stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trần Anh Tông
Trị vì > Mở rộng lãnh thổ

Khoảng tháng 3 âm lịch năm 1301, Điều ngự Trần Nhân Tông sang viếng thăm Chiêm Thành, được vua Chiêm là Chế Mân tiếp đãi nồng hậu và ở lại Chiêm Thành gần 9 tháng. Trong chuyến đi này, Điều ngự đã hứa gả con gái là Huyền Trân (em Trần Anh Tông) cho Chế Mân. Sau đó Chế Mân đã nhiều lần sai sứ sang hỏi về việc hôn lễ, nhưng các đại thần nhà Trần đều phản đối, chỉ có Văn Túc vương Trần Đạo Tái và Nhập nội Hành khiển Trần Khắc Chung chấp nhận. Tháng 6 âm lịch năm 1306, Trần Anh Tông đồng ý gả Huyền Trân cho Chế Mân. Huyền Trân về Chiêm Thành và được phong làm hoàng hậu. Chế Mân dâng hai châu Ô, Rý (còn gọi là Lý) cho Đại Việt làm hồi môn. Trần Anh Tông đã đổi tên châu Ô thành châu Thuận và châu Lý thành châu Hóa. Dân Chiêm ở hai châu này không chịu phục tùng, nên Anh Tông sai Đoàn Nhữ Hài đến thu phục nhân tâm. Thông qua các biện pháp như bổ nhiệm quan tước, phân phát ruộng đất và xá thuế nhiều năm cho người bản địa, Nhữ Hài đã duy trì được ổn định tại vùng đất địa đầu phía Nam.
Một năm sau hôn lễ của Huyền Trân, Chế Mân qua đời vào tháng 5 âm lịch năm 1307. Thế tử Chiêm sai sứ sang Đại Việt báo tang. Theo phong tục nước Chiêm, khi vua chết hoàng hậu phải lên giàn hỏa để tuẫn tang. Trần Anh Tông biết tin, sai Hành khiển Trần Khắc Chung vờ sang viếng tang, tìm cách cứu Huyền Trân. Trần Khắc Chung bày kế thành công, cứu được Huyền Trân đưa xuống thuyền và rước bà về Đại Việt bằng đường biển. Sau khi Chế Mân chết, em là Chế Chí lên ngôi vua Chiêm Thành. Theo sách Việt Nam sử lược, Chế Chí "hay phản trắc, không giữ những điều giao ước trước" với Đại Việt. Tháng 12 âm lịch năm 1311, Trần Anh Tông quyết định tấn công Chiêm Thành. Dưới sự chỉ huy của nhà vua cùng Huệ Vũ Đại vương Trần Quốc Chẩn và Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư, quân đội Đại Việt đã chia làm 3 cánh thủy, bộ tiến vào phương Nam, buộc vua Chiêm là Chế Chí đầu hàng. Sách Đại Việt Sử ký Toàn thư đã thuật lại một số chi tiết về cuộc chinh phạt Chiêm Thành thời Trần Anh Tông:
Anh Tông lập em Chế Chí là Chế Đà A Bà Niêm làm vua chư hầu đất Chiêm. Tháng 6 âm lịch năm 1312, vua Trần chiến thắng trở về kinh sư. Anh Tông không làm lễ phong thưởng công thần vì ông quan niệm "công lao của các quan ở lại giữ nước và các tướng theo ta đi đánh trận là ngang nhau". Chế Chí được phong tước Hiệu Thuận vương, không lâu sau thì chết ở hành cung Gia Lâm (Thăng Long) và được hỏa táng.
Theo sách An Nam chí lược của Lê Tắc bên nhà Nguyên, mùa đông năm 1311, nhà Nguyên sai Thượng thư Bộ Lễ Nãi Mã Thái đi sứ sang Đại Việt, để báo việc đăng quang của Nguyên Nhân Tông, nhưng Trần Anh Tông bận đánh Chiêm nên không thể đón tiếp. Giữa năm 1312, Anh Tông về đến kinh đô, liền sai sứ sang chúc mừng Nguyên Nhân Tông và tạ lỗi về việc không tiếp sứ Nguyên. Năm 1313, quân Xiêm La sang xâm lấn Chiêm Thành. Trần Anh Tông chỉ định Đỗ Thiên Hư làm Kinh lược sứ Nghệ An và Lâm Bình giúp người Chiêm chiến đấu giữ đất.
Truyền ngôi và qua đời

Tháng 1 âm lịch năm 1305, Trần Anh Tông lập con thứ 4 là Trần Mạnh làm thái tử. Ngày 18 tháng 3 âm lịch năm Giáp Dần (nhằm ngày 3 tháng 4) năm 1314, ông nhường ngôi cho Trần Mạnh, tức Hoàng đế Trần Minh Tông. Anh Tông lui về Thiên Trường (Nam Định) làm Thái thượng hoàng, được tặng tôn hiệu là Quang Nghiêu Duệ Vũ Thái Thượng Hoàng Đế (光尧睿武太上皇帝). Trên danh nghĩa Thượng hoàng, Trần Anh Tông vẫn tham gia công việc triều chính. Ông đã khuyên bảo Minh Tông phải tin dùng những người tài đức như Bùi Mộc Đạc hay Huệ Vũ Đại vương Quốc Chẩn, và phải hiểu biết kinh nghiệm từ các thời vua trước. Đại Việt tiếp tục thịnh trị dưới sự cai quản của hai vua Anh Tông, Minh Tông cùng các đại thần tài năng.
Cuối năm 1318, Thượng hoàng Trần Anh Tông đau nặng. Theo Toàn thư Bảo Từ Hoàng hậu đã cho gọi sư Pháp Loa (Phổ Tuệ) về để làm lễ xem sự sinh tử, Anh Tông gạt đi mà bảo rằng: "Sư hãy đến đây, ta chết rồi, Quan gia có sai bảo gì, thì cứ việc làm. Còn như chuyện sau khi chết, thì sư cũng chưa chết, biết đâu mà trình bày việc chết với ta?" Tuy nhiên, căn cứ trên sự thân hữu của Anh Tông đối với Pháp Loa, tác giả Nguyễn Lang trong Việt Nam Phật giáo sử luận đã nghi vấn câu chuyện này như sau:
Ngày 16 tháng 3 âm lịch năm Canh Thân (nhằm ngày 21 tháng 4 năm 1320) Trần Anh Tông qua đời ở cung Trùng Quang (thuộc phủ Thiên Trường), hưởng dương 45 tuổi. Ngày 12 tháng 12 âm lịch năm 1320 (tức 10 tháng 1 dương lịch năm 1321) ông được chôn cất vào Thái lăng tại Yên Sinh (nay thuộc thành phố Đông Triều, Quảng Ninh). Triều đình truy tôn ông miếu hiệu là Anh Tông (英宗), thụy hiệu là "Ứng Thiên Quảng Vận Hiển Văn Duệ Vũ Khâm Minh Nhân Hiếu Hoàng đế" (應天廣運顯文睿武欽明仁孝皇帝).
Tác phẩm

Tác phẩm của Trần Anh Tông có Thủy vân tùy bút ("Tùy bút nước mây") gồm 2 quyển, trong đó ông vẽ nhiều bức họa và dưới mỗi bức hoạ đều có thơ đề. Tuy nhiên, Anh Tông đã sai đốt tập thơ này trước khi ông mất. Nay thơ ông chỉ còn lại 12 bài chép trong Việt âm thi tập. Có bài làm trên đường đi chinh chiến, có bài vịnh sử, có bài bàn về đạo Thiền. Đáng chú ý là những bài tả cảnh như các bài "Vân tiêu am", "Đông Sơn tự". Tập thơ này được Phan Huy Chú khen là "bài nào cũng là thanh tân và có lực lượng" ("Văn tịch chí"). Ngoài ra ông còn có bài "Thạch dược châm" (Bài châm về những lời can ngăn trung trực), sáng tác để răn dạy cho Thái tử Trần Mạnh.
Theo nhận xét trong cuốn Thơ văn Lý Trần (tập 2, quyển thượng) do Nguyễn Huệ Chi, Trần Thị Băng Thanh, Đỗ Văn Hỷ và Trần Tú Châu biên soạn, thơ của Trần Anh Tông "giản dị, trong sáng, giàu tình cảm và trau chuốt. Niềm hào hứng của người chiến thắng, mang lại yên vui cho dân cũng như niềm tự tin, sự tỉnh táo của một nhà lãnh đạo tối cao phản ánh trong thơ ông. Đặc biệt, Anh Tông đã mở đầu cho dòng thơ vịnh sử của nước nhà. Trong số thơ này, thái độ khen chê những nhân vật lịch sử thể hiện sự tiếp thu có phê phán với quá khứ, đồng thời bày tỏ những quan điểm trị nước và cũng là nhân sinh quan của tác giả..."
Sách Thơ văn Lý-Trần cũng chép lại một số thi phẩm của Trần Anh Tông như sau:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| 東山寺 | "Đông Sơn tự" | "Chùa Đông Sơn" (bản dịch của Huệ Chi) |
|  風搖解虎秋蟬過， 月瀉軍持夜澗寒。 休向五臺勞夢寐， 看來天下幾東山。 |  Phong dao giải hổ thu thiền quýnh, Nguyệt tả quân trì dạ giản hàn. Hưu hướng Ngũ Đài lao mộng mị, Khan lai thiên hạ kỷ Đông San. |  Gió lay thiền trượng ve im tiếng, Tràng chảy trong bình, suối lạnh hơn. Mơ ước Ngũ Đài chi nữa nhỉ? Trên đời hồ dễ mấy Đông Sơn. |
| 冬景 | "Đông cảnh" | "Cảnh đông" (bản dịch của Huệ Chi và Phạm Tú Châu) |
|  蒼描翠抹削晴峰， 紫府樓臺倚半空。 幾度碧桃先結實， 洞天三十六春風。 |  Thương miêu thúy mạt tước tình phong, Tử phủ lâu đài ỷ bán không. Kỷ độ bích đào tiên kết thực, Động thiên tam thập lục xuân phong. |  Vẽ thắm, tô xanh sáng đỉnh non, Lưng trời phủ tía dựa chon von. Bích đào chín sớm bao nhiêu bận? Ba sáu cung trời gió ấm tuôn. |
| 宋度宗 | "Tống Độ Tông" | "Tống Độ Tông" (bản dịch của Huệ Chi) |
|  邊風瑟瑟逼人寒， 正是東風盡醉間. 一日權歸師相手， 太平天子十年閒. |  Biên phong sắt sắt bức nhân hàn, Chính trị đông phong tận túy gian. Nhất nhật quyền quy sư tướng thủ, Thái bình thiên tử thập nhiên nhàn. |  Biên cương gió vút lạnh ghê người, Ấy lúc xuân về say lả lơi. Quyền bính một ngày sư tướng nắm, Thái bình, thiên tử mười năm chơi. |
Nhận định

Các tác giả Đại Việt sử ký toàn thư đã ca ngợi Trần Anh Tông là vị vua "sáng suốt, thận trọng về hình phạt" và " tính tình khiêm tốn hòa nhã, hòa mục với người trong họ, mọi việc của triều đình đều tự mình quyết đoán." Tuy nhiên, với nhãn quan Nho giáo, Toàn thư vẫn phê phán ông là quá mộ đạo Phật, rằng "vua khéo biết kế thừa, cho nên thời cuộc đi tới thái bình, chính trị trở nên tốt đẹp, văn vật chế độ ngày càng thịnh vượng, cũng là bậc vua tốt của triều Trần. Song tụ họp nhà sư trên núi Yên Tử, làm nhọc sức dân dựng gác Ánh Vân, thì chẳng phải là tỳ vết nhỏ trong đức lớn đó sao?" Trong bộ Việt giám thông khảo tổng luận (biên soạn vào thời Hậu Lê), sử gia Lê Tung cũng bàn rằng: "Anh Tông định cấp bậc triều ban của văn võ, đặt quy thức khoa cử của sĩ nhân; khi đại hạn thì soát ngục tha tù, năm đói to thì cho vay phát chẩn; trị đạo lấy nuôi dân làm kíp, chính sự lấy phong hiến làm đầu; văn vật chế độ một phen đổi mới, cũng đủ làm bậc vua giỏi của nhà Trần. Song theo bọn sa môn ở núi Yên Tử, làm nhọc sức dân xây gác Anh Vân, không phải là độ lượng của đế vương." Dưới góc nhìn của Phật giáo, tác giả Nguyễn Lang – Thiền sư Thích Nhất Hạnh có nhận xét trong cuốn Việt Nam Phật giáo Sử luận, tập 1, chương XII rằng: "Nhân Tông và Anh Tông là những nhà chính trị giỏi, nhưng đồng thời cũng là những Phật tử thật sự. Nhà phê bình lịch sử có thể nói họ lợi dụng đạo Phật cho chính trị nhưng nhà phê bình văn hóa cũng có thể nói họ là những người Phật tử sùng đạo."
Gia quyến

Cha: Trần Nhân Tông Trần Khâm.
Mẹ: Khâm Từ Bảo Thánh Hoàng hậu Trần Thị Trinh (欽慈保聖皇后 陳氏貞 ; ? - 1293), con gái Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và Thiên Thành Trưởng Công chúa.
Gia quyến > Hậu phi

Văn Đức Phu Nhân Trần Thị (文德夫人), nguyên phối, cháu nội Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, con gái trưởng của Hưng Nhượng Đại vương Trần Quốc Tảng. Lập làm Thái tử phi năm 1292. Khi Anh Tông kế vị lại lập làm Văn Đức Phu nhân rồi lại phế đi. Không rõ kết cục.
Bảo Từ Thuận Thánh Hoàng hậu Trần Thị Phùng (陳氏豐) (保慈皇后; ? - 1330), con gái Hưng Nhượng Đại vương Trần Quốc Tảng, em gái Văn Đức Phu nhân. Anh Tông kế vị phong làm Thánh Tư Phu nhân (聖婆夫人) rồi Thuận Thánh Hoàng hậu (順聖皇后). Minh Tông kế vị tấn tôn làm Thuận Thánh Thái Thượng hoàng hậu (順聖皇太后).
Chiêu Từ Hoàng hậu Trần thị (昭慈皇后; ? - 1359), lúc còn nhỏ có danh hiệu Chiêu Hiến Quận chúa (昭賢郡主), nguyên là Huy Tư Hoàng phi (徽思皇妃) của Anh Tông, con gái duy nhất của Bảo Nghĩa vương Trần Bình Trọng và Thụy Bảo Công chúa (con gái vua Trần Thái Tông), mẹ sinh Trần Minh Tông. Khi Minh Tông kế vị, bà được tôn làm Huy Tư Thái thượng hoàng phi (徽思太皇妃). Thụy hiệu của bà là Chiêu Từ Hoàng thái hậu (昭慈皇太后).
Đệ nhị cung phi Nguyễn Thị La, sinh ngày mồng 7 tháng 3 năm Bính Dần 1266, quê quán ở ấp Dưỡng Phúc nay là thôn Dưỡng Phú, xã Chính Nghĩa, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. Hiện nay ở quê quán còn miếu thờ và khu lăng mộ của bà.
Từ Ý Thái Hòa Đệ Tam Cung phi Nguyễn Nguyệt Ảnh, sinh năm 1280, mất ngày 14 tháng 4 năm Mậu Tuất, Quê tại Trang Quang Lang nay là thôn Trang Lang Đông xã Thụy Hải, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình trong một gia đình làm nghề muối. Từ nhỏ bà là người có tài mạo khác thường, học rộng, biết nhiều, nhan sắc hơn người,
Tĩnh Huệ Thứ phi Phạm Thị (静惠妃), con gái Phạm Ngũ Lão, không con, xuất gia năm 1309.
Giao Châu Thứ phi, có tư tình với Đoàn Nhữ Hài, triều đình luận án chém cả, nhưng được Huệ Túc Phu nhân Hoàng Chu Linh (phi tần của Trần Thái Tông) xin tha tội,sau được tác hợp với Đoàn Nhữ Hài.
Cung phi Đa La Thanh (德妃), con gái sư người Hồ là Du Chi Bà Lam.
Cung tần Trần Thị Thái Bình (賢妃陳太平) mẹ sinh của Huy Chân Công chúa, tính tình tham lam, từng chiếm ruộng đất của dân.
Nữ quan Vương thị (女官王氏) mẹ sinh của Huệ Chân công chúa, được yêu quý mà có thai, Bảo Từ Hoàng hậu cho Song Hương đường (phòng ngủ của mình) làm nơi đẻ. Tiếc rằng Vương thị bị bệnh hậu sản mà qua đời. Có Cung nhân tâu riêng với Anh Tông Vương thị là do Hoàng hậu hại chết, Anh Tông vốn biết tính Hoàng hậu, nổi giận lấy roi đánh người Cung nhân ấy, Hoàng hậu cũng bỏ qua không để lòng.
Nữ quan Nguyễn Thị Diên. Anh Tông có ý xuất gia nên sai cung nhân ăn chay. Các cung nhân đều ngần ngại, duy có nữ quan Nguyễn Thị Diên chặt ngón tay đem dâng. Thượng hoàng ngợi khen, ban cho 40 mẫu ruộng làm lương ăn tu hành ngày sau. Rồi Thị Diên quả nhiên đi tu cho đến lúc mất, Phật hiệu là Tịnh Quang.
Gia quyến > Hậu Duệ

| STT | Danh hiệu | Tên húy | Sinh mất | Mẹ | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Hoàng trưởng tử |  |  | Bảo Từ Hoàng hậu (保慈皇后) | Chết yểu. |
| 2 | Hoàng nhị tử |  |  | Bảo Từ Hoàng hậu (保慈皇后) | Chết yểu. |
| 3 | Hoàng tam tử |  |  | Bảo Từ Hoàng hậu (保慈皇后) | Chết yểu. |
| 4 | Trần Minh Tông (陳明宗) | Trần Mạnh (陳奣) | 1300-1357 | Chiêu Từ Hoàng thái hậu (昭慈皇太后) |  |
| STT | Danh hiệu | Tên húy | Sinh mất | Mẹ | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Thiên Chân Công chúa (天袗公主) |  |  | Bảo Từ Hoàng hậu (保慈皇后) | Bà hạ giá với Huệ Chính Vương |
| 2 | Ý Trinh Công chúa (懿貞公主) |  |  |  |  |
| 3 | Huy Chân Công chúa (徽袗公主) |  |  | Cung tần Trần Thị Thái Bình (宮嬪陳氏太平) | Bà hạ giá với Uy Giản Hầu |
| 4 | Huệ Chân Công chúa (惠袗公主) |  |  | Nữ quan Vương thị (女官王氏) | Mất mẹ từ khi mới sinh nên được Bảo Từ Hoàng hậu nhận nuôi. |
| 5 | Thánh Chân Công chúa (聖袗公主) |  |  |  |  |
Hình ảnh Thượng hoàng Nhân Tông từ động Vũ Lâm xuất du trong Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ.
Chùa Hoa Yên trên núi Yên Tử, nay thuộc địa phận tỉnh Quảng Ninh.
Cương vực Đại Việt thời Trần trước và sau khi vua Chiêm Thành Chế Mân dâng hai châu Ô và Lý (màu cam phía dưới).
Ủy ban Quốc gia Soạn thảo Danh từ Chuyên môn (Việt Nam Cộng hòa)

Ủy ban Quốc gia Soạn thảo Danh từ Chuyên môn là một tập hợp của các nhà chuyên môn thuộc Bộ Giáo dục do chính phủ Việt Nam Cộng hòa bổ nhiệm với nhiệm vụ:
Đặt nguyên tắc phiên dịch và phiên âm ra tiếng Việt các danh từ chuyên môn ngoại ngữ;
Đính chính và thống nhất các danh từ chuyên môn hiện hữu;
Soạn thảo những danh từ dùng trong việc giảng dạy các lớp mọi cấp ở Việt Nam;
Giải đáp các thắc mắc và kiểm tra việc sử dụng các từ ngữ hầu loại bỏ những chữ không hợp thời.
Tổ chức

Tiền thân của cơ quan này là Ủy ban Soạn thảo Danh từ Khoa học, hoạt động từ thập niên 1950. Kế thừa là Ủy ban Quốc gia Soạn thảo Danh từ Chuyên môn chính thức bắt đầu với nghị định 1101-GD/PC/NĐ ngày 18/05/1967. Người đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch là giáo sư Lê Văn Thới. Ngoài ra có hai Phó Chủ tịch, một Tổng thư ký, một Phó Tông thư ký, bảy vị học giả và mười ba Trưởng ban Chuyên môn đại diện cho các ngành hiện đại. Tất cả đều là giáo sư thuộc các viện đại học hoặc trường cao đẳng. Cùng hợp tác là ba đến sáu hội viên thuộc thành phần học giả tư nhân am hiểu về ngữ học hay khoa học liên hệ. Nhiệm kỳ mỗi hội viên là bốn năm. Mỗi ba tháng Ủy ban phải báo cáo lên Bộ Giáo dục về các thành quả của những ban chuyên môn. Toàn Ủy ban phải nhóm họp ít nhất hai lần mỗi năm tại Bộ Giáo dục.
Những ban chuyên môn là:
Luật khoa
Văn khoa
Khoa học
Y khoa
Dược khoa
Nha khoa
Kỹ thuật
Sư phạm
Mỹ thuật
Kiến trúc
Nông lâm súc
Nguyên tử năng
Toán học
Nguyên tắc

Ủy ban đưa ra một số nguyên tắc căn bản để tìm danh từ mới trong tiếng Việt:
Danh từ ứng chiếu với một ý
Giảm thiểu một ý mà dùng nhiều danh từ đồng nghĩa
Danh từ phải nằm trong một hệ thống chung
Danh từ phải gợi đến ý chính
Danh từ phải gọn
Danh từ phải thích hợp với hệ thống ngôn ngữ
Ủy ban chủ trương ưu tiên dùng tiếng thông thường trong trường hợp từ không bị sai nghĩa. Ngoài ra sẽ tiếp nhận thêm gốc chữ Nho, và phiên âm Âu ngữ đối với danh từ đã được quốc tế hóa (nhất là tên các chất hóa học).
Thành quả

Ủy ban đúc kết một số tiếp đầu ngữ, tiếp vĩ ngữ và những từ gốc có nguồn từ tiếng Latinh hay tiếng Hy Lạp để thống nhất những danh từ mới. Và cũng theo đó mà đề nghị một số từ ngữ nên tránh dùng. Ví dụ như chọn "nhiệt kế" thay vì "hàn thử biểu". Ủy ban còn có một số đề nghị khác như dịch cristallin là "thấu kính thể" thay vì "thủy tinh thể", "phức xạ" thay vì "bức xạ", v.v.
| Hệ thống hóa cách dịch> Tiếng Pháp TIếng Anh | Hệ thống hóa cách dịch> Tiếng Việt | Hệ thống hóa cách dịch> Chữ Nho | Hệ thống hóa cách dịch> Thí dụ |
| --- | --- | --- | --- |
| -ation | hóa | 化 = biến đổi | vulcanisation = sự lưu hóa; alcanisation = kiềm hóa |
| -lyse, -lyze | giải | 解 = mổ xẻ, làm phân tán | electrolyse = điện giải; dialyse = thấu giải |
| -mètre, -meter | kế | 計 = đếm, tính | thermomètre = nhiệt kế; barometer = khí áp kế |
| -at, -ate | phẩm | 品 = đồ vật | distillat = chưng cất phẩm; absorbate = hấp thu phẩm |
| -émie, -emia | huyết | 血 = máu | glycémie = đường huyết; uricemia = uric huyết |
| -gamie, -gamy | phối | 配 = gây giống | isogamie = sự đẳng phối |
| -gramme, -gram | đồ | 圖 = vẽ | electrocardiogram = tâm điện đồ; chromatogramme = sắc ký đồ |
| -graphe, -graph | ký | 記 = ghi chép | spectrographe = phổ ký |
| -mère, -mer | phân | 分 = thành phần | polymère = đa phân; isomer = đồng phân |
| -scope | nghiệm | 驗 = xem xét | cryoscope = băng nghiệm; electroscope = tĩnh điện nghiệm |
Nghệ thuật chế tác đồng

Cổ vật chậu trống đồng thời Đông Sơn tại Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, một trong những hiện vật tiêu biểu cho nghệ thuật chế tác đồng của người Việt, thời nay, họ vẫn chế tác đồ thờ cúng bằng đồng như lư đồng, bộ tam sự
Nghệ thuật chế tác đồng (Art in bronze and brass) có niên đại từ thời cổ đại xa xưa. Đồng các loại (đồng, đồng đỏ, đồng thau, đồng điếu, đồng đen) và hợp kim như thiếc và kẽm chính là kim loại quan trọng được nhân loại thời kỳ đầu chế tác. Vai trò quan trọng của kỹ nghệ chế tạo đồng của nhân loại thời kỳ này đưa đến một giai đoạn trong sự phát triển của xã hội loài người đó là thời đại đồ đồng với một số công cụ bằng đồng có độ tinh khiết cao. Đồ đồng của nền văn minh Vinča ở Nam Tư có tuổi đời lên đến 4.500 Trước Công nguyên. Người ta còn tìm thấy các đồ vật bằng đồng nguyên chất và đồng đỏ ở các thành phố Sumer có niên đại 3.000 năm Trước Công nguyên, và các đồ vật cổ đại của người Ai Cập bằng đồng và hợp kim của đồng với thiếc cũng có niên đại tương tự. Thời đại đồ đồng đã bắt đầu ở Đông Nam châu Âu vào khoảng 3.700–3.300 Trước Công nguyên, còn ở Tây Bắc châu Âu thì khoảng 2500 Trước Công nguyên. Đồng thau, một hợp kim của đồng với kẽm, được biết đến từ thời kỳ Hy Lạp cổ đại nhưng chỉ được người La Mã sử dụng rộng rãi trong chế tác khí cụ và vật dụng. Thiếc cũng đã được sử dụng trong thời đại đồ đồng. Trống đồng Đông Sơn là một loại trống đồng cổ xưa tiêu biểu cho nền Văn hóa Đông Sơn (từ thế kỷ thứ VII Trước Công nguyên đến thế kỷ VI Công nguyên) thể hiện trình độ chế tác nghệ thuật của người Việt cổ với vị thế là một đồ thờ cúng vào thời cổ đại.
Chú thích

↑  Radivojević, Miljana; Rehren, Thilo (tháng 12 năm 2013). “Tainted ores and the rise of tin bronzes in Eurasia, c. 6500 years ago”. Antiquity Publications Ltd. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 2 năm 2014. Truy cập ngày 10 tháng 3 năm 2017.
1 2  McNeil, Ian (2002). Encyclopaedia of the History of Technology. London; New York: Routledge. tr. 13, 48–66. ISBN 0-203-19211-7.
↑  Cierny, J.; Weisgerber, G. (2003). “The "Bronze Age tin mines in Central Asia”.  Trong Giumlia-Mair, A.; Lo Schiavo, F. (biên tập). The Problem of Early Tin. Oxford: Archaeopress. tr. 23–31. ISBN 1-84171-564-6.
↑  “Bảo tàng lịch sử Quốc gia”.
1 2  This article is mainly based on specialised literature from the following sources: 1911 Encyclopædia Britannica – especially the information s.v. "Metallic Ornamental Work" written by William Walter Watts, with relevant bibliography; H.W. Macklin, Monumental Bronzes, 1913 and Monumental Brasses, ed. J. P. Phillips, London (repr. 1969); Paris, Musée des Arts décoratifs, Le Métal, 1939; "Antiquaries and Historians: The Study of Monuments[liên kết hỏng]", OUP, retrieved 28 March 2013; M. W. Norris, Monumental Brasses: The Memorials, 2 vols., London, 1977; idem, Monumental Brasses: The Craft, London, 1978; F. Haskell, History and its Images: Art and the Interpretation of the Past, New Haven and London, 1993, pp. 131–5.
1 2  For this section cf. free text from the following publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica Eleventh Edition. Cambridge University Press – and article reproduction at  Lưu trữ 3 tháng 6 năm 2019 tại Wayback Machine
↑  John MacLean biên tập (1889–1890). “Sanctuary Knockers”. Transactions - Bristol and Gloucestershire Archaeological Society. Bristol: C. T. Jefferies and Sons, Limited. tr. 131–140. Truy cập ngày 26 tháng 3 năm 2013.
↑  “The Gloucester Candlestick, decoration”. Victoria and Albert Museum. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 26 tháng 3 năm 2013.
Một tượng đồng phong cách châu Âu cận đại được tạo tác tinh xảo, thẩm mỹ đến từng chi tiết
Tượng đồng sư tử ở Hà Lan
Tượng Bồ tát Tara tại Đồng Dương
Rangpo

| Rangpo |
| --- | --- |
Rangpo
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Sikkim
Độ cao: 333 m (1,093 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 3.724
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 3592
Rangpo là một thị xã của quận East thuộc bang Sikkim, Ấn Độ.
Địa lý

Rangpo có vị trí 27°11′B 88°32′Đ﻿ / ﻿27,18°B 88,53°Đ﻿ / 27.18; 88.53 Nó có độ cao trung bình là 333 mét (1092 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Rangpo có dân số 3724 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Rangpo có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Rangpo, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Muhammad Dawra

| Muhammad Dawra محمد دورة> Sultan của Darfur |
| --- | --- |
Tại vị: 1722 – 1730
Tiền nhiệm: Ahmad Bakr
Kế nhiệm: Umar Lel
Thông tin chung
Mất: 1730
Hậu duệ: Umar Lel
Hoàng tộc: Triều đại Keira
Thân phụ: Ahmad Bakr
Tôn giáo: Hồi giáo
Muhammad Dawra (tiếng Ả Rập: محمد دورة, còn gọi là Muhammad I) là sultan thứ tư của Darfur từ năm 1722 đến năm 1730.
Tiểu sử

Muhammad là con trai cả của sultan Ahmad Bakr. Dưới thời trị vì của cha mình, ông đã chỉ huy quân đội trong nhiều chiến dịch và được tuyên bố là người thừa kế ngai vàng. Sau cái chết đột ngột của Ahmad vào năm 1722, ông tiếp tục chiến dịch đến Kordofan, nơi mà cuối cùng ông đã chinh phục được.
Vào thời điểm này, người họ hàng của Muhammad là Ismail Abu Harrana lên nắm quyền ở Al-Fashir, thủ đô của vương triều. Tuy nhiên, Muhammad đã lật đổ ông ta khá nhanh chóng, qua đó củng cố quyền lực của mình.
Đồng thời, ông cố gắng tiếp tục một chính sách đối ngoại tích cực. Vào đầu những năm 1820, ông đã áp đặt quyền tối cao của mình lên Yusuf Kharifyan, sultan của Đế quốc Wadai.
Năm 1730, con trai Umar Lel đã nổi dậy, lật đổ và cầm tù Muhammad rồi xử tử ông.
Umar Lel

| Umar Lel عمر ليل> Sultan của Darfur |
| --- | --- |
Tại vị: 1730 – 1739
Tiền nhiệm: Muhammad Dawra
Kế nhiệm: Abu'l Qasim
Thông tin chung
Mất: 1739
Hoàng tộc: Triều đại Keira
Thân phụ: Muhammad Dawra
Tôn giáo: Hồi giáo
Umar Lel (tiếng Ả Rập: عمر ليل) là sultan thứ năm của Darfur từ năm 1730 đến năm 1739.
Tiểu sử

Umar là con trai của sultan Muhammad Dawra.  Năm 1730, ông tổ chức một cuộc binh biến chống lại cha mình, người mà ông đã lật đổ và sau đó ra lệnh xử tử. Ông bắt đầu chính sách tập trung hóa, cố gắng hạn chế ảnh hưởng quân sự và chính trị của các thị tộc thuộc bộ lạc Fur.
Các chú của Umar Abu'l Qasim, Muhammad Tayrab và Rashid đã tận dụng điều này. Họ chạy trốn đến Kordofan, nơi giành độc lập trở lại. Umar Lel đã phát động các chiến dịch chống lại Kordofan, rồi đánh bại và xử tử Rashid.
Năm 1734, ông đã cố gắng thiết lập quyền lực tối cao đối với Vương quốc Hồi giáo Wadai. Năm 1739, do một âm mưu, Umar Lel bị lật đổ và xử tử. Abu'l Qasim trở thành tân quốc vương.
Hội đồng An ninh Quốc gia Việt Nam Cộng hòa

| Tổng quan Cơ quan |
| --- | --- |
Thành lập: 20 tháng 10 năm 1969
Giải thể: 30 tháng 4 năm 1975
Quyền hạn:  Việt Nam Cộng hòa
Trụ sở: Dinh Độc Lập, Sài Gòn
Các Lãnh đạo Cơ quan: Tổng thống (Chủ tịch) Phó Tổng thống (Phó Chủ tịch)
Trực thuộc cơ quan: Phủ Tổng thống Việt Nam Cộng hòa
Hội đồng An ninh Quốc gia là cơ quan có nhiệm vụ nghiên cứu các vấn đề liên quan đến an ninh quốc phòng và đề ra các biện pháp thích ứng nhằm duy trì an ninh quốc gia của Việt Nam Cộng hòa.
Lịch sử

Hội đồng An ninh Quốc gia được thành lập vào ngày 20 tháng 10 năm 1969 phỏng theo Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ. Cơ quan này chính thức giải thể khi Sài Gòn thất thủ vào ngày 30 tháng 4 năm 1975.
Chức năng

Theo Luật số 015/69, Hội đồng An ninh Quốc gia có chức năng như sau:
Nghiên cứu các vấn đề liên quan đến an ninh quốc phòng.
Đề nghị tuyên chiến hay nghị hòa.
Đề nghị các biện pháp thích ứng để duy trì an ninh quốc gia.
Đề nghị tuyên bố tình trạng báo động, giới nghiêm, khẩn trương hoặc chiến tranh.