stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Đường sắt khổ hẹp
Đường khổ hẹp trên thế giới > châu Á > Malaysia

Bài chi tiết: Vận tải đường sắt tại Malaysia
Những hệ thống đường sắt cổ nhất của Malaysia hoàn toàn theo khổ 1.000 mm (3 ft 3 3⁄8 in), một tiêu chuẩn đã được chấp nhận từ thời chính phủ thuộc địa Anh xây dựng những tuyến đường sắt đầu tiên năm 1885.
Keretapi Tanah Melayu, công ty đường sắt chính trên Bán đảo Malaysia, sử dụng khổ mét cho các tuyến liên thành phố chính trên bờ biển phía đông và phía tây, cũng như các tuyến đường sắt nối với Singapore, từ Johor-Singapore Causeway tới ga đường sắt Tanjong Pagar. Các tuyến khổ mét hiện có cũng được dùng cho KTM Komuter, dịch vụ đường sắt đô thị của nước này, nối Kuala Lumpur với các khu ngoại ô xung quanh. Tuy nhiên, khổ tiêu chuẩn được sử dụng bởi các công ty đường sắt nhẹ mới tại thành phố Kuala Lumpur (Putra LRT, Star LRT) cũng như Express Rail Link do tư nhân điều hành nối với sân bay.
Tại Sabah, North Borneo Railway ("Keretapi Negeri Sabah") điều hành một tuyến khổ mét từ Kota Kinabalu tới Tenom trong Crocker Ranges, qua Beaufort. Tàu hơi nước cũng được dùng trên tuyến đường này.
Đường khổ hẹp trên thế giới > châu Á > Philippines

Bài chi tiết: Vận tải đường sắt tại Philippines
Ngoại trừ các hệ thống Quá cảnh Đường sắt Nhẹ (LRT) và Quá cảnh Metro Đường sắt (MRT) tại Metro Manila, vốn đều được xây dựng theo khổ tiêu chuẩn quốc tế, Philippine National Railways ("PNR") sử dụng "Khổ Cape" với kích thước 3 ft 6 in (1.067 mm). PNR hiện điều hành chỉ một tuyến: từ Manila tới thành phố Legaspi phía nam Luzon. Cho tới những năm 1980 một mạng lưới lớn hơn đã tồn tại và đi xa tới tận San Fernando ở tỉnh La Union. Có những kế hoạch để khôi phục tuyến La Union và xây dựng các tuyến mới nối Manila với Batangas và sân bay quốc tế.
Cũng có một số tuyến đường sắt khổ hẹp công nghiệp sử dụng đầu máy hơi nước trong ngành công nghiệp mía đường. Chúng tập trung trên các hòn đảo Negros và Panay. Vùng Visayas là trung tâm chính của những tuyến đường sắt mía đường; như La Carlotta Milling tại Negros, chạy các đoàn tàu thuê bao phục vụ du lịch.
Các tuyến đã bị bỏ có trên các hòn đảo Cebu, đã bị bỏ những năm 1950 hay 1960, Mindanao, và Panay, đóng cửa trong thập niên 1990. Có các kế hoạch để khôi phục tuyến Panay Rail nối thành phố Roxas với Iloilo.
Đường khổ hẹp trên thế giới > châu Á > Đài Loan

Bài chi tiết: Vận tải đường sắt tại Đài Loan
Đài Loan đã bắt đầu xây dựng đường sắt từ thời Nhà Thanh với khổ 3 ft 6 in (1.067 mm). Chính phủ thuộc địa Nhật Bản, cai trị từ năm 1895 tới năm 1945, tiếp tục sử dụng khổ 3 ft 6 in (1.067 mm). Hệ thống hiện thuộc quyền quản lý của Cơ quan Đường sắt Đài Loan. Hệ thống Quá cảnh Nhanh Đài Bắc mới và hệ thống metro đang được xây dựng ở Cao Hùng sử dụng khổ tiêu chuẩn. Taiwan High Speed Rail (HSR) bắt đầu hoạt động tháng 1 năm 2007 cũng sử dụng khổ tiêu chuẩn. Một tuyến khổ 2 ft 6 in (762 mm) tách biệt trên bờ biển phía đông đã được chuyển đổi khổ thành 3 ft 6 in (1.067 mm) khi tuyến này được nối với các tuyến khác. Alishan Forest Railway theo khổ hẹp 2 ft 6 in (762 mm).
Một tuyến khổ hẹp 2 ft 6 in (762 mm) Alishan Forest Railway dài 72 km và nối thành phố Chiayi với khu nghỉ dưỡng vùng núi Alishan. Tuyến này chủ yếu hoạt động như một điểm thu hút du khách và mang lại cho du khách những quang cảnh tuyệt đẹp.
Ngày 7 tháng 9 năm 2006, chính phủ Đài Loan tuyên bố một kế hoạch nâng cấp lên hệ thống đường sắt khổ tiêu chuẩn. Đây không phải lần đầu tiên kế hoạch này được đưa ra. Trên thực tế, một số cơ sở đã được phép chuyển đổi theo khổ tiêu chuẩn như các đường hầm ngầm được xây dựng từ cuối những năm 1980. Nhiều chuyên gia chỉ trích đề xuất như một sự lãng phí nếu không phải là không thể thực hiện bởi mọi đầu máy, toa hành khách và chở hàng đều phải được quy về theo khổ tiêu chuẩn.
Đường khổ hẹp trên thế giới > châu Á > Việt Nam

Bài chi tiết: Đường sắt Việt Nam
Đường khổ hẹp trên thế giới > châu Á > Trung Đông

Cho tới năm 1932 có một đoàn tàu khổ hẹp chạy từ Cairo tới Palestine, Liban, Syria, Thổ Nhĩ Kỳ, BA Tư (sau này là Iran) và Iraq. Tuyến đường và các ga chủ yếu là các địa điểm du lịch, với một số đoạn đã được sửa chữa và hoạt động như những điểm thu hút du khách. Đoàn tàu nổi tiếng vì tốc độ chậm, và không thể chạy lên đồi.
Đường khổ hẹp trên thế giới > châu Phi

Các tuyến đường sắt khổ hẹp rất phổ biến ở châu Phi, nơi những khoảng cách xa xôi, những địa thế khó khăn và nguồn vốn thấp khiến các tuyến khổ hẹp trở nên hấp dẫn hơn. Nhiều quốc gia, đặc biệt ở miền nam châu Phi, gồm cả mạng lưới South African Railway rộng lớn (Spoornet), sử dụng khổ 3 ft 6 in (1.067 mm). Khổ mét cũng phổ thông, như trong trường hợp của Uganda Railway. Có những mạng lưới đường sắt khổ 2 ft  (610 mm) và 600 mm (1 ft 11 5⁄8 in) rộng lớn tại các quốc gia như Maroc, Congo, Angola, Namibia và Nam Phi, nhưng chúng hầu hết đã bị dỡ bỏ. Một số tuyến vẫn còn lại ở Ai Cập.
Bởi châu Phi được phân chia thành nhiều quốc gia, việc xây dựng đường sắt bởi các chính phủ khác nhau thường không kết nối với nhau, mỗi tuyến của mỗi nước nối vùng đất riêng của họ với các cảng riêng của họ. Vì thế có nhiều các khổ đường không tương thích với nhau. Ví dụ một tuyến đường nối từ Nigeria tới Cameroon đòi hỏi việc kết nối khổ 3 ft 6 in (1.067 mm) với khổ 1.000 mm (3 ft 3 3⁄8 in).
Các tuyến đường sắt của Nam Phi và nhiều quốc gia châu Phi, gồm cả Angola, Botswana, Congo, Ghana, Mozambique, Namibia, Nigeria, Sudan, Zambia và Zimbabwe, sử dụng khổ 1.067 mm (3 ft 6 in), thỉnh thoảng được gọi là khổ Cape. Kenya, Uganda và các nước khác sử dụng khổ 1.000 mm (3 ft 3 3⁄8 in). Tại Tanzania các tuyến của East African Railways trước kia theo khổ mét trong khi tuyến TAZARA dùng khổ 3 ft 6 in (1.067 mm)
Trong thời Anh thực dân hoá châu Phi, Cecil Rhodes ủng hộ việc xây dựng một tuyến đường sắt Cape tới Cairo, nối toàn bộ khu vực của Anh dọc theo rìa phía đông châu Phi giữa Nam Phi và Ai Cập. Trong khi hầu hết các quốc gia mà tuyến đường sắt đó sẽ chạy qua sử dụng các tuyến khổ cape, Tanzania và Kenya có các tuyến khổ mét, dù tuyến TAZARA tại Tanzania theo khổ cape.
Đường khổ hẹp trên thế giới > châu Phi > Eritrea

Xa hơn về phía bắc, Eritrean Railway đang trong quá trình khôi phục lại tuyến đường khổ hẹp 950 mm (3 ft 1 3⁄8 in) của họ, một tàn tích từ những ngày thuộc địa Italia cũ đã bị bỏ hoang và bị hư hại nặng nề trong cuộc chiến tranh giành độc lập của Eritrea. Các tuyến đường sắt lân cận là tuyến khổ 3 ft 6 in (1.067 mm) tại Sudan và tuyến khổ 1.000 mm (3 ft 3 3⁄8 in) tại Ethiopia.
Đường khổ hẹp trên thế giới > châu Phi > Cameroon

Trong Thế chiến I khi Cameroon là một thuộc địa của Đức, một mạng lưới đường sắt Feldbahn khổ 2 ft  (610 mm) đã được xây dựng. Chúng cuối cùng được mở rộng lên khoảng 150 km đường phục vụ cho ngành cao su và dầu cọ.
Khổ 1.000 mm (3 ft 3 3⁄8 in) hiện được sử dụng.
Đường khổ hẹp trên thế giới > châu Phi > Maroc

Bài chi tiết: Vận tải đường sắt tại Maroc
Maroc từ năm 1912 tới năm 1935 có một trong những mạng lưới đường sắt khổ 600 mm (1 ft 11 5⁄8 in) lớn nhất châu Phi với tổng chiều dài hơn 1700 kilômét. Sau hiệp ước Algeciras theo đó các đại diện của các Cường quốc đồng ý không xây dựng bất kỳ tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn nào tại Maroc cho tới khi tuyến đường khổ tiêu chuẩn Tangier - Fez được hoàn thành, người Pháp đã bắt đầu xây dựng các tuyến đường sắt quân sự khổ 600 mm (1 ft 11 5⁄8 in) trong phần Maroc của họ Maroc thuộc Pháp.
Đường khổ hẹp trên thế giới > châu Phi > Nam Phi

Bài chi tiết: Vận tải đường sắt tại Nam Phi
Khổ tiêu chuẩn ban đầu, các tuyến đường của Cape Colony khi ấy đã chuyển theo khổ hẹp 3 ft 6 in (1.067 mm), thỉnh thoảng được gọi là khổ Cape, vì các lý do chi phí. Tuy nhiên, với sự phát triển một nền kinh tế mạnh, với nhu cầu vận tải than và quặng sắt xuất khẩu lớn, và việc điện khí hoá hầu hết các tuyến đường sắt, Nam Phi, như Queensland, sử dụng nhiều đoàn tàu khổ hẹp với khả năng vượtg hơn hẳn mọi đoàn tàu khổ tiêu chuẩn (ngoại trừ Trung Quốc) và khổ lớn. Trên thực tế, trong năm 1989 tuyến Sishen-Saldanha đã lập một kỷ lục thế giới khi mang đoàn tàu lớn nhất trong lịch sử, dài 7.2 km với 660 toa được kéo bởi 15 đầu máy với trọng lượng 71,232 tấn. Tuy nhiên, tuyến đường Gautrain được đề xuất giữa Johannesburg và Pretoria sẽ sử dụng khổ tiêu chuẩn, và vì thế sẽ không thể sử dụng bất kỳ mạng lưới đường sắt hiện có nào của quốc gia.
Avontuur Railway hoạt động giữa Port Elizabeth và Avontuur ở Nam Phi. Đây là tuyến đường khổ 610 mm (2 ft)  dài nhất thế giới[cần dẫn nguồn] với chiều dài 285 km. Nó được điều hành bởi công ty đường sắt Nam Phi Spoornet. Tuyến này hiện được gọi là Apple Express.
Đường khổ hẹp trên thế giới > Châu Đại Dương > Australia

Bài chi tiết: Các tuyến đường sắt khổ hẹp Australia
Queensland, Tasmania, Tây Australia và nhiều phần của Nam Australia đã chấp nhận khổ 1.067 mm (3 ft 6 in) để bao phủ những khoảng cách lớn với chi phí thấp. Hầu hết các tuyến đường sắt công nghiệp được xây dựng theo khổ 610 mm (2 ft) . Ba khổ đường sắt khác nhau hiện được sử dụng rộng rãi tại Australia, và ít có tương lai về một sự tiêu chuẩn hoá toàn bộ.
Trước năm 1901, mỗi trong sáu thuộc địa của Anh chịu trách nhiệm về cơ sở hạ tầng vận tải đường sắt. Queensland, Tây Australia, và Tasmania xây dựng các tuyến đường khổ hẹp. Các thuộc địa khác xây dựng theo hoặc khổ tiêu chuẩn hoặc khổ rộng, chỉ duy trì các tuyến khổ hẹp hạn chế, ngoại trừ Nam Australia, xây dựng đường khổ hẹp và khổ rộng. Vì việc này, các tuyến đường sắt Australia là một sự pha trộn giữa ba khổ.
Năm 1865, Queensland Railways là tuyến khổ hẹp chính đầu tiên của thế giới . Tuyến đường ray của nó cuối cùng mở rộng tới khoảng 9000 km. Queensland Rail điều hành QR Tilt Train, với tốc độ tối thiểu 165 km/h. Đoàn tàu này hiện giữ kỷ lục tốc độ đường sắt của Australia với tốc độ 210.7 km/h. Queensland cũng có một mạng lưới rộng các tuyến xe điện cẩu mía khổ 2 ft  (610 mm).
Sau thành công của tuyến đường khổ hẹp tại Queensland, nhiều đường khổ hẹp đã được xây dựng ở Đông Nam Australia. Từ thập niên 1920 trở về sau nhiều tuyến trong số đó đã được chuyển đổi thành khổ rộng.
Có cảm hứng từ thành công của đường sắt khổ hẹp tại Queensland, Tây Australia cũng dùng khổ đó. Cho tới khi đóng cửa vào năm 1958 Perth có mạng lưới tàu điện khổ hẹp duy nhất ở bất kỳ mức độ đáng kể nào tại lục địa Australia.
Lãnh thổ phía Bắc chấp nhận khổ hẹp khi nó vẫn là một phần của Nam Australia, và một tuyến xuyên lục địa Bắc-Nam đã được đặt kế hoạch từ Adelaide tới Darwin trong những năm 1870. Bởi tuyến đường này không bao giờ được hoàn thành, và bởi sự hư hại do lũ gây ra cũng như việc thiếu cầu, tuyến khổ hẹp đã bị đóng cửa.
Bốn tuyến chở hàng thông thường tại Victoria đã được xây dựng theo khổ hẹp tiêu chuẩn 2 ft 6 in (762 mm), để phục vụ các cộng đồng nông nghiệp và lâm nghiệp địa phương. Các đoạn của hai tuyến (Belgrave tới Gembrook và Thomson tới Walhalla) đã được khôi phục thành các tuyến du lịch.
Đường khổ hẹp trên thế giới > Châu Đại Dương > New Zealand

Xem thêm: Vận tải đường sắt tại New Zealand
New Zealand đã chấp nhận khổ hẹp 1.067 mm (3 ft 6 in) (khổ cape) bởi nhu cầu vượt những vùng đất có địa hình đồi núi trong nội địa đất nước. Địa hình này đòi hỏi một số kỳ công kỹ thuật phức tạp, đáng chú ý là Raurimu Spiral. Có 1787 cây cầu và 150 đường hầm với chưa tới 4,000 km đường. Khoảng 500 km của tuyến này được điện khí hoá, trên North Island Main Trunk, giữa Palmerston North và Hamilton.
Giống như Australia, ban đầu không có sự thống nhất khổ đường sắt ở New Zealand. Điều này bởi việc xây dựng các tuyến đường sắt được thực hiện bởi nhiều tỉnh của New Zealand chứ không phải chính phủ trung ương. Canterbury Provincial Railways khai trương tuyến đường sắt đầu tiên của New Zealand năm 1863 và đã sử dụng khổ lớn 1.600 mm (5 ft 3 in), trong khi Southland xây dựng tuyến Bluff và Kingston Branch theo 1.435 mm (4 ft 8 1⁄2 in), và các đoạn ngắn theo 1.435 mm (4 ft 8 1⁄2 in) cũng đã được xây dựng tại Auckland và các Vùng Bắc. Cuối cùng, theo các mô hình công trình công cộng của Thủ tướng Julius Vogel, các tuyến đường sắt của New Zealand đã được thống nhất theo khổ 1.067 mm (3 ft 6 in). Tuyến đường sắt khổ 1.067 mm (3 ft 6 in) đầu tiên tại New Zealand là Dunedin and Port Chalmers Railway, mở cửa ngày 1 tháng 1 năm 1873. Ngày nay mạng lưới nối hầu hết các thành phố lớn của New Zealand cities, và có chiều dài khoảng 4,000 km.

So sánh chiều rộng của tất cả các đồng hồ đo.
Một đoàn tàu tại ga Bad Bubendorf trên đường sắt khổ 750 mm (2 ft 5 1⁄2 in) Waldenburgerbahn giữa Liestal và Waldenburg tại Thuỵ Sĩ  Lưu trữ 2020-11-25 tại Wayback Machine.
Khổ đướng sắt công nghiệp phổ biến 2 ft  (610 mm) được thấy ở đây tại Đường sắt khổ hẹp Leighton Buzzard
Woodcut from De re metallica showing narrow gauge railway in mine, 1556
Một con tàu khổ 2 ft  (610 mm) tại Leighton Buzzard Light Railway ở Anh.
Tàu hoả của Mariazellerbahn ở Hạ Áo
Đường sắt Lovisa-Wesijärvi (LWR) 2-8-0 đầu máy hơi nước số 6 (được chế tạo năm 1909) ở tình trạng hoạt động được tại Bảo tàng Đường sắt Jokioinen, Phần Lan.
Đường sắt khổ hẹp khổ 600 mm (1 ft 11 5⁄8 in) tại Berlin / Berliner Parkeisenbahn
Một cây cầu trên tuyến Đường sắt Pelion, Hy Lạp
Đầu máy ALCo khổ 1.000 mm (3 ft 3 3⁄8 in) của Hellenic State Railways tại Ga Đường sắt Corinth Old
Đường sắt Bảo tàng Széchenyi tại Nagycenk
Đường sắt Mátra tại Gyöngyös
Đầu máy ủ bia Guinness
Toa xe tại Ferrovia del Renon
Thamshavn line Locomotive 3, được đặt tại khuôn viên Đại học Khoa học và Công nghệ Na Uy ở Trondheim, Na Uy
Kolejka Parkowa Maltanka - khổ 600 mm (1 ft 11 5⁄8 in) tại Poznań
Ga đường sắt Sernada do Vouga
Đầu máy Kowloon-Canton Railway được bảo tồn
Darjeeling Himalyan Railway
Kalka Shimla Railway
Đầu máy chở hàng hiện đại của Nhật Bản
Một tàu KTMB
Dịch vụ đường sắt khổ hẹp Đài Loan
Một đoàn tàu đô thị hiện đại gần Cape Town
Đầu máy Lớp 19D tại Pretoria
Tàu hoả Puffing Billy tại ga Lakeside
Senecio subruncinatus

| Senecio subruncinatus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Senecio
Loài (species): S. subruncinatus
Danh pháp hai phần
Senecio subruncinatus (Wedd.) Greenm., 1923 
Senecio subruncinatus là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Wedd.) Greenm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1923.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Senecio subruncinatus”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Eriogonum cinereum

| Eriogonum cinereum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Polygonaceae
Chi (genus): Eriogonum
Loài (species): E. cinereum
Danh pháp hai phần
Eriogonum cinereum Benth., 1844 
Eriogonum cinereum là một loài thực vật có hoa trong họ Rau răm. Loài này được Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1844.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Eriogonum cinereum”. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2013.
Lamprolabus bispinosus

| Lamprolabus bispinosus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Attelabidae
Chi (genus): Lamprolabus
Loài (species): L. bispinosus
Danh pháp hai phần
Lamprolabus bispinosus Gyllenhal, 1833 
Lamprolabus bispinosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Attelabidae. Loài này được Gyllenhal miêu tả khoa học năm 1833.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Ficinia brevifolia

| Ficinia brevifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Ficinia
Loài (species): F. brevifolia
Danh pháp hai phần
Ficinia brevifolia Nees ex Kunth 
Ficinia brevifolia là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Nees ex Kunth mô tả khoa học đầu tiên năm 1837.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ficinia brevifolia”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Mittenothamnium leptoreptans

| Mittenothamnium leptoreptans> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Bryidae
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Mittenothamnium
Loài (species): M. leptoreptans
Danh pháp hai phần
Mittenothamnium leptoreptans (Broth.) Cardot, 1913 
Mittenothamnium leptoreptans là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được (Broth.) Cardot mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mittenothamnium leptoreptans”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.
Euhesma tasmanica

| Euhesma tasmanica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Colletidae
Phân họ (subfamilia): Euryglossinae
Chi (genus): Euhesma
Loài (species): E. tasmanica
Danh pháp hai phần
Euhesma tasmanica Cockerell, 1918 
Euhesma tasmanica là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1918.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Mittenothamnium iporanganum

| Mittenothamnium iporanganum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Bryidae
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Mittenothamnium
Loài (species): M. iporanganum
Danh pháp hai phần
Mittenothamnium iporanganum (Besch. & Geh.) Cardot, 1913 
Mittenothamnium iporanganum là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được (Besch. & Geh.) Cardot mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mittenothamnium iporanganum”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.
Binh biến Trần Kiều

Binh biến Trần Kiều (Hán tự: 陳橋兵變) là cuộc đảo chính chính trị do Triệu Khuông Dẫn (927-976) cầm đầu, lật đổ nhà Hậu Chu, thành lập nên nhà Tống có thời gian tồn tại 320 năm ở Trung Quốc. Binh biến Trần Kiều diễn ra năm 960. Kết quả cuộc binh biến, Triệu Khuôn Dẫn lên ngôi vua, tức là Tống Thái Tổ của nhà Tống. Cuộc binh biến đặc biệt vì hầu như không xảy ra đổ máu, là một trong những cuộc thay đổi triều đại hiếm hoi ở Trung Quốc không xảy ra cảnh đổ máu.
Bối cảnh

Năm 959, Hậu Chu Thế Tông Sài Vinh chết ở tuổi 38. Trước đó ông đã sắp xếp sẵn hậu sự, dọn đường cho người con bảy tuổi là Sài Tông Huấn lên ngôi. Thế Tông cho rằng người có thể uy hiếp tới con trai ông là người con rể của Hậu Chu Thái Tổ Quách Uy là Trương Vĩnh Đức, đang giữ chức Điện tiền đô điểm kiểm, tức chỉ huy toàn bộ cấm quân. Thế Tông bèn bãi chức của Trương Vĩnh Đức và cử Triệu Khuông Dẫn làm Điện tiền đô điểm kiểm. Triệu Khuôn Dẫn vốn là một danh tướng từng lập nhiều công lao trong các chiến dịch chinh phạt Nam Đường qua hai triều Thế Tổ, Thế Tông, đến nay nắm toàn bộ đại quyền chỉ huy quân đội.
Sau khi Thế Tông băng hà, tể tướng Phạm Chất theo di chiếu đưa con trai ông là Sài Tông Huấn lên ngôi, tức là Hậu Chu Cung Đế. Mẹ kế của Cung Đế là Phù hậu được đưa lên làm Hoàng thái hậu. Triệu Khuông Dẫn ngoài chức Điện tiền đô điểm kiểm, được phong thêm chức Thái úy, nắm thêm quyền hành tư pháp. Bạn thân của ông là Mộ Dung Diên Chiêu làm Phó đô điểm kiểm. Triệu Khuông Dẫn lúc này tập trung mọi quyền lực thực tế trong tay và đã xây dựng được mối quan hệ chặt chẽ với các tướng lĩnh quân đội qua nhiều năm chinh chiến, những điều kiện thay đổi triều đại đã chín muồi.
Diễn biến > Triệu Khuông Dẫn đem quân "chống Liêu"

Năm 960, có tin đồn liên quân Bắc Hán và Liêu lại nhăm nhe tấn công Hậu Chu. Hậu Chu Cung Đế Sài Tông Huấn tuổi nhỏ, lại là mẹ góa con côi, nghe theo lời tể tướng Phạm Chất, ra lệnh cho Triệu Khuông Dẫn, lúc này là Thái úy, đem quân đi đánh.
Diễn biến > Quân đội khuôn phò

Ngày ba tháng giêng, khi quân của Triệu Khuông Dẫn đi được 40 dặm, đến đóng quân ở Trần Kiều dịch thì có người nhìn thấy 2 mặt trời đánh nhau. Mọi người cho rằng đây là việc chuyển giao Thiên mệnh, khí số Hậu Chu đã hết, Thiên mệnh ứng trên người Triệu Khuông Dẫn. Quân sĩ thấy thế ai cũng reo lên, các tướng lĩnh thì xin Triệu Khuông Dẫn nắm lấy hết binh quyền mà tự lập. Triệu Khuông Dẫn còn do dự, em của ông là Triệu Khuông Nghĩa và mưu sĩ Triệu Phổ nhân lúc ông đang ngủ liền lấy hoàng bào khoác lên mình ông. Đến đây thì ông đồng ý tự lập, nhưng bắt các tướng thề phải trung thành tuyệt đối với mình, các tướng và quân sĩ đều phát lời thề.
Diễn biến > Chính biến

Triệu Khuông Dẫn lập tức dẫn quân về kinh đô Biện Lương và kéo thẳng vào thành. Bị bất ngờ, triều đình Hậu Chu thấy không thể phản kháng lại, đều cùng quỳ xuống tôn ông lên làm vua. Hậu Chu Cung Đế bị buộc phải nhường ngôi. Triệu Khuông Dẫn lên ngôi hoàng đế. Triệu Khuông Dẫn trước kia từng giữ chức Quy Đức tiết độ sứ, cai quản Tống châu; trong thời Xuân Thu thì Tống châu là lãnh địa của nước Tống, do đó đặt quốc hiệu là Đại Tống, định đô tại Khai Phong, đặt niên hiệu Kiến Long.
Sài Tông Huấn và mẹ được tha chết và phong làm vương, thế tập và ăn lộc phiên vương nhưng đời đời không được đụng đến chính sự. Nhà họ Sài còn được ban cho đơn thư thiết khoán có tác dụng miễn tử.
Chú thích

↑  Trung Quốc các phong kiến triều đại hưng suy khái thị lục - Cát Kiếm Hùng, Đài Bắc, 2000
1 2  Tống Sử, Thái Tổ bản kỷ
| x t Sự kiện lịch sử thời Lưỡng Tống |
| --- | --- |
Bắc Tống:  Binh biến Trần Kiều  Bôi tửu thích binh quyền  Loạn Lý Quân  Loạn Lý Trọng Tiến  Ngoài mạnh trong yếu  Trọng văn khinh võ  Kiến Long chi trị  Việt Nam tuyên bố độc lập  Chiến dịch thống nhất Trung Quốc của nhà Tống  Cấm quân  Canh thủ pháp và Dưỡng binh di loạn  Ánh nến tiếng rìu và Minh ước hộp vàng  Thái Tông đánh Khiết Đan  Hải chiến Bạch Đằng  Bắc phạt Ung Hi  Cấm các  Hàm Bình chi trị  Khởi nghĩa nông dân Thành Đô  Ngự giá ra Hà Bắc  Hòa ước Thiền Uyên  Định Nan tiết độ sứ  Đông phong tây tự  Lưu Thái hậu lâm triều  Khởi nghĩa Khu Hi Phạm  Khởi nghĩa Nùng Trí Cao  Trọng Hi tăng tệ  Tây Hạ li khai  Bộ lạc Lục Cốc kháng Hạ  Ngũ quỷ dụng sự  Nhân Tông thịnh thế  Khánh Lịch tân chính  Vấn đề truy phong cha đẻ của Tống Anh Tông  Tống Từ  Giao Tử  Hi Hà khai biên  Biến pháp Hi Ninh  Xung đột ở phương nam  Nguyên Phong cải chế  Cựu Tân đảng tranh  Nguyên Hựu canh hóa  Thiệu Thánh thiệu thuật  Thu Thủ Thanh Đường  Biện Kinh  Sáu tên giặc nắm chính quyền  Khởi nghĩa Tống Giang  Khởi nghĩa Phương Lạp  Liên minh trên biển、Tuyên Hòa phạt Liêu  Sự biến Bình châu  Hòa ước Tuyên Hòa  Tranh chấp với người Kim  Nhường ngôi chạy giặc  Nỗi nhục Tĩnh Khang  Tẩy y viện 
Nam Tống: Tống triều phục dựng Bỏ cha anh chạy về phía nam, Uông Hoàng đắc chánh  Sự biến Duy Dương  Miêu Lưu binh biến  Chiến tranh Kim-Tống (1127-1142) Trận Yển Thành  Chiến dịch Xuyên Thiểm  Từ Hoàng Hà đến Hoài Hà  Tin vui từ Thuận Xương  Hòa ước Thiệu Hưng  Vụ án Nhạc Phi  Đại chiến Thái Thạch kì  Long Hưng bắc phạt、Hòa ước Long Hưng  Càn Thuần chi trị  Trình Chu Lý học, Học phái Vĩnh Gia  Hàn Thác Trụ chuyên quyền  Không để tang cha nên bị truất ngôi  Khánh Nguyên đảng cấm  Khai Hi bắc phạt  Hòa ước Gia Định）  Sử Di Viễn thao túng（Tứ Mộc Tam Hung）  Ba đạo quân Kim đánh Tống  Đánh dẹp Lý Toàn  Đoan Bình canh hóa  Đoan Bình nhập Lạc  Giả Tự Đạo hại vua hại nước  Trận Điếu Ngư (1259)  Tứ Xuyên kháng Mông, Sáu năm giữ cô thành  Pháo Hồi Hồi  Thái hoàng Thái hậu giao ngọc tỉ  Văn Thiên Tường cần vương  Nhai Sơn di hận
Sử chuyên môn: Lịch sử→ Chính trị→ Quân sự→Ngoại giao→Kinh tế→Văn hóa→Khoa học, kĩ thuật→Danh sách vua
Nhà Tống
Mittenothamnium isopterygioides

| Mittenothamnium isopterygioides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Bryidae
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Mittenothamnium
Loài (species): M. isopterygioides
Danh pháp hai phần
Mittenothamnium isopterygioides (Renauld & Cardot) Cardot, 1913 
Mittenothamnium isopterygioides là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được (Renauld & Cardot) Cardot mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.