stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ngựa Cob
Đặc điểm

Nói chung, ngựa cob khá lớn, khi chúng đứng cao đến 58 inches (147 cm) hoặc cao hơn, nhưng là tương đối nhỏ và gọn, thường là với đôi chân hơi ngắn. Các giống ngựa ngày nay được gọi là có nguồn gốc từ ngựa Welsh minh họa cho việc xây dựng cổ điển của lịch sử. Sử dụng phổ biến của ngựa cob bao gồm kéo xe và cưỡi giải trí. Giống này đã trở nên ngày càng phổ biến cho cưỡi ngựa cho các Hiệp hội người tàn tật (RDA), cũng như cho những tay đua người tìm kiếm ngựa người được đáp ứng nhưng với một tính khí bình tĩnh, tầm vóc ngắn hơn và ổn định, dáng đi thoải mái.
Ở Vương quốc Anh, chúng được giám sát bởi các chương trình Hiệp hội ngựa Anh (BSHA), Chúng được được đăng ký trong ba đơn vị: trọng lượng nhẹ (tối thiểu 8½ "xương), nặng (tối thiểu 9" xương), hoặc Cob tối đa vượt quá 155 cm. Các lớp được thể hiện cũng có một sự cố tương tự:
Ngựa nhẹ Cob: ngựa hoặc ngựa bị thiến 4 tuổi trở lên, vượt 148 cms, nhưng không quá 155 cm, có khả năng mang tới 14 tấn (196 pounds (89 kg))
Ngựa năng Cob: ngựa hoặc ngựa bị thiến 4 tuổi trở lên, vượt 148 cms, nhưng không quá 155 cm, có khả năng chở hơn 14 khối đá.
Ngựa cực đại Cob vượt quá 155 cm: được đánh giá, phải chú ý đặc biệt đến gõ (động vật chân ngắn tức là loại Cob).
Ilex malabarica

| Ilex malabarica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Aquifoliales
Họ (familia): Aquifoliaceae
Chi (genus): Ilex
Loài (species): I. malabarica
Danh pháp hai phần
Ilex malabarica Bedd. 
Ilex malabarica là một loài thực vật có hoa trong họ Aquifoliaceae. Loài này được Bedd. mô tả khoa học đầu tiên năm 1871.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ilex malabarica”. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2013.
Nguyễn Ngọc Thơ

Bài này viết về chính khách Quốc gia Việt Nam và Việt Nam Cộng hòa. Đối với chức sắc cao cấp của đạo Cao Đài thời kỳ đầu, xem Nguyễn Ngọc Thơ (Thái Thơ Thanh).
| Nguyễn Ngọc Thơ |
| --- | --- |
Nguyễn Ngọc Thơ năm 1958

Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa
Nhiệm kỳ 4 tháng 11 năm 1963 – 30 tháng 1 năm 1964 (87 ngày)
Chủ tịch Hội đồng Quân nhân Cách mạng: Dương Văn Minh
Tiền nhiệm: Chức vụ thành lập
Kế nhiệm: Nguyễn Khánh
Bộ trưởng Tài chánh và Kinh tế
Nhiệm kỳ Không rõ – Không rõ
Phó Tổng thống Việt Nam Cộng hòa
Nhiệm kỳ 18 tháng 12 năm 1956 – 2 tháng 11 năm 1963 (6 năm, 319 ngày)
Tổng thống: Ngô Đình Diệm
Tiền nhiệm: Chức vụ thành lập
Kế nhiệm: Nguyễn Cao Kỳ
Quốc vụ khanh Kinh tế Quốc gia
Nhiệm kỳ Không rõ – Không rõ
Tỉnh trưởng Cần Thơ
Nhiệm kỳ 1956 – Không rõ
  Đại sứ Việt Nam Cộng hoà tại Nhật Bản
Nhiệm kỳ 1955–1956
Tiền nhiệm: Chức vụ thành lập
Kế nhiệm: Bùi Văn Thinh
Bộ trưởng Nội vụ Quốc gia Việt Nam
Nhiệm kỳ Không rõ – Không rõ
 
Thông tin cá nhân
Sinh: (1908-05-26)26 tháng 5 năm 1908 Long Xuyên, Nam Kỳ Liên bang Đông Dương
Mất: 12 tháng 6 năm 1976(1976-06-12) (68 tuổi) Sài Gòn, Cộng hòa Miền Nam Việt Nam
Nghề nghiệp: Chính khách
Nguyễn Ngọc Thơ (26 tháng 5 năm 1908 – 12 tháng 6 năm 1976) là Thủ tướng Việt Nam Cộng hòa từ tháng 11 năm 1963 đến cuối tháng 1 năm 1964 khi chức vụ này được một hội đồng quân sự lập nên sau một vụ đảo chính lật đổ và giết hại Tổng thống Ngô Đình Diệm. Trước đó, ông đã từng là Phó Tổng thống của chánh quyền Ngô Đình Diệm nhưng có ít quyền lực thực tế do các em trai của ông Diệm là Ngô Đình Nhu và Ngô Đình Cẩn đã nắm giữ quân đội và cảnh sát mật riêng. Ông không được phép tham gia vào việc quyết định chính sách quốc gia.
Tiểu sử

Nguyễn Ngọc Thơ là con một địa chủ giàu có ở miền Nam Việt Nam. Ông trở thành viên chức chánh quyền thuộc địa tại Nam Kỳ với hàm Đốc phủ sứ. Ông từng là Bộ trưởng Nội vụ của Quốc gia Việt Nam. Khi Việt Nam Cộng hòa được thành lập, ông được cử làm đại sứ tại Nhật Bản. Năm 1956, ông được triệu hồi về Sài Gòn. Ông trở thành Tỉnh trưởng Cần Thơ và được giao nhiệm vụ đối phó với lực lượng cát cứ của giáo phái Hòa Hảo lúc đó. Một diễn biến trong sự vụ này là ông đã cho mời Ba Cụt (tên thật Lê Quang Vinh) - một trong những chỉ huy nhánh quân sự của Hòa Hảo - về tỉnh để "thương thuyết". Khi Ba Cụt về, thay vì một cuộc "thương thuyết" như Ba Cụt tưởng, Nguyễn Ngọc Thơ ra lệnh bắt và sau đó giết hại Ba Cụt.
Nguyễn Ngọc Thơ cũng giữ chức Quốc vụ khanh Kinh tế quốc gia. Tháng 11, Ngô Đình Diệm đã bổ nhiệm ông làm phó tổng thống và đã được Quốc hội Việt Nam Cộng hòa phê chuẩn vào tháng 12 năm 1956, theo quy định của Hiến pháp Việt Nam Cộng hòa. Người ta tin rằng gốc gác miền Tây Nam Bộ của ông khiến ông dễ lôi cuốn sự ủng hộ những người nông dân miền Nam hơn, trong khi Ngô Đình Diệm là người Công giáo La Mã, có gốc miền Trung và được xem là theo chủ phái "gia đình trị".
Sau vụ đảo chánh năm 1963

Sau vụ đảo chánh lật đổ và sát hại anh em Ngô Đình Diệm ngày 1 tháng 11 năm 1963, Nguyễn Ngọc Thơ được Hội đồng quân nhân cách mạng (Dương Văn Minh là Chủ tịch) bổ nhiệm làm Thủ tướng. Ông là nhân vật dân sự dẫn đầu trong chánh quyền lâm thời. Ngoài ra, ông đã là Bộ trưởng Tài chánh và Kinh tế.
Về mặt cá nhân, có quan điểm cho rằng ông không tán thành việc Ngô Đình Diệm chủ trương bớt phụ thuộc vào viện trợ Mỹ. Ông đã phàn nàn việc Ngô Đình Diệm quá trọng dụng người em trai là Ngô Đình Nhu, trong việc điều hành quốc gia và việc Nhu cố gắng kiểm soát toàn Nam Việt Nam thông qua Đảng Cần Lao bí mật của ông cũng như việc Việt Nam Cộng Hòa thiếu thành công trong việc đối phó với phe Cộng sản. Cá nhân ông đã biết trước âm mưu đảo chánh lật đổ chế độ Ngô Đình Diệm và ông đã được các tướng lĩnh phe đảo chánh chọn làm người kế nhiệm chánh phủ. Ngày 28/2/1964, Nguyễn Khánh truất phế chánh phủ Nguyễn Ngọc Thơ và lên làm thủ tướng. Sau đó, vì lý do sức khoẻ ông Nguyễn Ngọc Thơ không tham dự vào chính trường nữa. Ông mất năm 1976 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Hiệp ước hòa bình Oslo

Hiệp ước hòa bình Oslo là một hiệp định giữa Chính phủ Israel và Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO): Hiệp định Oslo I, ký kết tại Washington, DC, năm 1993  và Hiệp định Oslo II, ký tại Taba, Ai Cập, vào năm 1995. Hiệp định Oslo đánh dấu bước khởi đầu của tiến trình Oslo, một tiến trình hòa bình nhằm đạt được một hiệp ước hòa bình dựa trên các Nghị quyết 242 và 338 của Hội đồng Bảo an LHQ, và để hoàn thành "quyền của người dân Palestine đối với việc tự quyết." Tiến trình Oslo bắt đầu sau các cuộc đàm phán bí mật ở Oslo, dẫn đến sự công nhận của PLO đối với Nhà nước Israel và sự công nhận của Israel đối với PLO là đại diện của người dân Palestine và là một đối tác trong các cuộc đàm phán.
Hiệp ước Oslo tạo ra một nhà cầm quyền Palestine có nhiệm vụ quản lý tự quản hạn chế ở các khu vực của Bờ Tây và Dải Gaza; và sự thừa nhận PLO là đối tác của Israel trong các cuộc đàm phán về tình trạng vĩnh viễn về các câu hỏi còn lại. Các vấn đề quan trọng nhất liên quan đến biên giới của Israel và Palestine, các khu định cư của Israel, tình trạng của Jerusalem, sự hiện diện của quân đội Israel và việc kiểm soát các lãnh thổ còn lại sau khi Israel công nhận quyền tự trị của Palestine, và quyền trở về nước của những người Palestine đi tị nạn. Tuy nhiên, Hiệp định Oslo, không tạo ra một nước Palestine .
Chú thích

↑  Declaration of Principles on Interim Self-Government Arrangements (DOP), ngày 13 tháng 9 năm 1993. From the Knesset website
↑  Israeli-Palestinian Interim Agreement on the West Bank and the Gaza Strip, ngày 28 tháng 9 năm 1995. From the Knesset website
↑  Mideast accord: the overview; Rabin and Arafat sign accord ending Israel's 27-year hold on Jericho and the Gaza Strip. Chris Hedges, New York Times, ngày 5 tháng 5 năm 1994.
Quote of Yitzhak Rabin: "We do not accept the Palestinian goal of an independent Palestinian state between Israel and Jordan. We believe there is a separate Palestinian entity short of a state."
Labidostomis longimana

| Labidostomis longimana |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Labidostomis
Loài (species): L. longimana
Danh pháp hai phần
Labidostomis longimana Linnaeus, 1760 
Danh pháp đồng nghĩa
 Clytra dalmatina  (Lacordaire, 1848)  
Labidostomis longimana là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Linnaeus miêu tả khoa học năm 1760.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Hyphantrophaga tucumanensis

| Hyphantrophaga tucumanensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Hyphantrophaga
Loài (species): H. tucumanensis
Danh pháp hai phần
Hyphantrophaga tucumanensis
Hyphantrophaga tucumanensis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Monchiet

| --- | --- |
 Monchiet
Monchiet
Vị trí trong vùng Nord-Pas-de-Calais Monchiet 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Hauts-de-France
Tỉnh: Pas-de-Calais
Quận: Arras
Tổng: Beaumetz-lès-Loges
Liên xã: Vertes vallées
Xã (thị) trưởng: Denis Caillerez (2008-2014)
Thống kê
Độ cao: 107–145 m (351–476 ft) (bình quân 140 m (460 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 2,74 km2 (1,06 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu1: 98  
 - Mật độ: 36/km2 (93/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 62578/ 62123

2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Monchiet là một xã trong tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France, Pháp.
Monchiet có cự ly 8 dặm (13 km) về phía tây ban Arras, trên đường D34.
Dân số

| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 85 | 100 | 101 | 90 | 83 | 84 | 98 |
Số liệu điều tra dân số tính từ năm 1962, dân số chỉ tính một lần
Jacob Tamarkin

| Jacob Tamarkin |
| --- | --- |
Sinh: (1888-07-11)11 tháng 7 năm 1888 Chernigov, Đế quốc Nga
Mất: 18 tháng 11 năm 1945(1945-11-18) (57 tuổi) Bethesda, Maryland
Trường lớp: Đại học Tổng hợp Sankt-Peterburg
Sự nghiệp khoa học
Ngành: Toán học
Nơi công tác: Đại học Brown
Người hướng dẫn luận án tiến sĩ: Andrei Markov
Các nghiên cứu sinh nổi tiếng: Dorothy Bernstein Nelson Dunford George Forsythe Derrick Lehmer Rose Sedgewick
 
Jacob David Tamarkin (tiếng Nga: Я́ков Дави́дович Тама́ркин, Yakov Davidovich Tamarkin; sinh ngày 11 tháng 7 năm 1888 - mất ngày 18 tháng 11 năm 1945) là một nhà toán học người Mỹ gốc Nga được biết đến với nghiên cứu của mình về giải tích toán học.
Tiểu sử

Tamarkin được sinh ra ở Chernigov, Đế quốc Nga (nay là Chernihiv, Ukraine) là thành viên của gia đình Do Thái giàu có. Cha của ông, David Tamarkin, là một bác sĩ và mẹ của ông, Sophie Krassilschikov, là từ một gia đình của một chủ đất. Ông chuyển đến St Petersburg khi còn bé và lớn lên ở đó. Trong phòng tập thể dục của mình, ông đã kết bạn với Alexander Friedmann, là một nhà vũ trụ học, người mà ông đã viết bài toán đầu tiên vào năm 1906, và vẫn là bạn bè và đồng nghiệp cho đến cái chết đột ngột của Friedmann vào năm 1925. Vladimir Smirnov wlà người bạn khác của ông từ cùng một phòng tập thể dục. Nhiều năm sau, họ đồng tác giả một cuốn sách giáo khoa phổ biến có tiêu đề "A course in higher mathematics".
Tamarkin học tại Đại học Tổng hợp Sankt-Peterburg nơi ông bảo vệ luận án của mình vào năm 1917. Cố vấn của ông là Andrei Markov. Sau khi tốt nghiệp, Tamarkin làm việc tại Viện truyền thông và Viện điện kỹ thuật. Vào năm 1919, ông tạm thời trở thành giáo sư và hiệu trưởng tại Đại học bang Perm, nhưng một năm sau đó trở về St Petersburg, nơi ông đã nhận được một chức giáo sư tại Đại học Bách khoa Saint Petersburg.
vào năm 1925, ông trở nên lo lắng về sự ổn định của Nga và quyết định di cư sang Hoa Kỳ. Kỉ niệm yêu thích nhất của ông là lúc nghiên cứu phân tích hình học ông phải làm với một lãnh sự Mỹ ở Riga, khi ông cố gắng chứng minh danh tính của mình. Tại Hoa Kỳ, ông trở thành giảng viên tại Đại học Dartmouth. Vào năm 1927, Tamarkin nhận được chức giáo sư tại Đại học Brown nơi ông ở lại cho đến khi nghỉ hưu vào năm 1945, sau khi bị lên cơn đau tim. Ông qua đời vào cuối năm đó tại Bethesda, Maryland, một vùng ngoại ô của Washington, D.C.
Nghiên cứu của Tamarkin đã mở rộng một số lĩnh vực, bao gồm lý thuyết số, phương trình tích phân, chuỗi Fourier, giải tích phức, bài toán mômen, bài toán giá trị biên và phương trình vi phân. Ông là một người đề xuất và một đồng sáng lập viên của Mathematical Reviews (được dựa trên Brown tại thời điểm đó), cùng với Otto Neugebauer và William Feller. Ông cũng là một người ủng hộ tích cực của Hội Toán học Hoa Kỳ, một thành viên của hội đồng bắt đầu từ năm 1931, và một phó chủ tịch vào năm 1942-1943. Ông đã có hơn hai mươi sinh viên tiến sĩ tại Brown Dorothy Lewis Bernstein, Nelson Dunford, George Forsythe và Derrick Lehmer.
Tamarkin kết hôn với Helene Weichardt (1888–1934) từ một gia đình giàu có của tổ tiên Đức. Con trai của họ, Paul Tamarkin (1922–1977), là một nhà vật lý cho Tổng công ty RAND.
Chú thích

↑  See E. Hille, p. 443.
↑  See Encyclopedia Brunoniana article.
↑  The Editors of Mathematical Reviews, from the AMS website.
↑  German-Russian von Löhr Family
Mordella confusa

| Mordella confusa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Mordellidae
Tông (tribus): Mordellini
Chi (genus): Mordella
Loài (species): M. confusa
Danh pháp hai phần
Mordella confusa Maeklin, 1875 
Mordella confusa là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Maeklin miêu tả khoa học năm 1875.
Chú thích

↑  Mordellidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Lasioglossum nursei

| Lasioglossum nursei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Halictidae
Phân họ (subfamilia): Halictinae
Tông (tribus): Halictini
Chi (genus): Lasioglossum
Loài (species): L. nursei
Danh pháp hai phần
Lasioglossum nursei (Blüthgen, 1926) 
Lasioglossum nursei là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Blüthgen mô tả khoa học năm 1926.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Lastrea norrisii

| Lastrea norrisii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Dryopteridaceae
Chi (genus): Lastrea
Loài (species): L. norrisii
Danh pháp hai phần
Lastrea norrisii Ridl., 1926 
Lastrea norrisii là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Ridl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1926.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lastrea norrisii”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Mooslargue

| --- | --- |
 Mooslargue
Mooslargue
Vị trí trong vùng Alsace Mooslargue 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Grand Est
Tỉnh: Haut-Rhin
Quận: Altkirch
Tổng: Ferrette
Liên xã: Vallée de la Largue
Xã (thị) trưởng: Jean-Paul Bucher (2001-2008)
Thống kê
Độ cao: 396–462 m (1.299–1.516 ft) (bình quân 425 m (1.394 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 5,63 km2 (2,17 dặm vuông Anh)
INSEE/Mã bưu chính: 68216/ 68580

Mooslargue là một xã ở tỉnh Haut-Rhin trong vùng Grand Est ở đông bắc Pháp. Xã này có diện tích 5,63 km², dân số năm 1999 là 381 người. Khu vực này có độ cao 425 mét trên mực nước biển.
Külköy, Karahallı

| Külköy |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
KülköyVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Uşak
Huyện: Karahallı
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 801 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Külköy là một xã thuộc huyện Karahallı, tỉnh Uşak, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 801 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Uşak”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 5 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Hoàng Dũng (định hướng)

Hoàng Dũng có thể là:
Hoàng Dũng: Nghệ danh của Hoàng Tiến Dũng, sinh năm 1956
Hoàng Dũng: Ca sĩ sinh năm 1995
Karkuchi, Tarikere

| Karkuchi |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Chikmagalur
Thành phố/thị trấn: Tarikere
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Karkuchi là một làng thuộc tehsil Tarikere, huyện Chikmagalur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Hyalurga osiba

| Hyalurga osiba> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Hyalurga
Loài (species): H. osiba
Danh pháp hai phần
Hyalurga osiba (Druce, 1893) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Lauron osiba Druce, 1893 
Hyalurga osiba là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Hyalurga leucophaea

| Hyalurga leucophaea |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Hyalurga
Loài (species): H. leucophaea
Danh pháp hai phần
Hyalurga leucophaea (Walker, 1854) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Lauron leucophaea Walker, 1854  Hyalurga gabrielis Bryk, 1953 
Hyalurga leucophaea là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Ngọc lục bảo

| Ngọc lục bảo |
| --- | --- |
Ngọc lục bảo thô
Thông tin chung
Thể loại: Khoáng vật
Công thức hóa học: Beryli nhôm silicat với crom, Be3Al2(SiO3)6::Cr
Hệ tinh thể: Lục giác
Nhận dạng
Màu: Thủy tinh
Dạng thường tinh thể: Các tinh thể lục giác
Cát khai: Cát khai đáy kém
Vết vỡ: Vỏ sò (concoit)
Độ cứng Mohs: 7,5-8,0
Ánh: Thủy tinh
Màu vết vạch: trắng
Tỷ trọng riêng: 2,7-2,78
Chiết suất: ~1,576-1,582
Đa sắc: Lục-lam, lục-vàng
Nhiệt độ nóng chảy: 1.278 °C
Ngọc lục bảo hay bích ngọc là một loại khoáng vật berylin (Be3Al2(SiO3)6) của beryli có màu xanh với các sắc độ của màu lục và màu lục hơi ngả sang màu lam (bluish green). Màu xanh của ngọc lục bảo xuất phát từ hàm lượng nhỏ crôm và đôi khi cả vanadi trong khoáng vật. Berylin có độ cứng 7,5 - 8 trên 10 của thang độ cứng Mohs. Ngọc lục bảo có thể được sản xuất nhân tạo.
Lịch sử

Ngọc lục bảo đã được dùng làm như một đơn vị tiền tệ để trao đổi ở Babylon từ 2000 năm trước Công nguyên. Ở Ai Cập cổ đại, người ta đã khai thác các quặng mỏ ngọc lục bảo ở gần Biển Đỏ từ hơn 2000 năm trước Công nguyên để làm đồ trang sức. Các mỏ ở Djebel Sabara, được tìm thấy lại vào năm 1818, được đặt tên nhầm lẫn là mỏ Cleopatra. Các mỏ này hiện đã cạn kiệt, chỉ cung cấp được các loại đá quý có chất lượng không cao.
Các tác giả cổ đại như Theophrastos, Herodotos hay Plinius Già đã từng nhắc đến ngọc lục bảo và miêu tả nhiều tượng, cột hay đài kỷ niệm dùng đến loại đá này. Ngày nay người ta biết rằng đó không phải là ngọc lục bảo thật. Thời đó có thể bị nhầm lẫn với các loại đá khác cũng có màu xanh và thời đó cũng đã có thủy tinh màu xanh giống như vậy. Mặt khác cũng có thể các tượng này được khắc từ các viên ngọc thô có chất lượng không cao.
Vào thời Đế chế La Mã Hoàng đế Nero đã dùng kính một tròng làm từ ngọc lục bảo khi xem các cuộc đấu trong võ đài. Thời kỳ này ở châu Âu người ta chỉ biết đến mỏ ngọc lục bảo duy nhất là ở Habachtal (Áo).
Trong thế kỷ 16, người Tây Ban Nha khám phá các mỏ mới ở Nam Mỹ, chủ yếu là ở Colombia. Mỏ ở Chivor được khai thác từ năm 1545 và mỏ ở Muzo vào năm 1560.
Một trong những hòn ngọc lục bảo lớn nhất thế giới là hòn ngọc Mogul Emerald được tìm thấy vào năm 1695 ở Ấn Độ. Hòn ngọc này nặng 217,80 cara và cao vào khoảng 10 cm. Một mặt của ngọc có khắc các bài kinh cầu nguyện, mặt kia khắc các hình hoa trang trí. Viên ngọc đã trở thành truyền thuyết này được một người giấu tên mua với giá 2,2 triệu USD vào ngày 28 tháng 9 năm 2001 tại Luân Đôn trong một cuộc bán đấu giá của Christie.
Đặc điểm

Ngọc lục bảo có thành phần hóa học và cấu trúc tinh thể giống berylil, tỷ trọng 2,67 - 2,78, với nguyên tố tạo màu là Cr, đôi khi là V.
Màu sắc: Ngọc lục bảo thường có màu lục tới lục đậm. Màu lục của ngọc lục bảo không gì sánh được vì thế được gọi riêng là "lục ngọc lục bảo". Nguyên nhân tạo màu lục là do Cr2O3, đôi khi là vanadi (V). Màu sắc rất ổn định dưới tác dụng của ánh sáng và nhiệt, chỉ biến đổi nhiệt độ 700 - 800 độ C. Màu được ưa chuộng nhất là màu lục thắm, còn màu lục nhạt, vàng lục, lục tối ít chuộng hơn. Màu sắc trong viên đá thường phân bố không đều, mà tạo thành các sọc hoặc đám màu. Sắt cũng thường xuyên có mặt trong ngọc lục bảo và làm giảm sự phát quang của đá. Chỉ số chiết suất 1,576 - 1,582; lưỡng chiết 0,006; phổ hấp thụ: 6835, 6896, 6620, 6460, 6370, 6300, 5800, 4774, 4725;
Ngọc lục bảo phát quang màu đỏ, và dưới kính lọc Chelsea cũng cho màu đỏ. Sự phát quang này có thể bị giảm đi khi có mặt của Fe, và có thể không phát quang, đặc tính quang học: một trục âm.
Thông thường ngọc lục bảo chứa các bao thể tự nhiên như: bao thể lỏng với bọt khí và các bao thể cứng khác. Những bao thể đó là chứng cứ cho nguồn gốc tự nhiên của viên đá so với loại tổng hợp và mô phỏng. Bao thể rắn trong ngọc lục bảo:pyrit, sylvin, parisit (một khoáng vật đất hiếm), bao thể tinh thể âm định hướng song song với trục của tinh thể. Đặc biệt trong ngọc lục bảo hay có các màng sương nên người ta có tên gọi cho loại này là "ngọc lục bảo vườn cảnh".
Các phương pháp xử lý và tổng hợp

Ngọc lục bảo được tổng hợp trong công nghiệp chủ yếu bằng phương pháp nhiệt dịch và ít hơn là phương pháp chất trợ dung "flux". Do emerald thường chứa nhiều các bao thể, các khe nứt lấp đầy do vậy, các khe nứt phổ biến trong emerald và thường được lấp đầy bằng chất dầu hoặc thủy tinh màu để làm tăng độ tinh khiết. Cách xử lý này gọi là lấp đầy hoặc tẩm dầu khe nứt. Có thể cần tái lấp đầy emerald định kỳ để thay thế chất lấp đầy cũ đã bị biến đổi. Việc xử lý này được xem là không bền và có thể phát hiện được.
Nguồn gốc và phân bố

Colombia là nước sản xuất ngọc lục bảo quan trọng nhất thế giới, chiếm 60% lượng sản xuất của thế giới với 6 triệu cara trong năm 1995, gồm các mỏ Chivor, Muro, Peña Blanca và Coscuez. Không chỉ dẫn đầu về số lượng, ngọc từ Columbia cũng dẫn đầu về chất lượng. Ngọc lục bảo từ Columbia nói chung là tinh khiết hơn các ngọc có nguồn gốc khác.
Các nước sản xuất ngọc lục bảo quan trọng nhất:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Nước | Mỏ | % trên tổng lượng sản xuất |
| Colombia | Chivor, Muzo, Peña Blanca et de Coscuez | 60% |
| Zambia |  | 15% |
| Brasil | Nova Era | 12% |
| Nga | Ural | 4% |
| Zimbabwe | Sandawana | 3% |
| Madagascar |  | 3% |
Nguồn: Thống kê của bộ hầm mỏ và năng lượng Colombia năm 2000.
Hiện tại Việt Nam chưa phát hiện được ngọc lục bảo, nhưng các dấu hiệu địa chất ở một số vùng có thể cho phép phát hiện ngọc lục bảo trong tương lai.
Hình ảnh

Khai thác ngọc
Màu xanh của ngọc
Hoa tai kim cương và ngọc lục bảo
Ghi chú và liên kết ngoài

| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Ngọc lục bảo.
↑  Nguyễn Ngọc Phách. Chữ Nho và Đời Sống Mới. Arlington, VA: Tổ hợp Xuất bản Miền Đông, 2004. Tr 286
1 2  Hurlbut Cornelius S. Jr, & Kammerling Robert C., 1991, Gemology, trang 203, John Wiley & Sons, New York.
↑
Emơrot (Emerald) Lưu trữ 2009-02-13 tại Wayback Machine