stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hatkachora

| Hatkachora |
| --- | --- |
Hatkachora
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Chhattisgarh
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 6.054
Múi giờ: UTC+05:30
Hatkachora là một thị trấn thống kê (census town) của quận Bastar thuộc bang Chhattisgarh, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Hatkachora có dân số 6054 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Hatkachora có tỷ lệ 64% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 56%. Tại Hatkachora, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Bắc Băng Dương

Bắc Băng Dương trên bản đồ thế giới
Bắc Băng Dương là đại dương nhỏ nhất trong năm đại dương của Trái Đất, bao quanh cực Bắc, nơi đây băng tuyết bao phủ hoàn toàn vào mùa đông và một phần quanh năm. Có diện tích 14.090.000 km² và có độ sâu trung bình 1.205 mét. Bao quanh bởi các vùng đất của Liên bang Nga, Hoa Kỳ (vùng Alaska), Canada, Na Uy, Đan Mạch ( vùng đảo Greenland). Nhiệt độ và độ mặn của nó thay đổi theo mùa vào thời gian đóng băng và tan băng; độ mặn của nó có giá trị thấp nhất so với giá trị độ mặn trung bình của 5 đại dương lớn, do tốc độ bốc hơi thấp, lượng nước ngọt đổ vào từ các sông và suối lớn và có ít liên hệ với các đại dương và vực nước xung quanh.
Lịch sử thám hiểm

Trong hầu hết lịch sử châu Âu, các khu vực của Bắc Cực vẫn còn phần lớn chưa được khám phá và chỉ mang tính phỏng đoán của họ. Pytheas của Massilia đã có một chuyến thám hiểm về phía bắc vào năm 325 TCN, đến vùng đất mà ông gọi là "Eschate Thule," nơi Mặt Trời chỉ có 3 giờ mỗi ngày và mặt nước bị thay thế bằng một chất đông cứng "trên đó người ta không thể đi bộ cũng như không thể đi bằng tàu." Ông có thể đã miêu tả lớp biển băng mỏng ngày nay là "chỏm băng nhỏ"." Từ "Thule" có thể là Na Uy qua quần đảo Faroe hoặc đảo Shetland mà ông đã nêu ra.
Các nhà bản đồ học không chắc rằng liệu có thể vẽ khu vực xung quanh Bắc cực là vùng đất (như trong bản đồ năm 1507 của Johannes Ruysch, hay bản đồ năm 1595 của Gerardus Mercator) hay vùng nước (như trong bản đồ thế giới năm 1507 của Martin Waldseemüller).
Vài cuộc thám hiểm đã đi sâu hơn vào vòng Bắc Cực trong thời gian này và đã vẽ một vài hòn đảo nhỏ như Novaya Zemlya (thế kỷ 11) và Spitsbergen (1596), tuy nhiên do khu vực này thường xuyên bị băng phủ nên giới hạn phía bắc của nó vẫn chưa rõ ràng. Các nhà sản xuất biểu đồ điều hướng, dè dặt hơn so với một số các nhà vẽ bản đồ huyền ảo hơn, có xu hướng để lại các khu vực trống, chỉ với những đoạn bờ biển đã biết phác thảo ra.
Fridtjof Nansen là người đầu tiên thực hiện chuyến hải trình qua Bắc Băng Dương năm 1896. Vượt qua bề mặt đại dương này đầu tiên là Wally Herbert năm 1969, trong một chuyến thám hiểm bằng dog sled (xe đi trên băng do chó kéo) từ Alaska đến Svalbard với sự hỗ trợ của máy bay.
Từ năm 1937, các trạm nghiên cứu băng trôi của Liên Xô và Nga đã quan trắc trên diện rộng Bắc Băng Dương. Các nhà khoa học sống trên các tả băng trôi và đã đi được hàng ngàn cây số trên các tảng băng trôi đó.
Động vật và thực vật

Các loài động vật biển bị đe dọa ở Bắc Băng Dương gồm Hải tượng (Odobenus rosmarus) và cá voi. Khu vực này có một hệ sinh thái mong manh, chậm thay đổi và chậm phục hồi khi bị phá vỡ. Cyanea capillata là loài phổ biến trong các vùng nước của Bắc Băng Dương và pholis fasciata là loài duy nhất trong họ Pholidae còn sống trong đại dương.
Bắc Băng Dương có tương đối ít các loài thực vật ngoại trừ phytoplankton. Phytoplankton là một phần quan trọng trong đại dương và là lượng sinh khối lớn ở Bắc Băng Dương, ở đây chúng ăn thức ăn từ các con sông và các dòng hải lưu của Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Trong suốt mùa hè, Mặt Trời hiện diện cả ngày lẫn đêm, điều này giúp cho phytoplankton quang hợp nhiều hơn và sinh sản một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, yếu tố này ngược lại trong mùa đông.
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |  |
| Gấu Bắc Cực  | Alle alle  | Cá voi đầu cong  | Crossota norvegica |
Đảo

Greenland
Spitsbergen
Novaja Zemlja
Severnaja Zemlja
Đảo > Các cảng chính

Một số cảng nổi tiếng từ tây sang đông bao gồm:
| --- | --- |
 Hoa Kỳ Barrow, Alaska  Vịnh Prudhoe, Alaska  Canada Churchill, Manitoba  Inuvik, Northwest Territories  Nanisivik, Nunavut  Tuktoyaktuk  :  Na Uy Longyearbyen  Kirkenes  Vardø  Nga Murmansk  Arkhangelsk  Labytnangi/Salekhard  Dudinka  Igarka  Dikson  Tiksi  Pevek
Các dòng hải lưu

Hải lưu Đông Greenland
Hải lưu Tây Greenland
Hải lưu Na Uy
Hải lưu đảo Baffin
Tài nguyên thiên nhiên

Các mỏ dầu và khí thiên nhiên, các mỏ sa khoáng, kết hạch mangan, cát và cuội xây dựng, cá, hải cẩu và cá voi có thể tìm thấy rất nhiều ở khu vực này.
Các mỏ khoáng sản lớn như mỏ thiếc Red Dog ở Alaska, mỏ Diavik Diamond ở Northwest Territories, Canada, và Sveagruva ở Svalbard. Các mỏ lớn đang được khai thác là mỏ sắt Baffinland ở Nunavut, và mỏ sắt Isua ở Greenland. Khai thác vàng ở Alaska cũng phổ biến. Mỏ vàng Fort Knox là mỏ lớn nhất trong lịch sử Alaska.
"Vùng chết chính trị" gần trung tâm của biển cũng là nơi có nhiều tranh chấp giữa Hoa Kỳ, Nga, Canada, Na Uy, và Đan Mạch. Nó có ý nghĩa đối với thị trường năng lượng toàn cầu vì nó có thể chứa 25% hoặc hơn lượng dầu mỏ và khí đốt chưa được phát hiện của thế giới. USGS ước tính có khoảng 22% lượng dầu và khí đốt của thế giới có thể nằm bên dưới Bắc Băng Dương. Số liệu năm 2008 của USGS ước tính có khoảng 90 tỷ thùng dầu và 47 ngàn tỉ m3 khí thiên nhiên, chiếm 13% lượng dầu chưa được khám phá trên thế giới và 50% lượng khí đốt chưa được phát hiện. Hơn 50% lượng dầu phát hiện ngoài khơi biển Alaska (30 tỷ thùng) ở lưu vực còn lại (9,7 tỷ thùng) trong khu vực của Greenland. 70% trữ lượng khí đốt tập trung ở khu vực Đông Siberia, ở phía đông của Biển Barents và ngoài khơi bờ biển Alaska.
Các vấn đề môi trường

Lớp băng ở Bắc cực đang mỏng dần, và trong một vài năm cũng có lỗ hổng theo mùa trong tầng ôzôn.Việc suy giảm khu vực phủ băng ở Bắc Băng Dương làm giảm suất phản chiếu trung bình của Trái Đất, có thể đẫn đến sự ấm lên toàn cầu theo cơ chế phản hồi tích cực. Một nghiên cứu chỉ ra rằng Bắc Cực có thể không còn băng lần đầu tiên trong lịch sử con người vào năm 2040.
Các nhà khoa học hiện đang quan tâm rằng nhiệt độ Trái Đất nóng lên ở Bắc Cực có thể làm cho một lượng lớn nước tan từ băng sẽ bổ sung thêm nước cho vùng Bắc Đại Tây Dương, có thể làm gián đoạn cơ chế hải lưu toàn cầu. Những thay đổi nghiêm trọng về khí hậu của Trái Đất có thể xảy ra sau đó.
Các vấn đề môi trường khác liên quan đến sự ô nhiễm phóng xạ của Bắc Băng Dương như các vị trí thải chất thải hạt nhân của Nga ở biển Kara và các vị trí thử nghiệm hạt nhân trong chiến tranh lạnh như Novaya Zemlya.
Băng phủ trên Bắc Băng Dương, giá trị trung bình năm 2005 và 2007
Sự suy giảm băng ở Bắc Cực trong mùa hè từ 1979–2000 đến 2002–2005.
Nhiệt độ bề mặt nước biển trung bình và rìa băng giai đoạn tháng 3-9 hàng năm ở Bắc Cực.
Adolf Erik Nordenskiöld trong chuyến thám hiểm Bắc Băng Dương 1886
Bản đồ địa hình Bắc Băng Dương thập niên 1780 của Emanuel Bowen "biển phía Bắc".
Biến đổi băng giai đoạn 1990–1999
Ba con gấu Bắc Cực đến gần USS Honolulu gần Cực Bắc.
Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng

Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) là một ủy ban giám sát ngân hàng được thành lập bởi thống đốc ngân hàng trung ương của G-10 vào năm 1974.
Chú thích

↑  Basel Committee on Banking Supervision
↑  See the "History of the Basel Committee and its Membership" in http://www.bis.org/bcbs/history.pdf
Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (Việt Nam)

| Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội |
| --- | --- |
Chính phủ Việt Nam


Bổ nhiệm bởi: Chủ tịch nước Việt Nam
Nhiệm kỳ: 5 năm
Thành lập: 28 tháng 8 năm 1945
Lãnh đạo đầu tiên: Lê Văn Hiến (Bộ Lao động)   Nguyễn Văn Tố (Bộ Cứu tế Xã hội)
Ngân sách2024:  37.449.714 triệu đồng
Tình trạng:    Sáp nhập    vào Bộ Nội vụ
Địa chỉ: Số 12, phố Ngô Quyền, phường Tràng Tiền, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội
Website: http://www.molisa.gov.vn
x t s
Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội là cơ quan cũ của Chính phủ Việt Nam, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về các lĩnh vực: lao động, tiền lương; việc làm; người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; giáo dục nghề nghiệp (trừ sư phạm); bảo hiểm xã hội; an toàn, vệ sinh lao động; người có công; bảo trợ xã hội; trẻ em; bình đẳng giới; phòng, chống tệ nạn xã hội trong phạm vi cả nước; quản lý nhà nước các dịch vụ sự nghiệp công trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ.
Bộ được thành lập ngày 16 tháng 2 năm 1987 theo quyết định số 782/HĐNN của Hội đồng Nhà nước hợp nhất hai Bộ Lao động và Bộ Thương binh và Xã hội thành Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.
Ngày 18 tháng 2 năm 2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết về việc sáp nhập Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội vào Bộ Nội vụ, kết thúc hoạt động của Bộ này.
Nhiệm vụ, quyền hạn

Theo Nghị định số 62/2022/NĐ-CP ngày 12 tháng 9 năm 2022 của Chính phủ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội có vị trí và chức năng như sau: là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về các lĩnh vực: lao động, tiền lương; việc làm; người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; giáo dục nghề nghiệp (trừ sư phạm); bảo hiểm xã hội; an toàn, vệ sinh lao động; người có công; bảo trợ xã hội; trẻ em; bình đẳng giới; phòng, chống tệ nạn xã hội trong phạm vi cả nước; quản lý nhà nước các dịch vụ sự nghiệp công trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ.
Cơ cấu tổ chức

Theo Nghị định 62 năm 2022 của Chính phủ Việt Nam:
Cơ cấu tổ chức > Các đơn vị quản lý nhà nước

Văn phòng Ban cán sự Đảng
Văn phòng Đảng - Đoàn thể
Vụ Bảo hiểm xã hội
Vụ Bình đẳng giới
Vụ Pháp chế
Vụ Hợp tác quốc tế
Vụ Tổ chức cán bộ
Vụ Kế hoạch - Tài chính
Thanh tra
Văn phòng Bộ
Cục Quan hệ lao động và Tiền lương
Cục Quản lý lao động ngoài nước
Cục An toàn lao động
Cục Người có công
Cục Việc làm
Cục Trẻ em
Cục Bảo trợ xã hội
Cục Phòng, chống tệ nạn xã hội
Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp
Văn phòng Quốc gia về giảm nghèo
Cơ cấu tổ chức > Các đơn vị sự nghiệp phục vụ quản lý

Trung tâm Công nghệ Thông tin
Viện Khoa học Lao động và Xã hội
Tạp chí Lao động và Xã hội
Báo Dân trí
Các tổ chức Đảng, Đoàn thể
Đảng ủy Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội - Bí thư Lê Tấn Dũng
Công đoàn Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội - Chủ tịch Hoàng Thị Thu Huyền
Đoàn Thanh niên Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội - Bí thư Nguyễn Trọng Hiệp
Cơ cấu tổ chức > Các đơn vị sự nghiệp khác

Trường Đại học Lao động - Xã hội
Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam Định
Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh
Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long
Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật công nghệ
Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II
Trường Cao đẳng Kỹ nghệ Dung Quất
Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam
Trung tâm Hành động khắc phục bom mìn Việt Nam
Trung tâm Lao động ngoài nước
Trung tâm Phục hồi chức năng và trợ giúp trẻ khuyết tật
Trung tâm Phục hồi chức năng người khuyết tật Thụy An
Bệnh viện Chỉnh hình và Phục hồi chức năng Hà Nội
Bệnh viện Chỉnh hình và Phục hồi chức năng Cần Thơ
Trung tâm Chỉnh hình và Phục hồi chức năng Thành phố Hồ Chí Minh
Trung tâm Điều dưỡng Phục hồi chức năng tâm thần Việt Trì
Bệnh viện Chỉnh hình và Phục hồi chức năng Đà Nẵng
Bệnh viện Chỉnh hình và Phục hồi chức năng Quy Nhơn
Trung tâm Kiểm định Kỹ thuật an toàn Khu vực I
Trung tâm Kiểm định Kỹ thuật an toàn Khu vực II
Trung tâm Kiểm định Kỹ thuật an toàn Khu vực III
Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng
Cơ cấu tổ chức > Các doanh nghiệp

Công ty TNHH MTV Thiết bị giáo dục nghề nghiệp
Lịch sử

Trong chính phủ đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập ngày 28 tháng 8 năm 1945 và ra mắt ngày 02 tháng 9 năm 1945 có Bộ Lao động và Bộ Cứu tế Xã hội trong tổng số 13 Bộ. Hai Bộ này là tiền thân của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ngày nay. Lê Văn Hiến là Bộ trưởng Bộ Lao động đầu tiên và Nguyễn Văn Tố là Bộ trưởng Bộ Cứu tế Xã hội đầu tiên.
Trong Chính phủ Liên hiệp Lâm thời được thành lập ngày 2 tháng 3 năm 1946, 2 bộ nói trên được thay thế bằng Bộ Xã hội (có 3 Nha: Nha Y tế, Nha Cứu tế Xã hội và Nha Lao động Trung ương) , Bộ trưởng là Trương Đình Tri. Từ 27 tháng 3 năm 1946 Giám đốc Nha Lao động Trung ương là Nguyễn Lê Giang, Giám đốc Nha Y tế Trung ương là Bác sĩ Vũ Đình Tụng và Giám đốc Nha Cứu tế Xã hội Trung ương là Bác sĩ Đỗ Xuân Hợp.
Sau đó, trong Chính phủ Liên hiệp kháng chiến cải tổ, thành lập ngày 03 tháng 11 năm 1946, Bộ Lao động và Bộ Cứu tế được lập lại, đồng thời giải thể Bộ Xã hội. Bộ Cứu tế tồn tại đến năm 1947 thì giải thể và được tái lập vào ngày 20 tháng 9 năm 1955 theo Quyết định của Hội đồng Chính phủ, nhưng cũng chỉ tồn tại đến tháng 5 năm 1959.
Ngày 19 tháng 7 năm 1947, Bộ Thương binh – Cựu binh được thành lập với Bộ trưởng là Vũ Đình Tụng, đảm nhiệm công tác Thương binh, liệt sĩ mà trước đó thuộc chức năng của Phòng Thương binh thuộc Chính trị Cục, Bộ Quốc phòng. Tháng 5 năm 1959, Bộ Thương binh – Cựu binh giải thể, toàn bộ công tác Thương binh liệt sĩ được chuyển giao cho Bộ Nội vụ phụ trách.
Như vậy, trong Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa II (1960–1964), chức năng của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ngày nay do 2 Bộ là Bộ Nội vụ và Bộ Lao động đảm nhiệm.
Phụ trách công tác thương binh, liệt sĩ ở Bộ Nội vụ ban đầu là Vụ Thương binh (có thêm công tác đối với quân nhân phục vụ do Hội đồng phục viên Trung ương chuyển giao), tiếp sau là Vụ Dân chính Thương binh (có thêm công tác hộ tịch và công tác Quản lý các trại hàng binh Âu Phi) và sau đó là Vụ Thương binh và An toàn xã hội (có thêm công tác cứu tế xã hội và công tác bảo hiểm xã hội). Ngày 20 tháng 3 năm 1965, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 36/CP thành lập Vụ số 8 trực thuộc Bộ Nội vụ để thống nhất Quản lý các chính sách, chế độ đối với gia đình những cán bộ đi "công tác đặc biệt"; Quản lý trại nhi đồng đặc biệt; đón tiếp, bố trí công việc cho đồng bào miền Nam ra Bắc; Quản lý mồ mả, hồ sơ, di sản của công nhân viên chức và đồng bào miền Nam chết ở miền Bắc. Ngày 16 tháng 8 năm 1967, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 129/CP thành lập Vụ Hưu trí thuộc Bộ Nội vụ.
Tháng 7 năm 1975, Bộ Công an và một số bộ phận của Bộ Nội vụ hợp nhất thành một bộ mới, lấy tên là Bộ Nội vụ và bộ này không còn thực hiện chức năng cũ về thương binh, liệt sĩ nữa. Do đó Chính phủ thành lập Bộ Thương binh và Xã hội trên cơ sở bộ phận làm công tác Thương binh, liệt sĩ của Bộ Nội vụ cũ.
Năm 1987, hợp nhất 2 Bộ Lao động và Bộ Thương binh và Xã hội thành Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.
Các Bộ trưởng > Bộ trưởng Bộ Lao động (1945–1987)

1945–1946: Lê Văn Hiến
1946–1965: Nguyễn Văn Tạo
1965–1974: Nguyễn Hữu Khiếu
1974–1981: Nguyễn Thọ Chân
1981–1987: Đào Thiện Thi
Các Bộ trưởng > Bộ trưởng Bộ Cứu tế (1945–1946, 1946–1947, 1955–1959)

1945–1946: Nguyễn Văn Tố
1946–1947: Chu Bá Phượng
1955–1959: Nguyễn Xiển
Các Bộ trưởng > Bộ trưởng Bộ Xã hội (từ 2 tháng 3 năm 1946 đến 3 tháng 11 năm 1946)

Trương Đình Tri (sau theo Pháp, bị buộc tội phản quốc và xử quyết ngày 10 tháng 10 năm 1947)
Các Bộ trưởng > Bộ trưởng Bộ Thương binh – Cựu binh (1947–1959)

1947–1959: Vũ Đình Tụng
Các Bộ trưởng > Bộ trưởng Bộ Nội vụ (1959–1975)

1959–1963: Phan Kế Toại
1963–1971: Ung Văn Khiêm
1971–1975: Dương Quốc Chính (Lê Hiến Mai)
Các Bộ trưởng > Bộ trưởng Bộ Thương binh Xã hội (1975–1987)

| Thứ tự | Họ và tên | Nhiệm kỳ | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Trung tướng Dương Quốc Chính (Lê Hiến Mai) | 1975 – 23/04/1982 |  |
| 2 | Thượng tướng Nguyễn Văn Khương (Song Hào) | 23/04/1982 –16/02/1987 |  |
Các Bộ trưởng > Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (1987-2025)

| Thứ tự | Họ và tên | Nhiệm kỳ | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Nguyễn Kỳ Cẩm | 16/02/1987 – 26/04/1989 |  |
| 2 | Trần Đình Hoan | 26/04/1989 – 21/01/1998 | Thường trực Ban Bí thư (2001), Trưởng ban Tổ chức Trung ương (2001 - 2006) |
| 3 | Nguyễn Thị Hằng | 21/01/1998 – 02/08/2007 |  |
| 4 | Nguyễn Thị Kim Ngân | 02/08/2007 – 23/07/2011 | Chủ tịch Quốc hội Việt Nam khóa XIII và XIV |
| 5 | Phạm Thị Hải Chuyền | 03/08/2011 – 08/04/2016 |  |
| 6 | Đào Ngọc Dung | 09/04/2016 – 18/02/2025 |  |
Bê bối

Ông Lê Bạch Hồng, nguyên Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, nguyên Tổng Giám đốc Bảo hiểm Xã hội Việt Nam bị truy tố vào ngày 08 tháng 6 năm 2019 về tội Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng, gây thất thoát 1.700 tỷ khi cho vay sai đối tượng.
Chú thích

↑  “Công bố công khai dự toán ngân sách nhà nước năm 2024”. chinhphu.vn.
↑  dulieuphapluat.vn. “Nghị định 62/2022/NĐ-CP của Chính phủ về việc quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội”. dulieuphapluat. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 2 năm 2023. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2022.
↑  Sắc lệnh 37
↑  Truy tố nguyên Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Lê Bạch Hồng Lưu trữ 2019-06-08 tại Wayback Machine, antt, 8.6.2019
Chiến tranh Tây Sơn – Chúa Nguyễn

| x t sNội chiến Đại Việt (1771- 1802) |
| --- | --- |
Chiến tranh Tây Sơn – Chúa Nguyễn – Chiến tranh Tây Sơn-Lê Trịnh
Chiến tranh Tây Sơn – Chúa Nguyễn là một phần của nội chiến ở Đại Việt thời gian nửa cuối thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 19. Đây là cuộc chiến diễn ra chủ yếu trên chiến trường chính là lãnh thổ Đại Việt và lan sang cả lãnh thổ Chân Lạp và Xiêm La. Chiến sự diễn ra chủ yếu giữa lực lượng phong trào Tây Sơn và lực lượng của các chúa Nguyễn; nhưng đồng thời  quy cuộc chiến còn được mở rộng hơn, lôi kéo cả các nước lân bang Chân Lạp, Vạn Tượng, Xiêm La vào cuộc (trong quá trình chiến tranh, chúa Nguyễn đã cầu viện cả quân đội Pháp và Xiêm La, trong đó Xiêm La đã huy động 50.000 quân đánh vào Nam bộ Việt Nam).
Kết quả cuối cùng của cuộc chiến này là sự sụp đổ chính quyền chúa Nguyễn của và sự thành lập  nhà Tây Sơn. Đến năm 1802, sau khi Nguyễn Ánh đánh bại hoàn toàn tập đoàn vương triều Tây Sơn dưới triều vua Quang Toản, nhà Nguyễn chính thức thành lập, Nguyễn Ánh lên ngôi Hoàng đế, niên hiệu Gia Long. Mở đầu thời kỳ với sự du nhập khoa học kỹ thuật, chủ nghĩa tư bản châu Âu và sự khởi đầu cho ảnh hưởng của người Pháp ở Việt Nam.
Xem chi tiết

Giai đoạn 1771-1785 và Giai đoạn 1787-1802.
Hoán đổi lực lượng hai bên

Đỗ Nhàn Trập trước theo chúa Nguyễn, sau chủ tướng bị Nguyễn Ánh giết nên bỏ sang Tây Sơn năm 1782?, kết cục sau này không rõ
Hộ bộ Lãnh (hoặc Hộ bộ Bá) trước theo chúa Nguyễn, sau chủ tướng bị Nguyễn Ánh giết nên bỏ sang Tây Sơn năm 1782?, kết cục sau không rõ
Lý Tài trước theo Tây Sơn, năm 1775 về hàng chúa Nguyễn, sau bị tướng Đỗ Thanh Nhơn của chúa Nguyễn giết chết năm 1777
Lê Danh Phong trước theo Tây Sơn, sau chịu hàng chúa Nguyễn năm 1801?
Lê Chất trước theo Tây Sơn, sau sang hàng chúa Nguyễn năm 1799
Lê Văn Thanh trước theo Tây Sơn, sau bị bao vây rồi đầu hàng quân Nguyễn, rồi trốn về lại với Tây Sơn, khi Tây Sơn thua lại ra hàng quân Nguyễn năm 1801
Lê Xuân Giác trước theo chúa Nguyễn, khi Nguyễn Ánh cầu viện quân Xiêm thì bỏ theo Tây Sơn, kết cục sau không rõ
Nguyễn Văn Bảo con trưởng Nguyễn Nhạc, vì muốn tranh giành ngôi vua Cảnh Thịnh nên sang hàng chúa Nguyễn, sau bị quân Cảnh Thịnh giết chết năm 1798
Nguyễn Kế Nhuận trước theo Tây Sơn, sau hàng chúa Nguyễn năm 1787
Nguyễn Huỳnh Đức trước theo chúa Nguyễn, bị bắt theo Tây Sơn năm 1783, sau bỏ trốn về lại với chúa Nguyễn năm 1786
Nguyễn Công Thái trước theo Tây Sơn, sau hàng chúa Nguyễn năm 1793?
Nguyễn Văn Thiệu trước theo Tây Sơn, sau sang hàng chúa Nguyễn năm 1793[cần dẫn nguồn]
Nguyễn Văn Điểm trước theo Tây Sơn, sang hàng chúa Nguyễn năm 1799, rồi về lại với Tây Sơn năm 1800
Nguyễn Văn Trương trước theo phò Nguyễn Lữ, sau về hàng chúa Nguyễn năm 1787
Nguyễn Tăng Long trước theo chúa Nguyễn, sau theo Tây Sơn năm 1783
Phạm Văn Điềm theo Tây Sơn, trá hàng quân chúa Nguyễn khi thành Hoàng Đế thất thủ, rồi về lại với Tây Sơn
Từ Văn Chiêu trước theo Tây Sơn, chạy sang chúa Nguyễn năm 1795, sau về lại Tây Sơn năm 1800
Từ Văn Tú theo phò Nguyễn Văn Bảo nên chịu theo hàng quân Nguyễn, sau bị quân Cảnh Thịnh giết chết cùng Nguyễn Văn Bảo năm 1798
Các tướng tử trận hoặc bị sát hại

Đây là danh sách các tướng lĩnh tử trận hoặc bị sát hại trong cuộc nội chiến Tây Sơn-Chúa Nguyễn từ 1771 đến 1802.
Các tướng tử trận hoặc bị sát hại > Tây Sơn

Chưởng tiền Bảo tử trận khi giao chiến với quân Xiêm năm 1784
Bùi Thị Nhạn hộ giá vua Cảnh Thịnh chạy ra bắt, bị quân Nguyễn bắt, không chịu nhục bà tự sát năm 1802
Bùi Thị Xuân tận lực giúp nhà Tây Sơn đến phút cuối, sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ, bà bị Nguyễn Ánh xử tử năm 1802
Đặng Xuân Bảo quyết chí đánh trả Nguyễn Ánh, bị quân Nguyễn bắt, sau tuyệt thực đến chết năm 1802
Đào Công Giản tận trung với nhà Tây Sơn, bị quân Nguyễn bắt rồi sau bệnh chết năm 1801
Đào Văn Hổ tử trận khi giao chiến với quân Nguyễn năm 1793?
Hồ Văn Tự tử trận khi giao chiến với quân Nguyễn năm 1801?
Huỳnh Thị Cúc tử trận khi giao chiến với quân Nguyễn năm 1802
Lê Trung bị vua Cảnh Thịnh giết năm 1798
Lê Văn Hưng bị vua Cảnh Thịnh giết hại vì nghị ky năm 1798 (tuy nhiên có nguồn thông tin cho biết Lê Văn Hưng thoát chết và sau này tử chiến với quân Nguyễn đến phút cuối, sau bị Nguyễn Ánh xử tử)
Nguyễn Học tử trận năm 1782
Nguyễn Văn Điểm bị quân Nguyễn bắt và xử tử năm 1801
Nguyễn Hữu Chỉnh được Nguyễn Huệ cho làm trấn thủ Nghệ An, nhưng sau tỏ ý chuyên quyền, bị Vũ Văn Nhậm nghe lệnh Nguyễn Huệ giết chết năm 1787
Nguyễn Văn Duệ theo Nguyễn Nhạc, sau bị Nguyễn Huệ giết năm 1786
Nguyễn Văn Danh bị quân Nguyễn bắt và xử tử năm 1802
Nguyễn Văn Huấn bị vua Cảnh Thịnh giết năm 1798
Nguyễn Văn Tuyết tận lực giúp nhà Tây Sơn đến phút cuối, tử trận khi giao chiến với quân Nguyễn năm 1802
Nguyễn Thị Dung ở lại cản quân Nguyễn để vua Cảnh Thịnh chạy trốn, bị quân Nguyễn bắt, không chịu nhục bà tự sát năm 1802
Nguyễn Quang Thùy con vua Quang Trung, bị quân Nguyễn vây đuổi, thắt cổ tự vẫn năm 1802
Ngô Văn Sở bị dìm chết vì bị cho là thông đồng với quyền thần Bùi Đắc Tuyên năm 1795
Phạm Văn Trị bị bắt và xử tử năm 1801
Phạm Ngạn tử trận khi giao chiến với tướng chúa Nguyễn Trần Công Chương năm 1782
Phạm Văn Tham bị Nguyễn Ánh giết chết năm 1789
Phạm Văn Điềm bị quân Nguyễn bắt rồi bị tướng Lê Văn Duyệt giết chết năm 1801
Từ Văn Chiêu bị quân Nguyễn bắt sống năm 1802, kết cục sau không rõ nhưng có khả năng bị Nguyễn Ánh giết cùng các tướng lĩnh Tây Sơn khác
Trần Quang Diệu tận lực giúp nhà Tây Sơn đến phút cuối, sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ ông bị Nguyễn Ánh dụ hàng nhưng không theo, rồi bị xử tử năm 1802
Trần Văn Kỷ tận trung với nhà Tây Sơn đến phút cuối, bị quân Nguyễn bắt sau khi nhà Tây Sơn sụp đỗ, ông nhảy xuống sông tuẫn tiết năm 1801
Trịnh Nhất vốn là hải tặc Trung Hoa, bị Nguyễn Ánh chém đầu năm 1802
Vũ Văn Nhậm theo lệnh Nguyễn Huệ ra Bắc Hà diệt Nguyễn Hữu Chỉnh, nhưng sau lại kiêu căng, bị Nguyễn Huệ giết năm 1788
Vũ Văn Dũng tận lực giúp nhà Tây Sơn đến phút cuối, bị Nguyễn Ánh bắt và xử tử năm 1802
Vũ Văn Thành tử chiến tới phút cuối với quân Nguyễn tại Trận Thị Nại năm 1801
Võ Đình Tú tử chiến với quân Nguyễn, trúng đạn rồi hy sinh năm 1799