Agatha Christie
Tác phẩm > Tác phẩm viễn tưởng > Mô típ và thủ pháp sáng tác

Agatha Christie được mệnh danh là "nữ công tước tử thần", "bà hoàng thần bí" hoặc "nữ hoàng trinh thám". Buổi đầu sự nghiệp, một phóng viên đã nhận xét rằng "cốt truyện của bà có tính khả thi, hợp lý và luôn luôn mới mẻ". Theo tiểu thuyết gia Sophie Hannah: "Mở đầu mỗi tác phẩm, bà đặt người đọc vào một tình huống hoàn toàn không thể xảy ra và khiến chúng ta phát điên với câu hỏi 'Làm cách nào mà điều này có thể xảy ra?'. Sau đó, bằng một cách chậm rãi, bà tiết lộ cách mà điều vốn không thể xảy ra lại là điều hoàn toàn khả thi và thậm chí đó còn là khả năng duy nhất có thể xảy ra."
Abney Hall, Cheshire, nơi truyền cảm hứng cho một số bối cảnh trong tác phẩm của Christie như Chimneys hay Stonygates
Khách sạn Old Cataract bên bờ sông Nile, Aswan, Ai Cập, nguồn cảm hứng mà Christie đưa vào trong tác phẩm .
Christie phát triển kỹ thuật kể chuyện của mình trong "thời kỳ hoàng kim" của thể loại truyện trinh thám viễn tưởng. Tác giả Dilys Winn đánh giá Christie là "bà hoàng của thể loại trinh thám nhẹ nhàng", một nhánh nhỏ của thể loại trinh thám mà ở đó "lấy bối cảnh ở một vùng quê nhỏ, nhân vật chính có chút liên quan đến dòng dõi quý tộc, nhiều thủ thuật đánh lạc hướng và khuynh hướng giết người theo kiểu sử dụng dao mở thư bằng bạc nguyên chất và thuốc độc nhập từ Paraguay". Một dấu ấn đặc trưng của Christie là ở phần kết, thám tử thường tập hợp những nghi phạm còn sống sót vào một căn phòng, giải thích những suy diễn và suy luận của họ rồi sau đó vạch trần thủ phạm thực sự. Tuy nhiên, cũng có một vài ngoại lệ. Ví dụ, trong tác phẩm Mười người da đen nhỏ và Đêm vô tận, hung thủ tự thú nhận mọi tội lỗi của mình.
Agatha Christie không chỉ bó hẹp sáng tác của mình trong những ngôi làng cổ kính ở nước Anh, mà còn mở rộng bối cảnh truyện ra nhiều nơi khác: ngay trên hòn đảo nhỏ (Mười người da đen nhỏ), trên máy bay (Cái chết giữa thinh không), trên tàu hỏa (Án mạng trên chuyến tàu tốc hành Phương Đông), trên tàu hơi nước (Án mạng trên sông Nile), hay trong một căn hộ sang trọng ở nước Anh (Những quân bài trên mặt bàn), hoặc ở một khu nghỉ dưỡng ở Tây Ấn (Bí ẩn ở Ca-ri-bê), hay thậm chí trong một cuộc khai quật khảo cổ (Vụ án mạng ở vùng Mesopotamie) đều có bóng dáng của án mạng. Tuy nhiên, khoanh vùng lại các nghi phạm tiềm năng thì thông thường chỉ có những người kín đáo và thân cận: thành viên gia đình, bạn bè, người hầu, đối tác kinh doanh, bạn đồng hành. Ngoài ra, các kiểu nhân vật khuôn mẫu trong tác phẩm của bà thường là femme fatale, viên cảnh sát nghiêm nghị, người hầu tận tụy, viên đại tá tẻ nhạt, nhưng những nguyên tắc này cũng có thể bị phá vỡ để đánh lừa người đọc. Một số chi tiết khác như giả mạo người khác hay những mối liên hệ bí mật cũng thường xuyên xuất hiện trong tác phẩm. Luôn luôn có một động cơ cho các vụ án, nhưng thường xuyên nhất là tiền bạc: "Có rất ít kẻ sát nhân trong tác phẩm của Christie thích thú với việc giết chóc vì thỏa mãn cá nhân."
Theo Giáo sư dược học Michael C. Gerald, "trong hơn một nửa số tiểu thuyết của bà, có ít nhất một hoặc nhiều nạn nhân trúng độc, dẫu cho điều này không phải lúc nào cũng khiến thủ phạm hài lòng." Theo John Curran, tác giả kiêm cố vấn văn học cho tổ chức quản lý và bảo tồn các tác phẩm của Christie thì súng, dao, dây thòng lọng, dây bẫy, công cụ thô sơ, thậm chí cả rìu cũng trở thành vật dụng gây án, nhưng "Christie không bao giờ dựa vào những phương pháp cơ học hoặc khoa học phức tạp để giải thích cho sự khéo léo của mình" Nhiều manh mối trong các tác phẩm của bà vốn chỉ là những vật dụng bình thường trong cuộc sống hàng ngày như một quyển lịch, tách cà phê, hoa sáp, một chai bia hay chiếc lò sưởi dùng trong thời tiết nắng nóng.
Theo nhà văn trinh thám P. D. James, thủ phạm mà Agatha Christie thường chọn là nhân vật ít ai ngờ tới nhất. Vì vậy mà những độc giả tinh ý đôi khi có thể đoán ra hung thủ bằng cách xác định nghi phạm ít khả năng nghi ngờ nhất. Ngay chính bản thân Christie cũng từng chế nhạo lối suy luận này trong lời đề tựa của tác phẩm Những quân bài trên mặt bàn: "Khi bạn xác định người ít có khả năng nhất là kẻ gây án thì chín trên mười trường hợp bạn đã chính xác. Tuy nhiên, tôi không muốn những độc giả trung thành vứt bỏ cuốn sách này trong thất vọng, nên tôi muốn báo trước rằng đây không phải là kiểu sách như vậy."
Trong chương trình Desert Island Discs phát trên đài BBC Radio 4 vào năm 2007, Brian Aldiss tiết lộ Christie từng kể với ông rằng khi viết đến chương cuối cùng, bà mới quyết định ai là nghi phạm ít ngờ tới nhất. Tiếp theo, bà quay lại và thực hiện những thay đổi cần thiết nhằm "đổ tội" cho nhân vật đó.
Bằng việc nghiên cứu sổ tay làm việc của Agatha Christie, John Curran cho biết rằng bà tạo dựng dàn nhân vật trước, rồi chọn bối cảnh, sau đó lập danh sách các cảnh trí nơi mà manh mối cụ thể sẽ được tiết lộ. Trong quá trình phát triển cốt truyện, bà sẽ sửa đổi thứ tự các cảnh trí sẽ xuất hiện. Vì vậy mà như một lẽ dĩ nhiên, Christie phải biết rõ ai là hung thủ trước khi hoàn thành trình tự các phân cảnh và trước khi bà bắt tay vào đánh máy và đọc bản thảo đầu tiên của tác phẩm. Vì vậy mà phần lớn quá trình sáng tác, đặc biệt là phần lời thoại đều được bà hình thành trong đầu trước khi viết ra giấy.
Năm 2013, 600 thành viên của Hiệp hội Nhà văn tội phạm Anh đã chọn tác phẩm Vụ ám sát ông Roger Ackroyd là "tác phẩm trinh thám xuất sắc nhất thuộc thể loại whodunit ... từng được viết". Nhà văn Julian Symons cho rằng: "Về mặt hình thức, tác phẩm tuân theo các quy ước của thể loại trinh thám... Bối cảnh nằm ở một ngôi làng nằm sâu trong vùng nông thôn nước Anh, Roger Ackroyd chết trong phòng làm việc; có một người hầu hành xử đáng ngờ... Mọi tác phẩm trinh thám thành công trong thời kỳ này đều có yếu tố đánh lừa người đọc, và mánh khóe vô cùng độc đáo ở tác phẩm này là biến kẻ sát nhân thành bác sĩ trong vùng, vừa là người kể chuyện, vừa đóng vai trò như [trợ lý] Watson của thám tử Poirot." Đồng quan điểm, nhà phê bình Sutherland Scott khẳng định: "Ngay cả khi Agatha Christie không có bất cứ đóng góp nào khác cho thể loại văn học trinh thám, thì bà vẫn xứng đáng với lòng biết ơn của chúng ta" vì đã viết nên tác phẩm này.
Vào tháng 9 năm 2015, nhân kỷ niệm sinh nhật lần thứ 125 của Agatha Christie, trong một cuộc bình chọn trên trang web đại diện cho Agatha Christie, tác phẩm Mười người da đen nhỏ được chọn thành "World's Favourite Christie" (tác phẩm của bà được yêu thích nhất). Đây là tác phẩm thể hiện rõ nét công thức quen thuộc của Christie, nhưng cũng cho thấy tinh thần phá cách vượt lên trên những khuôn mẫu thông thường. Theo nhà văn Charles Osborne "Mười người da đen nhỏ đã đưa thể loại trinh thám "xã hội kín" lên một tầm cao mới." Câu chuyện bắt đầu với mô típ kinh điển: nạn nhân tiềm năng và kẻ giết người bị cô lập hoàn toàn khỏi thế giới bên ngoài. Tuy nhiên, tác phẩm lại phá vỡ nhiều quy ước khi không có thám tử tham gia phá án, không thẩm vấn nghi phạm, không tỉ mỉ tìm kiếm manh mối và thậm chí còn không có cảnh các nghi phạm tập hợp lại để làm sáng tỏ ai là kẻ thủ ác ở chương cuối. Ngay chính Agatha Christie cũng thừa nhận: "Việc mười người phải chết hoàn toàn không quá ngớ ngẩn hoặc khiến cho hung thủ trở nên quá dễ đoán." Giới phê bình đồng ý rằng bà đã thành công: "Bà Christie kiêu ngạo lần này đã tự đặt ra một thử thách đáng sợ cho sự khéo léo của chính mình... và không có gì ngạc nhiên khi tất cả các bài đánh giá đều nhiệt liệt tán dương điều đó."