stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Khí quyển Trái Đất
Nhiệt độ và các tầng khí quyển

Nhiệt độ của khí quyển Trái Đất biến đổi theo độ cao so với mực nước biển; mối quan hệ toán học giữa nhiệt độ và độ cao so với mực nước biển biến đổi giữa các tầng khác nhau của khí quyển:
Tầng đối lưu: từ bề mặt Trái Đất tới độ cao 16 km, phụ thuộc theo vĩ độ (ở 2 vùng cực là 7–10 km) và các yếu tố thời tiết, nhiệt độ giảm dần theo độ cao, mỗi 100 m nhiệt độ giảm 0,6 °C. Không khí trong tầng đối lưu chuyển động theo chiều thẳng đứng và nằm ngang rất mạnh làm cho nước thay đổi cả ba trạng thái, gây ra hàng loạt quá trình thay đổi vật lý. Những hiện tượng thời tiết như mưa, mưa đá, gió, tuyết, sương giá, sương mù,... đều diễn ra ở tầng đối lưu.
Tầng bình lưu: từ độ cao trên tầng đối lưu đến khoảng 50 km. Ở đây không khí loãng, nước và bụi rất ít, không khí chuyển động theo chiều ngang là chính, rất ổn định.
Tầng trung lưu: từ khoảng 50 km đến 80 km, nhiệt độ giảm theo độ cao đạt đến -75 °C. Phần đỉnh tầng có một ít hơi nước, thỉnh thoảng có một vài vệt mây bạc gọi là mây dạ quang.
Tầng điện li: từ 80–85 km đến khoảng 1000 km, nhiệt độ tăng theo độ cao có thể lên đến 2.000 °C hoặc hơn. Oxy và nitơ ở tầng này ở trạng thái ion, vì thế gọi là tầng điện li. Sóng vô tuyến phát ra từ một nơi nào đó trên vùng bề mặt Trái Đất phải qua sự phản xạ của tầng điện li mới truyền đến các nơi trên thế giới. Tại đây, do bức xạ môi trường, nhiều phản ứng hóa học xảy ra đối với oxy, nitơ, hơi nước, CO2...chúng bị phân tách thành các nguyên tử và sau đó ion hóa thành các ion như NO+, O+, O2+, NO3-, NO2-...và nhiều hạt bị ion hóa phát xạ sóng điện từ khi hấp thụ các tia mặt trời vùng tử ngoại xa.
Tầng ngoài: trên 1.000 km đến 10.000 km, nhiệt độ tăng theo độ cao có thể lên đến 2.500 °C. Đây là vùng quá độ giữa khí quyển Trái Đất với khoảng không vũ trụ. Vì không khí ở đây rất loãng, nhiệt độ lại rất cao, một số phân tử và nguyên tử chuyển động với tốc độ cao cố "vùng vẫy" thoát ra khỏi sự trói buộc của sức hút Trái Đất lao ra khoảng không vũ trụ. Do đó tầng này còn gọi là tầng thoát ly. Tuy nhiên, các nhiệt kế, nếu có thể, lại chỉ các nhiệt độ thấp dưới 0 °C do mật độ khí là cực kỳ thấp nên sự truyền nhiệt ở mức độ có thể đo đạc được là rất khó xảy ra.
Ranh giới giữa các tầng được gọi là ranh giới đối lưu hay đỉnh tầng đối lưu, ranh giới bình lưu hay đỉnh tầng bình lưu và ranh giới trung lưu hay đỉnh tầng trung lưu v.v.
ở tầng này có mặt các ion O+ (<1500 km), He+(<1500), H+(>1500 km). Một phần hiđrô của Trái Đất (khoảng vài nghìn tấn/năm) được tách ra đi vào vũ trụ đồng thời các dòng plasma do môi trường thải ra là bụi vũ trụ (khoảng 2g/km²) cũng đi vào Trái Đất. Giới hạn trên của đoạn khí quyển và đoạn chuyển tiếp với vũ trụ rất khó xác định, ước đoán khoảng 1.000 km.
Nhiệt độ trung bình của khí quyển tại bề mặt Trái Đất là khoảng 14 °C.
Áp suất

Bài chi tiết: Áp suất khí quyển
Áp suất khí quyển có được là do trọng lượng của lớp vỏ không khí bao bọc xung quanh Trái Đất tác dụng lên vật thể đặt trong nó.
Thành phần

| Thành phần phần trăm của không khí khô theo thể tích - ppmv: phần triệu theo thể tích>  |
| --- | --- |
Chất khí: Theo NASA
Nitrogen (N2): 78%
Oxygen (O2): 21%
argon (Ar): 0,9340%
Carbon dioxide (CO2): 390 ppmv
Neon (Ne): 18,18 ppmv
Heli (He): 5,24 ppmv
Metan (CH4): 1,745 ppmv
Krypton (Kr): 1,14 ppmv
Hydrogen (H2): 0,55 ppmv
Không khí ẩm thường có thêm
Hơi nước: Dao động mạnh; thông thường khoảng 1%
carbon dioxide và mêtan cập nhật (năm 1998) theo IPCC bảng TAR 6.1 Lưu trữ 2007-06-15 tại Wayback Machine. Tuy nhiên, theo báo cáo gần đây của các nhà khí tượng Mỹ NOAA ghi nhận thì nồng độ CO2 trong bầu khí quyển đã gia tăng tới mức kỷ lục mới. Nồng độ CO2 cao nhất đo được khoảng 400 ppmv. Các nhà khí tượng lo ngại đây chính là một nhân tố có thể gây những thay đổi bất ngờ của khí hậu.
Khối lượng phân tử trung bình của không khí khoảng 28,97 g/mol.
Mật độ và khối lượng

Mật độ của không khí tại mực nước biển là khoảng 1,2 kg/m³. Sự thay đổi tự nhiên của khí áp ở bất kỳ độ cao nào đều là nguyên nhân của sự thay đổi thời tiết. Sự thay đổi này là tương đối nhỏ ở các độ cao thấp nhưng là rất lớn ở các độ cao lớn vì sự thay đổi của bức xạ mặt trời.
Mật độ của khí quyển giảm theo độ cao và có thể mô hình hóa một cách xấp xỉ theo công thức khí áp. Những công thức có độ chính xác cao hơn được các nhà khí tượng học và các trung tâm vũ trụ sử dụng để dự báo thời tiết và tính toán tình trạng quỹ đạo của các vệ tinh.
Tổng khối lượng của bầu khí quyển khoảng 5,1 × 1018 kg, hay khoảng 0,9 ppm của khối lượng Trái Đất.
Tỷ lệ phần trăm trên đây được tính theo thể tích. Giả sử các chất khí là những khí lý tưởng, chúng ta có thể tính toán tỷ lệ theo khối lượng. Khi đó thành phần theo khối lượng của không khí là 75,523% N2, 23,133% O2, 1,288% Ar, 0,053% CO2, 0,001267% Ne, 0,00029% CH4, 0,00033% Kr, 0,000724% He và 0,0000038% H2.
Các tầng khí quyển khác

Các khu vực của khí quyển có thể đặt tên theo các cách gọi khác:
Tầng điện li hay tầng ion — Là khu vực có chứa các ion: Tương đương với tầng giữa và tầng nhiệt đến độ cao 550 km.
Tầng ngoài hay ngoại quyển— phía trên tầng điện ly, ở đó khí quyển mỏng dần vào trong khoảng không vũ trụ.
Từ quyển — Là khu vực mà từ trường Trái Đất tương tác với gió Mặt Trời. Nó có thể dài hàng chục nghìn kilômét, với chiếc đuôi dài ngược hướng mặt trời.
Tầng ôzôn — nằm ở độ cao khoảng 10 – 50 km, tức là trong tầng bình lưu. Cũng lưu ý rằng ôzôn cũng chỉ là thành phần rất nhỏ của tầng này tính theo thể tích.
Thượng tầng khí quyển — Là khu vực của tầng khí quyển phía trên ranh giới giữa.
Vành đai bức xạ Van Allen — Là khu vực tập trung của các hạt từ Mặt Trời.
Sự tiến hóa của khí quyển Trái Đất

Lịch sử của bầu khí quyển Trái Đất trong thời gian một tỷ năm trước đây vẫn chưa được hiểu rõ lắm. Hiện nay bầu khí quyển Trái Đất vẫn là một đề tài nghiên cứu của các nhà khoa học.
Bầu khí quyển ngày nay đôi khi vẫn được gọi là "bầu khí quyển thứ ba" trong sự so sánh về thành phần hóa học so với hai bầu khí quyển trước đây. Bầu khí quyển nguyên thủy chủ yếu là heli và hiđrô; nhiệt (từ lớp vỏ Trái Đất khi đó vẫn nóng chảy và từ Mặt Trời) đã làm tiêu tan bầu khí quyển này.
Khoảng 3,5 tỷ năm trước, bề mặt Trái Đất nguội dần đi để tạo thành lớp vỏ, chủ yếu là các núi lửa phun trào nham thạch, dioxide carbon và amonia. Đây là "bầu khí quyển thứ hai"; nó chứa chủ yếu là CO2 và hơi nước, với một ít nitơ nhưng vẫn chưa có oxy. Bầu khí quyển thứ hai này có thể tích khoảng ~100 lần khí quyển hiện nay. Nhìn chung, người ta tin rằng hiệu ứng nhà kính, sinh ra bởi mật độ cao của dioxide carbon đã giữ cho Trái Đất không bị đóng băng.
Trong vài tỷ năm tiếp theo, hơi nước ngưng tụ để tạo thành mưa và các đại dương để hòa tan dioxide carbon. Khoảng 50% dioxide carbon có lẽ đã bị hấp thụ bởi các đại dương. Một trong những dạng vi khuẩn có mặt sớm nhất trên Trái Đất là vi khuẩn lam. Các chứng cứ hóa thạch đã chỉ ra rằng các vi khuẩn này có mặt khoảng 3,3 tỷ năm trước và là những sinh vật sinh sống bằng quang hợp để sản xuất ra oxy. Chúng là những sinh vật đầu tiên chuyển đổi khí quyển từ trạng thái không oxy sang trạng thái có oxy.
Cây cối quang hợp tạo ra nhiều sự tiến hóa và chuyển đổi được nhiều hơn dioxide carbon thành oxy. Theo thời gian, lượng carbon dư thừa tạo thành các nguồn nhiên liệu hóa thạch ngày nay cũng như đá trầm tích nhất là đá vôi và các lớp động vật. Oxy được giải phóng tương tác với amonia để tạo ra nitơ; ngoài ra vi khuẩn cũng có thể chuyển đổi amonia thành nitơ.
Khi cây cối xuất hiện nhiều hơn thì lượng oxy tăng lên một cách đáng kể (trong khi lượng dioxide carbon giảm đi). Đầu tiên oxy tương tác với các nguyên tố khác như sắt chẳng hạn, nhưng cuối cùng chúng tích tụ trong khí quyển — là kết quả của sự tiêu hủy hàng loạt cũng như các tiến hóa trong một thời gian dài. Với sự xuất hiện của lớp ôzôn, các loại hình sinh vật sống được bảo vệ tốt hơn trước bức xạ tử ngoại. Bầu khí quyển chứa oxy-nitơ này là "bầu khí quyển thứ ba".
Minh hoạ các tầng khí quyển
Thành phần khí quyển Trái Đất.
Philippe Pétain

| Philippe Pétain |
| --- | --- |


Quốc trưởng Chính phủ Vichy Pháp
Nhiệm kỳ 11 tháng 7 năm 1940 – 20 tháng 8 năm 1944 4 năm, 40 ngày
Thủ tướng: Pierre Laval Pierre-Étienne Flandin François Darlan
Tiền nhiệm: Albert Lebrun  Tổng thống
Kế nhiệm: Charles de Gaulle  Chủ tịch Chính phủ Lâm thời Cộng hòa Pháp
Thủ tướng Vichy Pháp
Nhiệm kỳ 16 tháng 6 năm 1940 – 17 tháng 4 năm 1942 1 năm, 305 ngày
Tổng thống: Albert Lebrun
Phó Thủ tướng: Camille Chautemps Pierre Laval Pierre-Étienne Flandin François Darlan
Tiền nhiệm: Paul Reynaud
Kế nhiệm: Pierre Laval
Phó Thủ tướng Pháp
Nhiệm kỳ 18 tháng 5 năm 1940 – 16 tháng 6 năm 1940 29 ngày
Tổng thống: Albert Lebrun
Thủ tướng: Paul Reynaud
Tiền nhiệm: Camille Chautemps
Kế nhiệm: Camille Chautemps
Quốc vụ khanh
Nhiệm kỳ 1 tháng 6 năm 1935 – 4 tháng 6 năm 1935 3 ngày
Tổng thống: Albert Lebrun
Thủ tướng: Fernand Bouisson
Bộ trưởng Chiến tranh
Nhiệm kỳ 9 tháng 2 năm 1934 – 8 tháng 11 năm 1934 272 ngày
Tổng thống: Albert Lebrun
Thủ tướng: Gaston Doumergue
Tiền nhiệm: Joseph Paul-Boncour
Kế nhiệm: Louis Maurin
Tổng tư lệnh Quân đội Pháp
Nhiệm kỳ 17 tháng 5 năm 1917 – tháng 1 năm 1920
Tổng thống: Raymond Poincaré
Thủ tướng: Alexandre Ribot Paul Painlevé Georges Clemenceau
Bộ trưởng Chiến tranh: Paul Painlevé Georges Clemenceau
Tiền nhiệm: Robert Nivelle
 
Thông tin cá nhân
Sinh: Henri Philippe Benoni Omer Joseph Pétain 24 tháng 4 năm 1856 Cauchy-à-la-Tour, Pas-de-Calais, Đệ nhị Đế chế Pháp
Mất: 23 tháng 7 năm 1951 (95 tuổi) Île d'Yeu, Vendée, Pháp
Phối ngẫu: Eugénie Hardon Pétain
Tặng thưởng: Thống chế Pháp Bắc đẩu Bội tinh Huy chương Quân sự (Tây Ban Nha)
Phục vụ trong quân đội
Thuộc:  Đệ tam Cộng hoà Pháp  Pháp Vichy
Phục vụ: Quân đội Pháp
Năm tại ngũ: 1876–1944
Cấp bậc: Sư đoàn trưởng
Tham chiến: Chiến tranh Thế giới thứ nhất Trận Verdun Chiến tranh Rif
Henri Philippe Benoni Omer Joseph Pétain (1856 - 1951), thường được biết đến với tên Philippe Pétain, là thống chế quân đội Pháp đồng thời là thủ tướng trong chính phủ Vichy từ năm 1940 đến năm 1944. Ông là anh hùng dân tộc của Pháp trong Chiến tranh thế giới thứ nhất nhưng đến cuối đời lại bị kết tội phản quốc vì đã hợp tác với Đức Quốc xã trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Do đó, những chiến công của ông trong cuộc Đại chiến thế giới lần thứ nhất đã bị che lấp bởi sự "bán nước" của ông trong cuộc Đại chiến thế giới lần thứ hai.
Cuộc đời

Henri Philippe Pétain sinh ngày 24 tháng 4 năm 1856 tại Cauchy-à-la-Tour, miền bắc nước Pháp. Ông gia nhập quân đội Pháp năm 1876. Sau đó, ông trở thành huấn luyện viên ở quân trường và lần lượt lên chức Đại úy năm 1890, Thiếu tá năm 1900 và Đại tá năm 1914.
Năm 1914, Pétain tham gia trận sông Marne lần 1 với quân hàm Thiếu tướng. Vào năm 1915, ông thể hiện tài nghệ thao lược của mình trong trận Champagne lần thứ hai trong tháng 9, mặc dù quân ông đã thất bại và không thể chọc thủng nổi phòng tuyến của quân Đức. Vào năm 1916, ông trở thành anh hùng dân tộc với chiến công ngăn chặn quân Đức trong trận Verdun. Vào năm 1917, ông được phong làm Tổng tư lệnh quân đội Pháp. Trên cương vị này, ông đã đạt được thắng lợi to lớn trong cuộc Tổng tấn công La Malmaison. Ông vẫn giữ chức Tổng tư lệnh quân Pháp cho đến khi Đại chiến kết thúc, cho dù một vị tướng lĩnh Pháp khác là Ferdinand Foch vượt lên ông mà làm Tổng tư lệnh tối cao của quân lực Đồng Minh.
Tuy các tướng Pháp khác (trong đó có Foch) chỉ trích ông là quá thận trọng và cân nhắc, ông có mối quan hệ vững chắc với Đại tướng John J. Pershing của Hoa Kỳ. Sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất chấm dứt, Pétain phục vụ trong một số nhiệm sở trước khi rời quân ngũ vào năm 1931 để tham gia chính trường. Năm 1934, ông trở thành Bộ trưởng Chiến tranh của Pháp với trách nhiệm chuẩn bị cho Chiến tranh thế giới thứ hai. Ông đóng góp to lớn cho việc thiết kế và xây dựng phòng tuyến Maginot, trong đó ông đích thân điểm ra những chỗ tốt nhất để mà dựng xây các pháo đài chính yếu. Năm 1940 Pétain nhậm chức Thủ tướng Pháp và ký hòa ước với Đức quốc xã theo đó Đức quốc xã kiểm soát 3/5 nước Pháp. Từ năm 1940 đến năm 1942, Pétain đứng đầu chính phủ Pháp đóng tại xã Vichy.
Sau khi Đồng Minh tiến vào giải phóng nước Pháp khỏi Đức quốc Xã, Pétain bị quân Đồng Minh bắt và bị kết tội phản quốc vì đã có hợp tác với Đức quốc xã. Ông bị kết án tử hình nhưng sau đó được đổi lại thành án chung thân. Ông mất ngày 23 tháng 7 năm 1951 tại nhà tù trên đảo d'Yeu, ngoài khơi Đại Tây Dương. Dẫu cho ông có mong muốn được chôn cất cùng với các liệt sĩ của trận Verdun, người ta mai táng ông ở một hòn đảo bên ngoài bờ biển Bretagne.
Chú thích

↑  Williams, 2005, p. 212.
↑  Atkin, 1997, p. 41.
1 2 3 4 5 6  Robert Cowley, Geoffrey Parker, The Reader's Companion to Military History, các trang 361-362.
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
Phillipper Pétain (bên trái) gặp Adolf Hitler (bên phải)
Komatsuhime

| Komatsuhime 小松姫 |
| --- | --- |

Chức vụ

Nhiệm kỳ: 1600 – 1600
 
Thông tin cá nhân
Quốc tịch: Nhật Bản
Sinh: 1573
Mất: 27 tháng 3, 1620(1620-03-27) (46–47 tuổi) Kōnosu-shuku Ryōseikoku Musashi
Cha: Honda Tadakatsu
Con cái: Manhime Sanada Nobumasa Sanada Nobushige
Phục vụ trong lực lượng vũ trang
Thuộc:  Gia tộc Honda  Gia tộc Tokugawa  Gia tộc Sanada
Komatsuhime (tiếng Nhật: 小松姫?/Tiểu Tùng cơ; sinh năm 1573–mất ngày 27 tháng 3 năm 1620) là một nữ chiến binh (Onna-bugeisha) trong lịch sử Nhật Bản vào thời kỳ Chiến quốc Nhật Bản và thời kỳ Edo. Bà sinh ra là con gái của võ tướng Tadakatsu Honda và được Tokugawa Ieyasu nhận làm nghĩa nữ trước khi thành thân với Sanada Nobuyuki. Thời trẻ, Komatsuhime là một cô gái xinh đẹp, thông minh, mưu trí và thạo võ nghệ.
Tiểu sử

Komatsuhime khi trẻ còn được gọi là Inahime hay Ina (tiếng Nhật: 稲姫/Đạo cơ, nghĩa là lúa non) hay Onei (tiếng Nhật: 於小亥/Ư Tiểu Hợi) được Ieyasu Tokugawa nhận làm con nuôi trước khi lấy chồng là Sanada Nobuyuki (lãnh chúa gia tộc Sanada). Sau khi chứng kiến sức mạnh võ thuật của Sanada trong trận chiến đầu tiên ở thành Ueda, cô và cha mình ấn tượng với bản lĩnh của gia tộc Sanada, nhất là Nobuyuki. Thấy như thế, chính Tokugawa Ieyasu đã tác hợp nhân duyên và thu xếp để Komatsuhime kết hôn với con trai của lãnh chúa Sanada là Sanada Nobuyuki.
Năm 1600, thời điểm trước cuộc chiến Trận Sekigahara, khi Sanada Nobuyuki quyết định đi theo gia tộc Tokugawa, cha của ông là Masayuki Sanada thân chinh đến gặp mặt Nobuyuki tại thành Ueda cùng người con khác là Yukimura Sanada. Cả hai dừng chân tại thành Numata nơi Komatsuhime đang trấn giữ. Komatsuhime trong bộ chiến giáp đã chặn Masayuki và Yukimura ở lối vào thành, Masayuki nói rằng  "Ta muốn gặp các cháu của ta" và Komatsuhime đáp lại: "Từ khi hai nhà chúng ta phân tranh, dù rất kính trọng ngài là cha chồng của tiểu nữ nhưng tuyệt đối không thể để ngài bước vào thành". Sau đó Masayuki và Yukimura rút về đền Shōkaku-ji và họ bất ngờ khi thấy Komatsuhime cùng những người con đã ở đây từ trước đúng theo mong muốn của Masayuki.
Sau trận Sekigahara thì gia tộc Sanada suy vong, Masayuki và Yukimura trở thành những kẻ lưu đày tha hương nhưng vẫn được Komatsuhime chu cấp đồ ăn và các vật dụng thiết yếu chu đáo hằng ngày. Komatsuhime được ca ngợi là "Lương thê hiền mẫu" (ryōsai kenbo/良妻賢母). Bà mất ở Kōnosu, thuộc Musashi là một Ryōseikoku của Nhật Bản (thành phố Kōnosu ngày nay thuộc tỉnh Saitama) khi đang trên đường đến suối nước nóng Kusatsu hưởng dương 47 tuổi Việc bà qua đời khiến cho Nobuyuki vô cùng thương tiếc và than khóc rằng "than ôi, ngọn đèn le lói trong ngôi nhà nay đã vụt tắt". Mộ phần của bà hiện còn ở đây, ngày nay, trong bảo tàng ở thành Ueda, du khách có thể ngắm những món đồ mà bà đã từng sử dụng, chẳng hạn như di vật cái kiệu của bà.
Gia đình

Cha: Honda Tadakatsu
Chồng: Sanada Nobuyuki
Con cái:
Manhime (sinh 1592)
Sanada Nobumasa của  phiên Matsushiro
Sanada Nobushige (1599–1648).
Chú thích

1 2  “小松姫の生き方”. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2007.
1 2  “小松姫の墓（芳泉寺） | 上田市文化財マップ”. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2012.
Đầm Thị Nại

Đối với các định nghĩa khác, xem Thị Nại.
| Đầm Thị Nại |
| --- | --- |
Vịnh Quy Nhơn
Một góc Đầm Thị Nại

Vị trí: Thành phố Quy Nhơn và các huyện Tuy Phước, Phù Cát, tỉnh Bình Định
Loại: Đầm phá
Nguồn sông: Sông Côn, Sông Hà Thanh
Nguồn nước biển/đại dương: Biển Đông
Lưu vực quốc gia:  Việt Nam

Chiều dài tối đa: 10 kilômét (6,2 mi)
Chiều rộng tối đa: 4 kilômét (2,5 mi)
Diện tích bề mặt: 50,6 kilômét vuông (5.060 ha)
Độ sâu trung bình: 1,2 mét (3,9 ft)
Đầm Thị Nại là một đầm nước mặn nằm trên địa phận thành phố Quy Nhơn, huyện Tuy Phước, huyện Phù Cát thuộc tỉnh Bình Định, Việt Nam.
Địa lý

Đầm Thị Nại nằm cách thành phố Quy Nhơn 8 km về phía đông bắc, nằm trong khoảng 109°11'06" – 109°18'30" kinh độ Đông và 13°45'20" – 13°55'10" vĩ độ Bắc có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Vịnh Quy Nhơn có độ rộng khoảng 400 – 500 m và cồn cát ven biển
Phía tây giáp huyện Tuy Phước
Phía nam giáp thành phố Quy Nhơn
Phía bắc giáp huyện Phù Cát.
Đầm có chiều rộng 4 km, trải dài trên 10 km, với diện tích mặt nước hơn 5.060 ha, độ sâu khoảng 1,2 m. Đầm Thị Nại là một trong 4 đầm nước mặn lớn nhất ở Bình Định. Đầm là nơi hợp lưu của sông Côn và sông Hà Thanh, ngăn cách với Biển Đông bởi bán đảo Phương Mai.
Một phần nhỏ của đầm Thị Nại được sử dụng làm cảng biển (Cảng Quy Nhơn). Địa danh này có âm gốc tiếng Champa (Chiêm Thành) gọi đầy đủ là Thi Lị Bi Nại, tên phiên âm chữ Cri-Banoi là tên hải cảng của Vương quốc Champa; người Hoa gọi cảng này là Tân Châu (新州).
Hành chính

Đầm Thị Nại thuộc địa phận xã Nhơn Hội và các phường Hải Cảng, Nhơn Bình, Đống Đa, Thị Nại của thành phố Quy Nhơn; các xã Phước Thắng, Phước Hòa, Phước Sơn, Phước Thuận của huyện Tuy Phước.
Những dấu mốc lịch sử > Cầu Thị Nại

Bài chi tiết: Cầu Thị Nại
Ngày 12 tháng 12 năm 2006, tỉnh Bình Định khánh thành cầu vượt đầm Thị Nại có tổng chiều dài 2.475 m, chiều rộng cả lan can 15,5 m, với tổng cộng 54 nhịp, đảm bảo cho xe có trọng tải 80 tấn qua lại. Đây là cây cầu vượt biển dài nhất Việt Nam tính đến năm 2007.
Đầm Thị Nại, nhìn từ Cầu Thị Nại
Unterlangenegg

| Unterlangenegg |
| --- | --- |

  Huy hiệu

UnterlangeneggXem bản đồ Thụy SĩUnterlangeneggXem bản đồ Bang Bern
Quốc gia: Thụy Sĩ
Bang: Bern
Huyện: Thun
Chính quyền
 • Thị trưởng: Walter Stegmann
Diện tích
 • Tổng cộng: 6,81 km2 (263 mi2)
Độ cao: 831 m (2,726 ft)
Dân số (2017-12-31)
 • Tổng cộng: 987
 • Mật độ: 1,4/km2 (3,8/mi2)
Mã bưu chính: 3614
Mã SFOS: 033
Giáp với: Buchholterberg, Fahrni, Homberg, Horrenbach-Buchen, Oberlangenegg, Wachseldorn
Website: http://www.unterlangenegg.ch   SFSO statistics
Unterlangenegg là một đô thị trong huyện Thun, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 6,81 km2, dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 891 người.
Yurtbekler, Muratlı

| Yurtbekler |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
YurtbeklerVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Tekirdağ
Huyện: Muratlı
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 120 người
Múi giờ: UTC+3, Giờ ở Thổ Nhĩ Kỳ
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 59700
Yurtbekler là một xã thuộc huyện Muratlı, tỉnh Tekirdağ, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 120 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Tekirdağ”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.
Vườn quốc gia Waychinicup

| Vườn quốc gia Waychinicup Tây Úc |
| --- | --- |
Waychinicup Inlet
Tọa độ: 34°52′38″N 118°22′20″Đ﻿ / ﻿34,87722°N 118,37222°Đ﻿ / -34.87722; 118.37222
Diện tích: 3.982 km2 (1.537,5 sq mi)
Trang Web: parks.dpaw.wa.gov.au/park/waychinicup
Vườn quốc gia Waychinicup nằm ở Tây Úc, cách Perth 404 kilômét (251 mi) về phía đông nam và cách Albany 65 kilômét (40 mi) phía đông. Nơi này tiếp giáp Nam Đại Dương về phía nam, Khu bảo tồn thiên nhiên Núi Manypeaks về phía đông và đất nông nghiệp ở phía bắc. Đường bờ biển của nó chạy giữa Bãi biển Normans và Bãi biển Cheynes, gần Vịnh Bremer. Khu bảo tồn Thiên nhiên Đảo Hói nằm ngoài khơi gần đó. Nơi này có rất nhiều loại cảnh quan, từ bờ biển gồ ghề đến các đỉnh đồi rải đá cuội. Những thung lũng sâu đầy cây cối có những dòng nước ngọt chảy qua, với những tảng đá phủ đầy rêu. Các tiện nghi được cung cấp bao gồm khu cắm trại và nhà vệ sinh trong bụi rậm gần đầu vào của Sông Waychinicup.
Thun

| Thun |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ Huy hiệu

ThunXem bản đồ Thụy SĩThunXem bản đồ Bang Bern
Quốc gia: Thụy Sĩ
Bang: Bern
Huyện: Thun
Chính quyền
 • Thị trưởng: Stadtpräsident Hans-Ulrich von Allmen SPS (tính tới 2008)
Diện tích
 • Tổng cộng: 21,60 km2 (830 mi2)
Độ cao: 560 m (1,840 ft)
Độ cao cực đại (Dürrenbergwald): 1.172 m (3,845 ft)
Độ cao cực tiểu (Aar at Lerchenfeld): 552 m (1,811 ft)
Dân số (2017-12-31)
 • Tổng cộng: 43.743
 • Mật độ: 20/km2 (52/mi2)
Mã bưu chính: 3600-3645
Mã SFOS: 033
Thành phố kết nghĩa: Gabrovo, Granby
Giáp với: Amsoldingen, Heiligenschwendi, Heimberg, Hilterfingen, Homberg, Schwendibach, Spiez, Steffisburg, Thierachern, Uetendorf, Zwieselberg
Website: www.thun.ch   SFSO statistics
Thun là một đô thị trong huyện Thun, bang Bern, Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 21,6 km², dân số thời điểm tháng 12 năm 2009 là 90.000 người.
Tây Ban Nha chinh phục Đế quốc Aztec
Bối cảnh

Người Tây Ban Nha đã thành lập một khu định cư lâu dài trên đảo Hispaniola vào năm 1493 trong chuyến hải hành thứ hai của Christopher Columbus. Họ  tiếp tục khám phá và định cư vùng Caribe và Vùng Tây Ban Nha Chính, tìm kiếm sự giàu có, vàng bạc và các quần thể bản địa đông dân khác nhằm bóc lột lao động. Hai mươi lăm năm sau khi người Tây Ban Nha lần đầu đến Tân Thế giới, nhiều đoàn thám hiểm đã được cử đi khám phá bờ biển Mexico.
Bối cảnh > Những cuộc thám hiểm của Tây Ban Nha đến Yucatán

Năm 1517, thống đốc Cuba là Diego de Velázquez ủy quyền một hạm đội gồm ba tàu dưới sự chỉ huy của Hernández de Córdoba đi về phía tây và khám phá bán đảo Yucatán. Córdoba cập bờ Yucatán và gặp gỡ người Maya ở Cape Catoche. Sau khi đổ bộ, các conquistador đọc Requerimiento năm 1513 trước dân chúng Maya, ban cho họ sự bảo hộ của Vua Tây Ban Nha nếu họ chịu quy phục. Córdoba bắt được hai người Maya, họ được rửa tội và đổi tên thành Melchor và Julián, rồi trở thành thông dịch viên cho người Tây Ban Nha. Hai người này bị đánh lừa hoặc hiểu sai ngôn ngữ mà kể cho người Tây Ban Nha về vàng bạc châu báu vô kể ở vùng này. Ở phía tây của bán đảo Yucatán, người Tây Ban Nha bị phục kích vào ban đêm bởi tướng Maya tên là Mochcouoh, dẫn đến cái chết của 50 người Tây Ban Nha. Córdoba bị trọng thương sau cuộc đụng độ và chỉ có một số ít thủy thủ đoàn toàn mạng quay trở về Cuba.
Vào thời điểm đó, vùng Yucatán chỉ mới được khám phá một phần, cuộc chinh phục Yucatán của người Tây Ban Nha diễn ra muộn hơn so với cuộc chinh phục ở Trung Mexico (1519–21). Với sự trợ giúp của hàng chục nghìn chiến binh từ các cựu lãnh thổ Aztec và nhiều vương quốc Maya khác, người Tây Ban Nha đã mất hơn 170 năm để thiết lập toàn quyền kiểm soát vùng văn hóa Maya, kéo dài từ bắc Yucatán xuống vùng đất thấp trung tâm El Petén rồi lên tới cao nguyên phía nam Guatemala. Sự kết thúc của chiến dịch được đánh dấu bằng sự kiện nhà nước Maya cuối cùng, Itza Maya đóng đô tại Nojpeten, thất thủ vào năm 1697.
Bối cảnh > Cuộc viễn chinh của Cortés > Chuẩn bị

Ngay cả trước khi Juan de Grijalva quay trở lại Tây Ban Nha, Velázquez đã quyết định gửi một đoàn thám hiểm thứ ba và thậm chí lớn hơn để khám phá bờ biển Mexico. Hernán Cortés được trao quyền chỉ huy hạm đội, điều này khiến nhiều kẻ tại thuộc địa này rất ghen tị và bất bình. Ấn bảo hộ của Vương Miện cho phép những conquistador được phép cai trị những vùng đất mà họ chinh phục nhưng chúng vẫn nằm trực tiếp dưới quyên kiểm soát của Hoàng gia. Bất kỳ ai sẵn sàng đóng góp tài chính đều có thể sẽ lấy được nhiều tài sản và quyền lực hơn. Những kẻ mang theo ngựa, caballeros, nhận được hai phần chiến lợi phẩm, một phần cho nghĩa vụ quân sự, phần còn lại là vì họ mang theo ngựa. Cortés đã đầu tư một phần đáng kể tài sản của ông và có lẽ đã lâm vào cảnh nợ nần để vay thêm vốn. Chính Velázquez có lẽ đã tài trợ gần một nửa chi phí của chuyến thám hiểm.