stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Dương Hướng
Cuộc đời

Ông tên thật Dương Văn Hướng, sinh ngày 8 tháng 7 năm 1949 tại thôn An Lệnh (nay là thôn Trung An), xã Thụy Liên, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Tháng 9 năm 1965, ông tình nguyện đi công nhân quốc phòng làm nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa lương thực trên tuyến Khu 4 phục vụ cho chiến trường miền Nam. Năm 1971, ông cưới vợ rồi nhập ngũ chiến đấu tại chiến trường Quân khu 5; sau khi chiến tranh kết thúc ông mới biết mình có đứa con trai với một phụ nữ nơi đơn vị từng đóng quân. Ông đã đón con về Quảng Ninh đảm bảo việc học hành và gây dựng sự nghiệp.
Năm 1976, ông ra quân chuyển ngành về  Đội Kiểm soát chống buôn lậu Hải quan số 2 - Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh và đã nghỉ hưu năm 2008.
Nhà văn Dương Hướng bắt đầu viết văn từ năm 1985, là một trong những gương mặt tiêu biểu của văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới.
Năm 2020, ông tiết lộ dự định đưa "Dưới chín tầng trời" một tiểu thuyết dài với bối cảnh thời gian trong khoảng 100 năm chuyển thể thành một bộ phim bề thế.
Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. (PH. bs)
Từ tháng 3/2022, ông là Chủ tịch Hội đồng Văn xuôi Hội Nhà văn Việt Nam.
Tác phẩm đã xuất bản

Gót son (tập truyện ngắn - 1989)
Bến không chồng (tiểu thuyết - 1990), được dịch ra tiếng Pháp, tiếng Ý: giải thưởng hội nhà văn Việt Nam 1991. Được chuyển thể thành phim nhựa dự liên hoan phim quốc tế Thái bình dương và Liên hoan phim quốc tế Berlin.
Trần gian đời người (tiểu thuyết - 1991)
Người đàn bà trên bãi tắm (tập truyện ngắn)
Tuyển chọn Dương Hướng (1997)
Dưới chín tầng trời (tiểu thuyết - 2007)
Bóng đêm mặt trời
Vinh danh

Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2017.
Vinh danh > Giải thưởng văn học

Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 1991 với tiểu thuyết Bến không chồng.
Chú thích

↑  “Dương Hướng - Nhà Văn”. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 3 năm 2018. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2018.
↑  “Bến không chồng”.
1 2  “Người dựng tượng đài”. Báo Nhân Dân (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 15 tháng 2 năm 2022.
↑  “Nhà văn Dương Hướng: Người đàn ông ở bến không chồng - . . . Trang Chuyên Đề Nghệ Thuật của cailuongvietnam.com”. www.cailuongvietnam.com. Truy cập ngày 15 tháng 2 năm 2022.
1 2  “"Bến không chồng"- Bức tranh thê lương thời hậu chiến”.
↑  “Dưới chín tầng trời”.
↑  “Giải thưởng Hồ Chí Minh – Giải thưởng Nhà nước năm 2017: Dương Hướng 'có số hưởng lộc văn chương'”.
Gia sư nữ quái

| Gia sư nữ quái  |
| --- | --- |
Áp phích của bộ phim.
Đạo diễn: Lê Bảo Trung
Kịch bản: Lê Bảo Trung Bùi Đăng Quốc Thiều
Cốt truyện: Lê Bảo Trung
Sản xuất: Mai Thu Huyền Lâm Cẩm Vinh Lê Bảo Trung
Diễn viên: Isaac Bảo Thy Trấn Thành Dương Cẩm Lynh Chí Tài Hoài Linh Hoàng Sơn
Quay phim: Joel David Spezeski
Dựng phim: Phương Thảo
Âm nhạc: Nguyễn Hồng Thuận
Hãng sản xuất: LBT Entertainment Tincom Media  
Phát hành: Galaxy Studio
Công chiếu:  1 tháng 6 năm 2012 (2012-06-01)  
Thời lượng: 89 phút
Quốc gia:  Việt Nam
Ngôn ngữ: Tiếng Việt
Gia sư nữ quái là một bộ phim điện ảnh Việt Nam thuộc thể loại hài – lãng mạn – nhạc kịch – chính kịch công chiếu năm 2012 do Lê Bảo Trung làm đạo diễn, đồng sản xuất và viết kịch bản, với sự tham gia diễn xuất của các diễn viên gồm Isaac, Bảo Thy, Trấn Thành, Dương Cẩm Lynh, Chí Tài, Hoài Linh và Hoàng Sơn. Đây là bộ phim thứ hai mà Bảo Thy tham gia, sau bộ phim Công chúa teen và ngũ hổ tướng (2010).
Bộ phim chính thức khởi chiếu tại các cụm rạp từ ngày 1 tháng 6 năm 2012.
Nội dung

Lưu Hùng Minh và Lê Thắng Trí là hai sinh viên nghèo đều từ quê lên thành phố đi học, họ thuê một căn nhà ở chung và quyết định tham gia cuộc thi mang tên "Sinh viên sáng tạo" do nhà trường tổ chức. Minh và Trí thiết kế một mô hình nhà cao tầng rồi đem nó nộp cho ban tổ chức với hi vọng sẽ trúng giải và được trao tặng 100 triệu đồng. Trong thời gian chờ kết quả, Minh và Trí liền nghĩ cách đi làm việc gì đó kiếm tiền đóng tiền nhà. Trong lúc Trí thì chỉ biết tán tỉnh cô con gái Thanh Thủy của bà chủ nhà vì anh tin rằng cô nàng này sẽ đưa cho mình tiền, thì Minh thì không thích lừa đảo như Trí, nên anh quyết định làm gia sư dạy kèm với hi vọng nghề này sẽ giúp anh kiếm nhiều tiền.
Một ngày kia, Minh được mời đến làm gia sư cho một cô nàng tiểu thư xinh đẹp tên Huỳnh Mai – con gái của ông trùm giang hồ Huỳnh Tài khét tiếng. Cô nàng này là một người cực kì hung dữ, du côn và ương bướng, điều tồi tệ nhất là trước đây cô đã từng hành hạ rất nhiều gia sư đến dạy học cho mình khiến họ phải ra đi chỉ chưa đầy hai ngày. Ông Tài bảo Minh rằng nếu dạy kèm được cho con gái ông thì ông sẽ trả lương cho Minh rất cao. Ngoài ra, ông Tài thường cho hai vệ sĩ của mình là Tàu Hũ và Bánh Lọt đến nhà đón Minh mỗi khi đến giờ dạy. Vì đang rất cần tiền nên Minh đành chịu những lời mắng nhiếc cũng như những chiêu trò tinh quái của Mai. Bỗng một hôm, do bị Mai sỉ nhục quá nặng nên Minh tức giận từ bỏ dạy học, sau vụ đó ông Tài bắt Mai phải đấu kiếm với mình, nếu như Mai thắng thì cô được ra giang hồ, còn nếu thua thì phải học. Chỉ trong phút chốc, ông Tài đã thắng Mai, ông cho Tàu Hũ và Bánh Lọt đi đón Minh về tiếp tục dạy cho Mai.
Trong khi Minh đang dạy cho Mai trong phòng học thì có một bọn giang hồ đến nhà và đòi thanh toán ông Tài. Ông Tài, Tàu Hũ và Bánh Lọt lao vào chiến đấu quyết liệt với chúng, nhưng ba người không thể đánh lại bọn giang hồ càng lúc càng đông, và ông Tài bị bọn chúng đâm trọng thương. May thay, Trí xuất hiện kịp thời, trên tay anh cầm nhiều thuốc nổ khiến bọn giang hồ hoảng sợ bỏ chạy. Mai vô cùng đau khổ khi chứng kiến cha mình bị thương nặng như vậy, từ đó cô đã bắt đầu chịu học hành đàng hoàng, dần dần cô và Minh nảy sinh tình cảm với nhau. Trí và Thủy cũng yêu nhau sau thời gian dài tìm hiểu.
Do bị đuổi học, Minh và Trí buộc phải lên xe trở về quê trong sự thất vọng cùng cực. Khi Minh và Trí đang chuẩn bị lên xe, thì Thủy và Mai đến tiễn, nhưng sau cùng họ muốn thuyết phục Minh và Trí ở lại. Minh và Trí nhận được thông báo rằng mô hình nhà cao tầng của cả hai đã đoạt giải nhất chung cuộc, và cả hai mừng rỡ khi nhận được 100 triệu đồng. Cả bốn người đều lấy xe hơi mui trần vui vẻ chạy khắp trường trong những tiếng reo hò của các sinh viên trong trường, và đồng thời còn có cả sự chung vui của Huỳnh Tài, bà chủ nhà và hai vệ sĩ.
Diễn viên > Nhân vật chính

Isaac vai Lưu Hùng Minh
Bảo Thy vai Huỳnh Mai
Trấn Thành vai Lê Thắng Trí
Dương Cẩm Lynh vai Thanh Thủy
Chí Tài vai Huỳnh Tài (†)
Hoài Linh vai Tàu Hũ
Hoàng Sơn vai Bánh Lọt
Diễn viên > Nhận vật phụ và quần chúng

Lê Hoàng D1 vai Hoàng Hotboy
Tuấn Voi vai Tâm Heo
Thanh Ngọc vai Má Mập
Maika vai bạn Mai
Jennie vai bạn Mai
Nho vai bạn Mai
Thu Thảo vai bạn Mai
Ngọc Anh vai bạn Mai
Nguyên Lộc vai Tám Say
Minh Hà vai bé Mồi
Anh Đức vai Tư Bạo
Kim Dung vai chị Hành
Bảo My vai vợ Huỳnh Tài
Hoàng Chiến vai Huỳnh Tài trẻ
Đình Hiếu vai Huỳnh Tài 12 tuổi
Minh Hy vai Huỳnh Mai nhỏ
D1 Team vai drifting
Tony Vinh Hiển vai trẻ bụi đời
Trung Hiệp vai trẻ bụi đời
Hữu Nghiệp vai trẻ bụi đời
Minh Cường vai trẻ bụi đời
Lê Minh Thắng vai học sinh tiểu học
Lê Minh Trí vai học sinh tiểu học
Lý Duy Phong vai giang hồ
Phùng Nhựt Tân vai giang hồ
Hồ Cát Trắng vai giang hồ
Sơn Master vai giang hồ
Châu Xuân Dưỡng vai giang hồ
Diệp Quốc Tuấn vai giang hồ
Hồ Hiếu vai giang hồ
Lê Bảo Long vai giang hồ
Phù Lợi vai giang hồ
Hoàng Dung vai mẹ Lưu Hùng Minh
Chí Thành vai ba Lưu Hùng Minh
Phi Hùng vai bé trai đá banh
Anh Tuấn vai bé trai đá banh
Duy Lực vai bé trai đá banh
Thành Long vai bé trai đá banh
Nguyễn Minh Giang vai nam sinh
Trúc Như vai nữ sinh
Thanh Bình vai chủ quán cà phê
Minh Đài vai tiếp tân
Hoàng Phong Vỹ vai lơ xe đò
Thế Minh vai lái xe trâu
Minh Huy vai trẻ làng
Chiến Công vai trẻ làng
Thành Công vai trẻ làng
Tôt Ty vai trẻ làng
Thanh Phương vai trẻ làng
Quang Trường vai trẻ làng
Thùy Trang vai thôn nữ
Kim Ngân vai thôn nữ
Thiên Ngân vai thôn nữ
Ngọc Loan vai thôn nữ
Tuyết Loan vai thôn nữ
Đinh Thủy vai thôn nữ
Ngọc Hương vai cung nữ
Mỹ Vân vai cung nữ
Thu Hiền vai cung nữ
Nguyễn Thị Phương
Mỹ Huyền vai cung nữ
Nguyễn Thị Tuyết vai cung nữ
Thùy Trang vai cung nữ
Thùy An vai cung nữ
Như Ý vai cung nữ
Nhóm Number One vai sinh viên nhảy múa
Cascadeur: Huỳnh Thiên Thọ, Đỗ Hoàng Chiến, Trúc Như, Huyền Trang, Viết Thắng, Võ Hoàng Quân, Trung Kiên, Nguyễn Nhật Trường, Lê Đình Tiến
Bài hát

Tất cả đều là những sáng tác của nhạc sĩ Nguyễn Hồng Thuận:
Khát vọng tân sinh viên (Khát vọng sinh viên) - Isaac & Trấn Thành
Ta là ý nghĩa đời nhau - Isaac & Bảo Thy
Vua mì gói - Trấn Thành
Đừng như cha - Chí Tài
Ký túc xá 10 sao - Isaac & Trấn Thành
Rap tiền nhà - Isaac & Trấn Thành
Ý nghĩa của hoa hồng - Trấn Thành
Con nhớ mẹ - Bảo Thy
Bay trên niềm mơ ước - Isaac, Trấn Thành
Đón nhận

VnExpress: Nội dung của bộ phim vẫn chạy theo những mô-típ quen thuộc, nhưng gây cười bởi các tình tiết nhỏ được lồng ghép trong phim. Phong cách hài hước ảnh hưởng nhiều từ những phim hài hành động của diễn viên nổi tiếng Hồng Kông Châu Tinh Trì. Đặc biệt, hình tượng bà chủ nhà với tuyệt chiêu "sư tử hống" trong phim Tuyệt đỉnh công phu có lẽ rất được Lê Bảo Trung ưa chuộng và sử dụng trong cả hai phim Nhật ký Bạch Tuyết và Gia sư nữ quái. Trong Nhật ký Bạch Tuyết, khi nàng Bạch Tuyết cất tiếng ca thì mấy chú lùn bị thổi tung lên bầu trời. Còn ở Gia sư nữ quái, bà chủ nhà trọ Má Mập mỗi lần đòi nợ là la hét như bão tố trên sân thượng cùng với sự hỗ trợ của chiếc quạt máy công suất cao. Tuy chỉ là một nhân vật phụ trong phim, nhưng sự xuất hiện của nhân vật Má Mập đã để lại nhiều tràng cười.
Vilapakkam

| Vilapakkam |
| --- | --- |
Vilapakkam
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Tamil Nadu
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 8.053
Múi giờ: UTC+05:30
Vilapakkam là một thị xã panchayat của quận Vellore thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Vilapakkam có dân số 8053 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Vilapakkam có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Vilapakkam, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Mordella uninotata

| Mordella uninotata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Mordellidae
Tông (tribus): Mordellini
Chi (genus): Mordella
Loài (species): M. uninotata
Danh pháp hai phần
Mordella uninotata Píc, 1942 
Mordella uninotata là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Píc miêu tả khoa học năm 1942.
Chú thích

↑  Mordellidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Gudalur

| Gudalur |
| --- | --- |
Gudalur
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Tamil Nadu
Độ cao: 416 m (1,365 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 43,038
Gudalur là một thị xã panchayat của quận The Nilgiris thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.
Địa lý

Gudalur có vị trí 9°41′B 77°16′Đ﻿ / ﻿9,68°B 77,27°Đ﻿ / 9.68; 77.27 Nó có độ cao trung bình là 416 mét (1364 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Gudalur có dân số 43.038 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Gudalur có tỷ lệ 73% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 68%. Tại Gudalur, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Cá heo răng nhám

| Cá heo răng nhám |
| --- | --- |
Một con cá heo răng nhám, ảnh chụp bời NOAA
Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Cetacea
Họ (familia): Delphinidae
Chi (genus): Steno
Loài (species): S. bredanensis
Danh pháp hai phần
Steno bredanensis (G. Cuvier in Lesson, 1828) 
 Phạm vi phân bố của cá heo răng nhám
Cá heo răng nhám hay cá heo răng thô (danh pháp khoa học: Steno bredanensis) là một loài động vật có vú trong họ Cá heo đại dương, bộ Cetacea và là thành viên duy nhất của chi Steno. Chúng được tìm thấy tại khắp các vùng biển nước sâu ấm áp trên thế giới. Loài này được Georges Cuvier mô tả trong Cuvier in Lesson vào năm 1828.
Phân bố

Loài cá này phân bố chưa rõ ràng. Chúng được tìm thấy ở Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và biển Địa Trung Hải, nhưng là những vùng biển ôn đới ấm áp hay các vùng biển nhiệt đới. Ở vùng biển lạnh, chúng cư trú không thường xuyên và thường sống ở những vùng biển nước sâu, ngoài thềm lục địa, ở độ sâu ít nhất khoảng 1 km (0,62 dặm).
Hầu hết các hoạt động nghiên cứu về loài cá heo này diễn ra ở bờ Đông Thái Bình Dương, nơi ước tính có khoảng 150.000 cá thể cá heo răng nhám cùng nhiều hóa thạch thuộc chi Steno
Mô tả

Cá heo răng nhám có chiều dài khoảng từ 2,09 đến 2,83 mét (6,9 đến 9,3 ft), nặng khoảng 90 và 155 kg (200 và 340 lb), con đực thường nặng hơn con cái. Cá heo răng nhám có một cái đầu hình nón với cái mũi thanh mảnh dài hơn so với các loài cá heo khác. Răng của chúng cũng khác biệt so với các loài khác, chúng có những chiếc răng có bề mặt nhám, gồm rất nhiều những chiếc răng nhỏ và sắc với khoảng 19 đến 28 chiếc răng mỗi một phía bên của hàm.
Khi di chuyển, chúng rất dễ bị nhầm lẫn với một số loài cá heo khác như cá heo xoay tròn, cá heo đốm xuyên nhiệt đới hay loài cá heo mũi chai. Cá heo răng nhám có vây lưng với chiều cao 18 đến 28 cm (7,1 đến 11), với phần lưng và vây lưng với màu xám sẫm, trong khi hai bên sườn của chúng có màu nhạt hơn. Khi trưởng thành, chúng có những mảng màu hồng nhạt, vàng, hoặc màu trắng xung quanh miệng và dọc theo mặt dưới của đầu.
Cá heo răng nhám sống theo đàn, tuy nhiên đôi khi cũng gặp chúng sống đơn độc. Một nhóm trung bình có từ 10 - 12 con, cũng có những nhóm có tới 90 con nhưng chỉ mang tính chất tạm thời.. Các nhóm sống lâu dài thường là từ 2 - tám con, thi thoảng chúng mới tham gia cùng các nhóm khác.. Một số nơi, chúng cũng tham gia cùng với các đàn cá heo khác, cá voi sát thủ và cá voi lưng gù.
Cá heo răng nhám ít khi lướt trên mặt nước như các loài cá heo khác. Tuy nhiên, khi lướt chúng thường thực hiện với việc đầu và cằm nằm phía trên mặt nước. Cá heo răng nhám có thể lặn tới độ sâu trên 50 mét (160 ft) và ở dưới nước được trên 15 phút. Chúng định vị bằng tiếng vang ngắn, kéo dài không quá 0,2 giây, với tần số tương đối thấp, dao động từ 2,7 đến 256 kHz.
Thức ăn

Thức ăn của chúng được cho là giống với loài cá voi sát thủ và cá mập bao gồm rất nhiều các loài cá như cá vây tia, cá ngừ, cá thu.. cùng các loại mực và bạch tuộc.
Sinh sản

Cá heo răng nhám đẻ duy nhất một con mỗi lần. Thời gian mang thai cũng như mùa sinh sản của chúng chưa rõ ràng,. Cá heo con khi mới sinh có chiều dài khoảng 100 cm (39 in), và phát triển nhanh chóng trong 5 năm đầu. Con cái đạt độ tuổi giao phối từ 6 - 10 năm còn con đực là từ 5 - 10 năm.
Polystichum falcinellum

| Polystichum falcinellum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
nhánh:: Tracheophyta
Lớp:: Polypodiopsida
Bộ:: Polypodiales
Phân bộ:: Polypodiineae
Họ:: Dryopteridaceae
Chi:: Polystichum
Loài:: P. falcinellum
Danh pháp hai phần
Polystichum falcinellum (Sw.) C. Presl

Polystichum falcinellum là một loài dương xỉ thuộc họ Dryopteridaceae. Loài này được Olof Peter Swartz mô tả khoa học đầu tiên năm 1806.
Hốt Tất Liệt

Hốt Tất Liệt (tiếng Mông Cổ: ᠬᠤᠪᠢᠯᠠᠢ 
ᠬᠠᠭᠠᠨ, Xubilaĭ Khaan, tiếng Trung: 忽必烈; bính âm: Hūbìliè; 23 tháng 9, 1215 - 18 tháng 2, 1294), Hãn hiệu Tiết Thiện Hãn (ᠰᠡᠴᠡᠨ ᠬᠠᠭᠠᠠᠨ, Сэцэн хаан, Sechen Khan), là Đại Hãn thứ năm của đế quốc Mông Cổ, và là người sáng lập ra nhà Nguyên trong lịch sử Trung Quốc.
Ông là con trai thứ 4 của Đà Lôi và là cháu nội của Thành Cát Tư Hãn. Năm 1260, ông và em trai A Lý Bất Ca (Ariq Böke) cùng xưng Đại Hãn sau khi Đại Hãn tiền nhiệm là Mông Kha - anh trai của họ băng hà mà không chỉ định người kế vị. Cuối cùng, Hốt Tất Liệt giành thắng lợi vào năm 1264, dẫn đến sự chia rẽ chính trị sâu sắc trong nội bộ Mông Cổ, nhưng đế quốc về tổng thể vẫn là thống nhất và hùng mạnh. Ảnh hưởng của Hốt Tất Liệt vẫn còn mạnh tại hãn quốc Y Nhi và Kim Trướng hãn quốc, các lãnh thổ phía tây của đế quốc Mông Cổ.
Dưới sự lãnh đạo của Hốt Tất Liệt, đế quốc Mông Cổ đã đạt đến thời kỳ cực thịnh. Ông đã dời đô từ Hoa Lâm (Karakorum) về Đại Đô (tức Bắc Kinh ngày nay). Năm 1271, Hốt Tất Liệt thành lập nhà Nguyên, đế quốc kiểm soát các khu vực ngày nay thuộc Mông Cổ, Hoa Bắc, tây bắc Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên và các khu vực cận kề, giúp ông có địa vị như một hoàng đế Trung Hoa. Năm 1279, quân đội nhà Nguyên đánh bại Nam Tống, Hốt Tất Liệt trở thành người dân tộc thiểu số đầu tiên làm hoàng đế Trung Hoa và cai trị nhà Nguyên đến khi mất vào năm 1294, miếu hiệu là Nguyên Thế Tổ (元世祖).
Dưới sự cai trị của Hốt Tất Liệt, tất cả các vương quốc phụ cận với đế quốc Mông Cổ đều trở thành các chư hầu lệ thuộc. Ông phát động các chiến dịch thôn tính Nhật Bản, Đại Việt, Bagan và Java, nhưng không thành. Mặc dù Hốt Tất Liệt theo đạo Phật ông cũng để ý đến sự phát triển của đạo Kitô trên thế giới và mời các sứ giả đến Trung Quốc truyền đạo. Ông cũng chú trọng đến việc phát triển các nghề thủ công, khoa học và nghệ thuật.
Những năm đầu

Hốt Tất Liệt sinh năm 1215, là con trai thứ 4 của Đà Lôi với chính thê Toa Lỗ Hòa Thiếp Ni, và là cháu nội của Thành Cát Tư Hãn. Theo lệnh của Thành Cát Tư Hãn, Toa Lỗ Hòa Thiếp Ni đã chọn một nhũ mẫu theo Phật giáo Tây Tạng để chăm nom Hốt Tất Liệt. Tương truyền, Hốt Tất Liệt sinh ra khi quân Mông Cổ tấn công nhà Kim, và ông cất tiếng khóc chào đời ngay giữa chiến trường, báo hiệu sự ra đời của một con người kiệt xuất sẽ gánh vác cả Mông Cổ.
Từ nhỏ, Hốt Tất Liệt tỏ ra là một cậu bé thông minh, trượng nghĩa, rất được Thành Cát Tư Hãn yêu quý. Ông nói rằng: "Những lời của cậu bé này rất khôn ngoan, hãy chú ý đến chúng. Hãy chú ý chúng bằng tất cả những gì chúng ta có." Năm 1227, Thành Cát Tư Hãn băng hà, khi Hốt Tất Liệt lên 12. Đà Lôi, cha của Hốt Tất Liệt làm Giám quốc trong 2 năm rồi tôn Oa Khoát Đài lên ngôi Đại Hãn theo đúng di chiếu của Thành Cát Tư Hãn.
Năm 1231, Đà Lôi qua đời vì trọng bệnh khi đang phò tá Oa Khoát Đài trong chiến dịch chinh phục nhà Kim.  Sau khi nhà Kim diệt vong vào năm 1234, Oa Khoát Đài đã ban đất Hà Bắc (khoảng 80.000 nhân khẩu) cho gia đình Đà Lôi cai quản. Hốt Tất Liệt nhận được một phần gia sản, bao gồm 10.000 dân. Nhưng do thiếu kinh nghiệm quản lý, nên thay vì trực tiếp cai quản, ông đã giao cho các quan viên Mông Cổ tự do hành sự. Kết quả, tham nhũng dẫn đến tô thuế tăng cao, khiến phần lớn nông dân Trung Quốc rời bỏ ruộng đất để xuống phía Nam, khiến doanh thu thuế giảm mạnh. Hốt Tất Liệt nhanh chóng sửa sai bằng cách bãi nhiệm các quan viên vi phạm, thay bằng những quan viên có tài, bất kể dân tộc. Nhờ những nỗ lực đó, đến cuối những năm 1240, hầu hết nông dân Hà Bắc bỏ ruộng trước đây đã trở về quê hương làm ăn.
Hốt Tất Liệt có đam mê nghiên cứu nền văn hóa của các dân tộc khác, đặc biệt là Trung Hoa đương thời. Đầu những năm 1240, ông đã tập hợp dưới trướng nhiều quan viên gốc Đột Quyết, người Kito giáo, tướng lĩnh Mông Cổ, người Hồi giáo Trung Á và cả những nhà Nho, nhà sư Trung Quốc, nhằm hướng đến sự cân bằng lợi ích của các dân tộc. Hốt Tất Liệt đã mời Hải Vân, một nhà sư Phật giáo hàng đầu ở miền bắc Trung Quốc, đến đại bản doanh của ông ở Mông Cổ, và họ sau đó trở thành bạn tâm giao. Khi gặp Hải Vân thiền sư ở Karakorum năm 1242, ông tham vấn nhà sư về triết lý của Phật giáo. Hải Vân thiền sư cũng đặt tên cho con trai thứ của Hốt Tất Liệt là Chân Kim (sinh năm 1243). Vị thiền sư này cũng giảng dạy cho Hốt Tất Liệt về Đạo giáo và giới thiệu Lưu Bỉnh Trung - một nhà sư Phật giáo kiêm họa sĩ, nhà thư pháp, nhà thơ và nhà toán học. Lưu Bỉnh Trung trở thành cố vấn của Hốt Tất Liệt khi Hải Vân thiền sư trở lại Trung Đô. Hốt Tất Liệt cũng mời học giả người Sơn Tây Zhao Bi làm việc cho mình.
Thành công ở Hoa Bắc

Năm 1251, Mông Kha, anh trai của Hốt Tất Liệt trở thành Đại Hãn và giao cho Hốt Tất Liệt vùng Hoa Bắc, trực tiếp quản lý các vùng đất phía nam đế quốc. Trong giai đoạn này, sản lượng lương thực tại Hà Nam tăng mạnh và phúc lợi xã hội được cải thiện. Hốt Tất Liệt nhận được sự ủng hộ lớn từ các lãnh chúa, tạo nền tảng cơ bản cho việc xây dựng nhà Nguyên sau này.
Năm 1252, Hốt Tất Liệt được lệnh tấn công Vân Nam và vương quốc Đại Lý, khi vua nước này thể hiện sự chống đối và giết chết các sứ giả Mông Cổ được phái đến để dụ hàng. Dù vậy, khi Hốt Tất Liệt chiếm kinh đô của Đại Lý, ông vẫn tha mạng cho hoàng tộc nước này. Đoàn Hưng Trí, vị vua cuối cùng của Đại Lý đầu hàng Mông Cổ và được Mông Kha bổ nhiệm chức thổ ty cai trị địa phương. Nhưng ngay khi Hốt Tất Liệt rời đi, tình trạng bất ổn lại nổ ra tại Vân Nam. Vào năm 1255 và 1256, Đoàn Hưng Trí khuyên triều đình Mông Cổ bình định một số bộ lạc chưa đầu hàng. Đích thân ông ta lãnh đạo quân tiên phong. Đến cuối năm 1256, Ngột Lương Hợp Thai đã hoàn toàn bình định Vân Nam.
Thành công của Hốt Tất Liệt khiến một số quan viên Mông Cổ bắt đầu ghen tị. Họ xàm tấu lên Mông Kha rằng Hốt Tất Liệt tham vọng xây dựng đế chế của riêng mình. Mông Kha đã gửi 2 thanh tra thuế đến điều tra quan lại của Hốt Tất Liệt vào năm 1257. Ông bị quy vào 142 sai phạm, phải giao lại toàn bộ binh quyền và một số quan viên Trung Quốc dưới trướng của ông bị xử tử. Hốt Tất Liệt phải cùng gia đình quay về Hòa Lâm tạ tội với Mông Kha. May mắn là ông không bị xử tội, nhưng bị giám sát nghiêm ngặt và không được phép xây dựng quân đội riêng.
Cùng thời gian này, những người theo Đạo giáo trở nên giàu có và dần củng cố địa vị bằng cách chiếm đoạt các ngôi chùa Phật giáo. Mông Kha liền lệnh cho Hốt Tất Liệt chấm dứt xung đột giữa 2 giáo phái. Đầu năm 1258, Hốt Tất Liệt đã tổ chức một hội nghị của các nhà lãnh đạo Đạo giáo và Phật giáo, qua đó bác bỏ yêu sách của Đạo giáo, buộc 237 ngôi đền Đạo giáo phải chuyển thành chùa Phật giáo, thậm chí tiêu hủy các văn bản Đạo giáo. Hốt Tất Liệt và nhà Nguyên sau này công khai sùng bái Phật giáo, trong khi các Hãn quốc khác như Hãn quốc Sát Hợp Đài, Hãn quốc Kim Trướng và Hãn quốc Y Nhi lại lấy Hồi giáo làm quốc giáo.
Năm 1258, Mông Kha lệnh cho Hốt Tất Liệt chỉ huy cánh quân đông chinh hỗ trợ các cuộc tấn công vào Tứ Xuyên và một lần nữa vào Vân Nam. Năm 1259, Mông Kha tử trận trên đất Nam Tống. Hốt Tất Liệt vẫn tiếp tục tấn công Vũ Hán đến khi nhận được tin em trai ông là A Lý Bất Ca đã tổ chức hội nghị Khố Lý Đài tại Hòa Lâm và lên ngôi Đại Hãn. Đại đa số quý tộc Mông Cổ ủng hộ A Lý Bất Ca, riêng hai người anh của ông này là Hốt Tất Liệt và Húc Liệt Ngột lại phản đối.
Nhà Tống muốn giảng hòa với Mông Cổ, sai sứ giả đến xin cống hàng năm 200.000 lượng bạc và 200.000 lụa, để đổi lấy thỏa thuận đình chiến và chọn sông Dương Tử làm biên giới. Hốt Tất Liệt nhanh chóng đạt được thỏa thuận đình chiến và quay trở về Mông Cổ nhằm chống lại tuyên bố của A Lý Bất Ca về ngôi vị Đại Hãn.
Tranh ngôi kế vị

Năm 1260, Hốt Tất Liệt trở lại Khai Bình và triệu tập một hội nghị Khố Lý Đài của chính mình. Chỉ một bộ phận nhỏ thành viên hoàng tộc ủng hộ Hốt Tất Liệt về quyền kế vị. Lý do khiến phần lớn thành viên hoàng tộc không ủng hộ Hốt Tất Liệt là vì ông quá gần gũi với người Hán, tôn sùng Hán pháp và văn hóa Hán, và it nhiều đã phá vỡ nhiều cách thức cai trị truyền thống của Mông Cổ trong lãnh thổ mà ông đang cai quản.
Cuộc nội chiến giữa hai anh em nổ ra không lâu sau đó. Sau 4 năm huynh đệ tương tàn, A Lý Bất Ca đầu hàng Hốt Tất Liệt tại Thượng Đô vào năm 1264. Những người cai trị ở phía Tây thừa nhận chiến thắng và sự cai trị của Hốt Tất Liệt, và ông chính thức trở thành Đại Hãn chân chính của Mông Cổ. Hốt Tất Liệt ân xá A Lý Bất Ca, nhưng xử tử những người ủng hộ em trai mình. Sự kiện này cũng đã đánh dấu sự kết thúc của đế quốc Mông Cổ thống nhất. Các hãn quốc phía tây trở thành độc lập trên thực tế, và Hải Đô Hãn của Hãn quốc Sát Hợp Đài còn tiếp tục chống đối Hốt Tất Liệt tới tận khi ông này mất vào năm 1301.
Trong thời kỳ nội chiến với A Lý Bất Ca, tổng đốc Ích Châu là Lý Đàn đã nổi dậy chống lại người Mông Cổ vào năm 1262, nhưng nhanh chóng bị dập tắt và Lý Đàn bị tru di, dẫn đến một số quan lại người Hán thân tín của Hốt Tất Liệt cũng bị liên đới và xử tử. Sự kiện này đã làm Hốt Tất Liệt mất niềm tin vào người Hán. Sau khi trở thành hoàng đế nhà Nguyên, ông cấm chỉ việc giao các chức vụ quan trọng cho các lãnh chúa gốc Hán.