stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trục cam
Sử dụng > Ô tô > Lực nâng

"Lực nâng" trục cam là sự gia tăng ròng của van từ vị trí mặt tựa của nó. Van càng xa khỏi vị trí mặt tựa thì càng có nhiều luồng không khí được cung cấp, điều này thường có lợi hơn. Lực nâng lớn hơn có một số hạn chế nhất định. Thứ nhất, lực nâng bị giới hạn bởi sự gần nhau của đầu van với đỉnh piston. Thứ hai, cần nhiều nỗ lực hơn để di chuyển lò xo van đến trạng thái nén cao hơn. Tăng lực nâng cũng có thể được giới hạn bởi độ hở thùy trong đúc đầu xi lanh. Lực nâng van cao hơn có thể có tác dụng tương tự như tăng thời gian hoạt động trong đó chồng chéo van ít mong muốn hơn.
Nâng cao hơn cho phép luồng không khí lớn hơn; Mặc dù bằng cách cho phép một luồng không khí lớn hơn đi qua lỗ mở lớn hơn, sự ngắn ngủi của thời gian điển hình với cam nâng cao hơn dẫn đến luồng không khí ít hơn so với cam có lực nâng thấp hơn nhưng thời gian dài hơn, tất cả đều khác. Trên động cơ cảm ứng cưỡng bức, lực nâng càng cao có thể mang lại kết quả tốt hơn thời gian hoạt động dài hơn, đặc biệt là ở phía đầu vào. Đáng chú ý là, lực nâng  cao hơn có nhiều vấn đề tiềm ẩn hơn thời gian hoạt động tăng, đặc biệt là khi vòng tua hệ dẫn động van tăng lên có thể dẫn đến hoạt động kém hiệu quả hơn hoặc mất mát mô-men xoắn.
Các cơ cấu cam có lực nâng van quá mức, chạy ở vòng tua cao, có thể gây ra cái gọi là "van nổi", trong đó độ căng của lò xo van không đủ để giữ van tiếp xúc với cam ở đỉnh. Đây cũng có thể là kết quả của sự tăng lên rất mạnh của thùy, trong đó van được bắn ra một cách hiệu quả ở phần cuối của cam chứ không phải theo biên dạng cam. Vấn đề này sinh ra  khi vòng tua động cơ vượt quá vòng tua thiết kế tối đa. Hệ truyền động van thường là yếu tố giới hạn trong việc xác định vòng tua tối đa mà động cơ có thể duy trì trong một thời gian dài hoặc tạm thời. Đôi khi một vòng quay quá mức có thể gây ra lỗi động cơ khi các van bị uốn cong do va chạm với thân piston.
Sử dụng > Ô tô > Vị trí

Tùy thuộc vào vị trí của trục cam, cam vận hành các van trực tiếp hoặc thông qua một liên kết của cần đẩy và thanh lắc. Hoạt động trực tiếp có cơ cấu đơn giản hơn và dẫn đến ít hỏng hóc hơn, nhưng đòi hỏi trục cam phải được đặt ở đầu các xi lanh. Trước đây, khi động cơ không đáng tin cậy như ngày nay, điều này được coi là quá nhiều rắc rối, nhưng trong các động cơ xăng hiện đại, hệ thống cam trên đỉnh, nơi trục cam nằm trên đỉnh dãy xi lanh, khá phổ biến.
Sử dụng > Ô tô > Số trục cam

Trong khi ngày nay một số động cơ dựa vào một trục cam đơn trên mỗi xi lanh, được gọi là trục cam đơn trên đỉnh (SOHC), hầu hết các động cơ hiện đại được điều khiển bởi hai trục cam trên mỗi bố trí dãy  xi lanh (một trục cam cho van nạp và một trục khác cho van xả); sự sắp xếp trục cam như vậy được gọi là cam trên đỉnh kép hoặc cam đôi (DOHC), do đó, động cơ V, có hai dãy xi lanh riêng biệt, có thể có bốn trục cam (tạm gọi là động cơ bốn cam).
Điều khác thường hơn là động cơ W hiện đại (còn được gọi là động cơ 'VV' để phân biệt với động cơ W trước chiến tranh) có bốn dãy xi lanh được sắp xếp theo mô hình "W" với hai cặp được sắp xếp hẹp cách nhau 15 độ. Ngay cả khi có bốn dãy xi lanh (thường sẽ cần tổng cộng tám trục cam riêng lẻ), thiết kế góc hẹp cho phép sử dụng tổng cộng chỉ bốn trục cam. Đối với Bugatti Veyron, có cấu hình động cơ W 16 xi-lanh, bốn trục cam đang dẫn động tổng cộng 64 xupap.
Thiết kế trục cam trên đỉnh có thêm các bộ phận bộ truyền động van phức tạp hơn và chi phí sản xuất cao hơn, nhưng điều này dễ dàng được bù đắp bởi nhiều ưu điểm so với thiết kế cũ: thiết kế nhiều van, giới hạn số vòng quay cao hơn và tự do thiết kế để đặt van, bugi tốt hơn (động cơ kiểu đánh tia lửa) và cổng nạp / xả.
Sử dụng > Ô tô > Bảo trì

Các cần lắc hoặc con đội cam đôi khi kết hợp một cơ cấu để điều chỉnh độ hở van thông qua điều chỉnh thủ công, nhưng hầu hết các động cơ tự động hiện đại đều có cần đẩy xupap thủy lực, loại bỏ sự cần thiết phải điều chỉnh khe hở van định kì khi bộ dẫn động van bị mòn, đặc biệt là các van và vòng đỡ chân van trong buồng đốt.
Ma sát trượt giữa bề mặt của cam và con đội cam chạy trên nó có thể là đáng kể. Để giảm hao mòn tại thời điểm này, cam và con đội đều được tôi cứng bề mặt, và dầu động cơ bôi trơn hiện đại có chứa các chất phụ gia đặc biệt để giảm ma sát trượt. Các thùy của trục cam thường hơi thon và các mặt của bộ nâng van hơi hình vòm, làm cho các bộ nâng xoay để phân phối hao mòn trên các bộ phận. Các bề mặt của cam và con đội được thiết kế để "mòn ngoài mặt" với nhau, và do đó mỗi con đội nên ở lại với thùy cam ban đầu của nó và không bao giờ được di chuyển đến một thùy khác nhau. Bạn có thể đặt bộ nâng mới trên một cam cũ nhưng không bao giờ đặt bộ nâng cũ trên một cam mới. Trong một số động cơ, các con đội có các con lăn loại bỏ ma sát trượt và hao mòn nhưng thêm khối lượng vào hệ truyền động van.
Vòng bi trục cam tương tự như vòng bi chính trục khuỷu, được cấp áp suất bằng dầu. Tuy nhiên, vòng bi trục cam phía trên không phải lúc nào cũng có vỏ ổ trục có thể thay thế, có nghĩa là cần có một đầu xi lanh mới nếu vòng bi bị mòn do không đủ hoặc dầu bẩn.
Sử dụng > Ô tô > Thay thế

Ngoài ma sát cơ học, cần có lực đáng kể để nén các lò xo van được sử dụng để đóng van của động cơ. Điều này có thể lên tới khoảng 25% tổng công suất ra của động cơ khi chạy không, làm giảm hiệu quả tổng thể. Một số cách tiếp cận để lấy lại năng lượng "lãng phí" này bao gồm:
Van không lò xo, giống như hệ thống desmodromic được sử dụng ngày nay bởi Ducati
Bộ truyền động van không dùng cam sử dụng solenoid hoặc hệ thống từ tính đã được BMW và Fiat điều tra từ lâu, và hiện đang được tạo ra bởi Valeo và Ricardo
Động cơ Wankel, động cơ quay không sử dụng piston hay van, được biết đến nhiều nhất khi được Mazda sử dụng trong các xe thể thao RX-7 và RX-8.
Koenigsegg đã phát triển một thiết bị truyền động van điện như một sự thay thế tiết kiệm nhiên liệu và tiết kiệm không gian hơn cho trục cam truyền thống.
Sử dụng > Ô tô > Hệ thống đánh lửa

Trong các hệ thống đánh lửa được định thời cơ học, một cam riêng biệt trong bộ phân phối được hướng tới động cơ và vận hành một tập hợp các điểm ngắt kích hoạt tia lửa vào đúng thời điểm trong chu kỳ đốt.
Sử dụng > Điện

Trước sự ra đời của điện tử bán dẫn, bộ điều khiển trục cam đã được sử dụng để kiểm soát tốc độ của động cơ điện. Một trục cam, được điều khiển bởi động cơ điện hoặc động cơ khí nén, được sử dụng để vận hành các công tắc tơ theo trình tự. Bằng cách này, các điện trở hoặc bộ đổi nấc điện áp được bật hoặc tắt mạch để thay đổi tốc độ của động cơ chính. Hệ thống này chủ yếu được sử dụng trong tàu điện động lực phân tán và đầu máy chạy bằng điện.
Bộ sưu tập

| --- | --- |
: Các thành phần của một động cơ piston DOHC bốn thì điển hình. (E) Trục cam xả, (I) Trục cam nạp, (S) Bugi, (V) Van, (P) Piston, (R) Thanh truyền, (C) Trục khuỷu, (W) Áo nước chứa nước làm mát.
: Cam đôi trên đỉnh hành trình đôi kiểm soát việc mở và đóng van của xi lanh.  Nạp  Nén  Nổ  Xả  Lặp lại
: Bánh răng định thời van trên động cơ bốn xi-lanh của Ford Taunus - bánh răng nhỏ nằm trên trục khuỷu, bánh răng lớn hơn nằm trên trục cam. Tỷ số truyền làm cho trục cam chạy với tốc độ bằng một nửa số vòng quay của trục khuỷu.
Một trục cam thép của xe đua với thùy rộng đáng chú ý (thời gian rất dài)
Lycopen

Lycopen hay Lycopene (Từ tiếng Tân Latinh lycopersicum nghĩa là cà chua) là một sắc tố caroten và carotenoid màu đỏ tươi và một hóa thực vật được tìm thấy trong nhiều loại rau quả có màu đỏ như cà chua, dưa hấu, đu đủ, ổi đỏ, bưởi đỏ, bưởi chùm nhưng không có trong dâu tây hay anh đào. Mặc dù lycopen về mặt hóa học là một loại caroten, nhưng nó không có hoạt tính của vitamin A. Thực phẩm không có màu đỏ cũng có thể chứa lycopen, chẳng hạn như các loại đỗ, đậu.
Ở thực vật, tảo và các sinh vật có khả năng quang hợp khác, lycopen là một hợp chất trung gian quan trọng trong tổng hợp sinh học nhiều loại carotenoid, bao gồm cả beta caroten, hợp chất đóng vai trò trong quá trình tạo ra sắc tố đỏ, vàng hay cam, quang hợp và bảo vệ chống cháy sáng. Giống như mọi carotenoid khác, lycopen là một hydrocarbon không bão hòa, nghĩa là một alken không thay thế. Về mặt cấu trúc, lycopen là một tetraterpen và được tổ hợp từ 8 khối isopren chỉ bao gồm cacbon và hydro. Nó không hòa tan trong nước. Mười một liên kết đôi tiếp hợp của lycopen tạo ra màu đỏ đậm và hoạt tính chống oxy hóa cho nó. Nhờ có màu nóng và không độc nên lycopen là một màu thực phẩm (E160d) hữu dụng và nó cũng được phê chuẩn cho phép sử dụng tại nhiều quốc gia, trong đó có Hoa Kỳ, Australia và New Zealand (160d) và EU.
Tiêu thụ ở người

Lycopen không là một chất dinh dưỡng thiết yếu đối với con người, nhưng được tìm thấy phổ biến trong nhiều món ăn được làm với thành phần chứa cà chua. Khi được hấp thụ trong ruột non, lycopen được nhiều loại lipoprotein vận chuyển tới máu và tích lũy chủ yếu trong máu, mô béo, da, gan và tuyến thượng thận, nhưng có thể được tìm thấy trong phần lớn các loại mô.
Nghiên cứu sơ bộ chỉ ra rằng những người ăn nhiều cà chua có thể có rủi ro mắc ung thư thấp hơn, có lẽ là do lycopen có tác động tới cơ chế ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, lĩnh vực này của nghiên cứu và mối quan hệ giữa lycopen và ung thư tuyến tiền liệt dường như là chưa đủ căn cứ để tuyên bố về giảm rủi ro ung thư, theo Cục Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA).
Cấu trúc và tính chất vật lý

Lycopen là một tetraterpen đối xứng, được tổ hợp từ 8 khối isopren. Nó là một thành viên trong họ hợp chất carotenoid, và do nó chỉ bao gồm các nguyên tử cacbon và hydro nên nó cũng là một loại caroten. Quy trình cô lập lycopen được báo cáo lần đầu tiên năm 1910, và cấu trúc phân tử được xác định năm 1931. Trong trạng thái tự nhiên của nó, dạng toàn nghịch (all-trans), phân tử này dài và thẳng, bị ràng buộc bởi hệ thống gồm 11 liên kết đôi tiếp hợp (các liên kết đôi và liên kết đơn nằm xen kẽ với nhau) của nó. Mỗi mở rộng trong hệ tiếp hợp này làm giảm năng lượng cần thiết để các electron chuyển tiếp sang các trạng thái năng lượng cao hơn, cho phép phân tử hấp thụ ánh sáng có bước sóng lũy tiến dài hơn. Lycopen hấp thụ gần như toàn bộ các bước sóng của phổ ánh sáng, ngoại trừ các bước sóng dài nhất, vì thế nó trở thành có màu đỏ.
Thực vật và các vi khuẩn có khả năng quang hợp trong tự nhiên sản sinh ra lycopen ở dạng toàn nghịch, nhưng tổng cộng có 72 đồng phân hình học của phân tử này là có thể về mặt không gian lập thể. Khi tiếp xúc với ánh sáng hay nhiệt, lycopen có thể trải qua quá trình đồng phân hóa để tạo ra một lượng nhất định các đồng phân cis, có hình dạng cong hơn là dạng thẳng. Các đồng phân khác nhau có độ ổn định khác nhau do năng lượng phân tử của chúng (độ ổn định cao nhất: 5-cis ≥ all-trans ≥ 9-cis ≥ 13-cis > 15-cis > 7-cis > 11-cis: thấp nhất). Trong máu người, các đồng phân cis chiếm trên 60% tổng hàm lượng lycopen, nhưng tác động sinh học của mỗi đồng phân riêng lẻ vẫn chưa được nghiên cứu
Cấu trúc và tính chất vật lý > Ố màu và loại bỏ

Lycopen không hòa tan trong nước, nhưng hòa tan trong một số dung môi hữu cơ và dầu. Do tính không phân cực của nó, lycopen trong chế biến thực phẩm sẽ gây ố màu cho các loại vật liệu có độ xốp rỗ nhất định, bao gồm phần lớn các loại vật liệu bằng nhựa dẻo. Trong khi vết ố màu cà chua có thể khá dễ dàng loại bỏ khỏi vải (miễn là vết ố còn mới), thì lycopen lại khuếch tán vào trong nhựa dẻo, do đó không thể loại bỏ nó bằng nước nóng hay chất tẩy rửa. Nếu lycopen bị oxy hóa (chẳng hạn, do phản ứng với thuốc tẩy hay axít), các liên kết đôi giữa các nguyên tử cacbon sẽ bị phá vỡ; chia cắt phân tử, làm vỡ hệ thống liên kết đôi tiếp hợp, và làm mất thể màu (chromophore).
Vai trò trong quang hợp

Các carotenoid tương tự như lycopen là các sắc tố quan trọng được tìm thấy trong các phức hợp protein-sắc tố quang hợp ở thực vật, vi khuẩn có khả năng quang hợp, nấm và tảo. Chúng là yếu tố tạo ra các màu sắc sặc sỡ của rau quả, thực hiện các chức năng khác nhau trong quang hợp, và bảo vệ các sinh vật quang hợp khỏi các tổn thương do bị chiếu sáng thái quá. Lycopen là chất trung gian thiết yếu trong tổng hợp sinh học nhiều loại carotenoid quan trọng, như beta-caroten và các xanthophyll
Vai trò trong quang hợp > Tổng hợp sinh học

Tổng hợp sinh học vô điều kiện của lycopen trong thực vật nhân chuẩn và vi khuẩn lam nhân sơ là tương tự, đều có sự tham dự của các enzym. Quá trình tổng hợp bắt đầu với axit mevalonic (C6H12O4), được chuyển hóa thành dimethylallyl pyrophosphat (C5H12O7P2). Chất này sau đó phản ứng ngưng tụ với 3 phân tử isopentenyl pyrophosphat (một đồng phân của dimethylallyl pyrophosphat), để tạo ra geranylgeranyl pyrophosphat chứa 20 nguyên tử cacbon. Hai phân tử của sản phẩm này sau đó ngưng tụ với nhau theo cấu hình đuôi nối đuôi để tạo ra phytoen (C40H64) chứa 40 nguyên tử cacbon, bước đầu tiên trong tổng hợp sinh học carotenoid. Qua vài bước khử no, phytoen chuyển hóa thành lycopen. Hai nhóm isopren ngoài cùng của lycopen có thể bị vòng hóa để tạo ra beta-caroten, là chất sau đó có thể được biến đổi thành một loạt các xanthophyll.
Nguồn cung cấp

| Nguồn cung cấp lycopen> Nguồn | Nguồn cung cấp lycopen> μg/g trọng lượng ẩm |
| --- | --- |
Gấc: 2.000–2.300
Nhót Nhật (quả đỏ): 150–540
Cà chua tươi: 8,8–42
Nước quả cà chua: 86–100
Nước xốt cà chua: 63–131
Ketchup (Xốt cà chua đặc): 124
Dưa hấu: 23–72
Bưởi chùm đỏ: 3,6–34
Ổi đỏ: 54
Đu đủ: 20–53
Bột nghiền quả tầm xuân (hồng): 7,8
Mơ: < 0,1
Các loại rau quả chứa nhiều lycopen bao gồm gấc (Momordica cochinchinensis), nhót Nhật (Elaeagnus umbellata), cà chua (Solanum lycopersicum), dưa hấu (Citrullus lanatus var. lanatus), bưởi chùm đỏ (Citrus × paradisi), ổi đỏ (Psidium guajava), đu đủ (Carica papaya), nhót gai cát (Hippophae spp.), cẩu kỷ (Lycium spp.), và quả các loài hoa hồng/kim anh/tầm xuân (Rosa spp.). Mặc dù gấc (Momordica cochinchinensis) có hàm lượng lycopen cao nhất trong số các loài rau quả đã biết, với hàm lượng lycopen cao hơn cà chua tới 70 lần, nhưng do gấc không phổ biến bên ngoài khu vực bản địa là Đông Nam Á, nên cà chua và các loại xốt, nước quả cà chua chiếm trên 85% lượng lycopen mà con người tiêu thụ. Hàm lượng lycopen trong cà chua phụ thuộc vào từng giống cây trồng và nói chung tăng lên khi quả chín
Không giống như các loại rau quả khác, khi hàm lượng dinh dưỡng của các chất như vitamin C bị mất đi khi đun nấu, chế biến cà chua lại làm tăng hàm lượng lycopen khả dụng sinh học. Lycopen trong bột nhão cà chua tăng tới 4 lần mức sinh khả dụng so với cà chua tươi.
Trong khi phần lớn các loại rau ăn lá xanh và các nguồn khác chứa lycopen là ít dầu và ít chất béo, mà lycopen thì không hòa tan trong nước nên nó gắn chặt với xơ thực vật. Các sản phẩm cà chua đã chế biến như nước quả cà chua, súp, nước xốt chứa hàm lượng lycopen sinh khả dụng cao nhất trong số các nguồn lycopen từ cà chua.
Các loại cà chua đã qua nấu nướng và nghiền nát (như trong quá trình đóng hộp) hay được phục vụ trong các món ăn chứa nhiều dầu mỡ (như nước xốt cà chua trong món spaghetti hay pizza) gia tăng sự tiêu hóa từ đường tiêu hóa tới máu lên rất nhiều. Lycopen hòa tan trong chất béo, vì thế dầu thực vật được coi là hỗ trợ sự hấp thụ. Gấc là loại rau quả ngoại lệ duy nhất, do nó vừa có hàm lượng lycopen cao lại vừa chứa các axít béo no và không no.
Lycopen có thể thu được từ rau quả như cà chua, nhưng các nguồn cung cấp lycopen khác có thể là loài nấm Blakeslea trispora. Gấc có thể trở thành nguồn cung lycopen ở quy mô thương mại, do, áo hạt của nó chứa rất nhiều lycopen.
Dạng đồng phân cis-lycopen từ một vài giống cà chua có độ sinh khả dụng cao hơn.
Lưu ý rằng không phải loại rau quả có màu đỏ nào cũng là do chứa lycopen, do chúng có thể là do các sắc tố có nguồn gốc từ các hóa thực vật khác. Một ví dụ là cam máu có ruột màu đỏ như máu là do các sắc tố anthocyanin, trong khi các loại cam ruột đỏ khác, như cam naven Cara cara, và các loại quả cam bưởi khác, như bưởi chùm đỏ, có ruột màu đỏ là do lycopen.
Ngoài ra, một số thực phẩm không có màu đỏ nhưng vẫn có thể chứa lycopen, như măng tây (Asparagus officinalis), với hàm lượng lycopen khoảng 30μg trên 100 gam (0,3μg/g) và mùi tây (Petroselinum crispum) cùng húng quế (Ocimum basilicum) khô, với hàm lượng khoảng 3,5-7 μg lycopen mỗi gam.
Dược động học

| --- | --- |

Mô: nmol/g trọng lượng ẩm
Gan: 1,28–5,72
Thận: 0,15–0,62
Thượng thận: 1,9–21,6
Tinh hoàn: 4,34–21,4
Buồng trứng: 0,25–0,28
Mô béo: 0,2–1,3
Phổi: 0,22–0,57
Ruột kết: 0,31
Vú: 0,78
Da: 0,42
Sau khi được tiêu hóa, lycopen được nhập vào các mixen (vi nang) lipid trong ruột non. Các mixen này được tạo thành từ các chất béo dinh dưỡng và các axít mật, giúp hòa tan lycopen không ưa nước để nó thẩm thấu vào các tế bào niêm mạc ruột bằng cơ chế vận chuyển thụ động. Người ta vẫn chưa hiểu biết nhiều về trao đổi chất của lycopen trong gan, nhưng giống như các carotenoid khác, lycopen nhập vào các chylomicron và được đưa vào hệ bạch huyết. Trong huyết tương, lycopen cuối cùng được phân bố thành các phần lipoprotein mật độ rất thấp và thấp. Lycopen chủ yếu phân bố trong các mô béo và các nội quan như tuyến thượng thận, gan, tuyến tiền liệt và tinh hoàn.
Dược động học > Tác động có hại

Lycopen là không độc và tìm thấy phổ biến trong thức ăn, nhưng một số trường hợp sử dụng quá nhiều carotenoid đã được ghi nhận. Một phụ nữ trung niên có lịch sử uống quá nhiều nước quả cà chua trong một thời gian dài thì da và gan chuyển sang màu vàng cam và có nồng độ lycopen trong máu rất cao. Sau ba tuần thực hiện chế độ ăn kiêng lycopen thì da dẻ đã trở lại bình thường. Sự thay đổi màu da này được biết đến như là chứng vàng da lycopen dù nó là không độc hại.
Cũng có vài trường hợp không chịu được hay dị ứng với lycopen dinh dưỡng, có thể gây ra biếng ăn, tiêu chảy, buồn nôn, đau ngực hay dạ dày, chuột rút, đầy bụng, nôn mửa, và mất cảm giác ngon miệng.
Các tác động sức khỏe tiềm tàng

Dựa vào các tính chất tiềm tàng của nó trong cơ thể, nhiều nghiên cứu đã được triển khai nhằm tìm ra mối tương quan có thể giữa mức độ tiêu thụ lycopen và sức khỏe nói chung. Lycopen từ cà chua đã từng được thử nghiệm trong một số nghiên cứu trên người đối với các bệnh tim mạch và ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, các nghiên cứu này đã không đạt được đồng thuận khoa học ở mức độ đủ để kết luận lycopen có tác động tới bất kỳ bệnh tật nào. Năm 2005, FDA khi từ chối đề nghị của các nhà sản xuất trong việc được phép dán nhãn "đủ điều kiện" đối với lycopen trong việc làm giảm nguy cơ ung thư, đã tuyên bố:
"...không nghiên cứu nào cung cấp thông tin về việc tiêu thụ lycopen có thể làm giảm nguy cơ mắc ung thư thuộc bất kỳ dạng nào hay không. Dựa trên điều này, FDA kết luận rằng không có chứng cứ tin cậy hỗ trợ cho mối quan hệ giữa việc tiêu thụ lycopen, hoặc như một thành phần thực phẩm, hoặc như là một phần của thực phẩm, hoặc như là thực phẩm chức năng, với bất kỳ loại ung thư nào".
Bài điểm báo năm 2011 của Cochrane cho thấy chứng cứ là không đầy đủ để đưa ra kết luận về bất kỳ tác động nào của lycopen có thể có đối với các triệu chứng tuyến tiền liệt, ở các cấp độ kháng nguyên đặc hiệu tiền liệt (PSA) hay ung thư tuyến tiền liệt. Một bài điểm báo năm 2013 kết luận rằng lycopen dường như là liên quan tiêu cực với rủi ro ung thư tuyến tiền liệt.
Lycopen là chất trung gian thiết yếu trong tổng hợp sinh học nhiều loại carotenoid.
Quả gấc
Nhót Nhật (Elaeagnus umbellata)
Ổi
Cà chua
Ống nghiệm chứa lycopen hòa tan trong dicloromethan.
Cymbonotus maidenii

| Cymbonotus maidenii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Cymbonotus
Loài (species): C. maidenii
Danh pháp hai phần
Cymbonotus maidenii (Beauverd) A.E.Holland & V.A.Funk, 2006 
Cymbonotus maidenii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Beauverd) A.E.Holland & V.A.Funk mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cymbonotus maidenii”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Cymothoa dufresni

| Cymothoa dufresni> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Cymothoidae
Chi (genus): Cymothoa
Loài (species): C. dufresni
Danh pháp hai phần
Cymothoa dufresni Leach, 1818 
Cymothoa dufresni là một loài chân đều trong họ Cymothoidae. Loài này được Leach miêu tả khoa học năm 1818.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Cymothoa dufresni Leach, 1818. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=118883
Cymothoa curta

| Cymothoa curta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Cymothoidae
Chi (genus): Cymothoa
Loài (species): C. curta
Danh pháp hai phần
Cymothoa curta Schiödte & Meinert, 1884 
Cymothoa curta là một loài chân đều trong họ Cymothoidae. Loài này được Schiödte & Meinert miêu tả khoa học năm 1884.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Cymothoa curta Schiödte & Meinert, 1884. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=118882
Dãy núi Ba Vì

| Dãy núi Ba Vì |
| --- | --- |
Núi Ba Vì nhìn từ trung tâm Hà Nội
Độ cao: 1296 m
Vị trí
Vị trí: Ba Vì, Thạch Thất (Hà Nội) TP Hòa Bình (Hòa Bình) Cách Hà Nội 60 km
Tọa độ: 21°03′30″B 105°21′59″Đ﻿ / ﻿21,05833°B 105,36639°Đ﻿ / 21.05833; 105.36639
Địa chất
Kiểu: Đá vôi, đá phiến, đá phun trào
Đối với các định nghĩa khác, xem Ba Vì (định hướng).
Ba Vì là một dãy núi đất và đá vôi nhỏ, trải dài trên các huyện Ba Vì, Thạch Thất của Hà Nội và thành phố Hòa Bình của tỉnh Hòa Bình. Đỉnh núi Ba Vì cao 1296m với ba chóp nhọn đặc trưng có thể quan sát được từ rất xa.
Tên gọi

Núi Ba Vì có tên chữ là Tản Viên (傘圓 - Tản là cái ô, Viên là hình tròn) do nhìn từ xa, "hình núi tròn như cái tán" (trích Bắc Thành Địa dư chí của Lê Đại Cương).
Đặc điểm địa lý

Dãy núi trải trên một phạm vi rộng chừng 5000 ha: huyện Ba Vì khoảng 3500 ha, thành phố Hòa Bình tỉnh Hòa Bình khoảng 1500 ha; cách nội thành Hà Nội khoảng 60 km. Đây là những dãy núi nhỏ cuối cùng của dãy Hoàng Liên Sơn hùng vĩ khi vượt qua sông Đà và dừng bước trước đồng bằng Bắc Bộ. Dãy núi Ba Vì có diện tích nhỏ (khoảng 5000 ha), nhưng khá cao, có độ dốc cao.
Núi Ba Vì có ba đỉnh chính là đỉnh Vua, đỉnh Tản Viên và đỉnh Ngọc Hoa, lần lượt cao 1296 m, 1227 m và 1131 m.
Nổi tiếng nhất và có sự tích trong văn học Việt Nam là Đỉnh Tản Viên (còn gọi là Ngọc Tản, Tản Sơn, hoặc Phượng Hoàng Sơn). Đỉnh Vua hiện là điểm cao nhất của thành phố Hà Nội; trên đỉnh có đền thờ Hồ Chí Minh. Đỉnh Ngọc Hoa đặt theo tên của công chúa con vua Hùng thứ XVIII - tương truyền được gả cho Sơn Tinh.
Ngoài ba đỉnh trên, trong dãy Ba Vì còn có các đỉnh khác như Ngọc Lĩnh, Tương Miêu, U Bò, Núi Tre, Ghẹ Đùng, Trăm Voi,...
Ở chân núi phía tây của dãy Ba Vì có dòng sông Đà, phía đông có hồ nhân tạo Suối Hai dài 7 km, rộng 4 km với 14 đảo lớn nhỏ thực chất là những ngọn đồi nhô lên mặt nước.
Ba Vì còn là một khu du lịch sinh thái nổi tiếng ở miền Bắc Việt Nam với các điểm du lịch như Khoang Xanh-Suối Tiên, Ao Vua, Đầm Long, Thác Đa, hồ Tiên Sa, suối nước khoáng Tản Đà và các đền thờ. Ở các độ cao 400m và 600m còn có hai khu nghỉ mát được xây dựng từ thời Pháp thuộc.