Heavy metal
Lịch sử thể loại > Nguồn gốc: cuối thập niên 1960 và đầu thập niên 1970s

Giới phê bình đang bất đồng về việc nhóm nào mới có thể được xem là ban nhạc heavy metal đầu tiên. Số đông ghi nhận các ban nhạc người Anh Led Zeppelin và Black Sabbath: những bình luận viên người Mỹ thường ưa chuộng Led Zeppelin, còn những bình luận Anh thì lại ưa chuộng Black Sabbath, song cũng nhiều người cho rằng cả hai ban nhạc được ghi công như nhau. Đôi khi Deep Purple (ban nhạc thứ ba - nằm trong "bộ ba bất hảo" của heavy metal cùng Led Zeppelin và Black Sabbath) lại sở hữu phong cách giao thoa nhiều phong cách nhạc rock cho tới năm 1969 - thời điểm họ theo hướng heavy metal. Một số bình luận viên (chủ yếu là người Mỹ) lại nhận định rằng những nhóm nhạc khác - gồm Iron Butterfly, Steppenwolf, Blue Cheer hay Vanilla Fudge - mới là những người đầu tiên chơi heavy metal.
Năm 1968, loại âm thanh (sẽ thành hình heavy metal sau này) đã bắt đầu hợp nhất. Tháng 1 năm ấy, ban nhạc San Francisco Blue Cheer phát hành bản cover danh tác kinh điển "Summertime Blues" của Eddie Cochran để đưa vào album phòng thu nhóm mang tên Vincebus Eruptum, và nhiều người xem đây là đĩa nhạc heavy metal đích thực đầu tiên. Cùng tháng ấy, Steppenwolf phát hành album đầu tay trùng tên nhóm, mà trong album, bài "Born to Be Wild" nhắc đến "tiếng sấm heavy metal" nhằm miêu tả một chiếc xe mô-tô. Vào tháng 7, nhóm nhạc Jeff Beck Group (với thủ lĩnh Jeff Beck từng là tay guitar của The Yardbirds trước Page) đã phát hành đĩa nhạc đầu tay mang tên Truth. Trong album, một số bài có "những tiếng ồn thú vị bộc trực, sắc bén và nung chảy rực rỡ nhất mọi thời đại", mở đường cho những thế hệ 'tiều phu' metal. Vào tháng 9, ban nhạc mới của Page mang tên Led Zeppelin, có buổi trình diễn trực tiếp đầu tiên ở Đan Mạch (song lúc ấy vẫn bị gán tên The New Yardbirds). Album kép cùng tên của ban nhạc The Beatles (phát hành vào tháng 11) có sự xuất hiện của "Helter Skelter" - một trong những ca khúc có âm thanh nặng trịch nhất mà một ban nhạc lớn từng phát hành lúc bấy giờ. Tác phẩm rock opera S.F. Sorrow của The Pretty Things (phát hành vào tháng 12) có xuất hiện các ca khúc "heavy metal nguyên thủy" (proto heavy metal) như "Old Man Going" và "I See You". Đôi khi bài hát "In-A-Gadda-Da-Vida" (1968) của Iron Butterfly được miêu tả ví dụ của sự chuyển giao giữa acid rock và heavy metal, hay bước ngoặt để mà acid rock trở thành "heavy metal". Cả hai album In-A-Gadda-Da-Vida (1968) của Iron Butterfly và Vincebus Eruptum (1968) của Blue Cheer đều được miêu tả là đặt nền móng cho heavy metal và tác động cực lớn để biến đổi acid rock thành heavy metal.
Trong thời kỳ văn hóa phản kháng, MC5 (nhóm nhạc bắt đầu sự nghiệp ở giới nhạc garage rock Detroit) đã phát triển một phong cách thô ráp và có sử dụng distortion - được xem là tác động lớn đến âm thanh tương lai của heavy metal và nhạc punk về sau. The Stooges cũng bắt đầu gây dựng và tác động đến âm thanh của heavy metal và nhạc punk về sau, với những ca khúc như "I Wanna Be Your Dog" - sử dụng các đoạn riff được chơi bằng những hợp âm năm mạnh mẽ và sử dụng distortion trên guitar. Pink Floyd đã phát hành hai ca khúc dữ dội và ầm ĩ nhất của họ tính đến nay là "Ibiza Bar" và "The Nile Song", riêng bài "The Nile Song" được xem là "một trong những bài hát dữ dội nhất mà ban nhạc từng thu âm." Album đầu tay của King Crimson bắt đầu bằng "21st Century Schizoid Man" - ca khúc mà một số nhà phê bình xem là theo tác phẩm heavy metal.
Tháng 1 năm 1969, album đầu tay cùng tên của Led Zeppelin được phát hành và giành vị trí số mười trên bảng xếp hạng album của Billboard. Tháng 7 năm ấy, Led Zeppelin và nhóm tam tấu lấy cảm hứng từ Cream nhưng chơi loại âm thanh thô ráp hơn - có tên gọi Grand Funk Railroad - đã biểu diễn tại nhạc hội Atlanta Pop Festival. Cùng tháng đó, một nhóm tam tấu nữa chịu ảnh hưởng từ do Leslie West làm thủ lĩnh đã phát hành Mountain - album chứa đầy phần guitar blues rock nặng và phần hát nội lực. Vào tháng 8, nhóm nhạc (giờ đây tự xưng là Mountain) đã trình diễn các tiết mục kéo dài cả giờ đồng hồ tại nhạc hội Woodstock, trình bày cho 300.000 khán giả thưởng thức âm thanh đang thành hình của heavy metal. Đặc biệt, bài hit proto-metal hay heavy metal sơ khai "Mississippi Queen" trích từ album Climbing! của Mountain được ghi nhận đã mở đường cho heavy metal và là một trng những bài hát có phần guitar dữ dội đầu tiên được phát sóng thường xuyên trên đài phát thanh. Tháng 9 năm 1969, the Beatles phát hành album Abbey Road. Trong album, bài "I Want You (She's So Heavy)" được ghi nhận là ví dụ đầu tiên hoặc tác động đến heavy metal hay doom metal. Tháng 10 năm 1969, ban nhạc Anh High Tide ra mắt album nhạc nặng, proto-metal mang tên Sea Shanties.
Led Zeppelin đã định nghĩa những khía cạnh trung tâm của dòng nhạc lúc ấy còn non trẻ, với phong cách chơi guitar sử dụng nhiều distorion của Page và phần hát mang màu sắc kịch và ai oán của Robert Plant. Những ban nhạc khác sở hữu âm thanh metal "thuần túy" và nặng theo hướng nhất quán hơn đã thể hiện tầm quan trọng không kém trong việc hệ thống hóa thể loại. Các tác phẩm của Black Sabbath vào năm 1970 (Black Sabbath - thường được xem là album heavy metal đầu tiên, và Paranoid) và Deep Purple (Deep Purple in Rock) có một vai trò quan trọng trong vai trò kể trên.
Ban nhạc Black Sabbath (nguyên quán Birmingham) đã phát triển loại âm thanh đặc biệt nặng, do nghệ sĩ guitar Tony Iommi gặp tai nạn lao động làm anh bị hỏng hai đầu ngón tay. Do không thể chơi bình thường, Iommi buộc phải hạ tông đàn guitar xuống để dễ bấm hơn và phụ thuộc vào các hợp âm năm với lối bấm đàn tương đối đơn giản. Chính môi trường công nghiệp ảm đạm của giai cấm công nhân Birmingham (thành phố sản xuất chế tạo đầy các nhà máy và đúc kim loại ầm ĩ) được ghi nhận đã tác động đến thứ âm thanh nặng, nổ bập bùng mang màu sắc kim loại của Black Sabbath nói riêng, và âm thanh của heavy metal nói chung.
Deep Purple đã chơi giao thoa nhiều phong cách trong những năm đầu hoạt động, song đến năm 1969, giọng ca Ian Gillan và nghệ sĩ guitar Ritchie Blackmore đã dẫn dắt ban nhạc hướng theo phong cách heavy metal đang phát triển. Năm 1970, Black Sabbath và Deep Purple có được những bài hit lớn đầu tiên bảng xếp hạng âm nhạc của Anh, lần lượt với "Paranoid" và "Black Night". Cùng năm ấy, hai ban nhạc Anh khác phát hành album đầu tay cũng theo phong cách heavy metal: Uriah Heep với ... Very 'Eavy ... Very 'Umble và UFO với UFO 1. Bloodrock cũng phát hành album đầu tay trùng tên, sản phẩm này tập hợp các câu riff guitar heavy metal, lối hát cục cằn và phần ca từ ghê sợ. Nhóm nhạc giàu sức ảnh hưởng Budgie mang đến chất âm thanh metal mới vào đội hình ba thành viên, tạo nên một số tác phẩm nhạc nặng nhất thời bấy giờ. Phần lời ca khúc và hình ảnh huyền bí mà Black Sabbath và Uriah Heep sử dụng thể hiện sức ảnh hưởng đặc biệt. Led Zeppelin cũng bắt đầu ưu tiên các yếu tố ấy với album phòng thu thứ tư - được phát hành vào năm 1971. Năm 1973, Deep Purple phát hành ca khúc "Smoke on the Water". Đoạn riff của bài thường được xem là đoan nhạc dễ nhận ra nhất trong lịch sử "heavy rock", tác phẩm là đĩa đơn trích từ album thu trực tiếp kinh điển Made in Japan.
Ở bên kia bờ Đại Tây Dương, nhóm nhạc tiên phong của heavy metal là Grand Funk Railroad - họ được miêu tả là "ban nhạc heavy metal người Mỹ thành công nhất trên thị trường thương mại từ năm 1970 cho đến khi tan rã vào năm 1976, [họ] đã xây dựng công thức thành công của thập niên 70: đi tour liên tục." Những ban nhạc giàu sức ảnh hưởng khác được cho là theo thể loại metal đã xuất hiện ở Hoa Kỳ như Sir Lord Baltimore (Kingdom Come, 1970), Blue Öyster Cult (Blue Öyster Cult, 1972), Aerosmith (Aerosmith, 1973) và Kiss (Kiss, 1974). Album đầu tay (1970) của Sir Lord Baltimore và cả album đầu tay lẫn album thứ ba trùng tên của Humble Pie nằm trong số những album đầu tiên được mô tả trên ấn phẩm là "heavy metal", khi mà As Safe As Yesterday Is được gọi với thuật ngữ "heavy metal" trong một buổi phỏng vấn của tạp chí Rolling Stone (1970). Nhiều ban nhạc nhỏ hơn từ Hoa Kỳ, Anh Quốc và lục địa châu Âu, gồm Bang, Josefus, Leaf Hound, Primeval, Hard Stuff, Truth and Janey, Dust, JPT Scare Band, Frijid Pink, Cactus, Irish Coffee, May Blitz, Captain Beyond, Toad, Granicus, Iron Claw và Yesterday's Children. Dẫu cho họ kém tiếng tăm hơn ở ngoài giới nhạc của mình, họ vẫn thể hiện sức ảnh hưởng lớn lên trào lưu metal mới nổi. Tại Đức, Scorpions ra mắt với tác phẩm Lonesome Crow vào năm 1972. Sau khi thành danh trong vai trò nghệ sĩ solo xuất chúng (virtuoso soloist) với album cực kỳ giàu sức ảnh hưởng Machine Head (1972) của Deep Purple, Blackmore đã rời ban nhạc vào năm 1975 để lập nên nhóm Rainbow với Ronnie James Dio - ca sĩ kiêm tay bass của ban nhạc blues rock Elf và là giọng ca tương lai của Black Sabbath lẫn ban nhạc heavy metal Dio. Rainbow với Ronnie James Dio đã mở rộng đề tài và ca từ dựa trên truyện kỳ ảo và huyền bí (đôi khi chúng xuất hiện trong các bài heavy metal), ngoài ra còn là những người tiên phong của các thể loại power metal lẫn neoclassical metal. Những ban nhạc này còn gây dựng được lượng khán giả theo dõi thông qua việc đi tour liên tục và các chương trình sân khấu được đầu tư ngày một kĩ lưỡng.
Hiện đang nảy sinh những tranh luận về việc những ban nhạc này (hoặc những nhóm hoạt động trước đó) có thật sự đủ điều kiện để phân vào "heavy metal" không, hay chỉ đơn giản là "hard rock". Những ban nhạc ấy gần với gốc rễ blues của thể loại hoặc chú trọng giai điệu nhiều hơn - những đặc điểm phổ thông dùng để miêu tả dòng "hard rock". AC/DC (với tác phẩm đầu tay High Voltage ra mắt năm 1975) là ví dụ điển hình. Lời tựa của cuốn bách khoa toàn thư Rolling Stone năm 1983 bắt đầu bằng đoạn viết: "ban nhạc heavy-metal người Úc AC/DC ..." Sử gia nhạc rock Clinton Walker nhận định: "Gọi AC/DC là một ban nhạc heavy metal ở thập niên 70 không còn chính xác với ngày nay. ... [Họ] là một ban nhạc rock 'n' roll, chỉ tình cờ chơi nhạc đủ nặng đối với metal thôi." Vấn đề không chỉ nằm ở thay đổi định nghĩa, mà còn ở sự phân biệt dai dẳng giữa phong cách âm nhạc và sự nhận diện của khán giả. Ian Christe miêu tả cách mà AC/DC "trở thành bàn đạp để một lượng lớn người hâm mộ hard rock tìm đến hủy diệt heavy metal".
Ở một số trường hợp nhất định thì những tranh cãi có phần ít ồn ào hơn. Sau Black Sabbath, ví dụ điển hình tiếp theo là Judas Priest của Anh với tác phẩm đầu tay là Rocka Rolla vào năm 1974. Trong phần miêu tả của Christe ghi chép:
Khán giả của Black Sabbath đã phải ... săn tìm những âm thanh có tác động tương tự. Đến giữa thập niên 1970, thẩm mỹ heavy metal có thể đã được phát hiện giống như một con quái thú huyền bí trong phần song tấu guitar phức tạp và tiếng bass ảm đạm của Thin Lizzy, trong nghệ thuật dựng sân khấu của Alice Cooper, trong tiếng guitar cuốn hút mãnh liệt và giọng hát phô trương của Queen, và trong những câu hỏi thời Trung Cổ dữ dội của Rainbow. ... Judas Priest đã xuất hiện để thống nhất và khuếc đại những điểm sáng đa dạng này từ bảng màu âm thanh của hard rock. Lần đầu tiên, heavy metal trở thành một thể loại nhạc có chỗ đứng riêng biệt.
Mặc dù Judas Priest không có album nào lọt top 40 ở Hoa Kỳ trước năm 1980, nhưng đối với nhiều người hâm mộ, họ được xem là ban nhạc heavy metal tiêu biểu thời hậu Sabbath: họ sở hữu màn công phá bằng guitar đôi, chơi tiết tấu nhanh và lược bỏ gốc blues, âm thanh kim loại rõ hơn - tất cả đều tác động lớn đến các nghệ sĩ hậu bối. Khi mà heavy metal đang ngày một phổ biến, đa số các nhà phê bình lại không ưa dòng nhạc này. Họ đưa ra những phản đối về việc sử dụng màn biểu diễn gây ấn tượng về mặt hình ảnh và giăng những thủ thuật thương mại khác của metal, song yếu tố phản đối chính là sự vô hồn trong âm nhạc và ca từ. Trong bài đánh giá một album của Black Sabbath ở đầu thập niên 1970, Robert Christgau miêu tả tác phẩm là "vô hồn và suy đồi ... ngớ ngẩn, thể hiện sự vô đạo đức."