stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Xã Albany, Quận Berks, Pennsylvania

| Xã Albany Albany Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 

 Vị trí quận Berks trong tiểu bang Pennsylvania ở Hoa Kỳ
Xã Albany
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Pennsylvania
Quận: Quận Berks
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 1.724
Múi giờ: EST (UTC-5)
 • Mùa hè (DST): EDT (UTC-4)
Xã Albany (tiếng Anh: Albany Township) là một xã thuộc quận Berks, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.724 người.
Túy Phượng

| Túy Phượng |
| --- | --- |
Ca sĩ Túy Phượng năm 1962.
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Tên khai sinh: Nguyễn Thị Kim Phụng
Ngày sinh: 10 tháng 11, 1939
Nơi sinh: Bạc Liêu, Nam Kỳ, Liên bang Đông Dương
 
Mất: 
Ngày mất: 13 tháng 11, 2001(2001-11-13) (62 tuổi)
Nơi mất: Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
 
Quốc tịch:  Việt Nam
Nghề nghiệp: ca sĩ, người mẫu

Sự nghiệp sân khấu
Năm hoạt động: 1954 – 2001
 
 
Giải thưởng
Hoa hậu Đông Phương (1957)
x • t • 
Túy Phượng (1939 - 2001) là một nghệ sĩ Việt Nam.
Tiểu sử

Túy Phượng sinh năm 1939 tại Bạc Liêu với tên khai sinh là Nguyễn Thị Kim Phụng, là ái nữ kịch sĩ Túy Hoa.
Năm 1945, do hoàn cảnh chiến tranh, mẹ con bà phải dắt díu nhau sang Kampuchea kiếm kế sinh nhai. Tại Phnôm Pênh, bà Túy Hoa bắt đầu đi hát tại vũ trường Rex trong ban nhạc Tony Murena. Trong một lần gánh Mộng Vân du diễn, ông bầu đã xin kí hợp đồng với nghệ sĩ Túy Hoa, mẹ con lại về hẳn Sài Gòn định cư. Thuở nhỏ, cô Túy Phượng học trường nhà trắng Tân Định rồi Chí Thanh học hiệu, Đông Tây học đường...
Năm 15 tuổi, dưới sự hướng dẫn của mẹ và cha dượng là Anh Lân (bầu gánh Dân Nam), Túy Phượng sớm khẳng định vị trí hàng đầu tại đoàn nhà. Trong một cuộc bầu chọn tài tử được yêu mến do báo Công Nhân của ông Trần Tấn Quốc tổ chức, Túy Phượng và Vân Hùng nhận số phiếu cao nhất.
Đến năm 1957, Túy Phượng lại đoạt "hoa hậu Đông Phương" do hãng Đông Phương điện ảnh tổ chức. Từ đây cô có biệt danh Hoa hậu Lambretta, vì cuộc thi này do hãng Lambretta tài trợ. Từ lúc này, cô lấn sang đóng điện ảnh.
Sự nghiệp Túy Phượng từ đầu thập niên 1960 thăng hoa rực rỡ nhờ mẹ đỡ đầu Bích Thuận và danh ca Mộc Lan huấn luyện. Tuy nhiên, so với nhiều giọng ca thời thượng khác, Túy Phượng được cho là không nổi bật, nhưng cô có khiếu trình diễn những màn vũ đạo bốc lửa. Đương thời, khi trào lưu kích động nhạc tràn vào Việt Nam, Túy Phượng được báo giới mệnh danh là "nữ hoàng Twist". Mặc dù vậy, sự nghiệp trình diễn vũ đạo này chóng lụi tàn, thế vào đó, Túy Phượng cùng Tùng Lâm, Tùng Giang lập Tam ca Muôn Phương và hoạt động trong gánh Dân Nam. Ban thường chọn lối ăn vận Nam Mỹ, trình diễn các ca khúc Latin sôi động: Tùng Lâm đánh guitar, Tùng Giang chơi congo, còn Túy Phượng lắc tamburan.
Sau sự kiện 30 tháng 04, gánh Dân Nam đổi tên thành Đoàn văn nghệ Tân Dân Nam. Túy Phượng trở thành gương mặt ưu tú tại các đoàn Tân Dân Nam, Ca múa nhạc Hậu Giang, Tiếng ca Minh Hải và thường lưu diễn toàn quốc.
Kể từ năm 1995, khi kịch sĩ Túy Hoa tạ thế, nghệ sĩ Túy Phượng bớt dần các hoạt động quần chúng và chuyển sang diễn băng từ. Bà mất tại Sài Gòn ngày 13 tháng 11 năm 2001 và được gia đình hỏa thiêu tại Bình Hưng Hòa.
Sự nghiệp > Sân khấu

Trà hoa nữ
Người mẹ tội lỗi
Đứa con chị bếp
Ảo ảnh
Yêu trong bóng tối
Nhạc lòng năm cũ
Áo người trinh nữ
Sự nghiệp > Điện ảnh

Tình quê ý nhạc (1958, Mỹ Vân điện ảnh): Vai Cúc
Thạch Sanh - Lý Thông (Văn Thế điện ảnh): Công chúa
Bích Câu kỳ ngộ (Alpha Films): Thị Lụa
Ánh sáng đô thành (phim Philippines)
Sự nghiệp > Băng từ

Đắc Kỷ ho gà
Hai Nhái khoái vợ bé
Con Tấm - Con Cám
Hạ Tề

| Hạ Tề賀齊 |
| --- | --- |
Tướng
Tên chữ: Công Miêu (公苗)

Binh nghiệp
Phục vụ: Đông Ngô
Cấp bậc: Tướng
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: thế kỷ 2
Nơi sinh: huyện Sơn Âm, quận Cối Kê
 
Mất: 227
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Khánh Phụ
Hậu duệ: He Da
 
Nghề nghiệp: chính khách
Quốc gia: Đông Ngô
Quốc tịch: Trung Quốc
Thời kỳ: Thời Tam Quốc
x • t • 
Hạ Tề (chữ Hán: 賀齊; ?-227) là tướng nhà Đông Ngô thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
Thân thế

Hạ Tề tên tự là Công Miêu (公苗), người huyện Sơn Âm quận Cối Kê. Họ Hạ vốn là họ Khánh. Bác ruột của Hạ Tề là Khánh Thuần là nhà Nho có tiếng tăm, vào thời Hán An Đế làm Thị trung, Thái thú Giang Hạ, vì tránh tên húy cha của An Đế là Thanh Hà vương Lưu Khánh nên đổi sang họ Hạ. Cha Hạ Tề là Khánh Phụ, làm trưởng huyện Vĩnh Ninh.
Quan huyện ở Cối Kê

Thời trẻ, Hạ Tề làm quan trong quận, giữ chức Diệm Trưởng. Có viên quan trong huyện là Tư Tòng càn rỡ làm việc ác, Hạ Tề muốn bắt trị tội hắn, quan Chủ bạ can ngăn không nên, vì người này có nhiều vây cánh với người Sơn Việt.
Hạ Tề không nghe, cứ đi chém Tòng. Phe đảng của Tòng bèn tụ họp với nhau, có đến hơn nghìn người, đem quân đánh huyện. Hạ Tề đem quan dân mở cửa thành ra đánh, đại phá bọn chúng, làm kinh động cả vùng người Sơn Việt. Sau đó dân các huyện Thái Mạt, Phong Phố nổi lên chống lại, ông chuyển làm huyện trưởng Thái Mạt, giết kẻ ác, giúp người tốt, một tháng thì dẹp xong.
Chống Tào Ngụy

Năm 220, Tào Phi cướp ngôi nhà Hán lập ra nhà Ngụy, sai Tào Hưu đi đánh Đông Ngô. Hạ Tề vì đường xa mà đến sau, nhân đó đóng quân ở Tân Thị mà ngăn chống. Gặp lúc các quân ở Động Khẩu gặp gió giật mà rơi xuống nước chìm đắm, chết đuối rất nhiều, tướng sĩ Đông Ngô đều lo sợ. Nhờ vào việc Hạ Tề chưa qua sông, quân khỏe vẫn còn, do đó các tướng được dựa vào thế của cánh quân Hạ Tề.
Do tính Hạ Tề thích làm việc quân, các đồ binh khí rất là đẹp đẽ, thuyền che lọng và các đồ binh khí đều vẽ hình đẹp, cung nỏ tên đạn đều làm bằng gỗ tốt, trùm bít các đồ lên trên đầu thuyền, nhìn từ xa như quả núi; vì vậy Tào Hưu thấy cánh quân của ông rất e ngại, dẫn quân về. Tôn Quyền chuyển ông làm Hậu tướng quân, ban Giả tiết, lĩnh chức Từ châu mục.
Tướng Ngô là Tấn Tông làm đốc ở Hí Khẩu, đem quân phản Ngô theo Ngụy, được làm Thái thú quận Kì Xuân (thuộc Dương châu), đánh úp huyện An Lạc, bắt lấy quân dân Đông Ngô. Tháng 5 năm 223, Tôn Quyền sai Hạ Tề dẫn các tướng My Phương, Tiên Vu Đan đánh úp quận Kì Xuân, bèn bắt sống được Tấn Tông.
Năm 227, Hạ Tề qua đời, không rõ ông bao nhiêu tuổi. Hạ Tề có nhiều công trạng với Đông Ngô, nhưng phần lớn là việc đánh dẹp trong lãnh thổ họ Tôn quản lý, ít tham gia những trận giao tranh với các phe phái quân phiệt bên ngoài. Ông không được La Quán Trung nhắc đến trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa.
Chú thích

1 2 3 4  Hạ Toàn Lã Chu Chung Ly truyện
↑  Ngô chủ truyện
Jack Flanagan (cầu thủ bóng đá)

Bài này viết về cầu thủ bóng đá. Đối với chính trị gia, xem Jack Flanagan (New Hampshire politician). Đối với and, xem Jack Flanagan (chính trị gia người Úc). Đối với other uses, xem John Flanagan.
| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  John Flanagan
Ngày sinh:  3 tháng 2 năm 1902
Nơi sinh:  Lostock Hall, Anh
Ngày mất:  4 tháng 5 năm 1989(1989-05-04) (87 tuổi)
Vị trí:  Tiền đạo trung tâm
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 1924–1925 |  Manchester United |  0 |  (0) |
| 1925–1926 |  Chorley |   |   |
| 1926–1929 |  Tranmere Rovers |  64 |  (42) |
| 1929–1930 |  Chorley |   |   |
| 1930 |  Barrow |  5 |  (0) |
| 1930–1931 |  Wigan Borough |  1 |  (0) |
| 1931–1932 |  Lancaster Town |   |   |
| 1932 |  Burscough |   |   |
| 1932 |  Lancaster Town |   |   |
| 1932–1933 |  Stalybridge Celtic |   |   |
| 1933–1934 |  Rhyl |   |   |
|  |  Northwich Victoria |   |   |
|  |  Leyland Motors |   |   |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Jack Flanagan (3 tháng 2 năm 1902 – 4 tháng 5 năm 1989) là một cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở vị trí tiền đạo trung tâm cho Manchester United, Tranmere Rovers, Chorley, Barrow, Wigan Borough, Burscough, Lancaster, Rhyl và Leyland Motors.
Ceratostylis longipedunculata

| Ceratostylis longipedunculata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Ceratostylis
Loài (species): C. longipedunculata
Danh pháp hai phần
Ceratostylis longipedunculata J.J.Sm., 1925 
Ceratostylis longipedunculata là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được J.J.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ceratostylis longipedunculata”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Itea coriacea

| Itea coriacea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Saxifragales
Họ (familia): Iteaceae
Chi (genus): Itea
Loài (species): I. coriacea
Danh pháp hai phần
Itea coriacea Y.C. Wu, 1940 
Itea coriacea là một loài thực vật có hoa trong họ Iteaceae. Loài này được Y.C. Wu miêu tả khoa học đầu tiên năm 1940.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Itea coriacea”. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2013.
Ciclova Română

| Ciclova Română |
| --- | --- |
—  Xã  —
 

 

Ciclova RomânăVị trí ở România
Quốc gia:  România
Hạt: Caraș-Severin
Thủ phủ: Ciclova Română 
Dân số (2002)
 • Tổng cộng: 1.821 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Ciclova Română là một xã thuộc hạt Caraș-Severin, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 1821 người.
Chú thích

↑  “Communes of Romania” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
Valdenir da Silva Vitalino

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Valdenir da Silva Vitalino
Ngày sinh:  21 tháng 2, 1977 (47 tuổi)
Nơi sinh:  Brasil
Vị trí:  Tiền vệ
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2007–2008 |  Tokushima Vortis |   |   |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Valdenir da Silva Vitalino (sinh ngày 21 tháng 2 năm 1977) là một cầu thủ bóng đá người Brasil.
Sự nghiệp câu lạc bộ

Valdenir da Silva Vitalino đã từng chơi cho Tokushima Vortis.
Thống kê câu lạc bộ > J.League

| Đội | Năm | J> League.Trận | J> League.Bàn | J> League Cup.Trận | J> League Cup.Bàn | Tổng cộng> Trận | Tổng cộng> Bàn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tokushima Vortis | 2007 | 35 | 0 | - | - | 35 | 0 |
| Tokushima Vortis | 2008 | 30 | 0 | - | - | 30 | 0 |
| Tổng cộng | Tổng cộng | 65 | 0 | 0 | 0 | 65 | 0 |
Xanthosoma striolatum

| Xanthosoma striolatum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Alismatales
Họ (familia): Araceae
Chi (genus): Xanthosoma
Loài (species): X. striolatum
Danh pháp hai phần
Xanthosoma striolatum Mart. ex Schott 
Xanthosoma striolatum là một loài thực vật có hoa trong họ Ráy (Araceae). Loài này được Mart. ex Schott miêu tả khoa học đầu tiên năm 1856.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Xanthosoma striolatum”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Jack Fowler (cầu thủ bóng đá, sinh năm 1902)

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  John Collier Fowler
Ngày sinh:  (1902-11-17)17 tháng 11 năm 1902
Nơi sinh:  Salford, Anh
Ngày mất:  28 tháng 4 năm 1979 (76 tuổi)
Vị trí:  Hậu vệ
Sự nghiệp cầu thủ trẻ
Năm:  Đội
:  Droylsden
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 1924–1928 |  Bradford City |  13 |  (0) |
| 1928–1933 |  Torquay United |  180 |  (10) |
| Tổng cộng |   |  193 |  (10) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
John Collier Fowler (17 tháng 11 năm 1902 – 1979) là một cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở vị trí hậu vệ cho Bradford City và Torquay United ở thập niên 1920 và 1930.
Xã Albany, Quận Harlan, Nebraska

| Xã Albany Albany Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 
 Vị trí trong Quận Harlan, Nebraska
 Vị trí quận Harlan trong tiểu bang Nebraska ở Hoa Kỷ
Xã Albany
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Nebraska
Quận: Quận Harlan
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 59
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Xã Albany (tiếng Anh: Albany Township) là một xã thuộc quận Harlan, tiểu bang Nebraska, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 59 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.
Notharchus hyperrhynchus

| Notharchus hyperrhynchus> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Galbuliformes
Họ (familia): Bucconidae
Chi (genus): Notharchus
Loài (species): N. hyperrhynchus
Danh pháp hai phần
Notharchus hyperrhynchus
Notharchus hyperrhynchus là một loài chim trong họ Bucconidae.
Chú thích

↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Oncocnemis canadicola

| Oncocnemis canadicola> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Oncocnemis
Loài (species): O. canadicola
Danh pháp hai phần
Oncocnemis canadicola Strand, 1921 
Oncocnemis canadicola là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Verretto

Verretto là một đô thị ở tỉnh Pavia trong vùng Lombardia, có cự ly khoảng 45 km về phía nam của Milano và khoảng 15 km về phía nam của Pavia. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 328 người và diện tích là 2,7 km².
Verretto giáp các đô thị: Casatisma, Casteggio, Castelletto di Branduzzo, Lungavilla, Montebello della Battaglia.
Uroxys chichanich

| Uroxys chichanich> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Phân thứ bộ (infraordo): Scarabeiformia
Liên họ (superfamilia): Scarabaeoidea
Họ (familia): Scarabaeidae
Chi (genus): Uroxys
Loài (species): U. chichanich
Danh pháp hai phần
Uroxys chichanich Delgado & Kohlmann, 2007 
Uroxys chichanich là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2014.
↑  Hallan, J. (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Weyer, Bas-Rhin

| --- | --- |
 Weyer

Weyer
Vị trí trong vùng Alsace Weyer 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Grand Est
Tỉnh: Bas-Rhin
Quận: Saverne
Tổng: Drulingen
Xã (thị) trưởng: Gaston Stock (2008–2014)
Thống kê
Độ cao: 257–354 m (843–1.161 ft)
Diện tích đất1: 11,58 km2 (4,47 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu2: 554  (2006)
 - Mật độ: 48/km2 (120/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 67528/ 67320
1 Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 acre) cũng như các cửa sông.
2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Weyer là một xã thuộc tỉnh Bas-Rhin trong vùng Grand Est đông bắc Pháp.
Trận chiến biển Bismarck

| x t Mặt trận Thái Bình Dương |
| --- | --- |
Trung Thái Bình Dương Trận Trân Châu Cảng  Cuộc oanh tạc Marshall-Gilbert  Không kích Doolittle  Đảo Nauru-Ocean  Trận Midway  Quần đảo Gilbert và Marshall  Quần đảo Mariana và Palau  Quần đảo Caroline Đông Nam Á Đông Dương 1940  Thái Lan  Chiến tranh Pháp-Thái  Mã Lai  Đông Ấn thuộc Hà Lan  Singapore  Borneo 1941-1942  Miến Điện 1941-1942  Miến Điện 1942–1943  Miến Điện 1944  Miến Điện 1944–1945  Đông Dương 1945  Eo biển Malacca  Chiến dịch Tiderace  Chiến dịch Zipper  Mặt trận Ấn Độ Dương  Ném bom Đông Nam Á 1944-1945 Tây Nam Thái Bình Dương Philippine 1941-1942  Đông Ấn thuộc Hà Lan  Biển Coral  Đảo Timor  Úc châu  Quần đảo Solomon  New Guinea  Philippines 1944-1945  Borneo 1945 Bắc Mỹ Quần đảo Aleut  Ellwood  Estevan Point Lighthouse  Đồn Stevens  Không kích Trạm quan sát  Tấn công bằng khinh khí cầu Quần đảo Nhật Bản Các cuộc không kích  Quần đảo Mariana  Quần đảo Ogasawara và Ryukyu  Ném bom Tokyo  Chiến dịch Starvation  Hải quân oanh tạc  Yokosuka  Vịnh Sagami  Kure  Chiến dịch Downfall  Hiroshima & Nagasaki  Quần đảo Kuril  Nhật Bản đầu hàng Chiến tranh Trung-Nhật Chiến dịch Mãn Châu
Trận chiến Biển Bismarck (2 tháng 3 năm 1943 - 4 tháng 3, 1943) là một trận đánh diễn ra tại Mặt trận Tây Nam Thái Bình Dương trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Trong suốt ba ngày diễn ra trận đánh, các máy bay thuộc Không lực 5 Không quân Hoa Kỳ và Không quân Hoàng gia Úc (RAAF) đã tấn công các đoàn tàu chuyển quân của Nhật Bản, đang trên đường đến Lae, New Guinea. Kết quả là phần lớn các tàu Nhật bị đánh chìm và hàng nghìn quân tăng viện Nhật đã bỏ xác trên đường đi.
Tháng 12 năm 1942, Bộ tổng chỉ huy Lục quân Nhật quyết định tăng viện cho chiến trường Tây Nam Thái Bình Dương. Theo kế hoạch, 6.900 lính Nhật sẽ được đưa từ căn cứ Rabaul đến Lae. Điều này là vô cùng nguy hiểm vì sức mạnh không quân Đồng Minh trong vùng nhưng buộc phải thực hiện vì nếu không lính Nhật buộc phải hành quân qua các đầm lầy, núi và rừng mà không có đường. Ngày 28 tháng 2 năm 1943, đoàn tàu chuyển vận gồm tám khu trục hạm và tám chuyển vận hạm, yểm trợ bởi 100 máy bay tiêm kích đã bắt đầu xuất phát từ cảng Simpson tại Rabaul.
Đồng Minh đã phát hiện được sự chuẩn bị của quân Nhật, đồng thời các nhân viên giải mã hải quân tại Melbourne (FRUMEL) và Washington, D.C. cũng đã giải mã thành công hành trình và điểm đến của đoàn tàu chuyển vận. Bên cạnh đó, Không quân Đồng Minh cũng tìm ra được phương pháp oanh tạc mới để tăng khả năng thành công. Trong ngày 2 và 3 tháng 3 năm 1943, máy bay liên tục tấn công đoàn tàu và đến ngày 4 tháng 3 có thêm sự tham gia của các ngư lôi đỉnh. Kết quả là cả tám chuyển vận hạm và bốn khu trục hạm Nhật bị đánh chìm. Quân Nhật từ đó không dám đưa quân đến tăng viện cho Lae bằng đường biển nữa và do đó cũng không đủ sức ngăn cản các cuộc tấn công của Đồng Minh tại New Guinea.
Bối cảnh

Sáu tháng sau cuộc tấn công Trân Châu cảng, Hải quân Hoa Kỳ giành thắng lợi chiến lược tại đảo Midway. Tiếp nối sau đó là chiến thắng tại Guadalcanal vào đầu tháng 2 năm 1943. Cùng lúc đó, quân Mỹ và quân Úc đã đẩy lui quân Nhật trong Chiến dịch Đường mòn Kokoda, rồi sau đó đánh chiếm Buna–Gona, tiêu diệt toàn bộ quân Nhật trong khu vực. Sau thắng lợi này, Đồng Minh đã chiếm được ưu thế nhưng chưa đủ sức quét sạch quân Nhật ra khỏi New Guinea.
Mục tiêu cuối cùng của Đồng Minh tại New Guinea và quần đảo Solomon là đánh chiếm căn cứ Nhật Bản Rabaul tại New Britain, đầu não của các lực lượng Nhật đang hoạt động tại New Guinea và quần đảo Solomon (Chiến dịch Cartwheel), từ đó mở đường tái chiếm Philippines. Nhận thức được điều đó, quân Nhật buộc phải đưa tăng viện đến khu vực này để cản bước tiến của Đồng Minh. Quân Nhật cũng không có dự định rút về phòng ngự mà vẫn muốn tiến công để chiếm trọn New Guinea và quần đảo Solomon. Tuy nhiên giữa Lục quân và Hải quân Nhật đã diễn ra cuộc tranh cãi gay gắt về chiến trường chính khi Lục quân cho rằng New Guinea là quan trọng nhất còn phía Hải quân lại nghiêng về quần đảo Solomon.
Binh lực và ý đồ tác chiến của các bên > Nhật Bản

Trước diễn biến bất lợi tại Guadalcanal và Buna–Gona vào tháng 12 năm 1942, quân Nhật bị đặt vào tình thế mất cả hai vị trí này. Do đó, Bộ Tổng chỉ huy của Nhật Bản đã quyết định củng cố các vị trí của quân Nhật tại Tây Nam Thái Bình Dương bằng cách đưa Sư đoàn 20 của Trung tướng Jusei Aoki từ Triều Tiên đến Guadalcanal và Sư đoàn 41 của Trung tướng Heisuke Abe từ Trung Quốc đến Rabaul. Trung tướng Hitoshi Imamura, chỉ huy trưởng Phương diện quân 8 tại Rabaul ra lệnh Trung tướng Hatazō Adachi thuộc Quân đoàn 18 bảo vệ Madang, Wewak và Tuluvu tại New Guinea. Ngày 29 tháng 12, Adachi lệnh cho Trung đoàn Bộ binh 102 và các đơn vị khác dưới quyền Thiếu tướng Toru Okabe, người chỉ huy các đơn vị bộ binh của Sư đoàn 51, từ Rabaul đến Lae và đi đường bộ để đánh chiếm Wau. Lae là một thành phố chiến lược chỉ cách Buna khoảng 150 dặm về hướng Tây, ngay trên bờ biển phía bắc, một điểm phòng vệ rất quan trọng cho căn cứ Rabaul. Sau khi có quyết định về việc rút khỏi Guadalcanal từ ngày 4 tháng 1, người Nhật dồn trọng tâm chú ý từ chiến trường Solomon về New Guinea, do đó đã đưa Sư đoàn 20 và 41 đến Wewak.
Ngày 5 tháng 1 năm 1943, đoàn chuyển vận đưa lực lượng của tướng Okabe bắt đầu xuất phát từ Rabaul đến Lae. Bị phát hiện bởi Bộ phận giải mật mã Ultra, đoàn chuyển vận đã bị các máy bay của Không quân Hoa Kỳ (USAAF) và Không quân Hoàng gia Úc (RAAF) tấn công. Mây thấp và các chiến đấu cơ che chở cho đoàn tàu nhưng phía Đồng Minh đã bắn rơi 69 máy bay Nhật trong khi chỉ mất 10. Một chiếc Consolidated PBY Catalina của Không quân Úc đã đánh chìm chuyển vận hạm Nichiryu Maru. Mặc dù các khu trục hạm đã cứu được 739/1.100 lính Nhật trên tàu, toàn bộ thuốc men và vật dụng y tế đã bị mất. Myoko Maru, một chuyển vận hạm khác, bị thương nặng tại Lae sau khi bị tấn công bởi oanh tạc cơ North American B-25 Mitchell đã trôi dạt lên một bãi biển. Phần còn lại của đoàn tàu đến được Lae ngày 7 tháng 1 nhưng lực lượng của Okabe đã bị đánh bại trong Trận Wau.
Phần lớn Sư đoàn 20 đã đến Wewak bằng các chuyển vận hạm tốc độ cao vào ngày 19 tháng 1 năm 1943. Phần còn lại của Sư đoàn 41 đến vào ngày 12 tháng 2. Imamura và Phó Đô đốc Mikawa Gunichi, chỉ huy trưởng Đệ bát Hạm đội, để ra kế hoạch chuyển bộ tổng chỉ huy Quân đoàn XVIII và phần lớn Sư đoàn 51 từ Rabaul đến Lae ngày 3 tháng 3, sau đó tiếp tục đưa lực lượng còn lại của Sư đoàn 20 đến Madang một tuần sau đó. Kế hoạch này xem ra rất nguy hiểm, trước sức mạnh của không quân Đồng Minh trong khu vực này. Ban tham mưu của Quân đoàn XVIII ước lượng rằng 4/10 chuyển vận hạm sẽ bị đánh chìm cộng với mất khoảng 30 đến 40 máy bay. Thành công của chuyến đi này là năm ăn năm thua theo tính toán cuối cùng. Tuy nhiên bù lại, nếu cho lính Nhật đổ bộ lên Madang, đoàn quân này phải di chuyển hơn 230 km (140 dặm) qua các đầm lầy, núi và rừng mà không có đường. Về phía không quân Nhật, hai chiến đội (sentai) khu trục cơ của Hải quân và ba chiến đội khu trục cơ của Lục quân được điều đến bảo vệ đoàn tàu. Phía Hải quân còn đưa thêm 18 chiến đấu cơ thuộc hàng không mẫu hạm Zuihō từ Truk đến Kavieng.