Thor (thần thoại)
Biến sử

Theo các khảo sát khoảng giai đoạn Chiến tranh Lạnh, không gian tiếp nhận văn hóa thờ Þórr thượng cổ chỉ loanh quanh khu vực Scandza, gần tương hợp với địa bàn Nam Thụy Điển và Đan Mạch hiện đại. Nó bao gồm cả hai hòn đảo có ý nghĩa rất trọng đại đối với ngành khảo cổ học là Rügen (Rȯjana, Rāna) và Bornholm (Burgundaholmr) - những di chỉ phong phú nhất của quần thể khảo cổ dị giáo tiền Cơ Đốc.
Tuy nhiên, bắt đầu từ giai đoạn Đế quốc La Mã sắp có dấu hiệu suy vong, các man lần lượt là Celtic, Goth, German, Saxon và cuối cùng là Viking đã đem tục này phổ rộng ra toàn Âu châu, thậm chí tập nhiễm vào nhiều chủng tộc Bắc Á, sang đến tận Bắc Phi và Trung Đông. Quá trình này diễn ra tự nhiên liên tục và trải dài nhiều thế kỉ khiến cho văn hóa thờ Þórr không thuần túy ở việc thờ cúng một vị thần cụ thể nữa mà đã trở thành nguyên lí xã hội phổ thông. Có lẽ kể từ Þórr, các sắc tộc trung đại tại Âu lục đã tiếp biến thành những vị thần đặc thù cho dân mình, khiến cho đã có một khoảng thời gian từ thế kỷ IV đến thế kỷ XIII, phong tục thờ cúng lôi thần diễn ra hết sức phong phú và sôi động tại địa bàn Âu châu và chỉ thực sự chìm dần sau các thời kì Hắc Tử Bệnh, Mông Cổ xâm lăng và nhất là nạn săn phù thủy.
Tuy vậy, trong các năm cao trào cách mạng dân tộc Âu châu thế kỷ XIX, đã có nhiều tác gia, học giả và nhạc sĩ tìm cách phục hưng dị giáo cổ đại (thường gọi cựu giáo để phân biệt với Cơ Đốc) làm cơ sở hình thành nên bản sắc quê hương mình. Theo thời vận đó, tục thờ lôi thần Þórr lại trỗi dậy, từ chỗ manh nha trong các cộng đoàn Tin Lành nhỏ ở Bắc Âu, Trung Âu, Nam Âu đã lan ra thành hiện tượng xã hội khiến Tòa Thánh phải không ít lần rung chuông cảnh báo. Vấn đề càng nghiêm trọng hơn khi lối sống tân tự do hippie, bohemian rầm rộ trong giới trẻ thập niên 1970 : Nhiều thanh niên nam nữ đã mượn các sinh hoạt lửa trại kết hợp khiêu vũ để thực hành dị đoan thờ ngẫu tượng thần sấm hòng "trả thù đời, chối bỏ thế giới công nghiệp hóa". Nhiều nhà nghiên cứu xã hội học đã chỉ trích những hoạt động này là biểu hiện của sự tha hóa trong hình thái xã hội coi trọng vật chất hơn tinh thần, nghiêm trọng hơn nữa là thách đố quyền uy của thánh hội Cơ Đốc, thậm chí là biểu hiện cao của chủ nghĩa dân tộc cực đoan hãnh tiến.
Parjánya (tiếng Phạn: पर्जन्य) theo kinh Vệ Đà là đấng tối linh có khả năng ban mưa móc, sấm sét và bón phân cho đất. Parjánya có vai trò như một hóa thân khác của Indra, thần tể trị bầu giời và cõi thiêng.
Theo các kí thuật cổ đại, Parjánya hiển linh trong hình trạng cái bầu vú con bò cái, còn sấm sét chính là núm vú, vậy nên dòng sữa chính là ơn mưa móc cho mặt đất xanh thêm. Tiếng điện quang chính là khi con bò rống, và lúc ấy những mũi tên hay lau sậy sẽ đơm chồi theo mưa.
Các mẩu vụn thần tích Þórr trực tiếp là cơ sở hình thành tục thờ Perun (tiếng Slav Đông cổ: Перунъ, tiếng Ukraina: Перун, tiếng Belarus: Пярун; tiếng Ba Lan: piorun «гром») ở cộng đồng Slav. Tuy nhiên, trong thần phả Trung Âu, Nam Âu và Đông Âu, Perun được tôn làm thượng thần và có nhiều chức năng hơn Þórr. Theo thế giới quan Slav trung đại, Perun là đấng tể trị bầu trời, sấm chớp, mưa bão, pháp luật, chiến tranh và đặc biệt là cây sồi thiêng. Các thuộc tính Perun bao gồm : Lửa, núi, gió, hoa diên vĩ, chim ưng, kiền khôn, ngựa, xe, búa, rìu, cung tên, sừng, móng, đá. Theo trứ tác De Bello Gothico của sử gia Procopius thế kỷ VI, các dân Slav thường cung hiến một con bò ngay dưới gốc sồi già để xin đấng Perun quan phòng. Trong kỉ nguyên đỉnh thịnh, tục thờ Perun thường xuyên chịu sự cạnh tranh của thần tượng Veles (đấng bảo hộ súc sinh).
Vào năm 980, Volodymyr đại vương khi đăng cơ ở Kyiv đã cho dựng đại phù điêu ngũ thần ngay trước thềm đại điện, mà Perun là tối cao. Thế nhưng, trong thời gian cầm chính, ông nhận ra rằng các boyar chỉ dựa vào tập quán cung hiến Perun để ăn chơi hưởng lạc, khiến cho chính trị rất đình đốn. Vậy nên, vào năm 988, Volodymyr ra lệnh phá tất cả ngẫu tượng Perun trong khu vực Kyiv, đồng thời dựng một thánh đường Cơ Đốc ngay trên nền thần điện Perun vừa được dỡ bỏ. Sự kiện này đánh dấu giai đoạn suy thoái của tục thờ Perun và Đông Âu chính thức bước sang kỉ nguyên Chính Thống giáo. Những vết tích cuối cùng của tập quán này chỉ tồn tại đến khoảng thế kỷ XV thì cơ bản là tiêu biến.
Trong những năm hậu Đệ nhị Thế chiến, các chính phủ Tô Liên, Đông Đức và Ba Lan đi tiên phong trong việc khảo cứu di chỉ dị giáo thượng cổ. Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Đức đã hạ lệnh đặc biệt biến hải đảo Rügen thành khu bảo tồn văn hóa dị giáo. Trước khi bức tường Berlin sụp đổ, khu vực này chỉ cho phép chuyên gia hoặc đoàn khảo sát quốc tế được thâm nhập. Các giáo trình phổ thông và đại học Đông Âu cũ cũng liệt Đông Đức vào không gian văn hóa gọi là Tây Slav, trong khi Tây Đức lại thuộc về văn hóa German. Việc này nói lên ý thức khoan dung phi thường đối với tín ngưỡng tiền Cơ Đốc tại cộng đồng xã hội chủ nghĩa Đông Âu, tuy nhiên lại cũng là khởi nguồn cho trào lưu phục hưng dị giáo gây nhiều hệ lụy xấu đối với xã hội Slav hậu cộng sản. Hằng năm, di chỉ núi Trọc tại Kyїv và nhiều địa phương Ba Lan, Belarus, Nga thường xuyên diễn ra những hoạt động cúng tế Perun kiểu dị giáo của giới trẻ. Phong trào này thường được gọi là "sùng bái Tolkien", vì phát sinh rầm rộ sau khi loạt truyện và phim Chúa nhẫn gây bão truyền thông hoàn vũ.
Perun thường được tạc là nam nhân có đôi chân bằng móng guốc
Thần tượng Perun ở công viên Bitsevsky, Moskva
Những người Slav hiện đại tiếp tục hành lễ cúng Perun
Một buổi hành lễ ở Ternopil
Năm 1867, nhạc sĩ Modest Mussorgsky đã soạn bản giao hưởng Đêm [hè] trên núi Trọc để phác họa một phong tục ngàn đời còn ẩn trong dân gian Chính Thống khu vực Ukraina. Đó là tục thờ Perun nhưng mạo danh lễ Sabat để tránh nhà cầm quyền.
Thông tin tham quan núi Trọc (Kyїv)
Toàn cảnh
Thần tượng Perun
Thần tượng Perun
Perkūnas (tiếng Litva: Perkūnas, tiếng Latvia: Pērkons, tiếng Phổ: Perkūns, Perkunos, tiếng Yotvingian: Parkuns, tiếng Latgalian: Pārkiuņs) là thần sấm sét của riêng cộng đồng Balt, có vị trí chỉ sau thần tể trị Dievas. Trong các thần tích Baltika, tựu trung Perkūnas là đại biểu của các yếu tố bầu trời, sấm sét, mây mưa, gió bão, lửa, chiến tranh, pháp lí, phẩm trật, khả năng thụ tinh sinh sản, núi sông và cây sồi thiêng (đôi khi cũng là linh sam). Tuy vậy, khi tiếp biến sang văn hóa Phần Lan Cơ Đốc giáo, Perkūnas đã trở thành nguyên lí "Perkele", hàm nghĩa quỷ hồn và nhìn chung ít gây thiện cảm.
Perkūnas cùng với Dievas và Potrimpo là các thần linh trọng yếu và phổ biến nhất trong tín ngưỡng Baltika trung đại tiền Cơ Đốc. Trong đó, Perkūnas luôn có xu hướng tranh chấp để vượt trên Dievas, vì vậy giới sử gia gọi hiện tượng tâm linh này là deus otiosus. Thậm chí năm 1520, sử gia Simon Grunau đã chép lại lá cờ của vua Phổ dị giáo Widewuto thêu chân dung bộ ba thần linh này. Ngọn cờ này được treo trang trọng trên cây sồi thiêng trước mặt thần điện Romuva về phía Tây bán đảo Sambia. Dân sự thường đeo những trang sức hình lưỡi rìu để tôn vinh thần.
Tục phụng thờ Perkūnas bắt đầu mai một kể từ Thập tự chinh phương Bắc và chính thức vãn hồi khi Thịnh vượng chung Ba Lan-Lietuva thiết lập.
Krabat (tiếng Croatia: Hrvat) là nguyên tổ huyền thoại của thị tộc Wenden [ˈvɛn.dn̩] (hoặc Winden [ˈvɪn.dn̩]), một nhóm Slav nhỏ đã bị đồng hóa vào chủng Saxon ngay từ hậu kì cổ đại. Thị tộc Serbja ngày nay vẫn phụng thờ nhân vật này. Tương truyền đó là một vu sư có tài hô mưa gọi gió và thường lập giao ước với quỷ satan hoặc đôi khi lucifer. Thần tượng này được coi là nguyên mẫu của Faust. Cũng theo truyền thống, Krabat chỉ là một thợ xay bột hoặc binh sĩ tầm thường, nhưng biết biến hình làm quạ để điều khiển sấm sét, vì thế đến nay tục tạc tượng Krabat mặc áo nhà binh hoặc trong hình ảnh con quạ rất phổ biến ở vùng biên Đức, Séc và Ba Lan.
Ukko (tiếng Phần Lan: [ˈukːo]) hay Uku, ban đầu được gọi Äijä [ˈæi̯jæ] hay Äijö [ˈæi̯jø] ("tổ phụ", "trưởng lão"),, nguyên là đấng tối linh trong thế giới quan Sámi, rồi được các dân Phần Lan và Estonia tiếp nhận. Mãi đến nay, học giới vẫn tranh cãi xem liệu Perkūnas hay Ukko có trước, và rằng có sự Cơ Đốc hóa nào đó trong ý thức hệ hay không. Tuy nhiên, dù sao Ukko cũng được thừa nhận là thần cai quản bầu trời, thì tiết, mùa vụ, sấm sét và sinh sản. Trong quốc sử Phần Lan Kalevala, thần tượng Ukko đã được chuyển hóa thành chàng thợ rèn Ilmarinen phàm tục nhưng có tài đúc cối xay Sampo kì diệu.
Danh từ "ukko" ngược về nguyên thủy được đọc là "tuuri", hàm nghĩa "may phước". Nó phiếm chỉ những phục sức mô phỏng lưỡi rìu thần sấm thường được dùng để tịch tà. Thậm chí, trước khi Cơ Đốc giáo truyền lên Bắc Âu, có hẳn lễ hội Ukon juhla để ca tụng ơn đức thần Ukko. Các hoạt động bao gồm uống rượu, cung hiến súc vật và ca vũ quanh đống lửa. Đến thế kỷ XIX, truyền thống này bị đình chỉ và thay bằng thánh lễ Johannes Kastaja.
Trong liệt biểu bão mùa đông năm 2012, kênh The Weather đã định danh một trận phong ba ở khu vực gây ảnh hưởng Phần Lan là Ukko.
Ukonkivi (Đá Ukko) ở hồ Inari, Lapland. Di chỉ này có thể là thánh địa của người dị giáo
Mặt dây chuyền thời tiền Cơ Đốc thờ Ukko : Phần Lan, Thụy Điển, Thập Tự Sói
Rìu chiến bằng đá ở Närke
Hoa văn cổ ở Karjala mô phỏng cuộc tranh hùng của đấng Ukko với con mãng thế gian. Họa tiết kết hợp hình rìu, sấm sét và thủy triều
Hình tượng Sauron (/ˈsaʊrɒn/) khiếm diện ở trong Chúa nhẫn được coi là một phiên bản cận đại của Þórr. Nhân vật này vốn có xuất thân rất tầm thường, nhưng nhờ học được bí quyết luyện kim nên đã chế ra chiếc Nhẫn Quyền Năng có thể huy động được sinh khí trong vũ trụ. Theo hồi ức của con trai tác giả J. R. R. Tolkien, "có lẽ ông hình dung Sauron từ Thor và thậm chí Promethéus". Sauron đại diện cho một nền văn minh rất lâu đời nhưng đã bị các thế lực mới vượt qua, cho nên luôn tìm cách phục hưng quá khứ. Động lực sáng tạo của Tolkien phát xuất ở trào lưu khảo cổ rất thịnh hành trong xã hội thực dân Âu châu thế kỷ XIX.