stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tegillarca granosa
Môi trường sống

Sò huyết có thể sống trong vùng nước đến độ sâu 20m, nhưng chủ yếu tập trung ở vùng ven biển, trong vùng trung triều với đáy là bùn/bột, độ mặn tương đối thấp, khoảng 14 - 300, và nhiệt độ tối ưu 20 - 30 °C. Thức ăn quan trọng của chúng là các mảnh vụn hữu cơ, thực vật phù du và tảo đơn bào.. Sò huyết sinh sản từ tháng 8 đến tháng 2 năm sau và thành thục sau hơn 1 đến 2 năm. Con cái có thể sinh 518.400 - 2.313.200 trứng.
Theo báo cáo của FAO, sản lượng đánh bắt hàng năm từ 1.415 tấn năm 1995 lên 6.503 tấn năm 1999 (Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc). Trong khi đó, sản lượng nuôi trồng hàng năm từ 252.233 tấn năm 1995 lên 315.811 tấn năm 1999 (Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia). Sản lượng trên toàn cầu năm 1950 khoảng 3.000 tấn và tăng lên hơn 70.000 tấn năm 2003.
Giá trị

Sò huyết thương mại được sản xuất nhiều ở Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia và Indonesia.
Tại Việt Nam, sò huyết xuất hiện nhiều nhất ở Phú Yên, Huế, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bến Tre.... Sò huyết có giá trị dinh dưỡng cao, bổ máu, được chế biến thành nhiều món ăn như sò luộc, sò hấp, bò xào sò huyết, cháo sò huyết...Những món ăn này còn có tác dụng chữa bệnh tốt như tăng huyết áp, suy nhược cơ thể, lao phổi.
Theo các nghiên cứu, trong 100g sò huyết có các thành phần chính: 81,3g moisture; 11,7g protein; 1,2g lipid; các chất khoáng; các loại vitamin A,B1,B2,C;giá trị năng lượng 71,2 Kcal.
Dân gian có câu: "Chưa ăn sò huyết, chưa biết Phú Yên" để khen ngợi chất lượng sò huyết ở vùng đất này.
Bệnh bệnh tả, viêm gan A và ngộ độc đồ biển có liên quan đến việc tiêu thụ sò bị ô nhiễm. Cua hạt đậu thường được tìm thấy bên trong sò huyết.
Một số nhà khoa học Malaysia tìm thấy hàm lượng thấp 210Po và 210Pb trong tế bào của sò huyết. Theo một báo cáo khác, trong sò huyết ở Muang, Rayong, Thái Lan còn có Cd với hàm lượng cao nhất là 0,731 μg/g.
Thành phần nguyên tố trong vỏ sò huyết (ở bờ biển phía tây của bán đảo Malaysia) gồm có calci, cacbon, magiê, natri, phosphor, kali, sắt, đồng, niken, kẽm, bo, và silic. Theo đó, Ca và C tồn tại ở dạng hợp chất với nhau (calci cacbonat CaCO3), chiếm hơn 98,7% tổng hàm lượng khoáng. Mg, Na, P, K và các nguyên tố khác (Fe, Cu, Ni, B, Zn và Si) chiếm khoảng 1,3%.
Paruparo

| Paruparo |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Lycaenidae
Chi (genus): Paruparo
Paruparo là một chi bướm ngày thuộc họ Lycaenidae.
Asperuginoides axillaris

| Asperuginoides axillaris> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Brassicales
Họ (familia): Brassicaceae
Chi (genus): Asperuginoides
Loài (species): A. axillaris
Danh pháp hai phần
Asperuginoides axillaris (Boiss. & Hohen.) Rauschert, 1982 
Asperuginoides axillaris là một loài thực vật có hoa trong họ Cải. Loài này được (Boiss. & Hohen.) Rauschert mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Asperuginoides axillaris”. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2013.
Trichilia pleeana

| Trichilia pleeana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Sapindales
Họ (familia): Meliaceae
Chi (genus): Trichilia
Loài (species): T. pleeana
Danh pháp hai phần
Trichilia pleeana (A.Juss.) C.DC., 1878 
Trichilia pleeana là một loài thực vật có hoa trong họ Meliaceae. Loài này được (A.Juss.) C.DC. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1878.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trichilia pleeana”. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.
4593 Reipurth

Tiểu hành tinh 4593 Reipurth được phát hiện ngày 16 tháng 3 năm 1980, bởi Claes-Ingvar Lagerkvist. Nó được đặt theo tên của Bo Reipurth, sau là nhóm nhà thiên văn học ở Đài thiên văn Nam Âu.
| x t Định vị tiểu hành tinh |
| --- | --- |
 4592 Alkissia  4593 Reipurth  4594 Dashkova
Triều thiên Ba tầng

Mũ Ba tầng của Giáo hoàng
Triều thiên Ba tầng, Mũ Ba Tầng của Đức Giáo hoàng hay vương miện của Giáo hoàng là một thứ mũ đội đầu, được làm bằng vải quý có đính những viên ngọc, cao ba tầng và trên đỉnh là một thánh giá nhỏ. Mũ này bắt đầu xuất hiện từ khoảng năm 1130 có hình dáng như một cái mũ bịt đầu, không trang trí, nhưng chẳng mấy chốc mũ đã biến đổi như hình dáng hiện nay.
Ba tầng tượng trưng cho ba loại quyền bính của Vị Giáo hoàng:
Tầng cao nhất là quyền của Vị Cha Sở Hoàn Vũ
Tầng giữa là quyền Truyền giáo Phổ Quát Khắp Hoàn Vũ hay quyền tài phán tối cao
Tầng đáy (cuối) là Quyền Bính Trần Tục.
Vương miện được đội lên đầu Giáo hoàng trong ngày đăng quang do một hồng y phó tế, vừa đội vừa đọc: "Xin ngài nhận lấy vương miện ba tầng này và hãy nhớ rằng ngài là cha của mọi thủ lĩnh trần gian, và là người dìu dắt thế giới và là đại diện của Chúa Giê-su Cứu thế". Mũ Giáo hoàng chỉ được đội trong những nghi lễ ngoài phụng vụ.
Mũ Ba Tầng cũng còn có thể được hiểu là mang một ý nghĩa thiêng liêng về ba chức vị của Chúa Kitô chính là: Tư Tế, Ngôn Sứ và Vương Đế. Thiên Chúa thực thi các chức năng này qua các Tông Đồ, và cụ thể là qua Phêrô, để tất cả họ được thánh hóa, daỵ dỗ và được cai quản vì Danh Ngài và bởi Quyền Bính của Ngài như đã được đề cập trong Phúc âm Máthêu, 16,13-18; 18,18; 28,18-20; Tin mừng Luca, 22,31-32 và Sách Gioan, 21,15-17.
Đức Giáo hoàng Phaolô VI chính là Vị Giáo hoàng cuối cùng đội mũ ba tầng. Vào cuối Công Đồng Vaticano II, ngài đã bước xuống các bậc tam cấp từ ngai Giáo hoàng tại Vương cung thánh đường Thánh Phêrô và đã tháo chiếc mũ bằng vàng trên đầu, trao cho một vị Hồng y đứng bên cạnh rồi nói: "Hãy bán chiếc mũ này để lấy tiền cho người nghèo". Mũ ba tầng này sau đó được cho đi vì lợi ích của những người nghèo.
Mũ ba tầng đã không còn được các Giáo hoàng kể từ Gioan Phaolô I sử dụng nữa nhưng vẫn được thể hiện trên huy hiệu Giáo hoàng. Hiện nay trên huy hiệu của Giáo hoàng Bênêđictô XVI, hình ảnh mũ ba tầng đã được thay bằng một mũ giám mục nhỏ.
Trên mũ của Giáo Hoàng đầu tiên được khắc dòng chữ La-tinh: "VICARIUS FILII DEI" tức là "Đại diện con Thiên Chúa"
Và điều này cũng được sử dụng ở mọi đời Giáo Hoàng tiếp theo.
Ở thời đại này, nguyên âm "U" chưa có trong bảng chữ cái La-tinh và phụ âm "V" được sử dụng như nguyên âm "U",nên nguyên bản dòng chữ trên là "VICARIVS FILII DEI".
Sân bay Bordeaux - Mérignac

Sân bay Bordeaux - Mérignac (tiếng Pháp: Aéroport de Bordeaux - Mérignac) (IATA: BOD, ICAO: LFBD) là một sân bay phục vụ thành phố Bordeaux. Sân bay Bordeaux tọa lạc ở Mérignac, cách 12 km về phía tây của Bordeaux, trong tỉnh Gironde. Năm 2012, sân bay này đã phục vụ 4.380.185 lượt khách, xếp thứ 6 trong các sân bay Pháp về số lượt khách.
Sân bay có 1 nhà ga gồm 2 sảnh.
Sân bay Bordeaux Mérignac được xây năm 1917 để làm một sân bay quân sự và dân sự dùng chung. Lúc đó đây là trung tâm chính cho hãng Air France nối Bordeaux với các điểm đến ở châu Âu và Bắc Phi. Trong thế chiến 2, Luftwaffe của Đức kiểm soát sân bay này.
Hãng hàng không và tuyến bay

| Hãng hàng không | Các điểm đến |
| --- | --- |
Aer Lingus: Dublin 
Air Algérie: Algiers, Oran [theo mùa] 
Air France: Lyon, Paris-Charles de Gaulle, Paris-Orly 
Air France cung ứng bởi Brit Air: Nice 
Air France cung ứng bởi Régional: Ajaccio, Bastia [theo mùa], Barcelona, Brussels [ngừng từ ngày 27/6], Lille, Lisbon, Marseilles, Nantes, Rome-Fiumicino, Strasbourg 
Airlinair cung ứng bởi Chalair Aviation: Brest, Rennes 
Air Transat: Montréal-Trudeau [theo mùa] 
Atlas Blue: Marrakech 
Bmi cung ứng bởi bmibaby: Manchester 
British Airways: London-Gatwick 
EasyJet: Bristol, Liverpool, London-Luton, Lyon 
EasyJet Switzerland: Basel/Mulhouse [bắt đầu từ ngày 20/6; theo mùa], Geneva 
Flybaboo: Geneva 
Flybe: Southampton [theo mùa] 
Iberia cung ứng bởi Air Nostrum: Madrid 
KLM cung ứng bởi KLM Cityhopper: Amsterdam 
Norwegian Air Shuttle: Oslo, Stockholm-Arlanda [bắt đầu từ ngày 23/6] 
Nouvelair Tunisie: Djerba, Monastir [theo mùa] 
Royal Air Maroc: Casablanca 
Tunisair: Djerba, Monastir [theo mùa], Tunis 
Sân bay Bordeaux Mérignac
Hermya yaanna

| Hermya yaanna> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Hermya
Loài (species): H. yaanna
Danh pháp hai phần
Hermya yaanna
Hermya yaanna là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Xanthorhoe conciliaria

| Xanthorhoe conciliaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Xanthorhoe
Loài (species): X. conciliaria
Danh pháp hai phần
Xanthorhoe conciliaria Swett, 1916 
Xanthorhoe conciliaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Trichilia prieuriana

| Trichilia prieuriana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Sapindales
Họ (familia): Meliaceae
Chi (genus): Trichilia
Loài (species): T. prieuriana
Danh pháp hai phần
Trichilia prieuriana A.Juss., 1830 
Trichilia prieuriana là một loài thực vật có hoa trong họ Meliaceae. Loài này được A.Juss. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1830.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trichilia prieuriana”. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.
Sân bay Bogorodskoye

Sân bay Bogorodskoye (IATA: BQG, ICAO: UHNB) là một sân bay ở Bogorodskoye, vùng Khabarovsk, Nga.
Hãng hàng không và điểm đến

| Hãng hàng không | Các điểm đến |
| --- | --- |
Aurora: Nogliki, Yuzhno-Sakhalinsk
Khabarovsk Airlines: Theo mùa: Khabarovsk
29753 Silvo

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: S. Sposetti
Nơi khám phá: Gnosca
Ngày phát hiện: 10 tháng 2 năm 1999
Tên định danh
Tên định danh: 29753
Tên định danh thay thế: 1999 CY4
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.0485305
Viễn điểm quỹ đạo: 2.7248915
Độ lệch tâm: 0.1416931
Chu kỳ quỹ đạo: 1346.7846694
Độ bất thường trung bình: 300.83895
Độ nghiêng quỹ đạo: 10.05306
Kinh độ điểm mọc: 107.45305
Góc cận điểm: 243.97185
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 13.8
 
29753 Silvo (1999 CY4) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 2 năm 1999 bởi S. Sposetti ở Gnosca.
Euphonia chlorotica

| Euphonia chlorotica |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Fringillidae
Chi (genus): Euphonia
Loài (species): E. chlorotica
Danh pháp hai phần
Euphonia chlorotica (Linnaeus, 1766) 
Euphonia chlorotica là một loài chim trong họ Fringillidae.
Chú thích

↑  BirdLife International (2012). “Euphonia chlorotica”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2013.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013.
↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Hermya regalis

| Hermya regalis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Hermya
Loài (species): H. regalis
Danh pháp hai phần
Hermya regalis
Hermya regalis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Xanthorhoe conchata

| Xanthorhoe conchata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Xanthorhoe
Loài (species): X. conchata
Danh pháp hai phần
Xanthorhoe conchata Warren, 1896 
Xanthorhoe conchata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Fatim al-Arnouk

| Fatim al-Amuq فطيم عرنوق Futtaim al-Arnouk |
| --- | --- |
Fatim al-AmuqLocation in Syria
Country:  Syria
Governorate: Homs Governorate
District: Homs District
Nahiya: Furqlus
Dân số (2004)
 • Tổng cộng: 462
Fatim al-Amuq (tiếng Ả Rập: فطيم عرنوق‎, cũng đánh vần là Futtaim al-Arnouk) là một ngôi làng ở miền trung Syria, một phần hành chính của Tỉnh Homs, phía đông Homs. Nó tiếp giáp với làng al-Sayyid, phía tây Furqlus và phía nam Tell Shinan. Theo Cục Thống kê Trung ương, nó có dân số 462 trong cuộc điều tra dân số năm 2004.
Estonia

Estonia 2021
Estonia (tiếng Estonia: Eesti, tiếng Việt: E-xtô-ni-a), tên chính thức là Cộng hòa Estonia (tiếng Estonia: Eesti Vabariik) là một quốc gia nằm ở khu vực Bắc Âu. Estonia tiếp giáp với Liên bang Nga về phía đông, giáp với Latvia về phía nam, giáp với vịnh Phần Lan về phía bắc và giáp với biển Baltic về phía tây.
Estonia có địa hình tương đối thấp. Nước này có rất nhiều sông và hồ, kèm theo đó là một diện tích rừng đáng kể. Estonia nằm trong khu vực khí hậu ôn hòa, có tính chất chuyển tiếp từ khí hậu hải dương sang khí hậu lục địa.
Trong suốt lịch sử của mình, Estonia đã từng bị nhiều quốc gia láng giềng đô hộ, tiêu biểu là Thụy Điển và Nga. Vào ngày 24 tháng 2 năm 1918, nền cộng hòa đầu tiên ở Estonia được chính thức thành lập trên cơ sở tách ra khỏi Đế quốc Nga. Tuy nhiên, đến năm 1940, đất nước này cùng với hai quốc gia Baltic còn lại là Latvia và Litva được sáp nhập vào Liên bang Xô viết (Liên Xô) rồi vào Đức (1941–1944) trong chiến dịch Barbarossa.
Sau thế chiến thứ hai, Estonia được sáp nhập vào Liên Xô với tư cách là một nước cộng hòa liên bang nhưng một số nước (Hoa Kỳ cùng một số nước châu Âu) cho rằng trong khoảng thời gian từ năm 1944–1991, Estonia nằm dưới sự chiếm đóng của Liên bang Xô viết. Năm 1991, Liên Xô sụp đổ dẫn đến việc Estonia lại trở thành một quốc gia độc lập. Ngày nay, Estonia là một nước cộng hòa theo thể chế dân chủ nghị viện. Nước này là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế như Liên Hợp Quốc, Liên minh châu Âu, NATO.
Người Estonia có liên hệ về mặt dân tộc với người Phần Lan. Tiếng Estonia là một trong những ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Phần Lan-Ugria của ngữ hệ Ural, có liên hệ gần với tiếng Phần Lan và tiếng Hungary. Đây là một trong số ít những ngôn ngữ chính thức của châu Âu không bắt nguồn từ ngữ hệ Ấn-Âu.
Lịch sử

Bài chi tiết: Lịch sử Estonia
Lịch sử > Thời kỳ cổ đại

Con người bắt đầu định cư tại Estonia vào khoảng từ 11.000 đến 13.000 năm về trước, khi mà băng tan chảy vào cuối Thời kỳ Băng hà. Pulli là bộ tộc đầu tiên đến định cư tại Estonia, trên bờ con sông Parnu, gần thị trấn Sindi, miền nam Estonia. Sử dụng phương pháp phóng xạ carbon, các nhà khoa học xác định rằng bộ tộc Pulli đã đến định cư tại Estonia vào khoảng 11.000 năm về trước, lúc bắt đầu thiên niên kỉ thứ 9 trước Công nguyên. Bằng chứng về những cộng đồng sống bằng săn bắt và đánh cá khoảng 6500 năm trước Công nguyên đã được tìm thấy ở thị trấn Kunda, miền bắc Estonia. Những đồ tạo tác bằng xương và đá tương tự như ở Kunda cùng đã được tìm thấy ở nhiều nơi nằm ngoài lãnh thổ Estonia như Latvia, miền bắc Litva và miền nam của Phần Lan. Nền văn hóa Kunda nằm trong Thời kỳ đồ đá giữa.
Cuối Thời kỳ đồ đồng và đầu Thời kỳ đồ sắt đã đánh dấu những thay đổi lớn về văn hóa. Sự thay đổi công cụ sản xuất đã dẫn tới những thay đổi lớn về mặt kinh tế của Estonia. Khoảng chừng từ thế kỷ thứ I đến thế kỷ V, những khu dân cư nông nghiệp đã bắt đầu mở rộng. Dân số cũng tăng lên. Những ảnh hưởng về mặt văn hóa của Đế chế La Mã đã vươn tới Estonia. Tuy nhiên trong Thời kỳ Đồ sắt, những cuộc chiến tranh và xung đột với các dân tộc Baltic và người Scandinavia đã khiến tình hình Estonia trở nên bất ổn.
Vào thế kỷ I, hệ thống phân chia hành chính đã được thành lập tại Estonia. Hai đơn vị phân chia hành chính chủ yếu là vùng (kihelkond) và tỉnh (maakond). Mỗi vùng bao gồm vài ngôi làng và thường có ít nhất một pháo đài. Còn mỗi tỉnh thì lại gồm nhiều vùng. Vào thế kỷ XIII, các vùng của Estonia mở rộng và phát triển. Đến thời kỳ này, người Estonia vẫn giữ một tôn giáo cổ xưa của riêng họ, gọi là Tharapita.
Lịch sử > Thời kỳ Trung cổ

Từ năm 1228 đến 1560, Estonia trở thành một phần của Liên bang Livonia, một liên bang lỏng lẻo giữa người Estonia thuộc hệ ngôn ngữ Phần Lan và các dân tộc vùng Baltic. Trong thời gian này, Estonia liên tiếp bị nhiều quốc gia láng giềng xâm chiếm.
Estonia đã giữ mình như một vùng đất ngoại đạo trong thời gian dài tại châu Âu. Tuy nhiên đến đầu thế kỷ XIII, người Đức đã xâm chiếm vùng phía nam Estonia ngày nay trong cuộc Thập tự chinh Phương Bắc và tiến hành truyền bá đạo Cơ đốc. Trong cùng thời gian đó, người Đan Mạch đã xâm chiếm và cai trị miền bắc Estonia và kéo dài cho đến năm 1346. Vào cuối thế kỷ XIII, thành phố Reval (tên cũ của Tallinn, thủ đô ngày nay của Estonia) đã tham gia vào Liên minh Hanse, một liên hiệp kinh tế vùng Baltic. Năm 1343, người dân miền bắc Estonia và đảo Saaremaa đã nổi dậy chống lại sự cai trị của người Đức nhưng cuộc khởi nghĩa đã bị dập tắt.
Bên cạnh Đức và Đan Mạch, Estonia còn bị xâm chiếm bởi Đế chế Nga vào những năm 1481 và 1558 nhưng những nỗ lực này của người Nga đều không thành công.
Lịch sử > Estonia trong cuộc Cải cách Kháng cách

Cải cách Kháng Cách được bắt đầu vào năm 1517 đã gây ra một sự thay đổi lớn tại khu vực Baltic. Tại Liên bang Livonia, những ý tưởng của cuộc Cải cách Kháng cách nhanh chóng lan rộng trong những năm 1520. Những sự thay đổi lớn đã diễn ra trên các mặt ngôn ngữ, giáo dục, tôn giáo và chính trị của vùng đất này. Từ thời điểm đó, những nghi lễ nhà thờ phức tạp bằng tiếng Latin trước kia đã được thay thế bằng ngôn ngữ bản địa của người dân.
Trong cuộc chiến tranh Livonia năm 1561, miền bắc Estonia trở thành một bộ phận của Thụy Điển trong khi miền nam nhanh chóng rơi vào tay Liên bang Ba Lan và Lietuva vào thập niên 1580. Cuối cùng vào năm 1625, toàn bộ lãnh thổ Estonia đã về tay Đế chế Thụy Điển hùng mạnh. Khu vực này được chia làm hai tỉnh: tỉnh Estonia ở miền bắc Estonia ngày nay và tỉnh Livonia gồm miền nam Estonia và miền bắc nước Latvia ngày nay.
Năm 1631, vua Gustavus Adolphus của Thụy Điển đã buộc các quý tộc phải trao thêm quyền lợi cho nông dân, dù rằng chế độ nông nô vẫn được duy trì. Dưới sự cai trị của Thụy Điển, năm 1632 xưởng in và trường đại học đầu tiên đã được thành lập tại thành phố Dorpat (tên cũ của thành phố Tartu ngày nay).
Lịch sử > Estonia trong Đế chế Nga

Đại chiến Bắc Âu kết thúc đã dẫn tới việc Thụy Điển để mất Estonia vào tay Đế chế Nga (năm 1710 trên thực tế và năm 1721 chính thức với Hiệp ước Nystad). Đại chiến Bắc Âu đã khiến rất nhiều người Estonia thiệt mạng nhưng dân số của nước này đã dần dần phục hồi lại sau đó. Thời gian đầu, quyền lợi của những người nông dân bị hạn chế nhưng sau đó, nước Nga đã bãi bỏ chế độ nông nô tại tỉnh Estonia vào năm 1816 và tỉnh Livonia vào năm 1819.
Lịch sử > Đường tới nền cộng hòa

Sau khi chế độ nông nô bị bãi bỏ kèm theo đó là cơ hội học hành nhiều hơn đối với những cư dân nói tiếng Estonia, một phong trào vận động dân tộc của Estonia đã phát triển mạnh. Phong trào này phát triển mạnh trong lĩnh vực văn hóa với sự hình thành của nền văn học, âm nhạc, sân khấu mang bản sắc riêng của Estonia. Những người lãnh đạo tiêu biểu của các cuộc vận động là Johann Voldemar Jannsen, Jakob Hurt và Carl Robert Jakobson. Thời kỳ này, văn học Estonia phát triển đến đỉnh cao với sự kiện bộ sử thi Kalevipoeg của người Estonia được xuất bản năm 1862. Lễ hội âm nhạc đầu tiên của Estonia được tổ chức vào năm 1869.
Trước chính sách Nga hóa của đế chế Nga, vào những năm 1890 các nhà trí thức đã kêu gọi quyền tự trị lớn hơn cho vùng đất này, cao hơn nữa là sự độc lập hoàn toàn cho Estonia. Sau khi những người Bolshevik lên nắm chính quyền trong cuộc Cách mạng Tháng Mười năm 1917, Estonia đã tự tuyên bố độc lập vào ngày 24 tháng 2 năm 1918 . Tiếp đó, với sự trợ giúp của phương Tây, Estonia đã chiến thắng quân đội Liên Xô trong cuộc chiến tranh giành độc lập (1918-1920). Kết quả là Hiệp định Hòa bình Tartu đã được ký kết vào ngày 2 tháng 2 năm 1920 với việc Liên Xô công nhận nền độc lập của nước Cộng hòa Estonia. Estonia trở thành một nước cộng hòa theo chế độ dân chủ nghị viện nhưng vào năm 1934, quốc hội Estonia bị giải tán bởi sự bất mãn của người dân do cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới xảy ra và tác động đến nền kinh tế nước này. Năm 1938, Konstantin Päts lên làm tổng thống và cuộc bầu cử quốc hội mới lại được tổ chức tại Estonia.
Lịch sử > Estonia thời hậu chiến

Sau khi Estonia được Hồng quân Liên Xô giải phóng (theo quan điểm của Nga và người Estonia gốc Nga)[cần dẫn nguồn] hoặc tái chiếm đóng (theo quan điểm của phương Tây và người Estonia bản địa),[cần dẫn nguồn] nhiều người Estonia đã rời bỏ đất nước sang tị nạn ở Thụy Điển và Phần Lan[cần dẫn nguồn]. Dưới sự cai trị của Joseph Stalin, hàng ngàn người Estonia từng cộng tác với Đức Quốc xã đã bị đưa đi cải tạo lao động tại những vùng xa xôi hẻo lánh của Liên Xô. Sự việc này kéo dài đến khi Stalin chết vào năm 1953. Hơn một nửa số người Estonia bị lưu đày đã chết hoặc định cư tại nơi ở mới, số còn lại chỉ được chấp nhận trở về Estonia vào khoảng đầu thập niên 1960.
Sau khi tái chiếm đóng Estonia, hơn 900.000 ha đất đã được Liên Xô quốc hữu hóa và phần lớn đất đã được trao cho người định cư từ Nga mới di chuyển sang.
Nền kinh tế kế hoạch được thiết lập tại Estonia. Với vị trí địa lý chiến lược của mình cùng với tình hình Chiến tranh Lạnh càng thêm căng thẳng, nhiều vùng bờ biển và quần đảo tại Estonia đã bị quân sự hóa cao độ và rất ít người được phép sống tại những vùng đó. Bên cạnh đó, hàng trăm ngàn người từ các vùng khác nhau của Liên Xô đã đến Estonia định cư để tiến hành các chính sách công nghiệp hóa đối với vùng đất này.
Từ những năm 70 của thế kỷ XX, Liên Xô bắt đầu gặp những khó khăn về kinh tế và dần dần rơi vào khủng hoảng chính trị. Năm 1987-1989, một cuộc vận động của người dân Estonia đã nổ ra yêu cầu thành lập một chính quyền tự trị tại nước này và cả sự độc lập về mặt kinh tế. Năm 1988, sau các cuộc cải cách ở Liên Xô, những người theo chủ nghĩa dân tộc hoạt động công khai. Năm 1989, hơn hai triệu người Estonia, Latvia và Litva đã nối nhau thành một dải người từ Tallinn đến Vilnius để thể hiện tình đoàn kết của nhân dân ba nước Baltic cùng mong muốn tách khỏi Liên Xô.