stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tổ chức Hỗ trợ Gia cư Habitat

| Habitat for Humanity International |
| --- | --- |

Thành lập: Americus, Georgia (1976)
Loại: phi lợi nhuận, nhóm lợi ích
Vị trí:  Trụ sở hành chính: Atlanta, Georgia, Hoa Kỳ  Trụ sở quốc tế/toàn cầu: Americus, Georgia, Hoa Kỳ 
Dịch vụ: "Xây dựng nhà ở đơn giản, phù hợp và giá cả phải chăng"
Lĩnh vực: Bảo vệ quyền con người
Nhân vật chủ chốt: Jonathan Reckford, CEO
Trang web: www.habitat.org
Tổ chức Hỗ trợ Gia cư hoặc Chỗ ở cho Nhân loại (tiếng Anh: Habitat for Humanity hoặc Habitat) là một tổ chức từ thiện Cơ Đốc, liên giáo phái, phi chính phủ, phi lợi nhuận, hoạt động trên quy mô quốc tế với mục tiêu xây dựng nhà ở "đơn sơ, thích hợp và giá rẻ". Những ngôi nhà được xây dựng bởi công lao động của các thiện nguyện viên sẽ được bán ra với giá thành (không lợi nhuận), cũng không tính lãi trên số tiền trả góp (mortgage). Tổ chức được thành lập năm 1976 tại Americus, tiểu bang Georgia bởi Millard và Linda Fuller xuất phát từ những trải nghiệm của họ trong thời gian làm việc ở Nông trang Koinonia. Trụ sở của tổ chức toạ lạc ở Americus cung ứng sự hỗ trợ và cổ xuý những hoạt động của các chi đoàn địa phương. Các thành viên ở địa phương sẽ đề xuất và điều hành tất cả các đề án xây dựng, trả góp và phân phối nhà.
Năm 1996, trong lễ trao tặng Millard Fuller Huân chương Tự do của Tổng thống, huân chương dân sự cao quý nhất của Hoa Kỳ, Tổng thống Bill Clinton gọi Habitat là "...đề án phục vụ cộng đồng trong một thời gian liên tục thành công nhất trong lịch sử nước Mỹ."
Đến năm 2004 Habitat đã xây dựng được 50.000 căn nhà ở Mỹ và hơn 175.000 căn nhà trên khắp thế giới với sự cộng tác của mạng lưới các nhóm thiện nguyện viên có mặt trên 100 quốc gia. Mặc dù trụ sở đặt tại Hoa Kỳ, hai phần ba các công trình xây dựng của Habitat đều được thực hiện ở các nước khác. Trong năm 2005, Habitat xây dựng 200.000 căn nhà, nâng tổng số người hưởng lợi từ những đề án của Habitat trên toàn cầu là một triệu người.
Tháng 8 năm 2005, Habitat chọn Jonathan Reckford làm Giám đốc của tổ chức. Reckford từng điều hành chuỗi cửa hàng của Musicland và là một quản nhiệm tại Nhà thờ Trưởng Lão Christ ở Edina, tiểu bang Minnesota.
Tiêu chí

Theo website chính thức của tổ chức,
"Những gia đình muốn mua nhà sẽ được tuyển chọn xét theo nhu cầu về nhà ở, khả năng trả nợ không tính lãi, và thiện chí trong cộng tác với Habitat. Tổ chức không phân biệt màu da, tôn giáo và chủng tộc".
Trên nguyên tắc hoạt động độc lập, các chi đoàn địa phương của Tổ chức Hỗ trợ Gia cư Quốc tế được phép giải thích các tiêu chí trên theo cách phù hợp với điều kiện tại địa phương.
Thường thì chủ nhà được mong đợi dành khoảng 500 giờ "lao động" trong việc hợp tác xây dựng cho chính căn nhà của họ hoặc cho các căn nhà khác, nhưng con số này có thể thay đổi tuỳ thuộc vào số người lao động chính trong mỗi gia đình cũng như tuỳ thuộc vào yếu tố sức khoẻ.
Số tiền trả góp từ chủ nhà được đưa vào "Quỹ Nhân đạo" do địa phương quản lý, dùng để xúc tiến các công trình xây dựng khác. Nhà được phân phối trong điều kiện của "quyền khước từ đầu tiên", nghĩa là nếu chủ nhà bán căn nhà được phân phối trong thời gian còn trả góp, chi đoàn địa phương có thể sẽ mua lại với giá gốc.
Xây dựng

Habitat chủ trương xây dựng nhà ở đơn sơ bằng vật liệu có được tại địa phương. Như thế có thể là những căn nhà hình khối đúc bê tông ở các nước thuộc Thế giới thứ ba hoặc những ngôi nhà tường bê tông tại những vùng thường có bão ở Hoa Kỳ. Các chi đoàn của Habitat tại các nước tiên tiến tích cực khuyến khích thực hiện quy trình dành một phần mười của mười phần trăm số tiền quyên góp để xây dựng nhà ở tại các nước thuộc Thế giới thứ ba. Điển hình là Habitat New Zealand xây dựng một căn nhà ở đảo quốc Fiji mỗi khi họ xây dựng một căn nhà ở New Zealand.
Hoạt động của Habitat, dựa trên công lao động của thiện nguyện viên, không chỉ để xây dựng nhà ở đơn giản với giá rẻ mà còn để kiến tạo các cộng đồng và xã hội dân sự trong vùng. Hầu hết thiện nguyện viên của Habitat đều không có tay nghề trước khi gia nhập Habitat, mặc dù có một số nhà chuyên môn, thương gia về hưu hoặc các nhà xây dựng tìm đến cộng tác với tổ chức. Nhiều nhà thờ đứng ra tài trợ và cung ứng một số lượng lớn các thiện nguyện viên đến từ giáo đoàn của họ. Trong khuôn khổ của các hoạt động thực thi nghĩa vụ xã hội của doanh nghiệp, các công ty cung ứng hỗ trợ tài chính cho các đề án hoặc cung cấp miễn phí các loại vật liệu xây dựng. Nhiều chính trị gia và các nhân vật nổi tiếng tình nguyện làm việc cho Habitat, biểu thị uy tín của tổ chức trong lĩnh vực hoạt động từ thiện.
Các đề án đặc biệt

Bên cạnh các chương trình xây dựng nhà ở được đảm trách bởi các chi đoàn  địa phương, trụ sở Habitat quốc tế điều hành một loạt các chương trình đặc biệt, được tiến hành thường xuyên hoặc mỗi năm một lần.
Các đề án đặc biệt > Đề án Bàn giao Nhà ở

Habitat khởi xướng đề án đặc biệt nhằm giúp phục hồi nhà ở cho các khu vực bị tàn phá bởi bão Katrina và bão Rita. Đề án này tập chú vào nỗ lực giúp các chi đoàn địa phương trong khu vực tự đứng vững trên đôi chân của mình để sẵn sàng xây dựng cho cộng đồng. Các chi đoàn sẽ trở nên tác nhân thu hút các tổ chức, công ty và chính quyền nhằm cung cấp sự hỗ trợ cần thiết cho công cuộc tái thiết trong khu vực, cũng như thu hút sự quan tâm của các phương tiện truyền thông trên cả nước.
Đề án có kế hoạch sản xuất các bộ phận nhà tiền chế kế cận các khu vực bị bão tàn phá như Jackson, bang Mississippi, giúp hoàn thành phần lớn công trình xây dựng trong khi cơ sở hạ tầng ở đó đang được hồi phục. Các bộ phận nhà tiền chế có thể được vận chuyển đến đến khu vực bị tàn phá và được lắp ráp trong một thời gian ngắn. Chỉ trong vòng hai tháng tính từ lúc xảy ra thảm hoạ, các ngôi nhà đã bắt đầu được xây dựng ở các thành phố Covington và Slidell kế cận New Orleans thuộc tiểu bang Louisiana.
Chiến dịch Bàn giao Nhà ở thuộc chương trình tái thiết sau bão của Habitat với Harry Connick Jr. (ca sĩ, nghệ sĩ dương cầm, diễn viên và nhà từ thiện) và Branford Marsalis (nghệ sĩ saxophone nhạc Jazz) là chủ tịch danh dự.
Các đề án đặc biệt > Mùa hè xanh

Habitat tổ chức một chương trình kéo dài suốt năm gọi là Thách thức cho Sinh viên (Collegiate Challenge) dành cho học sinh, sinh viên từ tuổi 16 trở lên. Có những chuyến đi tổ chức trong các kỳ nghỉ hè, thu và đông, nhưng hầu hết người tham dự (chủ yếu là sinh viên đại học) đều chọn tham gia trong kỳ nghỉ mùa xuân. Thiện nguyện viên được đưa đến các chi đoàn trên khắp nước Mỹ để tham gia vào các hoạt động kéo dài một tuần lễ tại các công trình xây dựng ở địa phương. Có hơn 12 ngàn thiện nguyện viên dự phần vào chương trình Collegiate Challenge trong năm 2004, biến nó thành chương trình tham gia từ thiện trong kỳ nghỉ lớn nhất thế giới. Tính từ đợt đầu tiên tổ chức năm 1989, đã có hơn 100.000 sinh viên tham gia chương trình Collegiate Challenge.
Các đề án đặc biệt > Chuyến đi Làng Toàn cầu

Tổ chức Hỗ trợ Gia cư Quốc tế đặc biệt quan tâm đến công tác xây dựng nhà ở bên ngoài nước Mỹ. Mối quan tâm này hiện hữu từ lúc ban đầu khi nhà sáng lập Millard Fuller nhận thấy nhu cầu cấp bách về nhà ở trong một chuyến đi kéo dài ba năm đến Cộng hoà Dân chủ Congo (lúc đó là Zaire) khi ông và gia đình tìm cách ứng dụng những nguyên tắc Koinonia bên ngoài nông trang của họ ở Georgia.
Ngày nay thiện nguyện viên có cơ hội cộng tác với các chi đoàn Habitat trên khắp thế giới qua chương trình Chuyến đi Làng Toàn cầu (Global Village Trips). Sau khi trải qua khoá huấn luyện, những người hướng dẫn sẽ thiết lập kế hoạch cho chuyến đi với sự hỗ trợ từ Ban Làng Toàn cầu của trụ sở trung ương, ban này được thành lập năm 1988. Các thành viên của chuyến đi có thể đăng ký để chọn nơi họ muốn đến. Mỗi đoàn có từ 8 đến 15 thành viên, mỗi chuyến đi kéo dài từ 9 đến 15 ngày.
Khi các bạn trẻ đến từ những nền văn hóa và tôn giáo khác nhau cùng chung tay xây dựng một ngôi nhà, mỗi người trong số họ sẽ học biết cách khám phá  những điều mới lạ từ những người bạn trong nhóm. Góp sức cho một mục tiêu chung, trong trường hợp này là xây dựng ngôi nhà mới cho người hàng xóm đang thiếu thốn, tỏ ra là phương pháp hiệu quả nhằm hàn gắn các cộng đồng đang chia rẽ, và kiến tạo một sự hiểu biết giúp con người vượt qua các khoảng cách văn hóa.
Các đề án đặc biệt > Nhà ở với Năng lượng Mặt trời

Phát triển song hành với những đề án kiến thiết gia cư là các đề án giúp cung ứng điện mặt trời cho nhà ở thuộc các chương trình của Habitat. Các công ty Hoa Kỳ như Pacific Gas và Electric (PG&E) hợp tác với Habitat trong chương trình cung cấp mạng lưới điện mặt trời cho một số đơn vị gia cư.  Cũng đang triển khai các đề án khác về năng lượng mặt trời, hầu hết ở Hoa Kỳ, như một đề án tại San Francisco. Trong khi đó, Habitat cũng khuyến khích nhiều người tham gia nỗ lực cải thiện môi trường bằng cách gây quỹ xây dựng thêm nhiều ngôi nhà sử dụng năng lượng mặt trời.
Các đề án đặc biệt > Đề án Xây dựng Ngắn ngày

Hoạt động trong một tuần lễ vào tháng 6 năm 2006, mục tiêu của đề án là hoàn thành hơn 500 căn nhà trên khắp nước Mỹ từ ngày 5–9 tháng 6. Chương trình thu hút các thiện nguyện viên xây dựng có kinh nghiệm chuyên môn.
Các đề án đặc biệt > Đề án Jimmy Carter

Năm 1984, cựu Tổng thống Hoa Kỳ Jimmy Carter khởi sự tham gia các hoạt động của Tổ chức Hỗ trợ Gia cư, từ đó ông là nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất vận động cho những lý tưởng của tổ chức. Carter hoạt động tích cực cho các cuộc vận động gây quỹ cũng như có mặt tại các địa điểm xây dựng để cùng làm việc với những thành viên khác, tại đây nghề mộc mà ông thành thạo tỏ ra hữu ích trong việc xây dựng các ngôi nhà, ông cũng tham gia Đề án Jimmy Carter "xây dựng nhanh" được tổ chức hàng năm.
Khởi sự từ tháng 9 năm 1984 với một chương trình xây dựng ngắn ngày tại Thành phố New York, Carter và vợ, Rosalynn, cùng làm việc với hàng chục thiện nguyện viên khác, tân trang một chung cư sáu tầng. Cho đến nay Đề án Jimmy Carter đã tổ chức những đợt xây dựng ngắn ngày tại nhiều nơi trên lãnh thổ Hoa Kỳ và tại các quốc gia khác như Philippines, Hàn Quốc, Cộng hoà Nam Phi và México. Trong năm 2006, Đề án Jimmy Carter sẽ tổ chức một đợt xây dựng ngắn ngày ở Lonavala, Ấn Độ từ ngày 30 tháng 10 đến ngày 4 tháng 11. Hơn 2.000 thiện nguyện viên đến từ Ấn Độ và các nước khác cùng với cựu tổng thống và bà Carter xây dựng 101 căn nhà.
Các đề án đặc biệt > Phụ nữ Xây dựng

Khởi phát từ nỗ lực thành công của một nhóm nữ thiện nguyện viên xây dựng một căn nhà ở Charlotte, bang Bắc Carolina trong năm 1991, chương trình Phụ nữ Xây dựng của Habitat nhắm vào mục tiêu tạo cơ hội cho phụ nữ tham gia các hoạt động của Habitat và giới thiệu họ vào công tác xây dựng, lĩnh vực lâu nay vẫn được xem là thuộc nam giới. Đến nay các nữ thiện nguyện viên đã hoàn thành hơn 350 căn nhà tại Hoa Kỳ.
Các đề án đặc biệt > Cửa hàng Habitat

Cửa hàng Habitat là các cơ sở bán lẻ chuyên bán lại các loại vật liệu xây dựng, thiết bị trong nhà, đôi khi là trang trí nội thất. Những mặt hàng này được quyên góp từ những công ty lớn hoặc các cá nhân. Tiền bán hàng sẽ được dùng để hỗ trợ các chi đoàn Habitat địa phương.
Đối với một số Habitat địa phương, lợi tức thu được từ những cửa hàng này đủ để trang trải chi phí điều hành. Điều này có nghĩa là mỗi đồng Habitat quyên góp được đều dành cho việc xây dựng các ngôi nhà mới, và tiết kiệm đến mức tối đa các chi phí gián tiếp. Đây là một chủ trương hợp lý trong khi nhiều tổ chức từ thiện khác đang sử dụng phần lớn số tiền quyên góp chi trả cho các khoản chi phí hành chính như lương bổng và thuê mướn trụ sở. Hình mẫu cho tinh thần tiết kiệm trong công tác từ thiện là Habitat Toronto (Canada). Các khoản thu từ ba cửa hàng Habitat ở đây được dùng để chi trả các loại chi phí điều hành, và đóng góp thêm cho công tác xây dựng những ngôi nhà mới.
Who Says You Can't Go Home

Ca khúc Who Says You Can't Go Home (Ai nói bạn không thể về nhà) của Bon Jovi và Richie Sambora, viết về các thiện nguyện viên của Tổ chức Hỗ trợ Gia cư, biểu thị sự ủng hộ của Bon Jovi dành cho tổ chức cũng như đề cao tầm quan trọng của sự đoàn kết trong cộng đồng, đức tin và tinh thần dấn thân.
Habitat Việt Nam

Năm 2002, Habitat thành lập văn phòng tại Việt Nam. Sau khi hoàn tất đề án đầu tiên tại Đà Nẵng, Habitat mở rộng hoạt động hợp tác đến khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long. Habitat thiết lập kế hoạch chiến lược với mục tiêu đến năm 2011, sẽ hỗ trợ cho 18.000 gia đình đáp ứng các nhu cầu về nhà ở, nước sạch, vệ sinh, cải thiện và chuyển hóa cộng đồng.
Chú thích

↑  Millard Fuller - Founder  Habitat for Humanity International - Habitat for Humanity Int'l
↑  Much to Celebrate, More to Build - Habitat for Humanity Int'l
↑  “Meet Habitat for Humanity's New Chief Executive Officer: Jonathan Reckford, Pastor and Veteran Business Leader - Habitat for Humanity Int'l”. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008.
↑  “Collegiate Challenge - Habitat for Humanity Int'l”. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 9 năm 2006. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008.
↑  “International Trips Fact Sheet - Habitat for Humanity Int'l”. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008.
↑  “PG&E Solar Project”. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 10 năm 2006. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008.
↑  “San Francisco Solar”. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 4 năm 2005. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008.
↑  “Solar Fund Raising Effort”. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008.
↑  “About the Home Builders Blitz - Habitat for Humanity Int'l”. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 3 năm 2008. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2008.
↑  Jimmy and Rosalynn Carter Work Project - Habitat for Humanity Int'l
↑  Jimmy Carter Work Project (JCWP) 2006 - India - Habitat for Humanity Int'l
↑  Women Build Frequently Asked Questions - Habitat for Humanity Int'l
↑  Women Build Frequently Asked Questions - Habitat for Humanity Int'l
↑  “About Habitat for Humanity Vietnam”. Habitat for Humanity Vietnam.
Habitat tại Americus, Georgia, cải tạo một khu nhà ổ chuột, trong nỗ lực giúp khách tham quan nhận thức được thực trạng thiếu thốn nhà ở toàn cầu.
Will Sasso

| Will Sasso |
| --- | --- |

Sinh vào: Hoa Kỳ
Medium: Tấu hài, phim, truyền hình
Quốc tịch: Mỹ
Năm hoạt động: 1990 đến nay
William "Will" Sasso (sinh ngày 24 tháng 05 năm 1975) là một diễn viên điện ảnh người Canada, nổi tiếng với vai diễn trong MADtv từ năm 1997 đến 2002 và vai Curly trong phim The Three Stooges.
Tiểu sử

Sasso sinh ra ở Ladner, British Columbia, Canada. Cha mẹ ông là người Ý nhập cư.
Nguyễn Đức Thiềm

| Nguyễn Đức Thiềm |
| --- | --- |

Sinh: 11 tháng 2 năm 1938 Sài Gòn
Mất: 8 tháng 12 năm 2008 Hà Nội
Quốc tịch:  Việt Nam
Nghề nghiệp: Kiến trúc sư
Giải thưởng: Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia

Dự án: Trung tâm giao dịch và điều hành Viễn thông Quốc gia (quận Ba Đình, Hà Nội) 
 
Nguyễn Đức Thiềm (11 tháng 2 năm 1938 – 8 tháng 12 năm 2008) là một giáo sư, tiến sĩ kiến trúc sư, nhà giáo nổi tiếng tại Việt Nam. Nguyễn Đức Thiềm tham gia công tác đào tạo kiến trúc sư hơn 40 năm tại Việt Nam, 8 năm làm giáo sư giảng dạy kiến trúc ở Madagascar và Angeri, đạt danh hiệu nhà giáo ưu tú với hơn 11 giáo trình được Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia. Ông là một trong những người đặt nền móng cho sự nghiệp đào tạo kiến trúc sư tại Việt Nam. Ông có nhiều thiết kế công trình được xây dựng tại Hà Nội đoạt giải thưởng Kiến trúc Quốc gia và các đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ và cấp Nhà nước đoạt giải thưởng.
Nguyễn Đức Thiềm còn là thành viên ban chấp hành Đại hội Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhiệm kì 1989 – 1994.
Năm 2011, Bộ sách về Kiến trúc và tác phẩm "Khía cạnh văn hóa xã hội của kiến trúc" của ông được Hội đồng cấp Bộ đề nghị Hội đồng cấp Nhà nước xét tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật lĩnh vực kiến trúc.
Niên biểu hoạt động

1959: Tốt nghiệp loại ưu Đại học Bách Khoa Hà Nội
1987: Đạt danh hiệu Tiến sĩ Kiến trúc
1984: Đạt danh hiệu Phó Giáo sư
1985: Huân chương Kháng chiến Hạng Nhì
1995: Huy chương Vì sự nghiệp Giáo dục
1998: Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú
2003: Nhận danh hiệu Giáo sư
2004: Huy chương Vì sự nghiệp Khoa học và Công nghệ
2007: Huy chương Vì sự nghiệp Xây dựng
2008: Huy chương vì sự nghiệp Kiến trúc 2008
Tác phẩm đoạt giải > Nghiên cứu khoa học

Nhà ở lắp ghép thủ công một hai tầng
Nhà khung 4-5 tầng lắp ghép bằng phương tiện đơn giản, lao động không có chuyên môn
Hướng dẫn thiết kế chiếu sáng nghệ thuật các nhà công cộng và các không gian, công trình đô thị (loại xuất sắc - đề tài cấp Bộ Xây dựng)
Tác phẩm đoạt giải > Cuộc thi thiết kế kiến trúc

Nhà ở gia đình nhiều tầng
Kiến trúc đầu cầu Thăng Long
Nhà văn hoá huyện
Bảo tàng Hồ Chí Minh (hai giải thưởng)
Trung tâm giao dịch và điều hành Viễn thông Quốc gia
Tác phẩm đoạt giải > Ấn phẩm kiến trúc

Cấu tạo kiến trúc nhà dân dụng (Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 1998)
Góp phần tìm hiểu bản sắc kiến trúc truyền thống Việt Nam (Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2000)
Nguyên lý thiết kế kiến trúc dân dụng - Nhà ở, nhà công cộng (Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2002)
Khía cạnh văn hóa xã hội của kiến trúc (giải nhì Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2008 - không có giải nhất)
Nguyên lý thiết kế kiến trúc dân dụng - Kiến trúc nhà ở
Uruk

| --- | --- |
𒌷𒀕 or 𒌷𒀔 Unug (Tiếng Sumer)   𒌷𒀕 Uruk (Tiếng Akkad)   وركاء or أوروك Warkāʼ or Auruk (Tiếng Arab)
Phục chế mặt trước đền Karaindash thờ Inanna tại Uruk. Giữa thế kỉ 15 TCN. Bảo tàng Pergamon.
Vị trí tại Iraq
Vị trí: Al-Warka, Tỉnh Muthanna, Iraq
Vùng: Lưỡng Hà
Tọa độ: 31°19′27″B 45°38′14″Đ﻿ / ﻿31,32417°B 45,63722°Đ﻿ / 31.32417; 45.63722
Loại: Khu định cư
Diện tích: 6 km2 (2,3 dặm vuông Anh)
Lịch sử
Thành lập: k. 5000 BC; 7024 năm trước
Bị bỏ rơi: Khoảng 700 CN
Niên đại: Thời kì Uruk đến Sơ kỳ Trung Cổ
Các ghi chú về di chỉ
Khai quật ngày: 1850, 1854, 1902, 1912–1913, 1928–1939, 1953–1978, 2001–2002, 2016–nay
Các nhà khảo cổ học: William Loftus, Walter Andrae, Julius Jordan, Heinrich Lenzen, Margarete van Ess

 Di sản thế giới UNESCO
Tên chính thức: Thành phố khảo cổ Uruk
Một phần của: Ahwar Nam Iraq
Tiêu chuẩn: Kết hợp: (iii)(v)(ix)(x)
Tham khảo: 1481-005
Công nhận: 2016 (Kỳ họp 40)
Diện tích: 541 ha (2,09 dặm vuông Anh)
Vùng đệm: 292 ha (1,13 dặm vuông Anh)
 
Uruk (/ˈuːrʊk/; Chữ hình nêm: 𒌷𒀕 hoặc 𒌷𒀔 URU UNUG; Tiếng Sumer: Unug; Tiếng Akkad: Uruk; tiếng Ả Rập: وركاء or أوروك‎, Warkāʼ or Auruk; Aramaic/Hebrew: אֶרֶךְ ʼÉreḵ; tiếng Hy Lạp cổ: Ὀρχόη, chuyển tự Orkhoē, Ὀρέχ Orekh, Ὠρύγεια Ōrugeia) là một thành bang cổ đại thuộc Sumer (và sau này là Babylonia), nằm ở phía đông của dòng sông Euphrates hiện tại, trên kênh đào Euphrates cổ nay đã khô cạn, nằm cách phía đông Samawah, Al-Muthannā, Iraq ngày nay khoảng 30 km (19 mi).
Uruk là khu vực điển hình của thời kỳ Uruk. Uruk đóng vai trò quan trọng trong quá trình đô thị hóa thời kì đầu của Sumer vào giữa thiên niên kỷ thứ 4 TCN. Vào gian đoạn hưng thịnh khoảng năm 2900 TCN, Uruk có thể có tới 50.000 đến 80.000 cư dân sống trong 6 km2 (2,32 dặm vuông Anh) nội thành; và là thành phố lớn nhất trên thế giới vào thời điểm bấy giờ. Vị vua huyền thoại Gilgamesh, theo niên đại trong Bản danh sách Vua Sumer, đã trị vì Uruk vào thế kỷ 27 TCN. Thành phố đánh mất vị thế đứng đầu của nó vào khoảng năm 2000 TCN, trong bối cảnh Babylonia phải vật lộn chống lại Elam, nhưng nó vẫn tồn tại cho đến tận các thời kỳ Seleucid (312-63 TCN) và Parthia (227 TCN đến 224 CN), và cuối cùng bị bỏ hoang khoảng trước hoặc sau khi người Hồi giáo chinh phục Lưỡng Hà năm 633-638.
William Kennett Loftus đã đến khu vực Uruk vào năm 1849 và chỉ huy các cuộc khai quật đầu tiên từ năm 1850 đến 1854; ông đã xác định nó là "Erech", được biến đến như "thành phố thứ hai của Nimrod".
Tên tiếng Ả Rập của Babylonia, cuối cùng trở thành tên của đất nước Iraq ngày nay, al-ʿIrāq, được cho là bắt nguồn từ tên Uruk, thông qua tiếng Aram (Erech) và có thể được truyền qua tiếng Trung Ba Tư (Erāq). Trong tiếng Sumer, từ uru có thể có nghĩa là "thành phố, thị trấn, làng, huyện".
Sự phát triển

Trong thần thoại và văn học, Uruk nổi tiếng là kinh đô của Gilgamesh, người anh hùng trong Sử thi Gilgamesh. Người ta cũng tin rằng Uruk chính là thành Erech được nhắc đến trong Kinh thánh (Sáng thế ký 10:10), thành phố thứ hai được thành lập bởi Nimrod ở Shinar.
Sự phát triển > Thời kỳ Uruk

Ngoài việc là một trong những đô thị đầu tiên trong lịch sử, Uruk còn là động lực chính thúc đẩy sự đô thị hóa và hình thành nhà nước trong thời kỳ Uruk, hay ' Uruk mở rộng' (4000-3200 TCN). Giai đoạn 800 năm này đã chứng kiến sự chuyển đổi từ các làng mạc nông nghiệp nhỏ đến một trung tâm đô thị lớn hơn với một bộ máy quan lại, quân sự và phân tầng xã hội toàn thời gian. Mặc dù cũng có các khu định cư khác tồn tại song song với Uruk, chúng thường có diện tích khoảng 10 ha trong khi Uruk lớn hơn đáng kể và phức tạp hơn. Văn hóa thời kỳ Uruk được truyền bá bởi các thương nhân và người khai khẩn Sumer, có ảnh hưởng đến tất cả các dân tộc xung quanh và thúc đẩy sự phát triển của các nền kinh tế và văn hóa cạnh tranh tương đương. Dần dần, Uruk đã không thể duy trì kiểm soát từ xa đối với các thuộc địa như Tell Brak bằng lực lượng quân sự.
Sự phát triển > Yếu tố địa lý

Các yếu tố địa lý là nền tảng quan trọng cho sự phát triển nhanh chóng chưa từng thấy của Uruk. Thành phố nằm ở phía nam Lưỡng Hà, cái nôi lâu đời của nền văn minh, bên sông Euphrates. Thông qua việc thuần hóa dần dần các loại ngũ cốc bản địa từ chân dãy núi Zagros và áp dụng các kỹ thuật tưới tiêu diện rộng, khu vực này tạo ra một hệ thống đa dạng các loài thực vật ăn được. Việc thuần hóa ngũ cốc và vị trí địa lí gần sông đã giúp Uruk phát triển thành khu định cư Sumer lớn nhất, cả về dân số và diện tích, một cách dễ dàng.
Thặng dư nông nghiệp và nền tảng dân số lớn của Uruk tạo điều kiện cho các quá trình trao đổi thương mại, chuyên môn hóa thủ công và sự phát triển của chữ viết; chữ viết có thể bắt nguồn từ Uruk vào khoảng năm 3300 TCN. Bằng chứng từ các cuộc khai quật như đồ gốm và các phiến đất sét cổ nhất từng được biết đến ủng hộ các giả thuyết này. Công việc khai quật Uruk rất phức tạp vì các công trình cũ thường được tái sử dụng, do đó trộn lẫn các lớp dấu vết từ các thời kỳ lịch sử khác nhau. Lớp trên cùng rất có thể có nguồn gốc từ thời Jemdet Nasr (3100-2900 TCN) và được xây dựng trên các cấu trúc từ các thời kỳ trước đó, có niên đại từ thời Ubaid.