Trận Balikpapan (1942)
Trận chiến > Hải quân tham chiến (24 tháng 1)

Khi các lực lượng Nhật Bản lên tàu đổ bộ và tiến đến Balikpapan, tàu ngầm Hà Lan HNLMS K-XVIII, dưới quyền chỉ huy của Thiếu tá hải quân Carel A.J. van Well Groeneveld đã chạm trán với đoàn tàu vận tải đổ bộ Balikpapan. Lúc 00:35, van Well Groenveld bắn 3 ngư lôi vào thứ mà ông báo cáo là một "khu trục hạm 1,400 tấn", thực ra là tuần dương hạm Naka. Sau khi tất cả các quả ngư lôi bắn trượt Naka, chiếc tàu ngầm đã bắn một quả ngư lôi khác đánh trúng và đánh chìm tàu vận tải Tsuruga Maru trong khoảng thời gian từ 00:40 đến 00:45, khiến một thuỷ thủ đoàn và 39 binh lính của Biệt đội Sakaguchi bị bắn hạ.
Khi Naka và Chi đội Khu trục hạm 4 rời đoàn tàu vận tải để săn lùng K-XVIII, chúng mở đường cho Hải đoàn Khu trục hạm 59 Hoa Kỳ tấn công đoàn tàu vận tải hiện không được bảo vệ. Đô đốc Thomas Hart, tư lệnh Hạm đội Á châu Hoa Kỳ, đã tập hợp một lực lượng tấn công (Lực lượng Đặc nhiệm 5) khởi hành từ vịnh Koepang (Kupang), Timor vào ngày 20 tháng 1. Dưới quyền chỉ huy của Đô đốc William Glassford và Paul Talbot, nó bao gồm các tuần dương hạm Boise và Marblehead cùng các khu trục hạm John D. Ford, Pope, Parrott, Paul Jones, Pillsbury, và Bulmer. Glassford phục vụ như là chỉ huy trưởng, trong khi Talbot dẫn đầu các khu trục hạm.
Vào thời điểm đó, Marblehead chỉ có một turbin còn hoạt động, giới hạn tốc độ của nó ở mức 15 hải lý. Vào ngày 21 tháng 1, Boise đâm vào một rạn san hô chưa được khám phá ngoài khơi đảo Kelapa ở eo biển Sape gây ra một vết nứt dài 120 ft trong lườn tàu bên mạn trái của con tàu. Cùng với Marblehead, 2 tuần dương hạm buộc phải rút lui về vịnh Waworada dưới sự hộ tống của Bulmer và Pillsbury. Từ đây, Boise và Pillsbury quay trở lại Tjilatjap (Cilacap), trong khi Marblehead và Bulmer di chuyển về phía Surabaya. 4 khu trục hạm còn lại dưới quyền chỉ huy của Tư lệnh Talbot tiếp tục hướng về Balikpapan.
Để duy trì yếu tố bất ngờ, Talbot ra lệnh cho các khu trục hạm của mình sử dụng ngư lôi làm vũ khí tấn công chính trong đêm đó và chỉ bắn pháo khi chúng đã hết. Được dẫn đường bởi xác tàu Nana Maru và đám cháy dữ dội của Balikpapan, Lực lượng Đặc nhiệm 5 tiến vào eo biển Makassar ngay sau nửa đêm ngày 24 tháng 1. Lúc 02:35, chúng chạy thẳng vào đường đi của tuần dương hạm Naka và 4 khu trục hạm. Một trong những khu trục hạm báo hiệu một thách thức, nhưng không có câu trả lời nào từ các tàu của Talbot. Gỉa sử rằng chúng là những con tàu thân thiện, các khu trục hạm Nhật Bản đã vượt qua Lực lượng Đặc nhiệm 5 mà không gây ra bất kỳ báo động nào.
Mười phút sau, Talbot phát hiện ham đội vận tải Nhật Bản, bị che khuất bởi ánh lửa từ các mỏ dầu đang bốc cháy trước mặt họ và được bảo vệ bởi 3 tàu tuần tra, 4 tàu quét mìn và 4 tàu săn ngầm. Lúc 02:57, W-15 phát hiện các khu trục hạm, nhưng cho rằng đó là Naka. Parrott, tiếp nối bởi John D. Ford và Paul Jones, đã bắn tổng cộng 7 quả ngư lôi vào chiếc tàu quét mìn, nhưng tất cả đều bị trượt do góc bắn kém. Khi chúng đi đến đầu phía bắc của hạm đội vận tải, Parrott đã bắn 3 quả ngư lôi vào lúc 03:00, đánh trúng Sumanoura Maru và gây ra một vụ nổ lớn đánh chìm con tàu, vì nó đang mang theo mìn sâu và mìn vào lúc đó.
Không lâu sau đó, W-15 báo động cho Đô đốc Nishimura rằng hạm đội vận tải đang bị tấn công. Bất chấp báo động, ông từ chối tin rằng tàu địch có thể xâm nhập vào nơi neo đậu và cho rằng cuộc tấn công phải đến từ K-XVIII. Giữa sự hỗn loạn mới được tạo ra, Pope, Parrott và Paul Jones đã bắn tổng cộng 10 quả ngư lôi vào lúc 03:06, một trong số đó đánh trúng Tatsugami Maru. Kết hợp với thiệt hại từ cuộc không kích của Hà Lan vào ngày hôm trước, con tàu chở đầy đạn dược đã phát nổ và chìm 30 phút sau đó. Talbot sau đó quay Lực lượng Đặc nhiệm 5 về phía nam lúc 03:14, nhằm tấn công vào đầu phía nam của hạm đội.
5 phút sau, Pope và Parrott bắn 5 quả ngư lôi vào thứ mà họ cho là một khu trục hạm, nhưng thực ra là tàu tuần tra P-37. Chiếc khu trục hạm cũ trong Thế chiến 1 đã trúng 3 quả ngư lôi làm hư hại nặng con tàu và giết chết 35 thuỷ thủ đoàn. John D. Ford và Paul Jones tiếp nối bằng một cuộc tấn công vào Kuretake Maru, nhưng nó đã tránh được 2 quả ngư lôi đầu tiên. Một quả ngư lôi thứ hai từ Paul Jones sau đó đánh trúng giữa tàu và chiếc tàu vận tải nhanh chóng bị chìm. Pope, Parrott, và Paul Jones lúc này ra hiệu cho Talbot rằng họ đã sử dụng tất cả ngư lôi của mình, và ông cho phép họ sử dụng pháo 4 inch trên các tàu vận tải.
Tuy nhiên, vào lúc này, đội hình của Lực lượng Đặc nhiệm 5 bắt đầu tan rã. John D. Ford đi theo hướng tây bắc lúc 03:35, ngay sau đó Pope. John D. Ford sau đó bắn 2 quả ngư lôi cuối cùng vào xác tàu đắm Tsuruga Maru, trước khi tấn công đồng thời Kumagawa Maru và Asahisan Maru. Đạn pháo từ pháo 4 inch và súng máy cỡ nòng 50 đã bắn thủng cả hai con tàu, giết chết 6 thuỷ thủ đoàn của Kumagawa Maru và 50 người của Asahisan Maru. Tuy nhiên, khi nó làm như vậy, một quả đạn pháo đã bắn trúng phía sau John D. Ford vào lúc 03:47, làm bị thương 4 thành viên thuỷ thủ đoàn. Để tránh mắc cạn trong vùng nước cạn, chỉ huy khu trục hạm, Trung tá hải quân Jacob D. Cooper, quay đầu sang mạn trái và quay trở lại để đuổi kịp phần còn lại của Lực lượng Đặc nhiệm 5, vốn đang di chuyển ra khỏi vịnh Balikpapan. John D. Ford chỉ đuổi kịp được phần còn lại của Lực lượng Đặc nhiệm 5 lúc 06:42, khi Talbot ra lệnh treo cờ tín hiệu trên chiếc khu trục hạm: WELL DONE.
Đến lúc đó, Đô đốc Nishimura và Chi Hạm đội 4 vẫn đang trên một cuộc rượt đuổi ngỗng hoang dã của K-XVIII cách đó gần 6 đến 7 km (3 đến 4 dặm). Mãi đến 05:20, cuối cùng ông mới ra lệnh cho Hải đoàn Khu trục hạm 9 cắt đứt lối thoát của Lực lượng Đặc nhiệm 5. Tuy nhiên, vì không ai trong số họ biết được các tàu chiến Mỹ đang ở đâu, Nishimura cuối cùng đã ra lệnh cho các khu trục hạm của Hải đoàn 9 tiếp tục nhiệm vụ trước đó. Khi soái hạm Naka của ông đi vào nơi neo đậu để xác định tình trạng của các tàu vận tải, nó được tách khỏi Hải đoàn 9 và gia nhập trở lại lực lượng vận tải một mình.