stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Động cơ hơi nước
Lịch sử > Đầu máy hơi nước

Khi sự phát triển của động cơ hơi nước phát triển trong suốt thế kỷ 18, nhiều nỗ lực đã được thực hiện để áp dụng chúng vào sử dụng đường bộ và đường sắt. Năm 1784, William Murdoch, một nhà phát minh người Scotland, đã chế tạo một đầu máy xe lửa hơi nước nguyên mẫu. Một mô hình hoạt động ban đầu của đầu máy xe lửa hơi nước được thiết kế và chế tạo bởi nhà tiên phong tàu hơi nước John Fitch ở Hoa Kỳ có lẽ trong những năm 1780 hoặc 1790. Đầu máy hơi nước của anh sử dụng bánh xe có cánh bên trong được dẫn hướng bởi đường ray.
Đầu máy xe lửa hơi nước làm việc quy mô đầy đủ đầu tiên được chế tạo bởi Richard Trevithick ở Vương quốc Anh và vào ngày 21 tháng 2 năm 1804, hành trình đường sắt đầu tiên của thế giới đã diễn ra khi đầu máy hơi nước không tên của Trevithick kéo một chuyến tàu dọc theo đường xe điện từ Pen-y-darren xưởng sắt, gần Merthyr Tydfil đến Abercynon ở miền nam xứ Wales.  Thiết kế kết hợp một số cải tiến quan trọng bao gồm sử dụng hơi nước áp suất cao giúp giảm trọng lượng của động cơ và tăng hiệu quả của nó. Trevithick đã đến thăm khu vực Newcastle sau đó vào năm 1804 và đường sắt xe lửa ở đông bắc nước Anh trở thành trung tâm hàng đầu để thử nghiệm và phát triển đầu máy hơi nước.
Trevithick tiếp tục các thí nghiệm của riêng mình bằng cách sử dụng bộ ba đầu máy xe lửa, kết thúc với Catch Me Who Can vào năm 1808. Chỉ bốn năm sau, đầu máy xe lửa hai xi-lanh thành công Salamanca của Matthew Murray đã được sử dụng bởi giá đỡ cạnh và bánh răng đường sắt Middleton. Năm 1825, George Stephenson đã xây dựng Đầu máy xe lửa cho Đường sắt Stockton và Darlington. Đây là tuyến đường sắt hơi nước công cộng đầu tiên trên thế giới và sau đó vào năm 1829, ông đã xây dựng The Rocket được nhập vào và giành chiến thắng trong các thử nghiệm Rainhill. Đường sắt Liverpool và Manchester khai trương vào năm 1830, sử dụng năng lượng hơi nước độc quyền cho cả tàu chở khách và tàu chở hàng.
Đầu máy xe lửa hơi nước tiếp tục được sản xuất cho đến cuối thế kỷ XX ở những nơi như Trung Quốc và Đông Đức cũ (nơi sản xuất DR Class 52,80).
Lịch sử > Tuabin hơi nước

Sự phát triển lớn cuối cùng của thiết kế động cơ hơi nước là việc sử dụng tua-bin hơi nước bắt đầu từ cuối thế kỷ 19. Tua bin hơi nói chung hiệu quả hơn so với động cơ hơi kiểu pittông (đối với công suất trên vài trăm mã lực), có ít bộ phận chuyển động hơn và cung cấp năng lượng quay trực tiếp thay vì thông qua hệ thống thanh nối hoặc phương tiện tương tự. Tua bin hơi hầu như thay thế động cơ pittông trong các trạm phát điện vào đầu thế kỷ 20, trong đó hiệu quả của chúng, tốc độ cao hơn phù hợp với dịch vụ máy phát điện và quay trơn tru là những lợi thế. Ngày nay hầu hết năng lượng điện được cung cấp bởi tua bin hơi nước. Tại Hoa Kỳ, 90% năng lượng điện được sản xuất theo cách này sử dụng nhiều nguồn nhiệt khác nhau. Tua bin hơi được áp dụng rộng rãi cho lực đẩy của các tàu lớn trong suốt phần lớn thế kỷ 20.
Cấu tạo động cơ hơi nước

Một động cơ hơi nước cần một nồi hơi súp de để đun nước sôi tạo hơi. Việc giãn nở của hơi tạo một lực đẩy lên piston hay các cánh tuốc bin và chuyển động thẳng được chuyển thành chuyển động quay để quay bánh xe hay truyền động cho các bộ phận cơ khí khác. Một trong những lợi thế của động cơ hơi nước là nó có thể sử dụng bất cứ nguồn nhiệt nào để đun nồi hơi nhưng các loại nguồn nhiệt thông dụng nhất là đun củi, than đá hay dầu hay sử dụng hơi nhiệt năng thu được từ lò phản ứng hạt nhân.
Động cơ hơi nước sở dĩ có thể vận hành được là do dựa vào sức mạnh của hơi nước làm máy hoạt động. Chúng ta lúc thường ngày đều đã từng đun nước sôi, khi nước trong ấm sôi bồng lên, chúng ta liền phát hiện thấy có hơi nước bay ra. Sức mạnh của những hơi nước này là rất lớn, có thể đẩy bật nắp ấm. Nếu như thay đổi một chút, dùng nồi thật to để đun nước, thì sức mạnh của hơi nước càng lớn. Khi nước bắt đầu bốc hơi, nếu chúng ta dẫn nó vào trong lỗ nhỏ, ví dụ như một đường ống, rồi lại để nó bốc hơi lên xung lực của nó sẽ càng mạnh mẽ, đủ để làm cho máy móc vận hành.
Động cơ hơi nước chính là lợi dụng nguyên lý này, cho đến ngày nay, đầu máy hơi nước và máy điện báo vẫn được vận hành bằng hơi nước.
Động cơ hơi nước Jacob Leupold 1720
Động cơ bơm ban đầu của Watt
Đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước của Anh
Một động cơ hơi nước hàng hải mở rộng gấp ba trên tàu kéo Hercules năm 1907
Hình ảnh cổ điển của tàu hơi nước
17002 Kouzel

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: Nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln
Nơi khám phá: Socorro
Ngày phát hiện: 10 tháng 2 năm 1999
Tên định danh
Tên định danh: 17002
Tên định danh thay thế: 1999 CV54
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.0750872
Viễn điểm quỹ đạo: 2.7393226
Độ lệch tâm: 0.1379682
Chu kỳ quỹ đạo: 1364.1684927
Độ bất thường trung bình: 119.91482
Độ nghiêng quỹ đạo: 3.45305
Kinh độ điểm mọc: 64.71546
Góc cận điểm: 155.24305
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 15.1
 
17002 Kouzel (1999 CV54) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 10 tháng 2 năm 1999 bởi nhóm nghiên cứu tiểu hành tinh gần Trái Đất phòng thí nghiệm Lincoln ở Socorro.
Anthurium macphersonii

| Anthurium macphersonii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Alismatales
Họ (familia): Araceae
Chi (genus): Anthurium
Loài (species): A. macphersonii
Danh pháp hai phần
Anthurium macphersonii Croat & Oberle 
Anthurium macphersonii là một loài thực vật có hoa trong họ Ráy (Araceae). Loài này được Croat & Oberle mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Anthurium macphersonii”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Sárszentmihály

| Sárszentmihály |
| --- | --- |
—  Thị trấn  —
 

  Huy hiệu
Sárszentmihály
Quốc gia:  Hungary
Hạt: Fejér
Tiểu vùng: Székesfehérvári
Diện tích
 • Tổng cộng: 37,4 km2 (14,4 mi2)
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 3.026
 • Mật độ: 81/km2 (210/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
8143 
Mã điện thoại: 22 
Sárszentmihály là một thị trấn thuộc hạt Fejér, Hungary. Thị trấn này có diện tích 37,4 km², dân số năm 2010 là 3026 người, mật độ 81 người/km².
Making My Way

"Making My Way" (cách điệu: "MAKING MY WAY" ) là một bài hát được thu âm bởi ca sĩ người Việt Nam Sơn Tùng M-TP. Bài hát được phát hành vào ngày 5 tháng 5 năm 2023, sau hơn một năm kể từ đĩa đơn trước đó của anh, "There's No One at All" (2022), đồng thời đây cũng là đĩa đơn tiếng Anh thứ hai trong sự nghiệp của Sơn Tùng M-TP.
Sau khi phát hành, bài hát đã nhận về những đánh giá trái chiều từ khán giả và các nhà phê bình âm nhạc về chất liệu âm thanh, giọng hát và phát âm tiếng Anh của Tùng, nhưng nhìn chung những đánh giá này là tích cực.
Về mặt thương mại, "Making My Way" có màn ra mắt với hơn 1 triệu lượt phát sau hơn một ngày phát hành trên Spotify, đồng thời dẫn đầu các nền tảng nhạc số tại Việt Nam, bao gồm Spotify, iTunes, Apple Music và YouTube Music. Bài hát lần lượt mở màn ở các vị trí thứ 6 và thứ 4 trên hai bảng xếp hạng Billboard Vietnam Hot 100 và Top Vietnamese Songs chỉ với nửa ngày tích điểm. Sang tuần tiếp theo, bài hát vươn lên dẫn đầu ở cả hai bảng xếp hạng, trở thành bài hát quán quân thứ hai tại Việt Nam trong sự nghiệp của Sơn Tùng M-TP (nếu tính cả "There's No One at All").
Đánh giá chuyên môn

Tác giả Vũ Thảo từ tạp chí Đẹp đánh giá “Making My Way” sở hữu giai điệu tương đối bắt tai: "Nhịp điệu EDM dồn dập pha trộn chất liệu nhạc Latin đem đến cho ca khúc một vibe mang đậm tinh thần phóng khoáng, rạo rực của mùa hè. Đặc biệt, việc sử dụng toàn bộ tiếng Anh để viết lời bài hát cho thấy Sơn Tùng đang tiếp tục phát triển con đường tiếp cận với thị trường âm nhạc quốc tế của mình." Cô cũng cho rằng từ trước đến nay lời bài hát vẫn luôn là ưu thế của Sơn Tùng khi nó được trau chuốt rất cẩn thận, mượt mà. Lần này, dù sáng tác bằng tiếng Anh nhưng ca từ bài hát không hề bị sáo rỗng hay đơn giản quá.
Tờ Malay Mail của Malaysia đã mô tả "giọng hát năng động" và "âm thanh sáng tạo" của Tùng là sự pha trộn độc đáo giữa ảnh hưởng của Việt Nam và phương Tây, đồng thời dẫn chứng thêm phim tài liệu Sky Tour so sánh với bài hát này để thể hiện niềm đam mê nghệ thuật của Tùng, cũng như cách âm nhạc của Tùng vượt qua ngoài biên giới.
Trong một chiều hướng đánh giá khác, Hồng Hà từ báo Tiền Phong gọi "Making My Way" là một bước lùi của Sơn Tùng, cô gọi phần điệp khúc là những gì hay nhất trong sản phẩm lần này của Tùng. Còn về tổng thể bài hát gây thất vọng từ rất nhiều yếu tố: "giọng hát của Sơn Tùng không mấy ăn nhập nền nhạc, kết cấu giai điệu cũng không có nhiều đột biến [...] giọng hát của Sơn Tùng ở "Making My Way" có thể xem là chỉn chu, sạch, nhưng không thể toát lên chất phóng khoáng đặc trưng của latin." Phát âm tiếng Anh của Sơn Tùng cũng là yếu tố gây tranh cãi trong bài hát này: "Một lần nữa Sơn Tùng có vấn đề trong cách phát âm tiếng Anh. Nhiều khán giả bình luận không hiểu gì khi nghe giọng hát của Sơn Tùng trong ca khúc mới. Lý do chính dẫn đến điều đó là việc Sơn Tùng gần như bỏ hết âm đuôi."
Y My từ tạp chí L'Officiel dẫn lại đánh giá của một nhà sản xuất âm nhạc: "Tôi nghĩ "Making My Way" có vấn đề trong khâu mixing và mastering, dẫn đến giọng hát khá chìm so với beat. Reggaeton là dòng nhạc rất khó để thể hiện với những ca sĩ Việt Nam. Để tỏa sáng ở dòng nhạc này phụ thuộc nhiều vào giọng hát, đòi hỏi sự uyển chuyển và toát lên rất nhiều thứ trong đó”. Với câu từ và giai điệu phương Tây, Sơn Tùng mất đi những điểm mạnh vốn có và “trở lại con số 0”, từ cách sáng tác cho tới cách hát."
Bảng xếp hạng

| Bảng xếp hạng (2022) | Vị trí cao nhất |
| --- | --- |
Việt Nam (Billboard Vietnam Hot 100): 1
Việt Nam (Top Vietnamese Songs): 1
Lịch sử phát hành

| Quốc gia | Ngày | Định dạng | Hãng đĩa | Ng>  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Toàn cầu | 5 tháng 5 năm 2023 | Tải kỹ thuật số phát trực tuyến | M-TP Entertainment |  |
Clostridium

| Clostridium |
| --- | --- |
SEM micrograph of Clostridium difficile colonies from a stool sample.
Phân loại khoa học
Vực (domain): Bacteria
Ngành (phylum): Firmicutes
Lớp (class): Clostridia
Bộ (ordo): Clostridiales
Họ (familia): Clostridiaceae
Chi (genus): Clostridium Prazmowski 1880
Species
 C. acetobutylicum  C. aerotolerans  C. beijerinckii  C. bifermentans  C. botulinum  C. butyricum  C. cadaveris  C. chauvoei  C. clostridioforme  C. colicanis  C. difficile  C. fallax  C. formicaceticum  C. histolyticum  C. innocuum  C. ljungdahlii  C. laramie  C. lavalense  C. novyi  C. oedematiens  C. paraputrificum  C. perfringens  C. phytofermentans  C. piliforme  C. ramosum  C. scatologenes  C. septicum  C. sordellii  C. sporogenes  C. tertium  C. tetani  C. tyrobutyricum
Clostridium là một giống trực khuẩn Gram dương, thuộc ngành Firmicutes. Đây là những vi khuẩn kỵ khí bắt buộc có khả năng sinh nha bào khi môi trường sống bất lợi. Tên của chúng bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp kloster (κλωστήρ) có nghĩa trục quay. Từ những đặc điểm điển hình trên, người ta xếp các vi khuẩn vào giống Clostridium, tuy nhiên gần đây nhiều chủng đã được phân loại vào các giống khác.
Bệnh học

Giống Clostridium bao gồm khoảng 100 loài
có những chủng sống tự do trong môi trường và một số hiện diện như những mầm bệnh tiềm ẩn với con người. Trong nhóm này có bốn vi khuẩn chủ yếu gây bệnh cho con người:
C. botulinum, có khả năng sinh độc tố trong thức ăn, vết thương gây ra bệnh độc thịt.
C. difficile, tồn tại như là mầm bệnh cơ hội thuộc hệ vi sinh vật ở ruột và phát triển khi có điều kiện nhất là trong liệu pháp chữa trị bằng kháng sinh và gây ra chứng viêm đại tràng màng giả.
C. perfringens, ban đầu có tên C. welchii, là nguyên nhân gây ra một loạt các hội chứng khác nhau, từ ngộ độc thức ăn cho đến bệnh hoại thư sinh hơi. Loài này cũng sản sinh ra độc tố ruột huyết gây ra bệnh nhuyễn thận ở cừu và dê. Lợi ích của C. perfringens là thay thế nấm men trong phương pháp bánh mì muối.
C. tetani, gây ra bệnh uốn ván.
Trong mật ong đôi khi có thể tồn tại nha bào của Clostridium botulinum, gây ra chứng độc thịt ở trẻ em một tuổi hay nhỏ hơn. Các vi khuẩn này sản shin độc tố ngộ độc thịt, cuối cùng sẽ khiến cho cơ hô hấp liệt. Người lớn và trẻ lớn tuổi hơn có thể ăn mật ong mà không bị bệnh vì clostridia không thể thích nghi trong đường tiêu hóa ở phần dạ dày ruột.
Một vài trường hợp tử vong ở những người phụ nữ sau khi sinh nở được ghi nhận là do C. sordellii.[cần dẫn nguồn]
Giống Clostridium đôi khi được tìm thấy trên những lồng chim kiểu Trung Quốc. Vì vậy những lồng chim này cần phải qua bước diệt khuẩn bằng sulfite trước khi nhập khẩu vào thị trường Mỹ.
Đặc điểm chung của các loài vi khuẩn thuộc giống C. botulinum là có khả năng sản sinh độc tố thần kinh. Hiện có bảy loại độc tố được đặt tên theo các chữ cái (A-G). Phần lớn các chủng cùng sản sinh một loại độc tố thần kinh nhưng đồng thời cũng sinh ra nhiều loại độc tố khác đã được ghi nhận. C. botulinum sinh độc tố B và F được phân lập từ những trường hợp bệnh nhiễm độc thịt ở người tại New Mexico và California. Một loại độc tố mới đã được xác định là Bf thuộc nhóm B ngoài độc tố F được tìm thấy. Tương tự, các chủng sản sinh độc tố Ab và Af đã được báo cáo.
Các loài Clostridium đã được xác định gây ra bệnh độc thịt; Clostridium butyricum sản sinh ra độc tố E và Clostridium baratii sản sinh độc tố F. Khả năng của C. botulinum chuyển gen mã hóa việc tổng hợp độc tố thần kinh cho các loài clostridia đang được quan tâm, đặc biệt trong công nghiệp thực phẩm nơi mà hệ thống bảo quản cần được thiết kế để tiêu diệt hay vô hiệu hóa loài C. botulinum nhưng không làm ảnh hưởng đến các loài khác thuộc giống Clotridium.
Sử dụng trong công nghiệp

Loài vi khuẩn C. thermocellum có khả năng sử dụng chất thải lignocellulo để tổng hợp ethanol, do đó đây là một ứng viên tiềm năng trong công nghiệp sản xuất ethanol. Loài này cũng không cần oxy và có tính chất ưa nhiệt giảm thiểu chi phí làm mát.
Loài C. acetobutylicum được biết đến với cái tên Sinh vật Weizmann, được sử dụng lần đầu tiên bởi Chaim Weizmann để sản xuất acetone và biobutanol từ tinh bột năm 1916 nhằm mục đích tổng hợp thuốc súng và TNT.
Vi khuẩn kỵ khí C. ljungdahlii, được khám phá gần đây trong chất thải thương mại của gà, có thể sản xuất ethanol những nguồn chỉ có duy nhất cácbon bao gồm cả khí tổng hợp, một hỗn hợp của carbon monoxit và hydrogen sinh ra từ sự cháy một phần của nhiên liệu hóa thạch hay sinh khối. Việc ứng dụng các vi khuẩn kể trên để sản xuất ethanol từ khí tổng hợp đã được tiến hành has tại các nhà máy thử nghiệm tại cơ sở BRI Energy ở Fayetteville, Arkansas.
Ngoài ra, Acid béo có thể được chuyển đổi bởi các nấm men thành acid dicarboxylic chuỗi dài và thành 1,3-propanediol bằng việc sử dụng Clostridium diolis.[cần dẫn nguồn]
Các gen từ loài C. thermocellum đã được chuyển cho chuột biến đổi gen để có thể sản xuất men cellulase. Thí nghiệm này được dùng để tìm hiểu phương cách cải thiện khả năng tiêu hóa của các động vật có dạ dày đơn. Kết quả được Hall Công bố năm 1993.
Các loài không gây bệnh thuộc giống clostridia có lẽ giúp đỡ chữa trị các căn bệnh như ung thư. Các nghiên cứu chỉ ra rằng clostridia có khả năng nhắm chọn lọc tới các tế bào ung thư. Một số loài khác có thể xâm nhập và nhân lên trong các khối u rắn. Vì thế một vài loài Clostridia được sử dụng để chuyển các protein chữa bệnh vào các khối u. Việc ứng dụng giống Clostridia đã được thực hành trong nhiều kỹ thuật tiền lâm sàng.
Syzygium stelechanthum

| Syzygium stelechanthum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Syzygium
Loài (species): S. stelechanthum
Danh pháp hai phần
Syzygium stelechanthum (Diels) Glassman, 1952 
Syzygium stelechanthum là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (Diels) Glassman miêu tả khoa học đầu tiên năm 1952.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Syzygium stelechanthum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Cybalomia haplogramma

| Cybalomia haplogramma> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Cybalomia
Loài (species): C. haplogramma
Danh pháp hai phần
Cybalomia haplogramma
Cybalomia haplogramma là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Orthocentrus hirtus

| Orthocentrus hirtus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Orthocentrus
Loài (species): O. hirtus
Danh pháp hai phần
Orthocentrus hirtus Benoit, 1955 
Orthocentrus hirtus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Gymnopentzia

| Gymnopentzia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Gymnopentzia
Gymnopentzia là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Loài

Chi Gymnopentzia gồm các loài:
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Gymnopentzia”. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2013.
Bài thơ về tiểu đội xe không kính

Bài thơ về tiểu đội xe không kính là bài thơ của tác giả Phạm Tiến Duật. Bài thơ này được tặng giải Nhất cuộc thi thơ của báo Văn nghệ năm 1969 và được đưa vào tập thơ Vầng trăng quầng lửa của tác giả.
Hoàn cảnh sáng tác

Bài thơ về tiểu đội xe không kính được sáng tác trong giai đoạn Chiến tranh Việt Nam. Bài thơ nằm trong chùm thơ của Phạm Tiến Duật được tặng giải Nhất cuộc thi thơ của báo Văn nghệ năm 1969. Sau này bài thơ được đưa vào tập thơ Vầng trăng quầng lửa (1970) của tác giả.
Bố cục

Bài thơ gồm có bảy khổ, viết theo thể thơ tự do.
Giải thưởng

Nằm trong chùm thơ đạt giải nhất cuộc thi báo văn nghệ năm 1969.
Viết thành bài hát

Năm 1971, nhạc sĩ Hoàng Hiệp đã phổ nhạc bài hát Tiểu đội xe không kính dựa trên bài thơ này.
Chú thích

↑  Ngữ văn lớp 9. SGK của Bộ GD-ĐT. Tập một (ấn bản thứ 12). tr. 132.
↑  cand.com.vn. “Nhớ nhà thơ tài hoa Phạm Tiến Duật”. Báo Công an Nhân dân điện tử. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2022.
Syzygium stenurum

| Syzygium stenurum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Syzygium
Loài (species): S. stenurum
Danh pháp hai phần
Syzygium stenurum Merr. & L.M.Perry, 1941 
Syzygium stenurum là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được Merr. & L.M.Perry miêu tả khoa học đầu tiên năm 1941.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Syzygium stenurum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Trận Chi Lăng – Xương Giang

Đừng nhầm lẫn với Trận Xương Giang.
Chiến dịch Chi Lăng – Xương Giang là một loạt trận đánh diễn ra từ ngày 18 tháng 9 năm 1427 đến cuối tháng 10 năm 1427  giữa nghĩa quân Lam Sơn người Việt do Bình Định vương Lê Lợi cùng Lê Sát, Lưu Nhân Chú và nhiều tướng khác chỉ huy và 2 đạo quân gồm 15 vạn quân viện binh nhà Minh do Liễu Thăng và Mộc Thạnh chỉ huy. Quân Lam Sơn đánh tan các cánh quân Minh, giết Liễu Thăng và nhiều tướng khác, Mộc Thạnh phải bỏ chạy.
Chiến thắng này khiến cho tướng nhà Minh là Vương Thông hết hy vọng, quyết định giảng hòa với Lê Lợi khi chưa được sự cho phép của triều đình nhà Minh.
Bối cảnh lịch sử

Tháng 11 năm 1426, quân khởi nghĩa Lam Sơn đại phá quân Minh trong trận Tốt Động – Chúc Động, 5 vạn quân Minh bị diệt, hơn 1 vạn quân bị bắt sống, chưa kể số chạy qua sông Ninh Giang bị chết đuối. Bản thân Vương Thông bị thương. Kế hoạch dùng 10 vạn quân để phản công của Vương Thông bị sụp đổ khiến viên tướng này phải cố thủ trong thành Đông Quan.
Vương Thông bí thế muốn đầu hàng, bèn viết thư xin giảng hòa để rút toàn bộ quân về. Lê Lợi đã bằng lòng cho, sai người đi làm giao ước. Tuy nhiên lúc đó các tướng người Việt là Trần Phong và Lương Nhữ Hốt sợ khi quân Minh rút về thì bản thân mình sẽ bị giết, bèn nói với Vương Thông:
Vương Thông nghe vậy hoảng sợ, nghi ngờ Lê Lợi, bề ngoài tuy nói giảng hòa, nhưng bề trong lại sai người đào hào, rắc chông để phòng thủ và viết thư xin cầu viện vua Tuyên Đức (Minh Tuyên Tông) nhà Minh.
Lê Lợi liền sai các quân ra đánh các thành Điêu Diêu, Thị Cầu, Tam Giang, Xương Giang, Ôn Khâu, chỉ còn bốn thành Đông Quan, Tây Đô, Cổ Lộng, Chí Linh là chưa bị hạ.
Theo sách Việt sử tiêu án, khi quân Minh thua trận ở Tốt Động - Chúc Động, Thượng thư Trần Hiệp tử trận, việc đến tai vua Minh, đình thần Minh tranh nhau nói:
Vua Minh nghe lời, sai Liễu Thăng đem quân cứu viện thành Đông Quan và sai Hoàng Phúc đi tòng quân, chia làm 2 đạo quân:Liễu Thăng  đi ra cửa Pha Lũy (Lạng Sơn) là chính binh, Mộc Thạnh đi ra cửa Lê Hoa (Tuyên Quang) làm quân ứng cứu cho Liễu Thăng.
Bối cảnh lịch sử > Lực lượng quân Minh

Trước nguy cơ hoàn toàn thất bại, và để cứu đạo quân Vương Thông đang bị vây hãm ở Đông Quan, đầu năm 1427 nhà Minh đã quyết định phái sang Việt Nam hai đạo quân cứu viện lớn, một đạo do Liễu Thăng chỉ huy, một đạo do Mộc Thạnh chỉ huy.
Lực lượng quân Minh theo Đại Việt sử ký toàn thư lên đến 15 vạn quân, trong đó đạo của Liễu Thăng gồm 10 vạn, đạo của Mộc Thạnh gồm 5 vạn. Theo Lam Sơn thực lục thì quân cứu viện đông tới 20 vạn. Trong khi đó, theo Minh sử, cánh quân của Liễu Thăng chỉ gồm 7 vạn. Cả hai viên tướng Liễu Thăng và Mộc Thạnh đều đã có kinh nghiệm chinh chiến ở Việt Nam trước đây. Ngoài ra còn có Lương Minh là viên tướng thiện chiến, Lý Khánh và Hoàng Phúc là 2 viên quan cấp Thượng thư làm tham mưu cho Liễu Thăng.
Bối cảnh lịch sử > Lực lượng nghĩa quân Lam Sơn

Theo Lam Sơn thực lục, lúc ấy nghĩa quân có 5 vạn tinh binh, Lê Lợi điều tất cả những vị tướng giỏi nhất của mình tham gia chiến dịch. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, tổng số quân của khởi nghĩa Lam Sơn, theo lời Lê Lợi, lúc đó là 35 vạn quân.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Buổi đầu số quân của ta có mấy trăm người. Hiện nay có 35 vạn. Đợi khi phá được thành Đông Quan, sẽ cho 25 vạn người về nhà làm ruộng, chỉ để lại 10 vạn làm quân để đề phòng việc nước... | ” |
— Lê Lợi - Đại Việt sử ký toàn thư
Con số 35 vạn này có lẽ tính cả dân binh chứ không phải chỉ tính quân chính quy.