stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Áp suất phòng âm
Kiểm chứng

Để kiểm tra xem áp suất của một căn phòng đã âm hay chưa, có thể đặt một ống thổi khói song song với cửa ra vào ở cách khe hở dưới cửa khoảng 5 cm, rồi bơm khói ra thật nhẹ nhàng để vận tốc khói không quá lớn so với vận tốc không khí. Nếu áp suất trong phòng là âm, khói sẽ đi luồn dưới cửa vào phòng. Nếu áp suất phòng chưa âm, khói sẽ bị thổi ra ngoài hoặc không di chuyển.
Chú thích

1 2  Negative Room Pressure to Prevent Cross-Contamination Lưu trữ 2016-03-10 tại Wayback Machine, Clean Air Solutions, Camil Farr, Retrieved 2010-03-10.
↑  Isolation Rooms & Pressurization Control Lưu trữ 2010-03-04 tại Wayback Machine, Penn State Department of Architectural Engineering, © 2008 The Pennsylvania State University. Truy cập 2010-03-10.
↑  Negative Pressure Isolation Rooms & Tuberculosis (TB) Isolation Rooms Lưu trữ 2014-01-17 tại Wayback Machine, AirMont Inc. Truy cập 2010-03-10.
↑  P. N. Hoffman, a, M. J. Weinbrenb and S. A. Stuartc. A practical lesson in negative-pressure isolation ventilation[liên kết hỏng]. Journal of Hospital Infection. Volume 57, Issue 4, August 2004, Pages 345-346.
↑  Title: Negative Pressure Isolation Rooms Lưu trữ 2019-02-25 tại Wayback Machine, Minnesota Department of Corrections, Issue date 2007-07-03. Truy cập 2010-03-12.
Sơ đồ một hệ thống phòng mà không khí (màu xanh lam) di chuyển theo một hướng duy nhất từ hành lang vào phòng áp suất âm (màu xanh lá), sau đó thoát ra ngoài một cách an toàn qua hệ thống thông gió.
Lopholaena deltombei

| Lopholaena deltombei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Lopholaena
Loài (species): L. deltombei
Danh pháp hai phần
Lopholaena deltombei P.A.Duvign., 1959 
Lopholaena deltombei là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được P.A.Duvign. mô tả khoa học đầu tiên năm 1959.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lopholaena deltombei”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Cololejeunea wattsiana

| Cololejeunea wattsiana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Marchantiophyta
Lớp (class): Jungermanniopsida
Bộ (ordo): Jungermanniales
Họ (familia): Lejeuneaceae
Chi (genus): Cololejeunea
Loài (species): C. wattsiana
Danh pháp hai phần
Cololejeunea wattsiana (Stephani) R.M. Schust., 1963 
Cololejeunea wattsiana là một loài Rêu trong họ Lejeuneaceae. Loài này được (Stephani) R.M. Schust. mô tả khoa học đầu tiên năm 1963.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cololejeunea wattsiana”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Paramantispa wagneri

| Paramantispa wagneri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Mantispidae
Phân họ (subfamilia): Mantispinae
Chi (genus): Paramantispa
Loài (species): P. wagneri
Danh pháp hai phần
Paramantispa wagneri Navás, 1909 
Paramantispa wagneri là một loài côn trùng trong họ Mantispidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Navás miêu tả năm 1909.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Verticordia ovalifolia

| Verticordia ovalifolia |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Verticordia
Loài (species): V. ovalifolia
Danh pháp hai phần
Verticordia ovalifolia Meisn., 1857 
Verticordia ovalifolia là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được Meisn. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1857.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Verticordia ovalifolia”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Yuvacık, Reşadiye

| Yuvacık |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
YuvacıkVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Tokat
Huyện: Reşadiye
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 54 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Yuvacık là một xã thuộc huyện Reşadiye, tỉnh Tokat, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 54 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Tokat”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.
Litobrochia arborescens

| Litobrochia arborescens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida/Pteridopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Pteridaceae
Chi (genus): Litobrochia
Loài (species): L. arborescens
Danh pháp hai phần
Litobrochia arborescens (M. Martens & Galeotti) Fée, 1850-1852 
Litobrochia arborescens là một loài thực vật có mạch trong họ Pteridaceae. Loài này được (M. Martens & Galeotti) Fée mô tả khoa học đầu tiên năm 1850-1852.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Litobrochia arborescens”. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2013.
Linh ngưu vàng

Linh ngưu vàng (Danh pháp khoa học: Budorcas taxicolor bedfordi) là một phân loài của loài linh ngưu với đặc trưng là cơ thể được bao phủ một lớp lông vàng rực. Đây là phân loài có nguy cơ tuyệt chủng cao và là loài bản địa của nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa và Bhutan.
Linh ngưu vàng cũng chính là một trong những ví dụ tiêu biểu cho sự tiến hóa hội tụ, ở chỗ là bản thân chúng có tổ tiên thuộc về họ dê-cừu nhưng để thích nghi với môi trường sống, chúng đã tiến hóa và trở nên to lớn như những động vật trong họ trâu bò, chính vì vậy người ta thường gọi chúng là trâu hay bò mặc dù chúng có nhiều đặc tính của loài dê hơn.
Ngày nay, phần lớn là do săn bắn quá mức và phá hủy môi trường sống tự nhiên của chúng, Linh ngưu vàng được coi là nguy cấp ở Trung Quốc và dễ bị tổn thương bởi liên minh IUCN. Chúng không phải là loài phổ biến tự nhiên, con số của chúng dường như đã giảm sút đáng kể. Hiện nay chúng được nuôi nhốt ở một số vườn thú.
Đặc điểm

Linh ngưu vàng được tiến hóa để thích nghi với điều kiện sống khắc nghiệt ở dãy Hy Mã Lạp Sơn, chúng có bộ lông dày để giữ ấm và khô trong mùa đông ở các dãy núi Himalaya mà chúng đang sinh sống. Một lớp lông dày kèm theo trong đó là lớp lông thứ cấp được bao trùm lên toàn bộ cơ thể để tránh cái giá lạnh. Màu da của nó cũng được cho là nguồn gốc của những huyền thoại của tấm len vàng Fleece.
Mặc dù chúng không có tuyến da nhưng da có tiết ra một chất dầu cung cấp một lớp bảo vệ nước cho linh ngưu vàng từ các yếu tố ngoại cảnh, tuyến da, da tiết ra một chất, chất đắng nhờn hoạt động như một chiếc áo mưa tự nhiên trong các cơn bão và sương mù để tránh thấm nước vào trong lớp lông. Trong điều kiện nuôi nhốt, thứ vệt dầu này có thể được nhìn thấy nơi chúng chà, cọ lên trên các bức tường tại vườn thú San Diego.
Chúng có ngoại hình to lớn và có một cái mõm giống như mõm nai sừng tấm, và với cái mũi dài này tạo cho chúng có một cái hốc xoang lớn dùng để sưởi ấm không khí khi hít thở trong điều kiện giá lạnh, giúp cho không khí vào cơ thể ấm lên mỗi một khi linh ngưu vàng hít vào đồng thời giúp ngăn chặn sự thất thoát nhiệt của cơ thể bằng cách thở. Về mặt kích thước và tầm vóc, chúng có khoảng cùng kích thước như một con bò và rất hung dữ.
Với cặp sừng giống như sừng của một con linh dương đầu bò, một cái mũi giống như một con nai sừng tấm, một cái đuôi giống như một con gấu, và một thân hình như một con bò rừng, chúng trông rất lớn, vạm vỡ, và loài động vật có vú này đôi khi được gọi là một con linh dương dê, bởi vì nó có điểm chung với cả loài dê và loài linh dương. Nhưng chúng lại liên quan chặt chẽ nhất đến các loài cừu và các giống dê hoặc cừu Barbary ở Bắc Phi.
Các ngón nhân của chúng chia vó giúp chúng di chuyển dễ dàng trong môi trường sống của vùng núi với đầy vách đá chơ vơ. Chúng cũng có một mùi có mùi giống như một sự kết hợp kỳ lạ của mùi con ngựa và mùi xạ hương. Cả con đực và con cái đều có sừng màu đen, sừng có hình lưỡi liềm sáng bóng mà phát triển từ trung tâm của cái đầu lớn của chúng và có thể dài lên tới 35 inch (90 cm).
Tuổi thọ của chúng trong tự nhiên từ 16-18 năm và có thể lên đến 20 năm trong các vườn thú, thời gian mang thai của con cái từ 6-7 tháng, mỗi lần chúng sinh một con (những cặp song sinh là không phổ biến). Tuổi trưởng thành và thuần thục tình dục của chúng là 2 năm. Chiều dài của chúng là từ 5-7,3 feet (1,5-2,2 m). Chiều cao đến vai từ 3,3-4,5 feet (1-1,4 m) Trọng lượng của con cái lên đến £ 616 (280 kg), con đực nặng tới 770 pounds (350 kg). Trọng lượng nghé lúc sơ sinh từ 11-15 pounds (5–7 kg).
Tập tính

Vào mùa xuân, chúng tụ tập thành các đàn lớn và di chuyển lên núi có độ cao trên 14.000 feet (4.300 mét). Là phương pháp tiếp cận với thời tiết lạnh và khi nguồn thức ăn trở nên khan hiếm thì chúng di chuyển xuống vùng thung lũng có cây cối rậm rạp. Khi chúng di chuyển lên, xuống, hoặc qua những rặng núi, chúng sử dụng các tuyến đường tương tự, tận dụng những con đường sẵn có. Điều này tạo ra một loạt các đường mòn xuyên qua những đám cây dày đặc của tre và đỗ quyên dẫn đến việc liếm muối tự nhiên của chúng và các khu vực chăn thả gia súc.
Do có một cơ thể đồ sộ và đầy sức mạnh, kết hợp với cặp sừng ấn tượng, Linh ngưu vàng chỉ có vài kẻ thù trong tự nhiên như gấu, chó sói, báo và sói đỏ. Linh ngưu vàng di chuyển nói chung là chậm nhưng có thể phản ứng một cách nhanh chóng nếu tức giận hay sợ hãi. Khi cần thiết, chúng thể nhảy từ mỏm đá này sang mỏm đá khác (điều mà các loài trâu, bò không làm được). Nếu chúng cảm thấy nguy hiểm, Linh ngưu vàng sẽ ra cảnh báo những con khác với một cái "ho" lớn mà đánh động cho đàn chạy trong những bụi cây thấp rậm rạp, nơi chúng có thể nằm xuống để tránh bị nhìn thấy. Linh ngưu vàng đôi khi cũng có thể cất lên một tiếng rống khá đáng sợ với cái miệng mở, lưỡi thè ra.
Đối với hầu hết các phần cơ thể, Linh ngưu vàng là khá yên lặng, nhưng chúng làm ra một số tiếng động thú vị, từ khịt mũi đến các vùng sâu, giống kèn và còi to ra khỏi cái mũi ấn tượng. Một âm thanh ợ giọng cổ có nghĩa là chúng sẽ muốn một cái gì đó. Một tiếng động sâu mà âm thanh như "whup" là một cảnh báo hoặc để khẳng định sự thống trị. Một con mẹ có thể gọi để con nghé của mình với một âm thanh the thé, và con đực có thể gây ra một tiếng rống một vang dội, dưới giọng cổ trong khi chiến đấu với những con đực khác. Một tiếng ho sẽ báo hiệu cho cả đàn chạy trốn khỏi nguy hiểm.
Linh ngưu vàng cũng có thể truyền đạt thông tin bằng cách sử dụng một loạt các tư thế, điệu bộ của cơ thể. Những mô thức cơ thể cũng là một cách quan trọng giúp chúng giao tiếp với nhau. Ví dụ, một con đực cho thấy sự thống trị với một tư thế thẳng đứng và một cổ ngẩng lên cùng cái cằm chìa ra. Chúng cũng có thể phơi bày vị trí cơ thể của mình sang một bên để những con khác để nhấn mạnh kích thước. Một con Linh ngưu vàng ra tín hiệu gây hấn với tư thế đầu thấp xuống, giữ cổ nó ngang và cứng nhắc, với cái đầu và sừng nối sang một bên. Một đầu hạ xuống, một lại cong, thở mạnh, và đầu đâm thường kèm theo ánh mắt nhìn kéo dài giữa các cá thể.
Chế độ ăn

Linh ngưu vàng ăn nhiều loại cây trồng và cây xanh trên núi cao và lá rụng. Khi nói đến việc ăn uống, chúng nhai trên hầu hết các thảm thực vật trong tầm với. Bao gồm các lá cứng của đỗ quyên thường xanh và cây sồi, cây liễu và vỏ cây thông, lá tre, và một loạt các lá mới mọc và thảo dược. Chúng có thể dễ dàng đứng trên hai chân sau, chân trước tựa vào một thân cây, để với tới thảm thực vật cao hơn nếu chúng cần (đây cũng là một điểm khác biệt nữa so với trâu, bò). Nếu lá ngon nhất là ngoài tầm với, chúng đôi khi đã được biết đến sử dụng các bộ phận sừng của chúng để thúc đẩy hơn cây nhỏ để mang lại những lá gần hơn.
Giống như bò và cừu, Linh ngưu vàng là động vật nhai lại và nuốt đưa thức ăn vào dạ dày đầu tiên, dạ cỏ, khi chúng lần đầu tiên nuốt nó. Vi khuẩn trong dạ cỏ giúp tiêu hóa các hạt rất nhỏ của thực phẩm. Hạt lớn đi vào một buồng thứ hai mà các hạt, gọi là cud, trở lại vào miệng để được nhai thành từng miếng nhỏ, đủ để được tiêu hóa đúng cách.
Linh ngưu vàng thường ăn vào buổi sáng sớm và ăn thêm một lần nữa vào buổi chiều muộn. Chúng dành cả ngày dưới sự che chắn của thảm thực vật dày đặc, mạo hiểm vào các chỉ bước ra vào những ngày có mây hoặc sương mù. Khi Linh ngưu vàng không ăn, chúng thường nghỉ ngơi. Một con Linh ngưu vàng sẽ ngủ với cái đầu của nó được đặt nằm trên bàn chân trước mở rộng của nó.
Kích thước của một đàn Linh ngưu vàng thay đổi theo mùa mùa xuân và đầu mùa hè, đàn bò có thể đếm lên đến 300 cá thể, trong những tháng lạnh, khi thức ăn ít phong phú, những đàn gia súc lớn phân chia thành các nhóm nhỏ hơn 10-35 cá thể khi chúng bắt đầu lên núi. Các đàn được làm bởi những con đực trưởng thành (được gọi là bò), con nghé và những con tơ lỡ. Những con đực trưởng thành, gọi là bò đực, thường đơn độc ngoại trừ trong mùa giao phối, vào cuối mùa hè. Trong khi những con Linh ngưu vàng trẻ húc đầu của chúng với nhau cho vui, thì con trâu đực đứng đầu để thiết lập sự thống trị của chúng thông qua việc đọ sừng.
Sinh sản

Thông thường chúng là động vật sống đơn độc, những con Linh ngưu vàng thiết lập quan hệ với những đàn trong một thời gian ngắn. Chúng rống to để thu hút con bò đực và thông báo khác về sự hiện diện của chúng. Chúng có thể tìm ra nhau bằng cách theo dõi mùi hương của nhau. Khi chúng gặp nhau, một con trâu ngửi và liếm vào con cái để xác định xem con cái là dễ hay có đối với việc chấp nhận quan hệ.
Hương thơm của làn da Linh ngưu vàng khác hoặc nước tiểu. Đặc biệt, nồng độ pheromone trong nước tiểu của một Linh ngưu vàng có thể phô bày trạng thái tình dục và bản sắc của từng cá thể. Để tăng cường loại truyền thông này, một con đực phun nước đái lên chân trước, ngực, và khuôn mặt với nước tiểu. Một con cái thấm cái đuôi của nó khi nó đi tiểu.
Những con Linh ngưu cái làm mẹ thường tìm ra vùng cây rậm rạp để cho ra đời một đứa con duy nhất vào đầu mùa xuân (cặp song sinh là rất hiếm). Trong thời hạn ba ngày kể từ ngày ra đời của nó, một con Linh ngưu non có thể theo mẹ của mình thông qua hầu hết các loại địa hình. Điều này là rất quan trọng nếu con gấu hay con sói đang ở gần đó hoặc nếu đàn cần phải đi một quãng đường dài để tìm thức ăn. Nếu một con non bị tách khỏi mẹ của mình trong hai tuần đầu tiên, nó sẽ kêu một tiếng ồn hoảng loạn mà âm thanh như một con sư tử non. Con mẹ sẽ gọi trả lời ở mức thấp để mang những đứa trẻ lạc loài này chạy lại với nó.
Khi sinh ra, những con Linh ngưu cái là có màu tối hơn nhiều so với con đực để tạo cho chúng sự ngụy trang khỏi các kẻ thù, thậm chí chúng có một vạch đen dọc theo lưng mà biến mất khi những con trưởng thành. Một con Linh ngưu vàng ăn thức ăn rắn và dừng cho con bú khoảng hai tháng tuổi, mặc dù nó có thể tiếp tục ở lại gần mẹ cho đến khi sau khi con tiếp theo của nó được sinh ra. Sừng bắt đầu phát triển khi các con non khoảng sáu tháng tuổi. Những con non được nhiều hơn hay vui đùa hơn cha mẹ của chúng. Chúng tung tăng gót, đầu mông, và vui đùa với nhau.
Tổng thể một con linh ngưu vàng
Linh ngưu vàng đang ăn
Một con Linh ngưu vàng ở vườn thú
Gò mộ

Gò mộ tại Großmugl, Áo, lập khoảng 450 năm trước công nguyên
Đồi mộ người Thracia gần Pomorie, Bulgaria
Lăng mộ Cung Mẫn vương ở huyện Kaepung, Triều Tiên
Sơ đồ mặt cắt ngang của kurgan và gian phòng đặt mộ nhân tạo hoàn toàn dưới lòng đất.
Gò mộ, gò mả hay còn gọi là nấm mộ, nấm mồ, đồi mộ hoặc Tumulus là một gò đất và đá được nâng lên trên một hoặc nhiều ngôi mộ, hoặc mô đất đắp trên mả,  có thể được tìm thấy trên khắp thế giới. Còn được gọi là kurgan (ở Siberia và Trung Á).
Từ nguyên

Từ tumulus (số nhiều tumuli, trong tiếng Latin có nghĩa là 'gò đất' hay 'ngọn đồi nhỏ', bắt nguồn từ gốc Ấn-Âu nguyên thủy.
Kurgan là thuật ngữ Turk cho gò mộ.
Cololejeunea winkleri

| Cololejeunea winkleri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Marchantiophyta
Lớp (class): Jungermanniopsida
Bộ (ordo): Jungermanniales
Họ (familia): Lejeuneaceae
Chi (genus): Cololejeunea
Loài (species): C. winkleri
Danh pháp hai phần
Cololejeunea winkleri (M. I. Morales Z. & A. Lücking) Pocs, 2009 
Cololejeunea winkleri là một loài Rêu trong họ Lejeuneaceae. Loài này được (M. I. Morales Z. & A. Lücking) Pocs mô tả khoa học đầu tiên năm 2009.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cololejeunea winkleri”. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2014.
Rochefort-sur-Brévon

| --- | --- |
 Rochefort-sur-Brévon
Rochefort-sur-Brévon
Vị trí trong vùng Burgundy Rochefort-sur-Brévon 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Bourgogne-Franche-Comté
Tỉnh: Côte-d'Or
Quận: Montbard
Tổng: Aignay-le-Duc
Xã (thị) trưởng: M. Christian Houiste (2001–2008)
Thống kê
Độ cao: 287–311 m (942–1.020 ft) (bình quân 300 m (980 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 11,98 km2 (4,63 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu2: 60  (1 999)
 - Mật độ: 5/km2 (13/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 21526/ 21510
1 Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 acre) cũng như các cửa sông.
2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Rochefort-sur-Brévon  là một xã thuộc tỉnh Côte-d’Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté miền đông nước Pháp.
Điền

| --- | --- |
: Tra điền trong từ điển mở tiếng Việt Wiktionary
Điền  có thể là tên của:
Tên tắt của tỉnh Vân Nam
Một hồ ở Côn Minh, Vân Nam: hồ Điền
Nước của người Điền ở quanh hồ này: nước Điền
Họ người Á Đông: họ Điền
Tên người: Trần Điền, Đinh Điền...
Điền là động từ, điền từ, điền chữ
Riche

| --- | --- |
 Riche

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Grand Est
Tỉnh: Moselle
Quận: Château-Salins
Tổng: Château-Salins
Thống kê
Độ cao: 213–270 m (699–886 ft) (bình quân 260 m (850 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
INSEE/Mã bưu chính: 57580/ 57340

Riche là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Château-Salins. Tọa độ địa lý của xã là 48° 53' vĩ độ bắc, 06° 37' kinh độ đông. Riche nằm trên độ cao trung bình là 260 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 213 mét và điểm cao nhất là 270 mét. Xã có diện tích 6,34 km², dân số vào thời điểm 2005 là 205 người; mật độ dân số là 32,5 người/km². Riche nằm về phía đông của Metz.
Vigolo Vattaro

Vigolo Vattaro là một đô thị ở tỉnh Trento ở vùng Trentino-Alto Adige/Südtirol của Ý, tọa lạc cách 10 km về phía đông nam của Trento. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 1.985 người và diện tích là 20,7 km².
Vigolo Vattaro giáp các đô thị: Trento, Pergine Valsugana, Bosentino và Besenello.
Linh ngưu Bhutan

| Linh ngưu Bhutan |
| --- | --- |
 Linh ngưu Bhutan tại công viên quốc gia Jigme Dorji
Tình trạng bảo tồn
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Artiodactyla
Họ (familia): Bovidae
Phân họ (subfamilia): Caprinae
Chi (genus): Budorcas
Loài (species): B. taxicolor
Phân loài (subspecies): B. t. whitei
Danh pháp ba phần
Budorcas taxicolor whitei Lydekker, 1907 
Linh ngưu Bhutan (Danh pháp khoa học: Budorcas taxicolor whitei) là một phân loài của loài Linh ngưu phân bố ở Bhutan, được chọn là biểu tượng quốc gia của nước Bhutan. Loài này có nguồn gốc từ Bhutan, Đông Bắc Ấn Độ, phần phía Tây của Trung Quốc và Tây Tạng. Các mối đe dọa chính đối với Linh ngưu Bhutan chính là nạn săn bắn trộm quá mức và mất môi trường sống.
Phân bố

Linh ngưu Bhutan được tìm thấy trong các khu rừng tre ở độ cao từ 1.000 đến 4.500 mét (3.300 đến 15.000 ft), nơi chúng ăn cỏ, chồi và lá. Chúng hoạt động vào ban ngày, nghỉ ngơi tránh nóng vào những ngày nắng nóng. Linh ngưu tập hợp thành những nhóm nhỏ trong mùa đông và những đàn lên đến một trăm cá thể trong mùa hè; vào mùa đông, chúng di chuyển đến độ cao thấp hơn và chia thành bầy nhỏ từ 10 - 50 cá thể, chủ yếu ở các huyện Gasa. Như thường thấy trong các loài bò rừng, những con đực thường đơn độc.
Một nghiên cứu của mùa chuyển động và môi trường sống sử dụng các con Linh ngưu Bhutan đã được thực hiện bởi nhân viên Vườn quốc gia Jigme Dorji nơi được cho là thành trì của các loài này ở Bhutan. Một nghiên cứu trước đó về chế độ ăn uống của chúng trên phạm vi mùa hè của nó cho thấy Linh ngưu có một chế độ ăn không đặc thù, tìm kiếm thức ăn trên rất nhiều cây bụi và cây cúc. Ở Trung Quốc, các loài này được biết là sống từ phía Nam của sông Yarlung Tsangpo ở phía Nam của miền đông Himalaya, và uốn cong về phía Tây của sông. Ở Ấn Độ, chúng sống ở Arunachal Pradesh và Sikkim.
Một số Linh ngưu được nuôi nhốt trong chuồng Bảo tồn Linh ngưu Motithang tại thủ đô Thimphu, nơi chúng có thể được cho ăn bằng tay bởi khách du lịch và bị béo phì như một kết quả tất yếu vì ăn quá nhiều. Vua Bhutan là Jigme Singye Wangchuck, đã ra lệnh thả những con Linh ngưu bị nuôi nhốt trong năm 1980 nhưng sau khi đi lang thang trên đường phố Thimphu trong vài tuần, chúng đã bị bắt lại và tiếp tục nuôi nhốt trong chuồng.
Mô tả chung

Linh ngưu Bhutan có ngoại hình to lớn, với cặp sừng giống như sừng linh dương đầu bò, đuôi giống như gấu và một thân hình như bò rừng, chúng trông rất vạm vỡ và hung dữ. Miệng và mũi của takin giống như nai sừng tấm, cái mũi dài tạo cho chúng có một cái xoang lớn dùng để sưởi ấm không khí khi hít thở trong điều kiện giá lạnh, giúp cho không khí vào cơ thể ấm lên mỗi một khi hít vào đồng thời ngăn chặn sự thất thoát nhiệt của cơ thể bằng cách thở.
Các ngón chân được chia vó để di chuyển dễ dàng trong môi trường sống của vùng núi với nhiều vách đá. Mùi của Linh ngưu Bhutan giống như một sự kết hợp kỳ lạ giữa mùi ngựa và mùi xạ hương. Cả con đực và con cái đều có sừng màu đen, sừng có hình lưỡi liềm sáng bóng, phát triển từ trung tâm của cái đầu lớn của chúng và có thể dài lên tới 35 inch (90 cm). Bộ lông có thể dao động từ 1.2 inch (3 cm), trên hai bên của cơ thể trong mùa hè, lên đến 9,4 inch (24 cm), trên mặt dưới của đầu vào mùa đông.
Linh ngưu Bhutan cùng với bò xạ hương là những loài lớn nhất của phân họ caprinae, trong đó bao gồm tất cả dê, cừu và các loài tương tự. Chân ngắn được hỗ trợ trên lớn, móng hai ngón, cơ thể chắc nịch và ngực là sâu. Con đực đầu đàn được phân biệt bởi cái mũi dài, cong, sừng chắc, các chỏm tại các cơ sở và chiều dài có thể đạt tới 25 inch (64 cm). Cả hai giới đều có sừng nhỏ chạy song song với hộp sọ. Chiều dài của chúng là từ 5-7,3 feet (1,5-2,2 m). Chiều cao đến vai từ 3,3-4,5 feet (1-1,4 m). Trọng lượng của con cái lên đến 616 pounds (280 kg), con đực nặng tới 770 pounds (350 kg). Trọng lượng nghé lúc sơ sinh từ 11-15 pounds (5–7 kg).
Linh ngưu có chiều cao khi đứng từ 38–55 inch (97–140 cm) tính đến vai và tương đối ngắn với chiều dài 63–87 inch (160–220 cm) đối với chiều dài đầu và thân, đuôi chỉ dài thêm một khoảng từ 4,7-8,5 inch (12-21,6 cm). Trọng lượng khá nặng, theo hầu hết các báo cáo, các con đực lớn hơn một chút, báo cáo cân nặng 300–350 kg (660-770 lb) so với 250–300 kg (550-660 lb) ở con cái. Tuổi thọ của chúng trong tự nhiên từ 16-18 năm và có thể lên đến 20 năm trong các vườn thú.