Nguyễn Thị Bích Châu
Câu chuyện > Cung phi được sủng ái

Cứ theo Truyền kỳ tân phả của bà Đoàn Thị Điểm, một tác phẩm thuộc thể loại truyện truyền kỳ chứ không phải là lịch sử, có một câu chuyện về "Chế Thắng phu nhân", một phi tần của Trần Duệ Tông đã hi sinh cho thần biển. Bà quê ở huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định con gái đại thần Nguyễn Tướng Công, sinh vào khoảng năm Thiệu Phong thứ 15 (1356) dưới thời Trần Dụ Tông. Bà được cha mẹ nâng niu đặt tên Nguyễn Thị Bích Châu (阮氏碧珠), biểu tự là Bích Lưu (碧琉), cái tên này ngụ ý con gái của ông bà quý giá sánh với ngọc châu và lưu ly ở trên đời. Bà sớm nổi tiếng thông tuệ, hiểu văn chương, biết thi phú, thạo âm luật, lại có dung mạo xinh đẹp, nên rất nổi tiếng trong vùng.
Năm Long Khánh thứ 1 (1373), bà được Trần Duệ Tông tuyển làm cung nhân. Lúc đàn ca, khi ngâm vịnh, bà được Hoàng đế rất đỗi thương yêu, gọi là Nguyễn Cơ (阮姬).
Một hôm, nhân tết Trung thu, bà bày tiệc nhỏ trên gác tía, chung quanh treo đèn lồng sắc trắng chen đủ màu rất đẹp. Duệ Tông tỏ vẻ hài lòng hết ngắm trăng lại ngắm đèn, bỗng Hoàng đế cao hứng ra câu đối:"Trời thu gác tía treo đèn bạc, quế đỏ trong trăng". Hàng quan dự tiệc đều buông đũa suy nghĩ. Họ đang mải miết tìm vần thì bà đã chắp tay, cất tiếng:"Sắc xuân đài trang mở gương báu, phù dung đáy nước"
Hoàng đế đắc ý khen hay và thưởng cho đôi "ngọc long kim nhĩ" (hoa tai vàng cẩn ngọc hình rồng nổi) và nhân đó lại đặt biệt hiệu cho bà là Phù Dung (芙蓉).
Sau một thời gian, Bích Châu nhận thấy Hoàng đế tính nóng nảy, lại lo dồn hết tâm huyết chinh phạt Chiêm Thành, nên triều chính đang có nguy cơ rạn nứt suy sụp. Bích Châu đăm chiêu chú tâm soạn thảo bản điều trần dâng Hoàng đế ngự lãm, nhan đề: "Kê minh thập sách" - nêu 10 kế sách trị nước an dân. Đại ý mượn tiếng gà gáy sáng để thức tỉnh Hoàng đế, với những lời tâm huyết được trải ra từng câu, ví như:
| --- | --- |
 Phiên âm ... Nhất viết: Phù quốc bản, hà bạo khứ, tắc nhân tâm khả an. Nhì viết: Thủ cựu qui, phiền nhiễu cách tắc triều cường bất vẩn. Tam viết: Ức quyền hành dĩ trừ quốc đố. Tứ viết: Thải nhũng lại, dĩ tính dân ngự. Ngũ viết: Nguyện chấn nho phong, sử tước hoả dữ nhật nguyện nhị tịnh chiếu. Lục viết: Nguyện cầu trực gián, hội thành môn dữ ngôn lộ nhi tịnh khai. Thất viết: Luyện binh đương tiên dũng lực nhi tả thân tài. Bát viết: Tuyển tướng nghi hậu thế gia, nhi tiên thao lược. Cửu viết: Khi giới qui kỳ khiên nhuệ, bất tài thi hoa. Thập viết: Trận pháp giáo dĩ chỉnh tề, hà tu vũ đạo.:  Dịch nghĩa ... Điều một: Bền gốc nước, trừ kẻ bạo thì dân chúng được yên. Điều hai: Giữ nếp xưa, phiền nhiễu nên bỏ thì triều cương không rối. Điều ba: Ngăn kẻ lạm quyền để trừ mọt nước. Điều bốn: Loại bọn quan tham nhũng để bớt vơ vét của dân. Điều năm: Mở lối nho phong để ngọn lửa đóm được soi cùng mặt trời mặt trăng. Điều sáu: Tìm những lời trực gián để đường ngôn luận được rộng mở như cửa thành. Điều bảy: Rèn luyện binh sĩ cần lất hạng có dũng lực hơn là hạng vóc vạc lớn. Điều tám: Chọn tướng trước nên lựa người thao lược sau mới đến là bậc thế gia. Điều chín: Khí giới cốt tinh nhuệ hơn là lòe loẹt. Điều mười: Tập trận pháp cần chỉnh tề không cần múa nhảy.
Xem xong bản điều trần của Bích Châu, Hoàng đế cảm kích vỗ trán thốt lên:"Không ngờ ái phi lại thông tuệ đến thế? May cho trong cung của trẫm xuất hiện một bậc Từ phi". Nhưng sau đó, bản điều trần ấy không được Hoàng đế quan tâm đến.