stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Havaika
Chú thích

↑  Prószyński, J. (2002) Remarks on Salticidae (Aranei) from Hawaii, with description of Havaika gen.n. Arthropoda Selecta 10: 225-241.
↑  Platnick, N. I. (2012) The world spider catalog, version 12.5. American Museum of Natural History. DOI: 10.5531/db.iz.0001.
Rhynchostegium sellowii

| Rhynchostegium sellowii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Bryidae
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Brachytheciaceae
Chi (genus): Rhynchostegium
Loài (species): R. sellowii
Danh pháp hai phần
Rhynchostegium sellowii (Hornsch.) A. Jaeger, 1878 
Rhynchostegium sellowii là một loài Rêu trong họ Brachytheciaceae. Loài này được (Hornsch.) A. Jaeger miêu tả khoa học đầu tiên năm 1878.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Rhynchostegium sellowii”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.
Robiquetia brevifolia

| Robiquetia brevifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Robiquetia
Loài (species): R. brevifolia
Danh pháp hai phần
Robiquetia brevifolia (Lindl.) Garay 
Robiquetia brevifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Lindl.) Garay miêu tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Robiquetia brevifolia”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Rogoźno

| Rogoźno |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ Huy hiệu
Rogoźno
Quốc gia:  Ba Lan
Tỉnh: Wielkopolskie
Huyện: Obornicki
Diện tích
 • Tổng cộng: 11 km2 (4 mi2)
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 11.158
 • Mật độ: 993/km2 (2,570/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã hành chính: 301602
Rogoźno là một thị trấn thuộc huyện Obornicki, tỉnh Wielkopolskie ở trung-tây Ba Lan. Thị trấn có diện tích 11 km². Đến ngày 1 tháng 1 năm 2011, dân số của thị trấn là 11158 người và mật độ 993 người/km².
Robiquetia crockerensis

| Robiquetia crockerensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Robiquetia
Loài (species): R. crockerensis
Danh pháp hai phần
Robiquetia crockerensis J.J.Wood & A.L.Lamb 
Robiquetia crockerensis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được J.J.Wood & A.L.Lamb miêu tả khoa học đầu tiên năm 1993.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Robiquetia crockerensis”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Sylvia Mulinge

Sylvia Mulinge, Chief Executive Officer, Vodacom Tanzania
Sylvia Wairimu Mulinge (nhũ danh Sylvia Wairimu), là một nữ doanh nhân Kenya và là giám đốc điều hành công ty người Kenya. Kể từ ngày 1 tháng 6 năm 2018, bà là Giám đốc điều hành của Vodacom Tanzania, một doanh nghiệp điện thoại di động có trụ sở tại Dar es Salaam, thủ đô tài chính của Tanzania.
Trước khi đảm nhiệm vị trí hiện tại của mình, bà là Giám đốc Đơn vị Kinh doanh Hàng tiêu dùng tại Safaricom, công ty viễn thông lớn nhất ở Kenya.
Bối cảnh và giáo dục

Bà sinh ra ở Kenya và theo học trường tiểu học St. Xaviers (1983-1990) tại thị trấn Nakuru, và trường trung học Mary Mount (1991-1994) cho giáo dục tiểu học và trung học. Bà học tại Đại học Nairobi, tốt nghiệp năm 2000 với bằng Cử nhân Khoa học và Công nghệ Thực phẩm.
Nghề nghiệp

Bà bắt đầu sự nghiệp của mình vào tháng 8 năm 2004, tại Unilever, tập đoàn sản phẩm tiêu dùng châu Âu, làm Trợ lý Giám đốc khu vực trong bộ phận giặt ủi, có trụ sở tại Durban, Nam Phi. Sau chín tháng ở Nam Phi, bà được chuyển đến Kenya, với tư cách là người quản lý thương hiệu cho Sunlight, một thương hiệu của Unilever. Bà làm việc ở đó thêm chín tháng nữa, từ tháng 5 năm 2005 đến tháng 1 năm 2006, có trụ sở tại Nairobi.
Vào tháng 2 năm 2006, bà được Safaricom Limited thuê làm người quản lý chịu trách nhiệm về sản phẩm trả trước của công ty, làm việc cho đến tháng 11 năm 2007, khi bà được thăng chức lên Trưởng phòng Bán lẻ, với cương vị này bà phục vụ cho đến tháng 8 năm 2009.
Trong 21 tháng, từ tháng 8 năm 2009 đến tháng 4 năm 2011, bà làm việc với tư cách là Giám đốc kinh doanh Safaricom, chịu trách nhiệm bán hàng. Vào tháng 5 năm 2011, bà được thăng chức Tổng Giám đốc phụ trách Doanh nghiệp, và làm việc trong vị trí trên trong bốn năm sau đó. Vào tháng 5 năm 2015, bà được thăng chức Giám đốc Kinh doanh tiêu dùng tại Safaricom. Tại Safaricom, bà đã trưởng thành từ dưới lên để trở thành một thành viên của đội ngũ quản lý cấp cao tại công ty.
Những ý kiến khác

Vào năm 2014, Sylvia Wairimu Mulinge được tạp chí National Media Group công bố vào danh sách "Top 40 phụ nữ dưới 40 tuổi ở Kenya năm 2014" của Business Daily Africa. Đây là một tờ báo kinh doanh hàng ngày được xuất bản bởi Tập đoàn truyền thông quốc gia.
Vào tháng 4 năm 2018, Sylvia Mulinge được bổ nhiệm làm giám đốc điều hành tại Vodacom Tanzania, thay thế cho Ian Ferrao. Vị trí này có trụ sở tại Dar es Salaam, Tanzania. Quyết định này có hiệu lực từ ngày 1 tháng 6 năm 2018.
Rhynchospora duckei

| Rhynchospora duckei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Rhynchospora
Loài (species): R. duckei
Danh pháp hai phần
Rhynchospora duckei Gross, 1941 
Rhynchospora duckei là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Gross miêu tả khoa học đầu tiên năm 1941.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Rhynchospora duckei”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Rifabutin

| --- | --- |

Dữ liệu lâm sàng
Tên thương mại: Mycobutin
AHFS/Drugs.com: Chuyên khảo
MedlinePlus: a693009
Danh mục cho thai kỳ:  AU: C   US: B (Không rủi ro trong các nghiên cứu không trên người)   
Dược đồ sử dụng: by mouth (capsules)
Mã ATC: J04AB04 (WHO) 
Tình trạng pháp lý
Tình trạng pháp lý:  UK: POM (chỉ bán theo đơn)   US: ℞-only  
Dữ liệu dược động học
Sinh khả dụng: 85%
Liên kết protein huyết tương: 85%
Chuyển hóa dược phẩm: gan
Chu kỳ bán rã sinh học: 28 to 62 hours (mean)
Bài tiết: thận and fecal
Các định danh
 Tên IUPAC (9S,12E,14S,15R,16S,17R,18R,19R,20S, 21S,22E,24Z)-6,16,18,20-tetrahydroxy-1'- isobutyl-14-methoxy-7,9,15,17,19,21,25- hepta-methyl-spiro[9,4-(epoxypentadeca [1,11,13]trienimino)-2H-furo-[2',3':7,8]-naphth [1,2-d]imidazol-2,4'-piperidin]-5,10,26-(3H,9H)- trione-16-acetate 
Số đăng ký CAS: 72559-06-9
PubChem CID: 6323490
DrugBank: DB00615 Y
ChemSpider: 10482168 Y
Định danh thành phần duy nhất: 1W306TDA6S
KEGG: D00424 Y
ChEBI: CHEBI:45367 Y
ChEMBL: CHEMBL444633 Y
ECHA InfoCard: 100.133.627
Dữ liệu hóa lý
Công thức hóa học: C46H62N4O11
Khối lượng phân tử: 847.005 g/mol
Mẫu 3D (Jmol): Hình ảnh tương tác
 SMILES CC(C)CN1CCC2(CC1)/N=C\3/c4c6C(=O)[C@@]5(C)O/C=C/[C@H](OC)[C@@H](C)[C@@H](OC(C)=O)[C@H](C)[C@H](O)[C@H](C)[C@@H](O)[C@@H](C)\C=C\C=C(\C)C(=O)N\C(=C/3/N2)C(=O)c4c(O)c(C)c6O5 
 Định danh hóa học quốc tế InChI=1S/C46H62N4O11/c1-22(2)21-50-18-16-46(17-19-50)48-34-31-32-39(54)28(8)42-33(31)43(56)45(10,61-42)59-20-15-30(58-11)25(5)41(60-29(9)51)27(7)38(53)26(6)37(52)23(3)13-12-14-24(4)44(57)47-36(40(32)55)35(34)49-46/h12-15,20,22-23,25-27,30,37-38,41,49,52-54H,16-19,21H2,1-11H3,(H,47,57)/b13-12+,20-15+,24-14-/t23-,25+,26+,27+,30-,37-,38+,41+,45-/m0/s1 Y Key:ATEBXHFBFRCZMA-VXTBVIBXSA-N Y 
  (kiểm chứng)
Rifabutin (Rfb) là một kháng sinh được sử dụng để điều trị bệnh lao cũng như phòng ngừa và điều trị phức khuẩn Mycobacterium avium. Chúng thường chỉ được kê cho những người không thể sử dụng được kháng sinh rifampin như người nhiễm HIV/AIDS đang dùng thuốc kháng retrovirus. Đối với bệnh lao hoạt động, rifabutin được sử dụng kết hợp với các loại thuốc kháng khuẩn khác. Đối với bệnh lao tiềm ẩn, chúng có thể được dùng một mình để đối phó với các vi khuẩn lao kháng thuốc.
Các tác dụng phụ thường gặp của thuốc bao gồm đau bụng, buồn nôn, phát ban, đau đầu và mức bạch cầu trung tính trong máu thấp. Các tác dụng phụ khác có thể kể đến như đau cơ và viêm màng bồ đào. Mặc dù chưa tìm thấy tác hại nào nếu sử dụng trong giai đoạn mang thai nhưng điều này vẫn chưa được nghiên cứu kỹ. Rifabutin thuộc họ thuốc rifamycin. Cơ chế hoạt động của kháng sinh này đến này vẫn chưa rõ ràng.
Rifabutin được tìm ra vào năm 1975 và được chấp thuận cho sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 1992. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 30 USD một tháng. Tại Hoa Kỳ, một tháng điều trị có giá hơn 200 USD.
Chú thích

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  “Rifabutin”. The American Society of Health-System Pharmacists. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 12 năm 2016. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2016.
↑  “WHO Model List of Essential Medicines (19th List)” (PDF). World Health Organization. tháng 4 năm 2015. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 13 tháng 12 năm 2016. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2016.
↑  “Rifabutin”. International Drug Price Indicator Guide. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 1 năm 2018. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2016.
↑  Hamilton, Richart (2015). Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition. Jones & Bartlett Learning. tr. 50. ISBN 9781284057560.
Triaenodes celatus

| Triaenodes celatus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Leptoceridae
Chi (genus): Triaenodes
Loài (species): T. celatus
Danh pháp hai phần
Triaenodes celatus Neboiss & Wells, 1998 
Triaenodes celatus là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Roca dels Moros

| Di sản thế giới UNESCO |
| --- | --- |

Tiêu chuẩn: Văn hóa: iii
Tham khảo: 874
Công nhận: 1998 (Kỳ họp 22)
Roca dels Moros hay còn gọi là Các hang El Cogul là một nơi lưu trú trong đá chứa các hình vẽ nổi bật nghệ thuật đá lưu vực Địa Trung Hải Iberia thời tiền sử. Khu vực này nằm ở El Cogul, thuộc cộng đồng tự trị Catalunya, Tây Ban Nha. Từ năm 1998, các hình vẽ được công nhận là di sản thế giới bởi UNESCO.
Sách chuyên khảo

(tiếng Catalunya) Volume I of the Història de Catalunya directed by Pierre Vilar: Prehistòria i història antiga, Joan Maluquer de Motes.
(tiếng Catalunya) Anna Alonso Tejada, Alexandre Grimal Navarro (2007): L´Art Rupestre del Cogul. Primeres Imatges Humanes a Catalunya, Pagès Editors, Lleida, ISBN 978-84-9779-593-7.
Alexandre GRIMAL, Anna ALONSO (2007): Catálogo de Cataluña, Cuenca, Albacete, Guadalajara y Andalucía ("Catalogue of Catalonia, Cuenca, Albacete, Guadalajara and Andalucia") from Catálogo del Arte Rupestre Prehistórico de la Península Ibérica y de la España Insular. Arte Levantino ("Catalogue of prehistoric rock art of the Iberian Peninsula and the Spanish Islands. Levantine Art"), Real Academia de Cultura Valenciana, Archaeological Series, nº 22, Valencia, I-II Vols, pp. 113–252 (Vol I), pp. 41–85 (Vol II). ISBN 978-84-96068-84-1.
(tiếng Catalunya) Anna ALONSO TEJADA, Alexandre GRIMAL (2003): L´art rupestre prehistòric a la comarca de les Garrigues, III Trobada d´Estudiosos de la Comarca de les Garrigues, Ajuntament de Cervià de les Garrigues (Lleida), pp. 17–25.
Hemizonia pungens

| Hemizonia pungens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Hemizonia
Loài (species): H. pungens
Danh pháp hai phần
Hemizonia pungens (Hook. & Arn.) Torr. & A.Gray, 1843 
Hemizonia pungens là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Hook. & Arn.) Torr. & A.Gray mô tả khoa học đầu tiên năm 1843.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hemizonia pungens”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Lê Văn Phước (vận động viên)

Đối với các định nghĩa khác, xem Lê Văn Phước.
| Thông tin cá nhân |
| --- | --- |
Sinh: (1929-10-15)15 tháng 10 năm 1929
Thể thao
Môn thể thao: Đua xe đạp
Lê Văn Phước (sinh ngày 15 tháng 10 năm 1929) là một cựu vận động viên đua xe đạp người Việt Nam. Cùng với 7 vận động viên khác, ông đã đại diện Việt Nam dự Thế vận hội mùa hè 1952 ở Helsinki, Phần Lan. Tại đây ông đã tham gia thi đấu nội dung xe đạp đường trường cá nhân nam. Đây cũng là lần đầu tiên Việt Nam có mặt tại Thế Vận hội.
Bốn năm sau một lần nữa ông có mặt tại Thế vận hội mùa hè 1956. Lần này ông thi đấu nội dung nước rút nam.
Rinconsaurus

| Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata 
Nhánh: Craniata
 
Phân ngành (subphylum): Vertebrata
Phân thứ ngành (infraphylum): Gnathostomata
Liên lớp (superclass): Tetrapoda
Nhánh (clade): Dinosauria
Chi (genus): Rinconsaurus Calvo & González-Riga (as González Riga), 2003
Rinconsaurus là một chi khủng long, được Calvo & González-Riga (as González Riga) mô tả khoa học năm 2003.
Chú thích

↑  “Dinosaur Genera List”. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2015.
Lê Hữu Đức (thượng tướng)

Đối với các định nghĩa khác, xem Lê Hữu Đức.
| Lê Hữu Đức> Chức vụ.Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam |
| --- | --- |
Nhiệm kỳ: 2010 – 2016
 
Chủ tịch HĐQT Ngân hàng Quân đội
Nhiệm kỳ: 2009 – 2023
Tiền nhiệm: Trương Quang Khánh
Kế nhiệm: Lưu Trung Thái
 
Tư lệnh Quân chủng Phòng không-Không quân
Nhiệm kỳ: 2006 – 2010
Tiền nhiệm: Nguyễn Văn Thân
Kế nhiệm: Phương Minh Hòa
 
Phó Tư lệnh Quân chủng Phòng không-Không quân
Nhiệm kỳ: 2003 – 2006
 
Thông tin cá nhân
Quốc tịch:  Việt Nam
Sinh: 14 tháng 2, 1955 (69 tuổi) xã Lương Lỗ, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Phục vụ trong quân đội
Thuộc:  Quân đội nhân dân Việt Nam
Cấp bậc: Thượng tướng
Chỉ huy: Các đơn vị: Sư đoàn Phòng không 363  Quân chủng Phòng không-Không quân 
Lê Hữu Đức (sinh 14 tháng 2 năm 1955) là một chính khách và tướng lĩnh cao cấp trong Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Thượng tướng. Nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam (2010-2016), Tư lệnh Quân chủng Phòng Không-Không quân (2006-2010), Sư đoàn trưởng Sư đoàn Phòng không 363. Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Ủy viên Quân ủy Trung ương.
Thân thế và sự nghiệp

Lê Hữu Đức sinh ngày 14 tháng 2 năm 1955.
Quê quán: xã Lương Lỗ, huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ.
Trước năm 1997, là Trung đoàn trưởng Trung đoàn tên lửa 285
Năm 1997, bổ nhiệm làm Phó Sư đoàn trưởng kiêm Tham mưu trưởng Sư đoàn Phòng không 363 (Đoàn Phòng Không Hải Phòng), thăng quân hàm Thượng tá
Năm 1999, bổ nhiệm làm Sư đoàn trưởng Sư đoàn Phòng không 363 (thay cho Đại tá Dương Anh Tuấn).
Năm 2003, bổ nhiệm làm Phó Tư lệnh Quân Chủng Phòng Không Không Quân, thăng quân hàm Thiếu tướng.
Năm 2006, bổ nhiệm làm Tư lệnh Quân chủng Phòng Không-Không quân, thăng quân hàm Trung tướng
Năm 2010, bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Ủy viên Ủy ban Quốc phòng An ninh của Quốc hội, Ủy viên Ban chỉ đạo phòng chống tham nhũng trung ương, Đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa, Chủ tịch HĐQT Ngân hàng TMCP Quân đội.
Năm 2011, Chủ tịch nước trao quyết định thăng quân hàm Thượng tướng
Năm 2016, Lê Hữu Đức nghỉ chờ hưu.
Lịch sử thụ phong quân hàm

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

| Năm thụ phong | 1983 | 1986 | 1990 | 1994 | 1998 | 1-2004 | 12-2007 | 11-2011 |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp bậc | Đại úy | Thiếu tá | Trung tá | Thượng tá | Đại tá | Thiếu tướng | Trung tướng | Thượng tướng |  |  |  |  |  |  |  |  |
Chú thích

↑  “Đại biểu Quốc hội Khóa XIII”. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2014.
↑  “Trao quyết định thăng quân hàm Thượng tướng và Đô đốc cho 9 cán bộ cấp cao LLVT nhân dân”. Quân đội nhân dân. Truy cập 19 tháng 1 năm 2015.
Rytidosperma javanicum

| Rytidosperma javanicum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Rytidosperma
Loài (species): R. javanicum
Danh pháp hai phần
Rytidosperma javanicum (Ohwi ex Veldkamp) H.P.Linder 
Rytidosperma javanicum là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Ohwi ex Veldkamp) H.P.Linder miêu tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Rytidosperma javanicum”. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.
Luis Suárez (định hướng)

Luis Suárez có thể là:
Luis Suárez Miramontes, cựu cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha
Luis Alberto Suárez, cầu thủ bóng đá người Uruguay
Luis Fernando Suárez, huấn luyện viên bóng đá người Colombia
Luis Suárez Fernández (sinh năm 1924), sử gia người Tây Ban Nha
Hohenbergia membranostrobilus

| Hohenbergia membranostrobilus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Bromeliaceae
Chi (genus): Hohenbergia
Loài (species): H. membranostrobilus
Danh pháp hai phần
Hohenbergia membranostrobilus Mez 
Hohenbergia membranostrobilus là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Mez mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hohenbergia membranostrobilus”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Tortola

|  Tortola, BVI  |
| --- | --- |
Tortola là đảo lớn nhất của Quần đảo Virgin thuộc Anh

Địa lý
Vị trí: Đại Tây Dương
Tọa độ: 18°25′B 64°35′T﻿ / ﻿18,417°B 64,583°T﻿ / 18.417; -64.583
Quần đảo: Quần đảo Virgin
Diện tích: 55,7 km2 (215,1 mi2)
Dài: 19 km (11,8 mi)
Rộng: 5 km (3,1 mi)
Độ cao tương đối lớn nhất: 530 m (1.740 ft)
Đỉnh cao nhất: Núi Sage
Hành chính
Anh Quốc
Lãnh thổ hải ngoại thuộc Anh:  Quần đảo Virgin thuộc Anh
Thành phố lớn nhất: Road Town (9400 dân)
Nhân khẩu học
Dân số: 23.908
Mật độ: 429,23 /km2 (111.170 /sq mi)
Tortola là hòn đảo lớn nhất và đông dân cư nhất của Quần đảo Virgin thuộc Anh, một nhóm các hòn đảo tạo thành một phần của quần đảo Virgin. Người Hà Lan định cư và gọi đảo là Ter Tholen, theo tên một hòn đảo ven biển tạo thành một phần bờ biển phía tây của Hà Lan. Khi người Anh đến, họ đã đổi tên đảo thành Tortola, tên gọi vẫn được sử dụng cho đến nay.
Người châu Âu bắt đầu xuất hiện trong lịch sử của Tortola sau năm 1493, khi Cristoforo Colombo phát hiện ra những hòn đảo mà nay được gọi là Quần đảo Virgin thuộc Anh và Quần đảo Virgin thuộc Mỹ và đặt tên cho chúng theo 11.000 trinh nữ của Thánh tử đạo Ursula. Người Tây Ban Nha đã thực hiện một vài nỗ lực để có thể định cư tại khu vực, song những tên hải tặc như Râu đen và Thuyền trưởng Kidd mới là những người Âu đầu tiên định cư trên các đảo.
Đến thế kỷ 17, người Anh đã chiếm đoạt quyền kiểm soát khu vực từ tay người Hà Lan, họ thành lập một thuộc địa đồn điền lâu dài tại đảo Tortola và các đảo xung quanh. Ngành công nghiệp mía đường, phụ thuộc vào các lao động nô lệ người châu Phi được vận chuyển đến, đã thống trị Tortola trong 150 năm sau đó. Đến giữa thế kỷ 19 thì kinh tế trên đảo giảm sút sau khi bãi bỏ chế độ nô lệ. Một tỷ lệ lớn số địa chủ người da trắng đã dời Quần đảo Virgin thuộc Anh trong thời gian suy thoái kinh tế, nhưng mối quan hệ chính trị giữa đảo và người Anh vẫn tiếp tục được duy trì.
Tortola là một hòn đảo đồi núi, dài 13,5 mi (19 km) và rộng 3 mi (5 km), với diện tích 21,5 dặm vuông (55,7 km²). Được tạo thành bởi hoạt động núi lửa, đỉnh cao nhất trên đảo là núi Sage với cao độ 1750 feet (530 m). Tortola nằm gần một đới đứt đoạn động đất, và thường xuyên xảy ra động đất nhỏ.
Dân số Tortola là 23.908 người. Khu định cư chính là Road Town, thủ phủ của Quần đảo Virgin thuộc Anh.
Khúc Thừa Mỹ

Khúc Thừa Mỹ (chữ Hán: 曲承美; trị vì: 917 – 923 hoặc 917 – 930) là người làng Cúc Bồ đất Hồng Châu (nay là xã Kiến Quốc, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương), con của Khúc Hạo (Việt sử lược chép là Khúc Toàn Mỹ, em của Khúc Hạo). Ông là vị Tiết độ sứ thứ ba trong thời kỳ tự chủ của họ Khúc trong lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ 10.
Làm "khuyến hiếu sứ"

Là người được chọn kế tục Khúc Hạo, khi Khúc Thừa Mỹ chưa lên ngôi, nguy cơ xâm lăng từ phương Bắc bắt đầu hình thành. Tháng 9 năm 917, Tiết độ sứ Quảng Châu là Lưu Nghiễm, người được nối chức anh là Lưu Ẩn kiêm chức "Tĩnh Hải quân tiết độ, An Nam đô hộ" từ năm 911 đã tỏ rõ tham vọng chiếm lĩnh Tĩnh Hải quân (tên lãnh thổ Việt Nam lúc đó) khi xưng làm hoàng đế nước Đại Việt tại Quảng Châu, dứt khỏi sự ràng buộc với nhà Hậu Lương, triều đại chính thống cai trị ở Trung nguyên (Trung Quốc) thay thế nhà Đường.
Nhận thấy nguy cơ này, Khúc Hạo đã sai Khúc Thừa Mỹ làm "khuyến hiếu sứ" sang Quảng Châu, bề ngoài là để kết mối hoà hiếu, song bề trong cốt là xem xét tình hình hư thực của địch. Cuối năm 917, khi Khúc Thừa Mỹ trở về thì Khúc Hạo mất. Ông chính thức lên thay cha làm Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân.
Thất sách

Trước hành động ngoại giao mềm dẻo của Khúc Hạo, họ Lưu không gây hấn với Tĩnh Hải quân. Sang đầu năm 918, Lưu Nghiễm đổi tên nước là Nam Hán, một trong mười nước thời Ngũ đại Thập quốc trong lịch sử Trung Quốc.
Theo các nhà nghiên cứu, trong thời gian cầm quyền, Khúc Thừa Mỹ đã sai lầm trong cả chính sách đối nội lẫn đối ngoại.
Về đối nội, theo sử sách, sau khi lên thay cha, Khúc Thừa Mỹ không tiếp tục chính sách "khoan thứ sức dân" mà Khúc Hạo đã áp dụng. Nhân dân tại Tĩnh Hải quân phải lao dịch nặng nề, do đó sự ủng hộ với họ Khúc không còn được như trước.
Về mặt đối ngoại, Khúc Thừa Mỹ chủ trương kết thân với nhà Hậu Lương ở Trung nguyên mà gây hấn với nước Nam Hán liền kề. Năm 919, ông sai sứ sang Biện Kinh xin tiết việt của nhà Hậu Lương. Vua Hậu Lương là Mạt đế Chu Hữu Trinh, bấy giờ bận đối phó với các nước lớn ở Trung nguyên nên ban tiết việt cho Khúc Thừa Mỹ và phong ông làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ.
Được sự hậu thuẫn của Hậu Lương, Khúc Thừa Mỹ chủ quan cho rằng uy thế của nhà Hậu Lương rộng lớn ở Trung nguyên có thể kìm chế được Nam Hán nhỏ hơn ở Quảng Châu. Ông công khai gọi nước Nam Hán là "ngụy đình" (triều đình tiếm ngôi, không chính thống). Sử không chép rõ biểu hiện cụ thể của việc này ra sao, không rõ ông tuyên bố việc này với sứ giả Nam Hán sang Tĩnh Hải quân hay theo như một tài liệu nói rằng ông sai sứ sang Nam Hán tỏ thái độ bất phục và gọi vua Nam Hán Cao Tổ là "ngụy đình".
Nhà Hậu Lương hậu thuẫn cho Khúc Thừa Mỹ bị nước Tấn của Lý Tồn Úc tiêu diệt vào năm 923. Lý Tồn Úc lập ra nhà Hậu Đường, sử gọi ông ta là Hậu Đường Trang Tông.
Chính sách đối ngoại trước giờ của Khúc Thừa Mỹ khiến vua Nam Hán Cao Tổ tức giận và quyết định sai Lương Khắc Trinh (梁克貞) và Lý Thủ Phu (李守鄜) cầm quân sang đánh chiếm Tĩnh Hải quân vào năm 930.
Do mất sự ủng hộ của nhân dân trong nước, nhà Hậu Lương tuy thừa nhận ông nhưng cũng đã bị diệt vong về tay nước Tấn của vua Lý Tồn Úc. Khúc Thừa Mỹ đơn độc và bị thua trận. Ông bị quân Nam Hán bắt đưa về Phiên Ngung. Tĩnh Hải quân về tay Nam Hán, chấm dứt quyền lực của họ Khúc. Lương Khắc Trinh còn tiến công Chiêm Thành (đời vua Indravarman III), cướp vật quý của nước này rồi rút lui. Vua Nam Hán Cao Tổ cử Lý Tiến làm Thứ sử Giao Châu.
Sử Trung Quốc chép rằng Khúc Thừa Mỹ bị Nam Hán Cao Tổ tìm cách hạ nhục. Ông ta hỏi:
Sau, Khúc Thừa Mỹ buộc phải đầu hàng và lưu vong ở Nam Hán đến cuối đời.
Dù ông không có đóng góp gì đáng kể nhưng đời sau nhớ ơn công lao của ông và cha của Khúc Thừa Mỹ nên vẫn tôn ông là "Khúc Hậu Chủ".