Tiếng Indonesia
Ngữ pháp > Phụ tố

Tiếng Indonesia sử dụng một hệ thống phức tạp các phụ tố (tiền tố, trung tố, hậu tố, và phụ tố tình huống (confix, circumfix)). Các phụ tố được áp dụng với các quy tắc nhất định tùy thuộc vào chữ cái khởi đầu của từ cơ sở (TCS = từ cơ sở), ví dụ một động từ thường, một tính từ,...ở dạng đơn giản nhất của nó), và/hoặc phụ thuộc vào việc nối âm của âm tiết thứ hai. Ví dụ:
Phụ tố Ber + ajar (dạy) = BeLajar (Chú ý chữ 'R' đã bị xóa và chữ 'L' đã được thêm vào)
= học
Các phụ tố Me + ajar + -kan = meNGajarkan (Chú ý 'NG' đã được thêm vào)
= dạy (ngoại động từ)
Bằng phép so sánh:
Phụ tố Ber + judi (đánh bạc, liều, mạo hiểm) = Berjudi (Chú ý Ber- giữ nguyên không đổi)
= đánh bạc, liều, mạo hiểm
Các phụ tố Me + judi + -kan = meNjudikan (Chú ý 'N' được thêm vào)
= đánh bạc hết tiền, đánh bạc cuộc đời ai...
Cũng vậy, tùy thuộc vào phụ tố được sử dụng, một từ có thể có nhiều nghĩa ngữ pháp khác nhau (ví dụ me + makan (memakan) có nghĩa là ăn thứ gì đó (với nghĩa tiêu hóa nó), trong khi đó di + makan (dimakan) có nghĩa là "bị ăn" (thể bị động), ter + makan (termakan) có nghĩa là "bị ăn bất ngờ". Thông thường hai phụ tố được sử dụng để làm thay đổi nghĩa của một từ. Ví dụ, duduk có nghĩa là "ngồi xuống", mặc dù men + duduk + kan (mendudukkan) có nghĩa là "làm ai/cái gì ngồi xuống". Men + duduk + i (menduduki) có nghĩa là "ngồi lên cái gì đó", di + duduk + kan (didudukkan) có nghĩa là "bị kéo ngồi xuống", diduduki (diduduki) có nghĩa là "bị ngồi lên"...).
Cũng như với bất kì ngôn ngữ nào, ngữ pháp tiếng Indonesia có thể thường xuyên cho thấy một loạt các mâu thuẫn và ngoại lệ. Một vài từ cơ sở khi được kết với 2 phụ tố (ví dụ me + TCS + kan) có thể tạo ra một tính từ hơn là một động từ, hoặc thậm chí cả hai. Ví dụ, bosan khi được ghép với các phụ tố me- và -kan tạo ra từ membosankan, có nghĩa là "chán" (tính từ) hoặc "làm (ai đó) chán" (động từ chủ động).
Tuy nhiên, không phải tất cả các từ cơ sở đều có thể được ghép với các phụ tố, và chúng cũng không phải luôn luôn nhất quán trong ý nghĩa và cách dùng chúng sau này. Một ví dụ sơ đẳng là từ tinggal, nếu kết hợp từ này với các phụ tố thì nghĩa và cách sử dụng ngữ pháp sẽ thay đổi khá mạnh:
Tinggal (dạng từ cơ sở (TCS)) = trú ngụ, sống (ở một nơi)
Meninggal (MeN+TCS) = chết, biến mất, (dạng rút gọn của 'Meningal dunia' bên dưới)
Meninggal dunia (MeN + TCS + từ) = qua đời, chết (nghĩa đen. lìa trần)
Meninggalkan (MeN+TCS+kan) = rời bỏ (một nơi); bỏ lại phía sau/từ giã (ai/cái gì)
Ketinggalan (Ke+TCS+an) = lỡ (xe buýt, tàu,...); bị bỏ lại phía sau
Tertinggal (Ter+TCS) = bất ngờ bị bỏ lại phía sau
Ditinggalkan (Di+TCS+kan) = bị bỏ lại phía sau; bị bỏ rơi
Selamat tinggal (từ + TCS) = tạm biệt (nói với người ở lại)
Phụ tố danh từ là phụ tố mà khi thêm nó vào từ cơ sở sẽ hình thành danh từ. Sau đây là các ví dụ phụ tố danh từ:
| Loại phụ tố danh từ | Phụ tố | Ví dụ của từ gốc | Ví dụ của từ phái sinh |
| --- | --- | --- | --- |
| Tiền tố | pe(N)- | duduk (ngồi) | penduduk (cư dân) |
|  | ke- | hendak (muốn) | kehendak (sự khao khát) |

|  | juru- | acara (sự kiện) | juru-acara (chủ nhà sự kiện) |
| Trung tố | -el- | tunjuk (chỉ, điểm) | telunjuk (ngón trỏ, mệnh lệnh) |
|  | -em- | kelut (bù xù) | kemelut (sự hỗn loạn, cơn khủng hoảng) |
|  | -er- | gigi (những cái răng) | gerigi (lưỡi có răng, răng cưa) |
| Hậu tố | -an | bangun (tỉnh giấc, dậy) | bangunan (tòa nhà) |
| Phụ tố tình huống | ke-...-an | raja (vua) | kerajaan (vương quốc) |
|  | pe-...-an | kerja (công việc) | pekerjaan (nghề nghiệp) |
(N) và (R) cho thấy nếu như một từ bắt đầu với những chữ cái nhất định (thường nhất là các nguyên âm hay các phụ âm k, p, s, t), chữ cái hoặc là sẽ bị bỏ qua hoặc là các chữ cái khác sẽ thay thế nó, thông thường nhất là với các chữ cái ở trong các dấu ngoặc đơn hoặc là m, ng, ny và l.
Một cách tương tự, phụ tố động từ được thêm vào các từ gốc để hình thành các động từ. Trong tiếng Indonesia, chúng là:
| Loại phụ tố động từ | Phụ tố | Ví dụ từ gốc | Ví dụ từ phái sinh |
| --- | --- | --- | --- |
| Tiền tố | be(L)- | ajar (việc dạy) | belajar (học) - nội động từ |
|  | me(N)- | tolong (sự giúp đỡ) | menolong (giúp) - thể chủ động, ngoại động từ |
|  | me(NG)- | gambar (bức tranh) | menggambar (vẽ) - thể chủ động, ngoại động từ |
|  | di- | ambil (sự lấy, sự bắt) | diambil (đang bị bắt) - thể bị động, ngoại động từ |
|  | memper- | dalam (chiều sâu) | memperdalam (làm sâu) |
|  | dipe(R)- | dalam (sâu) | diperdalam (đang được làm sâu hơn) |
|  | te(R)- | makan (ăn) | termakan (bất ngờ ăn xong) |
| Hậu tố | -kan | letak (đặt, giữ) | letakkan (giữ) - thức mệnh lệnh, ngoại động từ |
|  | -i | jauh (xa) | jauhi (tránh) - thức mệnh lệnh, ngoại động từ |
| Phụ tố tình huống | be(R)-...-an | pasang (sửa) | berpasangan (được sửa chữa) |
|  | be(R)-...-kan | dasar (cơ sở) | berdasarkan (dựa trên nền tảng...) |
|  | me(M)-...-kan | pasti (chắc chắn) | memastikan (đảm bảo) |
|  | me(N)-...-i | teman (đồng chí) | menemani (đi theo) |
|  | mempe(R)-...-kan | guna (sử dụng) | mempergunakan (dùng sai, tận dụng) |
|  | mempe(L)-...-i | ajar (dạy) | mempelajari (học) |
|  | ke-...-an | hilang (biến mất) | kehilangan (mất mát) |
|  | di-...-i | sakit (nỗi đau) | disakiti (bị làm tổn thương) |
|  | di-...-kan | benar (phải, đúng) | dibenarkan (được phép để...) |
|  | dipe(R)-...-kan | kenal (biết, nhận ra) | diperkenalkan (đang được giới thiệu) |
Phụ tố tính từ được gắn vào từ cơ sở để tạo thành tính từ:
| Loại phụ tố tính từ | Phụ tố | Ví dụ từ gốc | Ví dụ từ phái sinh |
| --- | --- | --- | --- |
| Tiền tố | te(R)- | kenal (kiến thức, hiểu biết) | terkenal (nổi tiếng) |
|  | se- | rupa (sự xuất hiện, bề ngoài) | serupa (tương tự (với)) |
| Trung tố | -em- | cerlang (sáng) | cemerlang (sáng dạ, xuất sắc) |
|  | -er- | sabut (vỏ) | serabut (bù xù) |
| Phụ tố tình huống | ke-...-an | barat (tây) | kebaratan (bị Tây hóa) |
Ngoài các phụ tố này, tiếng Indonesia còn có nhiều phụ tố vay mượn từ các ngôn ngữ khác như tiếng Phạn, tiếng Ả Rập và tiếng Anh. Ví dụ maha-, pasca-, eka-, bi-, anti-, pro-, pra-,...