stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Little Miss Sunshine
Nhân vật

Olive Hoover (Abigail Breslin): Cô bé 7 tuổi bụng phệ, cận và hơi lùn nhưng luôn ước mơ trở thành hoa hậu. Sở thích của Olive là xem đi xem lại đoạn công bố kết quả của cuộc thi hoa hậu và tập luyện phần thi tài năng với ông nội Edwin.
Richard Hoover (Greg Kinnear): Bố của Olive, người luôn bị ám ảnh với bài giảng "9 bước để thành công" cùng triết lý "trên đời chỉ có hai loại người, kẻ thắng và người thua". Richard bị cả nhà ngán ngẩm vì luôn mang những bài giảng (vốn có rất ít người theo dõi) của ông về nói bất cứ lúc nào, kể cả trong giờ ăn của gia đình.
Sheryl Hoover (Toni Collette): Mẹ của Olive, người luôn phải chịu căng thẳng từ áp lực công việc, nỗi lo cho ông anh trai tự tử không thành cùng đủ mọi rắc rối khác nảy sinh từ gia đình.
Dwayne (Paul Dano): Con riêng của Sheryl từ cuộc hôn nhân đầu tiên (họ của cậu không được nhắc tới trong phim). Dwayne là một cậu học sinh cấp III bị ám ảnh với những tư tưởng triết học của Nietzsche cùng ước mơ phải trở thành phi công lái thử. Cậu quyết tâm tới mức tập luyện thể lực suốt ngày và thề im lặng cho tới khi thực hiện được ước mơ của mình.
Edwin Hoover (Alan Arkin): Ông nội của Olive, một ông già "tay chơi" bị đuổi khỏi viện dưỡng lão vì hít ma túy. Sở thích của ông là những thú vui thác loạn của tuổi trẻ và ông luôn khuyên Dwayne phải "tận dụng" những thú vui này, trừ ma túy, mà theo ông là không thể bỏ lỡ.
Frank (Steve Carell): Anh trai của Sheryl, một học giả tự nhận mình là chuyên gia số một nước Mỹ về Marcel Proust. Frank là một người đồng tính và những thất bại trong công việc cũng như chuyện tình cảm khiến ông tìm cách tự tử nhưng không thành. Để tránh việc tự tử tiếp tục xảy ra, Sheryl phải sắp xếp cho Frank ở cùng với Dwayne, vốn là người có triết lý sống khác hẳn ông.
Sản xuất > Kịch bản

Little Miss Sunshine là kịch bản phim truyện đầu tay của Michael Arndt. Kịch bản ban đầu của Arndt là về một chuyến hành trình dọc bờ biển miền Đông nước Mỹ từ Maryland tới Florida, tuy nhiên sau đó do kinh phí có hạn nên chuyến đi chỉ giới hạn từ New Mexico tới California. Bản nháp đầu tiên của kịch bản Little Miss Sunshine được Arndt viết chỉ trong 3 ngày từ 23 đến 26 tháng 5 năm 2000. Sau khi hoàn thành ông đưa tác phẩm của mình cho hai nhà sản xuất Ron Yerxa và Albert Berger để tìm một đạo diễn thích hợp. Người đó là cặp đạo diễn Jonathan Dayton và Valerie Faris, các đạo diễn đã làm việc chung với Yerxa và Berger trong bộ phim Election (1999). Năm 2001 khi nhận được kịch bản Little Miss Sunshine, Dayton và Faris đã tuyên bố: "Kịch bản rất giàu cảm xúc. Dường như nó được viết cho chúng tôi vậy.".
Ngày 21 tháng 12 năm 2001 Marc Turtletaub (một trong 5 nhà sản xuất sau này của Little Miss Sunshine) chính thức mua lại kịch bản của Arndt với giá 150.000 USD. Kịch bản sau đó được giới thiệu cho một số hãng phim và chỉ có duy nhất USA Films quan tâm nhưng với điều kiện phải chuyển bối cảnh phim sang Canada. Yêu cầu tiếp theo của hãng phim là kịch bản phải tập trung hơn vào nhân vật Richard Hoover, điều này không được Arndt chấp nhận và kết quả là ông bị sa thải để nhường chỗ cho một biên kịch mới. Năm 2002 USA Films được sáp nhập và đổi tên thành Focus Features, Arndt được mời lại vào dự án để viết lại kịch bản thế chỗ cho biên kịch mới của Little Miss Sunshine vốn cũng phải rời công việc. Tuy nhiên đến tháng 8 năm 2004 thì dự án Little Miss Sunshine bị Focus Features từ bỏ, Marc Turtletaub phải bỏ ra 400.000 USD để mua lại bản quyền của phim cộng thêm chi phí sản xuất. Lần này đích thân Turtletaub bỏ 8 triệu USD để bộ phim có thể tiến hành quay sau gần 4 năm chờ đợi tiền sản xuất.
Sản xuất > Diễn viên

Các diễn viên cho Little Miss Sunshine được đích thân cặp đạo diễn Dayton và Faris tuyển chọn cùng sự hỗ trợ của hai người phụ trách casting là Kim Davis và Justine Baddely (vốn từng làm việc cùng cặp đạo diễn này trong nhiều video clip ca nhạc trước đó). Greg Kinnear được Dayton và Faris chọn ngay vào vai Richard Hoover trong khi Toni Collette chỉ được nhắm cho vai Sheryl Hoover sau khi hai đạo diễn đã thử một vài diễn viên nữ khác. Vai cô bé Olive được giao cho Abigail Breslin sau một cuộc tuyển chọn trong phạm vi các nước nói tiếng Anh, khi được chọn Breslin mới lên 6 và chỉ có một vai nhỏ trong Signs (2002). Hai năm trước khi quá trình sản xuất bắt đầu, Paul Dano được chọn cho vai Dwayne và để chuẩn bị cho vai diễn thì Dano đã thực sự im lặng trong vài ngày trước khi quay. Vai ông già Edwin được giao cho Alan Arkin, dù ban đầu diễn viên này bị coi là "quá trẻ" so với nhân vật.
Vai chính cuối cùng, Frank, được dự định dành cho diễn viên hài nổi tiếng Bill Murray và sau đó là Robin Williams nhưng cuối cùng chỉ vài tháng trước khi quá trình quay bắt đầu lại được Dayton và Faris trao cho Steve Carell, một diễn viên khi đó gần như vô danh ở Hollywood. Hai đạo diễn sau này đã thuật lại: "Khi chúng tôi gặp Steve Carell, chúng tôi không biết là anh ta có thể hoàn thành vai diễn được không nếu so với những gì anh ta đã đóng. Tuy nhiên sau cuộc nói chuyện với Carell về nhân vật Frank, về tinh thần chung của phim và cách chúng tôi tiếp cận nó, thì chúng tôi nhận ra rằng anh ta chính là diễn viên bộ phim cần". Do Carell khi được chọn vào vai Frank mới chỉ được biết đến trên truyền hình và gần như vô danh ở Hollywood, các nhà sản xuất của Little Miss Sunshine đã lo ngại rằng anh không có đủ kinh nghiệm diễn xuất và quan trọng hơn là không tạo được danh tiếng cho bộ phim (nếu so với các ngôi sao đã thành danh như Murray hay Williams). Nhưng cuối cùng thì giữa quá trình quay phim (mùa hè năm 2005) và thời gian công chiếu chính thức (tháng 8 năm 2006), Carell đã kịp gây tiếng vang lớn sau bộ phim hài ăn khách The 40-Year-Old Virgin cùng vai Michael Scott trong loạt chương trình nổi tiếng The Office và trở thành "ngôi sao" thực sự kéo khán giả tới rạp xem Little Miss Sunshine.
Sản xuất > Quay phim

Bộ phim được quay trong khoảng hơn một tháng vào hè năm 2005 trên địa bàn bang Arizona và Nam California. Quá trình hậu sản xuất được hoàn thành chỉ 4 ngày trước khi nó được công chiếu lần đầu tại Liên hoan phim Sundance.
Việc quay các trích đoạn trong xe khiến các diễn viên nhiều khi phải ở trong xe từ 3 đến 4 tiếng mỗi ngày dưới tiết trời nóng nực của mùa hè miền Tây Nam nước Mỹ. Các cảnh quay với chiếc VW bus cũ kỹ sơn vàng được thực hiện với 5 chiếc VW khác nhau, mỗi chiếc được sửa đổi để phù hợp với các cảnh quay và kỹ thuật quay khác nhau. Với các cảnh quay bên trong xe, người phụ trách quay phim sử dụng một máy quay gia đình để thử với nhiều góc độ khác nhau trước khi chọn ra vị trí quay tốt nhất. Những rắc rối xảy ra với chiếc xe cũ kỹ này (hỏng cần số, tắc còi, long cửa) được lấy từ chính kinh nghiệm thủa nhỏ của biên kịch Arndt sau khi phải trải qua một chuyến hành trình tương tự trong phim. Các pha đẩy xe sau đó từng người vừa chạy vừa nhảy vào trong chiếc VW được giám sát bởi một chuyên gia phụ trách pha mạo hiểm để đảm bảo sự an toàn cho các diễn viên, thậm chí diễn viên Greg Kinnear sau này trong một cuộc phỏng vấn còn đùa rằng đây là bộ phim "nguy hiểm nhất" mà anh từng tham gia.
Với các cảnh phim trong đó nhân vật Edwin của Alan Arkin chửi tục và ăn nói văng mạng, diễn viên nhí Breslin đều được cho đeo tai nghe để tránh cho em phải nghe các câu thoại đó, mãi sau khi phim được công chiếu Breslin mới biết bạn diễn của mình đã nói gì.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Cho tận đến khi cuộc thi hoa hậu nhí diễn ra, thì điều cực kỳ quan trọng với chúng tôi là làm sao cho bộ phim không nói về những cuộc thi như thế. Bộ phim nói về việc bạn bị cảm thấy lạc lõng, về việc bạn không biết rằng mình phải làm thế nào để kết thúc nó… | ” |
—Jonathan Dayton, đạo diễn
Ngoại trừ Abigail Breslin, tất cả các nhân vật thí sinh trong cuộc thi hoa hậu nhí đều được giao cho những cô bé đã thực sự là thí sinh trong các cuộc thi hoa hậu nhí ngoài đời. Các cô bé được chỉ đạo hóa trang và diễn xuất hệt như những gì các em đã thực hiện trong các cuộc thi ngoài đời. Còn bản thân các đạo diễn để lấy kinh nghiệm cho việc quay các cảnh phim này đã tham dự một cuộc thi sắc đẹp thực sự của trẻ em cùng với một cố vấn. Tuy nhiên thì sau khi phim hoàn thành, mẹ của một thí sinh trong phim đã nói rằng Little Miss Sunshine hơi cường điệu quá trình chuẩn bị của các thí sinh nhí: "Phần lớn các thí sinh không thực sự chuẩn bị quá kỹ lưỡng đến mức cạo lông chân, phun thuốc giả da nâu hay trang điểm đậm đà như vậy"
Ban đầu bối cảnh cuộc thi dự định được Focus Features chuyển đến Canada nhưng các nhà sản xuất đã phản đối vì cho rằng chi phí làm phim sẽ bị đội lên nhiều do phải chi trả tiền ăn ở cho thí sinh và gia đình các bé, cuối cùng thì các cảnh quay của cuộc thi được thực hiện ở một khách sạn gần Santa Monica. Để tạo hình mũm mĩm và bụng phệ cho nhân vật Olive, Breslin đã phải mặc quần áo độn trong suốt quá trình quay phim. Breslin cũng phải trải qua hai tuần học nhảy thực sự để chuẩn bị cho cảnh quay phần thi tài năng ở cuối phim.
Nhạc phim

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Việc lựa chọn âm nhạc thích hợp cho phim cũng rất quan trọng với chúng tôi. Chúng tôi đã hy vọng rằng có thể tìm được chúng trước khi việc quay phim diễn ra vì sau nhiều năm làm việc chúng tôi nhận ra là chính âm nhạc đã giúp cho các lựa chọn của chúng tôi trong phim. | ” |
—Jonathan Dayton, đạo diễn
Nhạc phim Little Miss Sunshine được giao cho nhà soạn nhạc Mychael Danna cùng ban nhạc DeVotchKa. Dayton và Faris, vốn từng thực hiện rất nhiều video clip ca nhạc, biết đến nhạc của DeVotchKa sau khi nghe bài hát You Love Me do ban này biểu diễn trên đài KCRW. Hai đạo diễn ấn tượng tới mức họ mua iPod cho các diễn viên của đoàn làm phim trong đó có chứa sẵn các đĩa nhạc của DeVotchKa. Cộng tác với DeVotchKa trong phần nhạc phim là nhà soạn nhạc Mychael Danna, người phụ trách sắp xếp và phối các bản nhạc có từ trước cùng các bản nhạc dành riêng cho phim. Cũng vì có nhiều bản nhạc xuất hiện từ trước nên phần âm nhạc của Little Miss Sunshine đã không đủ tiêu chuẩn đề cử cho giải Oscar. Bù lại DeVotchka được trao giải Bài hát trong phim xuất sắc nhất của Giải Satellite 2006 và được đề cử (cùng Danna) cho hạng mục nhạc phim của giải Grammy 2007.
Phần lớn các bản nhạc DeVotchKa biểu diễn cho phim được trích từ các đĩa nhạc trước đó của ban, ví dụ như How It Ends (trong phim trở thành The Winner Is), The Enemy Guns và You Love Me, cả ba đều trích từ đĩa How It Ends, ngoài ra còn có La Llorona trích từ Una Volta. Nhạc phim cũng bao gồm hai bài hát của Sufjan Stevens là No Man's Land và Chicago, Catwalkin' của Tony Tisdale và Super Freak của Rick James (bản nhạc dùng cho phần thi tài năng của Olive). Đĩa nhạc phim sau khi phát hành đã leo đến vị trí 42 trong bảng xếp hạng "Top Independent Albums" (đĩa nhạc độc lập) và 24 trong bảng xếp hạng "Top Soundtracks" (đĩa nhạc phim) trong năm 2006. Theo kịch bản của Arndt thì trong phim cũng xuất hiện bài Peach của Prince và Gimme All Your Lovin' của ZZ Top. Gordon Pogoda cũng viết hai bài hát cho phần thi hoa hậu nhí là If Cupid Had a Heart và You've Got Me Dancing (Pogoda viết cùng Barry Upton).
Phát hành

Little Miss Sunshine được công chiếu đầu tiên tại Liên hoan phim Sundance vào ngày 20 tháng 1 năm 2006. Ngay lập tức nó đã nhận được lời mua lại của một số hãng phim lớn và cuối cùng Fox Searchlight Pictures đã giành được bản quyền phát hành phim với giá 10,5 triệu USD cộng thêm 10% tổng doanh thu phát hành. Cuộc đàm phán chỉ diễn ra chưa đầy một ngày sau lễ công chiếu bộ phim và nó được coi là một trong các hợp đồng lớn nhất từng được ký tại Sundance. Ngày 25 tháng 7 năm 2006, bộ phim được Fox Searchlight Pictures chiếu ra mắt tại rạp Vineland Drive-In (Industry, California). Để quảng cáo cho phim, Fox Searchlight đã cho mời các tài xế có xe VW bus tới tham gia buổi chiếu và đã có hơn 60 chiếc VW tương tự chiếc xe trong phim tham gia buổi chiếu đầu tiên này. Trong tuần đầu phát hành phim chỉ được chiếu giới hạn ở 7 rạp và đem về doanh thu 498.796 USD. Bộ phim bắt đầu lọt vào top 10 phim ăn khách nhất ở Mỹ từ tuần công chiếu thứ 3 và đứng trong top này cho đến tuần thứ 11 với tổng số rạp chiếu 1.602 rạp. Tại các nước khác, Little Miss Sunshine thu về 5 triệu USD tại Úc, 3 triệu USD tại Đức, 4 triệu USD tại Tây Ban Nha và 6 triệu USD từ Anh, Ireland, Malta. Tính cho đến 8 tháng 7 năm 2008, Little Miss Sunshine đạt doanh thu tổng cộng 100.364.926 USD trong đó 59.891.098 USD tại thị trường Mỹ và 40.473.828 USD tại các nước khác.
Đánh giá chuyên môn

Mặc dù bản thân bộ phim không phải là hoàn thiện, nhưng còn ai đi quan tâm tới sự hoàn thiện khi họ đã được chứng kiến cuộc sống đầy màu sắc, sự gàn dở đáng tin cậy và những bất ngờ dễ thương của các hành khách trên chiếc xe đó?
—Nhà phê bình Joe Morgenstern nhận xét về bộ phim.
Bộ phim sau khi công chiếu đã nhận được đánh giá tích cực từ giới phê bình. Theo thống kê trên trang Rotten Tomatoes thì phim nhận được đánh giá tích cực 91% (trên tối đa 100%) từ 215 bài phê bình với nhận xét chung "đây là một phim cảm động, hài hước và châm biếm nhẹ nhàng". Tại trang Metacritic đánh giá của Little Miss Sunshine là 80/100 từ 36 bài phê bình. Nhà phê bình Michael Medved đã chấm Little Miss Sunshine bốn sao (thang tối đa) và nhận xét "…bộ phim hài hước sâu cay đầy lôi cuốn này là một trong những phim hay nhất năm…" và rằng cặp đạo diễn Jonathan Dayton - Valerie Faris, chính bộ phim, cùng các diễn viên Alan Arkin, Abigail Breslin và Steve Carell đều xứng đáng có được đề cử giải Oscar. Joel Siegel cũng chấm cho phim điểm 'A' (tối đa) và nhận xét "chỉ có Orson Welles sống lại mới không làm tôi cho bộ phim này vào danh sách 10 phim hay nhất năm". Claudia Puig trên tờ USA Today thì ca ngợi diễn xuất của Breslin khi cho rằng "Nếu Olive do một cô bé bất kỳ nào khác thủ vai, thì hẳn nhân vật đó không thể làm chúng ta xúc động mạnh được như vậy". Kịch bản của phim cũng được Carina Chocano của tờ Los Angeles Times đánh giá cao vì đã thoát khỏi hình mẫu của một bộ phim hài gia đình thông thường trên truyền hình nhờ những nhân vật có tính cách và các mối quan hệ được xây dựng rất kỹ lưỡng. Ruthe Stein của tờ San Francisco Chronicle thậm chí còn đánh giá đây là bộ phim hài gần như hoàn hảo và là "một minh chứng cho việc những điều kỳ diệu trong điện ảnh vẫn có thể xảy ra"
Trong các lời chê hiếm hoi dành cho phim có phê bình của Owen Gleiberman trên tờ Entertainment Weekly, ông chỉ chấm cho phim thang điểm C và cho rằng diễn xuất của dàn diễn viên không có gì đặc sắc. Jim Ridley của tờ The Village Voice thì đánh giá phim không đặc sắc và càng về cuối càng dở và rằng đây là một thất bại của liên hoan phim Sundance ("Sundance clunker").
DVD

DVD phim Little Miss Sunshine được phát hành ngày 19 tháng 12 năm 2006. Bộ đĩa kép gồm hai bản phim chuẩn màn ảnh rộng (widescreen) và chuẩn toàn màn hình (full screen), hai phần bình luận phim, bốn phần kết khác nhau và một video clip ca nhạc của DeVotchKa. Trong tuần đầu tiên phát hành doanh thu DVD phim đã đạt 19.614.299 USD, đứng thứ 6 ở Mỹ trong tuần đó. Doanh thu 16 tuần đầu tiên của DVD đạt gần 50 triệu USD.
Chú thích > Thư mục

Arndt, Michael (2007). Little Miss Sunshine: The Shooting Script. Newmarket. ISBN 1557047707.
Abigail Breslin khi nhận vai Olive mới lên 6 tuổi.
Greg Kinnear, diễn viên được giao vai ông bố gàn dở Richard Hoover.
Steve Carell khi nhận vai Frank trong phim vẫn gần như vô danh ở Hollywood.
Một chiếc VW bus sơn vàng tương tự chiếc xe xuất hiện trong phim.
Toni Collette được đề cử giải Quả cầu vàng cho nữ diễn viên chính nhờ vai Sheryl Hoover trong phim.
Tiếng Việt

| Tiếng Việt |
| --- | --- |
Phát âm:  [tiəŋ˧˦ viət̚˧˨ʔ] (Hà Nội)  [tiəŋ˦˧˥ viək̚˨˩ʔ] (Huế)  [tiəŋ˦˥ viək̚˨˩˨] ~ [tiəŋ˦˥ jiək̚˨˩˨] (TP. Hồ Chí Minh) 
Tổng số người nói: L1: 86 triệu L2: 11 triệu Tổng: 97 triệu (2019)
Dân tộc: Việt (Kinh)
Phân loại: Nam ÁVieticViệt–MườngTiếng Việt
Ngôn ngữ tiền thân: Vietic nguyên sơ Tiếng Việt cổTiếng Việt trung đạiTiếng Việt 
Hệ chữ viết: Chữ Quốc ngữ Chữ nổi tiếng Việt Chữ Nôm (lịch sử)
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại:  Việt Nam
Ngôn ngữ thiểu số được công nhận tại:   Czechia   Slovakia  San Francisco
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1: vi
ISO 639-2: vie
ISO 639-3: vie
Glottolog: viet1252
Linguasphere: 46-EBA
Những nơi có số lượng người nói tiếng Việt đáng kể
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Tiếng Việt hay tiếng Kinh là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Nam Á, được công nhận là ngôn ngữ chính thức tại Việt Nam. Đây là tiếng mẹ đẻ của khoảng 85% dân cư Việt Nam và nhiều người trong số 5 triệu Việt kiều. Tiếng Việt còn là ngôn ngữ thứ hai của các dân tộc thiểu số tại Việt Nam, và là một trong những ngôn ngữ chính thức của thành phố San Francisco, cũng là một ngôn ngữ dân tộc thiểu số được công nhận tại Czechia và Slovakia.
Dựa trên từ vựng cơ bản, tiếng Việt được phân loại là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Nam Á. Tiếng Việt là ngôn ngữ có nhiều người nói nhất trong ngữ hệ này (nhiều hơn tổng số người nói của tất cả các ngôn ngữ còn lại trong ngữ hệ). Vì Việt Nam thuộc Vùng văn hóa Á Đông, tiếng Việt cũng chịu nhiều ảnh hưởng về từ tiếng Hán, do vậy là ngôn ngữ có ít điểm tương đồng nhất với các ngôn ngữ khác trong ngữ hệ Nam Á.
Lịch sử

Theo A. G. Haudricourt giải thích từ năm 1954, nhóm ngôn ngữ Việt-Mường ở thời kỳ khoảng đầu Công nguyên là những ngôn ngữ hay phương ngữ không thanh điệu. Về sau, qua quá trình giao thoa với Hoa ngữ và nhất là với các ngữ thuộc ngữ hệ Tai-Kadai vốn có hệ thống thanh điệu phát triển cao hơn, hệ thống thanh điệu trong tiếng Việt xuất hiện và có diện mạo như ngày nay, theo quy luật hình thành thanh điệu. Sự xuất hiện các thanh điệu, bắt đầu khoảng thế kỷ thứ VI (thời kỳ Bắc thuộc trong lịch sử Việt Nam) với 3 thanh điệu và phát triển thêm vào khoảng thế kỷ XII (nhà Lý) với 6 thanh điệu. Sau đó một số phụ âm đầu biến đổi cho tới ngày nay. Trong quá trình biến đổi, các phụ âm cuối rụng đi làm thay đổi các kết thúc âm tiết và phụ âm đầu chuyển từ lẫn lộn vô thanh với hữu thanh sang tách biệt.
Ví dụ của A.G. Haudricourt.
| Đầu Công nguyên  (vô thanh điệu) | Thế kỷ VI  (3 thanh) | Thế kỷ XII  (6 thanh) | Ngày nay |
| --- | --- | --- | --- |
| pa | pa | pa | ba |
| sla, hla | hla | la | la |
| ba | ba | pà | bà |
| la | la | là | là |
| pas, pah | pà | pả | bả |
| slas, hlah | hlà | lả | lả |
| bas, bah | bà | pã | bã |
| las, lah | là | lã | lã |
| pax, paʔ | pá | pá | bá |
| slax, hlaʔ | hlá | lá | lá |
| bax, baʔ | bá | pạ | bạ |
| lax, laʔ | lá | lạ | lạ |
Lịch sử > Thời Pháp thuộc

Từ khi Pháp xâm lược Việt Nam vào nửa cuối thế kỷ thứ XIX, tiếng Pháp dần thay thế vị trí của cổ văn, trở thành ngôn ngữ chính thức trong giáo dục, hành chính và ngoại giao. Chữ Quốc ngữ (chữ Latinh tiếng Việt), do một số nhà truyền giáo châu Âu tạo ra, đặc biệt là hai tu sĩ người Bồ Đào Nha Gaspar do Amaral và Antonio Barbosa, với mục đích ban đầu là dùng ký tự Latinh ghi lại tiếng Việt, được chính quyền Pháp thuộc bảo hộ sử dụng nhằm thay thế chữ Hán với chữ Nôm để đồng văn tự với tiếng Pháp, dần dần sử dụng phổ biến trong xã hội cùng tiếng Pháp.
Gia Định báo là tờ báo đầu tiên mà phát hành bằng chữ Quốc ngữ tại Nam Kỳ vào năm 1865, đặt nền móng cho sự phát triển và xu hướng của chữ Quốc ngữ như là chữ viết chính của tiếng Việt sau này.
Mặt khác, những khái niệm chính trị xã hội, kỹ thuật mới dẫn đến việc nhập các thuật ngữ, từ ngữ mới. Có 2 xu hướng về cách thức nhập thuật ngữ là:
Nhập từ phiên âm của ngôn ngữ phương Tây, chủ yếu là từ tiếng Pháp và có thể sử dụng bởi tầng lớp thị dân có thể vốn không thạo chữ Hán  như ghi đông, phanh, lốp, găng, pê đan, phuốc tăng (nay gọi là phuộc),...
Nhập qua âm Hán Việt của chữ Hán từ tiếng Trung và tiếng Nhật (từ Hán-Việt gốc Nhật) như chính đảng, kinh tế, giai cấp, bán kính, câu lạc bộ,... Trong giới văn hoa thì các tên riêng phương tây mà dùng là từ Hán Việt như Á Căn Đình (Argentina), Nã Phá Luân (Napoleon),... hay Tòa Bạch Ốc (Nhà Trắng),...
Lịch sử > Sau năm 1945

Tiếng Việt thay thế hoàn toàn tiếng Pháp và văn ngôn, trở thành ngôn ngữ làm việc cấp quốc gia duy nhất của Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
Trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam, sự phát triển tiếng Việt trong chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ở miền Bắc và Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam diễn ra có khác nhau, chủ yếu ở sử dụng từ Hán-Việt và phiên âm tên trong tiếng nước ngoài.
Tại miền Bắc (Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) có xu hướng chuyển sang sử dụng từ thuần Việt thay thế từ Hán Việt cùng nghĩa còn ở miền Nam (Việt Nam Cộng hòa) thì vẫn giữ nguyên việc sử dụng từ Hán Việt như thời trước 1945. Ví dụ như miền Nam vẫn giữ tên "Ngân hàng Quốc gia" trong khi miền Bắc đổi thành "Ngân hàng Nhà nước" (1960), miền Nam gọi là "phi trường" thì miền Bắc gọi là "sân bay", miền Nam gọi là "Ngũ Giác Đài" thì miền Bắc gọi là "Lầu Năm Góc", miền Nam gọi là "Đệ nhứt thế chiến" thì miền Bắc gọi là "Chiến tranh thế giới thứ nhất", miền Nam gọi là "hỏa tiễn" thì miền Bắc gọi là "tên lửa", miền Nam gọi là "thủy quân lục chiến" còn miền Bắc đổi thành "lính thủy đánh bộ",... Ngược lại ở miền Bắc lại dùng một số danh từ bắt nguồn từ tiếng Hán như "tham quan", "sự cố", "nhất trí", "đăng ký", "đột xuất", "vô tư",... thì miền Nam lại dùng những chữ "thăm viếng", "trở ngại/trục trặc", "đồng lòng", "ghi tên", "bất ngờ", "thoải mái",...
Việc phiên dịch địa danh tiếng nước ngoài thì ở miền Nam vẫn theo cách trước 1945 là dùng tên theo từ Hán Việt, như Băng Đảo (Iceland), Úc Đại Lợi (Australia), Hung Gia Lợi (Hungary), Ba Tây (Brazil),... Tại miền Bắc thì chuyển sang dùng tên gọi bắt nguồn từ ngôn ngữ không phải tiếng Hán (thí dụ: Ai-xơ-len, Ô-xtrây-li-a, Hung-ga-ri...), trừ ra một số tên Hán Việt phổ biến như "Pháp", "Đức", "Anh", "Nga"... Cá biệt (có thể là duy nhất) 1 tên tiếng Trung là Zhuang (người Tráng) "phiên âm trực tiếp" thành Choang trong tên gọi chính thức "Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây".
Sau khi Việt Nam thống nhất vào năm 1975, quan hệ Bắc-Nam đã kết nối lại. Gần đây, sự phổ biến hơn của các phương tiện truyền thanh và truyền hình trên toàn quốc góp phần chuẩn hóa tiếng Việt về chính tả và âm điệu. Từ Hán Việt và từ thuần Việt được người Việt sử dụng song song tùy thuộc ngữ cảnh hay văn phong. Sự di cư để học tập và làm việc giữa các vùng miền giúp mọi người ở Việt Nam được tiếp xúc và hiểu nhiều hơn với các phương ngữ tiếng Việt.
Phân bố

Theo Ethnologue, tiếng Việt có tại Anh, Ba Lan, Campuchia, Côte d'Ivoire, Đức, Hà Lan, Lào, Na Uy, Nouvelle-Calédonie, Phần Lan, Pháp, Philippines, Cộng hòa Séc, Sénégal, Thái Lan, Vanuatu, Đài Loan, Nga... Riêng Trung Quốc có người Kinh bản địa ở Đông Hưng, tiếng Việt của họ có pha trộn âm giọng của các ngôn ngữ Hán (Quan thoại, tiếng Quảng Đông,...).
Tiếng Việt là ngôn ngữ dân tộc thiểu số tại Cộng hòa Séc vì người Việt được công nhận là "dân tộc thiểu số" tại Séc.