3 | Tập 10 |  |
| 2018 | Người đi xuyên tường | Người chơi | VTV3 | Mùa 2, tập 10 |  |
| 2018 | Hoa hậu Việt Nam | Ca sĩ khách mời | VTV9 | Đêm chung khảo phía Nam |  |
| 2019 | Ô hay gì thế này | Người chơi | VTV3 | Tập 3 |  |
| 2019 | Sóng xuân 19 | Khách mời | HTV2 |  |  |
| 2019 | Quý ông đại chiến | Khách mời | VTV3 | Mùa 1, tập 7 |  |
| 2019 | Hoa hậu Thế giới Việt Nam | Ca sĩ khách mời | VTV1 | Đêm chung kết |  |
| 2020 | Chi Pu's Greatest Show | Ca sĩ/Nhà sản xuất | YouTube |  |  |
| 2020 | Hoa hậu Việt Nam | Ca sĩ khách mời | VTV6 | Đêm thi Người đẹp Biển - Người đẹp Du lịch |  |
| 2022 | Street Dance Việt Nam | Đội trưởng | HTV7 |  |  |
| 2023 | Tỷ tỷ đạp gió rẽ sóng (Mùa 4)  (Với tên "Đạp Gió 2023") | Người chơi | Mango TV (Trung Quốc) |  |  |
| 2023 | Hoa hậu Hòa bình Việt Nam | Ca sĩ khách mời |  | Đêm chung kết |  |
Thành tích > Giải thưởng và đề cử > Quốc tế

| Giải thưởng | Năm | Hạng mục | Đề cử cho | Kết quả | Ref |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Asia Artist Awards | 2016 | Rising Star Award | Chi Pu | Đoạt giải |  |
| WebTVAsia Awards | 2016 | Most Popular Online Drama | Tỉnh giấc tôi thấy mình trong ai | Đoạt giải |  |
| WebTVAsia Awards | 2019 | Best Concept Music Video of the Year | Anh ơi ở lại | Đoạt giải |  |
| WebTVAsia Awards | 2019 | Best Dance Music Video of the Year | Em nói anh rồi | Đề cử |  |
| WebTVAsia Awards | 2019 | Branded Video of the Year | Em nói anh rồi | Đề cử |  |
| Weibo TV and Internet Video Summit | 2023 | Outstanding Entertainer of the Year | Đạp gió | Lọt vào danh sách |  |
Thành tích > Giải thưởng cuộc thi, chương trình

| Cuộc thi / Chương trình | Kết quả | Giải phụ | Ref |
| --- | --- | --- | --- |
| Liên hoan đàn Organ Thành phố Hà Nội 2003 | Giải nhất |  |  |
| Miss Teen Vietnam 2009 | Top 20 |  |  |
| Bước nhảy Hoàn vũ 2015 | Cúp đồng |  |  |
| V Heartbeat tháng 5/2019 | Chiến thắng |  |  |
| Đạp gió 2023 | Hạng 6 |  Sân khấu xuất sắc – Shut Up And Dance  Nghệ sĩ đột phá |  |
Thành tích > Danh hiệu

| Đơn vị | Danh hiệu | Ref |
| --- | --- | --- |
| Forbes | Forbes Asia: 100 Digital Stars (12/2020) |  |
| Forbes | Forbes Vietnam: 20 Ngôi Sao Trên Mạng Xã Hội (12/2020) |  |
| YouTube | Nữ ca sĩ có video âm nhạc đạt Top 1 Trending YouTube nhiều nhất Việt Nam (5 video âm nhạc) |  |
| YouTube | Nữ ca sĩ có video âm nhạc đạt Top 1 Trending YouTube lâu nhất Việt Nam (11 ngày) – Anh ơi ở lại |  |
Lương tối thiểu

Người biểu tình kêu gọi tăng lương tối thiểu như một phần của nỗ lực "Chiến đấu vì 15 đô la" để yêu cầu mức lương tối thiểu 15 đô la mỗi giờ trong năm 2015.
Mức lương tối thiểu là mức thù lao thấp nhất mà người sử dụng lao động có thể trả cho người lao động của họ một cách hợp pháp - giá sàn mà người lao động không thể bán sức lao động của họ với giá thấp hơn. Hầu hết các quốc gia đã đưa ra luật lương tối thiểu vào cuối thế kỷ 20.
Các mô hình cung và cầu cho thấy có thể có tổn thất phúc lợi và việc làm từ tiền lương tối thiểu. Tuy nhiên, nếu thị trường lao động ở trạng thái độc quyền (chỉ có một người sử dụng lao động có sẵn đang tuyển dụng), tiền lương tối thiểu có thể làm tăng hiệu quả của thị trường. Đã có tranh luận về tác động đầy đủ của tiền lương tối thiểu.
Phong trào đòi tiền lương tối thiểu trước tiên được thúc đẩy như một cách để ngăn chặn sự bóc lột công nhân trong áo len, bởi những người sử dụng lao động được cho là có quyền lực thương lượng không công bằng đối với họ. Theo thời gian, tiền lương tối thiểu được coi là một cách để giúp các gia đình có thu nhập thấp hơn. Luật pháp quốc gia hiện đại thực thi tư cách thành viên công đoàn bắt buộc quy định mức lương tối thiểu cho các thành viên của họ lần đầu tiên được thông qua tại New Zealand và Úc vào những năm 1890.
Mặc dù luật lương tối thiểu có hiệu lực trong nhiều khu vực pháp lý, sự khác biệt về quan điểm tồn tại về lợi ích và hạn chế của mức lương tối thiểu. Những người ủng hộ mức lương tối thiểu nói rằng nó làm tăng mức sống của người lao động, giảm nghèo, giảm bất bình đẳng và tăng tinh thần. Ngược lại, những người phản đối mức lương tối thiểu nói rằng nó làm tăng nghèo đói, tăng thất nghiệp (đặc biệt là những người lao động chưa có kinh nghiệm hoặc thiếu kinh nghiệm) và gây thiệt hại cho các doanh nghiệp, bởi vì mức lương tối thiểu quá cao đòi hỏi các doanh nghiệp phải tăng giá sản phẩm hoặc dịch vụ của họ để đáp ứng chi phí tăng thêm khi trả lương cao hơn  và một số công nhân lương thấp "sẽ không thể tìm được việc làm... [và] sẽ bị đẩy vào hàng ngũ của những người thất nghiệp."
Parapoynx badiusalis

| Parapoynx badiusalis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Parapoynx
Loài (species): P. badiusalis
Danh pháp hai phần
Parapoynx badiusalis
Parapoynx badiusalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Người Nùng

Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group
| --- | --- |

Khu vực có số dân đáng kể
Việt Nam: Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Giang, Hà Giang, Thái Nguyên và Đắk Lắk (di cư), Gia Lai
Ngôn ngữ
Tiếng Nùng, tiếng En, tiếng Việt
Tôn giáo
Mo
Sắc tộc có liên quan
Người Choang 
Người Nùng, là một trong số 54 nhóm sắc tộc được chính phủ Việt Nam chính thức phân loại. Người Nùng nói tiếng Nùng, là ngôn ngữ thuộc ngữ chi Tai của ngữ hệ Tai-Kadai. Người Nùng có văn hóa, ngôn ngữ giống với dân tộc Tày và với một số nhánh người Tráng tại Trung Quốc.
Người Nùng sống tập trung ở các tỉnh đông bắc Bắc Bộ như Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Tuyên Quang v.v (chiếm tới 84%). Hiện tại, một lượng lớn đã di cư vào các tỉnh Tây Nguyên (11 %), chủ yếu tại Đắk Lắk. Quá trình di cư này bắt đầu vào năm 1954, khi Việt Minh kiểm soát miền bắc Việt Nam.
Người Nùng có quan hệ gần gũi với người Tày và người Tráng sống dọc biên giới với Trung Quốc. Tại Trung Quốc, người Nùng cùng với người Tày được xếp chung vào dân tộc Tráng. Người Nùng không chỉ là anh em họ hàng với người Tày, Tráng mà là cả chính người Kinh (do ADN của các sắc tộc Tai/Thái có nhiều điểm giống nhau với ADN người Việt/Kinh).
Bản đồ phân bố tỷ lệ phần trăm người Tày+Nùng+Giáy+Bố Y theo thống kê năm 2009 tại các tỉnh Việt Nam:

  >60%Lạng Sơn 78.3%, Cao Bằng 72.1%, Bắc Kạn 62.3%
  15%-40%
  5%-10%
  1%-5%
Bản đồ phân bố tỷ lệ phần trăm người Tráng+Bố Y so với các sắc tộc khác tại Quảng Tây, châu tự trị Tráng-Miêu Văn Sơn (Vân Nam), huyện tự trị Tráng-Dao Liên Sơn (Quảng Đông) và một phần tỉnh Quý Châu.
Dân số và địa bàn cư trú

Dân số theo Thống kê dân số Việt Nam năm 1999 là 856.412 người, năm 2009 là 968.800.
Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, người Nùng ở Việt Nam có dân số 1.083.298 người, là dân tộc có dân số đứng thứ 7 tại Việt Nam, có mặt trên tất cả 63 tỉnh, thành phố. Người Nùng cư trú tập trung tại các tỉnh:
Lạng Sơn (335.316 người, chiếm 42,9% dân số toàn tỉnh và 32,4% tổng số người Nùng tại Việt Nam),
Cao Bằng (158.114 người, chiếm 31,1% dân số toàn tỉnh và 16,3% tổng số người Nùng tại Việt Nam),
Bắc Giang (95.806 người),
Đắk Lắk (75.857 người),
Hà Giang (81.478 người),
Thái Nguyên (81.740 người),
Lào Cai (31.150 người),
Đắk Nông (31.063 người),
Bắc Kạn (28.709 người),
Lâm Đồng (24.423 người),
Bình Phước (23.917 người)
Đồng Nai  (18.561 người)
Tuyên Quang  (16.902 người)
Yên Bái  (16.385 người)
Gia Lai  (12.420 người)
Tộc danh "Nùng" chính thức được gán cho những nhóm người này ở Việt Nam bắt đầu từ thời điểm thành lập của Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa năm 1945. Chính phủ Việt Nam chính thức tuyên bố người Nùng là một trong số 54 nhóm sắc tộc vào 1979. Tên gọi "Nùng", với tư cách là một tộc danh, được chính thức công nhận và gán ghép cho những nhóm cư dân cụ thể này tại Việt Nam liên quan nhiều đến sự vận động chính trị của các nhà nước-dân tộc và sự thiết lập của các đường biên giới quốc gia nơi không có ai tồn tại trước người Nùng cũng nhiều như nó liên quan tới hệ thống phân loại dân tộc của Việt Nam và sự tự nhận thức dân tộc. Hầu hết người Nùng ở Việt Nam di cư từ các thổ ti người Tráng tại Quảng Tây, Trung Quốc bắt đầu vào khoảng 300 năm trước. Làm việc với khung thời gian 200-300 và lấy đường biên giới Việt-Trung ra làm ranh giới phân định không chỉ cho chủ quyền quốc gia mà còn cho các nhóm sắc tộc khác nhau có thể dẫn đến hiểu nhẩm rằng người Nùng là một nhóm thiểu số ngoại lai mới di cư đến hoặc bị trục xuất đến một vùng đất khác. Khi xét đường biên giới cố định giữa Việt Nam và Trung Quốc chưa được thiết lập vào thế kỷ XI và các sự kiện lịch sử khác, sự di cư của người Nùng có thể được xem là sự di chuyển theo kiểu gia đình nhỏ bên trong một khu vực mà những người này và tổ tiên của họ đã sinh sống từ thời thượng cổ. Nhưng thực tế không theo như vậy, các quá trình chính trị và lịch sử đi cùng với nhau đã tái dựng lại người Nùng như một nhóm sắc tộc thiểu số tách biệt trong suy nghĩ của những cá nhân mang tộc danh này, và các sắc tộc đa số và thiểu số khác, các viên chức chính phủ, và giới học thuật quốc tế.
Các nhóm địa phương

Các nhóm địa phương: Nùng Xuồng, Nùng Giang, Nùng An, Nùng Lòi, Nùng Phàn Slình, Nùng Cháo, Nùng Inh, Nùng Quy Rịn, Nùng Dín, Nùng Vẻn.
Riêng nhóm Nùng An ở Quảng Uyên và Nùng Vẻn là có tiếng riêng, tiếng Nùng An có đặc điểm giống ngôn ngữ nhóm Tai Bắc. Tiếng Nùng Vẻn ở một bản thuộc Hà Quảng được xác định là tiếng Bố Ương thuộc Ngữ chi Kra.
Ngôn ngữ

Bài chi tiết: Tiếng Nùng
Tiếng Nùng là một nhóm các ngôn ngữ thuộc ngữ chi Tai trong ngữ hệ Tai-Kadai. Hầu hết các phương ngữ Nùng đều được xếp vào nhóm Tai Trung tâm. Tuy nhiên Nùng An (và Tráng Long'an tại Quảng Tây, Trung Quốc) mang cả hai đặc điểm của nhóm Tai Bắc và Tai Trung tâm về mặt âm vị và từ vựng. André Haudricourt xếp phương ngữ Nùng An cùng ba ngôn ngữ khác ở Việt Nam: Yáy (Giáy), Cao Lan, Ts'ưn-wa (tiếng Thôn Lão) vào một nhóm riêng mà ông gọi là "Yáy". Yáy của Haudricourt tương đương với nhóm Tai Bắc được Lý Phương Quế phân loại. Pittayawat Pittayaporn (2009) xếp Tráng Long'an (Nùng An tại Việt Nam) vào tiểu nhóm M cùng với Tráng Vũ Minh, Yongnan, Fusui.
Lịch sử > Nhà Hán, Đường

Theo Jeffrey G. Barlow (1997) tổ tiên của người Tráng/Nùng là các cư dân thuộc nhánh Yue (Việt) phía nam mà ngày nay các hậu duệ của họ bao gồm cả người Miêu, Dao, Động, Bố Y, Thủy, Lê. Trong số này, nhóm Luo Yue (Lạc Việt) sống tại vùng tây nam Quảng Tây và bắc Việt Nam. Họ được cho là chủ nhân của các bức vẽ trên sườn dốc đứng của núi Hoa Sơn nằm ở huyện Ninh Minh gần biên giới Việt-Trung, được tạo ra vào khoảng thời gian giữa thời Chiến Quốc (403–221 TCN) và thời Đông Hán (26–220 SCN). Theo phương pháp xác định niên đại bằng Carbon-14, các bức vẽ cổ nhất có niên đại 16.000 năm trước và các bức vẽ muộn nhất có niên đại 680 năm trước. Người Việt Nam, dựa trên các truyền thuyết, những hình khắc tương tự trên hiện vật thời Đông Sơn (Việt Nam), cũng cho rằng họ là hậu duệ của nhóm Lạc Việt.
Một loạt các cuộc nổi dậy nhỏ nổ ra ở Quảng Đông và Quảng Tây vào giai đoạn 597-769 nhưng chúng nhanh chóng bị dập tắt. Chuỗi nổi dậy thứ hai diễn ra từ 756-830 do họ Hoàng và họ Nông lãnh đạo. Chúng được gọi là nổi dậy Xiyuan (Tây Nguyên) (Tây Nguyên có gốc từ châu Tây Nguyên nằm dọc sông Tả Giang ở khu vực Phù Tuy ngày nay, và đây cũng là tên một đơn vị hành chính dưới thời Đường nằm giữa Tả Giang và Hữu Giang). Thế lực của họ Hoàng nằm ở khu vực Ninh Minh, Long Châu, Sùng Tả và Phù Tuy, những vùng này được gọi là các thung lũng họ Hoàng. Các thủ lĩnh họ Hoàng được gọi là Hoàng Động Man hoặc Tây Nguyên Man, và họ được cha con Hoàng Càn Diệu (黄乾曜) và Hoàng Thiếu Khanh (黄少卿) lãnh đạo trong cuộc nổi dậy Tây Nguyên.
Năm 822, Hoàng Càn Diệu lợi dụng mâu thuẫn nội bộ giữa các viên chức nhà Đường để tấn công Long Châu và chiếm thị trấn Tả Giang, phía tây Nam Ninh ngày nay. Ông cũng tấn công Khâm Châu, Vũ Dương và Chu Lan. Năm 824, vùng Lĩnh Nam đổ nát do sự chiếm đóng của họ Hoàng ở hơn mười châu thuộc khu vực nam Quảng Tây và phía tây Quảng Đông. Khi đó nhà Đường đang phải đối đầu với các cuộc khởi nghĩa nông dân và các cuộc tấn công của Nam Chiếu và Thổ Phồn nên chỉ có thể đối phó với tình hình ở châu Tây Nguyên bằng việc dụ dỗ quân nổi dậy đầu hàng với đề nghị xá tội cho họ. Loạn Tây Nguyên cuối cùng chấm dứt khi các thủ lĩnh họ Hoàng chấp nhận đề nghị này. Vào cuối thời Đường, thế lực của họ Hoàng suy yếu và họ Nông (thế lực tập trung ở Tĩnh Tây và Thiên Đẳng thuộc quận Tả Giang) nổi lên.