Valery Alekseyevich Legasov
Thảm hoạ Chernobyl

Lò phản ứng số 4 của nhà máy điện hạt nhân Chernobyl phát nổ vào lúc 1:23:45 sáng ngày 26 tháng 4 năm 1986, giải phóng một lượng lớn phóng xạ và làm ô nhiễm một khu vực rộng lớn. Lúc đó, Legasov là phó giám đốc đầu tiên của Viện Năng lượng Nguyên tử Kurchatov. Mặc dù không phải là chuyên gia về lò phản ứng, ông đã trở thành thành viên quan trọng của ủy ban chính phủ được thành lập để điều tra nguyên nhân của thảm họa và lập kế hoạch giảm thiểu hậu quả của nó. Legasov được thông báo rằng ông được giao nhiệm vụ trong ủy ban chính phủ đang xem xét vụ tai nạn.
Tại sân bay Vnukovo, Legasov gặp Boris Shcherbina, người đứng đầu ủy ban chính phủ xử lý phản ứng với thảm hoạ. Khi đội đến Pripyat, Legasov được giao trách nhiệm kiềm chế phóng xạ. Viktor Alekseyevich Sidorenko đã kêu gọi sơ tán ngay lập tức Pripyat, Legasov ủng hộ, vì tình hình dự kiến sẽ xấu đi trong thị trấn, và quyết định này đã được Shcherbina phê duyệt. Để đo lường trực tiếp lò phản ứng, Legasov đã được chở bằng xe bọc thép đến hiện trường, nơi xác định rằng lò phản ứng đã ngừng hoạt động. Mặc dù thiếu thông tin về tình trạng của lò phản ứng, Legasov đã đề xuất và quản lý nỗ lực dập tắt đám cháy lò phản ứng, nếu không sẽ giải phóng một lượng lớn phóng xạ. Một nhà khoa học của Kurchatov đã cảnh báo ông rằng việc thả trực thăng có thể không hiệu quả nhưng Legasov trả lời rằng họ cần phải làm gì đó để thấy được nỗ lực. Legasov ngưỡng mộ sự lãnh đạo của Shcherbina, đặc biệt là khả năng nắm bắt những gì các chuyên gia nói và ra quyết định của ông ấy. Nikolay Antoshkin, một tướng không quân tham gia vào công việc xử lý, nhớ lại: "Tôi đã gặp Valery Alekseyevich ngay khi ông ấy đến. Từ lúc đó, một tình bạn làm việc, sau đó phát triển thành một tình bạn sâu sắc hơn, đã hình thành với ông ấy và với các đồng chí khác. Tôi thích ông ấy ngay từ đầu. Tôi đã tràn đầy tin tưởng và kính trọng ông ấy... Valery Alekseyevich tự mình bay qua lò phản ứng bằng trực thăng 5-6 lần mỗi ngày. Các nhà khoa học, thông minh, hiểu biết, và khi cần phải tiến lên, họ lại không có phương tiện bảo vệ... Ông ấy là một người can đảm, hiểu biết mọi thứ, nhưng đồng thời cũng bất lực." Đôi lúc, Antoshkin đã trách Legasov vì mạo hiểm quá nhiều khi ông ấy là chìa khóa của chiến dịch. Vào ngày thứ hai hoặc thứ ba, Legasov đề xuất tổ chức một nhóm thông tin để thu thập và phổ biến thông tin chính xác cho báo chí, nhưng điều này không xảy ra, và sau đó ông nhận thấy rằng báo chí thường phỏng vấn người nổi tiếng nhất hiện diện thay vì người hiểu biết nhất, dẫn đến nhiều sai sót và thiếu sót trong việc báo cáo. Legasov nhận được nhiều điện tín từ khắp nơi trên thế giới, chứa đựng những lời khuyên từ thiện chí đến khiêu khích.
Ngày 2 tháng 5, ông và các thành viên khác của ủy ban đã báo cáo với các quan chức cấp cao đến thăm rằng đây không phải là một tai nạn công nghiệp thông thường mà sẽ cần một nỗ lực lớn để kiểm soát, cũng như xem xét lại tương lai của các lò phản ứng khác. Điều này dẫn đến việc phân bổ nguồn lực khổng lồ cho Chernobyl. Hầu hết các thành viên của ủy ban chính phủ đầu tiên đã được thay thế bởi nhân viên mới do tiếp xúc với phóng xạ. Khi nhóm ủy ban chính phủ đầu tiên trở về Moscow, Legasov được Shcherbina yêu cầu ở lại nhưng đã bị thay thế bởi đối thủ khoa học của ông là Evgeny Velikhov trong hệ thống thứ bậc chính thức. Đội ngũ bắt đầu lo ngại về các khu vực hoạt động nhỏ của lò phản ứng, cũng như tính toàn vẹn của tấm đệm bê tông. Đặc biệt, Velikhov lo ngại rằng các mảnh vụn của lò phản ứng có thể tan chảy sâu vào lòng đất, như trong bộ phim "The China Syndrome" của Mỹ. Nước trong bể barboteur đã được tháo cạn nhưng Legasov tin rằng không thể xảy ra vụ nổ, trái ngược với những lo ngại của một số nhà khoa học và chính trị gia. Ông cũng coi khả năng ô nhiễm nước ngầm là rất thấp, nhưng công việc đề phòng đã được bắt đầu để làm mát lò phản ứng bằng hệ thống ngầm. Legasov coi những bước kiềm chế này là quá mức nhưng có thể hiểu được, đồng thời cũng cung cấp cơ sở hạ tầng cho việc xây dựng một sarcophagus bảo vệ lò phản ứng. Ông phản đối kế hoạch mở rộng hệ thống làm mát ngầm bên ngoài tòa nhà lò phản ứng số 4, cũng như các dự án khác mà ông cho là thừa. Legasov ấn tượng với hoạt động của KGB trong khu vực nhưng coi nhóm Phòng vệ Dân sự là tồi tệ. Ông cũng lo ngại về việc thiếu tài liệu an toàn được phân phát cho người dân. Legasov nghĩ rằng mọi người làm việc cùng nhau hiệu quả và điều này đã khiến tinh thần của họ tốt hơn.
Ngày 5 tháng 5, Legasov được triệu tập để gặp gỡ Bộ Chính trị ở Moscow, bao gồm Mikhail Gorbachev, để báo cáo về tiến độ. Legasov và Anatoly Alexandrov mô tả các kịch bản tan chảy, và Legasov đồng ý với kế hoạch đào hầm dưới lò phản ứng để làm mát. Sau cuộc họp, Shcherbina nói với ông rằng ông có thể làm việc từ Moscow nhưng nhanh chóng bị yêu cầu quay lại Chernobyl. Legasov trấn an Gorbachev qua điện thoại rằng mức độ ô nhiễm đã được hiểu rõ và lò phản ứng không còn là mối đe dọa đối với các quốc gia khác. Legasov phát triển một kế hoạch để dập tắt đám cháy lò phản ứng bằng cách bơm khí nitơ qua mạng ống của nhà máy nhưng các ống dẫn bị hư hỏng quá nặng để có hiệu quả. Khoảng ngày 9-10 tháng 5, Gorbachev yêu cầu một biên niên sử các sự kiện và nguyên nhân của vụ tai nạn để chuẩn bị cho một cuộc phỏng vấn, mà Legasov đã cung cấp bằng văn bản với một vài chỉnh sửa từ các nhà điều tra khác.
Sau ngày 10 tháng 5, tình hình đã ổn định phần nào và Legasov có thể dành ít thời gian hơn tại hiện trường vụ tai nạn nhưng vẫn thường xuyên ghé thăm. Khi trở về từ Chernobyl lần thứ hai vào ngày 12 tháng 5, ông đã thay đổi, chịu đựng nỗi đau buồn nghiêm trọng và bệnh phóng xạ. Dành bốn tháng ở trong và xung quanh Chernobyl, ông đã hứng phải liều phóng xạ cao. Ông được giao nhiệm vụ biên soạn một báo cáo cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (International Atomic Energy Agency) về nguyên nhân và hậu quả của vụ tai nạn. Một số người trong Bộ Cơ khí Trung cấp (Sredmash) phản đối việc bổ nhiệm ông, lo ngại rằng Legasov sẽ khó kiểm soát, vì giới hạt nhân muốn đổ lỗi cho người khác nếu có thể.
Legasov tham dự một cuộc họp sôi động với Bộ Chính trị vào ngày 3 tháng 7, trong đó nguyên nhân của vụ tai nạn và những sai sót trong lò phản ứng RBMK đã được thảo luận. Có mặt tại cuộc họp là giám đốc nhà máy trước đây Viktor Bryukhanov, nhà thiết kế RBMK Alexandrov và Efim Slavsky của Sredmash. Bryukhanov bị buộc tội quản lý yếu kém và rằng lỗi của nhà điều hành là nguyên nhân chính gây ra vụ tai nạn, trong khi lỗi thiết kế cũng là một yếu tố. Gorbachev rất tức giận và buộc tội các nhà thiết kế che giấu những vấn đề nguy hiểm với ngành công nghiệp hạt nhân Liên Xô trong nhiều thập kỷ. Legasov chỉ lên tiếng thừa nhận rằng các nhà khoa học đã thất bại trong nhiệm vụ của mình và rằng ông đã cảnh báo về các vấn đề an toàn của lò phản ứng RBMK trong nhiều năm nhưng không có gì được thực hiện.
Bản thảo đầu tiên của báo cáo của Legasov đã được Ủy ban Trung ương nhận được, một số người cảm thấy sốc và một bộ trưởng đã chuyển nó cho KGB với đề nghị truy tố các tác giả. Để tìm lỗi trong thiết kế lò phản ứng sẽ trực tiếp đổ lỗi cho các thành viên cấp cao của chính phủ Liên Xô.
Vào tháng 8 năm 1986, Legasov đã trình bày báo cáo của đoàn đại biểu Liên Xô tại một cuộc họp đặc biệt của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế ở Vienna. Báo cáo của ông nổi bật với chi tiết sâu sắc và mức độ tương đối cởi mở trong việc thảo luận về phạm vi và hậu quả của thảm kịch, tiết lộ cho truyền thông phương Tây một số khiếm khuyết trong thiết kế lò phản ứng RBMK như hệ số rỗng dương, cũng như vấn đề với đào tạo người vận hành. Một số chi tiết đã bị Ủy ban Trung ương kiểm duyệt, bao gồm toàn bộ mức độ của các lỗi thiết kế, các vấn đề thể chế và văn hóa dẫn đến tai nạn, phạm vi hoàn toàn của phóng xạ, cũng như các nỗ lực không hiệu quả trong việc thả nitơ lỏng vào lò phản ứng. Báo cáo dài 388 trang và được Legasov trình bày tại hội nghị trong một bài thuyết trình kéo dài 5 giờ, mà nhiều người trong khán giả cảm thấy đáng lo ngại. Legasov đã lưu ý rằng các người vận hành có thể vô hiệu hóa các hệ thống an toàn của lò phản ứng và cho biết rằng các cải tiến cho các lò phản ứng RBMK hiện có đang được thực hiện.
"Tôi không nói dối ở Vienna... nhưng tôi đã không nói toàn bộ sự thật."
Hội nghị là một chiến thắng quan hệ công chúng cho Liên Xô vì nó trấn an các chính phủ và nhà khoa học phương Tây rằng thảm họa đang được kiểm soát và rằng Liên Xô có thể quản lý năng lượng hạt nhân một cách có năng lực trong tương lai.