stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Charlie Chaplin
Tiểu sử > Tranh cãi và danh tiếng suy giảm (1939–1952) > Limelight và lệnh cấm ở Hoa Kỳ

Mặc dù Chaplin vẫn hoạt động chính trị tích cực những năm sau sự thất bại của Monsieur Verdoux, bộ phim tiếp theo của ông, về một nghệ sĩ hài kịch bị lãng quên và một nữ vũ công ba lê ở Luân Đôn thời Edward không có bóng dáng chính trị nào. Limelight ("Ánh đèn sân khấu") mang đậm tính tự truyện, không chỉ nhắc tới tuổi thơ của Chaplin và đời sống cha mẹ ông, mà còn cả sự đánh mất tên tuổi ở Hoa Kỳ. Dàn diễn viên bao gồm nhiều thành viên trong gia đình ông, bao gồm 5 đứa con lớn tuổi nhất của ông cùng người em cùng mẹ khác cha của ông, Wheeler Dryden.
Sau ba năm chuẩn bị kịch bản, vào tháng 11 năm 1951, phim bắt đầu khởi quay. Phim có giọng điệu nghiêm túc hơn bất cứ phim nào trước đây của ông, và Chaplin thường xuyên sử dụng từ "melancholy" ("u sầu") khi giải thích kế hoạch phim với diễn viên đóng cùng Claire Bloom. Limelight cũng đáng chú ý vì sự góp mặt của Buster Keaton, người Chaplin mời vào vai bạn diễn trong một cảnh phim câm. Đây là lần duy nhất hai nhà làm phim hài lớn nhất của thời đại hợp tác với nhau trên màn ảnh.
Chaplin quyết định khởi chiếu bộ phim đầu tiên ở Luân Đôn, vì đây là nơi đặt bối cảnh phim. Khi rời Los Angeles, ông đã nói ra linh tính rằng mình sẽ không quay trở lại Hoa Kỳ. Ở New York, ông lên tàu RMS Queen Elizabeth cùng với gia đình ngày 18 tháng 9 năm 1952. Ngay ngày hôm sau, Tổng Chưởng lý James P. McGranery thu hồi giấy phép tái nhập cảnh của Chaplin và tuyên bố rằng ông phải thực hiện một cuộc phỏng vấn về quan điểm chính trị và các hành vi đạo đức rồi mới được quay lại Hoa Kỳ. Mặc dù McGranery nói với báo chí rằng ông có "một vụ tố tụng khá thú vị chống lại Chaplin", theo Maland kết luận, dựa trên hồ sơ của FBI công bố vào những năm 1980, chính phủ Hoa Kỳ không có bằng chứng thực sự nào để ngăn cản Chaplin quay lại. Nếu ông đâm đơn xin quay lại, hẳn ông đã có thể nhận được giấy phép. Tuy nhiên, khi Chaplin nhận được điện tín thông báo tin này, ông quyết định cắt đứt mối quan hệ với Hoa Kỳ:
"Việc tôi có quay trở lại cái đất nước bất hạnh đó không chẳng có mấy hệ lụy với tôi. Tôi muốn nói với họ rằng tôi thoát càng sớm khỏi cái bầu không khí bao vây thù địch đó thì càng tốt, rằng tôi đã chán ngấy những thứ xúc phạm và khoa trương của nước Mỹ"
Do tất cả tài sản của ông vẫn còn lại ở Hoa Kỳ, Chaplin kiềm chế không nói bất cứ điều gì tiêu cực thêm về sự kiện này với báo chí. Dù vụ bê bối vẫn trở thành tin sốt dẻo nhưng Chaplin và phim của ông vẫn được chào đón nồng nhiệt ở châu Âu. Trong khi đó ở Hoa Kỳ sự thù địch đối với ông vẫn tiếp tục, và mặc dù Limelight nhận được một vài lời phê bình tích cực, hầu hết các hệ thống rạp chiếu phim tẩy chay phim này. Phản ánh điều này, Maland viết rằng sự suy sụp của Chaplin, từ một mức độ danh tiếng "chưa từng có tiền lệ", "có lẽ là [sự tàn lụi] kịch tính nhất trong lịch sử các ngôi sao điện ảnh ở Hoa Kỳ".
Tiểu sử > Những năm ở châu Âu (1953–1977) > Chuyển tới Thụy Sĩ và A King in New York

"Tôi đã thành đối tượng của những lời dối trá và tuyên truyền bởi những nhóm phản động hùng mạnh, những kẻ bằng ảnh hưởng và sự trợ giúp của những tờ báo lá cải Mỹ, đã tạo nên một bầu không khí thiếu lành mạnh trong đó những cá nhân với đầu óc tự do có thể bị phân biệt đối xử và truy bức. Dưới những điều kiện đó tôi thấy hầu như không thể nào có thể tiếp tục sự nghiệp điện ảnh của mình, và do đó tôi từ bỏ nơi cư trú của mình ở Hoa Kỳ."
— Tuyên bố báo chí của Chaplin về quyết định không tìm cách tái nhập cảnh Hoa Kỳ
Chaplin không quay lại Hoa Kỳ mà gửi gắm cho vợ giải quyết các vụ việc. Hai người quyết định di cư tới Thụy Sĩ, và tháng 1 năm 1953 cả gia đình chuyển tới điền trang mới mà họ sẽ sống suốt phần đời còn lại: Manoir de Ban, một cơ ngơi rộng 37 mẫu Anh nhìn ra Hồ Genève ở Corsier-sur-Vevey. Chaplin rao bán biệt thự ở Beverly Hills cùng xưởng phim vào tháng 3, và chính thức chấm dứt đăng ký tái nhập cảnh vào tháng 4. Năm sau, vợ ông từ bỏ quyền công dân Hoa Kỳ và nhập quốc tịch Anh. Chaplin cắt đứt mối liên hệ nghề nghiệp cuối cùng với Hoa Kỳ vào năm 1955 khi ông bán nốt phần cổ phiếu còn lại của ông United Artists. Hãng này đã đứng trước những khó khăn tài chính kể từ đầu những năm 40.
Chaplin vẫn là một nhân vật gây tranh cãi trong suốt những năm 1950, đặc biệt sau khi ông nhận Giải thưởng Hòa bình Quốc tế của Hội đồng Hòa bình Thế giới (do phe Liên Xô kiểm soát), cũng như sau các cuộc gặp với Chu Ân Lai và Nikita Khrushchev. Ông bắt đầu phát triển bộ phim đầu tiên ở châu Âu, A King in New York ("Một vị vua ở New York") từ năm 1954. Trong phim ông xuất hiện như một vị vua lưu đày tìm kiếm tị nạn ở Hoa Kỳ, thể hiện một vài trải nghiệm gần đây của chính mình trong kịch bản. Con trai ông, Michael, đóng vai một cậu bé mà cha mẹ là đối tượng điều tra của FBI, trong khi nhân vật của Chaplin đối diện với những cáo buộc theo chủ nghĩa cộng sản. Trào phúng chính trị chế nhạo HUAC và công kích những yếu tố của văn hóa thập niên 1950-bao gồm chủ nghĩa tiêu dùng, phẫu thuật thẩm mỹ và phim màn ảnh rộng. Trong một bài phê bình, nhà viết kịch John Osborne gọi đây là phim "cay đắng nhất" và "có tính cá nhân công khai nhất" của Chaplin.
Chaplin thành lập một hãng sản xuất phim mới, Attica, và sử dụng Hãng phim Shepperton để quay phim. Việc quay phim ở Anh gặp nhiều khó khăn, vì ông quen với xưởng phim của riêng mình ở Hollywood cùng dàn nhân sự quen thuộc, và không còn có thời gian sản xuất không giới hạn nữa. Theo Robinson, điều này để lại ảnh hưởng tiêu cực lên chất lượng của bộ phim. A King in New York phát hành tháng 9 năm 1957, và nhận được những lời khen chê trái ngược. Chaplin cấm các phóng viên Hoa Kỳ trong buổi khởi chiếu ở Paris, và quyết định không phát hành phim ở Hoa Kỳ. Điều này đã ảnh hưởng nặng nề tới doanh thu của bộ phim, mặc dù nó ít nhiều thành công về mặt thương mại ở châu Âu. A King in New York chỉ được chiếu ở Mỹ từ năm 1973.
Tiểu sử > Những năm ở châu Âu (1953–1977) > Qua đời

Tới tháng 10 năm 1977, sức khỏe Chaplin đã suy yếu đến độ ông cần đến người thường trực chăm sóc. Vào sáng sớm ngày Lễ Giáng sinh) năm đó, ông qua đời tại nhà sau cơn đột quỵ lần cuối cùng trong lúc ngủ, thọ 88 tuổi.
Đám tang được tổ chức vào ngày 27 tháng 12 theo nghi lễ Anh giáo, quy mô nhỏ và riêng tư, theo nguyện vọng của ông. Thi hài ông được mai táng ở nghĩa trang Corsier-sur-Vevey. Trong số các lời phúng điếu từ giới làm phim, đạo diễn René Clair viết, "Ông là một tượng đài của điện ảnh, của tất cả quốc gia và mọi thời đại... món quà đẹp đẽ nhất điện ảnh đã dành cho chúng ta." Diễn viên Bob Hope tuyên bố, "Chúng ta may mắn được sống trong thời đại của ông."
Ngày 1 tháng 3 năm 1978, quan tài của Chaplin bị đào lấy cắp bởi hai người di cư không việc làm. Thi thể bị giữ làm con tin để đòi tiền chuộc từ Oona Chaplin. Hai tay đào trộm mộ bị bắt trong một chiến dịch lớn của cảnh sát vào tháng 5, sau đó quan tài của Chaplin được tìm thấy bị chôn trên một cánh đồng ở làng Noville gần đó. Thi hài được đem hoàn táng tại vị trí cũ ở nghĩa trang Corsier-sur-Vevey và lần này được vây kín bằng bê tông cốt thép. Câu chuyện về vụ thi hài của ông bị đánh cắp này đã được dựng thành phim "Cái giá của sự nổi tiếng" (nguyên văn tiêu đề tiếng Pháp La Rançon de la gloire), với kịch bản của Xavier Beauvois và Etienne Comar, đạo diễn Xavier Beauvois. Phim có sự tham gia diễn xuất của người con trai vua hề, Eugene Chaplin.
Phong cách làm phim > Ảnh hưởng

Chaplin tin rằng người đầu tiên ảnh hưởng tới sự nghiệp của ông chính là mẹ ông. Khi ông còn bé bà thường làm trò cho con xem bằng cách ngồi bên cửa sổ và bắt chước cử chỉ người qua đường. "Chính là nhờ quan sát bà mà tôi học được không chỉ cách thể hiện cảm xúc bằng tay và nét mặt, mà cả cách quan sát và nghiên cứu con người." Những năm đầu, việc Chaplin diễn ở rạp hát cho phép ông quan sát các nghệ sĩ hài sân khấu làm việc,và ông cũng dự các buổi diễn kịch câm tại Nhà hát Hoàng gia, Ngõ Drury (Luân Đôn), nơi ông nghiên cứu nghệ thuật diễn hài từ các nghệ sĩ như Dan Leno. Những năm làm việc cho công ty Fred Karno đã có tác động hình thành nên vai trò diễn viên và nhà làm phim của Chaplin. Simon Louvish viết rằng công ty chính là "sân tập" của ông, và đây chính là nơi Chaplin học được cách thay đổi tiết tấu trong hài kịch của mình. Quan niệm kết hợp giữa tính cảm động và tính gây cười ông đã học được từ Karno, người cùng sử dụng những yếu tố phi lý sẽ trở thành quen thuộc trong các màn hài hước của Chaplin sau này. Chaplin đã dựa trên các tác phẩm của nhà hài kịch người Pháp Max Linder, mà ông hết sức ngưỡng mộ để đúc rút ra các phong cách cho riêng mình. Trong quá trình phát triển hình tượng và trang phục, ông có vẻ đã lấy cảm hứng từ khung cảnh kịch vui Mỹ trong đó những nhân vật lang thang là khá phổ biến.
Phong cách làm phim > Soạn nhạc

Chaplin có sự đam mê dành cho âm nhạc từ nhỏ, và ông đã tự học chơi piano, violin và cello. Ông coi trọng kết hợp âm nhạc vào phim, và kể từ A Woman of Paris trở đi ông ngày càng quan tâm tới mảng này. Với sự ra đời của công nghệ âm thanh, Chaplin bắt đầu sử dụng một bản ghi dàn nhạc đồng bộ - do chính ông sáng tác - cho City Lights (1931). Kể từ đó ông sáng tác các bản nhạc cho tất cả những phim của mình, và từ cuối những năm 1950 tới cuối đời, ông dành thời gian để ghi âm nhạc cho tất cả các phim câm thời lượng dài và cả các phim ngắn trước kia của ông.
Vì Chaplin không được học về nhạc, ông không thể đọc khuôn nhạc và cần sự giúp đỡ của những nhà soạn nhạc chuyên nghiệp, như David Raksin, Raymond Rasch và Eric James, khi soạn các bài nhạc. Mặc dù vài nhà phê bình tuyên bố rằng việc ghi nhận công lao cho các nhạc phim của ông phải dành cho những nhạc sĩ làm việc với ông, bản thân Raksin – người cộng tác với ông trong Modern Times – đã nhấn mạnh khả năng sáng tạo và sự tham gia tích cực của Chaplin vào quá trình sáng tác. Quá trình này, đôi khi kéo dài hàng tháng, bắt đầu với việc Chaplin mô tả cho các nhà soạn nhạc chính xác cái ông muốn và tự ông hát hoặc chơi các giai điệu mà ông ứng tấu trên piano. Những giai điệu này được phát triển thông qua sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhạc sĩ và Chaplin. Theo sử gia điện ảnh Jeffrey Vance, "mặc dù ông phụ thuộc vào các đồng sự trong việc sắp xếp phối khí phức tạp và biến tấu, ý tưởng âm nhạc là của ông, và không có nốt nhạc nào trong các bản ghi âm của Chaplin lại không có sự đồng ý của chính ông."
Chaplin đã sáng tác ba ca khúc nổi tiếng. "Smile", ban đầu viết cho Modern Times (1936) và về sau đặt lời bởi John Turner (nhà thơ) và Geoffrey Parsons, đã trở thành ca khúc hit cho Nat King Cole vào năm 1954. Để dành cho Limelight, Chaplin viết ra "Terry's Theme", từng nổi tiếng với sự trình bày của Jimmy Young dưới tên "Eternally" (1952). Cuối cùng, "This Is My Song", do Petula Clark trình bày trong phim A Countess from Hong Kong (1967), vươn lên số một trong các bảng xếp hạng ở Anh và nhiều nước châu Âu. Chaplin cũng nhận được giải Oscar duy nhất (không tính các giải danh dự) cho sáng tác nhạc, đó là ca khúc chủ đề cho Limelight giật Giải Oscar cho nhạc phim hay nhất năm 1973 sau khi phim được tái phát hành.
Di sản > Tưởng niệm và ghi danh

Có một số địa danh dành để tưởng niệm Chaplin. Tại thành phố quê hương ông, Bảo tàng Phim Luân Đôn có một triển lãm thường trực về cuộc đời và sự nghiệp của ông mang tên Charlie Chaplin - Người Luân Đôn Vĩ đại, bắt đầu mở cửa từ năm 2010. Một bức tượng Chaplin trong mẫu nhân vật Tramp được đặt ở Quảng trường Leicester, do John Doubleday tạc và khánh thành năm 1981. Thành phố cũng có một con đường mang tên ông, "Charlie Chaplin Walk" ở trung tâm Luân Đôn, trên đó có rạp chiếu phim IMAX London của Viện Phim Anh.
Căn nhà Chaplin sống những năm cuối đời, Manoir de Ban ở Corsier-sur-Vevey, Thụy Sĩ, đang trong quá trình chuyển đổi thành một bảo tàng về ông, và sẽ mở cửa năm 2016. Thị trấn Vevey gần đó có một công viên mang tên ông năm 1980 và dựng một bức tượng tại đây năm 1982. Năm 2011, hai bức tranh tường lớn minh họa Chaplin trên hai tòa nhà 14 tầng cũng được khánh thành ở Vevey. Chaplin cũng được thị trấn Waterville ở Ireland, nơi gia đình ông nghỉ hè vài năm, vinh danh. Một bức tượng được dựng lên tại thị trấn vào năm 1998, và từ năm 2011 thị trấn này là nơi tổ chức Liên hoan Phim Hài kịch Charlie Chaplin, thành lập để tưởng niệm di sản của Chaplin cũng như là nơi trình diễn cho những tài năng hài kịch mới.
Một tiểu hành tinh do nhà thiên văn Liên Xô Lyudmila Karachkina phát hiện năm 1981 được đặt theo tên ông, 3623 Chaplin. Trong suốt những năm 1980, hình ảnh Tramp được IBM sử dụng để quảng cáo máy tính cá nhân. Kỉ niệm 100 năm ngày sinh Chaplin năm 1989 đánh dấu một loạt sự kiện trên khắp thế giới, và ngày 15 tháng 4 năm 2011, một ngày trước sinh nhật lần thứ 122 của ông, Google đăng video đặc biệt trên Google Doodle của các trang chủ thế giới cũng như các trang tên miền quốc gia. Nhiều quốc gia khác trên khắp các châu lục đã vinh danh Chaplin trên các con tem bưu chính.
Con cái của Chaplin lập nên một công ty mang tên Association Chaplin để quản lý di sản của ông, công ty này sở hữu bản quyền về hình ảnh, tên gọi và hầu hết các phim làm sau năm 1918 của ông. Nơi lưu trữ chính của công ty đặt tại Cineteca di Bologna bao gồm 83630 hình ảnh, 118 kịch bản, 976 bản thảo, 7756 lá thư, và hàng nghìn tài liệu khác. Tàng thư ảnh, bao gồm khoảng 10 nghìn bức ảnh về cuộc đời và sự nghiệp của Chaplin, được đặt tại Bảo tàng Elysée tại Lausanne, Thụy Sĩ. Viện Phim Anh cũng đã thành lập Quỹ Nghiên cứu Charles Chaplin, và Hội thảo quốc tế Charles Chaplin lần thứ nhất được tổ chức lại Luân Đôn tháng 7 năm 2005.
Di sản > Tái hiện

Chaplin là chủ đề của một bộ phim tiểu sử, Chaplin (1992, do Richard Attenborough đạo diễn với Robert Downey, Jr. thủ vai chính). Chaplin cũng là một nhân vật trong The Cat's Meow (2001), do Eddie Izzard thủ vai, và The Scarlett O'Hara War (1980), do Clive Revill. Một sê-ri truyền hình về tuổi thơ của Chaplin, Young Charlie Chaplin, phát trên PBS năm 1989 được đề cử Giải Emmy cho Chương trình Thiếu nhi Xuất sắc.
Cuộc đời Chaplin cũng là đề tài cho các tác phẩm sân khấu. Thomas Meehan và Christopher Curtis sáng tác một nhạc kịch, Limelight: The Story of Charlie Chaplin, biểu diễn lần đầu tại La Jolla Playhouse ở San Diego năm 2010. Nó được chuyển thể cho Rạp hát Broadway hai năm sau, đổi tên thành Chaplin – A Musical. Chaplin được diễn viên Robert McClure thể hiện trong cả hai phiên bản. Năm 2013, hai vở kịch về Chaplin khởi chiếu ở Phần Lan: Chaplin tại Svenska Teatern, và Kulkuri (The Tramp) tại Tampere Workers' Theatre. Chaplin cũng là nhân vật trung tâm trong tiểu thuyết Sunnyside (2009) của Glen David Gold, đặt vào bối cảnh Thế Chiến thứ Nhất.
Giải thưởng và vinh dự

Chaplin đã nhận nhiều giải thưởng và vinh dự, đặc biệt là vào những năm cuối đời. Vào dịp năm mới năm 1975, ông nhận tước hiệp sĩ (KBE) Đế chế Anh. Ông cũng nhận các bằng tiến sĩ văn chương danh dự từ Đại học Oxford và Đại học Durham trong cùng năm 1962. Năm 1965 ông cùng Ingmar Bergman đồng nhận Giải Erasmus và vào năm 1971 ông nhận Bắc Đẩu Bội tinh từ Chính phủ Pháp.
Từ công nghiệp điện ảnh, ông nhận một Giải Sư tử vàng tại Liên hoan phim Venice năm 1972, và Giải Thành tựu Trọn đời từ Hiệp hội Phim Trung tâm Lincoln cùng năm, giải thứ hai từ sau trở đi dành riêng cho các nhà làm phim và đổi tên thành Giải Chaplin. Chaplin cũng nhận được một ngôi sao trên Đại lộ Danh vọng Hollywood năm 1970, vinh dự này nhiều lần bị trì hoãn do các quan điểm chính trị của ông.
Chaplin nhận 3 Giải Oscar: một Giải Danh dự cho phim The Circus" năm 1929, một giải Danh dự khác cho cống hiến không ngừng cho điện ảnh nói chung năm 1972, và một giải cho Nhạc phim xuất sắc nhất năm 1973 cho Limelight (chia giải với Ray Rasch và Larry Russell). Ông cũng nhận được các đề cử cho các hạng mục Nam diễn viên xuất sắc nhất, Kịch bản gốc xuất sắc nhất, và Phim xuất sắc nhất (với tư cách nhà sản xuất) từ phim The Great Dictator, và nhận được một đề cử Kịch bản gốc xuất sắc nhất cho Monsieur Verdoux.
Vai diễn trong The Great Dictator năm 1940 cũng mang đến cho ông Giải cho nam diễn viên xuất sắc nhất của Hội phê bình phim New York.
Sáu trong số các phim của Chaplin được chọn để bảo quản trong Viện lưu trữ phim quốc gia (Hoa Kỳ) của Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ: The Immigrant (1917), The Kid (1921), The Gold Rush (1925), City Lights (1931), Modern Times (1936), và The Great Dictator (1940).
Danh sách phim

Bài chi tiết: Danh sách phim của Charlie Chaplin
The Kid (1921)
A Woman of Paris (1923)
The Gold Rush (1925)
The Circus (1928)
City Lights (1931)
Modern Times (1936)
The Great Dictator (1940)
Monsieur Verdoux (1947)
Limelight (1952)
A King in New York (1957)
A Countess from Hong Kong (1967)
Phì Điền

Phì Điền là thị trấn huyện lỵ của huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang, Việt Nam.
Địa lý

Thị trấn Phì Điền nằm ở phía đông huyện Lục Ngạn, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Tân Hoa
Phía tây giáp xã Giáp Sơn và xã Tân Quang
Phía nam giáp xã Đồng Cốc và xã Tân Quang
Phía bắc giáp xã Giáp Sơn và xã Tân Hoa.
Thị trấn Phì Điền có diện tích 7,29 km², dân số năm 2023 là 5.726 người, mật độ dân số đạt 785 người/km².
Hành chính

Thị trấn Phì Điền được chia thành 4 tổ dân phố: Cầu Chét, Chay, Mai Tô, Phì.
Lịch sử

Năm 1946, thành lập xã Phì Điền trên cơ sở xã Mai Điền.
Ngày 1 tháng 10 năm 1950, đổi tên xã Mai Điền thành xã Phú Thịnh.
Ngày 27 tháng 10 năm 1962, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Hà Bắc trên cơ sở tỉnh Bắc Giang và tỉnh Bắc Ninh. Khi đó, xã Phì Điền thuộc huyện Lục Ngạn, tỉnh Hà Bắc.
Tháng 4 năm 1971, đổi tên xã Phú Thịnh thành xã Phì Điền.
Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Bắc thành tỉnh Bắc Giang và tỉnh Bắc Ninh. Khi đó, xã Phì Điền thuộc huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang.
Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2023, xã Phì Điền có 7,29 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 5.726 người, mật độ dân số là 786 người/km² và 4 thôn: Cầu Chét, Chay, Mai Tô, Phì.
Ngày 3 tháng 4 năm 2024, UBND tỉnh Bắc Giang ban hành Quyết định số 629/QĐ-UBND về việc công nhận khu vực dự kiến thành lập thị trấn Phì Điền đạt tiêu chí đô thị loại V.
Ngày 28 tháng 9 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1191/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó, thành lập thị trấn Phì Điền – thị trấn huyện lỵ của huyện Lục Ngạn trên cơ sở toàn bộ 7,29 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 5.726 người của xã Phì Điền.
Chú thích

1 2 3 4 5  “Nghị quyết số 1191/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2023 – 2025”. Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam. 28 tháng 9 năm 2024. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2024. Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2024.
1 2  Quyết định số 629/QĐ-UBND về việc công nhận khu vực dự kiến thành lập thị trấn Phì Điền, huyện Lục Ngạn đạt tiêu chí đô thị loại V.
↑  Tổng cục Thống kê
↑  “Nghị quyết về việc hợp nhất thành phố Hải Phòng và tỉnh Kiến An, hợp nhất tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Giang”. Cổng thông tin điện tử Bộ Tư pháp. 7 tháng 11 năm 1949. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2024.
↑  “Nghị quyết năm 1996 về việc phân vạch lại địa giới hành chính một số tỉnh”. Cơ sở dữ liệu Quốc gia về văn bản pháp luật Trung ương. 6 tháng 11 năm 1996. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2024.
↑  “Đề án số 198/ĐA-UBND về việc sắp xếp, điều chỉnh địa giới hành chính huyện Lục Ngạn và huyện Sơn Động để thành lập thị xã Chũ, huyện Lục Ngạn và huyện Sơn Động; thành lập, sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã thuộc thị xã Chũ và huyện Lục Ngạn”. Cổng thông tin điện tử huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. 18 tháng 6 năm 2024. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 9 năm 2024. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2024.
Hải âu Laysan

| Hải âu Laysan |
| --- | --- |
Hải âu Laysan tại Kilauea Point trên đảo Kauai, quần đảo Hawaii
Tình trạng bảo tồn
 Sắp bị đe dọa  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Procellariiformes
Họ (familia): Diomedeidae
Chi (genus): Phoebastria
Loài (species): P. immutabilis
Danh pháp hai phần
Phoebastria immutabilis (Rothschild, 1893) 
 
Danh pháp đồng nghĩa
 Diomedea immutabilis 
Hải âu Laysan (tên khoa học: Phoebastria immutabilis) là một loài chim biển cỡ lớn phân bố rộng khắp Bắc Thái Bình Dương. 99,7% số cá thể loài này được tìm thấy trên quần đảo Tây Bắc Haiwaii. Với màu xám và trắng giống với mòng biển, chúng là loài chim hải âu phổ biến thứ hai trong quần đảo Hawaii, với số lượng ước tính khoảng 2,5 triệu cá thể, và hiện số lượng đang mở rộng ra các khu vực đảo lân cận. Hải âu Laysan được mô tả lần đầu bởi Lionel Walter Rothschild vào năm 1893 với tên diomedea immutabilis dựa trên một mẫu vật được tìm thấy tại đảo Laysan. Chính vì vậy, sau này chúng đã được đặt tên là hải âu Laysan.
Mô tả

Loài hải âu này có chiều dài trung bình 81 cm (32 in), sải cánh đạt 195–203 cm (77–80 in). Trong khi con đực có trọng lượng từ 2,4-4,1 kg (5,3-9,0 lb) thì con cái nhỏ hơn, với cân nặng chỉ khoảng từ 1,9-3,6 kg (4,2-7,9 lb). Hải âu Laysan có lông màu đen-xám vùng lưng, cánh, đuôi trong khi phần dưới cánh và bụng có màu trắng. Xung quanh mắt có vùng đen bao quanh. Mỏ của chúng có màu hồng nhạt riêng phần đầu mỏ có màu tối. Con non có chiếc mỏ màu xám, và một màu lông cực kỳ khác biệt so với các con trưởng thành.
Hải âu Laysan rất dễ dàng nhận biết ở Bắc Thái Bình Dương nhờ môi trường sống tương đối tách biệt cùng với màu lông và kích thước so với các loài hải âu khác sống trong khu vực như loài hải âu chân đen hay hải âu đuôi ngắn. Chúng có bộ lông giống với một con mòng biển.
Phân bố và môi trường sống

Hải âu Laysan phân bố rộng rãi trên khắp Bắc Thái Bình Dương dao động trong khoảng từ Nhật Bản đến biển Bering và phía nam đến 15° Bắc với 16 địa điểm làm tổ. 99,7% loài chim này được tìm thấy trên quần đảo Tây Bắc Hawaii với đàn sinh sản chính ở quần đảo Hawaii, đặc biệt là các đảo Midway và đảo Laysan. Các quần thể nhỏ được tìm thấy tại quần đảo Ogasawara gần Nhật Bản, các bãi cạn Frigate Pháp, và đã bắt đầu lan rộng ra các hòn đảo ngoài khơi México như đảo Guadalupe và một số địa điểm thuộc quần đảo Revillagigedo.
Tập tính

Hải âu Laysan là loài chim ít phát ra tiếng kêu, nhưng khi chúng có thể nghe thấy phát ra những tiếng dài "moo", giảm dần, hoặc ngắt đoạn. Một con chim mái tên là "Wisdom" được cho là "chim hoang dã già nhất" ở tuổi 62.
Tập tính > Sinh sản

Chúng sinh sản khi đạt ít nhất từ 7 đến 8 năm tuổi. Hải âu Laysan không phải là loài chim di trú, chúng làm tổ trên các đảo nhỏ và rạn san hô vòng với số lượng lớn, và xây dựng tổ phụ thuộc vào môi trường xung quanh từ những chiếc tổ đơn giản hình muỗng trên bãi cát đến những chiếc tổ trên thảm thực vật Chúng có một chu kỳ sinh sản kéo dài hàng năm, mặc dù một số ít sinh sản đứt quãng. Chim non trở lại nơi chúng sinh ra sau ba năm. Trong từ 4 đến 5 năm hình thành liên kết cặp đôi với một người bạn đời mà chúng sống cùng nhưng không giao phối lần đầu tiên cho đến khi đạt 7 đến 8 năm tuổi. Việc tán tỉnh chim cái là nghi thức bao gồm các điệu nhảy có đến 25 động tác. Thỉnh thoảng cũng bắt gặp những cặp chim đồng tính bao gồm hai con cái. Điều này đã được quan sát thấy trên đảo Oahu Hawaii, nơi mà tỷ lệ giới tính của nam so với nữ là 2 phần 3. Những con cái lẻ loi ghép đôi với nhau. Trứng được các con đực đã ghép đôi ấp giúp.
Hải âu cái đẻ duy nhất một trứng  có màu trắng da bò. Cả hai loài cùng ấp trứng, con đực ấp khoảng 65 ngày đầu tiên và trứng nở vài tuần sau đó, rồi cả hai con đực và con cái ra biển kiếm ăn để cung cấp thức ăn cho con non đang phát triển. Con non mất khoảng 160 ngày để phát triển bộ lông của chúng. Trong thời gian này, bố mẹ chúng dạy chúng việc tán tỉnh và được cho ăn một loại dầu tiết ra từ dạ dày cha mẹ chúng.
Hải âu Laysan và hải âu chân đen đã được biết đến là có giao phối với nhau. Giống như tất cả chim hải âu cỡ lớn, hải âu Laysan được biết đến là một loài chim sống lâu. Tuổi thọ dài nhất xác nhận cho một loài chim biển hoang dã là một con hải âu Laysan đực có tuổi thọ 53 năm. Một số loài hải âu khác được cho là có tuổi thọ tương tự hoặc thậm chí có thể vượt quá con số này, nhưng được cho là đến nay không còn tồn tại hoặc rất ít thông tin.