Chiến tranh Việt – Chiêm (1367–1396)
Trích dẫn > Cổ thư

↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 6:27b-28b)
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 6:30b): "二月，效順王制至至嘉林行宮死，火塟之。"
"Tháng 2, Hiệu Thuận Vương Chế Chí đến hành cung Gia Lâm, chết, đem hoả táng."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 7:11a, 16a-17b)
↑ ĐVSKTT
(Bản kỷ/Quyển 7:24a): "三月，占城草賊駕海掠迤哩海門"
"Tháng 3, giặc cỏ Chiêm Thành vượt biển đến cướp ở cửa biển Dĩ Lý”
(Bản kỷ/Quyển 7:25a): "三月，占城劫掠化州。夏四月，命杜子平定補臨平、順化軍及繕完化州城。"
"Tháng 3, Chiêm Thành cướp Hoá Châu. Mùa hạ, tháng 4, sai Đỗ Tử Bình duyệt bổ quân ở Lâm Bình, Thuận Hoá và đắp thành Hoá Châu."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 7:26b-28a)
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 7:37a-37b)
↑  Minh thực lục, quyển 3:1260-1261, Thái Tổ, quyển 67:4b-5a
Geoff Wade (2019)Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGeoff_Wade2019 (trợ giúp): "The minister Da-ban Gua-bu-nong and others who had been sent by A-da-a-zhe, the king of the country of Champa, came to Court and presented a memorial, which noted that Annam had invaded their territory."
↑  Minh thực lục, quyển 3:1260-1261, Thái Tổ, quyển 67:4b-5a
Geoff Wade (2019)Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGeoff_Wade2019 (trợ giúp): "Both Champa and Annam serve the Court and both acknowledge the Court's calendar. But now, without authority, arms have been taken up and there has been great loss of life. This shows failure in the duty of serving the Emperor and failure in properly handling relations with neighbours. I have already sent a despatch to the king of Annam ordering the immediate cessation of hostilities. Your countries should also both protect your own borders."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 7:41a-41b)
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 7:42b-44b)
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 7:45b-46a)
↑ ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:1b):
"夏五月五日，占城引御溝降壬勗寇乂安府，僭號以招人民，多受偽命者。"
"Mùa hạ, tháng 5, ngày mồng 5, người Chiêm đưa Ngự Câu Vương Húc đã đầu hàng đến cướp phủ Nghệ An, tiếm xưng vị hiệu đề chiêu dụ dân chúng, nhiều người theo lệnh của bọn nguỵ."
"六月，犯大黄江，帝命行遣杜子平禦之，官軍自潰，贼遂遂犯京師，擄掠而還。"
"Tháng 6, giặc đánh vào sông Đại Hoàng. Vua sai Hành khiển Đỗ Tử Bình đi chống giữ. Quan quân tan vỡ. Giặc liền đánh vào kinh sư, bắt người cướp của rồi rút về."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:3b-4a)
↑ ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:5b):
"春二月，占城入寇清化，命季犛領軍禦之，屯龍岱山，以神魁軍將阮多方守神投海樁。"
"Mùa xuân, tháng 2, Chiêm Thành vào cướp Thanh Hoá. [Vua] sai Quý Ly đem quân chống giữ, đóng quân ở núi Long Đại. Cho tướng coi quân Thần Khôi là Nguyễn Đa Phương giữ hàng cọc đóng ở [cửa] biển Thần Đầư."
"占人水步俱進，在山上以石投下，軍船多損壞，多方不待季犛令，自開椿出戰， 一時取勝，諸軍乘勝攻之，占城大敗，散入山林。我軍圍山三日，賊多餓死，燒盡舟船，餘眾奔北。"
" Người Chiêm tiến đến bằng cả hai đường thủy bộ, ở trên núi lấy đá ném xuống, thuyền quân ta bị hỏng nhiều. Đa Phương không đợi lệnh của Quý Ly, tự ý cho mở hàng cọc xông ra đánh, một chốc thì thắng. Các quan thừa thắng tấn công. Chiêm Thành thua to, chạy tán loạn vào rừng núi. Quân ta vây núi ba ngày, giặc nhiều tên bị chết đói. Ta đốt hết thuyền bè của giặc, tàn quân giặc chạy trốn cả."
"三月，追至乂安城而還。"
" Tháng 3, đuổi giặc đến thành Nghệ An rồi về."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:6a): "春正月，命黎季犛領舟師伐占城。時新造大艘，有艷治、王突、牙捷等號，行至吏部娘灣烏蹲等處，被風濤折壞，引軍還。"
"Mùa xuân, tháng giêng, sai Lê Quý Ly thống lĩnh thủy quân đi đánh Chiêm Thành. Bấy giờ mới đóng xong các thuyền lớn có tên là Diễm Trị, Ngọc Đột, Nha Tiệp. Thuyền tới vùng biển Lại Bộ Nương và Ô Tôn bị sóng gió đánh hư hỏng. Dẫn quân về."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:6a-6b)
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:7a):” 冬十二月，占城引眾還。"
"Mùa đông, tháng 12, Chiêm Thành dẫn quân về.
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:9a): "明又遣錦衣衛舍人李英等來假道徃占城，索象五十隻，自乂安府設站驛給粮草，遞送至雲南。"
"Nhà Minh lại sai bọn Cẩm y vệ xá nhân Lý Anh sang mượn đường đánh Chiêm Thành, đòi 50 con voi, đặt các dịch trạm từ phủ Nghệ An cung cấp cỏ, thức ăn, đưa voi đến Vân Nam."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:14a-16b)
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:16a): "十一月，上皇命陳渴真將龍捷軍出師討賊。"
"Tháng 11, Thượng hoàng sai Trần Khát Chân chỉ huy quân Long Tiệp ra quân đánh giặc."
↑ ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:16a):
"軍發瀘江至黃江，已遇賊矣。渴真觀無可戰之地，退守海潮江。"
"Quân xuất phát từ sông Lô, đến Hoàng Giang đã gặp giặc rồi, Khát Chân quan sát chỗ ấy không thể đánh được, mới lui giữ sông Hải Triều."
"靈德弟元耀欲為靈德報仇，率眾降賊。"
"Em trai Linh Đức là Nguyên Diệu muốn báo thù cho Linh Đức, đem quân đầu hàng giặc."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:17a)
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:17b): "時蓬莪與元耀領戰船百餘艘來觀官軍形勢。"
"Khi ấy, Bồng Nga cùng với Nguyên Diệu dẫn hơn một trăm thuyền chiến đến quan sát tình thế của quan quân."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:17b): "眾船未會，蓬莪小臣波漏稽為蓬莪所責，懼誅，來奔軍營，指綠漆船告曰：「此國王船也。」渴真令火銃齊發，着蓬莪貫於船板而死。船中人喧閙號泣，元耀反取蓬莪馘奔還官軍，龍捷軍上都大隊副范汝勒、頭伍楊昂遂殺元耀，倂取蓬莪馘。賊眾大潰。"
"Các thuyền giặc chưa tập họp lại, thì có tên tiểu thần của Bồng Nga là Ba Lậu Kê nhân bị Bồng Nga trách phạt, sợ bị giết, chạy sang doanh trại quân ta, trỏ vào chiến thuyền sơn xanh bảo rằng đó là thuyền của quốc vương hắn. Khát Chân liền ra lệnh các cây súng nhất tề nhả đạn, bắn trúng thuyền Bồng Nga, xuyên suốt ván thuyền, Bồng Nga chết, người trong thuyền ồn ào kêu khóc. Nguyên Diệu cắt lấy đầu Bồng Nga chạy về với quan quân. Đại đội phó Thượng đô quân Long Tiệp là Phạm Nhũ Lặc và đầu ngũ là Dương Ngang liền giết luôn Nguyên Diệu, lấy cả đầu Bồng Nga. Quân giặc tan vỡ."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:18a): "羅皚引餘眾至瀘江上岸，火塟蓬莪身屍，晝夜陸行，山腳作架，棧道煑飯，其上且行且食，全眾以歸，遇官軍進擊，則駐象撒貨以止之。"
"La Ngai dẫn số quân còn lại đến phía trên bờ sông Lô hoả táng xác Bồng Nga rồi ngày đêm đi bộ men theo chân núi, gác đường san đạo, nấu cơm trên đó, rồi vừa đi vừa ăn, đem cả quân trở về. Gặp quan quân đuổi đánh thì dừng voi lại, tung tiền bạc của cải ra để quân ta ngừng lại."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:17b): "渴真令軍監黎克謙函其首馘，乘船奏捷於平灘行在。"
"Khát Chân sai quân giám Lê Khát Khiêm bỏ đầu giặc vào hòm, đi thuyền về báo tin thắng trận ở hành tại Bình Than."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:18a): "百官朝服呼萬歲。上皇曰：「我與蓬莪相持久矣，今日始得相見，何異漢髙祖見項羽首，天下定矣。」"
"Các quan mặc triều phục, hô "muôn năm". Thượng hoàng nói: "Ta với Bồng Nga cầm cự nhau đã lâu, ngày nay mới được gặp nhau, có khác gì Hán Cao Tổ thấy đầu Hạng Vũ, thiên hạ yên rồi!"."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:20a-20b): 春二月，黎季犛領軍廵化州，閲定軍伍，修造城池。三月，季犛令左聖翊軍將黃奉世將兵出哨占城地方。占人設伏，奉世軍自潰，為賊所擒。季犛以奉世所部大隊副三十人斬之。奉世用計得脫，復職如故。"
"Mùa xuân, tháng 2, Lê Quý Ly đem quân đi tuần châu Hoá, xét duyệt quân ngũ, xây sửa thành trì. Tháng 3, Quý Ly sai viên tướng coi quân Tả Thánh Dực Hoàng Phụng Thế đem quân đi tuần đất Chiêm Thành. Người Chiêm Thành đặt mai phục. Quân Phụng Thế tan vỡ, [Phụng Thế] bị giặc bắt. Quý Ly sai chém 30 viên đại đội phó dưới quyền của Phụng Thế. Phụng Thế dùng mưu kế thoát về, được phục chức như cũ."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:27a-27b): "秋八月，命龍捷軍將陳松伐占城，擒其將布冬而還。賜姓名金忠烈，將虎賁軍。"
"Mùa thu, tháng 8, sai tướng chỉ huy quân Long Tiệp là Trần Tùng đi đánh Chiêm Thành, bắt được tướng nước ấy là Bố Đông đem về, ban cho họ tên là Kim Trung Liệt, chỉ huy quân Hổ Bôn."
↑  Minh thực lục, quyển 7:3157, Thái Tổ, quyển 214:1a
Geoff Wade (2019)Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGeoff_Wade2019 (trợ giúp): "The Grand Preceptor Tao-bao Jia-zhi who had been sent by the country of Champa, presented a gold memorial and offered as tribute rhinoceros horn, fan slaves and cloth. The Emperor spoke to the Ministry of Rites, saying: "These are all rebellious subjects. They are not to be received!" Previously, the Champa minister Ge-sheng had killed the king and established himself as ruler. It was thus that the Emperor ordered that they be refused."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:31b): "占城將制多別與弟慕華子伽葉挈家來降。賜多別名大中，授金吾衛將軍，伽葉禁衛都，皆丁姓，復鎮化州，禦占城。"
"Tướng Chiêm Thành là Chế Đa Biệt cùng với em là Mộ Hoa Từ Ca Diệp đem cả nhà sang hàng. Ban tên cho Đa Biệt là Đại Trung, phong là Kim Ngô vệ tướng quân, Ca Diệp làm Cấm vệ đô, đều ban họ Đinh, lại cho trấn thủ Hoá Châu để chống giữ Chiêm Thành."
↑  ĐVSKTT (Bản kỷ/Quyển 8:18a-18b)