Kinh tế Cộng hòa Dân chủ Đức
Các giai đoạn phát triển > Giai đoạn 1949–1960

Với việc thành lập CHDC Đức, một kế hoạch hai năm đã được bắt đầu từ những năm 1949 đến 1951. Trọng tâm là phát triển kinh tế theo mô hình của Liên Xô, trong đó tập trung vào ngành công nghiệp nặng.
Đại hội Đảng lần thứ 3 của Đảng Xã hội chủ nghĩa Thống nhất Đức (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands – SED) được triệu tập vào tháng 7 năm 1950 và nhấn mạnh tiến bộ công nghiệp. Khu vực công nghiệp, sử dụng 40% dân số làm việc, đã bị quốc hữu hóa, dẫn đến sự hình thành của các VEB (Volkseigene Betriebe; tạm dịch: Doanh nghiệp nhân dân). Những doanh nghiệp này chiếm đến 75% tổng sản lượng công nghiệp. Kế hoạch 5 năm đầu tiên (1951–55) đã đưa ra kế hoạch hóa nhà nước tập trung, nhấn mạnh việc tập trung vào ngành công nghiệp nặng và tăng năng suất lao động. Áp lực của kế hoạch đã khiến nhiều công dân CHDC Đức di cư sang CHLB Đức. Hội nghị Đảng SED lần thứ hai được triệu tập từ ngày 9 đến ngày 12 tháng 7 năm 1952 đã thông qua một chính sách kinh tế mới, “Kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội” (Aufbau des Sozialismus). Kế hoạch kêu gọi xác lập vị trí trong kinh tế của các doanh nghiệp khu vực nhà nước, tước đoạt quyền lực kinh tế của nền công nghiệp tư nhân vẫn còn tồn tại, ép buộc chuyển đổi nông trang tư nhân thành nông trang tập thể. Mục tiêu xa hơn là thực hiện các nguyên tắc của kế hoạch xã hội chủ nghĩa thống nhất và sử dụng các quy luật kinh tế của chủ nghĩa xã hội một cách hệ thống và bài bản.
Tính đến năm 1953, cứ bảy công ty công nghiệp tư nhân thì lại có một công ty chuyển đến CHLB Đức. Vào tháng 6 năm 1953, sau khi Stalin mất, SED, hy vọng mang lại cho người lao động một mức sống được cải thiện, đã công bố Con đường mới thay thế cho “Xây dựng kế hoạch của chủ nghĩa xã hội”. Con đường mới (Neuer Kurs) của CHDC Đức dựa trên chính sách kinh tế do Georgi Malenkov khởi xướng tại Liên Xô. Chính sách của Malenkov, nhằm cải thiện mức sống, nhấn mạnh sự thay đổi trong đầu tư sang công nghiệp nhẹ và thương mại và có sẵn nhiều hàng tiêu dùng hơn. SED, ngoài việc chuyển trọng tâm từ công nghiệp nặng sang hàng tiêu dùng, đã khởi xướng một chương trình giảm bớt khó khăn kinh tế. Điều này dẫn đến việc giảm hạn ngạch vận chuyển hàng và thuế, giảm các khoản vay nhà nước cấp cho các doanh nghiệp tư nhân và gia tăng việc phân bổ nguyên liệu sản xuất.
Trong khi Con đường mới tăng tính sẵn có của hàng tiêu dùng, vẫn có hạn ngạch sản xuất cao. Khi hạn ngạch công việc bị gia tăng vào tháng 6 năm 1953, nhiều công nhân đã đình công và biểu tình tại các khu công nghiệp lớn. Cảnh sát mật Volkspolizei và Quân đội Liên Xô đã đàn áp cuộc nổi dậy, trong đó có ít nhất 55 người tham gia đã thiệt mạng.
Khi ngân sách năm 1953 được trình bày trong Volkskammer vào ngày 4 tháng 2, khai thác kinh tế vì lợi ích của Liên Xô vẫn là xu hướng chủ đạo. Ngân sách dự kiến chi 34.688 tỷ mác CHDC Đức, tăng khoảng 10% so với 31.730 tỷ mác của ngân sách năm 1952.
Năm 1956, tại Đại hội Đảng lần thứ 20 của Đảng Cộng sản Liên Xô, Nikita Khrushchev đã bác bỏ chủ nghĩa Stalin, trong “Bài phát biểu bí mật” cho một số thành viên được chọn trong Quốc hội Liên Xô. Trong khoảng thời gian này, một số tri thức trong giới lãnh đạo SED đã kêu gọi cải cách. Trong đó, một số Đảng viên đã bị cầm tù vì lý do chính trị.
Hội nghị Trung ương 25 vào tháng 10 năm 1955 đã xác nhận vị trí lãnh đạo của Walter Ulbricht và trình bày Kế hoạch 5 năm lần thứ hai (1956–1960). Kế hoạch sử dụng khẩu hiệu “hiện đại hóa, cơ giới hóa và tự động hóa” (Modernisierung, Mechanisierung und Automatisierung) để nhấn mạnh trọng tâm mới về phát triển công nghệ. Tại hội nghị, chế độ đã tuyên bố ý định phát triển năng lượng hạt nhân và lò phản ứng hạt nhân đầu tiên trong GDR được kích hoạt vào năm 1957. Chính phủ tăng hạn ngạch sản xuất công nghiệp lên 55% và đổi mới nhấn mạnh vào công nghiệp nặng.
Kế hoạch 5 năm lần thứ hai cam kết CHDC Đức tăng tốc nỗ lực hướng tới tập thể hóa và quốc hữu hóa nông nghiệp và hoàn thành việc quốc hữu hóa ngành công nghiệp. Đến năm 1958, ngành nông nghiệp vẫn bao gồm chủ yếu trong số 750.000 trang trại tư nhân bao gồm 70% diện tích đất trồng trọt; chỉ có 6.000 LPG được hình thành. Trong hai năm 1958 và 1959, SED đã đặt hạn ngạch cho nông dân tư nhân và gửi các đội đến các làng trong nỗ lực tập thể hóa nông trang. Vào tháng 11 và tháng 12 năm 1959, một số nông dân vi phạm pháp luật đã bị Stasi bắt giữ.
Một cải cách quản lý kinh tế sâu rộng của SED vào tháng 2 năm 1958 bao gồm việc chuyển một số lượng lớn các bộ công nghiệp sang Ủy ban Kế hoạch Nhà nước. Để thúc đẩy quá trình quốc hữu hóa ngành công nghiệp, SED đã khuyến khích các doanh nhân 50% ưu đãi hợp tác để chuyển đổi công ty của họ thành doanh nghiệp trực thuộc VEB.