Đường lối quần chúng
Lịch sử

Theo quan niệm ban đầu, đường lối quần chúng vừa đề cập đến mục tiêu tư tưởng vừa là phương pháp làm việc dựa trên việc "tập hợp trí tuệ của quần chúng" (giản thể: 集中群众智慧; phồn thể: 集中群眾智慧; bính âm: jízhōng qúnzhòng zhìhuì) từ đó lãnh đạo ĐCSTQ có thể xây dựng chính sách sau khi cân nhắc, điều chỉnh, thực hiện và thử nghiệm thêm, từ đó sẽ tiếp tục nhận được phản hồi từ quần chúng. Đầu tiên, một chính sách ban đầu được xây dựng dựa trên lý thuyết và phân tích lịch sử. Trong quá trình thực hiện, chính sách và lý thuyết cơ bản được sửa đổi phù hợp với điều kiện thực tế của thế giới. Lý thuyết sửa đổi này về sau trở thành kim chỉ nam cho hành động đúng đắn trong tương lai. Vì vậy, đường lối quần chúng là một phương pháp mà qua đó lý thuyết này được hoàn thiện bằng thực tiễn.
Trong nền chính trị theo chủ nghĩa Mao, đường lối quần chúng được tóm tắt qua câu "Dựa vào quần chúng – đến từ quần chúng – đi vào quần chúng". Đường lối quần chúng có đặc điểm là ĐCSTQ lắng nghe những ý kiến rải rác của người dân, biến chúng thành những ý tưởng mang tính hệ thống và trả lại cho người dân như một kim chỉ nam hành động. Quá trình "tập hợp trí tuệ của quần chúng" thông qua việc trưng cầu, tổng hợp các quan điểm cũng như điều chỉnh, kiểm nghiệm các quyết định lặp đi lặp lại theo một "vòng xoáy bất tận". Đường lối quần chúng dựa trên những cân nhắc thực dụng cũng như niềm tin hiện tại và lịch sử của Trung Quốc về tầm quan trọng của những người cai trị khôn ngoan đọc được những dấu hiệu bất bình của dân chúng để tránh thảm họa về mặt xã hội. Theo học giả Lâm Quân, quan niệm của Mao về đường lối quần chúng phản ánh niềm tin của ông vào nhân dân cũng như lý thuyết về "lịch sử từ bên dưới".
Sau khi nhận thấy rằng số lượng lớn cán bộ được đào tạo bài bản về chiến thuật đường lối quần chúng là hết sức cần thiết để ĐCSTQ xây dựng một "trật tự xã hội chủ nghĩa hoàn chỉnh", ĐCSTQ đã tăng cường chương trình đào tạo cán bộ vào năm 1950–1951 nhằm đảm bảo rằng tất cả cán bộ và công nhân khác đều được "truyền bá cẩn thận về lý luận và thực tiễn cơ bản về đường lối quần chúng theo chủ nghĩa Mác-Lênin". Từ năm 1955 đến năm 1959, đường lối quần chúng là trọng tâm cao độ khi Trung Quốc tìm cách hoàn thành quá trình tập thể hóa nông nghiệp và chuyển đổi nền kinh tế xã hội chủ nghĩa một cách rộng rãi hơn.
Theo giáo sư Arthur Steiner của UCLA, việc đào tạo về chiến thuật đường lối quần chúng có phạm vi từ tuyên truyền đến hành chính công. Tuy nhiên, trọng tâm chính của nó là ở "lĩnh vực nhạy cảm" trong cách ĐCSTQ đối xử với đông đảo người dân Trung Quốc chưa tham gia vào chương trình cộng sản. Vào đầu thập niên 1950, vấn đề này nghiêm trọng và cấp bách đến mức lãnh đạo ĐCSTQ đã tạm thời trì hoãn một số cải cách xã hội quan trọng trong khi chờ hoàn thành chương trình đào tạo cán bộ. Steiner viết rằng Mao trở nên nổi bật trong ĐCSTQ vì ông hiểu các yêu cầu để tạo ra một tổ chức mạnh nhất có thể của quần chúng Trung Quốc trong hoàn cảnh chính trị bất ổn. Ngay từ những ngày đầu hoạt động trong tầng lớp nông dân tỉnh Hồ Nam, Mao đã rao giảng rằng ĐCSTQ phải dựa vào sức mạnh của quần chúng, phải phục vụ nhu cầu của họ, "lấy cảm hứng" từ họ và định hướng hệ tư tưởng chính trị cũng như chiến thuật tổ chức của mình dựa theo sự đáp ứng nhiệt tình của họ.
Mao từng lên tiếng chỉ trích Joseph Stalin thiếu niềm tin vào giai cấp nông dân và quần chúng nhân dân, hiểu biết máy móc về sự phát triển của chủ nghĩa xã hội và không tích cực lôi kéo quần chúng vào cuộc đấu tranh vì xã hội chủ nghĩa. Về Stalin, Mao viết vào năm 1961: "'Chính trị chỉ huy' và 'đường lối quần chúng' không được nhấn mạnh. Không có thảo luận về việc 'đi bằng hai chân', và lợi ích vật chất cá nhân được nhấn mạnh một chiều. Khuyến khích vật chất được tuyên bố và chủ nghĩa cá nhân quá nổi bật". Đường lối quần chúng là một phương pháp lãnh đạo có vẻ như tìm cách "học hỏi từ nông dân". Nguyên tắc này còn được thể hiện qua khẩu hiệu "vì nhân dân phục vụ" của Đảng