stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hán Cao Tổ
Qua đời

Bài chi tiết: Lã hậu và Hán Huệ Đế
Năm 195 TCN, Hán Cao Tổ bị thương bởi một mũi tên khi đi dẹp loạn Anh Bố. Ông bị ốm phải nằm trong cung, không muốn gặp ai, sai thị vệ canh phòng không cho ai vào. Hơn 10 ngày sau, Phàn Khoái sốt ruột không nén được bèn dẫn đầu các quan đẩy cửa cung mà vào chỗ Lưu Bang, thấy Lưu Bang đang gối trên đùi một hoạn quan ngủ. Phàn Khoái tiến lại gần, gào khóc nói: "Buổi đầu, bệ hạ cùng vi thần khởi binh ở đất Bái, bình định thiên hạ, lúc đó oai dũng biết bao! Nay thiên hạ đã định, bệ hạ lại mệt mỏi đến thế! Bệ hạ bệnh tình trầm trọng, đại thần đều lo sợ, bệ hạ không chịu tiếp kiến chúng thần bàn bạc việc nước, lại chỉ ở riêng với một hoạn quan mà bỏ người trong thiên hạ đi sao? Vả chăng, bệ hạ không thấy gương Triệu Cao làm loạn hay sao?". Lưu Bang nghe vậy đành phải ngồi dậy để gặp các đại thần.
Sức khỏe của ông ngày càng xấu đi và Lã hậu cho mời những thầy thuốc giỏi nhất để cứu chữa. Khi Hán Cao Tổ hỏi về tình trạng của mình, thầy thuốc nói rằng bệnh của ông có thể được chữa khỏi. Tuy nhiên, Hán Cao Tổ không hài lòng và đã mắng thầy thuốc rằng: "Ta đây quần thô áo vải, tay 3 tấc gươm cùn mà đoạt thiên hạ, há chẳng phải ý trời hay sao? Sống chết có mạng, dù có đến Biển Thước cũng không thay đổi được!". Hán Cao Tổ từ chối thuốc men điều trị và mời thầy thuốc đi với một số vàng.
Nhân lúc Lưu Bang tỉnh táo, Lã Hậu hỏi: "Sau khi bệ hạ muôn tuổi, mà thừa tướng Tiêu Hà cũng mất, thì nên cho ai làm thừa tướng?". Lưu Bang đáp: "Tào Tham làm được". Lã Hậu lại hỏi sau Tào Tham là ai. Lưu Bang lại đáp: "Vương Lăng có thể thay được. Tuy nhiên Vương Lăng tính trực mà ương, cần phải có Trần Bình giúp sức. Trần Bình trí khôn có thừa nhưng không thể gánh vác một mình. Chu Bột là kẻ thật thà, tính thận trọng, nên cùng hắn làm chức Thái úy". Lã Hậu lại hỏi về sau, Lưu Bang nói: "Sau đó thì ngươi cũng không biết được".
Sau đó ông qua đời ở cung Trường Lạc vào ngày 1 tháng 6 năm 195 TCN, hưởng thọ 63 tuổi. Ông được truy tôn miếu hiệu là Thái Tổ (太祖) nhưng do Tư Mã Thiên chép trong Sử Ký là Cao Tổ Bản Kỷ nên đời sau thường gọi là Hán Cao Tổ (漢高祖), thụy hiệu là Hán Cao Hoàng Đế (孝高皇帝) nên cũng được gọi là Hán Cao Đế (漢高帝).
Thái tử Lưu Doanh, con trai cả Cao Tổ với Lã hậu nối ngôi, tức Hán Huệ Đế. Tuy nhiên, Cao Tổ vốn không thích Lưu Doanh vì cho rằng Doanh quá yếu đuối. Con trai Thích phu nhân, người thiếp yêu của ông, là Như Ý được ông định lập lên thay Thái tử nhưng bất thành vì các quan trong triều vẫn trung thành với Thái tử và Lữ Hậu. Ông bèn phong Như Ý làm Triệu Vương.
Sự sủng ái của Hán Cao Tổ dành cho Thích phu nhân và Như Ý khiến Lã hậu căm giận. Sau khi Huệ Đế lên nối ngôi, Lã Hậu nắm hết quyền lực trong tay, đầu độc giết Như Ý và tra tấn đến chết Thích Phu nhân. Ngoài ra, nhiều người con khác của Lưu Bang cũng lần lượt bị Lã Hậu giết.
Tên và các danh hiệu

Trước khi Lưu Bang lên ngôi, chức tướng đứng đầu triều được gọi là tướng bang. Kết quả khảo cổ còn cho thấy những chữ "tướng bang Lã Bất Vi" (nước Tần) khắc trên cái qua hay ấn "tướng bang Hung Nô". Từ khi ông lên làm vua, chức này được đổi gọi là tướng quốc vì kiêng tên húy của ông. Những vị tướng quốc đầu thời Hán như Tiêu Hà, Tào Tham đều là công thần khai quốc sống cùng thời với ông.
Khi Lưu Bang nổi dậy để hưởng ứng theo Trần Thắng, được mọi người gọi là Bái công (沛公). Sau đó ông được Sở Hoài vương phong làm Vũ An hầu trước khi giao ước đi đánh Tần cùng Hạng Vũ nhưng danh hiệu này ít được nhắc đến.
Khi diệt nhà Tần, ông cũng được Hạng Vũ phong làm Hán vương và thường được gọi bằng chức vị này cho tới khi lên ngôi hoàng đế. Sau khi mất, ông được tôn thụy hiệu là Cao hoàng đế, miếu thiệu là Thái Tổ, nên còn gọi là Hán Cao Đế, chôn cất ở Trường Lăng. Tư Mã Thiên viết sử về ông đặt là Cao Tổ bản kỷ thay vì Thái Tổ bản kỷ, các bộ sử thư sau này đều theo đó mà chép tên hiệu của ông là "Hán Cao Tổ" (dù đúng ra phải chép là Hán Thái Tổ).
Nhận định > Xuất thân

Lưu Bang xuất thân là một nông dân bình thường, ông không phải là quý tộc như các vị vua khai sáng 4 triều đại trước đó là Hạ, Thương, Chu và Tần. Dù vậy, ông được các sử gia cổ đại thêu dệt nhiều yếu tố thần thoại để chứng minh ông là "chân mệnh thiên tử". Các sử gia hiện đại chỉ ra rằng: câu chuyện bà mẹ ông thụ thai với rồng chỉ là sự tưởng tượng và là biểu hiện của việc có mẹ mà không có cha. Chuyện khi ông đi lẩn trốn có mây lành, được cụ già xem bói tiên tri định mệnh phú quý, Tần Thủy Hoàng thấy phía đông nam có khí thiên tử là ứng vào Lưu Bang hay việc ông chém rắn thần… ngoài chính những người thân trong gia đình ông thì người ngoài đều không thể nào kiểm chứng. Mặt khác, dù không tin vào những chuyện thần thoại đó thì đương thời không ai dám công khai phủ nhận.
Sau cái chết của Trần Thắng và Ngô Quảng, những người tranh hùng thiên hạ khi đó đều có địa vị xã hội cao hơn chức Đình trưởng của Lưu Bang và có sức hiệu triệu thiên hạ lớn hơn Lưu Bang. Bản thân ông chỉ có 3000 quân, khi bị Ung Xỉ phản bội thì ngay việc quay về đánh chiếm lại quê hương là đất Phong cũng không nổi, phải bôn ba đi xin quân của Tần Gia, Hạng Lương.
Nhận định > Khi chinh phục thiên hạ

Theo đánh giá của các nhà sử học, Lưu Bang hoàn toàn trái ngược với đối thủ Hạng Vũ. Trong khi Hạng Vũ thường được coi là lãng mạn và quý tộc, Lưu Bang thường bị coi là thô lỗ. Hạng Vũ luôn tỏ ra nhân đức đối với các tướng và lính tráng dưới quyền, nhưng lại là một nhà chính trị kém cỏi. Trong khi đó Lưu Bang xuất thân thấp, ít học, tự biết mình tài năng có hạn, nên ông sẵn sàng lắng nghe ý kiến của người khác, tận dụng tài năng của cấp dưới để thành sự nghiệp.
Lưu Bang gặp Lịch Tự Cơ với thái độ bất lịch sự, nhưng khi hiểu ra đã nhanh chóng sửa đổi; khi ông tiến vào Hàm Dương cũng ham hưởng thụ, nhưng đã dừng lại theo lời khuyên của Trương Lương, Phàn Khoái để tránh bị Hạng Vũ mang quân đến đánh; khi ông bị Hạng Vũ phong làm Hán vương, đẩy vào đất Thục từng phẫn nộ muốn đánh trả, song biết nhẫn nhịn theo ý kiến Tiêu Hà, Chu Bột để chờ thời cơ thuận lợi; ông cũng tức giận khi Hàn Tín đòi phong Tề giả vương, nhưng khi thấy Trương Lương, Trần Bình ghé tai góp ý đã chiều lòng Hàn Tín để tận dụng binh lực của Hàn Tín diệt Sở… Những việc làm đó của Lưu Bang khác hẳn với Hạng Vũ ỷ vào tài năng, tư cách, chỉ làm theo ý mình, không lắng nghe lời góp ý. Trong nhiều hoàn cảnh khó khăn và đáng bất bình, Lưu Bang biết tự kiềm chế mình, lắng nghe ý kiến của người khác nên thu phục được nhân tâm.
Lưu Bang khác Hạng Vũ ở chỗ: ông biết cai trị khoan hòa với nhân dân, biết lắng nghe những ý kiến hợp lý của người khác. Còn Hạng Vũ thì như Tư Mã Thiên nhận xét, chỉ biết "Tự khoe khoang công trạng, chỉ dùng cái trí của mình mà không chịu bắt chước người xưa, cho rằng có thể lấy võ lực dẹp yên thiên hạ"
Là người xuất thân thấp kém, Lưu Bang không thể dùng những cách thức "chính danh" để lọt vào hàng ngũ đứng chung với giới quyền lực. Vì vậy khi đến nhà Lã Công (cha vợ tương lai), ông nói dối là mình có cả vạn đồng tiền dù không có tiền, kết quả là được Lã Công gả con.Nếu Lưu Bang thỏa mãn với việc trở thành vua Quan Trung như giao ước của Sở Nghĩa Đế, không tiến về phía đông nữa, có thể sau này ông sẽ bị Hạng Vũ hoặc các chư hầu vương khác thôn tính trong cuộc hỗn chiến. Trường hợp Hạng Vũ bằng lòng để Lưu Bang có Quan Trung, cục diện Trung Quốc sẽ trở lại thời Chiến Quốc, bị phân chia thành nhiều quốc gia và chiến tranh sẽ tiếp tục kéo dài. 
Trong khi Lưu Bang có thể đã có chủ ý làm giảm uy tín Hạng Vũ, ông đã chính xác khi nói về nguyên nhân chiến thắng trước Hạng Vũ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Phàm việc tính toán trong màn trướng mà quyết định được sự thắng ở ngoài ngàn dặm thì ta không bằng Tử Phòng; trị nước nhà, vỗ yên trăm họ, vận tải lương thực không bao giờ đứt thì ta không bằng Tiêu Hà; Nắm trong tay trăm vạn quân đã đánh là thắng, tiến công là nhất định lấy thì ta không bằng Hoài Âm Hầu. Ba người này đều là những kẻ hào kiệt, ta biết dùng họ cho nên lấy được thiên hạ. Hạng Vũ có một Phạm Tăng mà không biết dùng cho nên mới bị ta bắt. | ” |
Nhận định > Vấn đề sát hại công thần

Từ trường hợp vua chư hầu đầu tiên bị trừ là Yên vương Tạng Đồ tới 6 chư hầu sau (Hàn vương Tín, Lương vương Bành Việt, Triệu vương Trương Ngao, Sở vương Hàn Tín, Hoài Nam vương Anh Bố và Yên vương Lư Quán), các sử gia đều nhìn nhận phần lớn họ bị oan hoặc bị thúc ép vào tình thế buộc phải làm phản để triều đình có cớ minh bạch mang quân đi đánh. Những bằng chứng về việc họ tự ý làm phản triều đình được đưa ra đều cho thấy những vụ làm phản không rõ ràng hoặc nguyên nhân không logic.
Sau khi các chư hầu bị trừ hết, chỉ còn lại Trường Sa vương Ngô Thần (con Ngô Nhuế thời Hán Sở nối chức) là vị phiên vương không phải họ Lưu, vì đất Trường Sa xa xôi, ẩm thấp, ít tài nguyên, dân cư thưa thớt chỉ có 2 vạn hộ, và bản thân Trường Sa vương Ngô Thần là người cẩn thận tuyệt đối, lại giúp Lưu Bang diệt Anh Bố.
Sự hậu hĩnh phong đất trong thời kỳ đầu cho các công thần đã khiến thế lực của họ quá mạnh: 7 nước chư hầu chiếm hơn nửa giang sơn Trung Hoa, lãnh thổ do nhà Hán thực sự quản lý chỉ có 15/40 quận. Hơn nữa, Lưu Bang tuổi cao sức yếu, ông biết thái tử Lưu Doanh tài năng kém cỏi và nhu nhược không thể giữ được cơ nghiệp trước thế lực lớn mạnh của các chư hầu. Dù hiện tại họ không có ý định làm phản, nhưng không có gì đảm bảo khi thái tử Doanh non kém nối nghiệp họ sẽ tiếp tục trung thành với Hán thất. Do đó Lưu Bang và Lã Trĩ chọn giải pháp diệt trừ họ. Việc làm của vợ chồng Lưu Bang được xem là chọn lựa duy nhất trong hoàn cảnh đó
Lưu Bang được nhìn nhận là một nhà chính trị kiệt xuất. Ông biết cách thu hút, tận dụng tài năng và điều khiển quần hùng. 
Có ý kiến khác cho rằng: Sau Lưu Bang, nhiều vị vua khai quốc khác cũng sát hại công thần; những trường hợp như Hán Quang Vũ Đế, Tống Thái Tổ không sát hại công thần rất hiếm có; hành động sát hại công thần không nên chỉ quy tội cho cá nhân một vị hoàng đế mà cần phải xem đó là chính sách gần như tất yếu của chế độ chuyên chế tập quyền phong kiến. Kể cả Hán Quang Vũ Đế, Tống Thái Tổ dù không sát hại công thần nhưng cũng phải đề ra biện pháp thu hết binh quyền của họ về tay mình, không để công thần nắm binh quyền nữa.
Mặt khác, việc sát hại công thần của Lưu Bang thường bị phóng đại. Thực tế, khoảng 143 công thần mà Lưu Bang phong thưởng sau khi lập quốc, chỉ có vài người bị sát hại (là những người có binh lực mạnh và Lưu Bang không tin tưởng), còn đa số những người khác vẫn được đối xử tốt (Trần Bình, Chu Bột, Quán Anh, Trương Lương, Tiêu Hà, Tào Tham, Trương Ngao...), họ vẫn trung thành phục vụ con cháu Lưu Bang sau khi ông đã qua đời.
Nhận định > Ghi nhận công lao

Với cục diện chính trị thống nhất, ít còn nguy cơ hỗn loạn mà Lưu Bang để lại, người dân Trung Quốc cuối cùng đã có thể yên ổn an cư lạc nghiệp, đất nước cơ bản được hưởng hòa bình lâu dài gần 200 năm, không còn lâm vào cảnh chiến tranh loạn lạc, chết chóc khắp nơi kéo dài suốt hàng trăm năm trước đó. Chính trị yên ổn đã giúp nền kinh tế, văn hóa Trung Quốc thời nhà Hán phát triển mạnh, lãnh thổ và tầm ảnh hưởng cũng được mở rộng hơn hẳn so với thời nhà Tần. Người Trung Quốc hiện nay vẫn gọi mình là "người Hán", chính là để thể hiện sự ca ngợi công lao của triều đại do Lưu Bang sáng lập.
Gia quyến

Thân phụ: Lưu Thái công (劉太公; ? - 197 TCN), tôn làm Thái thượng hoàng (太上皇).
Thân mẫu: Lưu Ẩu (劉媼), thụy phong làm Chiêu Linh hoàng hậu (昭靈皇后).
Anh chị em:
Đại ca: Vũ Ai vương Lưu Bá (武哀王劉伯), mất sớm.
Nhị ca: Đại Khoảnh vương Lưu Hỉ (代顷王劉喜; ? - 193 TCN). Con trai là Ngô vương Lưu Tị (刘濞).
Tứ đệ: Sở Nguyên vương Lưu Giao (楚元王劉交; ? - 178 TCN). Tương truyền ông là tổ tiên của Lưu Tống Vũ Đế Lưu Dụ (劉裕).
Đại tỉ: Tuyên phu nhân (宣夫人).
Hậu phi:
Lã Trĩ (吕雉), người Bái huyện, nguyên phối của Hán Cao Tổ, sau khi mất được truy thụy Hiếu Cao hoàng hậu (孝高皇后).
Bạc phu nhân (薄夫人), còn gọi Bạc cơ (薄姬), ban đầu là vợ Ngụy vương Báo, sau Hán Cao Tổ lập làm thiếp thất, cháu nhiều đời là Hán Quang Vũ Đế truy thụy Cao hoàng hậu (高皇后).
Thích phu nhân (戚夫人), còn gọi Thích cơ (戚姬), người Định Đào. Là phi thiếp được Cao Tổ sủng ái nhất.
Đường phu nhân (唐夫人), còn gọi Đường cơ (唐姬), nữ thi nhân thời Hán sơ, tác giả tác phẩm An thế phòng trung ca (安世房中歌).
Thạch mỹ nhân (石美人), còn gọi Thạch cơ (石姬), chị của Vạn Thạch quân Thạch Phấn (石奋).
Tình phụ vô phong hiệu:
Triệu cơ (赵姬), thiếp của Triệu vương Trương Ngao, sau Ngao đem Triệu Cơ vào hầu Hán Cao Tổ. Do sự hành thích của Quán Cao (贯高) mà bị liên lụy, tống giam vào ngục, khi đó bà đã mang thai. Sau khi sinh con trai Lưu Trường (劉长), Triệu Cơ bi phẫn mà tự sát.
Tào thị (曹氏), tình nhân của Hán Cao Tổ khi ông còn làm đình trưởng.
Hoàng tử:
Tề Điệu Huệ vương Lưu Phì (齐悼惠王劉肥; ? - 195 TCN), mẹ Tào thị.
Hán Huệ Đế Lưu Doanh (劉盈), mẹ Lã hậu.
Triệu Ẩn vương Lưu Như Ý (赵隐王劉如意; ? - 195 TCN), mẹ Thích phu nhân. Bị Lã hậu giết chết.
Đại vương Lưu Hằng (劉恆), tức vua Hán Văn Đế, mẹ Bạc phu nhân.
Triệu Cộng vương Lưu Khôi (赵共王劉恢; ? - 180 TCN), mẹ không rõ, ban đầu phong Lương vương (梁王), bị Lã hậu ép tự sát.
Triệu U vương Lưu Hữu (赵幽王劉友; ? - 180 TCN), mẹ không rõ, bị Lã Hậu bỏ chết đói.
Hoài Nam Lệ vương Lưu Trường (淮南厉王劉长; 199 TCN - 174 TCN), mẹ Triệu cơ.
Yên Linh vương Lưu Kiến (燕灵王劉建; ? - 181 TCN), mẹ không rõ.
Hoàng nữ:
Lỗ Nguyên công chúa (魯元公主), mẹ Lã hậu, hạ giá Triệu vương Trương Ngao.
Trong văn học > Tây Hán chí

Tiểu thuyết Tây Hán chí còn được gọi tên là Hán Sở tranh hùng, là tác phẩm khuyết danh tác giả, gồm 100 hồi kể về cuộc chiến lật đổ nhà Tần và tranh giành thiên hạ giữa Lưu Bang và Hạng Vũ. Nhân vật Lưu Bang được tác phẩm xây dựng là chính thống, có chân mệnh thiên tử, nhân từ và bản lĩnh chính trị, đối lập với Hạng Vũ tàn bạo nóng nảy.
Trong văn học > Trọng Tương vấn Hán

Bài chi tiết: Trọng Tương vấn Hán
Trọng Tương vấn Hán (仲襄問漢) là tác phẩm văn học khuyết danh tác giả, kể theo thuyết tiền căn báo hậu kiếp hay luân hồi quả báo từ thời Hán Sở tranh hùng cho đến thời Tam Quốc.
Tác giả xây dựng nội dung để hàng loạt nhân vật thời Hán Sở tái sinh, trong đó Lưu Bang bị đầu thai làm Hán Hiến Đế, còn danh tướng Hàn Tín nhiều chiến công bị Lưu Bang giết oan thì đầu thai làm Tào Tháo tung hoành thiên hạ và chèn ép vua Hiến Đế.
Chú thích

↑  Đây là năm sinh do Hoàng Phủ Mật (Huangfu Mi, 215-282), tác giả của các cuốn châm cứu nổi tiếng đưa ra.
↑  Đây là năm sinh do Thần Toản đưa ra khoảng năm 270 khi bình cuốn Hán thư.
↑  Thời Hán Quang Võ Đế truy phế Lữ hậu, trục xuất khỏi Trường lăng, thay vào đó đưa Bạc phu nhân vào, truy phong Cao hoàng hậu.
↑  史记·卷八·高祖本纪第八》：丙寅，葬。己巳，立太子，至太上皇庙。群臣皆曰："高祖起微细，拨乱世反之正，平定天下，为汉太祖，功最高。"上尊号为高皇帝。
↑  《汉书·卷一下·高帝纪第一下》：五月丙寅，葬长陵。已下，皇太子、群臣皆反至太上皇庙。群臣曰："帝起细微，拨乱世反之正，平定天下，为汉太祖，功最高。"上尊号曰高皇帝。
↑  Có tài liệu ghi là 247 TCN, nhưng số tài liệu nói ông sinh năm 256 TCN chiếm tỉ lệ cao hơn
↑  Vì ông là con thứ ba trong gia đình. Sử Ký (Nhữ Thành dịch), Nhà xuất bản Văn học, 1971, trang 117 chú: "Tên thật là Bang nhưng vì húy nên không viết. Tên Quý chứng tỏ Lưu Bang là con thứ ba, theo tứ tự: Bá, Trọng, Quý"
↑  《史记·卷八·高祖本纪第八》：丙寅，葬。己巳，立太子，至太上皇庙。群臣皆曰："高祖起微细，拨乱世反之正，平定天下，为汉太祖，功最高。"上尊号为高皇帝。
↑  《汉书·卷一下·高帝纪第一下》：五月丙寅，葬长陵。已下，皇太子、群臣皆反至太上皇庙。群臣曰："帝起细微，拨乱世反之正，平定天下，为汉太祖，功最高。"上尊号曰高皇帝。
↑  苏辙："夫古之英雄，唯汉高帝为不可及也夫。"
↑  何去非："汉太祖挟其在己之智术，固无足以定天下而王之。然天下卒归之者，盖能收人之智而任之不疑也。"
↑  Chú ý rằng chữ "Ảo" (媼) không phải là tên riêng của mẹ Lưu Bang. Nó được sử dụng như là một cách để chỉ một phụ nữ lớn tuổi tại thời điểm đó.
1 2  dịch của ["Sử ký Tư Mã Thiên[liên kết hỏng]"
↑  Patricia Buckley Ebrey (2003). Women and the family in Chinese history. 2 of Critical Asian scholarship . Psychology Press. tr. 171. ISBN 0415288231. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2012.
1 2 3 4 5 6  Sử ký, Cao Tổ bản kỷ
↑  of[liên kết hỏng] Records of the Grand Historian
↑  Chu Hà và Tung Công không tin tưởng Ngụy Báo vì Báo từng hàng Sở nên đã giết Báo
↑  (臣口不能言，然臣期期知其不可。陛下雖欲廢太子，臣期期不奉詔。)
↑  Nay là Đại Đồng, Sơn Tây, Trung Quốc.
↑  Sử ký, Lã Hậu bản kỷ
↑  Chu Thiệu Hầu, sách đã dẫn, tr 9
↑  Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 381
↑  Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 382-383
↑  Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 370
1 2  Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 373
↑  Lời giới thiệu Sử ký Tư Mã Thiên, tr 18-19
↑  Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 408, 414
↑  Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 414. Thời Hán Văn Đế, Ngô Thần chết không có người nối nên nước bị xóa bỏ.
↑  Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 419-420
↑  Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 420
↑  Theo Nguyễn Khắc Thuần, sách đã dẫn, tr 46. Thái công chỉ có nghĩa tôn xưng, còn Lưu Ẩu chỉ mang nghĩa là bà Lưu. Tên tuổi cha mẹ Lưu Bang được các nhà nghiên cứu khẳng định là không khảo cứu được
Banisilan

Bản đồ của Cotabato với vị trí của Banisilan
Banisilan là một đô thị hạng 3 ở tỉnh Cotabato, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2000, đô thị này có dân số 35.539 người trong 6.501 hộ.
Các đơn vị hành chính

Banisilan được chia thành 20 barangay.
| --- | --- |
 Banisilan Poblacion  Busaon  Capayangan  Carugmanan  Gastav  Kalawaig  Kiaring  Malagap  Malinao  Miguel Macasarte:  Pantar  Paradise  Pinamulaan  Poblacion II  Puting-bato  Salama  Thailand  Tinimbacan  Tumbao-Camalig  Wadya
Tres Cantos

| Tres Cantos Tres Cantos |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ Ấn chương
 Vị trí của Tres Cantos

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng
Tỉnh:  Madrid
Quận (comarca): Área Metropolitana de Madrid
Thủ phủ: Tres Cantos
Chính quyền
 • Thị trưởng: Jesús Moreno García (PP)
Diện tích
 • Đất liền: 38 km2 (15 mi2)
Độ cao: 750 m (2,460 ft)
 • Mật độ: 0/km2 (0/mi2)
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 28760
Thành phố kết nghĩa: Cergy, Saint-Mandé, Columbia
Tên gọi dân cư: tricantino/tricantina
Thánh bảo trợ: San Juan Bautista
Website: www.trescantos.es
Tres Cantos là một đô thị trong Cộng đồng Madrid, Tây Ban Nha. Đô thị Tres Cantos có diện tích km², dân số theo điều tra năm 2010 của Viện thống kê quốc gia Tây Ban Nha là người. Đô thị Tres Cantos nằm ở khu vực có độ cao mét trên mực nước biển.
Sidi Errabia

| Sidi Errabia |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 
 

Sidi ErrabiaVị trí ở Algérie
Quốc gia:  Algérie
Tỉnh: Médéa
Dân số (2002)
 • Tổng cộng: 5,061 người
Múi giờ: UTC+1
Sidi Errabia là một đô thị thuộc tỉnh Médéa, Algérie. Dân số thời điểm năm 2002 là 5.061 người.
Dırazlar, Bartın

| Dırazlar |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
DırazlarVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Bartın
Thành phố: Bartın
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 821 người
Múi giờ: UTC+3, Giờ ở Thổ Nhĩ Kỳ
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Dırazlar là một xã thuộc thành phố Bartın, tỉnh Bartın, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 821 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Bartın”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.
Sooronbay Jeenbekov

| Sooronbay Jeenbekov Сооронбай Жээнбеков |
| --- | --- |


Tổng thống Kyrgyzstan thứ 5
Nhiệm kỳ 1 tháng 12 năm 2017 – 15 tháng 10 năm 2020
Thủ tướng: Sapar Isakov
Tiền nhiệm: Almazbek Atambayev
Kế nhiệm: Sadyr Japarov (quyền)
Thủ tướng Kyrgyzstan
Nhiệm kỳ 13 tháng 4 năm 2016 – 22 tháng 8 năm 2017 1 năm, 131 ngày
Tổng thống: Almazbek Atambayev
Cấp phó: Cholpon Sultanbekova
Tiền nhiệm: Temir Sariyev
Kế nhiệm: Muhammetkaliy Abulgaziyev (quyền)
Thủ hiến Osh
Nhiệm kỳ 16 tháng 8 năm 2012 – 11 tháng 12 năm 2015 3 năm, 117 ngày
Tổng thống: Almazbek Atambayev
Thủ tướng: Omurbek Babanov (quyền) Djoomart Otorbaev
Tiền nhiệm: Aytmat Kadyrbayev
Kế nhiệm: Taalaybek Sarybashev
 
Thông tin cá nhân
Sinh: Jeenbekov Sooronbay Sharipovich 16 tháng 11, 1958 (66 tuổi) Biy-Myrza, Liên Xô (nay là Kyrgyzstan)
Đảng chính trị: Đảng Dân chủ Xã hội
Alma mater: Học viện Khoa học Kyrgyzstan Đại học Nông nghiệp Quốc gia Kyrgyzstan
Sooronbay Sharipovich Jeenbekov (tiếng Kyrgyz: Сооронбай Шарипович Жээнбеков, [soːrɔnˈbɑj ʃɑˈripɐvit͡ʃ d͡ʒeːnˈbɛkəf]; sinh ngày 16 tháng 11 năm 1958) là một chính trị gia Kyrgyz, và từng là Tổng thống Kyrgyzstan từ tháng 12 năm 2017 đến khi phải từ chức vào tháng 10 năm 2020 do khủng hoảng chính trị. Ông cũng từng là Thủ tướng của Kyrgyzstan từ tháng 4 năm 2016 đến tháng 8 năm 2017.
Tiểu sử

Jeenbekov sinh ra ở Biy-Myrza. Anh trai ông, Asylbek Jeenbekov, cũng là một chính trị gia. Jeenbekov đã tham dự Học viện Nông nghiệp Kyrgyz ở Skryabin, tốt nghiệp kỹ thuật động vật học. Năm 2003, ông hoàn thành các nghiên cứu tiếp theo, tốt nghiệp chuyên ngành kinh tế của Đại học Nông nghiệp Quốc gia Kyrgyz.
Nghề nghiệp

Jeenbekov làm nghề chăn nuôi gia súc, và cũng tham gia chính trị. Ông trở thành Phó Đại hội đại biểu nhân dân năm 1995. Năm 2007, ông trở thành Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp, Thủy lợi và Công nghiệp Chế biến. Năm 2010, ông làm Thống đốc của khu vực Osh, và năm 2015, ông được bổ nhiệm làm Giám đốc Vụ Cán bộ Nhà nước. Tháng 3 năm 2016, ông được bổ nhiệm làm Phó chủ nhiệm thứ nhất của Văn phòng Tổng thống, trước khi được bổ nhiệm làm Thủ tướng Kyrgyzstan.
Jeenbekov từ chức của Thủ tướng vào ngày 21 tháng 8 năm 2017, sau khi được chọn là ứng cử viên chính thức trong cuộc bầu cử tổng thống sắp tới. Ông tuyên bố rằng ông "muốn [ở] vị trí bình đẳng với các ứng cử viên tổng thống khác".
Timandra recompta

| Timandra recompta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Timandra
Loài (species): T. recompta
Danh pháp hai phần
Timandra recompta Prout, 1930 
Timandra recompta là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Leonurus royleanus

| Leonurus royleanus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Leonurus
Loài (species): L. royleanus
Danh pháp hai phần
Leonurus royleanus Benth., 1830 
Leonurus royleanus là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1830.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Leonurus royleanus”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Chị đẹp đạp gió rẽ sóng (mùa 2)

| Chị đẹp đạp gió 2024 |
| --- | --- |
Mùa 2


Dẫn chương trình:  Anh Tuấn  Jun Phạm 
Số thí sinh: 30
Những người chiến thắng:  Minh Tuyết  Minh Hằng  Tóc Tiên  Bùi Lan Hương  Dương Hoàng Yến  Xuân Nghi  Thiều Bảo Trâm  Kiều Anh  Mie  MisThy 
 
Số tập: 15
Phát sóng
Kênh phát sóng: VTV3
Thời gian phát sóng: 26 tháng 10 năm 2024 (2024-10-26) – 25 tháng 1 năm 2025 (2025-01-25)
Mùa phim
← Trước Mùa 1 
Danh sách các tập phim
Mùa thứ hai của chương trình Chị đẹp đạp gió rẽ sóng với tên gọi Chị đẹp đạp gió 2024 được phát sóng trên kênh truyền hình VTV3 từ ngày 26 tháng 10 năm 2024 đến ngày 25 tháng 1 năm 2025.
Sau chương trình, mười chị đẹp đã được gia nhập để tạo nên nhóm nhạc "Hoa đạp gió", bao gồm Minh Tuyết, Minh Hằng, Tóc Tiên, Bùi Lan Hương, Dương Hoàng Yến, Xuân Nghi, Thiều Bảo Trâm, Kiều Anh, Mie và MisThy.
Ban nhân sự và dẫn chương trình

Ngày 20 tháng 8 năm 2024, ban tổ chức chương trình giới thiệu các nhân vật chủ chốt trong đội ngũ thực hiện mùa thứ hai của chương trình. Blonde Nguyễn – người từng làm tổng đạo diễn sân khấu ở mùa đầu tiên của chương trình – tiếp tục giữ vị trí này, Hứa Kim Tuyền thay thế vị trí của DTAP để trở thành giám đốc âm nhạc mới của chương trình, cùng với những nhân sự khác gồm đạo diễn hình ảnh sân khấu Trần Quốc Vương, giám đốc nghệ thuật Hứa Mẫn, giám đốc thời trang Travis Nguyễn, chuyên gia trang điểm Quân Nguyễn và Pu Lê, và đạo diễn ánh sáng Long Kenji. Anh Tuấn quay trở lại chương trình với vai trò người dẫn dắt trong mùa thứ hai, cùng với người dẫn mới Jun Phạm – người được khán giả đặt nhiều kỳ vọng về việc dẫn dắt chương trình tốt để thay thế cho sự xuất hiện và dẫn dắt mờ nhạt của Quốc Trường và Lâm Bảo Châu trong mùa 1.