stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Đệ Nhất Cộng hòa Áo
Thành lập

Bài chi tiết: Áo-Đức
Vào tháng 9 năm 1919, quốc gia sơ khai Áo-Đức - hiện chỉ còn là vùng đất vương miện Alps và Danubia của Đế quốc Áo - đã bị mất nhiều lãnh thổ bởi Hiệp ước Saint Germain khi phải nhượng các vùng dân cư Đức ở Sudetenland cho Tiệp Khắc, Nam Tyrol với đông dân Đức cho Ý và một phần các tỉnh Alps cho Vương quốc của người Serb, người Croatia và người Slovene (Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca hay SHS, còn được gọi là Nam Tư). Bất chấp sự phản đối của Áo, hiệp ước này cũng cấm Anschluss hay liên minh của Áo với Cộng hòa Weimar (Đức) nếu không có sự chấp thuận của Hội Quốc Liên. Đồng minh không muốn một nước Đức bại trận lại được mở rộng biên giới của mình bằng cách hấp thụ phần còn lại của Áo. Với việc đóng cửa con đường này, Áo-Đức đổi tên chính thức thành Cộng hòa Áo.
Nhà nước mới đã quản lý để ngăn chặn hai yêu sách lãnh thổ của các nước láng giềng. Đầu tiên là phần đông nam của Kärnten, một phần là nơi sinh sống của người Slovene. Nó đã bị ngăn chặn bởi nhà nước SHS mới thông qua một cuộc trưng cầu dân ý ở Kärnten vào ngày 10 tháng 10 năm 1920, trong đó phần lớn dân cư đã chọn ở lại Áo. Yêu sách đất đai bị ngăn cản thứ hai là yêu sách của Hungary đối với Burgenland với tên gọi "Tây Hungary", là một phần của vương quốc Hungary từ năm 907. Nó là nơi sinh sống chủ yếu của cộng đồng nói tiếng Đức nhưng cũng có các dân tộc thiểu số nói tiếng Croatia và Hungary. Thông qua Hiệp ước St. Germain, nó trở thành một phần của Cộng hòa Áo vào năm 1921. Tuy nhiên, sau một cuộc trưng cầu dân ý gây tranh cãi bởi Áo, thành phố thủ phủ của tỉnh Sopron (Ödenburg thuộc Đức) vẫn thuộc Hungary.
Hiệp ước Saint Germain đã khiến người Đức ở Áo tức giận vì cho rằng nó vi phạm Mười bốn điểm do Tổng thống Hoa Kỳ Woodrow Wilson đưa ra trong các cuộc đàm phán hòa bình, đặc biệt là quyền "tự quyết" của tất cả các quốc gia. Nhiều người trong số họ cảm thấy rằng với việc mất 60% lãnh thổ của đế chế trước chiến tranh, Áo không còn khả năng tự chủ về mặt kinh tế và chính trị như một quốc gia nếu không liên minh với Đức. Áo hiện là một quốc gia nhỏ, không giáp biển với khoảng 6,5 triệu dân. Vienna, với dân số gần 2 triệu người, bị bỏ lại như một kinh đô mà không có đế chế nuôi sống nó. Chỉ 17,8 phần trăm đất đai của Áo là có thể trồng trọt được; phần lớn diện tích đất canh tác ở nửa đế quốc Áo trước đây nay là một phần của Tiệp Khắc và Nam Tư.
Trong phần lớn đầu những năm 1920, sự tồn tại của Áo bị nghi ngờ rất nhiều. Điều này một phần là do Áo vốn không giống như Hungary khi chưa bao giờ là một quốc gia theo đúng nghĩa. Mặc dù nhà nước Áo đã tồn tại dưới hình thức này hay hình thức khác trong 700 năm, nó không có một lực thống nhất thực sự nào ngoài sự tồn tại dưới sự cai trị của nhà Habsburg. Bản sắc vùng miền ở Tirol, Kärnten và những vùng khác mạnh hơn nhiều so với bất kỳ ý thức bản sắc dân tộc nào.
Chính phủ và chính trị, 1920–1934

Hiến pháp mới đã tạo ra cơ quan lập pháp lưỡng viện với Thượng viện Bundesrat được thành lập bởi các đại diện từ các vùng thuộc liên bang và Hạ viện Nationalrat, nơi các đại biểu được bầu qua các cuộc bầu cử phổ thông. Tổng thống Liên bang được bầu với nhiệm kỳ 4 năm trong một phiên họp toàn thể của cả hai viện trong khi Thủ tướng được bầu bởi Nationalrat. Vì không có đảng chính trị nào giành được đa số nghị viện, Áo được điều hành bởi các liên minh của Đảng Xã hội Cơ đốc giáo bảo thủ và Đảng Nhân dân Đại Đức cánh hữu hoặc Landbund bảo thủ hơn chính phủ đầu tiên của Đảng Dân chủ Xã hội của Karl Renner giai đoạn 1919–20. Chính phủ của Karl Renner đã thành lập một số luật kinh tế xã hội và lao động tiến bộ.
Sau năm 1920, chính phủ của Áo bị chi phối bởi Đảng Xã hội Cơ đốc giáo chống Anschluss, đảng này vẫn giữ quan hệ chặt chẽ với Giáo hội Công giáo La Mã. Thủ tướng đầu tiên của đảng là Ignaz Seipel lên nắm quyền vào tháng 5 năm 1922 và cố gắng tạo dựng một liên minh chính trị giữa các nhà công nghiệp giàu có và Giáo hội Công giáo La Mã.
Sau cuộc bầu cử ngày 17 tháng 10 năm 1920, các đảng viên Đảng Dân chủ Xã hội mất đa số trong nghị viện và vẫn ở trong phe đối lập cho đến năm 1934 khi họ bị Dollfuß cấm hoạt động. Đảng Xã hội Cơ đốc giành được 85 ghế, Đảng Dân chủ Xã hội 69 ghế, Đảng Đại Đức 20 ghế và Liên minh Nông dân 8 ghế. Michael Hainisch được bầu làm Tổng thống Liên bang. Sau cuộc bầu cử tháng 10 năm 1923, Ignaz Seipel vẫn nắm quyền và từ chức vào tháng 11 năm 1924 khi được Rudolf Ramek kế vị.
Vào tháng 12 năm 1928, đảng viên Đảng Xã hội Cơ đốc giáo Wilhelm Miklas được bầu làm Tổng thống Liên bang và vào ngày 7 tháng 12 năm 1929, Hiến pháp được sửa đổi đã làm giảm quyền lực của quốc hội khi Tổng thống Liên bang có thể được bầu bằng một cuộc bỏ phiếu phổ thông và cho ông ta quyền bổ nhiệm chính phủ liên bang và ban hành các điều luật khẩn cấp.
Sau cuộc bầu cử năm 1930, Đảng Dân chủ Xã hội nổi lên là đảng lớn nhất với 72 ghế nhưng vị Thủ tướng thuộc Xã hội Cơ đốc giáo Otto Ender đã tạo ra một chính phủ liên minh mà không có họ.
Chính phủ và chính trị, 1920–1934 > Xung đột giữa phe cánh tả và phe cánh hữu

Bài chi tiết: Khởi nghĩa tháng 7 năm 1927
Mặc dù quốc gia có một đảng chính trị ổn định nắm quyền, nền chính trị của quốc gia này rất tồi tệ và bạo lực khi cả hai lực lượng bán quân sự thuộc đảng Dân chủ Xã hội (Republikanischer Schutzbund) và cánh hữu (Heimwehr) xung đột với nhau. Đất nước bị chia cắt giữa những người dân nông thôn bảo thủ và đảng Dân chủ Xã hội kiểm soát Vienna Đỏ.
Năm 1927, trong một cuộc đụng độ chính trị ở Schattendorf, một ông già và một đứa trẻ đã bị Heimwehr bắn chết. Vào ngày 14 tháng 7 năm 1927, những kẻ xả súng đã được tha bổng và những người ủng hộ cánh tả bắt đầu một cuộc biểu tình lớn làm tòa nhà Bộ Tư pháp bị đốt cháy. Để khôi phục trật tự, cảnh sát và quân đội đã bắn chết 89 người và làm 600 người bị thương. Cuộc biểu tình khổng lồ được gọi là Khởi nghĩa tháng 7 năm 1927. Các đảng viên Đảng Dân chủ Xã hội kêu gọi một cuộc tổng đình công kéo dài bốn ngày.
Sau các sự kiện năm 1927, các phần tử bảo thủ trở nên mạnh hơn và bạo lực ở Áo tiếp tục leo thang cho đến đầu những năm 1930 khi Engelbert Dollfuß trở thành Thủ tướng.
Kinh tế

Tuy nhiên, nhà nước mới rất khó kiểm soát vì phần lớn các khu vực kinh tế quan trọng của đế chế trước đây đã bị lấy đi sau sự thành lập của các quốc gia dân tộc mới. Vấn đề còn phức tạp hơn bởi thực tế là một số quốc gia mới này vẫn phụ thuộc vào các ngân hàng của Vienna nhưng hoạt động kinh doanh lại bị cản trở bởi các biên giới và thuế quan mới.
Nước Áo không giáp biển hầu như không thể tự cung cấp lương thực và thiếu cơ sở công nghiệp phát triển. Ngoài ra, Tiệp Khắc, Hungary, Nam Tư và Ý đã áp đặt phong tỏa thương mại và từ chối bán lương thực và than đá cho Áo đến nỗi Áo phải nhờ viện trợ và hỗ trợ từ Đồng minh phương Tây. Đến năm 1922, một đô la Mỹ trị giá 19.000 kronen và một nửa dân số thất nghiệp.
Vào tháng 12 năm 1921, Hiệp ước Lana giữa Áo và Tiệp Khắc được ký kết, trong đó, Áo công nhận biên giới quốc gia mới và từ bỏ các yêu sách đại diện cho người Đức đổi lại việc Tiệp Khắc sẽ cung cấp khoản vay 500 triệu kronen cho Áo.
Để đối phó với lạm phát sau chiến tranh, Thủ tướng Ignaz Seipel năm 1922 đã phải vay các khoản vay nước ngoài và áp dụng các chính sách thắt lưng buộc bụng. Vào tháng 10 năm 1922, Anh, Pháp, Ý và Tiệp Khắc đã cho Áo vay 650 triệu kronen vàng sau khi Seipel hứa sẽ không thực hiện Anschluss với Đức trong 20 năm và cho phép Hội Quốc Liên kiểm soát nền kinh tế Áo. Trong hai năm tiếp theo, ngân sách nhà nước được ổn định và sự giám sát quốc tế đối với ngành tài chính chấm dứt vào tháng 3 năm 1926. Ngân hàng trung ương Áo Oesterreichische Nationalbank được tái thành lập vào năm 1923, thuế bán hàng được áp dụng vào năm 1923 và đồng schilling Áo thay thế đồng krone vào tháng 12 năm 1924.
Cuộc Đại suy thoái ảnh hưởng nặng nề đến Áo và vào tháng 5 năm 1931, ngân hàng lớn nhất ở Áo là ngân hàng Creditanstalt sụp đổ. Để cứu vãn nền kinh tế, Áo muốn ký kết một liên minh thuế quan với Đức nhưng vào năm 1931, vấn đề này đã bị Pháp và các quốc gia thuộc khối Tiểu Hiệp ước phản đối.
Lập trường chính trị của Đảng Cộng hòa

Cương lĩnh của Đảng Cộng hòa Hoa Kỳ nói chung dựa trên chủ nghĩa bảo thủ Mỹ, trái ngược với chủ nghĩa tự do hiện đại của Đảng Dân chủ. Các lập trường của Đảng Cộng hòa đã chuyển biến theo thời gian. Hiện tại, đảng bảo thủ về mặt tài chính, bao gồm ủng hộ giảm thuế, chủ nghĩa tư bản thị trường tự do, bãi bỏ quy định đối với các công ty kinh doanh, và ủng hộ các hạn chế đối với liên đoàn lao động. Đảng cũng bảo thủ về mặt xã hội, bao gồm ủng hộ quyền giữ và vác súng được nêu trong Tu chính án thứ hai của Hiến pháp Hoa Kỳ, và các giá trị truyền thống khác, thường với một nền tảng Cơ đốc giáo, bao gồm ủng hộ các hạn chế đối với phá thai. Trong chính sách đối ngoại, các đảng viên Cộng hòa thường ủng hộ việc tăng chi tiêu quân sự và hành động đơn phương. Các lập trường khác của Đảng Cộng hòa bao gồm hạn chế nhập cư, cụ thể hơn là phản đối nhập cư bất hợp pháp, phản đối hợp pháp hóa các chất kích thích, và ủng hộ lựa chọn trường học.
Niederhorbach

| Niederhorbach   |
| --- | --- |

  Huy hiệu
Vị trí của Niederhorbach 
Niederhorbach  
Quốc gia: Đức
Bang: Rheinland-Pfalz
Huyện: Südliche Weinstraße
Liên xã: Bad Bergzabern 
Chính quyền
 • Thị trưởng: Karl Walter
Diện tích
 • Tổng cộng: 4,32 km2 (167 mi2)
Độ cao: 165 m (541 ft)
Dân số (2020-12-31)
 • Tổng cộng: 468
 • Mật độ: 1,1/km2 (2,8/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+01:00)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 76889
Mã vùng: 06343
Biển số xe: SÜW
Trang web: www.niederhorbach.de
Niederhorbach là một đô thị thuộc huyện Südliche Weinstraße, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Đô thị này có diện tích 4,32 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 497 người.
| x t Xã và đô thị ở huyện Südliche Weinstraße |
| --- | --- | --- |
| Albersweiler •  Altdorf •  Annweiler •  Bad Bergzabern •  Barbelroth •  Billigheim-Ingenheim •  Birkenhördt •  Birkweiler •  Böbingen •  Böchingen •  Böllenborn •  Bornheim •  Burrweiler •  Dernbach •  Dierbach •  Dörrenbach •  Edenkoben •  Edesheim •  Eschbach •  Essingen •  Eußerthal •  Flemlingen •  Frankweiler •  Freimersheim •  Gleisweiler •  Gleiszellen-Gleishorbach •  Göcklingen •  Gommersheim •  Gossersweiler-Stein •  Großfischlingen •  Hainfeld •  Hergersweiler •  Herxheim •  Herxheimweyher •  Heuchelheim-Klingen •  Hochstadt •  Ilbesheim bei Landau in der Pfalz •  Impflingen •  Insheim •  Kapellen-Drusweiler •  Kapsweyer •  Kirrweiler •  Kleinfischlingen •  Klingenmünster •  Knöringen •  Leinsweiler •  Maikammer •  Münchweiler •  Niederhorbach •  Niederotterbach •  Oberhausen •  Oberotterbach •  Oberschlettenbach •  Offenbach •  Pleisweiler-Oberhofen •  Ramberg •  Ranschbach •  Rhodt •  Rinnthal •  Rohrbach •  Roschbach •  Sankt Martin •  Schweigen-Rechtenbach •  Schweighofen •  Siebeldingen •  Silz •  Steinfeld •  Venningen •  Völkersweiler •  Vorderweidenthal •  Waldhambach •  Waldrohrbach •  Walsheim •  Wernersberg •  Weyher | Albersweiler •  Altdorf •  Annweiler •  Bad Bergzabern •  Barbelroth •  Billigheim-Ingenheim •  Birkenhördt •  Birkweiler •  Böbingen •  Böchingen •  Böllenborn •  Bornheim •  Burrweiler •  Dernbach •  Dierbach •  Dörrenbach •  Edenkoben •  Edesheim •  Eschbach •  Essingen •  Eußerthal •  Flemlingen •  Frankweiler •  Freimersheim •  Gleisweiler •  Gleiszellen-Gleishorbach •  Göcklingen •  Gommersheim •  Gossersweiler-Stein •  Großfischlingen •  Hainfeld •  Hergersweiler •  Herxheim •  Herxheimweyher •  Heuchelheim-Klingen •  Hochstadt •  Ilbesheim bei Landau in der Pfalz •  Impflingen •  Insheim •  Kapellen-Drusweiler •  Kapsweyer •  Kirrweiler •  Kleinfischlingen •  Klingenmünster •  Knöringen •  Leinsweiler •  Maikammer •  Münchweiler •  Niederhorbach •  Niederotterbach •  Oberhausen •  Oberotterbach •  Oberschlettenbach •  Offenbach •  Pleisweiler-Oberhofen •  Ramberg •  Ranschbach •  Rhodt •  Rinnthal •  Rohrbach •  Roschbach •  Sankt Martin •  Schweigen-Rechtenbach •  Schweighofen •  Siebeldingen •  Silz •  Steinfeld •  Venningen •  Völkersweiler •  Vorderweidenthal •  Waldhambach •  Waldrohrbach •  Walsheim •  Wernersberg •  Weyher |  |
Nhãn (định hướng)

Nhãn có thể là:
Cây nhãn
Từ Hán Việt cho mắt, thường dùng kết hợp trong các khái niệm khoa học: nhãn cầu, nhãn áp, nhãn khoa...
Gọi tắt của nhãn hiệu
Khái niệm nhãn trong tin học (label, tag...)
Nhãn hàng hóa, dùng để ghi/in nội dung nhỏ giới thiệu vật đính kèm
Nhãn quan
Ozyorsk, tỉnh Chelyabinsk

Ozyorsk, tỉnh Chelyabinsk (tiếng Nga: Озёрск) là một thành phố Nga. Thành phố này thuộc chủ thể Chelyabinsk Oblast. Thành phố có dân số 91.760 người (theo điều tra dân số năm 2002). Đây là thành phố lớn thứ 182 của Nga theo dân số năm 2002.
Purpurcapsula exigua

| Purpurcapsula exigua> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Mollusca
Lớp (class): Gastropoda
Liên họ (superfamilia): Velutinoidea
(không phân hạng): nhánh Caenogastropoda nhánh Hypsogastropoda nhánh Littorinimorpha
Họ (familia): Triviidae
Phân họ (subfamilia): Triviinae
Chi (genus): Purpurcapsula
Loài (species): P. exigua
Danh pháp hai phần
Purpurcapsula exigua (Gray, 1831) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Austrotrivia exigua (Gray, 1831)  Trivia exigua (J. E. Gray, 1831)  Trivirostra exigua (Gray, 1831) 
Purpurcapsula exigua là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Triviidae.
Phân bố

Chúng phân bố ở Biển Đỏ và in �Ấn Độ Dương� dọc theo vùng bể Mascarene
Chú thích

1 2  Purpurcapsula exigua (Gray, 1831). WoRMS (2009). Purpurcapsula exigua (Gray, 1831). Truy cập through the Cơ sở dữ liệu sinh vật biển at http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=555480  on 17 tháng 12 năm 2010.
Nhà thờ Tin lành ở Spišské Podhradie

BuildingBản mẫu:SHORTDESC:Building
| Nhà thờ Tin lành ở Spišské Podhradie |
| --- | --- |
Evanjelický kostol v Spišské Podhradie


Thông tin chung
Tọa độ: 49°00′00″N 20°45′11″E
Nhà thờ Tin lành ở Spišské Podhradie (tiếng Slovakia: Evanjelický kostol v Spišské Podhradie) là một nhà thờ Tin lành được xây dựng theo phong cách kiến trúc Cổ điển, tọa lạc trên Quảng trường Mariánské ở trung tâm thành phố Spišské Podhradie, vùng Prešov, Slovakia. Vào ngày 15 tháng 10 năm 1963, nhà thờ Tin lành ở Spišské Podhradie được ghi danh vào Danh sách Di tích Trung ương theo quyết định của Bộ Văn hóa Cộng hòa Slovakia. Cùng năm, theo Nghị quyết của Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Slovakia, nhà thờ được công nhận là di tích văn hóa quốc gia.
Lịch sử

Nhà thờ Tin lành ở Spišské Podhradie được xây dựng vào cuối thế kỷ 18 - đầu thế kỷ 19, cụ thể là từ năm 1799 đến năm 1808. Nhà thờ là một tòa nhà một gian theo trường phái Cổ điển. Ban đầu, nhà thờ không có tháp chuông. Tòa tháp chuông được xây thêm vào nhà thờ trong giai đoạn 1829 - 1832. Một trận hỏa hoạn xảy ra vào năm 1856 đã khiến nhà thờ bị hư hại. Mãi đến năm 1871 - 1872 nhà thờ mới được cải tạo. Nội thất của nhà thờ được trùng tu vào năm 1889. Bục giảng, phòng rửa tội và bàn thờ bên trong nhà thờ có niên đại vào thế kỷ 19.
Notiophygus ledouxi

| Notiophygus ledouxi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Discolomatidae
Chi (genus): Notiophygus
Loài (species): N. ledouxi
Danh pháp hai phần
Notiophygus ledouxi John, 1971 
Notiophygus ledouxi là một loài bọ cánh cứng trong họ Discolomatidae. Loài này được John miêu tả khoa học năm 1971.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Nhưỡng Tứ Xích

Nhưỡng Tứ Xích (tiếng Trung: 壤駟赤; bính âm: Rang-si Chi), hay Nhương Tứ Xích (穰駟赤), tự Tử Đồ (子徒) hay Tử Tùng (子從), tôn xưng Nhưỡng Tử (壤子), sau sửa lại làm Nhưỡng Tứ Tử (壤駟子), người nước Tần thời Xuân thu, là một trong thất thập nhị hiền của Nho giáo.
Cuộc đời

Nhưỡng Tứ Xích từ nước Tần đến nước Lỗ cầu học, được Khổng Tử thu làm đệ tử nhập thất, dạy về lễ chế. Nhưỡng Tứ Xích cùng Tần Tổ, Thạch Tác Thục được tôn thờ là Lũng Thượng nho học hiền (隴上儒學賢). Năm 72, thời Hán Minh Đế, Nhưỡng Tứ Xích được phối thờ trong Khổng miếu.
Chú thích

1 2  Tư Mã Thiên, Sử ký, Trọng Ni đệ tử liệt truyện.
1 2  Vương Túc, Khổng Tử gia ngữ, quyển 9.
Nhà thờ Đức Mẹ Đồng trinh Maria ở Gelnica

BuildingBản mẫu:SHORTDESC:Building
| Nhà thờ Đức Mẹ Đồng trinh Maria ở Gelnica |
| --- | --- |
Kostol Nanebovzatia Panny Márie v Gelnica


Thông tin chung
Tọa độ: 48°51′12″N 20°56′02″E
Nhà thờ Đức Mẹ Đồng trinh Maria ở Gelnica (tiếng Slovakia: Kostol Nanebovzatia Panny Márie v Gelnica) là một nhà thờ Công giáo La Mã tọa lạc ở thành phố Gelnica, vùng Košice, Slovakia. Có thể nhìn thấy tòa nhà nhà thờ và đặc biệt là tòa tháp chuông từ mọi con đường dẫn vào thành phố. Nhà thờ có một bức tường kiên cố bao quanh. Nhà thờ là một trong những di tích kiến trúc lâu đời nhất của thành phố. Vào ngày 15 tháng 10 năm 1963, nhà thờ này được ghi danh vào Danh sách Di tích Trung ương theo quyết định của Bộ Văn hóa Cộng hòa Slovakia.
Lịch sử

Văn bản lâu đời nhất đề cập đến nhà thờ có niên đại vào thế kỷ 13. Ban đầu, nhà thờ được gia đình Gelnič xây dựng theo phong cách kiến trúc Gothic và dành để tôn kính Thánh Catherine. Sau khi xây dựng xong, nhà thờ có lẽ thuộc sở hữu của dòng Đa Minh. Nhà thờ này bắt đầu được dành để tôn kính Đức Mẹ Đồng trinh Maria từ cuối thế kỷ 14, cụ thể là từ năm 1397. Nhà thờ đã được Giáo hội Tin lành sử dụng sau cuộc Kháng Cách trong khoảng thời gian 1517 - 1671. Sau đó, nhà thờ được trả lại cho Giáo hội Công giáo.
Nhược Can hoàng hậu

Nhược Can hoàng hậu (chữ Hán: 若干皇后) là hoàng hậu của Tây Ngụy Cung Đế (西魏恭帝) Nguyên Khuếch (元廓), sau đổi thành Thác Bạt Khuếch (拓拔廓) trong lịch sử Trung Quốc.
Tiểu sử

Phụ thân bà là tướng Nhược Can Huệ (若干惠). Bà là người khá xinh đẹp.
Nhược Can thị trở thành Tề vương phi của Nguyên Khuếch khi ông còn là Tề vương.
Hoàng hậu

Năm 554, Tây Ngụy Phế Đế tức giận trước việc Vũ Văn Thái xử tử Nguyên Liệt (元烈) vào năm 553 nên đã âm mưu giết chết Vũ Văn Thái. Tuy nhiên, kế hoạch bị bại lộ và Vũ Văn Thái đã phế truất Phế Đế. Vũ Văn Thái lựa chọn Nguyên Khuếch làm người kế vị (tức Tây Ngụy Cung Đế). Đồng thời, Vũ Văn Thái cải họ của hoàng tộc từ Nguyên trở lại là Thác Bạt, đảo ngược sự thay đổi mà Hiếu Văn Đế ra lệnh từ năm 496. Nhược Can vương phi được phong hoàng hậu.
Mùa thu năm 556, Vũ Văn Thái qua đời. Đến mùa xuân năm 557, Vũ Văn Hộ (cháu trai của Thái) đã buộc Cung Đế phải nhường ngôi cho Vũ Văn Giác (con trai Thái), chấm dứt hoàn toàn triều đại Bắc Ngụy và lập nên triều đại Bắc Chu. Chưa đầy một tháng sau khi nhường ngôi, Cung Đế Thác Bạt Khuếch đã bị giết chết. Nhược Can Hoàng hậu xuất gia làm một ni cô. Từ đó không còn ghi chép nào về bà, không biết khi nào qua đời.
Đông Minh vương

| --- | --- |
Đông Minh vương
Hangul: 동명성왕 hay 동명왕
Hanja: 東明聖王 hay 東明王
Romaja quốc ngữ: Dongmyeong-seongwang hay Dongmyeong-wang
McCune–Reischauer: Tongmyŏng-sŏngwang hay Tongmyŏng-wang
Cao Chu Mông (tiếng Triều Tiên: 주몽, 朱蒙 Go Jumong), hay Đông Minh Thánh Vương (東明聖王 Dongmyeongseongwang hay 東明王 Dongmyeongwang) (58 - 19 TCN, trị vì 37 - 19 TCN) là vị vua sáng lập của Cao Câu Ly (Goguryeo), vương quốc phía bắc trong thời Tam quốc Triều Tiên
Ông còn được gọi là Chu Mông Vương. Trong Tam quốc sử ký (Samguk Sagi) và Tam quốc di sự (Samguk Yusa), ông được gọi là Chu Mông, với họ là Cao (Go). Tam quốc sử ký viết rằng ông cũng được biết đến với các tên gọi Trâu Mông (Chumo) hay Sanghae, Chumong (추몽, 鄒蒙), Trung Mưu (Jungmo) (중모, 中牟 hay 仲牟), Ju-mông (Jumong) hay Đô Mưu (Domo) (도모, 都牟) . Tên ông có nghĩa là “thần tiễn” - người cung thủ hoàn hảo với tài bắn cung bách phát bách trúng.
Theo Tam quốc di sự, Chu Mông là con trai của Giải Mộ Sấu (Hae Mosu)- một vị thủ lĩnh quân sự tài ba của nghĩa quân Đại Mật - và bà Liễu Hoa (Yuhwa). Ngay từ khi mới sinh cho đến năm 20 tuổi, ông vẫn bị lầm tưởng là con trai của vua Kim Oa (Geumwa) nước Đông Phù Dư (Buyeo) do vị vua này che giấu sự thật và sau này lớn lên, ông đã đào thoát khỏi Đông Phù Dư trước nguy cơ bị xử tử bởi Đái Tố Vương (Daeso) để đến Jolbon và đánh bại các thế lực phong kiến ngoại bang, cát cứ để lập ra nhà nước Cao Cấu Ly thống nhất. Theo những nghiên cứu gần đây của các học giả Hàn Quốc, Chu Mông là cháu nội của Giải Mộ Sấu (con của người con trai thứ hai của Giải Mộ Sấu).
Trị vì

Năm 37 TCN, Chu Mông lên ngôi ở Cao Cấu Ly Quốc (Goguryeo) (句麗國). Cùng năm đó, vua Tùng Nhượng (Songyang 송양)(松讓) của Phí Lưu Quốc (Biryuguk 沸流國) đầu hàng Jumong và đã giúp đỡ Chu Mông đánh bại quân xâm lược Mạt Hạt (Malgal 靺鞨). Năm 34 trước Công nguyên, Tốt Bản Thành (Jolbon-Seong), thủ đô đầu tiên của Cao Cấu Ly, được hoàn thành cùng với cung điện hoàng gia. Hai năm sau, Chu Mông ra lệnh hai vị tướng Ô Y (Oyi 烏伊) và Phù Phân Nô (Bu Bun-No 부분노 (扶芬奴)) đi chiếm nước Hạnh Nhân (Haeng-In 荇人國) (sau dãy núi Đại Bạch). Bốn năm sau, năm 28 TCN, Chu Mông ra lệnh cho tướng Phù Úy Yếm (Bu Wi-Yeom 부위염, 扶尉厭) đi chiếm nước Ốc Trở (Okjeo 沃沮) . Cùng năm đó, thân mẫu Chu Mông là bà Yuhwa qua đời trong cung điện của Đông Phù Dư, và được cử hành tang lễ như một vương hậu mặc dù bà chỉ là vương phi.
Chu Mông gửi một thông điệp và nhiều quà tặng đến vua Kim Oa để tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình. Năm 19 TCN, Duệ Tố Gia (Lady Ye) người vợ đầu của Jumong rời bỏ Đông Phù Dư cùng với con trai của mình, Yuri (Lưu Ly Vương) đến Cao Câu Ly. Duệ Tố Gia lập tức trở thành hoàng hậu gây sức ép lên vợ thứ hai của Chu Mông là Thiệu Tây Nô (So Seo-No). Thiệu Tây Nô lo lắng cho địa vị của hai đứa con trai mình là Phất Lưu (Biriu), Ôn Tộ (Onjo) khi mà Yuri (Lưu Ly Vương) ngay lập tức được Chu Mông tấn phong làm thái tử. Thiệu Tây Nô quyết định dẫn hai con trai riêng của mình là Phất Lưu (Biriu), Ôn Tộ (Onjo) rời bỏ Cao Cấu Ly đến vùng đất phía nam của Triều Tiên, mà bây giờ là Hàn Quốc. Ở đó bà và con út  Ôn Tộ (Onjo) dựng lên nước Baekje (Bách Tế).
Qua đời

Chỉ 5 tháng sau khi Yuri (Lưu Ly Vương) được tấn phong làm thái tử, Đông Minh Vương Jumong qua đời ở tuổi 40 . Thế tử Lưu Ly Vương chôn cất cha mình trong một khu mộ hình kim tự tháp và đặt tên hiệu cho cha là Đông Minh Thánh Đại vương.
Di sản

Vương quốc Cao Câu Ly của Đông Minh Vương cuối cùng phát triển thành một nước hùng mạnh và có ảnh hưởng đáng kể. Cao Câu Ly tồn tại hơn 705 năm và được cai trị bởi 28 vị Vương chủ liên tiếp cho đến khi bị chinh phục bởi liên minh Tân La-Đường vào năm 668. Bột Hải và Cao Ly kế thừa Cao Câu Ly và các hậu duệ hiện đại của Chu Mông vẫn mang họ "Cao".