stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Đường Đại Tông
Làm Hoàng đế > Chấm dứt loạn An Sử

Sau khi dẹp yên Lý Phụ Quốc, Đại Tông tiếp tục hoàn thành công cuộc dẹp loạn An Sử còn dở dang dưới thời vua cha. Cùng năm 762 Đại Tông sai sứ sang công nhận vương quốc Bột Hải là một vương quốc nhằm khiến cho vua Bột Hải Văn Vương đừng thừa cơ nhà Đường còn loạn An Sử mà xâm phạm biên cương. Vua Bột Hải Văn Vương phái con trưởng là thế tử Đại Hoành Lâm đi sứ sang nhà Đường để đáp lễ với vua Đường Đại Tông.
Bấy giờ Sử Tư Minh bị con là Sử Triều Nghĩa giết để đoạt ngôi, thế lực của quân Yên suy yếu hơn trước, lại vấp phải sự tấn công liên tục của nhà Đường. Sử Triều Nghĩa phải bỏ Lạc Dương, chạy về Tống châu và bị vây hãm, nhưng thế lực vẫn còn. Ngay tháng 6 năm 762, quân của Sử Triều Nghĩa bị Duyện Vận Tiết độ sứ Điền Thần Công đại phá.
Thấy mình liên tiếp thua trận, Sử Triều Nghĩa tìm cách lôi kéo sự ủng hộ của Khả hãn Hồi Hột, vốn là đồng minh của nhà Đường. Đại Tông cũng sai Lưu Thanh Đàm đến thiết lập lại liên minh với Hồi Hột, nhưng bị Đăng Lý Khả hãn hạ nhục. Thanh Đàm từ Hồi Hột gửi thư về báo rằng Hồi Hột đã chuẩn bị 10 vạn quân định kéo về Trường An, toàn thành Trường An đều lo sợ. Đại Tông sai Bộc Cố Hoài Ân đến chiêu dụ. Đăng Lý vốn thân tình với Hoài Ân bèn đổi ý, chấp nhận lập lại liên minh với Đường để chống quân Yên. Đáp lại, Đại Tông sai Ung vương Thích đến Thiểm châu định ước với Hồi Hột. Sau đó, Bộc Cố Hoài Ân cùng tướng Hồi Hột là Tả Sát được cử làm tiên phong thống lĩnh liên quân hai nước, cùng các tướng dưới quyền tiến công mạnh mẽ vào các thành trì cuối cùng của Yên. Tháng 10 năm 762, quân Đường tiến đánh và chiếm Lạc Dương, quân Yên thiệt hại đến 80.000. Triều Nghĩa đành phải bỏ trốn. Quân Hồi Hột nhân cơ hội vào Lạc Dương đã thẳng tay cướp bóc và chém giết người dân, khiến Đông Đô trở nên hoang tàn.
Sử Triều Nghĩa liên tiếp thất bại, cuối cùng bị tướng cũ là Lý Hoài Tiên truy đuổi đến đường cùng, phải tự tử trong rừng. Loạn An Sử chính thức được dẹp yên. Các Tiết độ sứ nước Yên đều xin hàng nhà Đường, như Trương Hiếu Trung, Tiết Tung (cháu chắt của Tiết Nhân Quý), Trương Trung Chí (sau Đại Tông đổi tên thành Lý Bảo Thần), Điền Thừa Tự, Lý Hoài Tiên, Lý Chính Kỷ (người gốc Cao Ly). Đại Tông theo thỉnh cầu của Bộc Cố Hoài Ân, hạ lệnh giữ nguyên chức vị của các Tiết độ sứ này và vẫn cho họ cai quản các trấn ở phía bắc.
Làm Hoàng đế > Thổ Phồn chiếm Trường An

Mùa thu năm 763, theo thỉnh cầu của quần thần, Đại Tông tự xưng tôn hiệu là Bảo Ứng Nguyên Thánh Văn Vũ Hiếu hoàng đế. Không lâu sau, Thổ Phồn bất ngờ cho quân tấn công vào các châu gần biên giới. Các tướng lũ lượt cáo cấp về triều, song Trình Nguyên Chấn giấu giếm không báo với Đại Tông. Đến tháng 11, Thổ Phồn tiến vào Kính châu rồi Bân châu thì Đại Tông mới hay tin. Trong lúc triều đình chưa nghĩ ra cách đối phó thì Thổ Phồn chiếm tiếp các vùng Phụng Thiên, Vũ Tông, uy hiếp kinh sư. Đại Tông mới cử Lý Quát cùng Quách Tử Nghi dẫn quân ra Hàm Dương chống 20 vạn quân Thổ Phồn. Quách Tử Nghi sai người vào triều xin viện binh nhưng Trình Nguyên Chấn vốn ghét Tử Nghi, nên không cho. Quân Đường lại thất bại thêm mấy trận, Quách Tử Nghi phải bỏ Hàm Dương về kinh. Ngày 16 tháng 11, Đại Tông thấy Thổ Phồn đã đến rất gần, lại không thấy có viện binh đến, bèn quyết định trốn khỏi Trường An, đến Thiểm Châu. Một số thân vương triều Đường, dẫn đầu là Lý Củng (con của Đường Huyền Tông) định rước Thổ Phồn vào kinh. Quách Tử Nghi đem binh về kinh, bắt được các thân vương mưu phản, giao đến cho Đại Tông. Đại Tông ép Phong vương Lý Củng phải tự sát..
Cuối năm đó, Thổ Phồn tiến vào Trường An. Tướng Phiên Mã Trọng Anh ban lệnh lập cháu đời thứ năm của Đường Cao Tông, cháu nội Bân vương Lý Thủ Lễ là Quảng Vũ vương Lý Thừa Hoành làm hoàng đế. Quân Thổ Phồn vơ vét hết của cải trong phủ khố và cướp bóc của dân, khiến lòng người oán hận.
Đại Tông phong Quách Tử Nghi làm Phó nguyên soái Quan Nội, hợp quân ở Thương châu. Các Tiết độ sứ cũng nhanh chóng đưa quân đến cứu giá. Tử Nghi cho tiến quân từ Lam Điền đến Trường An, rồi dùng kế nghi binh, phô trương thanh thế khiến Thổ Phồn hoảng sợ. Sau hơn 10 ngày đóng ở Trường An, Thổ Phồn cho lui quân vào ngày 30 tháng 11, tuy nhiên các châu ở vùng Kiếm Nam rơi vào tay Thổ Phồn, nhà Đường không giành lại được. Sau việc này, Đại Tông trị tội dối vua của tể tướng Trình Nguyên Chấn, tước hết quan tước và đuổi khỏi triều đình; còn ngụy hoàng đế Lý Thừa Hoành bị đày đến Hoa châu. Từ đó, quyền lực trong triều rơi vào tay tể tướng Nguyên Tái cùng hoạn quan Ngư Triều Ân.
Chú thích

↑  Sách phủ Nguyên Quy
↑  Đường thư, quyển 10 Lưu trữ 2008-06-21 tại Wayback Machine chép là ngày 9 tháng 1 năm 727, nhưng có vài điểm bất hợp lý.
↑  Đường thư, quyển 11 Lưu trữ 2008-09-22 tại Wayback Machine.
↑  Cựu Đường thư ghi rằng là ngày 9 tháng 1 năm 727, tuy nhiên có nhiều điểm không thỏa
↑  Trước đó hai vị Hoàng đế là Đường Trung Tông và Đường Duệ Tông đều ở ngôi hai lần không liên tục
↑  Cựu Đường thư, quyển 11, Bản kỉ 11
↑  Cựu Đường thư, quyển 77, liệt truyện quyển 2
↑  Cựu Đường thư, quyển 107, liệt truyện 57
↑  Tư trị thông giám, quyển 214
↑  Nay là thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc
1 2  Tư trị thông giám, quyển 218
↑  Tân Đường thư, quyển 6, liệt truyện 6
↑  Cựu Đường thư, quyển 116, liệt truyện 56
↑  Tân Đường thư, quyển 6, Bản kỉ 6
↑  Tư trị thông giám, quyển 220
↑  Tư trị thông giám, quyển 222
↑  Cựu Đường thư, quyển 116
↑  Tư trị thông giám, quyển 222
↑  Kim 2011a, tr. 349.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFKim2011a (trợ giúp)
↑  Tân Đường thư, quyển 225
↑  Cựu Đường thư, quyển 142
↑  Tư trị thông giám, quyển 223
↑  Cựu Đường thư, quyển 107
↑  Tân Đường thư, quyển 76
↑  Vận Thành, Sơn Tây, Trung Quốc hiện nay
↑  Tân Đường thư, quyển 224
↑  Huyện Càn, Thiểm Tây, Trung Quốc hiện nay
↑  Tân Đường thư, quyển 137
↑  Sơn Tây, Trung Quốc hiện nay
↑  Tư trị thông giám, quyển 224
↑  Nay thuộc Bắc Kinh, Trung Quốc
1 2  Tư trị thông giám, quyển 224
↑  Cựu Đường thư, quyển 200
↑  An Dương, Hà Nam ngày nay
↑  Tư trị thông giám, quyển 224
↑  Tân Đường thư, quyển 111
↑  Hàm Đan, Hà Bắc hiện nay
↑  Trị sở nay thuộc Changzhi, Sơn Tây, Trung Quốc
↑  Khai Phong, Hà Nam, Trung Quốc hiện nay
↑  Tương Phàn, Hồ Bắc hiện nay
↑  Tân Đường thư, quyển 153
1 2  Tư trị thông giám, quyển 225
↑  Cuối cùng Nguyên Tái chọn cách chết nhanh bằng cách trực tiếp hành quyết, cả nhà ông ta đều bị giết, mộ phần tổ tiên bị xới lên
↑  Tân Đường thư, quyển 7
↑  舊唐書/卷52: 代宗崔妃，博陵安平人。父峋，秘書少監。母楊氏，韓國夫人。天寶中，楊貴妃寵倖，即妃之姨母也。時韓國、虢國之寵，冠于戚里。時代宗為廣平王，故玄宗選韓國之女，嬪于廣平邸，禮儀甚盛。生召王偲。初，妃挾母氏之勢，性頗妒悍，及西京陷賊，母黨皆誅，妃從王至靈武，恩顧漸薄，達京而薨。
↑  《册广平郡王崔妃文》:维天宝五载，岁次景戌，四月癸未朔十六日戊戌，皇帝若曰：於戏！朱邸传封，爰求嘉耦，琼笄作合，必择华宗。咨尔太子宫门郎崔珣长女，胄自轩冕，训承图记，柔闲内正，淑问外宣。既连荣於姻戚，且袭吉於龟筮，是用命尔为广平郡王妃。今遗使光禄大夫行门下侍郎陈希烈持节礼册。尔其虔奉仪则，祗膺典礼，克昌祚允，永固宗祧。可不慎欤？
↑  Tân Đường thư, quyển 83, liệt truyện quyển 8
Aspidostemon trianthera

| Aspidostemon trianthera> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliidae
Bộ (ordo): Laurales
Họ (familia): Lauraceae
Chi (genus): Aspidostemon
Loài (species): A. trianthera
Danh pháp hai phần
Aspidostemon trianthera (Kosterm.) Rohwer, 1987 
Danh pháp đồng nghĩa
 Cryptocarya trianthera Kosterm., 1957
Aspidostemon trianthera là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được André Joseph Guillaume Henri Kostermans miêu tả khoa học đầu tiên năm 1957 dưới danh pháp Cryptocarya trianthera. Năm 1987, Rohwer J. G. & Richter H.G. chuyển nó sang chi Aspidostemon.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Aspidostemon trianthera”. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013.
↑  Rohwer J. G. & Richter H.G. 1987. Botanische Jahrbücher für Systematik, Pflanzengeschichte und Pflanzengeographie 109(1): 71.
Corticarina upembae

| Corticarina upembae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Latridiidae
Chi (genus): Corticarina
Loài (species): C. upembae
Danh pháp hai phần
Corticarina upembae Dajoz, 1970 
Corticarina upembae là một loài bọ cánh cứng trong họ Latridiidae. Loài này được Dajoz miêu tả khoa học năm 1970.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Akkonak, Muş

| Akkonak |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
AkkonakVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Muş
Thành phố: Muş
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 815 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Akkonak là một xã thuộc thành phố Muş, tỉnh Muş, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 815 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Muş”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
The Shepherd: Border Patrol

| The Shepherd: Border Patrol  |
| --- | --- |
Bìa DVD của phim.
Đạo diễn: Isaac Florentine
Tác giả: Cade Courtley Joe Gayton
Sản xuất: Moshe Diamont Gilbert Dumontet
Diễn viên: Jean-Claude Van Damme Stephen Lord Scott Adkins Gary McDonald Natalie J. Robb Dan Davies Todd Jensen Bianca Bree
Quay phim: Douglas Milsome
Dựng phim: Irit Raz
Âm nhạc: Mark Sayfritz
Hãng sản xuất: Stage 6 Films  
Phát hành: Sony Pictures Home Entertainment
Công chiếu: 4 tháng 3 năm 2008
Thời lượng: 95 phút
Quốc gia:  Mỹ
Ngôn ngữ: Tiếng Anh Tiếng Tây Ban Nha
Kinh phí: 13 triệu USD
The Shepherd: Border Patrol (tựa trong tiếng Việt: Đấng chăn chiên: Cảnh biên hay Đặc vụ hành động) là một bộ phim hình sự, hành động võ thuật năm 2008 của Mỹ do đạo diễn Isaac Florentine thực hiện. Dàn diễn viên trong phim gồm có Jean-Claude Van Damme, Stephen Lord, Scott Adkins, Gary McDonald, Natalie J. Robb và Bianca Bree (con gái thật sự ngoài đời của Van Damme).
Nội dung

Một người cảnh sát giỏi tên Jack Robideaux từ New Orleans được cử đến Columbus, New Mexico để hỗ trợ lực lượng cảnh sát vùng này truy bắt bọn tội phạm chuyên vượt biên buôn ma túy. Tổ chức buôn ma túy khét tiếng nhất là tổ chức của Benjamin Meyers và Karp (tên vệ sĩ của Meyers) cầm đầu, trước đây hai gã này từng là lính trong quân đội Mỹ, nhưng sau đó giải ngũ để đi làm chuyện phạm pháp. Nữ cảnh sát Ramona Garcia cho Jack biết đầy đủ thông tin về Meyers, hằng ngày Jack và người cộng sự Billy Pawnell được lệnh đi tuần tra biên giới.
Meyers có kế hoạch vận chuyển ma túy từ México qua Mỹ là giao cho mỗi thanh niên Mexico 1 kg ma túy rồi bắt họ vượt biên đi giao hàng, hắn còn cài chất nổ C-4 vào người các thanh niên này, nếu cảnh sát nào can thiệp sẽ bị nổ tung. Có lần Jack và Pawnell bắt được một thanh niên Mexico, cả hai đã chạy ra xa trước khi C-4 trên người thanh niên đó phát nổ. Meyers và Karp dự định qua Mỹ giao hàng, chúng cải trang thành cha xứ rồi lên xe buýt khởi hành, chúng rất khôn ngoan khi dẫn vài người cha xứ thật đi theo để có thể bắt họ làm con tin lúc đụng độ cảnh sát.
Trên đường xe buýt của Meyers đang đi thì bị cảnh sát phát hiện, Meyers và Karp kêu thuộc hạ lấy súng ra bắn nhau với cảnh sát, chúng cho xe quay lại Mexico. Jack và Pawnell quyết tâm lái xe đuổi theo xe buýt của Meyers, cả hai vượt qua đường biên giới. Đến khu chợ Mexico, xe buýt của Meyers dừng lại, bọn thuộc hạ bắn chặn cảnh sát để Meyers và Karp bỏ chạy. Jack lên xe buýt rồi giết hết bọn thuộc hạ, cứu mạng được những người cha xứ thật. Cảnh sát trưởng ở đây là tay chân của Meyers, ông ta ra lệnh bắt Jack đi. Jack bị đưa vào nhà tù Mexico, bọn cai ngục buộc anh ta phải đấu tay đôi với tên tù nhân khác, kết quả là Jack đánh bại tên tù nhân đó. Meyers cho người đưa Jack về dinh thự của hắn, Jack nhận ra Ramona Garcia và ông chú Emile của cô ta cũng đang bị Meyers bắt đến đây, điều đặc biệt là Pawnell đang làm việc cho Meyers. Meyers giết Emile để thẩm vấn Jack tại sao lại cố truy đuổi hắn.
Jack kể rằng vài tháng trước con gái anh bị một bọn buôn ma túy sát hại, cô bé qua đời khi mới 16 tuổi, sau này Jack thề sẽ truy đuổi bất cứ tổ chức buôn ma túy nào anh ta tìm được để trả thù cho con gái. Meyers bảo Pawnell thủ tiêu Jack và Garcia, tuy nhiên hai người này giết Pawnell ngay dưới nhà kho. Jack đi tìm Meyers, còn Garcia đi gọi cảnh sát hỗ trợ. Một lát sau, cảnh sát đến nơi, họ đấu súng với bọn thuộc hạ của Meyers. Jack chạm trán Karp, cả hai đánh nhau ác liệt, cuối cùng Karp bị Jack đánh chết. Meyers xuất hiện, hắn rút súng định giết Jack, nhưng Jack nhanh tay ném chất nổ vào người Meyers khiến hắn nổ tan xác. Sau ngày hôm đó, thuộc hạ của Meyers đều bị bắt, tổ chức buôn ma túy của hắn cũng tan rã. Garcia khuyên Jack nên trở về New Orleans với vợ anh ta.
Diễn viên

Jean-Claude Van Damme vai Jack Robideaux
Stephen Lord vai Benjamin Meyers
Scott Adkins vai Karp
Natalie J. Robb vai Ramona Garcia
Gary McDonald vai Billy Pawnell
Dan Davies vai Emile
Todd Jensen vai Wray
Andrée Bernard vai Lexxi
Juliana Doncheva vai Eva Pawnell
Bianca Bree vai Kassie Robideaux
Daniel Perrone vai Felix Nestor
Luis Algar vai Benito Ortiz
Miles Anderson vai Arthur Pennington
Dian Hristov vai Stanton
Sava Dragunchev vai Flaco
Fidana Dimitrova vai Oslem
Sản xuất

Bộ phim The Shepherd: Border Patrol được bấm máy ở Bulgaria và New Mexico trong vòng 47 ngày từ ngày 6 tháng 2 đến ngày 25 tháng 3, năm 2007.
Copa Libertadores 2020

| Copa CONMEBOL Libertadores 2020 |
| --- | --- |
Maracanã tại Rio de Janeiro là nơi diễn ra trận chung kết
Chi tiết giải đấu
Thời gian: 21 tháng 1 – tháng 1 năm 2021
Số đội: 47 (từ 10 hiệp hội)
Thống kê giải đấu
Số trận đấu: 23
Số bàn thắng: 51 (2,22 bàn/trận)
Vua phá lưới:  Fidel Martínez (5 goals)
← 2019 2021 →  Cập nhật thống kê tính đến 18 tháng 2 năm 2020.
Copa CONMEBOL Libertadores 2020 là giải đấu lần thứ 61 của CONMEBOL Libertadores (hay còn gọi là Copa Libertadores) dành cho các câu lạc bộ bóng đá hàng đầu Nam Mỹ được tổ chức bởi CONMEBOL.
Ngày 17 tháng 10 năm 2019, CONMEBOL công bố trận chung kết sẽ được tổ chức tại Maracanã ở Rio de Janeiro, Brazil diễn ra vào ngày 21 tháng 11 năm 2020. Đội vô địch Copa Libertadores 2020 sẽ đủ điều kiện tham dự Giải vô địch bóng đá thế giới các câu lạc bộ 2020 tại Qatar, đồng thời đối đầu với đội vô địch Copa Sudamericana 2020 giành cúp Recopa Sudamericana 2021. Đội vô địch cũng sẽ đặc cách bước vào vòng bảng Copa Libertadores 2021 mà không phải đá vòng sơ loại.
Vào tháng 3 năm 2018, chủ tịch Liga MX là Enrique Bonilla nói rằng, Liga MX và Major League Soccer (MLS) đã sẵn sàng bắt đầu các cuộc đàm phán để các đội Mexico tham dự trở lại và các đội thi đấu ở MLS tới từ Canada và Hoa Kỳ tham gia nếu họ đồng ý với các điều khoản mà các quan chức CONMEBOL đưa ra. Các đội tới từ Mexico đã rút khỏi Copa Libertadores kể từ năm 2017, nhưng có thể trở lại trong tương lai nếu vấn đề xung đột lịch trình tổ chức có thể được giải quyết.
Vào ngày 21 tháng 5 năm 2019, CONMEBOL thông báo rằng các câu lạc bộ phải vượt qua một số yêu cầu về điều kiện để tham dự Copa Libertadores và Copa Sudamericana 2020. Một trong những yêu cầu ban đầu là các đội phải thi đấu trong giải đấu cao nhất của hiệp hội thành viên, nhưng điều này đã bị xóa bỏ sau khi nhiều hiệp hội tuyên bố rằng họ sẽ không điều chỉnh các quy định của giải đấu vòng loại cho Copa Libertadores và Copa Sudamericana 2020.
Giải đấu đã bị hoãn sau lượt trận thứ 2 vòng bảng Copa Libertadores do đại dịch Covid-19 và sẽ trở lại vào ngày 15 tháng 9 năm 2020 trận chung kết Copa Libertadores sẽ được diễn ra vào cuối tháng 1 năm 2021.
Đương kim vô địch của giải đấu hiện là Flamengo,nhưng họ đã đánh bại racing ở vòng 1/8 đội
Baphia mambillensis

| Baphia mambillensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Baphia
Loài (species): B. mambillensis
Danh pháp hai phần
Baphia mambillensis Soladoye 
Baphia mambillensis là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Soladoye miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Baphia mambillensis”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Berenguela của Navarra

| Berenguela của Navarra Berenguela de Navarra |
| --- | --- |

Vương hậu Anh
Tại vị: 12 tháng 5 năm 1191 – 6 tháng 4 năm 1199
Đăng quang: 12 tháng 5 năm 1191
Tiền nhiệm: Aliénor xứ Aquitaine
Kế nhiệm: Isabelle I xứ Angoulême
Thông tin chung
Sinh: k. 1165–1170
Mất: (1230-12-23)23 tháng 12 năm 1230 (59–65 tuổi)
Phối ngẫu: Richard I của Anh (cưới 1191⁠–⁠1199) 
Vương tộc: Nhà Jimena
Thân phụ: Sancho VI của Navarra 
Thân mẫu: Sancha của Castilla 
Berenguela của Navarra (tiếng Tây Ban Nha: Berenguela de Navarra; tiếng Basque: Berengela Nafarroakoa; tiếng Pháp: Bérengère de Navarre; k. 1165–1170 – 23 tháng 12 năm 1230) là vương hậu của Anh với tư cách là vợ của Richard I của Anh. Bà là con gái lớn của Sancho VI của Navarra và Sancha xứ Castilla. Như trường hợp của nhiều vương hậu Anh thời Trung Cổ, có khá ít thông tin về cuộc đời của bà.
Những năm đầu

Năm 1185, Berenguela được cha trao cho thái ấp của Monreal. Aliénor xứ Aquitaine xúc tiến việc đính hôn của Berenguela với con trai bà, Richard Sư tử tâm. Liên minh với Navarra có nghĩa là bảo vệ biên giới phía nam của Công quốc Aquitaine của Aliénor, và giúp tạo ra mối quan hệ tốt hơn với nước láng giềng Castilla có Vương hậu là Eleanor, em gái của Richard. Ngoài ra, Navarra đã đồng hóa văn hóa hát rong của Aquitaine và danh tiếng của Berenguela là không thể thay đổi.
Năm 1190, Aliénor gặp Sancho ở Pamplona và ông tổ chức một bữa tiệc trong Cung điện Hoàng gia Olite để vinh danh bà.
Trở thành Góa phụ Vương hậu

Berengaria chưa bao giờ đến thăm nước Anh trong suốt cuộc đời của Vua Richard. Trong suốt cuộc hôn nhân của họ, Richard đã ở Anh chưa đầy sáu tháng. Tuy nhiên, có bằng chứng cho thấy bà có thể đã làm như vậy trong những năm sau khi ông qua đời. Bà được cho là đã có mặt trong buổi di chuyển hài cốt của Thánh Thomas Becket tại Canterbury vào năm 1220. Mô tả truyền thống về bà là "vương hậu Anh duy nhất không bao giờ đặt chân đến đất nước này" vẫn đúng vì bà đã không đến thăm nước Anh trong thời gian bà làm phối ngẫu của Richard. Bà chắc chắn đã cử sứ giả đến Anh nhiều lần, chủ yếu để hỏi về khoản tiền trợ cấp mà bà sẽ nhận được với tư cách là góa phụ của Richard, mà Vua John không trả được. Mặc dù Vương hậu Eleanor đã can thiệp và Giáo hoàng Innôcentê III đe dọa ông bằng một sắc lệnh nếu John không trả cho Berenguela những gì đến hạn, Vua John vẫn nợ bà hơn 4000 bảng Anh khi ông qua đời. Tuy nhiên, dưới thời trị vì của con trai ông là Henry III của Anh, các khoản thanh toán liên quan đến bà đã được thực hiện đầy đủ.
Berenguela cuối cùng định cư ở Le Mans, một trong những tài sản của bà. Bà là ân nhân của Tu viện L'Épau ở Le Mans. Cuối đời, bà bước vào cuộc sống bình thường và được chôn cất trong tu viện. Năm 1240, Đức Tổng Giám mục Rodrigo Jimenez de Rada của Toledo viết về Berengaria rằng bà đã sống, "như một góa phụ đáng ca ngợi nhất và ở lại phần lớn thời gian ở thành phố Le Mans, nơi bà nắm giữ như một phần của hôn nhân của mình, hiến thân để bố thí, cầu nguyện và làm việc thiện, làm gương cho tất cả phụ nữ khiết tịnh và tôn giáo và trong cùng một thành phố, bà ấy đã đến cuối những ngày của đời mình bằng một cái chết hạnh phúc." Một bộ xương được cho là của bà đã được phát hiện lại vào năm 1960 trong quá trình trùng tu tu viện. Những bộ hài cốt này được bảo quản bên dưới hình nộm bằng đá của nữ hoàng, hiện được tìm thấy trong nhà chương của tu viện.
Ý nghĩa lịch sử

Nhà sử học Ann Trindade nói về Berenguela rằng bà "được nhớ đến như một ân nhân của một số ... giáo đoàn và tổ chức tôn giáo và được coi là một hình mẫu của lòng mộ đạo."  Cô cũng nói rằng "Cuộc sống của Berenguela minh họa rất rõ ràng những ràng buộc mà phụ nữ thời trung cổ, ngay cả những người thuộc tầng lớp quý tộc, họ bị ép buộc phải sống." Những cuộc đấu tranh của Berenguela là một ví dụ điển hình về những gì nhiều phụ nữ phải đối mặt trong thế kỷ 13, và “những năm tháng góa bụa đó, trên cơ sở ghi chép, đã cho thấy một người phụ nữ can đảm mạnh mẽ, độc lập, đơn độc, chiến đấu với những hoàn cảnh kinh tế và chính trị khó khăn, quan tâm đến những cạm bẫy của sự tồn tại trong tòa án, được duy trì bởi đức tin của cô ấy vào Cơ đốc giáo và lòng trung thành của bà ấy với Tòa thánh Peter, không ngại khẳng định quyền của mình trước những kẻ thù hùng mạnh, cả giáo dân và giáo sĩ. "
Trong tiểu thuyết

Tiểu thuyết về Berenguela bao gồm:
Propinquity bởi John Macgregor
The Heart Of The Lion bởi Jean Plaidy
Willow Maid bởi Maureen Peters
My Lord Brother the Lionheart bởi Molly Costain Haycraft
The Lute Player bởi Norah Lofts
Standard of Honor bởi Jack Whyte
The Talisman bởi Sir Walter Scott
Winning His Spurs bởi G. A. Henty
Valentina bởi Fern Michaels
The Queen's Witch bởi Cecelia Holland
Lionheart bởi Sharon Kay Penman
The Passionate Brood bởi Margaret Campbell Barnes
The Boy Knight bởi G.A. Henty
Queen Without a Country bởi Rachel Bard
Shield of Three Lions bởi Pamela Kaufman
Banners of Gold bởi Pamela Kaufman
Lord of the Flies bởi William Golding
The Autumn Throne bởi Elizabeth Chadwick
Trên sân khấu

Holy Warriors bởi David Eldridge, được nhắc lại tại Shakespeare's Globe vào tháng 7 và tháng 8 năm 2014.
Chú thích

↑  Hilton, Lisa (2008). Queens Consort, England's Medieval Queens. Great Britain: Weidenfeld & Nichelson. tr. 142. ISBN 978-0-7538-2611-9.
↑  Weir, Alison (1999). Eleanor of Aquitaine, a Life. London: Jonathan Cape. tr. 258. ISBN 0-345-40540-4.
↑  Weir, Alison (1999). Eleanor of Aquitaine, a Life. London: Jonathan Cape. tr. 260. ISBN 0-345-40540-4.
↑  Louise J. Wilkinson (12 tháng 10 năm 2020). “'Is Still Not the Blood of the Blessed Martyr Thomas Fully Avenged?' Thomas Becket's Cult at Canterbury under Henry III and Edward I”. The Historical Association. Truy cập ngày 29 tháng 4 năm 2021.
↑  Trindade, Anne (1999). Berengaria: In Search of Richard the Lionheart's Queen. Dublin, Ireland: Four Courts Press. ISBN 1-85182-434-0.
↑  Trindade, Anne (1999). Berengaria: In Search of Richard the Lionheart's Queen. Dublin, Ireland: Four Courts Press. tr. 140.
1 2  Trindade, Anne (1999). Berengaria: In Search of Richard the Lionheart's Queen. Dublin, Ireland: Four Courts Press. tr. 23.
Nguồn tài liệu

| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Berenguela của Navarra.
Ann Trindade (1999). Berengaria: In Search of Richard's Queen. ISBN 1-85182-434-0. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 7 tháng 3 năm 2014.
Hunt, William (1885). “Berengaria” .  Trong Leslie Stephen (biên tập). Dictionary of National Biography. 4. Luân Đôn: Smith, Elder & Co.
Mitchell, Mairin (1986). Berengaria: Enigmatic Queen of England. East Sussex: A. Wright. ISBN 978-0951181508.
Link liên kết

Women's Biography: Berengaria of Navarre, queen of England, chứa một số chữ cái đến và đi từ Berengaria.
Berengaria, princess of Navarre
| x t Phối ngẫu nước Anh |
| --- | --- |
 Ælfgifu xứ Shaftesbury  Æthelflæd xứ Damerham  Ælfgifu  Ælfthryth  Ælfgifu xứ York  Emma xứ Normandie  Sigrid Kiêu kỳ/Świętosława  Ealdgyth  Edith xứ Wessex  Ealdgyth  Mathilde xứ Vlaanderen  Matilda của Scotland  Adelheid xứ Leuven  Mathilde I xứ Boulogne  Geoffroy V xứ Anjou  Aliénor xứ Aquitaine  Marguerite của Pháp  Berenguela của Navarra  Isabelle I xứ Angoulême  Blanca của Castilla  Éléonore xứ Provence  Leonor của Castilla  Marguerite của Pháp  Isabelle của Pháp và Navarra  Philippa xứ Hainault  Anna của Bohemia  Isabelle của Pháp  Juana của Navarra  Catherine của Pháp  Marguerite xứ Anjou  Elizabeth Woodville  Anne Neville  Elizabeth xứ York  Catalina của Aragón  Anne Boleyn  Jane Seymour  Anna xứ Kleve  Catherine Howard  Catherine Parr  Guildford Dudley  Felipe II của Tây Ban Nha  Anna của Đan Mạch  Henriette Marie của Pháp  Catarina Henriqueta của Bồ Đào Nha  Maria xứ Modena  Jørgen của Đan Mạch 
Vợ hoặc chồng của những người cai trị có tranh cãi được viết in nghiêng