stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Eurovision Song Contest 2020
Các quốc gia tham dự > Bán kết 2

| Thứ tự | Quốc gia | Nghệ sĩ | Ca khúc | Ngôn ngữ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 01 |  Hy Lạp | Stefania | "Supergirl" | Tiếng Anh |
| 02 |  Estonia | Uku Suviste | "What Love Is" | Tiếng Anh |
| 03 |  Áo | Vincent Bueno | "Alive" | Tiếng Anh |
| 04 |  Moldova | Natalia Gordienko | "Prison" | Tiếng Anh |
| 05 |  San Marino | Senhit | "Freaky!" | Tiếng Anh |
| 06 |  Cộng hòa Séc | Benny Cristo | "Kemama" | Tiếng Anh |
| 07 |  Serbia | Hurricane | "Hasta la vista" | Tiếng Serbia |
| 08 |  Ba Lan | Alicja | "Empires" | Tiếng Anh |
| 09 |  Iceland | Daði og Gagnamagnið | "Think About Things" | Tiếng Anh |
| 10 |  Thụy Sĩ | Gjon's Tears | "Répondez-moi" | Tiếng Pháp |
| 11 |  Đan Mạch | Ben & Tan | "Yes" | Tiếng Anh |
| 12 |  Albania | Arilena Ara | "Fall from the Sky" | Tiếng Anh |
| 13 |  Phần Lan | Aksel | "Looking Back" | Tiếng Anh |
| 14 |  Armenia | Athena Manoukian | "Chains on You" | Tiếng Anh |
| 15 |  Bồ Đào Nha | Elisa | "Medo de sentir" | Tiếng Bồ Đào Nha |
| 16 |  Gruzia | Tornike Kipiani | "Take Me as I Am" | Tiếng Anh |
| 17 |  Bulgaria | Victoria | "Tears Getting Sober" | Tiếng Anh |
| 18 |  Latvia | Samanta Tīna | "Still Breathing" | Tiếng Anh |
Các quốc gia tham dự > Chung kết

Đêm chung kết dự kiến diễn ra vào ngày 16 tháng 5 năm 2020 lúc 21:00 (CEST). Hai mươi sáu quốc gia dự kiến sẽ tham gia trận chung kết, bao gồm nước chủ nhà Hà Lan, Anh, Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha và mười quốc gia có thành tích tốt nhất của mỗi đêm bán kết. Tất cả 41 quốc gia tham gia cuộc thi sẽ tham gia bầu chọn trong trận chung kết.
| Thứ tự | Quốc gia | Nghệ sĩ | Bài hát | Ngôn ngữ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 23 |  Hà Lan | Jeangu Macrooy | "Grow" | Tiếng Anh |
| — |  Pháp | Tom Leeb | "Mon alliée (The Best in Me)" | Tiếng Anh, Tiếng Pháp |
| — |  Đức | Ben Dolic | "Violent Thing" | Tiếng Anh |
| — |  Ý | Diodato | "Fai rumore" | Tiếng Ý |
| — |  Tây Ban Nha | Blas Cantó | "Universo" | Tiếng Tây Ban Nha |
| — |  Anh Quốc | James Newman | "My Last Breath" | Tiếng Anh |
Ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 tại châu Âu dẫn đến huỷ bỏ cuộc thi

Bắt đầu từ cuối tháng 2 năm 2020, sự lây lan của dịch COVID-19 từ Trung Quốc sang các nước trên toàn thế giới đã gây lo ngại đối với việc tổ chức cuộc thi ca khúc Eurovision. Vào ngày 6 tháng 3, đài truyền hình Hà Lan NPO tuyên bố "ban tổ chức cuộc thi sẽ làm theo lời khuyên của các cơ quan y tế trong việc quyết định hình thức tổ chức cuộc thi, dự kiến diễn ra vào ngày 12 tháng 5 đến 16 tháng 5."  Vào tháng 3, các nhà chức trách ở Đan Mạch đã ra lệnh hủy bỏ các sự kiện với hơn 1.000 khán giả để hạn chế sự lây lan của dịch bệnh. Điều này dẫn đến việc vòng loại quốc gia Đan Mạch cho Eurovision, Dansk Melodi Grand Prix, được tổ chức mà không có khán giả xem ghi hình. Đại diện từ các nước Thụy Điển, Phần Lan, Israel, Thụy Sĩ, Ý và Hy Lạp đã tham dự cuộc họp trưởng đoàn vào ngày 9 tháng 3 thông qua hình thức từ xa. Tổng giám sát viên của cuộc thi, Jon Ola Sand, cũng đã tham dự cuộc họp từ xa, sau khi EBU áp đặt lệnh hạn chế đi lại cho tất cả các nhân viên cho đến ngày 13 tháng 3 sau khi một nhân viên bị phát hiện dương tính với COVID-19.
Vào ngày 13 tháng 3, các nhà tổ chức của bữa tiệc trình diễn âm nhạc trước cuộc thi vào ngày 10 và 11 tháng 4 tại Madrid, PrePartyES, thông báo hoãn lại sự kiện do các mối đe dọa của dịch COVID-19 tại Tây Ban Nha cho đến khi có thông báo mới. Cùng ngày, ban tổ chức Israel Calling, một bữa tiệc được lên kế hoạch trước ở Tel Aviv, tuyên bố rằng sự kiện cũng sẽ bị hủy bỏ. Vào ngày 16 tháng 3, những người tổ chức Eurovision in Concert, một bữa tiệc trình diễn âm nhạc thường niên được ở Amsterdam, đã thông báo rằng sự kiện cũng sẽ bị hủy bỏ.
Cuối cùng EBU đã quyết định rằng chính cuộc thi sẽ bị hủy do đại dịch, được công bố vào ngày 18 tháng 3 năm 2020. Vào ngày 20 tháng 3 năm 2020, ban tổ chức của cuộc thi đã thông báo rằng tất cả các ca khúc dự thi vào năm 2020 sẽ không thể dự thi vào năm 2021 và tất cả các ca khúc tham dự cuộc thi năm này sẽ được tri ân bằng một chương trình đặc biết mang tên Eurovision: Europe Shine a Light, và sẽ được công chiếu vào ngày 16 tháng 5 năm 2020 để thay thế cho đêm chung kết đã bị huỷ trước đó.
Sản xuất

Cuộc thi Ca khúc truyền hình Châu Âu năm 2020 theo dự kiến sẽ là sự hợp tác giữa ba đài truyền hình Hà Lan là AVROTROS, Nederlandse Omroep Stichting (NOS) và Nederlandse Publieke Omroep (NPO) và mỗi nhà đài sẽ đảm nhận một vai trò khác nhau. Sietse Bakker và Inge van de Weerd sẽ là nhà sản xuất điều hành, trong khi Emilie Sickinghe và Jessica Stam sẽ giữ vai trò phó giám đốc sản xuất. Vào tháng 8 năm 2019, Marnix Kaart và Marc Pos đã được công bố là đạo diễn của 3 đêm thi, cũng như Gerben Bakker là người đứng đầu cuộc thi. Cornald Maas sẽ là cố vấn sáng tạo. Jon Ola Sand, tổng giám sát viên của cuộc thi, sẽ giữ vai trò như ông đã làm từ năm 2011, đây dự kiến sẽ là năm cuối cùng ông đảm nhận chức vụ này trước khi chuyển giao cho Martin Österdahl.
Album chính thức

Eurovision Song Contest: Rotterdam 2020 là album tổng hợp chính thức cho cuộc thi, bao gồm tất cả 41 bài hát dự kiến tham gia cuộc thi. Album theo kế hoạch ban đầu sẽ được Universal Music Group phát hành vào ngày 17 tháng 4 năm 2020, nhưng đã bị lùi lại đến ngày 15 tháng 5 năm 2020.
Rotterdam Ahoy, nơi tổ chức cuộc thi Ca khúc truyền hình Châu Âu năm 2020.
Chantal Janzen, Jan Smit và Edsilia Rombley, dự kiến sẽ là những người dẫn chương trình của Cuộc thi Ca khúc truyền hình châu Âu 2020
Acrocercops hoplocala

| Acrocercops hoplocala |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Liên họ (superfamilia): Gracillarioidea
(không phân hạng): Ditrysia
Họ (familia): Gracillariidae
Chi (genus): Acrocercops
Loài (species): A. hoplocala
Danh pháp hai phần
Acrocercops hoplocala (Meyrick, 1880) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Gracilaria hoplocala Meyrick, 1880 
Acrocercops hoplocala là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở New South Wales và Queensland.
Ấu trùng ăn Eucalyptus botryoides và Eucalyptus robustus. Chúng cuộn lá làm tổ. The mine consists of a short linear mine which soon opens into a roughly circular botch.
Thanh truyền

Thanh truyền và piston
Thanh truyền (tiếng Anh: connecting rod), hay còn gọi là biên, tay biên, tay dên (từ tiếng Pháp: bielle), là một bộ phận của động cơ piston, có nhiệm vụ kết nối piston với trục khuỷu. Thanh truyền kết hợp cùng với tay quay (khuỷu) biến đổi chuyển động tịnh tiến của piston thành chuyển động quay của trục khuỷu. Thanh truyền chịu lực nén và lực kéo từ piston và quay ở hai đầu.
Tiền thân của thanh truyền là cơ cấu liên hợp cơ học dùng trong các cối xay nước. Cơ cấu liên hợp này biến đổi chuyển động quay của bánh xe nước thành chuyển động tịnh tiến. Thanh truyền được dùng chủ yếu trong các động cơ đốt trong hoặc động cơ hơi nước.
Nguồn gốc

Thanh truyền xuất hiện lần đầu tiên vào thế kỷ thứ 3 sau Công Nguyên khi được sử dụng trong máy cưa xẻ đá Hierapolis. Thanh truyền cũng được sử dụng trong những xưởng cưa cổ ở vùng Ephesus và Jerash thuộc Đế quốc Đông La Mã. Cơ cấu thanh truyền – tay quay biến chuyển động quay của bánh xe nước thành chuyển động tịnh tiến của lưỡi cưa.
Ở nước Ý thời Phục hưng, bằng chứng sớm nhất về hệ thanh truyền – tay quay (dù thời đó, người ta hiểu sai về cơ cấu hoạt động này về mặt cơ học) được tìm thấy trong những bản phác hoạ của nhà khoa học Taccola. Việc hiểu đúng chuyển động của thanh truyền được thể hiện bởi hoạ sĩ Pisanello qua mô tả một bơm piston chạy bằng bánh xe nước và hai bộ thanh truyền – tay quay đơn giản.
Đến thế kỷ 16, những ghi chép và hình hoạ mô tả về hệ thanh truyền – tay quay trở nên vô cùng phổ biến ở Châu Âu thời Phục Hưng. Chỉ riêng tác phẩm "Những máy móc tạo tác kỳ lạ" (The Diverse and Artifactitious Machines) của kỹ sư người Ý, Agostino Ramelli, ra đời năm 1588 đã mô tả 18 ứng dụng của thanh truyền, sau đó đến tác phẩm của kỹ sư người Đức, Georg Andreas Böckler, "Giới thiệu những máy móc mới" (Theatrum Machinarum Novum) đã giới thiệu đến 45 loại máy móc khác nhau sử dụng thanh truyền.
Thanh truyền còn xuất hiện trong những bản vẽ được tìm thấy ở Vương quốc Artuqids (Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay) vào giai đoạn 1174–1206 sau CN, khi nhà phát minh Al-Jazari mô tả một loại máy kết hợp thanh truyền và trục khuỷu vào hệ thống máy bơm nước.
Động cơ hơi nước

Động cơ xà cân bằng sử dụng hai thanh truyền (thẳng đứng) đặt giữa thanh xà nằm ngang và bánh đà
Thanh truyền sử dụng trong động cơ đầu máy hơi nước (đặt giữa piston và bánh sau, thanh trụ lớn nhất trong hình)
Động cơ áp suất khí quyển Newcomen, được xem là động cơ hơi nước đầu tiên, ra đời năm 1712 sử dụng cơ cấu dẫn động xích thay cho thanh truyền, do piston chi tao ra áp lực trong một chiều chuyển động. Tuy nhiên, hầu hết những loại động cơ hơi nước ra đời sau đó đều là loại tác động kép, do vậy piston tạo ra áp lực trong cả hai chiều chuyển động, dẫn đến việc sử dụng thanh truyền. Thiết kế động cơ kiểu này bao gồm khối trượt lớn, gọi là thanh trượt dẫn hướng (crosshead) và khớp nối giữa piston và thanh truyền đặt bên ngoài xi lanh, cùng việc bịt kín xung quanh trục piston (hay còn gọi là cần piston).
Trong động cơ đầu máy hơi nước, tay quay được gắn trực tiếp trên bánh xe lửa. Thanh truyền có vai trò kết nối giữa chốt khuỷu trên bánh xe và thanh trượt dẫn hướng (nối với trục piston). Thanh truyền sử dụng trong động cơ đầu máy chạy bằng diesel được gọi là cần nối (side rod or coupling rod). Trong những động cơ hơi nước loại nhỏ, thanh truyền thường có tiết diện cắt hình chữ nhật, tuy nhiên, vẫn có loại sử dụng thanh truyền tiết diện tròn thường dùng trong động cơ tàu biển. Đối với loại tàu hơi nước bánh guồng, thanh truyền được gọi là thanh truyền pitman (tránh lầm lẫn với thanh đòn dẫn hướng – Pitman arm).
Động cơ đốt trong

Thanh truyền dùng trong những động cơ đốt trong, được chia thành ba phần chính: đầu to thanh truyền (hay "đầu biên lớn"), thân thanh truyền, và đầu nhỏ thanh truyền (hay "đầu biên nhỏ"). để giảm ma sát; tuy nhiên, ở một số động cơ nhỏ hơn, ổ trượt sẽ được thay bằng vòng bi (bạc đạn) để không cần sử dụng đến hệ thống bơm dầu bôi trơn.
Thông thường, trên thân ổ trượt ở đầu to thanh truyền có khoan lỗ để bơm dầu nhờn giúp bôi trơn hành trình di chuyển của piston và vòng găng.
Thanh truyền có thể xoay ở hai đầu, nhờ vậy, góc nghiêng giữa thanh truyền và piston có thể thay đổi dễ dàng khi thanh piston di chuyển lên xuống và quay quanh trục khuỷu.
Động cơ đốt trong > Vật liệu

Trong những động cơ xe hơi, thanh truyền thường làm bằng thép. Những loại động cơ hiệu năng cao sử dụng thanh truyền nguyên khối đặc vốn được gia công từ nguyên phôi kim loại thay vì đúc hoặc rèn khuôn.
Những loại vật liệu khác dùng chế tạo thanh truyền là hợp kim nhôm T6-2024 hoặc T651-7075, có ưu điểm nhẹ và dễ hấp thụ lực tác động, tuy nhiên lại không bền. Titan cũng được dùng nhờ tính chất nhẹ nhưng lại đắt tiền hơn. Thanh truyền làm bằng gang cũng được sử dụng trong những động cơ giá rẻ và yêu cầu về hiệu năng thấp như xe gắn máy.
Động cơ đốt trong > Những vấn đề khi sử dụng

Trong mỗi vòng quay của trục khuỷu, thanh truyền sẽ chịu loại áp lực lớn và liên tục lặp lại: lực trượt gây ra do góc tạo bởi piston và chốt khuỷu, lực nén của piston khi di chuyển hướng xuống, và lực kéo khi piston di chuyển hướng lên. Tổng lực tác động bằng bình phương giá trị vận tốc động cơ (RPM).
Khi thanh truyền bị gãy, thanh truyền sẽ đâm vào thành cácte và gây hư hỏng động cơ đến mức không thể sửa được. Những nguyên nhân thường gặp của hiện tượng gãy thanh truyền là do sự kéo đứt khi tốc độ vòng tua động cơ quáy cao, hoặc do lực tác động khi piston đập vào xupap (gây ra do cơ cấu chấp hành xupap bị hỏng), hoặc do vòng bạc bị hỏng (do vấn đề bôi trơn hoặc cách lắp đặt thanh truyền không đúng).
Động cơ đốt trong > Hiện tượng mòn xi lanh

Lực phương ngang từ trục khuỷu truyền qua thanh truyền đến piston sẽ có thể khiến xi lanh bị mòn thành hình ovan. Hiện tượng này làm giảm hiệu năng động cơ vì những vòng găng piston (có hình tròn) không thể bịt kín thành xi lanh bị lõm hình ovan.
Lực phương ngang tỉ lệ thuận với góc nghiêng của thanh truyền; do vậy, thanh truyền càng dài (góc nghiêng càng nhỏ) sẽ càng giảm lực phương ngang và từ đó giảm sự mòn động cơ. Tuy nhiên, chiều dài tối đa của thanh truyền bị giới hạn bởi kích thước thân máy; tổng giá trị chiều dài khoảng chạy piston cộng với chiều dài thanh truyền không được dài hơn chiều dài thân máy.
Động cơ đốt trong > Thanh truyền chính–phụ

Nguyên lý hoạt động của động cơ piston hướng kính
Hệ thống thanh truyền chính–phụ được dùng trong động cơ máy bay V8 Renault 8G sản xuất năm 1916-1918
Động cơ piston hướng kính thường sử dụng hệ thống thanh truyền chính–phụ (master-and-slave rod), hay còn gọi là thanh truyền hình sao (articulated connecting rod), trong đó một piston (piston vị trí trên cùng trong hình minh họa) nối với thanh truyền chính và trục khuỷu. Những piston còn lại có thanh truyền phụ nối với thanh truyền chính trong một bộ khớp nối ở giữa.
Những động cơ nhiều xi lanh, như động cơ V12, không có đủ không gian chứa ổ trục cho nhiều thanh truyền do bị giới hạn về chiều dài trục khuỷu. Giải pháp cho vấn đề này là việc thiết kế mỗi cặp xi lanh sẽ dùng chung một cổ khuỷu; tuy nhiên, điều này làm giảm kích thước của ổ trục thanh truyền và những xi lanh đối đỉnh ở các dãy xi lanh khác nhau sẽ hơi lệch nhau dọc theo trục khuỷu (điều này cũng đồng thời gây ra hiện tượng khớp nối rung lắc). Một phương pháp khác là dùng hệ hệ thống thanh truyền chính–phụ, trong đó thanh truyền chính sử dụng nhiều chốt nối tròn. Những chốt nối tròn này sẽ nối với đầu lớn của những thanh truyền phụ trên các xi lanh khác. Nhược điểm của phương pháp này là hành trình di chuyển của thanh truyền phụ sẽ ngắn hơn một chút so với thanh truyền chính, dẫn đến hiện tượng tung ở động cơ chữ V.
Một trong những động cơ sử dụng kết cấu thanh truyền chính–phụ phức tạp nhất là động cơ máy bay thử nghiệm Junkers Jumo 222 có 24 xi lanh dùng trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Động cơ này có 6 dãy xi lanh, mỗi dãy có 4 xi lanh đơn. Mỗi cụm sáu xi lanh sử dụng một thanh truyền chính cho một xi lanh, có vai trò điều khiển năm xi lanh còn lại thông qua thanh truyền phụ. Khoảng 300 động cơ thử nghiệm được chế tạo thời điểm đó, nhưng sau đó kiểu thiết kế động cơ này không đi vào sản xuất đại trà.
Động cơ đốt trong > Thanh truyền hình nạng

Hệ thống thanh truyền hình nạng (tiếng Anh: Fork-and-blade rod, split big-end rods) được sử dụng trong động cơ xe máy chữ V 2 xi lanh (V-twin) và động cơ máy bay V12. Ở mỗi cặp xi lanh, đầu to của một thanh truyền có rãnh để đầu thanh truyền phụ được lắp vào. Kiểu thiết kế hệ thống thanh truyền này loại bỏ hiện tượng rung lắc khớp nối do những cặp xi lanh bị lệch dọc trọc khuỷu.
Một kiểu thiết kế phổ biến cho loại thanh truyền hình nạng là đầu to của thanh truyền chính sử dụng ổ trượt đơn kéo dài dọc suốt bề dày của thanh truyền chính, kể cả vùng rãnh hở ở giữa. Thanh trượt phụ sẽ không xoay trực tiếp trên chốt khuỷu mà xoay bên ngoài ổ trượt. Điều này giúp hai thanh truyền có thể dao động tới lui, thay vì phải xoay cùng nhau, nhờ đó giảm lực đè lên ổ trượt và ảnh hưởng tốc độ bề mặt. Tuy nhiên, chuyển động của ổ trượt sẽ trở thành tịnh tiến thay vì chuyển động quay đều, dẫn đến khó bôi trơn ổ trượt hơn.
Động cơ tiêu biểu sử dụng hệ thống thanh truyền hình nạng là động cơ máy bay Rolls-Royce Merlin V12 và động cơ xe máy chữ V 2 xi lanh của hãng Harley-Davidson.
Arnouville

| --- | --- |
 Arnouville

Avenue de le République
Arnouville
Vị trí trong vùng Île-de-France Arnouville 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Île-de-France
Tỉnh: Val-d'Oise
Quận: Sarcelles
Tổng: Villiers-le-Bel
Liên xã: Val de France
Xã (thị) trưởng: Michel Aumas (2001-2008)
Thống kê
Diện tích đất1: 2,84 km2 (1,10 dặm vuông Anh)
INSEE/Mã bưu chính: 95019/ 95400

Arnouville là một xã trong vùng hành chính Île-de-France, thuộc tỉnh Val-d'Oise, quận Sarcelles, tổng Villiers-le-Bel. Arnouville nằm trên độ cao trung bình là 75 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 40 mét và điểm cao nhất là 76 mét. Xã có diện tích 2,84 km², dân số vào thời điểm 1999 là 12.291 người; mật độ dân số là 4 người/km².
Thông tin nhân khẩu

| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10 227 | 11 114 | 11 085 | 10 530 | 12 223 | 12 291 |
Các thành phố kết nghĩa

Miltenberg, Đức
Acrocercops helicopa

| Acrocercops helicopa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Liên họ (superfamilia): Gracillarioidea
(không phân hạng): Ditrysia
Họ (familia): Gracillariidae
Chi (genus): Acrocercops
Loài (species): A. helicopa
Danh pháp hai phần
Acrocercops helicopa Meyrick, 1919 
Acrocercops helicopa là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Ấn Độ (Uttaranchal). Nó được miêu tả bởi Edward Meyrick năm 1919.
Chú thích

1 2  Acrocercops helicopa Meyrick, 1919[liên kết hỏng] at the Global Taxonomic Database of Gracillariidae.
↑  Meyrick, E. 1919. Exotic Microlepidoptera. - Exotic Microlepidoptera (Marlborough) 2(8):225–256.
Ichneumon leucorrhous

| Ichneumon leucorrhous> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Ichneumon
Loài (species): I. leucorrhous
Danh pháp hai phần
Ichneumon leucorrhous Gmelin, 1790 
Ichneumon leucorrhous là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Nhà Mạc

Nhà Mạc (chữ Hán: 莫朝 / Mạc triều) là triều đại quân chủ trong lịch sử Việt Nam, bắt đầu khi Mạc Đăng Dung, sau khi dẹp được các bè phái trong cung đình, đã ép vua Lê Cung Hoàng nhà Hậu Lê nhường ngôi tháng 6 năm 1527 và chấm dứt khi vua Mạc Mậu Hợp lập con trai là Mạc Toàn lên ngôi, bị quân đội Lê-Trịnh do Trịnh Tùng chỉ huy đánh bại vào cuối năm 1592. Sau đó Mạc Toàn lên ngôi nhưng tại vị chỉ được 2 tháng, tổng cộng thời gian tồn tại chính thức của triều đại là gần 66 năm.
Tuy nhiên, giai đoạn sau đó hậu duệ nhà Mạc như Mạc Kính Chỉ, Mạc Kính Cung, Mạc Kính Khoan, Mạc Kính Vũ vẫn còn tiếp tục chống lại nhà Hậu Lê thời kỳ trung hưng đến tận năm 1677 tại khu vực Cao Bằng.
Thời kỳ 1533–1592 trong lịch sử Việt Nam còn được gọi là thời kỳ Nam-Bắc triều, do chính quyền nhà Mạc chỉ thực sự có quyền lực từ địa phận Ninh Bình ngày nay trở ra, còn từ Thanh Hóa trở vào là thế lực lấy danh nghĩa gây dựng lại nhà Lê từ năm 1533.
Nội chiến Lê-Mạc

Sau khi nhà Mạc nắm quyền, các quyền thần cũ nhà Lê không theo nhà Mạc đã có một số hoạt động chống đối như cầu viện nhà Minh hoặc nổi dậy nhưng đều không thành. Chỉ đến khi nhà Hậu Lê tái lập thì chiến tranh quy mô mới thực sự bắt đầu.
Nội chiến Lê-Mạc > Nguyễn Kim khởi nghĩa, họ Vũ cát cứ

Khi Mạc Đăng Dung giết vua Lê Cung Hoàng để cướp ngôi, nhiều quan lại đã tử tiết để phản đối nhà Mạc giết vua cướp ngôi, từ đó thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh "phù Lê diệt Mạc". Bấy giờ triều thần có Lại bộ thượng thư Đông các đại học sĩ Vũ Duệ, Lại bộ thượng thư Ngô Hoán, thị thư viện Hàn lâm Nguyễn Mẫn Đốc, quan Đô ngự sử là Nguyễn Văn Vận, quan Hàn lâm hiệu lý là Nguyễn Thái Bạt, quan Lễ bộ thượng thư là Lê Tuấn Mậu, quan Lại bộ thượng thư là Đàm Thận Huy, quan Tham chính sứ là Nguyễn Duy Tường, quan Quan sát sứ là Nguyễn Tự Cường, tước Bình hồ bá là Nghiêm Bá Ký, quan Đô ngự sử là Lại Kim Bảng, Hộ bộ thượng thư Nguyễn Thiệu Tri, quan Phó Đô-ngự-sử là Nguyễn Hữu Nghiêm, quan Lễ-bộ tả Thị-Lang là Lê Vô Cương đều là người khoa giáp, người thì nhổ vào mặt hay là lấy nghiên mực ném vào mặt Mạc Đăng Dung, hay chửi mắng, đều bị Đăng Dung giết đi. Có người thì khởi binh phù Lê thất bại và bị giết, có người thì theo vua Lê không kịp, nhảy xuống sông mà chết, người thì quay đầu về Lam Sơn bái lạy rồi tự tử. Sau này, khi dẹp xong nhà Mạc, nhà Lê được trung hưng lại, vua Lê Huyền Tông và triều đình bàn luận công lao, truy phong tước phúc thần cho 13 vị trung thần tiết nghĩa vì nước hy sinh này, trong đó xếp ông Vũ Duệ đứng đầu trong số 13 người.
Năm 1529, một võ tướng cũ của nhà Lê là Nguyễn Kim trung thành với nhà Lê, không thần phục nhà Mạc, bỏ chạy vào miền núi Thanh Hoá và sang Ai Lao (Lào), tập hợp lực lượng chống nhà Mạc. Năm 1533, Nguyễn Kim tìm một người tên là Lê Duy Ninh là con của vua Lê Chiêu Tông đưa lên ngôi trên đất Sầm Châu (Ai Lao), tức là vua Lê Trang Tông. Tuy nhiên các nhà sử học nghi ngờ Duy Ninh không phải là con của vua Chiêu Tông vì tuổi của Duy Ninh và Lê Chiêu Tông chênh nhau quá ít
Từ khi Trang Tông lên ngôi, nhiều sĩ phu, tướng lĩnh bắt đầu tập hợp bên Nguyễn Kim để chống nhà Mạc. Năm 1540, Mạc Thái Tông chết. Thượng hoàng Mạc Đăng Dung lập cháu nội là Mạc Phúc Hải lên ngôi, tức là Mạc Hiến Tông. Năm sau, thượng hoàng Đăng Dung chết.
Năm 1543, quân nhà Lê về nước đánh chiếm Tây đô (Thanh Hoá). Hoạn quan nhà Mạc là Dương Chấp Nhất đầu hàng. Năm 1545, Chấp Nhất dâng dưa độc cho Nguyễn Kim, Kim ăn vào chết. Chấp Nhất bỏ trốn về nhà Mạc. Con rể Nguyễn Kim là Trịnh Kiểm lên thay cầm quyền chỉ huy quân đội.
Ở phía tây bắc, vùng Hưng Hoá (Tuyên Quang), anh em Vũ Văn Mật, Vũ Văn Uyên (Chúa Bầu) là thủ lĩnh trong vùng cát cứ không thần phục nhà Mạc. Nhà Mạc vài lần mang quân đánh nhưng không diệt được họ Vũ, sau lại phải đối phó với nhiều biến cố khác nên buộc phải để họ Vũ cát cứ. Họ Vũ sai người liên lạc theo về nhà Lê trung hưng.