Tân Yên
Văn hóa

Tân Yên là huyện có nhiều xã nhất thuộc Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế. Theo Quyết định số 1537/QĐ-TTg Lưu trữ 2015-09-23 tại Wayback Machine của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt Những địa điểm Khởi nghĩa Yên Thế tại tỉnh Bắc Giang thì Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế có diện tích nghiên cứu 23.099,7 ha, bao gồm địa bàn 26 xã, thị trấn của 4 huyện: Yên Thế, Tân Yên, Việt Yên, Yên Dũng. Trong đó huyện Tân Yên chiếm nhiều nhất, hiện nay gồm thị trấn Cao Thượng, thị trấn Nhã Nam và 9 xã: Tân Trung, Việt Lập, An Dương, Song Vân, Ngọc Châu, Liên Sơn, Phúc Hòa, Phúc Sơn, Quang Tiến.
Điều đặc biệt, Đình Hả, xã Tân Trung, huyện Tân Yên là nơi Lương Văn Nắm, tức Đề Nắm - Thủ lĩnh đầu tiên của Nghĩa quân Yên Thế làm lễ tế cờ, chính thức phát động Khởi nghĩa Nông dân Yên Thế 1884 - 1913. Sau khi ông mất, Hoàng Hoa Thám lên thay.
Các điểm di tích Quốc gia đặc biệt trên địa bàn huyện Tân Yên:
Khu lưu niệm danh nhân Hoàng Hoa Thám ở làng Trũng, xã Ngọc Châu. Nơi sinh sống thời thơ ấu của Hoàng Hoa Thám. Cụm di tích đình, chùa Hả, xã Tân Trung: Quê hương của Đề Nắm, vị thủ lĩnh đầu tiên của phong trào và là nơi Đề Nắm tế cờ khởi nghĩa ngày 16/3/1884. Đình Dương Lâm, xã An Dương: Nơi chứng kiến nhiều cuộc họp quan trọng giữa thủ lĩnh nghĩa quân với các tướng lĩnh tâm phúc của ông trong thời kỳ (1885-1895). Cụm di tích Cầu Vồng, xã Song Vân: Nơi Đề Thám cùng nghĩa quân thường làm lễ tế cờ trong mỗi lần xuất quân đánh trận. Đình Cao Thượng, xã Cao Thượng: Nơi diễn ra những trận đánh ác liệt giữa Nghĩa quân Yên Thế với thực dân Pháp xâm lược. Đình Nội, xã Việt Lập: Là địa điểm có mối liên hệ mật thiết với cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Đình Làng Chuông, thị trấn Nhã Nam: Nơi Hoàng Hoa Thám đã tổ chức nhiều cuộc họp quan trọng, bàn việc tổ chức những trận đánh lớn chống thực dân Pháp xâm lược và tay sai. Chùa Phố, thị trấn Nhã Nam: Nơi chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng liên quan mật thiết đến cuộc khởi nghĩa nông dân Yên Thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo. Đền Gốc Khế, xã Nhã Nam): Nơi hoạt động của một số tướng lĩnh chủ chốt trong phong trào khởi nghĩa nông dân Yên Thế. Đền thờ Cả Trọng (đền Gốc Dẻ), xã Nhã Nam: Đền thờ Cả Trọng (tức Hoàng Đức Trọng - con trai cả của người anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám. Đồi Phủ, xã Nhã Nam: Nơi đặt đại bản doanh của thực dân Pháp và của chính quyền phong kiến nhằm tiến đánh nghĩa quân. Nghĩa địa Pháp, xã Nhã Nam: Nơi chôn cất các sĩ quân, binh lính Pháp, Việt chết trong các trận đánh với nghĩa quân Yên Thế… Ao Chấn Ký, thị trấn Nhã Nam: Nơi thực dân Pháp thả cho cốt đầu Hoàng Hoa Thám và hai thủ hạ thân tín của ông sau khi hỏa thiêu.
Các di tích LS-VH đã được xếp hạng:
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
|  STT   | Tên di tích | Đối tượng thờ | Địa điểm |
| 1 | Thành Tỉnh Đạo Di tích Lịch sử-Văn hóa | Lưu niệm cách mạng | Xã Quang Tiến |
| 2 | Chùa Thanh Cao Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Đại Hóa |
| 3 | Đình Ngò Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh  Lam Giang Đô thống Tống Dương Quang Minh | Xã Việt Lập |
| 4 | Đình Lý Cốt Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh  Tam Giang Nữ Giã Đại thần | Xã Phúc Sơn |
| 5 | Chùa Lý Cốt Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Phúc Sơn |
| 6 | Nghè và phần mộ nàng Giã đại thần Di tích Lịch sử-Văn hóa | Nữ Giã Đại thần | Xã Phúc Sơn |
| 7 | Chùa Phán Thú Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Việt Lập |
| 8 | Đình Yên Lý Di tích Lịch sử-Văn hóa | Tam Giang | Xã Phúc Sơn |
| 9 | Đình Lãn Tranh Di tích kiến trúc nghệ thuật | Cao Sơn, Quý Minh | Xã Liên Chung |
| 10 | Chùa Lãn Tranh Di tích kiến trúc nghệ thuật | Thờ Phật | Xã Liên Chung |
| 11 | Đình Dĩnh Di tích kiến trúc nghệ thuật | Cao Sơn, Quý Minh,  Tam Giang   | Xã Việt Ngọc |
| 12 | Đình Thễ Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh, Tam Giang | Xã Việt Ngọc |
| 13 | Chùa Thễ Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Lan Giới |
| 14 | Đình Sậy Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh | Xã Tân Trung |
| 15 | Đình Lục Liễu Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh | Xã Hợp Đức |
| 16 | Chùa Lục Liễu Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Hợp Đức |
| 17 | Chùa Ngọc Nham Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Ngọc Thiện |
| 18 | Chùa Hương Thịnh Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Việt Ngọc |
| 19 | Đình Phúc Khê Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh | Xã Quế Nham |
| 20 | Đền Phú Khê Di tích Lịch sử-Văn hóa | Quận công Nguyễn Công Luận | Xã Quế Nham |
| 21 | Chùa Phúc Khê Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Quế Nham |
| 22 | Chùa Đồng Điều Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Tân Trung |
| 23 | Đền Dành Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh | Xã Liên Chung |
| 24 | Chùa Chuế Dương Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Quế Nham |
| 25 | Chùa Bạch Vân Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Phúc Hòa |
| 26 | Chùa Am Vân Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Phúc Sơn |
| 27 | Địa điểm tổ chức Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lần 1 Di tích Lịch sử-Văn hóa | Địa điểm cách mạng | Xã Song Vân |
| 28 | Đình Bằng Cục Di tích Kiến trúc-Nghệ thuật | Cao Sơn, Quý Minh | Xã Ngọc Châu |
| 29 | Đình Tam Hà Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh | Xã Ngọc Thiện |
| 30 | Chùa Tam Hà Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Ngọc Thiện |
| 31 | Đình Tế Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh, Tam Giang | Xã Lam Cốt |
| 32 | Chùa Cống Phường (chùa Không Bụt) Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật (trước thờ tượng Phật sau hoá Tượng Thờ vọng) | Xã Liên Chung |
| 33 | Chùa Khánh Quang Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Lam Cốt |
| 34 | Đình Giã Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh | Thị trấn Cao Thượng |
| 35 | Chùa Kim Sơn (Chùa Giã) Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Thị trấn Cao Thượng |
| 36 | Đình Tiến Sơn Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh,  Đô Thống đại vương Lục Lang An Vương Hậu Chương | Xã Hợp Đức |
| 37 | Chùa Non Tiên (Chùa Hạ) Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Cao Thượng |
| 38 | Chùa Nhân Tông (Chùa Phúc Đình) Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Phúc Hòa |
| 39 | Đình Tỉnh Đạo Di tích Lịch sử-Văn hóa | Nguyễn Cao | Xã Quang Tiến |
| 40 | Chùa Tỉnh Đạo Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Quang Tiến |
| 41 | Đình Mỗ Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh,  Tam Giang | Xã Ngọc Thiện |
| 42 | Chùa Phúc Sơn (Chùa Mỗ) Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Ngọc Thiện |
| 43 | Đình Ngô Xá Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh | Xã Cao Xá |
| 44 | Chùa Phúc Sơn tự (Chùa Ngô Xá) Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Cao Xá |
| 45 | Đình làng Bùi Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh | Xã Cao Thượng |
| 46 | Chùa Cổ Am Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Cao Thượng |
| 47 | Đình Liên Bộ Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh, Lâm Giang Đô thống  Tiến sĩ Nguyễn Vĩnh Trinh | Xã Liên Chung |
| 48 | Đình Nội Di tích Lịch sử-Văn hóa | Quý Minh đại vương | Xã Ngọc Vân |
| 49 | Đền thờ Quận công Dương Hùng Lượng Di tích Lịch sử-Văn hóa | Quận công Dương Hùng Lượng | Xã Cao Xá |
| 50 | Đình Nẻo Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh,  Thành Hoàng làng Hòa Làng | Xã Liên Sơn |
| 51 | Chùa Dương Sơn Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Liên Sơn |
| 52 | Chùa Gia Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Việt Ngọc |
| 53 | Đình Trung Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh,  Tam Giang | Xã Lam Cốt |
| 54 | Chùa Trung Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Lam Cốt |
| 55 | Quán Chúc Di tích Lịch sử-Văn hóa | Trạm dừng nghỉ không có chức năng thờ | Xã Đại Hóa |
| 56 | Đình Lợ Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cụ tổ Dương Quốc Nghĩa  Cao Xuân Lộc Các Quận công của dòng họ Dương | Xã Song Vân |
| 57 | Chùa Lợ Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Song Vân |
| 58 | Chùa Đất Đỏ (An Bài tự) Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Hợp Đức |
| 59 | Đình Cầu Thượng Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh | Xã Nhã Nam |
| 60 | Lăng quan Thái Bảo Giáp Trinh Tường Di tích Lịch sử-Văn hóa | Quan Thái Bảo  Giáp Trinh Tường | Xã Việt Lập |
| 61 | Chùa Kép Vàng (Kim Quang tự) Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Lam Cốt |
| 62 | Đình làng Sai Di tích Lịch sử-Văn hóa | Quý Minh đại vương | Xã Ngọc Vân |
| 63 | Chùa làng Sai Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Ngọc Vân |
| 64 | Đền thờ Quận Công Dương Quốc Nghĩa Di tích Lịch sử-Văn hóa | Quận Công Dương Quốc Nghĩa | Xã Song Vân |
| 65 | Đình Thúy Cầu Hạ Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn, Quý Minh,  Bạch Cước tôn thần | Xã Ngọc Vân |
| 66 | Chùa Thúy Cầu Hạ Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Phật | Xã Ngọc Vân |
| 67 | Đền thờ Nguyễn Văn Liễu Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Nguyễn Văn Liễu | Xã Ngọc Thiện |
| 68 | Đền Đề Truật Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ vị tướng tài giỏi Đề Truật (còn gọi là Dương Văn Truật, Đề Truật, Đề Hậu, Hội Thuật) | Xã Nhã Nam |
| 69 | Đình Hoãn Di tích Lịch sử-Văn hóa | Thờ Thành Hoàng Tam Giang Đô Thống, Cao Sơn, Quý Minh đại vương,  Cao Sơn, Quý Minh | Xã Việt Lập |
| 70 | Đình Lữ Vân Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn Quý Minh đại vương | Xa Phúc Sơn |
| 71 | Đình Kim Tràng Di tích Lịch sử-Văn hóa | Cao Sơn Quý Minh đại vương | Xã Việt Lập |
| 73 | Đình Chậu Di tích Lịch sử-Văn hóa | - Cao Sơn Quý Minh đại vương - Đức Thánh Tam Giang | Xã Song Vân |
| 72 | Đình Vũng Di tích Lịch sử-Văn hóa | - Cao Sơn Quý Minh đại vương - Đức Thánh Tam Giang - Phổ Minh Ninh Trấn đại vương | Xã Hợp Đức |
| 74 | Chùa Kim Tràng (Chân Linh Ứng Tự)Di tích lịch sử-Văn hoá | - Chốn tổ Phật đường lớn thứ ba của tỉnh Bắc Giang  - Thờ Phật, Thờ Tổ Sư và Thờ Mẫu. | Xã Việt Lập |
| 75 | Đền Cầu QuậnDi tích lịch sử-Văn hoá | Nữ thần: “Thánh mẫu thông lộ linh phù tôn thần. Gia tặng dực bảo trung hưng đôn ngưng trung đẳng thần” | Xã Việt Lập |
| 76 | Đình Vường (Đình Thịnh Vượng)Công trình kiến trúc nghệ thuật | Cao Sơn - Quý Minh | Xã Liên Chung |