stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Thiên hoàng Ninkō
Lên ngôi Thiên hoàng > Cải cách năm Tenpō (1841)

Năm 1841, shogun Tokugawa Ieyoshi lệnh cho viên quan Mizuno Tadakuni tiến hành cải cách trên cơ sở kế thừa hai cuộc cải cách Kyōhō (Hưởng Bảo) và Kansei (Khoan Chính) xảy ra trước đó. Nội dung cải cách:
Trong sinh hoạt dân chúng, phải chấn chỉnh, siết chặt lại phong tục. Theo đó, Mizuno bắt mọi người phải sống kiệm ước để tránh tiêu pha lãng phí. Cụ thể, ông cấm hậu cung của Thiên hoàng và Shogun không được sống xa xỉ, hoa quả đầu mùa, các thức ăn hiếm hoi cao giá đều bị cấm, ba rạp hát Kabuki lớn (gọi là sanza = tam tòa) phải dời chỗ từ trung tâm thành phố ra ngoại ô. Các ngôi sao (tài tử tuồng kịch nổi tiếng) khi đi dạo phố phải đội nón đan bằng lác (amigasa) che mặt không cho ai thấy. Ngay cả cái ăn, cái mặc, đến lễ lạc, hội hè và mọi thứ tiêu khiển đều được kiệm ước rất nghiêm ngặt. Cho rằng tiểu thuyết tình cảm của nhà văn Tamenaga Shunsui (1790-1843) là tiếp tay cho cuộc sống phóng đãng và hoang phí, Mạc phủ đã bắt còng tay ông này và giam lại đến khi ông qua đời.
Kiểm soát được hệ thống kinh tế. Viên quan Mizuno được lệnh của Mạc phủ đã buộc các thương nhân phải "giải tán các tổ hợp kinh doanh dưới dạng cổ phần", với mục đích quản lý được trực tiếp các con buôn ở địa phương (zaigô shônin = tại hương thương nhân) và làm cho vật giá tên thị trường phải hạ xuống. Trước cải cách, các thương nhân cùng ngành nghề tụ họp và tập trung cổ phần (có tính bè đảng) để độc chiếm thị trường một mặt hàng nào đó, khiến giá cả leo thang nhanh chóng. Mạc phủ ra lệnh này để khuyến khích các thương nhân nhỏ và vừa có cơ hội tự do cạnh tranh với các thành viên cũ trong tổ hợp, và điều đó sẽ làm cho vật giá phải xuống thang.
Kiểm soát về chính trị. Để thực hiện, Shogun tiến hành một cuộc trao đổi nhiệm sở (sanpōryō = 3 lãnh địa) giữa chủ nhân ba phiên trấn Kawagoe (15 vạn thạch thóc, xứ Musashi), Shōnai (14 vạn thạch thóc, xứ Dewa) và Nagaoka (7 vạn thạch thóc, xứ Echigo). Lịch sử Nhật Bản gọi đó là cuộc "chuyển phong" (tenbō) giữa ba phiên trấn quan trọng ở bắc Edo. Nhưng khi phiên chủ mới của Shōnai là con trai của Shogun Tokugawa Ienari được cử qua từ phiên Kawagoe, dân chúng tại phiên Shōnai hết sức phản đối sự có mặt của phiên chủ Kawagoe vì ông này nổi tiếng hà khắc trong việc thu đoạt tuế cống. Tiếp đó, Mạc phủ lại đề ra kế hoạch mới, buộc các daimyô và hatamoto phải "dâng" những vùng đất màu mỡ với chừng 50 vạn thạch thóc cho Shogun. Cuối cùng, các kế hoạch trên bị thất bại thảm hại. Dù thất bại, nhưng cải cách này đánh dấu cho việc những gì xảy ra ở các phiên từ đây sẽ ảnh hưởng tới việc điều hành chính trị ở trung ương.
Lên ngôi Thiên hoàng > Lịch Tenpō

Sau cải cách này, Sở thiên văn của nhà nước tiến hành quan sát tại Edo và lập ra lịch pháp mới gọi là lịch Tenpō - lịch cuối cùng của nước Nhật phong kiến. Lịch này quy định một năm là 12 tháng và tính theo tiết khí, mỗi tiết khí được chia đều theo những khoảng thời gian trên lịch. Tháng Giêng âm lịch (lunar month) được tính bắt đầu khi trăng mới mọc lên, tháng nhuận được thêm vào trong năm khi tháng đó không có tiết khí nào trong tổng số 24 tiết khí để xác định 12 tháng trong năm. Lý do là các tháng có tiết khí với từ là "chí/phân" được xác định là tháng 2, tháng 5, tháng 8 và tháng 11; tháng nhuận theo lịch này chỉ được thêm vào khi trong 3 tháng chỉ có một tháng có một chí/phân (đọc là "chí" hoặc "phân") và tháng Giêng của năm đó có đủ tiết khí với từ "phân" và "chí".
Trong lịch trước, giờ đã có độ dài bằng nhau. Nhưng với lịch Tenpō, chiều dài của giờ thay đổi tùy thuộc vào thời gian trong năm. Điều này đã làm cho nó cực kỳ khó khăn để làm cho đồng hồ cơ khí của Nhật Bản.
Lên ngôi Thiên hoàng > Phái học thuật phát triển > Phái Dương Minh học

Phái này do nho sĩ Vương Dương Minh lập ra trên cơ sở kế thừa thuyết Nho gia của Chu Hi. Chịu ảnh hưởng của đại nho đời Tống là Lục Tượng Sơn (1139-1192), ông chủ trương phải phán đoán một hành vi là chính đáng hay không chỉ vào lúc nó được đem ra thi hành. Họ Vương chủ trương "tri hành hợp nhất" nghĩa là nếu một lời nói hay tư duy không thể hiện bằng việc làm thì không thể nào là nền tảng cho sự đánh giá. Phái này được truyền sang Nhật bởi học giả Tōju Nakae (1608-1648) và được phát triển bởi Kumazawa Banzan (1619-1691). Hai ông triệt để áp dụng thuyết này của họ Vương với đại ý: Nói phải đi đôi với làm. Vì thế, trước tình trạng đất nước Nhật Bản thời đó, thái độ của người theo Dương Minh học chỉ có thể là là phê phán nhà đương cục. Dĩ nhiên, đối với những kẻ coi đại nghĩa danh phận trên hết như Mạc phủ, thì họ phải ra tay đàn áp những ai đứng trên một lập trường chống đối như thế.
Lên ngôi Thiên hoàng > Phái học thuật phát triển > Phái Quốc học

Phái này chủ trương sử dụng các tác phẩm văn học cổ điển của Nhật là "liều thuốc" khơi dậy tinh thần dân tộc vốn có của nước mình. Quốc học được phát triển từ môn học gọi là Wagaku (Hòa học) khởi đầu từ tiền bán thế kỷ 17. Wagaku đã thực hiện những công trình nghiên cứu về bản chất Nhật Bản xuyên qua thơ waka và tác phẩm cổ điển. Nhóm học giả Shimokobe Choryu (1627-1686), Kitamura Kigin (1624-1705) và Toda Mosui (1629-1706) chủ trương bài trừ các hình thức tư duy đến từ bên ngoài, thuyết phục mọi người tìm về một nước Nhật giống như thời xa xưa. Hệ luận của chủ trương ấy là tư tưởng tôn vương nhương di (phò vua, đuổi bọn di địch). Mong muốn phục hồi một nước Nhật trong quá khứ của họ cũng có nghĩa là sự hoài nghi trước tình hình hiện tại.
Lên ngôi Thiên hoàng > Phái học thuật phát triển > Phái Hà Lan học (Rangaku)

Sau sự kiện của Ōshio Heihachirō năm 1837, bác sĩ Ogata Kōan (1810 - 1863) thành lập một bệnh viện để trị bệnh theo phương pháp y học tiên tiến của Hà Lan. Trường được gọi là Tekijuku, nơi được ông trị bệnh và giảng dạy cho sinh viên kiến thức về khoa học kỹ thuật (y học, lịch sử tự nhiên, hóa học và vật lý), khuyến khích sinh viên học tiếng Hà Lan và giúp họ tổ chức các buổi hội họp, các tiết học để họ có cơ hội tranh luận các vấn đề hóc búa. Ông cũng khuyến khích sự cạnh tranh học tập giữa các sinh viên để có chất lượng dạy và học tốt nhất. Tuy nhiên, việc khuyến khích cạnh tranh giữa các sinh viên đem lại hậu quả tai hại: sinh viên bị áp lực nhiều phía, hành động và suy nghĩ thiếu thận trọng, chính xác với các vấn đề ông đặt ra, nhiều người nổi loạn chống đối cách dạy học mới của trường. Ông buộc phải đề ra các hình thức kỷ luật để quản lý học trò nghiêm túc. Mặc dù thế, Ogata Kōan vẫn dùng trường này là nơi dạy học và dịch thuật các sách của Hà Lan về các lĩnh vực, nhất là lĩnh vực y học mà ông đang trực tiếp giảng dạy học trò. Ông sưu tập, biên dịch các sách của Hà Lan để cho ra đời từ điển Hà Lan-Nhật Bản và một bách khoa toàn thư tiếng Hà Lan, để dạy học sinh của mình để đọc văn bản khoa học Hà Lan.
Lên ngôi Thiên hoàng > Sự phát triển ở các phiên thời Ninkō

Dưới thời Ninkō, các phiên thi hành các chính sách để phát triển phiên thuộc của mình:
Lên ngôi Thiên hoàng > Sự phát triển ở các phiên thời Ninkō > Phiên Satsuma

Phiên Satsuma (Sát-su-ma) từ lâu đã bị thâm thủng về mặt tài chính (mất trắng 5 triệu ryo) và rất khổ sở về điều đó. Lãnh chúa Shimazu Shigehide (1755-1787) mới thu dụng Zusho Hirosato (1776-1848, còn được gọi là Shōzaemon), một samurai cấp thấp. Ông tiến hành các chính sách cho phiên Satsuma: tăng cường độc quyền buôn đường đen, sản vật của 3 đảo Ōshima, Tokunoshima, Kikaishima thuộc quần đảo Amami (Âm Mỹ) trong vùng biển của phiên. Ông cũng tăng cường việc mậu dịch với quần đảo Ryukyu (Lưu Cầu). Dưới thời các lãnh chúa kế vị, Satsuma đã xây được lò phản xạ (reverberatory furnace) ở Kagoshima, kiến thiết xưởng đóng tàu và chế thủy tinh; mở được một nhà máy dệt làm việc dưới sự chỉ đạo của các kỹ sư người Anh. Lãnh chúa Tadayoshi (1858-1869) cho phép nhà buôn người Anh là Thomas Blake Glover (1838-1911) đã mang nhiều vũ khí phương tây vào. Nhân đó mà phiên có được lượng tài chính dồi dào (2,5 triệu ryo) và đã phát triển được sức mạnh quân sự của mình. Điều đó giải thích tại sao quân đội của phiên Satsuma đã đóng được vai trò chủ chốt trong cục diện chính trị cuối thời Mạc phủ.
Lên ngôi Thiên hoàng > Sự phát triển ở các phiên thời Ninkō > Phiên Chōshū

Chōshū là một phiên hùng mạnh ở miền tây nam Nhật Bản. Lãnh chúa Mōri Narimoto (1824-1836) và con trai là Mōri Takachika (1836-1869) áp dung cải cách của Murata Seifū để điều chỉnh các khoản nợ, đưa tài chánh của phiên trở lại mức bình thường. Lãnh chúa Chōshū giữ độc quyền buôn giấy và sáp, đặt hệ thống chuyển vận hàng hoá vòng qua phía tây ở Shimonoseki gọi là Koshinikata (koshi =chuyển đổi, ni - hàng hóa). Họ thu mua hàng của thuyền buôn các vùng khác đáng lý ra phải chở về cho con buôn sỉ ton.ya ở Ôsaka. Thế rồi họ mới đảm nhận trách nhiệm bán hộ chúng đi (theo lối ủy thác) để có huê lợi, tái kiến được tài chánh của phiên mình.
Lên ngôi Thiên hoàng > Sự phát triển ở các phiên thời Ninkō > Phiên Hizen

Lãnh chúa của phiên này là daimyō Nabeshima Naomasa (1830-1861) ban hành chế độ quân điền (kindensei) tức chia ruộng đất đồng đều cho mọi người nhằm tái thiết nông thôn và đem lại sự ổn định tài chánh cho phiên. Ngoài ra, ông còn cho thi hành việc buôn bán độc quyền đồ sứ làm cho phiên được giàu có.
Lên ngôi Thiên hoàng > Sự phát triển ở các phiên thời Ninkō > Phiên Tosa (trên đảo Shikoku)

Lãnh chúa của phiên này là Yamauchi Toyosuke (1809-1843) thực thi chính sách kiệm ước hòng lành mạnh hoá tài chánh.
Lên ngôi Thiên hoàng > Sự phát triển ở các phiên thời Ninkō > Phiên Mito (phía bắc Tokyo bây giờ)

Lãnh chúa (daimyō) là Tokugawa Nariaki (1829-1844) viết một quyển sách "Japan, Reject the Westerners" vào năm 1853 và nêu ra 10 lý do tại sao Nhật Bản bị cô lập với phần còn lại của thế giới. Ông chủ trương cần tăng cường quân sự của mình và chiến đấu chống lại người nước ngoài để bảo vệ độc lập của đất nước. Tuy nhiên, cải cách của ông bị vấp phải sự chống đối kịch liệt của nhóm bảo thủ nên thất bại.
Lên ngôi Thiên hoàng > Quan hệ đối ngoại - sự kiện Morrison

Năm 1837, sau khi giải cứu một số thủy thủ Nhật Bản bị mắc kẹt, một chiếc tàu buôn của Mỹ tên Morrison do thuyền trưởng Charles W. King đã đem trả thủy thủ Nhật Bản về nước, đem theo ý định sẽ thiết lập quan hệ Mỹ - Nhật. Tuy nhiên, ý định đó bị thất bại khi tàu buôn này đi vào vùng biển Nhật Bản và bị quân Nhật bắn trả, theo đúng Sắc lệnh đẩy lùi các tàu nước ngoài đi qua Nhật Bản được Shogun đề ra từ năm 1825. Sự việc này sau đó được gọi là sự cố Morrison. Việc làm này ngay lập tức vấp phải sự chỉ trích dữ dội của các nhóm học giả Rangaku (Hà Lan học) là Bangaku Shachu khi họ yêu cầu Mạc phủ phải tiếp cận cởi mở hơn với bên ngoài. Mạc phủ đem quân đàn áp phái Rangaku và bắt giữ 26 thành viên của nhóm Bangaku Shachu, đồng thời cấm xuất bản sách khiến việc truy cập các thông tin của các học giả Hà Lan học ngày càng khó khăn. Năm 1845, Tổng thống Mỹ là James Knox Polk ra nghi quyết về việc mở cửa thương mại với Nhật Bản. Để thực hiện, Tổng thống gửi một đoàn thám hiểm do thuyền trưởng James Biddle với hai tàu trang bị vũ khí sang Nhật Bản để thương lượng.
Mặc dù vậy, nhưng việc Mặc phủ bóc lột nặng nề nhân dân và các thương gia làm bùng nổ nhiều cuộc đấu tranh mới. Hơn nữa, chính quyền Mạc phủ quá cồng kềnh với việc đặt hàng loạt các chức quan khác nhau cũng dẫn tới sự suy yếu của chính quyền này, không giải quyết được vấn đề gia tăng dân số vốn đang diễn ra mạnh mẽ tại nước Nhật. Theo điều tra dân số năm 1821 có 26 triệu dân thường và 4 triệu samurai. Nhiều địa chủ giàu có bị mất đất buộc phải làm thuê cho các địa chủ khác giàu hơn, nông dân (ở các đô thị) làm thuê cho địa chủ ở nông thôn ngày càng nhiều. Một số địa chủ và các sumurai bị phá sản, buộc phải làm thuê cho thương gia. Hơn nữa, động đất xảy ra liên tiếp ở Sanriku (1835) và Yezo, Kushiro, Nemuro (1843) làm nhiều người chết.
Ngày 21 tháng 2 năm 1846, Thiên hoàng Nhân Hiếu băng hà. Con trai thứ tư là Thân vương Osahito sẽ lên ngôi, hiệu là Thiên hoàng Hiếu Minh.
Chú thích

1 2  Titsingh, Isaac. (1834). Annales des empereurs du japon, p. 421.
↑  Jansen, Marius B. (1989), The Cambridge History of Japan, vol. 5, p.119
↑  Hane, Mikiso and Perez, Louis G. (2009), Modern Japan: A Historical Survey, p. 110 - 111
↑  Frédéric, Louis. (2002), Japan Encyclopedia, p. 382
↑  Hauser, William B. (1974). Economic Institutional Change in Tokugawa Japan: Osaka and the Kinai Cotton Trade, p. 54
↑  Hauser, William B. (1974). Sách đã dẫn, p. 55
↑  “��Wiki/����������/�굤ˡ�αƶ�”. Truy cập 27 tháng 5 năm 2023. replacement character trong |tiêu đề= tại ký tự số 1 (trợ giúp)
↑  Ở đây, người viết dùng dấu "/" chỉ sự lựa chọn một trong hai. Dấu này có nghĩa là "hoặc"
↑  Jessica Kennett Cork, The Lunisolar Calendar: A Sociology of Japanese Time
↑  Người Nhật gọi ông là Rikushôzan. Đại nho thời Nam Tống. Tên thật là Cửu Uyên, tự Tử Tĩnh, hiệu Tượng S(o)n, Tồn Trai. Người Kim Khê thuộc Giang Tây. Đã phát triển triết học của Trình Hiệu (Hạo), chủ trư(o)ng "tâm tức lý", đối kháng với học thuyết chủ tri của Chu Hi. Thụy hiệu là Văn An.
↑  O'Malley, Charles Donald (1968), The History of Medical Education: An International Symposium..., Volume 673, University of California Press, p. 408
1 2  McClain, James L. và Osamu, Wakita. (1999), Osaka: The Merchants' Capital of Early Modern Japan, p. 227-228
↑  Hayashi, Tsuruichi. (Năm 1907). "A Brief history of the Japanese Mathematics", Nieuw archief voor wiskunde ("New Archive of Mathematics"), p. 126, tại Google Sách
↑  Shavit, David. (1990), The United States in Asia: A Historical Dictionary, p. 354
↑  Sewall, John S. (1905). The Logbook of the Captain's Clerk: Adventures in the China Seas, Bangor, Maine: Chas H. Glass & Co. [reprint by Chicago: RR Donnelly & Sons, 1995] ISBN 0-548-20912-X, p. LVI
↑  "Significant Earthquake Database", US National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), National Geophysical Data Center (NGDC)
↑  Hall, John Whitney (1991), Early Modern Japan, p. 21.
Hystriomyia fetissowi

| Hystriomyia fetissowi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Hystriomyia
Loài (species): H. fetissowi
Danh pháp hai phần
Hystriomyia fetissowi
Hystriomyia fetissowi là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Tĩnh Lạc

Tĩnh Lạc (chữ Hán giản thể: 静乐县, âm Hán Việt: Tĩnh Lạc huyện) là một huyện thuộc địa cấp thị Hãn Châu, tỉnh Sơn Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Huyện Tĩnh Lạc có diện tích 2369 km², dân số năm 2003 là 240.000 người. Huyện Tĩnh Lạc có 4 trấn và 18 hương.
Trấn: Thành Quan, Đỗ Gia Thôn, Khang Gia Hội, Phong Nhuận.
Hương: Đường Nhi Thượng, Điêu Nhi Câu, Trung Trang, Tuyền Trang, Song Lộ, Xoá Thượng, Tân Thôn, Mã Phường, Vương Thôn, Tây Pha Nhai, Bộ Lục Xã, Trạch Thiện, Thần Dục Câu, Nương Tử Thần, Sa Bà, Xích Nê Oa, Long Gia Trang, Đoạn Gia Trại.
| x t Sơn Tây, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa |
| --- | --- | --- |
Lịch sử • Chính trị • Kinh tế
| Thái Nguyên | Hạnh Hoa Lĩnh  •  Tiểu Điếm  •  Nghênh Trạch  •  Tiêm Thảo Bình  •  Vạn Bách Lâm  •  Tấn Nguyên  •  Cổ Giao  •  Thanh Từ  •  Dương Khúc  •  Lâu Phàn | Sơn Tây tại Trung Quốc |
| Đại Đồng | Bình Thành1  •  Vân Cương1  •  Tân Vinh  •  Vân Châu  •  Dương Cao  •  Thiên Trấn  •  Quảng Linh  •  Linh Khâu  •  Hồn Nguyên  •  Tả Vân | Sơn Tây tại Trung Quốc |
| Dương Tuyền | Thành  •  Khoáng  •  Giao  •  Bình Định  •  Vu | Sơn Tây tại Trung Quốc |
| Trường Trị | Lộ Châu2  •  Lộ Thành  •  Thượng Đảng  •  Đồn Lưu  •  Tương Viên  •  Bình Thuận  •  Lê Thành  •  Hồ Quan  •  Trưởng Tử  •  Vũ Hương  •  Thấm  •  Thấm Nguyên | Sơn Tây tại Trung Quốc |
| Tấn Thành | Thành  •  Cao Bình  •  Trạch Châu  •  Thấm Thủy  •  Dương Thành  •  Lăng Xuyên | Sơn Tây tại Trung Quốc |
| Sóc Châu | Sóc Thành  •  Bình Lỗ  •  Sơn Âm  •  Ứng  •  Hữu Ngọc  •  Hoài Nhân | Sơn Tây tại Trung Quốc |
| Tấn Trung | Du Thứ  •  Giới Hưu  •  Du Xã  •  Tả Quyền  •  Hòa Thuận  •  Tích Dương  •  Thọ Dương  •  Thái Cốc  •  Kỳ  •  Bình Dao  •  Linh Thạch | Sơn Tây tại Trung Quốc |
| Vận Thành | Diêm Hồ  •  Vĩnh Tế  •  Hà Tân  •  Nhuế Thành  •  Lâm Y  •  Vạn Vinh  •  Tân Giáng  •  Tắc Sơn  •  Văn Hỷ  •  Hạ  •  Giáng  •  Bình Lục  •  Viên Khúc | Sơn Tây tại Trung Quốc |
| Hãn Châu | Hãn Phủ  •  Nguyên Bình  •  Định Tương  •  Ngũ Đài  •  Đại  •  Phồn Trì  •  Ninh Vũ  •  Tĩnh Lạc  •  Thần Trì  •  Ngũ Trại  •  Khả Lam  •  Hà Khúc  •  Bảo Đức  •  Thiên Quan | Sơn Tây tại Trung Quốc |
| Lâm Phần | Nghiêu Đô  •  Hầu Mã  •  Hoắc Châu  •  Khúc Ốc  •  Dực Thành  •  Tương Phần  •  Hồng Đồng  •  Cổ  •  An Trạch  •  Phù Sơn  •  Cát  •  Hương Ninh  •  Bồ  •  Đại Ninh  •  Vĩnh Hòa  •  Thấp  •  Phần Tây | Sơn Tây tại Trung Quốc |
| Lữ Lương | Ly Thạch  •  Hiếu Nghĩa  •  Phần Dương  •  Văn Thủy  •  Trung Dương  •  Hưng  •  Lâm  •  Phương Sơn  •  Liễu Lâm  •  Lam  •  Giao Khẩu  •  Giao Thành  •  Thạch Lâu | Sơn Tây tại Trung Quốc |
1 Sáp nhập và chia lại 3 quận Thành, Khoáng và Nam Giao.  •  2 Sáp nhập 2 quận Giao và Thành.
Hà Sơn (xã)

|  Hà Sơn  |
| --- | --- |
 Xã 
 Xã Hà Sơn 
Hành chính
Quốc gia:  Việt Nam
Vùng: Bắc Trung Bộ
Tỉnh: Thanh Hóa
Huyện: Hà Trung
Khác
Mã hành chính: 15313
x t 
Đối với các định nghĩa khác, xem Hà Sơn.
Hà Sơn là một xã thuộc huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Từ xa xưa trên địa bàn xã này có tuyến kênh Nhà Lê nối từ  kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt (hiện là một đoạn của sông Lèn theo tên gọi địa phương).
Chú thích

↑  Tổng cục Thống kê
Tỷ lệ tử vong đại dịch COVID-19 theo quốc gia

Bài viết sau liệt kê các số liệu tỷ lệ tử vong ca bệnh (số ca tử vong do COVID-19 đã được xác nhận trên tổng số ca được chẩn đoán nhiễm SARS-CoV-2), cùng với tổng số ca tử vong và tỷ lệ tử vong trên đầu người theo từng quốc gia. Để xem các dữ liệu trên theo thời gian, tham khảo các bảng và bản đồ tại bài Đại dịch COVID-19 theo quốc gia và vùng lãnh thổ.
Tính đến ngày 27 tháng 4 năm 2021, Yemen có tỷ lệ tử vong ca bệnh (CFR) được báo cáo lớn nhất ở mức 19,49%, còn Singapore có tỷ lệ thấp nhất ở mức 0,05%, trong đó Singapore không tính những bệnh nhân nhiễm COVID nhưng tử vong vì những nguyên nhân khác.
Dữ liệu được tính trên toàn thể dân số và không phản ánh sự khác biệt về tỷ lệ giữa các nhóm tuổi khác nhau. Ví dụ, tại Hoa Kỳ tính đến ngày 27 tháng 4 năm 2021, tỷ lệ tử vong ca bệnh ở các nhóm tuổi 0–17, 18–49, 50–74 và từ 75 trở lên lần lượt là 0,015%, 0,15%, 2,3% và 17%.
Độ tin cậy dữ liệu

Sự khác biệt giữa các chương trình xét nghiệm trên thế giới cũng khiến cho sai số tại mỗi quốc gia cũng khác nhau: không phải mọi ca nhiễm SARS-CoV-2, không phải mọi ca tử vong liên quan đến COVID-19 đều được xác định. Do đó, con số người nhiễm bệnh và tử vong thực sự sẽ lớn hơn con số được quan sát (đã được xác nhận) ở tất cả mọi nơi, nhưng mức độ sẽ khác nhau theo từng nước. Các số liệu này do đó không thích hợp để so sánh giữa các quốc gia. Vì các ca tử vong dễ xác nhận hơn các ca nhiễm (do họ thường không có triệu chứng), con số CFR thực tế có khả năng thấp hơn CFR được ghi nhận.
Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt giữa CFR thực tế của các quốc gia bao gồm sự khác nhau về độ tuổi, sức khỏe tổng quan của dân số, khả năng chăm sóc y tế và cách phân loại các ca tử vong.
Các số liệu về số ca tử vong vượt mức dự báo (excess mortality) cho phép ước tính tổng số ca tử vong do COVID-19 trong đại dịch một cách đáng tin cậy hơn.
Chúng so sánh số ca tử vong nói chung trong thời gian đại dịch với con số từ các năm trước, do đó nó có thể bao gồm hầu hết con số tử vong ở những người nhiễm COVID-19 chưa được xác nhận. Dữ liệu từ Nga cho thấy tỷ lệ tử vong thực tế do COVID-19 có thể cao hơn nhiều so với số ca tử vong được ghi nhận: vào tháng 12 năm 2020, dựa trên số ca tử vong vượt mức dự báo trong năm, tổng số người tử vong do COVID-19 tại Nga được ước tính là hơn 186.000,
trong khi số liệu tử vong do COVID-19 chính thức chỉ là 56.271.
Tại Hà Lan, cũng dựa trên thông số này, ước tính có khoảng 20.000 người tử vong do COVID-19 vào năm 2020, trong khi tại đây mới chỉ chính thức ghi nhận 11.525 ca tử vong.
Bản đồ tỷ lệ tử vong

Tổng số ca tử vong do COVID-19 đã được xác nhận trên mỗi 1 triệu người theo quốc gia:
Xem ngày cập nhật mới nhất tại nguồn Commons.
Trifolium beckwithii

| Trifolium beckwithii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Tông (tribus): Trifolieae
Chi (genus): Trifolium
Loài (species): T. beckwithii
Danh pháp hai phần
Trifolium beckwithii W.H.Brewer ex S.Watson 
Trifolium beckwithii là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được S.Watson miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trifolium beckwithii”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Họ Huyền linh

| Họ Huyền linh |
| --- | --- |
Huyền linh London (Plantanus × hispanica)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Proteales
Họ (familia): Platanaceae T.Lestib. ex Dumort., 1829
Chi điển hình
Platanus L., 1753 
Các chi
 Xem văn bản
Họ Huyền Linh hay họ Chò nước (danh pháp khoa học: Platanaceae) là một họ trong thực vật có hoa. Họ này được gần như tất cả các nhà phân loại học công nhận. Tiêu huyền có lẽ là 1 tên dịch sai từ tiếng Nhật của loài Platanus orientalis: 篠懸の木 (tiểu huyền chi mộc), 鈴懸の木 (linh huyền chi mộc), 鈴掛の木 (linh quải chi mộc). Tên gốc tiếng Trung Quốc của nó là là 三球悬铃木 (tam cầu huyền linh mộc). Bởi vậy, nếu viết đúng Hán Việt thì phải là từ tiếng Nhật phải là huyền tiểu, huyền linh, quải linh.
Platanus occidentalis
Hệ thống APG II năm 2003 cho phép một tùy chọn để gộp họ này vào họ Quắn hoa (Proteaceae), hoặc coi nó như là một họ độc lập và khác biệt. APG II đặt họ này trong bộ Quắn hoa (Proteales), thuộc nhánh thực vật hai lá mầm thật sự (eudicots). Đây là một sự thay đổi nhỏ so với hệ thống APG năm 1998, khi đó người ta công nhận họ này.
Họ này chỉ chứa một chi duy nhất là chi Platanus, với khoảng 6 đến 10 loài (tùy theo từng tác giả trong các hệ thống phân loại) cây thân gỗ cao, có nguồn gốc ở vùng ôn đới và cận nhiệt đới của Bắc bán cầu. Cây Huyền linh London (P. × hispanica) là một giống lai ghép được trồng rộng rãi ở nhiều thành phố trên thế giới. Các tên gọi của chúng là huyền linh hay chò nước (P. kerrii).
Hệ thống Cronquist năm 1981 công nhận họ này và đặt nó trong bộ Kim lũ mai (Hamamelidales), của phân lớp Kim lũ mai (Hamamelidae) thuộc lớp Magnoliopsida (thực vật hai lá mầm).
Hệ thống Dahlgren và hệ thống Thorne (1992) cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Hamamelidales của siêu bộ Rosanae thuộc phân lớp Magnoliidae (thực vật hai lá mầm).
Hệ thống Engler trong phiên bản cập nhật năm 1964 cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Hoa hồng (Rosales) thuộc phân lớp Archychlamydeae của lớp Dicotyledoneae.
Hệ thống Wettstein trong lần sửa đổi cuối cùng năm 1935 cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Hamamelidales của nhóm Monochlamideae thuộc phân lớp Choripetalae của lớp Dicotyledones.
Hình ảnh

Platanus orientalis
Platanus occidentalis vào mùa thu
Lá và quả Platanus acerifolia
Hàng cây trong đô thị
Một gốc cổ thụ
Hàng cây huyền linh và cổng vào một nhà máy cổ (xây dựng năm 1667) tại Villeneuvette, Hérault, Languedoc-Roussillon, miền nam Pháp