stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ahn Sahng-hong
Tiểu sử > Niềm tin và quan điểm tôn giáo > Quan điểm về Đức Chúa Trời Mẹ

Năm 1978, một nhóm tín đồ của Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Jesus cùng tín đồ nữ Um Sooin  (sinh năm 1941) thông qua một loạt sách diễn giải Kinh Thánh tuyên bố rằng Um Sooin là "tân nương duy nhất", "Giêrusalem trên cao", "thành thánh Giêrusalem mới dưới mặt đất", hay là "đấng an ủi được gửi xuống bởi Đức Chúa Trời", và bà là "Mẹ của chúng ta xuống từ Nước Thiên Đàng trên cao", và Ahn Sahng-hong là Đấng Christ . Um Sooin cùng những người ủng hộ gọi bà là Mẹ phần linh hồn, và đã bị khai trừ khỏi Hội thánh . Ahn Sahng-hong đã viết cuốn sách Vấn đề với thành thánh Giêrusalem mới, tân nương và khăm trùm đầu của phụ nữ (Problems with the New Jerusalem, the Bride and Women's Veils 1980, tái bản 1983) để giải quyết vấn đề tranh cãi này, trong đó ông viết:
Cuốn sách nhỏ này được xuất bản để ngăn những kẻ gây rối làm ngược, và cư xử cuồng tín, [và] giải thích những sai lầm trong các cuốn sách của Um Sooin... tín đồ nữ như Um Sooin đã gây ra một vấn đề lớn với những tư tưởng sai lầm của mình... Thành Giêrusalem ở trên thiên đàng là Mẹ của chúng ta... Um Sooin như thể bị điên khùng khi tuyên bố rằng Thành Giêrusalem mới là cô ấy... họ khẳng định Um Sooin là Mẹ của chúng ta đã xuống từ Thiên Đàng.... Điều này thật là phỉ báng làm sao? Với sự hoang tưởng lầm lạc này, cô ta đã tự trở thành một vị tiên tri giả và đã cố gắng đạt được quyền lực.... Thành Giêrusalem mới được nhắc tới trong Khải huyền 21: 1-4... là một tòa nhà linh khí, không phải là một con người..... Không ai đang tỉnh táo mà lại có thể tin và làm theo cách giải thích của cô ta.... Bởi vì cách diễn giải của Um Sooin đã được dùng để tỏ ra phù hợp với tuyên bố của họ, họ đã thực hiện những cách giải thích khôi hài....
Ahn Sahng-hong, Vấn đề với thành thánh Giêrusalem mới, tân nương và khăm trùm đầu của phụ nữ, 1980 & 1983
Ahn Sahng-hong kết luận phần chỉ trích Um Sooin:
Chưa bao giờ những hành động của Satan bị cắt đứt trong Hội thánh chân chính. Sứ đồ Phao Lô đã viết rằng ma quỷ sẽ sử dụng phụ nữ để gây nhầm lẫn bên trong Giáo hội:
"Một phụ nữ nên học cách im lặng và tuân phục đầy đủ, tôi không cho phép phụ nữ dạy dỗ hay ban sự thừa nhận quyền hành của một người đàn ông, cô ấy phải im lặng, vì Adam đã được hình thành trước, sau mới tới Êva, và Adam không phải là người bị lừa dối; là người phụ nữ bị lừa dối và trở thành tội nhân. "[1 Ti-mô-thê 2: 11-14]
Nói cách khác, bất cứ khi nào nếu một phụ nữ được quyền tuyên bố gì trong Hội thánh, Hội thánh sẽ rơi vào sự lừa dối của ma quỷ.
Ahn Sahng-hong, Vấn đề với thành thánh Giêrusalem mới, tân nương và khăm trùm đầu của phụ nữ, 1980 & 1983
Tiểu sử > Qua đời

Sau cơn đau tim giữa bữa ăn trưa ngày 24/2/1985, Ahn Sahng-hong đột quỵ trên đường tới viện và qua đời ngày 25/2/1985, tại bệnh viện Catholic Maryknoll , quận Jung District, thành phố Busan . Ông thọ 67 tuổi, qua đời bên cạnh vợ và ba người con .
Ahn Sahng-hong được an táng tại nghĩa trang công cộng Seokgye Cemetery , cách Busan 30 kilômét về phía bắc. Trên bia mộ của ông ghi: "Nơi an nghỉ của đấng tiên tri Elijah Ahn Sahng-hong" . Khi vợ ông Hwang Won-sun qua đời 23 năm sau đó, ngày 4/9/2008, bà được an táng bên cạnh chồng, và bia mộ mới ghi tên cả hai người (và tên ba người con phía sau) cùng lời khắc trên bia mộ cũ .
Di sản

Cái chết đột ngột của Ahn Sahng-hong gây ra cuộc đấu tranh quyền lực trong Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Jesus : một số tín đồ muốn tiếp tục theo con đường được đặt ra bởi ông, một số khác lại muốn quay lại hình ảnh "Đức Chúa Trời Mẹ" được hiện ra dưới người phụ nữ 41 tuổi Jang Gil-jah (sinh năm 1943). Sau một cuộc họp chung vào ngày 4 tháng 3 năm 1985, sự mâu thuẫn trong Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Jesus không được giải quyết, hội thánh bị chia rẽ thành hai giáo phái:
Hội Thánh của Đức Chúa Trời Giao Ước Mới Lễ Vượt Qua, và
Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Ahn Sahng-hong.
Di sản > Hội Thánh của Đức Chúa Trời Giao Ước Mới Lễ Vượt Qua

Một nhóm tín đồ trong Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Jesus đã ở lại tổng hội hội thánh tại Busan. Trong số đó có vợ Ahn Sahng-hong và ba người con của họ. Phân hội này ngày nay được gọi là Hội Thánh của Đức Chúa Trời Giao Ước Mới Lễ Vượt Qua. Con trai ông, Ahn Kwang-sup (sinh 1954) là một người có uy tín trong Hội thánh và tiếp tục giải thích về công việc của cha mình . Một nhà quan sát bên ngoài thăm viếng hội thánh và có nhận xét:
Sự thờ phụng tại Hội Thánh Giao Ước Mới không khác nhiều so với Hội Thánh Cơ đốc giáo. Các tín đồ cầu nguyện dưới tên của [Chúa Giêsu] là Đấng Ky Tô và niệm Lễ Cầu Nguyện của Chúa. Họ hát những bài hát chính thống thường gặp. Giống như Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm, họ gìn giữ ngày thứ bảy như ngày Sabát trong các nhà thờ ngày thứ bảy.
Lee Seung-yeon, in Modern Religion, February 2012
Di sản > Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Ahn Sahng-hong

Một nhóm tín đồ khác của Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Jesus, bao gồm Kim Joo-cheol và Jang Gil-jah muốn quay lại với hình ảnh "Mẹ linh hồn", và ngày 22/3/1985 đã chuyển từ Busan tới Seoul. Sau cuộc họp tại Seoul ngày 2/6/1985, họ thành lập một hội thánh mới tên là Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Ahn Sahng-hong, sau được đăng ký với tên Hội Thánh của Đức Chúa Trời Hiệp hội Truyền giáo Tin Lành Thế giới. Hai giáo lý quan trọng mới được thêm vào:
Ahn Sahng-hong nên được xem là Chúa Jesus Christ tới lần thứ hai, và nên được gọi là Christ Ahn Sahng-hong, và theo một quan điểm truyền thống thuyết ba ngôi về Kitô giáo thì ông cũng chính là Thánh Linh, Đức Chúa Cha, và cũng chính là Thiên Chúa.
Zahng Gil-jah nên được xem là Đức Chúa Trời Mẹ, hình ảnh nữ của Đức Chúa Trời, là Mẹ Nước Thiên Đàng, hay Mẹ, và cùng với Ahn Sahng-hong được xem là Đức Chúa Trời.
Một sự thay đổi trong việc cử lễ thể hiện trong việc đỗi tên "Nhân Chứng Jesus" thành "Nhân Chứng Ahn Sahng-hong", tín đồ không cầu nguyện với tên Jesus Christ nữa mà với tên Christ Ahn Sahng-hong.
Sự sùng bái Ahn Sahng-hong và Jang Gil-jah đã bị "chỉ trích gay gắt," và hội thánh đã bị Hội đồng Giáo hội Quốc gia Hàn Quốc chính thức lên án là một sự cuồng tín tôn giáo, bội giáo hay cuồng giáo (heretical cult).
Tuyên bố của hội thánh Ahn Sahng-hong là Chúa Giê-su tái lâm, và từ đó ủng hộ cho lập luận khác rằng ông đã đề xuất Zahng Gil-jah là Cô dâu của Chiên Con. Lập luận trung tâm của hội thành là ông đã hoàn thành một lời tiên tri về vua David bằng việc truyền đạo 37 năm, tính từ khi chịu phép rửa tội 16/12/1948 cho đến khi ông qua đời vào 25/2/1985, khoảng thời gian thực tế kéo dài 36 năm, 2 tháng, và 9 ngày. Tuy nhiên, không có bằng chứng hay biên bản ghi chép nào cho việc ông chịu phép rửa tội vào ngày 16/12/1948 tại Incheon bởi mục sư Lee Myeong-deok. Năm 2011, một văn bản được tìm thấy ở Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm thể hiện rằng Ahn Sahng-hong đã được rửa tội vào ngày 9/10/1954, khi ông 36 tuổi bởi mục sư Gim Seo-gyeong. Cuộc điều tra của Liên minh Kitô giáo Quốc tế Hàn Quốc chống lại Dị giáo tuyên bố rằng có thể khẳng định việc mục sư Gim ở giáo hội, trong khi không có mục sư nào tên là Lee Myeong-deok tại Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm vào năm 1948. Thông tin này đã giảm thời gian truyền giáo của Ahn Sahng-hong từ 36 năm 2 tháng 9 ngày xuống còn 30 năm 4 tháng 16 ngày.
Di sản > Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Ahn Sahng-hong > Lời tiên tri sai về ngày tận thế năm 1988

Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Ahn Sahng-hong tuyên bố rằng " năm 1988 là tận thế" căn cứ vào sách Phúc Âm Ma-thi-ơ 24:32-34, giống như Ahn Sahng-hong đã diễn giải trong cưốn sách năm 1980 của ông Bí ẩn của Đức Chúa Trời và suối nước của Sự Sống . Vài ngàn tín đồ của hội thánh đã có mặt tại một ngọn núi ở Sojeong-myeon, huyện Yeongi, tỉnh South Chungcheong chờ đợi sự trở lại của Đấng Christ Ahn Sahng-hong, chuẩn bị cho sự hân hoan và cứu rỗi cho 144.000 linh hồn. Khi Ahn Sahng-hong đã không xuất hiện và không có sự kiện gì xảy ra, hội thánh đã sửa lời khải huyền của họ, nói rằng đó là việc chào đón Thế Vận Hội Olympics 1988 ở Seoul vào cuối năm đó; và các tín đồ đã tập trung và thuyết giảng cho đến tận cuối năm 1988 chờ đợi sự trở lại của Đấng Christ Ahn Sahng-hong. Hội thánh sau đó lại tuyên bố rằng đó là việc hoàn thành của việc rao giảng của Johna.
Năm 1997, Hội Thánh của Đức Chúa Trời Nhân Chứng Ahn Sahng-hong thành lập tổ chức phi lợi nhuận tên là Hội Thánh của Đức Chúa Trời Hiệp hội Truyền giáo Tin Lành Thế giới cho việc định danh và quản lý tài sản của tổ chức.
Rosalynn Carter

| Rosalynn Smith Carter |
| --- | --- |


Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ
Nhiệm kỳ 20 tháng 1 năm 1977 – 20 tháng 1 năm 1981 4 năm, 0 ngày
Tổng thống: Jimmy Carter
Tiền nhiệm: Betty Ford
Kế nhiệm: Nancy Reagan
 
Thông tin cá nhân
Sinh: (1927-08-18)18 tháng 8 năm 1927 Plains, Georgia, Hoa Kỳ
Mất: 19 tháng 11 năm 2023(2023-11-19) (96 tuổi) Plains, Georgia, Hoa Kỳ
Đảng chính trị: Dân chủ
Phối ngẫu: Jimmy Carter (cưới 1946-2023)
Con cái: Jack, Chip, Jeff, Amy
Cha mẹ: Edgar Smith and Frances Allethea Murray, parents
Eleanor Rosalynn Carter (nhũ danh: Smith, 18 tháng 8 năm 1927 – 19 tháng 11 năm 2023) là phu nhân cựu Tổng thống Hoa Kỳ Jimmy Carter. Bà đảm nhiệm cương vị Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ từ năm 1977 đến năm 1981.
Thiếu thời

Eleanor Rosalynn Smith chào đời tại thị trấn Plains, tiểu bang Georgia, là con trưởng trong gia đình có bốn người con. Cha của bà là Edgar Smith  (1896-1940), một thợ sửa máy móc; còn mẹ là Frances Allethea "Allie" Murray (1904-1997), một thợ may vá.
Khi Rosalynn 13 tuổi thì cha của bà là ông Edgar qua đời. Từ đó bà ấy phải giúp mẹ các công việc như chăm sóc các em, đi làm thợ may vá thay cho mẹ để có thể giúp cho kinh tế gia đình khấm khá hơn. Bà tốt nghiệp thủ khoa trường Trung học Plains, rồi theo học tại Đại học Georgia Southwestern.
Hôn nhân và Gia đình

Mặc dù đã biết nhau từ trước, mãi đến năm 1945, Rosalynn Smith mới có cuộc hẹn lần đầu với Jimmy Carter khi Jimmy gia nhập Hải quân Hoa Kỳ tại Annapolis. Ngày 7 tháng 7 năm 1946, lễ kết hôn của họ được tổ chức ở Plains.
Rosalynn là mẹ của bốn người con: John William "Jack" (1947-), James Earl III "Chip" (1950-), Donnel Jeffrey "Jeff" (1952-) và Amy Lynn (1967-). Chỉ có người con đầu ra đời ở một nơi khác ngoài Georgia, do bà phải theo chồng đến nơi đóng quân.
Năm 1953, sau khi Jimmy giải ngũ, Rosalynn giúp chồng điều hành một nông trang canh tác đậu phụng và một doanh nghiệp chuyên kinh doanh kho bãi, bà phụ trách về kế toán.
Kể từ năm 1962, khi Jimmy Carter đắc cử thượng nghị sĩ của tiểu bang Georgia, Rosalynn bắt đầu tham gia tích cực vào chính trường.
Đệ Nhất Phu nhân Georgia

Khi đang là Đệ Nhất Phu nhân của tiểu bang Georgia, Rosalynn được bổ nhiệm vào Ủy ban Cải thiện Dịch vụ cho người Tàn tật. Ủy ban đã đệ trình Thống đốc Jimmy Carter một bản kiến nghị, phần lớn được phê chuẩn để trở thành luật. Rosalynn cũng phục vụ tại Bệnh viện Khu vực Georgia ở Atlanta, Georgia như là một thiện nguyện viên, trong suốt năm năm là chủ tịch danh dự của Olympic đặc biệt dành cho trẻ em có vấn đề tâm thần của tiểu bang Georgia.
Chiến dịch tranh cử

Tháng 1 năm 1975, khi nhiệm kỳ thống đốc chấm dứt, Jimmy Carter cùng với Rosalynn và Amy trở về Plains. Trước đó ông đã công bố kế hoạch tranh cử tổng thống. Rosalynn quay lại với các chiến dịch vận động tranh cử, lần này là ở cấp quốc gia để hỗ trợ chồng bà. Bà vận động một mình trên danh nghĩa của chồng trên khắp 41 tiểu bang.
Suốt trong những tháng du hành đến nhiều nơi trên khắp đất nước để vận động cho chồng, Rosalynn được bầu vào ban giám đốc Hiệp hội Quốc gia Sức khoẻ Tâm thần; bà cũng được vinh danh bởi Tổ chức Phụ nữ Quốc gia với Giải thưởng Công trạng vì những ủng hộ mạnh mẽ của bà dành cho Tu chính án Quyền Bình đẳng, và được Hiệp hội Thiện nguyện viên Miền Nam trao tặng giải thưởng Thiện nguyện viên của năm.
Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ

Tháng 1 năm 1977, Rosalynn cùng chồng tay trong tay đi bộ trên Đại lộ Pennsylvania trong lễ nhậm chức Tổng thống Hoa Kỳ. Không phải là chú trọng vào nghi thức, trong ngày đó bà đã đem theo bữa ăn trưa ngoài trời cho mình và mặc chiếc một chiếc áo cũ sáu năm trước cho buổi lễ.
Giới phóng viên báo chí tại Toà Bạch Ốc thường gọi Rosalynn Carter với biệt danh "Hoa Mộc lan Thép" (The Steel Magnolia), vì ở bà thể hiện một cá tính kết hợp giữa sự dịu dàng của người miền Nam với tính kiên trì đeo đuổi mục đích. Do đó, không có gì đáng ngạc nhiên khi biết rằng bà là một trong những cố vấn thân cận và tín cẩn nhất của chồng, thường xuyên có mặt trong các buổi họp nội các. Thật vậy, bà là Đệ Nhất Phu nhân đầu tiên mang theo cặp khi đến làm việc tại văn phòng đặt trong Toà Bạch Ốc.
Trong thời gian sống ở Toà Bạch Ốc, Rosalynn Carter được vinh danh bởi nhiều tổ chức và được trao tặng một số giải thưởng. Trong cương vị chủ tịch danh dự Ủy ban của Tổng thống về Sức khoẻ Tâm thần, bà đã vận động thành công thông qua đạo luật Hệ thống Sức khoẻ Tâm thần. Bà cũng được Hiệp hội Sức khoẻ Tâm thần Quốc gia chọn là Thiện nguyên viên của Thập kỷ.
Rosalynn tích cực vận động cho chồng trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 1980. Khi điều phối viên chiến dịch báo cho bà và chồng biết, vào hôm cuối tuần trước ngày bầu cử, từ cuộc thăm dò mới nhất cho thấy kết quả bầu cử sẽ sít sao theo hướng có lợi cho Ronald Reagan, như thế họ sẽ thất cử, Rosalynn gập mình trong đau đớn.
Sau khi rời Toà Bạch Ốc

Từ lúc trở về thị trấn Plains, bà Carter nhận một bản tuyên dương của Chủ tịch Hội Tâm lý Mỹ, Giải thưởng Phục vụ Ưu tú cho Nhà lãnh đạo Đạo đức Xã hội Cơ Đốc của Ủy ban Đời sống Cơ Đốc thuộc Liên hiệp Baptist Nam phương vào tháng 8 năm 1983, bà cũng được bầu vào ban giám đốc của Công ty Ganett. Tháng 4 năm 1983, bà trở nên thành viên ban cố vấn cho Tổ chức Hỗ trợ Gia cư (Habitat for Humanity, Inc.). Cuốn tiểu sử của bà, First Lady from Plains (Đệ Nhất Phu nhân đến từ Plains), đã xuất bản trong tháng 5 năm 1984.
Năm 2001, bà được chọn vào Sảnh Danh nhân Phụ nữ Quốc gia (National Women's Hall of Fame).
Viện Rosalynn Carter

Rosalynn hoạt động tích cực nhằm cải thiện tình trạng nhân quyền trên toàn cầu, và hiện là đồng chủ tịch Trung tâm Carter. Một đề án quan trọng khác của riêng bà là Viện Rosalynn Carter, đặt trụ sở tại Đại học Tây Nam Georgia ở Amerius, Georgia. Đây là nơi bà từng theo học. Thành lập năm 1987 với mục tiêu trình bày các vấn đề liên quan đến việc chăm sóc sức khỏe cho người dân Mỹ, Viện Rosalynn Carter tập chú vào việc đào tạo và hỗ trợ những điều dưỡng viên chuyên nghiệp và tại gia, đang chăm sóc người tàn tật, người mắc bệnh mãn tính, và người già yếu. Hoạt động của viện không chỉ ở địa phương mà còn được mở ra trên khắp nước Mỹ.
Chăm sóc Sức khỏe Tâm thần

Rosalynn từng lãnh đạo ủy ban cải thiện sức khỏe tâm thần được bổ nhiệm bởi chồng bà. Tháng 4 năm 1984, bà trở thành Thành viên Danh dự Hội Tâm thần Mỹ, và là thành viên danh dự ban quản trị Hội Sức khỏe Tâm thần Quốc gia. Năm 2007, cùng Daniel Wellstone, con trai của cố Thượng Nghị sĩ Hoa Kỳ Paul Wellstone, Rosalynn vận động thúc đẩy Quốc hội thông qua các đạo luật liên quan đến bảo hiểm sức khỏe tâm thần. Hai người vận động phê chuẩn Đạo luật Paul Wellstone yêu cầu bình đẳng trong chữa trị các bệnh thể xác và tâm thần; cả hai đều ra làm chứng trước một tiểu ban của Viện Dân biểu.
Trong năm 2007, Trung tâm Carter cung cấp sáu học bổng Rosalynn Carter cho hoạt động báo chí về Sức khỏe Tâm thần. Sáu học bổng kéo dài một năm, bắt đầu từ tháng 9 năm 2008, vận động sự quan tâm của công luận đối với các vấn đề sức khỏe tâm thần cũng như làm xóa bỏ các định kiến về căn bệnh này.
Sức khỏe và qua đời

Vào tháng 5 năm 2023, Trung tâm Carter thông báo rằng Carter đã được chẩn đoán mắc chứng Suy giảm trí nhớ. Tuyên bố cũng lưu ý rằng bà tiếp tục sống ở nhà với chồng - người đang được chăm sóc tại nhà tế bần vào thời điểm thông báo - "tận hưởng mùa xuân và thăm những người thân yêu".
Bà qua đời do nguyên nhân tự nhiên vào ngày 19 tháng 11 năm 2023, tại tư gia ở Plains, Georgia, hưởng thọ 97 tuổi.
Chú thích

1 2  “Former first lady joins fight for mental health coverage”. Associated Press. ngày 11 tháng 7 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2007.
↑  Columbia Journalism Review, Nov./Dec. 2007
↑  “Carter Family Statement about Health of First Lady Rosalynn Carter”. Carter Center. Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2023.
↑  “Former first lady Rosalynn Carter has dementia, Carter Center says”. CNN. 30 tháng 5 năm 2023. Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2023.
↑  “Rosalynn Carter, wife of Jimmy Carter, joins husband in hospice care”. The Guardian. 17 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2023.
↑  “Rosalynn Carter, former first lady and tireless humanitarian who advocated for mental health issues, dies at 96”. NBC News.
↑  “Rosalynn Carter, former first lady, dies at age 96”. CBS News. 19 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 11 năm 2023.
Rosalyn Smith, khoảng 17 tuổi.
Rosalynn với Jimmy Carter và con gái, Amy Carter, trên bãi cỏ phía nam trước Tòa Bạch Ốc, 24 tháng 7 năm 1977
Rosalynn Carter và các Đệ Nhất Phu nhân (từ trái sang phải) Nancy Reagan, Lady Bird Johnson, Hillary Clinton, Betty Ford, và Barbara Bush tại Gala Vườn Quốc gia: Vinh danh các Đệ Nhất Phu nhân Hoa Kỳ, năm 1994.
Pachetra incana

| Pachetra incana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Pachetra
Loài (species): P. incana
Danh pháp hai phần
Pachetra incana Millière, 1875 
Pachetra incana là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Vệ sinh giấc ngủ

| Vệ sinh giấc ngủ |
| --- | --- |
Phương pháp can thiệp
Chuyên khoa: Tâm lý học lâm sàng
MeSH: D000070263
Khuyến nghị của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) về thời lượng giấc ngủ cần thiết ở các độ tuổi khác nhau. Đảm bảo thời gian ngủ và chất lượng giấc ngủ tốt có thể giúp tránh gặp rối loạn giấc ngủ.
Vệ sinh giấc ngủ là một phương pháp thực hành hành vi và thực hành môi trường, được khuyến nghị nhằm giúp đỡ những người mất ngủ ở mức độ nhẹ đến trung bình cải thiện giấc ngủ. Phương pháp này được phát triển từ cuối thập niên 1970. Bác sĩ lâm sàng đánh giá vệ sinh giấc ngủ của những người mắc chứng mất ngủ và tình trạng sức khỏe khác, chẳng hạn như trầm cảm, và đưa ra khuyến nghị dựa trên đánh giá đó. Các khuyến nghị về vệ sinh giấc ngủ bao gồm: thiết lập lịch trình ngủ nghỉ đều đặn; tận dụng giấc ngủ ngắn một cách cẩn thận; không tập thể dục hoặc gây căng thẳng tâm lý quá gần giờ đi ngủ; hạn chế lo lắng; hạn chế tiếp xúc với ánh sáng trong thời gian trước khi ngủ; đứng dậy ra khỏi giường nếu không ngủ được; không sử dụng không gian trên giường vào việc gì khác ngoài ngủ và quan hệ tình dục; tránh sử dụng đồ uống có cồn, những sản phẩm chứa nicotin, caffeine và chất kích thích khác trước khi đi ngủ; sắp xếp sao cho môi trường ngủ yên tĩnh, thoải mái và đủ tối.
Tuy nhiên, tính đến  năm 2021, bằng chứng thực nghiệm về hiệu quả của việc vệ sinh giấc ngủ là "hạn chế và không thể kết luận" cho mẫu dân số nói chung và đối với những người điều trị mất ngủ nói riêng, mặc dù đây là phương pháp điều trị mất ngủ lâu đời nhất. Một tổng quan hệ thống của Học viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) kết luận rằng bác sĩ lâm sàng không nên kê đơn vệ sinh giấc ngủ cho bệnh nhân mất ngủ do có bằng chứng cho thấy đây là phương pháp không có hiệu quả và có khả năng làm trì hoãn quá trình điều trị đầy đủ, thay vào đó nên ưu tiên các liệu pháp hiệu quả như liệu pháp hành vi nhận thức cho chứng mất ngủ (CBT-i).
Đánh giá

Đánh giá vệ sinh giấc ngủ là bước quan trọng để xác định liệu một cá nhân có rối loạn vệ sinh giấc ngủ hay không. Quá trình chẩn đoán được thực hiện bằng cách hỏi bệnh, trả lời bộ câu hỏi và viết nhật ký giấc ngủ, bệnh nhân cầm cuốn nhật ký này và ghi lại quá trình đi ngủ từ một đến hai tuần để có thêm dữ liệu. Ngoài ra còn có các cách đánh giá vệ sinh giấc ngủ được số hóa như hệ thống Sleep-EVAL, có thể được sử dụng trong quá trình chẩn đoán. Đây là bộ câu hỏi chứa 1543 lệnh hỏi, trình tự hỏi và số lượng câu hỏi được cá nhân hóa theo câu trả lời trước đó của từng bệnh nhân.
Kiến thức và thực hành vệ sinh giấc ngủ được đánh giá thông qua Chỉ số Vệ sinh Giấc ngủ (Sleep Hygiene Index), Thang đo thực hành và nhận thức về vệ sinh giấc ngủ (Sleep Hygiene Awareness and Practice Scale, SHAPS), hay Tự lượng giá vệ sinh giấc ngủ (Sleep Hygiene Self-Test). Đối với người trẻ tuổi, có thể đánh giá vệ sinh giấc ngủ bằng Thang đo vệ sinh giấc ngủ thanh thiếu niên (Adolescent Sleep Hygiene Scale) hoặc Thang đo vệ sinh giấc ngủ trẻ em (Children's Sleep Hygiene Scale).
Khuyến nghị

Các bác sĩ lâm sàng sẽ chọn lựa những khuyến nghị nào thích hợp để cải thiện chất lượng giấc ngủ cho từng bệnh nhân và đưa ra lời tư vấn giáo dục sức khỏe.
Khuyến nghị > Lịch ngủ

Một tập hợp các khuyến nghị liên hệ đến thời gian cho giấc ngủ. Với người trưởng thành, ngủ ít hơn 7–8 giờ có liên quan đến sự suy giảm về sức khỏe thể chất và tinh thần, và do đó, một khuyến nghị vệ sinh giấc ngủ hàng đầu là đảm bảo đủ thời gian cho giấc ngủ. Bác sĩ lâm sàng khuyên những giờ ngủ này nên có được vào ban đêm thay vì giấc ngủ chợp mắt vào ban ngày, bởi vì mặc dù giấc ngủ ngắn có thể hữu ích sau khi thiếu ngủ, nhưng trong điều kiện bình thường, giấc ngủ ngắn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ vào ban đêm. Những tác động tiêu cực của giấc ngủ ngắn đối với giấc ngủ và hiệu suất ngủ đã được chứng minh là phụ thuộc vào thời lượng ngủ và thời gian ngủ ngắn, cụ thể là những giấc ngủ ngắn giữa trưa là ít gây gián đoạn nhất. Cũng nên chú trọng tầm quan trọng của việc thức dậy cùng một thời điểm vào mỗi sáng và nói chung nên có lịch trình ngủ đều đặn, hợp lý.
Khuyến nghị > Hoạt động

Tập thể dục là hoạt động có thể tạo điều kiện thuận lợi hoặc hạn chế chất lượng giấc ngủ; những người tập thể dục có chất lượng giấc ngủ tốt hơn những người không tập, nhưng tập thể dục quá muộn có thể làm trì hoãn giấc ngủ. Tăng cường tiếp xúc với ánh sáng, đặc biệt là ánh sáng tự nhiên vào ban ngày, và tránh ánh sáng mạnh trong vài giờ trước khi đi ngủ có thể giúp thúc đẩy chu trình thức-ngủ phù hợp với chu kỳ sáng-tối hàng ngày của tự nhiên.
Một số hoạt động có thể giúp giảm kích thích sinh lý và nhận thức giúp đưa con người vào giấc ngủ một cách dễ dàng hơn, như việc tham gia những hoạt động thư giãn trước khi đi ngủ. Ngược lại, việc tiếp tục duy trì những hoạt động công việc quan trọng hay là lập kế hoạch ngay trước khi đi ngủ hoặc cùng một lúc trên giường được chứng minh làm trì hoãn giấc ngủ. Tương tự như vậy, vệ sinh giấc ngủ tốt bao gồm giảm thiểu thời gian suy nghĩ về những lo lắng, nỗi bất an hay bất cứ điều gì gây cảm xúc khó chịu trong thời gian ngắn trước khi đi ngủ. Cố gắng ngủ một cách có chủ đích để thúc giục buồn ngủ có thể gây ra sự thất vọng, càng làm khó ngủ hơn. Khi gặp phải tình trạng này, nên ra khỏi giường và thử làm việc gì đó khác trong một khoảng thời gian ngắn.
Nói chung, đối với những người khó ngủ, việc dành ít thời gian trên giường hơn lại giúp giấc ngủ sâu hơn và liên tục hơn. Vì vậy bác sĩ lâm sàng sẽ thường xuyên khuyên không nên sử dụng không gian trên giường cho bất kỳ hoạt động nào ngoại trừ ngủ hoặc quan hệ tình dục.