stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cheer Up (bài hát)
Video âm nhạc

MV "Cheer Up" được đạo diễn bởi đội ngũ sản xuất video Naive (Kim Young-jo và Yoo Seung-woo). Video này lan truyền nhanh chóng trên YouTube ngay sau khi nó đã được tải lên vào 25 tháng 4, đạt 400.000 lượt xem chỉ trong ba mươi phút. MV đạt một triệu lượt xem chưa đến một ngày, và vượt qua bảy triệu lượt xem vào 27 tháng 4.
Trong MV, các thành viên khắc họa các nhân vật trong những bộ phim nổi tiếng. Mina là một nhân vật trong Love Letter, Sana là Thủy thủ mặt trăng, Nayeon là Sidney Prescott từ loạt phim Scream, Tzuyu là nàng Holly Golightly (Audrey Hepburn) trong Breakfast at Tiffany's, và Jeongyeon là Vương Phi trong Trùng Khánh Sâm Lâm. Momo là một nữ anh hùng hành động gợi nhớ đến Resident Evil và Tomb Raider, Jihyo là đội tưởng đội cổ vũ trong Bring It On, Chaeyoung là một nữ cao bồi (gợi nhớ đến bộ phim miền tây The Great Train Robbery và Một nắm đô la), và Dahyun là cô kỹ nữ Triều tiên Hwang Jini (trong bộ phim tiểu sử Hwang Jin Yi). Trong phân cảnh nhảy nhóm, các thành viên là những cô gái đội cổ vũ trong sự cổ động hăng hái tại một sân vận động bóng đá và một sân vận động bóng rổ. Trong phân cảnh nhảy khác, họ đang ở phía trước một ngôi nhà và mặc trang phục thông thường.
Một MV đặc biệt có tựa đề "Twice Avengers", được phát hành vào ngày 27 tháng 5 để kỷ niêm MV bản gốc đạt 35 triệu lượt xem trên YouTube. Trong video đặc biệt này, các thành viên nhảy trong trang phục nhân vật phim của họ trên một không gian được làm giống như một hành tinh ngoài trái đất.
Ngày 17 tháng 11, MV đã vượt qua 100 triệu lượt xem. Sau đó, vượt qua 200 triệu lượt xem vào ngày 9 tháng 8 năm 2017, đưa Twice trở thành nhóm nhạc nữ Kpop đầu tiên có hai video âm nhạc đạt được mốc quan trọng này.
Sự đón nhận

Tamar Herman của tạp chí Billboard mô tả "Cheer Up" là nhạc phẩm mới lạ của nhóm nữ K-pop qua đó "củng cố phong cách độc đáo của Twice" thông qua sự pha trộn bất ngờ ở cả phần nhịp và thể loại. Cô cũng lưu ý rằng video âm nhạc của bài hát đã giúp thể hiện các màu sắc riêng biệt của các thành viên, đồng thời bài hát khoe ra giọng hát riêng của từng thành viên, "[từ bỏ] âm nhạc tập thể để thể hiện từng cá tính".
Các nhà báo của kênh Fuse Jason Lipshutz, Tina Xu và Jeff Benjamin đã thảo luận về ca khúc tại podcast K-pop-centric K-Stop, mô tả "Cheer Up" mang âm hưởng pop thập niên 1990 gợi nhớ về "...Baby One More Time" của Britney Spears. Họ ca ngợi giai điệu vui nhộn và bắt tai của đĩa đơn, phần rap break và chất lượng sản xuất "đáng kinh ngạc" của video âm nhạc nhưng lại chỉ trích giọng hát bị xử lý quá nhiều và về lời bài hát gây tranh khi cãi dường như khuyến khích phụ nữ trẻ "chơi trò chơi" (nghĩa là không quan tâm) với người yêu của họ. Họ kết luận rằng, trong khi nhóm có rất nhiều tiềm năng, họ sẽ cần phải "đánh bóng nó" để phát hành các sản phẩm tiếp theo trong tương lai.
Billboard và Dazed đã chọn "Cheer Up" trong những bài hát K-pop xuất sắc nhất trong danh sách 2016 của họ, và sau đó viết rằng "nếu người chết tăng lên vào năm 2016, có lẽ họ sẽ bị yêu cầu nhảy Cheer Up" trong khi lúc trước đã gọi đoạn điệp khúc là "bắt tai một cách tàn ác" và nói rằng, với đĩa đơn này, Twice "củng cố mình với vai trò là người dẫn đầu trong cuộc chơi giữa nhóm nhạc nữ".
Đoạn "shy shy shy" của bài hát đã trở thành một meme lan truyền và được nhiều người nổi tiếng bắt chước.
"Cheer Up" đã thành công về mặt thương mại vì nó xếp vị trí số 1 trên Gaon Digital Chart với doanh thu nhạc số tích lũy là 1.839.566 vào năm 2016. Đây cũng là bài hát được stream nhiều nhất của năm với 111.556.482 lượt stream. Nó đã gia nhập vào bảng xếp hạng Billboard World Digital Songs ở vị trí thứ 3.
Phiên bản tiếng Nhật

Vào ngày 24 tháng 2 năm 2017, Twice chính thức công bố ngày ra mắt ở Nhật Bản được ấn định vào ngày 28 tháng 6. Họ đã phát hành một album tổng hợp có tiêu đề #Twice bao gồm 10 bài hát cả phiên bản tiếng Hàn và tiếng Nhật của "Cheer Up". Lời bài hát tiếng Nhật được viết bởi Yu Shimoji.
Giải thưởng

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Năm | Giải thưởng | Hạng mục | Kết quả | Chú thích |
| 2016 | Melon Music Awards lần thứ 8 | Bài hát của năm | Đoạt giải |  |
| 2016 | Melon Music Awards lần thứ 8 | Màn biểu diễn dance xuất sắc nhất – Dành cho nữ | Đề cử |  |
| 2016 | Mnet Asian Music Awards lần thứ 18 | Bài hát của năm | Đoạt giải |  |
| 2016 | Mnet Asian Music Awards lần thứ 18 | Màn biểu diễn dance xuất sắc nhất – Dành cho nhóm nữ | Đề cử |  |
| 2017 | Golden Disc Awards lần thứ 31 | Digital Daesang (Bài hát của năm) | Đoạt giải |  |
| 2017 | Golden Disc Awards lần thứ 31 | Digital Bonsang | Đoạt giải |  |
| 2017 | Seoul Music Awards lần thứ 26 | Bản thu âm của năm trong bản phát hành số | Đoạt giải |  |
| 2017 | Gaon Chart Music Awards lần thứ 6 | Bài hát của năm – April | Đoạt giải |  |
| 2017 | Korean Music Awards lần thứ 14 | Bài hát của năm | Đề cử |  |
| 2017 | Korean Music Awards lần thứ 14 | Best Pop Song | Đề cử |  |
Giải thưởng > Giải thưởng chương trình âm nhạc

| Ca khúc | Chương trình | Ngày |
| --- | --- | --- |
| "Cheer Up" | M! Countdown (Mnet) | 5 tháng 5 năm 2016 |
| "Cheer Up" | M! Countdown (Mnet) | 19 tháng 5 năm 2016 |
| "Cheer Up" | M! Countdown (Mnet) | 26 tháng 5 năm 2016 |
| "Cheer Up" | Music Bank (KBS) | 6 tháng 5 năm 2016 |
| "Cheer Up" | Music Bank (KBS) | 20 tháng 5 năm 2016 |
| "Cheer Up" | Music Bank (KBS) | 27 tháng 5 năm 2016 |
| "Cheer Up" | Music Bank (KBS) | 3 tháng 6 năm 2016 |
| "Cheer Up" | Music Bank (KBS) | 10 tháng 6 năm 2016 |
| "Cheer Up" | Inkigayo (SBS) | 8 tháng 5 năm 2016 |
| "Cheer Up" | Inkigayo (SBS) | 22 tháng 5 năm 2016 |
| "Cheer Up" | Inkigayo (SBS) | 29 tháng 5 năm 2016 |
Els Omells de na Gaia

| Els Omells de na Gaia Els Omells de na Gaia |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ Ấn chương
 Vị trí của Els Omells de na Gaia

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng
Tỉnh:  Lleida
Quận (comarca): Urgel
Thủ phủ: Els Omells de na Gaia
Diện tích
 • Đất liền: 13,5 km2 (52 mi2)
Độ cao: 560 m (1,840 ft)
 • Mật độ: 0/km2 (0/mi2)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Tọa độ: 41°30′8″B 1°4′37″Đ﻿ / ﻿41,50222°B 1,07694°Đ﻿ / 41.50222; 1.07694{{#coordinates:}}: một trang không thể chứa nhiều hơn một thẻ chính
Els Omells de na Gaia là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Els Omells de na Gaia có diện tích là 13,5 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 144 người với mật độ 10,67 người/km². Đô thị Els Omells de na Gaia có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.
Thái Lan năm 2024

Thailand-related events during 2024Bản mẫu:SHORTDESC:Thailand-related events during 2024
Dưới đây là danh sách sự kiên và sự kiện đã lên kế hoạch trong năm 2024 tại Thái Lan. Năm 2024 được xem là năm 2567 theo Phật lịch.
Đương nhiệm

Vua: Vajiralongkorn
Thủ tướng: Srettha Thavisin
Tăng Thống tối cao: Ariyavongsagatanana (Amborn Ambaro)
Sự kiện

27 tháng 3 – Hạ viện Thái Lan thông qua dự luật sơ bộ hợp pháp hóa hôn nhân cùng giới với 400 phiếu thuận trên 10 phiếu chống.
6 tháng 4 – Miss Grand Thailand 2024 tại Băng Cốc
18 tháng 6 – Thượng viện Thái Lan thông qua dự luật hợp pháp hóa hôn nhân cùng giới với 130 phiếu thuận trên 4 phiếu chống.
24 tháng 9 – Quốc vương Thái Lan đã ký thành luật dự luật bình đẳng hôn nhân, giúp Thái Lan trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á công nhận hôn nhân cùng giới từ năm 2025.
Ngày nghỉ lễ

Nguồn:
Ngày 1–2 tháng 1 – Tết Dương lịch
Ngày 10 tháng 2 – Tết Trung Quốc
Ngày 24, 26 tháng 2 – Ngày Makha Bucha
Ngày 6, 8 tháng 4 – Ngày tưởng niệm Chakri
Ngày 10 tháng 4 – Hari Raya Puasa
Ngày 13–16 tháng 4 – Lễ hội Songkran
Ngày 1 tháng 5	– Ngày Quốc tế Lao động
Ngày 4, 6 tháng 5 – Lễ đăng quang của Vua Vajiralongkorn
Ngày 13 tháng 5 – Lễ hội cầm cày
Ngày 22 tháng 5 – Visakha Bucha Day
Ngày 3 tháng 6 – Sinh nhật Hoàng hậu Suthida
Ngày 20 tháng 7 – Ngày Asahna Bucha
Ngày 28, 29 tháng 7 – Sinh nhật Vua Vajiralongkorn
Ngày 12 tháng 8 – Sinh nhật Thái hậu Sirikit
Ngày 13, 14 tháng 10 – Ngày tưởng niệm Vua Bhumibol Adulyadej
Ngày 23 tháng 10 – Ngày tưởng niệm Chulalongkorn
Ngày 5 tháng 12 – Sinh nhật Vua Bhumibol Adulyadej
Ngày 10 tháng 12 – Ngày Hiến pháp
Ngày 25 tháng 12 – Lễ Giáng Sinh
Ngày 31 tháng 12 – Giao thừa
Almacelles

| Almacelles |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ
 Vị trí của

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng
Thủ phủ: Almacelles
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Almacelles là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị Cataluña Tây Ban Nha. Đô thị Almacelles có diện tích là ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là người với mật độ người/km². Đô thị Almacelles có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.
Syndiclis chinensis

| Syndiclis chinensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliidae
Bộ (ordo): Laurales
Họ (familia): Lauraceae
Chi (genus): Syndiclis
Loài (species): S. chinensis
Danh pháp hai phần
Syndiclis chinensis C.K. Allen, 1942 
Syndiclis chinensis là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được C.K. Allen miêu tả khoa học đầu tiên năm 1942.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Syndiclis chinensis”. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013.
Caladenia atroclavia

| Caladenia atroclavia |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Caladenia
Loài (species): C. atroclavia
Danh pháp hai phần
Caladenia atroclavia D.L.Jones & M.A.Clem. 
Caladenia atroclavia là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được D.L.Jones & M.A.Clem. mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Caladenia atroclavia”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Vành đai Isua Greenstones

| Isua Greenstone Belt |
| --- | --- |

Độ cao: 5 m (16 ft)
Địa chất
Tuổi đá: Archean
Vành đai Isua Greenstone (IPA: /isua ˈgrinˌstoʊn/, tiếng Đan Mạch phát âm như: /i-xua grơn-len/) là một dãy núi đá xanh ở Archean, phía tây nam của Greenland (xem vị trí ở bản đồ bên). Vành đai này có tuổi ngót 4 tỷ năm, được giới khoa học đặc biệt chú ý vì trong đá có chứa các loại đá trầm tích và đá núi lửa biến chất mafic rất đa dạng; đặc biệt nhất là cũng chứa các di tích hữu cơ rất sớm gợi ý rằng sự sống lần đầu tiên tiến hóa trên Trái đất hơn 4 tỷ năm trước đây.
Sơ đồ biến đổi đá trong vành đai
Gephyromantis ambohitra

| Gephyromantis ambohitra> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Chordata
Lớp:: Amphibia
Bộ:: Anura
Họ:: Mantellidae
Chi:: Gephyromantis
Loài:: G. ambohitra
Danh pháp hai phần
Gephyromantis ambohitra (Vences & Glaw, 2001)

Gephyromantis ambohitra là một loài ếch trong họ Mantellidae. Chúng là loài đặc hữu của Madagascar.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và các khu rừng vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Chú thích

↑  IUCN SSC Amphibian Specialist Group (2016). “Gephyromantis ambohitra”. Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. 2016: e.T57458A84168942. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-1.RLTS.T57458A84168942.en. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2021.
Tiếng Cherokee

| Tiếng Cherokee |
| --- | --- |
ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ  Tsalagi Gawonihisdi
Từ Tsa-la-gi viết bằng hệ chữ âm tiết tiếng Cherokee
Phát âm: [dʒalaˈɡî ɡawónihisˈdî]  (phương ngữ Oklahoma)
Sử dụng tại: Hoa Kỳ
Khu vực: Đông Oklahoma, Nam Carolina; Dãy núi Great Smoky và Qualla Boundary tại Bắc Carolina Cũng như tại Arkansas.
Tổng số người nói: 11.000–13.500 (2006–2008)
Dân tộc: Người Cherokee
Phân loại: IroquoisNam IroquoisTiếng Cherokee
Hệ chữ viết: Hệ chữ âm tiết tiếng Cherokee, bảng chữ cái Latinh
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại: Eastern Band of Cherokee Indians tại Bắc Carolina Xứ Cherokee   tại Oklahoma
Quy định bởi: United Keetoowah Band Department of Language, History, & Culture  Council of the Cherokee Nation
Mã ngôn ngữ
ISO 639-2: chr
ISO 639-3: chr
Glottolog: cher1273
Linguasphere: 63-AB
Phân bố của tiếng Cherokee thời kỳ tiền tiếp xúc
Phân bố địa lý tiếng Cherokee hiện nay
ELP: ᏣᎳᎩ (Cherokee)
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Tiếng Cherokee (ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ Tsalagi Gawonihisdi) là một ngôn ngữ Iroquois được người Cherokee nói. Đây là ngôn ngữ Nam Iroquois duy nhất và khác biệt đáng kể với các ngôn ngữ Iroquois còn lại. Tiếng Cherokee là ngôn ngữ hỗn nhập và sử dụng một hệ thống chữ tượng thanh âm tiết.
Hiện nay, tiếng Cherokee là một trong những ngôn ngữ thổ dân Bắc Mỹ ổn định nhất, vì một lượng lớn tài liệu về ngôn ngữ này tồn tại; và đây cũng là ngôn ngữ bản địa Hoa Kỳ với nền văn học lớn nhất. Một từ điển và sách ngữ pháp tiếng Cherokee đã được phát hành, một phần Tân Ước của Kinh thánh đã được dịch từ năm 1850–1951. Cherokee Phoenix (ᏣᎳᎩ ᏧᎴᎯᏌᏅᎯ, Tsalagi Tsulehisanvhi) là tờ báo đầu tiên của người thổ dân Hoa Kỳ và cũng là tờ đầu tiên được được ấn hành bằng một ngôn ngữ bản địa. Một lượng người nói tiếng Cherokee ở mọi lứa tuổi sống tại Qualla Boundary thuộc Cherokee, Bắc Carolina và nhiều quận của Xứ Cherokee tại Oklahoma, đáng kể là Cherokee, Sequoyah, Mayes, Adair, và Delaware. Số người Cherokee trẻ mong muốn khôi phục lại truyền thống, lịch sử, và ngôn ngữ của tổ tiên họ đang ngày một tăng.
Tiếng Cherokee được xem là một trong những ngôn ngữ khó nhất đối với người bản ngữ tiếng Anh. Điều này một phần là do bản chất hỗn nhập của nó, có nghĩa là một từ gồm nhiều phần khác nhau. Sự phức tạp của tiếng Cherokee được thể hiện rõ nhất ở động từ (loại từ chiếm tới 75% lượng từ vựng ngôn ngữ này, động từ chỉ chiếm 25% trong tiếng Anh). Mỗi động từ phải có ít nhất một tiền tố chỉ đại từ, một gốc động từ, một hậu tố chỉ thể, và một hậu tố chỉ lối.
Chữ viết

Xem thêm: Hệ chữ âm tiết Cherokee và Sequoyah
Trước khi hệ chữ tượng thanh âm tiết tiếng Cherokee được phát minh, tiếng Cherokee chỉ là ngôn ngữ nói. Hệ chữ tiếng Cherokee là một hệ chữ tượng thanh âm tiết được Sequoyah tạo nên vào thập niên 1820 để viết tiếng Cherokee. Sự sáng tạo này đáng chú ý ở chỗ, ngoài hệ chữ Cherokee do chính mình phát minh, Sequoyah không biết đọc bất cứ hệ chữ nào. Ban đầu ông thử nghiệm với chữ tượng hình, nhưng nó dần phát triển thành hệ chữ tượng thanh. Trong hệ thống này, mỗi ký tự biểu thị cho một âm tiết, chứ không phải âm vị; có 85 (ban đầu là 86) ký tự trong hệ chữ này. Một số ký tự tương tự với những ký tự trong bảng chữ cái Latinh, Hy Lạp hay Kirin, nhưng cách đọc thì hoàn toàn khác (ví dụ, một ký tự tương tự D được dùng để viết âm /a/).
Ngoài ra, tiếng Cherokee còn được viết bằng một hệ chữ chuyển tự Latinh đơn giản, và một hệ Latinh khác chi tiết hơn với dấu phụ.
| Nguyên âm → Phụ âm ↓ | a [a]~[ə] | e [e]~[ɛ] | i [i]~[ɪ] | o [o]~[ɔ] | u [u]~[ʊ] | v [ə̃] |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| — | Ꭰꭰ a | Ꭱꭱ e | Ꭲꭲ i | Ꭳꭳ o | Ꭴꭴ u | Ꭵꭵ v |
| g [ɡ] | Ꭶꭶ ga • Ꭷꭷ ka | Ꭸꭸ ge | Ꭹꭹ gi | Ꭺꭺ go | Ꭻꭻ gu | Ꭼꭼ gv |
| h [h] | Ꭽꭽ ha | Ꭾꭾ he | Ꭿꭿ hi | Ꮀꮀ ho | Ꮁꮁ hu | Ꮂꮂ hv |
| l [l] | Ꮃꮃ la | Ꮄꮄ le | Ꮅꮅ li | Ꮆꮆ lo | Ꮇꮇ lu | Ꮈꮈ lv |
| m [m] | Ꮉꮉ ma | Ꮊꮊ me | Ꮋꮋ mi | Ꮌꮌ mo | Ꮍꮍ mu |  |
| n [n] | Ꮎꮎ na • Ꮐꮐ nah • Ꮏꮏ hna | Ꮑꮑ ne | Ꮒꮒ ni | Ꮓꮓ no | Ꮔꮔ nu | Ꮕꮕ nv |
| qu [kʰw] | Ꮖꮖ qua | Ꮗꮗ que | Ꮘꮘ qui | Ꮙꮙ quo | Ꮚꮚ quu | Ꮛꮛ quv |
| s [s] | Ꮝꮝ s • Ꮜꮜ sa | Ꮞꮞ se | Ꮟꮟ si | Ꮠꮠ so | Ꮡꮡ su | Ꮢꮢ sv |
| d/t [d]/[t] | Ꮣꮣ da • Ꮤꮤ ta | Ꮥꮥ de • Ꮦꮦ te | Ꮧꮧ di • Ꮨꮨ ti | Ꮩꮩ do | Ꮪꮪ du | Ꮫꮫ dv |
| tl [t͡ɬ] | Ꮬꮬ dla • Ꮭꮭ tla | Ꮮꮮ tle | Ꮯꮯ tli | Ꮰꮰ tlo | Ꮱꮱ tlu | Ꮲꮲ tlv |
| ts [t͡s]~[d͡ʒ] | Ꮳꮳ tsa | Ꮴꮴ tse | Ꮵꮵ tsi | Ꮶꮶ tso | Ꮷꮷ tsu | Ꮸꮸ tsv |
| w [ɰ] | Ꮹꮹ wa | Ꮺꮺ we | Ꮻꮻ wi | Ꮼꮼ wo | Ꮽꮽ wu | Ꮾꮾ wv |
| y [j] | Ꮿꮿ ya | Ᏸᏸ ye | Ᏹᏹ yi | Ᏺᏺ yo | Ᏻᏻ yu | Ᏼᏼ yv |
Phân bố địa lý

Tiếng Cherokee là ngôn ngữ bản địa phổ biến nhất tại các bang Oklahoma, Bắc Carolina, Nam Carolina, Arkansas, Missouri, Indiana, Georgia, Alabama, Virginia, Tây Virginia, Maryland, Texas, Tennessee, và Kentucky. Ngôn ngữ này vẫn phổ biến ở một số cộng đồng thuộc Oklahoma, điển hình như người dân Big Cove và Snowbird tại Eastern Band ở Bắc Carolina vẫn chủ yếu nói tiếng Cherokee. Đây là một trong số năm ngôn ngữ thổ dân hiện vẫn còn được nói và học tập tại Oklahoma.
Phân bố địa lý > Phương ngữ

Thời kỳ tiền tiếp xúc với người châu Âu, tiếng Cherokee có ba phương ngữ chính: Hạ, Trung, và Vùng đồi. Phương ngữ Hạ từng hiện diện tại vùng ranh giới Nam Carolina-Georgia, nhưng đã tuyệt chủng hơn 200 năm nay. Trong hai phương ngữ còn lại, phương ngữ Trung (Kituwah) có 1.000 người nói hoặc ít hơn, được nói bởi những người thuộc Eastern band tại vùng Qualla Boundary. Phương ngữ Vùng đồi, hay phương ngữ Miền Tây, được nói tại Đông Oklahoma và tại Cộng đồng Snowbird ở Bắc Carolina  với 9.000 người nói hoặc hơn. Phương ngữ Vùng đồi phổ biến nhất và là phương ngữ chính. Cả hai phương ngữ đều tiếp nhận ảnh hưởng từ tiếng Anh, và với phương ngữ Vùng đồi thì có cả ảnh hưởng của tiếng Tây Ban Nha.
Tình trạng hiện tại

Tahlequah là một thành phố Oklahoma nơi tiếng Cherokee vẫn là một ngôn ngữ phổ biến.
Một lớp học tại Kituwah Academy ở Qualla Boundary tại Bắc Carolina.
Số người nói tiếng Cherokee được ước tính là từ 10.400 đến 22.500 người, trong đó Xứ Cherokee có khoảng 10.000 người trên tổng số 122.000 thành viên, Eastern Band of Cherokee Indians có 1.000 người trong số 10.000 thành viên, và phần lớn thành viên của United Keetoowah Band of Cherokee Indians biết tiếng Cherokee. 17% người Cherokee, và 60% trong số 7.500 người thuộc United Keetoowah Band biết nói ngôn ngữ này.
Năm 1986, ước tính 15–20% người bản ngữ tiếng Cherokee biết đọc và 5% biết viết tiếng Cherokee, theo Trung tâm Di sản Cherokee.
Một nghiên cứu năm 2005 cho thấy Eastern band có 460 người nói thông thạo. Mười năm sau đó, con số này được cho là đã giảm xuống 200.
Âm vị học

Hệ ngôn ngữ Iroquois có hệ thống âm vị tương đối độc đáo. Không như đa số ngôn ngữ, tiếng Cherokee không có các âm môi p, b, f, và v. Nó có âm môi m, nhưng âm này rất hiếm gặp, chỉ hiện diện trong không quá mười từ bản địa. Trên thực tế, phương ngữ Hạ hoàn toàn không có âm m. Thay vào đó, nó dùng âm w.
Khi một từ mượn có p, nó thường được thay thế bằng qw, như trong trường hợp tên tiếng Cherokee của Wikipedia, Wiɣiqwejdiʃ.
Âm vị học > Phụ âm

Như nhiều ngôn ngữ Iroquois, hệ thống phụ âm tương đối đơn giản.
|  | Môi | Chân răng | Vòm | Ngạc mềm | Thanh hầu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tắc |  | t |  | k | ʔ |
| Tắc xát |  | ts |  |  |  |
| Xát |  | s |  |  | h |
| Mũi | m | n |  |  |  |
| Tiếp cận |  | l | j | ɰ |  |
Âm vị học > Nguyên âm

Có sáu nguyên âm ngắn và sáu nguyên âm dài.
|  | Trước | Giữa | Sau |
| --- | --- | --- | --- |
| Đóng | i   iː |  | u   uː |
| Vừa | e   eː | ə̃   ə̃ː | o   oː |
| Mở |  | a   aː |  |
Âm vị học > Nguyên âm > Nguyên âm đôi

Tiếng Cherokee chỉ có một nguyên âm đôi:
ai  /ai/
Ngữ pháp

Tiếng Cherokee là một ngôn ngữ hỗn nhập, nghĩa là nhiều hình vị được liên kết với nhau để tạo thành từ. Động từ, loại từ quan trọng nhất, phải có ít nhất một tiền tố chỉ đại từ, một gốc động từ, một hậu tố chỉ thể, và một hậu tố chỉ lối. Ví dụ, từ ge:ga, "tôi đang đi," có các yếu tố sau:
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| g- | e: | -g | -a |
| TIỀN TỐ CHỈ ĐẠI TỪ | GỐC ĐỘNG TỪ "đi" | HẬU TỐ CHỈ THỂ | HẬU TỐ CHỈ LỐI |
Tiền tố g- thể hiện ngôi thứ nhất số ít. Gốc động từ -e có nghĩa là "đi". Hậu tố chỉ thể -g- biểu thị cho thì hiện tại. Và hậu tố chỉ lối thì hiện tại cho động từ có quy tắc tiếng Cherokee là -a.
Tiếng Cherokee có 17 thì và 10 ngôi.
Bản dưới đây cho thấy các cách chia động từ "đi", thì hiện tại.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Ngôi số ít | Ngôi số kép (gồm đôi phương) | Ngôi số kép (không gồm đối phương) | Ngôi số nhiều (gồm đối phương) | Ngôi số nhiều (không gồm đối phương) |
| Ngôi thứ nhất | ᎨᎦ gega – Tôi đang đi | ᎢᏁᎦ inega – hai chúng ta đang đi | ᎣᏍᏕᎦ osdega – hai chúng tôi đang đi | ᎢᏕᎦ idega – tất cả chúng ta đang đi (3 người trở lên) | ᎣᏤᎦ otsega – tất cả chúng tôi đang đi (ba người trở lên) |
| Ngôi thứ hai | ᎮᎦ hega – bạn đang đi | ᏍᏕᎦ sdega – hai bạn đang đi | ᏍᏕᎦ sdega – hai bạn đang đi | ᎢᏤᎦ itsega – các bạn đang đi (ba người trở lên) | ᎢᏤᎦ itsega – các bạn đang đi (ba người trở lên) |
| Ngôi thứ ba | ᎡᎦ ega – anh ta/cô ta/nó đang đi | ᎠᏁᎦ anega – họ đang đi | ᎠᏁᎦ anega – họ đang đi | ᎠᏁᎦ anega – họ đang đi | ᎠᏁᎦ anega – họ đang đi |
Tiếng Cherokee phân biệt thì hiện tại tiếp diễn ("tôi đang đi") và hiện tại đơn ("tôi đi") rạch ròi hơn tiếng Anh.
ᎨᎪᎢ (gegoi), ᎮᎪᎢ (hegoi), ᎡᎪᎢ (egoi) lần lượng có nghĩa là "tôi thường đi", "bạn thường đi", và "anh ta/cô ta/nó thường đi".
Động từ cũng có thể có tiền tố tiền chỉ đại từ, tiền tố phản thân, và hậu tố phát sinh. Nếu tính tất cả các sự kết hợp phụ tố, mỗi động từ có quy tắc có 21.262 dạng.
Tiếng Cherokee không phân biệt giống ngữ pháp. Ví dụ, ᎦᏬᏂᎭ (gawoniha) có cả nghĩa "cô ấy đang nói" và "anh ấy đang nói."
Ngữ pháp > Đại từ và tiền tố chỉ đại từ

Tiếng Cherokee có nhiều tiền tố chỉ đại từ. Tiền tố chỉ đại từ luôn có mặt trong đại từ và cũng có thể xuất hiện trong tính từ và danh từ. Có hai từ tách biệt có nhiệm vụ làm đại từ: aya "tôi" và nihi "bạn".
| Ngôi | Nhóm I | Nhóm II |
| --- | --- | --- |
| số ít | ji-, g- | agi-, agw- |
| số kép gồm đối phương | ini-, in- | gini-, gin- |
| số kép không gồm đối phương | osdi-, osd- | ogini-, ogin- |
| số nhiều gồm đối phương | idi-, id- | igi-, ig- |
| số nhiều không gồm đối phương | oji-, oj- | ogi-, og- |
Ngữ pháp > Cấu trúc câu

Câu tường thuật đơn giản thường có cấu trúc chủ-tân-động. Câu phủ định có cấu trúc rất khác. Tính từ nằm trước danh từ, như trong tiếng Anh. Từ chỉ định, như ᎾᏍᎩ nasgi ("đó") và ᎯᎠ hia ("đây"), nằm trước cụm danh từ. Mệnh đề quan hệ nằm sau cụm danh từ. Trạng từ đứng trước động từ mà chúng bổ nghĩa. Ví dụ, "cô ta đang nói to" là ᎠᏍᏓᏯ ᎦᏬᏂᎭ asdaya gawoniha (nghĩa đen là "to cô-ta-đang-nói").
Một câu tiếng Cherokee có thể bỏ động từ nếu câu được tạo nên từ hai cụm danh từ. Trong trường hợp đó, cấu trúc câu tương đối mềm dẻo. Ví dụ, Ꮎ ᎠᏍᎦᏯ ᎠᎩᏙᏓ na asgaya agidoda ("người đàn ông đó là bố tôi").
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Bảng Unicode Cherokee Official Unicode Consortium code chart: Cherokee Version 13.0
|   | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | A | B | C | D | E | F |
| U+13Ax | Ꭰ | Ꭱ | Ꭲ | Ꭳ | Ꭴ | Ꭵ | Ꭶ | Ꭷ | Ꭸ | Ꭹ | Ꭺ | Ꭻ | Ꭼ | Ꭽ | Ꭾ | Ꭿ |
| U+13Bx | Ꮀ | Ꮁ | Ꮂ | Ꮃ | Ꮄ | Ꮅ | Ꮆ | Ꮇ | Ꮈ | Ꮉ | Ꮊ | Ꮋ | Ꮌ | Ꮍ | Ꮎ | Ꮏ |
| U+13Cx | Ꮐ | Ꮑ | Ꮒ | Ꮓ | Ꮔ | Ꮕ | Ꮖ | Ꮗ | Ꮘ | Ꮙ | Ꮚ | Ꮛ | Ꮜ | Ꮝ | Ꮞ | Ꮟ |
| U+13Dx | Ꮠ | Ꮡ | Ꮢ | Ꮣ | Ꮤ | Ꮥ | Ꮦ | Ꮧ | Ꮨ | Ꮩ | Ꮪ | Ꮫ | Ꮬ | Ꮭ | Ꮮ | Ꮯ |
| U+13Ex | Ꮰ | Ꮱ | Ꮲ | Ꮳ | Ꮴ | Ꮵ | Ꮶ | Ꮷ | Ꮸ | Ꮹ | Ꮺ | Ꮻ | Ꮼ | Ꮽ | Ꮾ | Ꮿ |
| U+13Fx | Ᏸ | Ᏹ | Ᏺ | Ᏻ | Ᏼ | Ᏽ |  |  | ᏸ | ᏹ | ᏺ | ᏻ | ᏼ | ᏽ |  |  |
Cherokee bổ trợ (Official Unicode Consortium code chart: Cherokee Supplement)
| U+AB7x | ꭰ | ꭱ | ꭲ | ꭳ | ꭴ | ꭵ | ꭶ | ꭷ | ꭸ | ꭹ | ꭺ | ꭻ | ꭼ | ꭽ | ꭾ | ꭿ |
| U+AB8x | ꮀ | ꮁ | ꮂ | ꮃ | ꮄ | ꮅ | ꮆ | ꮇ | ꮈ | ꮉ | ꮊ | ꮋ | ꮌ | ꮍ | ꮎ | ꮏ |
| U+AB9x | ꮐ | ꮑ | ꮒ | ꮓ | ꮔ | ꮕ | ꮖ | ꮗ | ꮘ | ꮙ | ꮚ | ꮛ | ꮜ | ꮝ | ꮞ | ꮟ |
| U+ABAx | ꮠ | ꮡ | ꮢ | ꮣ | ꮤ | ꮥ | ꮦ | ꮧ | ꮨ | ꮩ | ꮪ | ꮫ | ꮬ | ꮭ | ꮮ | ꮯ |
| U+ABBx | ꮰ | ꮱ | ꮲ | ꮳ | ꮴ | ꮵ | ꮶ | ꮷ | ꮸ | ꮹ | ꮺ | ꮻ | ꮼ | ꮽ | ꮾ | ꮿ |
Minette et Lise

Minette et Lise, là tên của cặp đôi nghệ sĩ sân khấu, hoạt động tại Saint Sebastue ở Haiti thời tiền cách mạng. Họ gồm Elisabeth Alexandrine Louise Ferrand, lấy nghệ danh "Minette" (11 tháng 7 năm 1767 tại Port-au-Prince - ngày 2 tháng 1 năm 1807 tại New Orleans) và Lise (1771). Họ được biết đến là Minette et Lise (Minette và Lise).