Quốc-Cộng nội chiến lần thứ hai
Bối cảnh > Tình báo và tuyên truyền

Người ta thường cho rằng nguyên nhân thất bại Quốc quân có nhiều: chính phủ chia rẽ, đấu đá nội bộ, tham nhũng hủ bại; tài chính hỗn loạn, kinh tế sụp đổ; binh sĩ chán ghét chiến tranh, quan lại áp bức dân dẫn đến dân chúng nổi dậy. Sau cuộc kháng chiến, chính quyền trung ương phân biệt đối xử với các đơn vị quân đội không thuộc hệ thống trung ương, chế độ đãi ngộ không công bằng, điều họ đi chiến đấu ở các khu vực xa xôi hoặc giải thể, khiến họ bất mãn hoặc đào ngũ. Lấy lý do “chỉnh quân” sau chiến tranh, chính phủ cắt giảm gần 300.000 sĩ quan không thuộc hệ trung ương, tập hợp họ vào “Tổng đội Sĩ quan”, khiến những cán bộ có kinh nghiệm chiến trường mang lòng oán hận và sau đó nhiều người gia nhập Quân Giải phóng Nhân dân.
Việc xử lý lực lượng ngụy quân triệu người không phù hợp, như giết chỉ huy, tước đoạt binh sĩ, hoặc coi họ là “Hán gian”, “ngụy quân địch”, khiến họ quay sang gia nhập Đảng Cộng sản. Do phe phái rõ rệt giữa các tướng lĩnh cao cấp, những vị tướng có khả năng chiến đấu như Quan Lân Trưng, Tiết Nhạc không được trọng dụng; trong khi đó, việc giao Lưu Trĩ chỉ huy trận chiến Hứa Bạng lại dẫn đến thất bại không tránh khỏi. Một số tướng lĩnh từng bị trung ương xem như đối thủ đã quay sang gia nhập Đảng Cộng sản trong thời điểm quan trọng, như Cao Thụ Huân, Hàn Luyện Thành, Ngô Hóa Văn, Vệ Lập Hoàng, Hà Cơ Phụng, Trương Khắc Hiệp, [[Trương Chẩn, Trình Tiềm, Trần Minh Nhân, v.v. Trước thời điểm giải phóng đại lục Trung Quốc, nhiều tướng lĩnh địa phương vì muốn sinh tồn đã bất kể nguyên tắc.
Hơn nữa, nhiều gián điệp Đảng Cộng sản đã được cài vào cơ quan tối cao Quốc quân và các cấp chỉ huy, thường xuyên cung cấp thông tin chi tiết cho Đảng Cộng sản, như Phó Tổng tham mưu trưởng Lưu Phỉ, Trưởng phòng Tác chiến Quách Nhữ Côi. Đặc biệt, cơ quan chỉ huy tối cao điều hành chiến đấu trực tiếp và cả Lưu, Quách đều tham gia vào công tác chỉ huy bí mật, nên mỗi trận đều thất bại. Ngoài ra, Đảng Cộng sản đã cài đặt mạng lưới tình báo rộng khắp tại các tầng lớp cao cấp chính phủ Quốc dân, bao gồm Lưu Phỉ, Hùng Hướng Huy, Quách Nhữ Côi và thư ký của Phó Tác Nghĩa là Nghiêm Hựu Văn, cùng nhiều đảng viên ngầm khác.
Khi nội chiến Quốc-Cộng bùng phát vào năm 1946, báo Tân Hoa Nhật Báo mỗi ngày đều đăng tin tức chiến thắng quân đội Đảng Cộng sản do Tân Hoa Xã phát hành, thậm chí còn có chuyên mục dành riêng để đăng tin này. Theo hồi ức biên tập viên báo này, “Một số phần tử phản động không hài lòng, nói: ‘Thật là kỳ lạ, trên thế giới làm gì có chuyện trong khi đánh nhau mà lại cho phép kẻ địch phát biểu tuyên ngôn, thông báo chiến thắng và tuyên truyền trên vùng đất của mình?’... Chúng muốn lấy đó làm cớ để đàn áp chúng tôi... Kẻ địch ngày càng kiểm soát chặt chẽ bài viết Tân Hoa Nhật Báo, không cho đăng tin từ Tân Hoa Xã, cũng không cho đăng tin chiến thắng từ tiền tuyến... Đôi khi chúng tôi sửa đổi đôi chút để giữ nguyên ý, nhưng phần lớn là chúng tôi không thèm quan tâm, cần đăng thì vẫn cứ đăng. Kẻ địch hoàn toàn bất lực trước chúng tôi” .
Đến tháng 9 năm 1949, Hiệp hội nhân viên ngân hàng Côn Minh đã công bố một lá thư gửi đến giới nhân sĩ trong xã hội, phản đối việc trưng binh, trưng lương, phản đối các loại thuế khóa hà khắc, và phản đối việc quân đội thuộc hệ thống Tưởng Giới Thạch và Quế Hệ tiến vào Vân Nam.