stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Họ Chanh lươn

| Họ Chanh lươn |
| --- | --- |
Thời điểm hóa thạch: Creta muộn - gần đây
Restio tetraphyllus
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Restionaceae R.Br., 1810
Chi điển hình
Restio Rottb. 
Các chi
 Xem văn bản.
Họ Chanh lươn (danh pháp khoa học: Restionaceae) là một họ thực vật hạt kín trông giống như các loài bấc (Juncaceae), bản địa của Nam bán cầu.
Phân bố

Các loài trong họ này chủ yếu phân bố tại miền nam châu Phi và Australia, và thường là thành phần chủ yếu trong quần thực vật tại các khu vực có kiểu khí hậu Địa Trung Hải tại Nam Phi và Tây Australia. Sự có mặt của chúng như là nhóm chi phối tại Tây Cape đã dẫn tới một điều là cộng đồng thực vật này được nói tới như là fynbos (tiếng Afrikaan, nghĩa là 'bụi cây nhỏ mịn'). Một ài loài còn lan sang khu vực Đông Nam Á, và có duy nhất 1 loài tại Nam Mỹ.
Một lượng các loài có nguồn gốc từ châu Phi đã trở nên phổ biến như là những cây trồng làm cảnh trong vườn tại nhiều nơi trên thế giới, một vài loài trông giống như tre trúc ở phần thân mọc nhanh và kích thước to lớn của chúng. Nó cũng là một kiểu của fynbos (kiểu thảm thực vật cây bụi) tại Nam Phi.
Phân loại

Họ Restionaceae được nhiều nhà phân loại học công nhận. AP-Website, tra cứu ngày 7-1-2011 công nhận 58 chi và khoảng 500 loài, trong khi Flora of China công nhận khoảng 55 chi với 490 loài.
Theo APG IV (2016): họ này hiện nay bao gồm các họ cũ Anarthriaceae, Centrolepidaceae và Lyginiaceae, và như vậy bao gồm 51 chi với 572 loài.
Hệ thống APG III năm 2009 (không thay đổi so với Hệ thống APG II năm 2003 và Hệ thống APG năm 1998), công nhận họ này và gán nó vào bộ Poales, trong nhánh commelinids của nhánh lớn là thực vật một lá mầm.
Hệ thống Cronquist năm 1981 cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Restionales của phân lớp Commelinidae thuộc lớp Liliopsida trong ngành Magnoliophyta.
Tiến hóa

Nhóm thân cây trong họ Restionaceae có niên đại khoảng 96 triệu năm trước (Ma), nhóm chỏm cây đã rẽ nhánh khoảng 74 Ma (Janssen & Bremer 2004). Có khoảng 350 loài thuộc họ Restionaceae tại khu vực Cape, sự đa dạng hóa bắt đầu vào cuối thế Eocen hay đầu thế Oligocen, khoảng 43-28 Ma (Hardy et al. 2004a; Linder & Hardy 2004; Hardy et al. 2008). Sự đa dạng hóa của họ này tại Australia có thể gắn liền với sự khô cằn hóa tại bình nguyên Nullarbor vào khoảng 14-13 Ma, chia tách chúng ra thành hai nhánh tây và đông (Crisp & Cook 2007).
Đặc điểm

Họ này bao gồm các loài cây thân thảo mọc thành búi hay có thân rễ, rất giống như các loài bấc ở bề ngoài. Chúng thuộc về nhóm các thực vật một lá mầm bao gồm vài họ rất giống nhau, như cói, lác (Cyperaceae), bấc (Juncaceae) và cỏ thật sự (Poaceae).
Cây thân thảo sống lâu năm, chủ yếu là đơn tính khác gốc, hiếm khi đơn tính cùng gốc hay lưỡng tính. Các thân rễ thường che phủ bởi các vảy xếp đề lên nhau (lợp); các vảy không lông hay với các kiểu lông đơn (đa) bào khác nhau. Thân cây mọc thẳng, đơn hay phân cành, hình trụ thon, bốn cạnh hap bị ép; các mắt đặc; các khúc đặc hay rỗng. Lá mọc so le, chủ yếu là rải rác dọc theo thân, thường suy giảm thành một bao lá hở với phiến lá thô sơ; bao lá áp ép chặt vào thân hay phồng lên; lưỡi bẹ thường ít hay không có, đỉnh đôi khi thuôn dài. Các cụm hoa đực và cái đôi khi không đồng dạng, gồm 1 tới nhiều hoa dạng bông con hay phân cành nhiều và đôi khi với các lá bắc; các lá bắc con nhiều trấu. Hoa chủ yếu đơn tính, nhỏ; các hoa đực đôi khi với các nhụy lép dạng dấu vết; các hoa cái đôi khi với các nhị lép. Bao hoa thường thành 2 vòng xoắn, hiếm khi suy giảm hay không có; các phân đoạn dạng vảy. Nhị 1-3 (hay 4), ở vị trí đối diện với các đoạn bên trong của bao hoa; chỉ nhị tự do hay hiếm khi hợp sinh; bao phấn 1(hay 2) ngăn, hướng trong hay hiếm khi hướng ngoài, nứt ra theo khe nứt dọc; hạt phấn 2 hay 3 nhân, 1 lỗ. Bầu nhụy 1-3 ngăn; 1 noãn mỗi ngăn, lòng thòng, thẳng. Vòi nhụy 1-3, tự do hay hợp sinh ở gốc; đầu nhụy thuôn dài, thường như lông chim. Quả kiên hay quả nang chia ngăn, thường nhỏ. Nội nhũ nhiều, chứa bột; phôi mầm nhỏ, hai mặt lồi.
Họ Restionaceae có thể là chi phối mang tính khu vực trong các điều kiện thiếu dinh dưỡng, cho dù đó là khí hậu khô hay ẩm. Chính vì thế họ Restionaceae thay thế cho họ Poaceae trong các lớp cỏ tại các loại đất nghèo dinh dưỡng của thảm thực vật fynbos của khu hệ thực vật Cape (Bell et al. 2000). Môi trường sinh sống ưa thích của chúng thường hứng chịu cháy theo mùa, và một vài loài đâm chồi tích lũy tinh bột trong thân rễ của chúng, trong khi các loài khác, không đâm chồi, thì sinh sản bằng hạt (như các loài trong họ Ericaceae). Các rễ nhỏ của họ Restionaceae cũng thường được miêu tả như là rễ mao dẫn (capillaroid roots), với các lông rễ cực kỳ dài và rậm rạp, mặc dù cũng có các kiểu hình thái rễ khác biệt khác (Lambers et al. 2006); các loài Cyperaceae và Proteaceae mọc trong các môi trường nghèo phosphor giống như thế cũng phát triển một cấu trúc tương tự mà người ta cho rằng là để tạo thuận lợi cho việc hút phosphor của cây. Một điều thú vị là một nghiên cứu cho thấy tổng chiều dài rễ của các loài cỏ được thử nghiệm là lớn hơn đáng kể so với tổng chiều dài rễ của các loài thuộc họ Restionaceae, mặc dù các lông rễ rậm rạp của họ Restionaceae đã không được tính tới (Bell et al. 2000).
Phát tán hạt nhờ kiến là phổ biến trong nhánh tại châu Phi của họ Restionoideae là Willdenowieae, trong đó các hạt nhỏ có cán phôi dày cùi thịt thu hút kiến (Briggs & Linder 2009).
Các chi

Có khoảng 58 chi và khoảng 500 loài trong họ Restionaceae. APG chia họ này ra thành 4 nhóm, sinh sống chủ yếu tại châu Phi (bao gồm cả Madagascar), và trong khu vực từ Hải Nam qua Việt Nam tới Australia và New Zealand cũng như có tại Chile.
Restionoideae Bartling : Khoảng 11-16 chi với 350 loài sinh sống tại châu Phi từ phía nam sa mạc Sahara và Madagascar.
Restioneae Bartling: 3-8 chi và 300 loài. Các chi đa dạng nhất là Restio (95 loài), Ischyrolepis (48 loài), Elegia (50 loài), Thamnochortus (35 loài). Sinh sống tại Madagascar, châu Phi từ phía nam Sahara, đặc biệt đa dạng tại khu vực Cape.
Willdenowieae Masters: 8 chi và khoảng 50 loài. Chi đa dạng nhất là Anthochortus (15 loài).Sinh sống tại khu vực Cape ở Nam Phi.
Sporadanthoideae Briggs & Linder: 3 chi với khoảng 31 loài. Chi đa dạng nhất là Lepyrodia (22 loài). Sinh sống tại Australia và New Zealand.
Leptocarpoideae Briggs & Linder: 28 chi với khoảng 117 loài: Chi đa dạng nhất là Chordifex (20 loài). Sinh sống trong khu vực từ Hải Nam qua Việt Nam tới Australia, New Zealand, Chile (Apodasmia chilensis). Tại Việt Nam có 1 loài là cỏ chanh lươn hay bạc quả thảo (Dapsilanthus disjunctus, đồng nghĩa: Leptocarpus disjunctus).
Danh sách các chi như liệt kê dưới đây:
Phát sinh chủng loài

Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG III.
Polypodium brachyodu

| Polypodium brachyodu> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Polypodiaceae
Chi (genus): Polypodium
Loài (species): P. brachyodu
Danh pháp hai phần
Polypodium brachyodu Kunze, 1834 
Polypodium brachyodu là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Kunze mô tả khoa học đầu tiên năm 1834.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Polypodium brachyodu”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
S.C. Faetano

Câu lạc bộ bóng đá San MarinoBản mẫu:SHORTDESC:Câu lạc bộ bóng đá San Marino
S.C. Faetano là một câu lạc bộ bóng đá San Marino thành lập năm 1962 tại Faetano. Faetano hiện đang thi đấu tại Campionato Sammarinese di Calcio. Đội được dẫn dắt bởi huấn luyện viên Danilo Girolomoni.
Thành tích

Campionato Sammarinese di Calcio: 3
Coppa Titano: 3
San Marino Federal Trophy: 1
Thành tích tại Châu Âu

| Mùa giải | Giải đấu | Vòng | Đối thủ | Lượt đi | Lượt về | Tổng tỷ số |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2010–11 | UEFA Europa League | Vòng loại thứ nhất |  FC Zestafoni | 0–0 | 0–5 | 0–5 |
Đội hình hiện tại

Ghi chú: Quốc kỳ chỉ đội tuyển quốc gia được xác định rõ trong điều lệ tư cách FIFA. Các cầu thủ có thể giữ hơn một quốc tịch ngoài FIFA.
Yevgeni Tatarinov

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Yevgeni Vladimirovich Tatarinov
Ngày sinh:  6 tháng 2, 1999 (25 tuổi)
Chiều cao:  1,82 m (5 ft 11+1⁄2 in)
Vị trí:  Tiền đạo
Thông tin đội
Đội hiện nay:  FC Ural Yekaterinburg
Số áo:  35
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2017– |  FC Ural Yekaterinburg |  0 |  (0) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia, chính xác tính đến 20 tháng 9 năm 2017
Yevgeni Vladimirovich Tatarinov (tiếng Nga: Евгений Владимирович Татаринов; sinh ngày 6 tháng 2 năm 1999) là một cầu thủ bóng đá người Nga. Anh thi đấu cho FC Ural Yekaterinburg.
Sự nghiệp câu lạc bộ

Anh có màn ra mắt cho đội một của FC Ural Yekaterinburg vào ngày 20 tháng 9 năm 2017 trong trận đấu tại Cúp quốc gia Nga trước F.K. Luch-Energiya Vladivostok.
Thống kê sự nghiệp

| Câu lạc bộ | Mùa giải | Giải vô địch> Hạng đấu | Giải vô địch> Số trận | Giải vô địch> Bàn thắng | Cúp> Số trận | Cúp> Bàn thắng | Châu lục> Số trận | Châu lục> Bàn thắng | Tổng cộng> Số trận | Tổng cộng> Bàn thắng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| FC Ural Yekaterinburg | 2016–17 | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | – | – | 0 | 0 |
| FC Ural Yekaterinburg | 2017–18 | Premier League | 0 | 0 | 1 | 0 | – | – | 1 | 0 |
| FC Ural Yekaterinburg | Tổng cộng | Tổng cộng | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 |
Phước Hưng (định hướng)

Phước Hưng có thể là một trong số các địa danh sau đây:
Phường Phước Hưng, thành phố Bà Rịa, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
Xã Phước Hưng, huyện An Phú, tỉnh An Giang
Xã Phước Hưng, huyện Long Đất, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
Xã Phước Hưng, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh
Xã Phước Hưng, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định.
Yamada Fūtarō

Yamada Fūtarō (山田 風太郎, Sơn Điền Phong Thái Lang?, 4 tháng 1, 1922 – 28 tháng 7, 2001) là bút danh của Yamada Seiya (山田 誠也, Sơn Điền Thành Dã?), nhà văn người Nhật. Quê quán vùng Yabu, Hyogo. Vào năm 1947, ông viết một truyện ngắn mang hơi hướng huyền bí nhan đề Daruma-tōge no Jiken (達磨峠の事件, Daruma-tōge no Jiken? nghĩa là "Sự kiện trên đèo Đạt Ma") và được tạp chí Houseki (宝石, Houseki?) trao giải thưởng. Tài năng của ông tình cờ được Edogawa Rampo phát hiện và nhờ đó mà ông mới trở thành một tiểu thuyết gia. Ông viết khá nhiều tác phẩm về ninja (thuộc sê-ri  Ninpōchō 忍法帖) và những câu chuyện bí ẩn. Nhiều tác phẩm của ông đã được chuyển thể thành phim điện ảnh, phim truyền hình, manga và anime.
Sáng tác > Tiểu thuyết

Cuộn giấy Ninja Kouga (tên gốc: Kōga Ninpōchō), được Geoff Sant dịch sang tiếng Anh (Del Rey, 2006)
Sáng tác > Truyện ngắn

"Khách trọ màu vàng" (tên gốc: Kiiroi Geshukunin), được Damian Flanagan dịch sang tiếng Anh (The Tower of London: Tales of Victorian London, Peter Owen, 2005) – Một tác phẩm bắt chước Sherlock Holmes
Giải thưởng

1949, Giải thưởng Câu lạc bộ Nhà văn Trinh thám lần thứ 2
1997, Giải thưởng Kikuchi Kan lần thứ 45
2000, Giải thưởng Thần bí Nhật Bản lần thứ 4
2004, Giải thưởng Manga Kodansha đối với manga tổng hợp dành cho Basilisk, bộ manga chuyển thể của Kōga Ninpōchō
Tác phẩm > Truyện Ninja (sê-ri "Ninpōchō")

Kōga Ninpōchō (甲賀忍法帖, Kōga Ninpōchō?, 1959) - được chuyển thể thành phim năm 2005, manga năm 1963 và hai lần vào năm 2003, và anime năm 2005 (dựa trên bộ manga năm 2003)
Edo Ninpōchō (江戸忍法帖, Edo Ninpōchō? 1960) - được chuyển thể thành phim năm 1963, và phim truyền hình năm 1966.
Gunkan Ninpōchō (軍艦忍法帖, Gunkan Ninpōchō? 1961)
Kunoichi Ninpōchō (くノ一忍法帖, Kunoichi Ninpōchō? 1961) - được chuyển thể thành phim hai lần vào năm 1964 và 1991.
Gedō Ninpōchō (外道忍法帖, Gedō Ninpōchō? 1962) - được chuyển thể thành phim hai lần vào năm 1964 và 1992.
Ninja Tsukikageshō (忍者月影抄, Ninja Tsukikageshō? 1962) - được chuyển thể thành phim vào năm 1963, 1996, và 2011.
Ninpō Chūshingura (忍法忠臣蔵, Ninpō Chūshingura? 1962) - được chuyển thể thành phim vào năm 1965, 1983 (TV), và 1994.
Iga Ninpōchō (伊賀忍法帖, Iga Ninpōchō? 1964) - được chuyển thể thành phim vào năm 1982 và manga vào năm 2004.
Ninpō Hakkenden (忍法八犬伝, Ninpō Hakkenden? 1964)
Fūrai Ninpōchō (風来忍法帖, Fūrai Ninpōchō? 1964) - được chuyển thể thành phim vào năm 1965 và 1968.
Yagyū Ninpōchō (柳生忍法帖, Yagyū Ninpōchō? 1964) - được chuyển thể thành phim vào năm 1998 và manga vào năm 2005.
Ninpō Sōden 73 (忍法相伝73, Ninpō Sōden 73? 1965) - được chuyển thể thành phim vào năm 1969.
Jiraiya Ninpōchō (自来也忍法帖, Jiraiya Ninpōchō? 1965) - được chuyển thể thành phim vào năm 1995.
Maten Ninpōchō (魔天忍法帖, Maten Ninpōchō? 1965)
Shingen Ninpōchō (信玄忍法帖, Shingen Ninpōchō? 1967)
Makai Tenshō (魔界転生, Makai Tenshō? 1967) - được chuyển thể thành phim vào năm 1981, 1996 và 2003, và chuyển sang anime vào năm 1997.
Shinobi no Manji (忍びの卍, Shinobi no Manji? 1967) - được chuyển thể thành phim vào năm 1968.
Ninpō Kenshiden (忍法剣士伝, Ninpō Kenshiden? 1968)
Ginga Ninpōchō (銀河忍法帖, Ginga Ninpōchō? 1968)
Higisho Sōdatsu (秘戯書争奪, Higisho Sōdatsu? 1968) - được chuyển thể thành phim vào năm 1993.
Ninpō Fūin Ima Yaburu (忍法封印いま破る, Ninpō Fūin Ima Yaburu? 1969)
Ninja Kokubyaku Zōshi (忍者黒白草紙, Ninja Kokubyaku Zōshi? 1969)
Ninpō Sōtō no Washi (忍法双頭の鷲, Ninpō Sōtō no Washi? 1969)
Musashi Ninpō Tabi (武蔵忍法旅, Musashi Ninpō Tabi? 1970)
Uminari Ninpōchō (海鳴り忍法帖, Uminari Ninpōchō? 1971)
Tác phẩm > Tiểu thuyết khác

Ganchū no Akuma (眼中の悪魔, Ganchū no Akuma? 1948)
Kyozō Inraku (虚像淫楽, Kyozō Inraku? 1948) - được chuyển thể thành manga vào năm 1978.
Akuryō no Mure (悪霊の群, Akuryō no Mure? 1955) - được chuyển thể thành phim vào năm 1956.
Jūsankaku Kankei (十三角関係, Jūsankaku Kankei? 1956)
Idaten Hyakuri (いだ天百里, Idaten Hyakuri? 1957) - được chuyển thể thành manga vào năm 2006.
Onna Rō Hishō (おんな牢秘抄, Onna Rō Hishō? 1960) - được chuyển thể thành phim vào năm 1995 and to manga vào năm 2006.
Kan no Naka no Etsuraku (棺の中の悦楽, Kan no Naka no Etsuraku? 1962) - được chuyển thể thành phim vào năm 1965.
Taiyō Kokuten (太陽黒点, Taiyō Kokuten? 1963)
Keishichō Sōshi (警視庁草紙, Keishichō Sōshi? 1975) - được chuyển thể thành phim truyền hình vào năm 2001.
Gentō Tsujibasha (幻燈辻馬車, Gentō Tsujibasha? 1976)
Basara (婆沙羅, Basara? 1990)
Yagyū Jūbei Shisu (柳生十兵衛死す, Yagyū Jūbei Shisu? 1992) - được chuyển thể thành manga vào năm 2000.
Liên đoàn bóng đá Campuchia

| AFC |
| --- | --- |

Thành lập: 1933
Gia nhập FIFA: 1953
Gia nhập AFC: 1957 
Chủ tịch: Sao Sokha
Website: http://www.ffcambodia.com
Liên đoàn bóng đá Campuchia (FFC) (tiếng Khmer: សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់កម្ពុជា; tiếng Pháp: Fédération du Cambodge de football) là tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động bóng đá ở Campuchia. FFC quản lý đội tuyển bóng đá quốc gia Campuchia, tổ chức các giải bóng đá như giải vô địch bóng đá Campuchia, cúp bóng đá Campuchia,.... FFC là thành viên của cả Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA), Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) và Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á.
Chủ tịch của Liên đoàn bóng đá Campuchia là Sao Sokha.
Habenaria prionocraspedon

| Habenaria prionocraspedon> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Habenaria
Loài (species): H. prionocraspedon
Danh pháp hai phần
Habenaria prionocraspedon Summerh. 
Habenaria prionocraspedon là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Summerh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Habenaria prionocraspedon”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Hành cung Vũ Lâm

Một góc tranh "Trúc Lâm Đại sĩ xuất sơn đồ", Tranh mô tả Trần Nhân Tông từ hành cung Vũ Lâm xuất du
Phong cảnh vùng núi hành cung Vũ Lâm
Hành cung Vũ Lâm là một căn cứ quân sự thời Trần, nằm ngay trong vùng núi thành Nam của kinh đô Hoa Lư xưa. Các vua đầu nhà Trần lập căn cứ địa ở Vũ Lâm để củng cố lực lượng, phản công giải phóng Đại Việt trong cuộc kháng chiến đánh tan quân xâm lược Nguyên Mông lần thứ hai. Nơi đây còn gắn với sự kiện các vua Trần xuất gia tu hành, mở mang phật giáo. Hiện nay, hành cung Vũ Lâm thuộc quần thể di sản thế giới Tràng An, tỉnh Ninh Bình, một phần khu vực nằm sâu trong dãy núi Tràng An được đưa vào khai thác du lịch.
Lịch sử > Căn cứ quân sự

Vua Trần Thái Tông (1225 - 1258) đã khởi dựng hành cung Vũ Lâm trên vạt đất cao gần Hang Cả của danh thắng (Tam Cốc). Nơi đây vẫn còn di tích một khu đất rộng khoảng hơn một sào, cao hơn mặt ruộng được gọi là Vườn Am. Khi nhà vua cho dựng am Thái Vi đã chiêu mộ dân lưu tán đến để khai hoang lập ấp, mở mang đường giao thông, tôn tạo những nơi xung yếu, chuẩn bị sẵn sàng khi chiến tranh chống xâm lược lại nổ ra. Nhiều cuộc họp quan trọng của triều đình, dưới sự chủ trì của Trần Thái Tông đã được tổ chức ở đây. Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Nguyên Mông lần thứ hai năm 1285, khu Hành cung Vũ Lâm trở thành căn cứ địa vững chắc của quân dân đời Trần.
Ngày 3 tháng 5 năm Ất Dậu (7-5-1285), hai vua Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông đã đánh tan một bộ phận quân Mông-Nguyên ở đây, "chém đầu, cắt tai giặc không kể xiết". Trận đánh quân Mông- Nguyên diễn ra tại Thung lũng đá vôi Thiện Dưỡng. Ở giữa Thung lũng đá vôi Thiện Dưỡng nói trên, có cánh đồng "Cửa Mả" và gần đó có Thung lũng "Mồ" vì có nhiều mồ mả và nhân dân địa phương vẫn gọi Thung lũng này là "đất chiến địa". Trận đánh quân Mông-Nguyên ở phủ Trường Yên vào ngày 7-5-1285 đã góp phần nhanh chóng quét sạch quân Mông-Nguyên ra khỏi đất Đại Việt một lần nữa cho thấy Trường Yên không chỉ là đất đế đô mà còn là đất chiến địa.
Lịch sử > Chốn Bồng Lai tiên cảnh

Ngoài vị trí chiến lược cơ động ra bắc vào nam, khu vực hành cung Vũ Lâm còn là nơi có thiên nhiên hùng vĩ, tươi đẹp. Trần Thái Tông đã ví nơi đây với chốn non tiên:
Sách "Khâm định đại Việt sử thông giám cương mục" cho biết rõ hơn là hành cung Vũ Lâm ở huyện Gia Khánh, tỉnh Ninh Bình: "ở đây núi non trùng điệp, trong ruột núi có hang, chu vi núi non rộng đến vài mươi mẫu, bên ngoài có con sông nhỏ quanh co khuất khúc, thông vào núi, thuyền nhỏ có thể chở vào được"
Mô tả về hành cung Vũ Lâm, trong bài thơ Vũ Lâm thu văn (chiều thu ở Vũ Lâm). Trần Nhân Tông đã viết:
Lịch sử > Nơi hoàng đế tu hành

Sau cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông lần thứ nhất (1258) vua Trần Thái Tông 40 tuổi, đã nhường ngôi cho con và trở về vùng núi Trường Yên lập am Thái tử để tu hành trên căn cứ hành cung Vũ Lâm
Vua Trần Thánh Tông cũng xây thêm một số cung điện tại đây và làm một con đường từ làng Văn Lâm vào cung điện, xây cầu Rồng đá qua sông Ngô Đồng, gọi là cống Rồng.
Hành cung Vũ Lâm là nơi xuất gia tu Phật đầu tiên của đức Phật hoàng Trần Nhân Tông. Đại Việt sử ký toàn thư chép: "Thượng hoàng đến Vũ Lâm vào chơi hang đá, cửa núi đá hẹp, thượng hoàng ngự chiếc thuyền nhỏ, Tuyên Từ thái hậu ngồi đằng đuôi thuyền" Thời gian này vào khoảng tháng 7 năm Giáp ngọ (1294). Sang năm Ất mão (1295) Đại Việt sử ký toàn thư tờ 540 lại ghi: "Mùa hạ, tháng 6, thượng hoàng về kinh sư. Đã xuất gia ở hành cung Vũ Lâm, lại trở về vậy".
Vua Trần Nhân Tông tu hành ở Hành cung Vũ Lâm năm 1295, đến năm 1299 thì ra Thăng Long, rồi lên Yên Tử. Như vậy Hành cung Vũ Lâm Ninh Bình hoạt động ít nhất 41 năm (1258-1299).
Tổng quan di tích

Di tích hành cung Vũ Lâm hiện nay phân bố rộng khắp trong 3 xã: Ninh Hải, Ninh Nhất và Ninh Vân, thành phố Hoa Lư, thuộc khu vực phía nam của quần thể danh thắng Tràng An. Cũng giống như cố đô Hoa Lư, hành cung Vũ Lâm gồm cả vùng núi non hang động Tràng An được tô điểm thêm bằng những di tích lịch sử.
Trải ra trên một địa bàn khá rộng, khu di tích Hành cung Vũ Lâm bao gồm nhiều di tích lịch sử như: Cửa Quan, Hành Cung, Cống Rồng, Tuân Cáo, Vườn Kho, v.v... đặc biệt ở 4 xã trên có mật độ chùa dày đặc ở khu vực hành cung Vũ Lâm với 24 ngôi chùa cổ tồn tại từ thời Trần đến nay gồm: chùa Hải Nham, chùa Bích Động, chùa Đá, chùa Linh Cốc, chùa Sắn, chùa Thông, chùa Sở (Ninh Hải); Chùa Tháp, chùa Dưỡng Hạ, chùa Kim, chùa Thượng, chùa Phú Lăng, chùa Xuân Vũ, chùa Chấn Lữ, chùa Vàng (Ninh Vân); Chùa Tuần Cáo, chùa Hành Cung, chùa Hạ Trạo, chùa Khả Lương, chùa Hạ (Ninh Thắng); chùa Khê Hạ, chùa Phúc Hưng, chùa Huê Lâm, chùa Bàn Long (Ninh Nhất).
Nhiều chùa ở Ninh Bình được vua Trần Thái Tông trực tiếp cho xây dựng như chùa Sở, chùa Thông ở thôn Văn Lâm, xã Ninh Hải, chùa Khả Lương, chùa Khai Phúc ở xã Ninh Hải, chùa A Nậu thuộc thành phố Hoa Lư, cấp cho chùa 160 sào ruộng,... giống nhiều chùa ở Ninh Bình gắn liền với tên tuổi các vua, chúa qua các Triều đại phong kiến.
Ngày nay, những tên đất, tên làng ở vùng đất Văn Lâm còn in đậm dấu ấn lịch sử thời ấy. Đó là cánh đồng Trường Thi nơi tập trận, Bến Thánh là bến thuyền tập kết thủy quân, làng Thiện Trạo (chèo thuyền giỏi), làng Hạ Trạo (gác chèo) ở xã Ninh Hải là nơi gác chèo khi vào đến Hành cung. Đó là làng Tuân Cáo, nơi các quan vào trình báo nhà vua; làng Hành Cung, là nơi ở của Vua. Những địa điểm như Thái Vi – Thung Nham (xã Ninh Hải); Hành Cung – Khả Lương – Tuân Cáo – Hạ Trạo (xã Ninh Hải) và Khê Đầu, Bộ đầu, Hệ Dưỡng (xã Ninh Vân) đều là những địa danh có liên quan trực tiếp đến cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Nguyên năm 1285.
Khu du lịch hành cung Vũ Lâm

Nằm sâu trong khu vực rừng núi của Quần thể di sản thế giới Tràng An, để đến khu du lịch Hành cung Vũ Lâm, du khách sẽ được ngồi trên các con thuyền truyền thống do người dân địa phương chèo lái, trải nghiệm sự gắn kết gần gũi với thiên nhiên, cảm nhận vẻ đẹp thuần khiết, lộng lẫy của hang kỳ, đá lạ và trở về nét vàng son của lịch sử dân tộc trong quá trình dựng nước và giữ nước.
Từ bến đò Tràng An, đi thuyền khoảng 15 phút qua hang Lấm là có thể vào đến thung Nội Lấm với diện tích gần 90 nghìn m2. Tại đây, Viện khảo cổ học Việt Nam đã khai quật, thám sát thung đã tìm thấy hàng nghìn hiện vật ở trên bề mặt và trong những hố đào. Tiến sĩ Lê Thị Liên, Viện Khảo cổ học Việt Nam cho biết: Sau thời gian tiến hành khai quật, thám sát khảo cổ học thung Nội Lấm - một địa điểm thuộc hành cung Vũ Lâm thời nhà Trần, các nhà khảo cổ đã phát hiện nhiều dấu tích đáng chú ý, như: Dấu tích khu vực chứa sét nguyên liệu làm gốm; dấu tích cây gỗ trong lớp bùn đen; dấu tích đá kè đường đi hoặc làm bến nước; dấu tích đường đắp đất…Kết quả này cho thấy khả năng đã có hoạt động sản xuất gốm tại khu vực này. Bên cạnh đó, còn có các di vật thu được với 5.525 mảnh vỡ nằm ở trên bề mặt và 940 mảnh di vật các loại xuất hiện trong các hố đào. Qua nghiên cứu, phân tích đã phát hiện nhiều di vật có giá trị rất lớn là các mảnh trang trí kiến trúc, vật thể: đồ gốm tráng men, đồ sành, các cục thóc, gạo hóa than… Các nhà khảo cổ đưa ra giả thiết: khu vực này là nơi sản xuất gốm men vào thời Trần. Ban Quản lý Quần thể danh thắng Tràng An đã phối hợp với Viện khảo cổ học Việt Nam tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật, thám sát thung Nội Lấm thuộc Hành cung Vũ Lâm nằm trong lòng Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới Tràng An. Việc phát hiện dấu tích khu dự trữ nguyên liệu sét và những dấu tích đồ phế thải cho thấy khả năng đã có hoạt động sản xuất gốm tại đây, có thể đưa ra giả thuyết là khu vực này là nơi sản xuất gốm men vào thời Trần. Đến thời kỳ muộn hơn đồ sành có thể là sản phẩm chính.
Nằm giữa thung Nội Lấm - suối Tiên là các đền thờ vua quan nhà Trần. Dưới triều của nhà Trần có danh thần Trương Hán Siêu, ông gốc là người Ninh Bình, là một danh sĩ nổi tiếng thời Trần, và là môn khách đắc lực của Trần Hưng Đạo. Trương Hán Siêu có tính tình cương nghị, học vấn uyên thâm, có công lớn trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai và thứ ba. Trong giai đoạn vua Trần Nhân Tông về vùng đất này để tu hành thì sau đó danh thần Trương Hán Siêu cũng đã lui về ẩn tu và lập am tu tập tại quê hương Ninh Bình. Chính vì vậy mà Trương Hán Siêu cũng được nhân dân thờ tại khu di tích này.