Gustav III của Thụy Điển

| Gustav III |
| --- | --- |
Chân dung của Lorens Pasch, 1777
Quốc vương Thụy Điển
Tại vị: 12 tháng 2 năm 1771 – 29 tháng 3 năm 1792 (21 năm, 46 ngày)
Đăng quang: 29 tháng 5 năm 1772
Tiền nhiệm: Adolf Fredrik của Thụy Điển
Kế nhiệm: Gustav IV Adolf
Thông tin chung
Sinh: 24 tháng 1 năm 1746 Stockholm, Thụy Điển
Mất: 29 tháng 3 năm 1792(1792-03-29) (46 tuổi) Cung điện Stockholm, Stockholm
Phối ngẫu: Sophia Magdalena của Đan Mạch (cưới 1766)
Hậu duệ: Gustav IV Adolf của Thuỵ Điển Hoàng tử Carl Gustav, Công tước xứ Småland
Hoàng tộc: Holstein-Gottorp
Thân phụ: Adolf Fredrik của Thụy Điển
Thân mẫu: Louisa Ulrika của Phổ
Tôn giáo: Tin Lành
Chữ ký: 
Gustav III (24 tháng 1 năm 1746 – 29 tháng 3 năm 1792), còn được gọi là Gustavus III,  là Vua Thụy Điển từ năm 1771 cho đến khi bị ám sát vào năm 1792. Ông là con trai cả của Adolf Fredrik của Thụy Điển và Vương hậu Louisa Ulrika của Phổ.
Gustav là người lên tiếng phản đối những gì ông coi là lạm dụng các đặc quyền chính trị mà giới quý tộc chiếm đoạt kể từ khi Vua Charles XII qua đời. Ông đã giành lấy quyền lực từ chính phủ trong một cuộc đảo chính, được gọi là Cách mạng Thụy Điển, vào năm 1772, kết thúc Kỷ nguyên Tự do, ông bắt đầu một chiến dịch khôi phục chế độ chuyên chế của Hoàng gia, được hoàn thành bởi Đạo luật Liên minh và An ninh năm 1789, đạo luật này đã quét sạch hầu hết các quyền lực do Riksdag Thụy Điển (quốc hội) có được trong Kỷ nguyên Tự do, nhưng đồng thời nó cũng mở cửa chính phủ cho mọi công dân, do đó phá vỡ các đặc quyền của giới quý tộc.
Thụy Điển dưới thời của Gustav III là một bức tường thành của Chủ nghĩa chuyên chế khai sáng, nhà vua đã chi tiêu công quỹ đáng kể cho các dự án văn hóa, nó đã tạo tranh cãi giữa các nhà phê bình, cũng như các nỗ lực quân sự để chiếm Na Uy với viện trợ của Nga, sau đó là một loạt nỗ lực nhằm chiếm lại các quyền thống trị Biển Baltic của Thụy Điển bị mất trong Đại chiến phương Bắc và thất bại với Nga. Tuy nhiên, sự lãnh đạo thành công của ông trong Trận Svensksund đã ngăn chặn một thất bại quân sự hoàn toàn và cho thấy rằng quân đội Thụy Điển có thể sẽ phản công.
Gustaf III là một người ngưỡng mộ Voltaire, ông đã hợp pháp hóa sự hiện diện của Công giáo và Do Thái giáo ở Thụy Điển, đồng thời ban hành các cải cách trên phạm vi rộng nhằm hướng tới chủ nghĩa tự do kinh tế, cải cách xã hội và giới hạn tra tấn và trừng phạt tử hình. Tuy nhiên, Đạo luật Tự do Báo chí được ca ngợi đã bị hạn chế nghiêm trọng bởi các sửa đổi vào năm 1774 và 1792, đã dập tắt tính hiệu quả của các phương tiện truyền thông độc lập.
Sau Cách mạng Pháp năm 1789, lật đổ chế độ quân chủ của Nhà Bourbon ở Pháp, Gustav theo đuổi một liên minh của các thân vương nhằm mục đích dẹp tan cuộc cách mạng và phục hồi vương triều Bourbon tại Pháp, Vua Louis XVI, đề nghị hỗ trợ quân sự cũng như sự lãnh đạo của Thụy Điển trong sự phục hưng của vương triều. Năm 1792, ông bị trọng thương do một phát súng ở lưng trong một vũ hội hóa trang, đây là một phần của âm mưu đảo chính quốc hội-quý tộc, nhưng ông đã xoay sở để nắm quyền chỉ huy và dập tắt cuộc nổi dậy trước khi bị nhiễm trùng huyết 13 ngày sau đó, ông đã nhận được lời xin lỗi từ nhiều kẻ thù chính trị của mình. Quyền lực to lớn của Gustav được đặt trong tay nhiếp chính vương, dưới quyền của em trai ông là Hoàng thân Karl và Gustaf Adolf Reuterholm cho đến khi con trai ông là Gustav IV Adolf trưởng thành vào năm 1796. Chế độ chuyên quyền của Gustavian do đó tồn tại cho đến năm 1809, khi con trai ông bị lật đổ trong một cuộc đảo chính khác để thiết lập quốc hội như một quyền lực thống trị có thể chi phối chế độ quân chủ tại Thụy Điển.
Gustaf là người bảo trợ nghệ thuật và là nhà hảo tâm của nghệ thuật và văn học, Gustav đã thành lập Viện Hàn lâm Thụy Điển, tạo ra quốc phục (Nationella dräkten) và xây dựng Nhà hát Opera Hoàng gia Thụy Điển. Năm 1772, ông thành lập Huân chương Hoàng gia Vasa để ghi nhận và khen thưởng cho những người Thụy Điển đã đóng góp vào những tiến bộ trong lĩnh vực nông nghiệp, khai thác mỏ và thương mại.
Năm 1777, Gustav III là nguyên thủ quốc gia trung lập chính thức đầu tiên trên thế giới công nhận Hoa Kỳ trong cuộc Chiến tranh giành độc lập khỏi Vương quốc Anh. Hàng nghìn người trong Lực lượng quân đội Thụy Điển đã tham gia đứng về phía người Mỹ,  phần lớn thông qua lực lượng viễn chinh Pháp. Thông qua việc mua lại Saint Barthélemy vào năm 1784, Gustav đã cho phép khôi phục các thuộc địa hải ngoại của Thụy Điển ở châu Mỹ, cũng như lợi nhuận từ việc buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương.