stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
2003
Sự kiện > Tháng 5

1 tháng 5: Động đất tại phía đông Thổ Nhĩ Kỳ khiến ít nhất 177 người thiệt mạng.
21 tháng 5: Động đất tại Algerie khiến 2.266 người chết.
Sự kiện > Tháng 6

18 – 29 tháng 6: Cúp Liên đoàn các châu lục 2003 tổ chức tại Pháp, đội tuyển bóng đá quốc gia Pháp lần thứ 2 giành chức vô địch.
Sự kiện > Tháng 7

1 tháng 7: Truyền hình cáp HTVC, được thành lập
7 tháng 7: Rơi một chiếc Boeing 737 của Sudan Airways khiến 116 người thiệt mạng.
Sự kiện > Tháng 8

13 – 30 tháng 8: Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới 2003 tổ chức tại Phần Lan, đội tuyển bóng đá U-17 quốc gia Brasil lần thứ 3 giành chức vô địch.
Sự kiện > Tháng 10

23 tháng 10 – 14 tháng 11: Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2003 tổ chức tại Hoa Kỳ, đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Đức lần đầu tiên giành chức vô địch.
31 tháng 10:
Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Công ước phòng chống tham nhũng.
Mahathir Mohamad từ chức Thủ tướng Malaysia sau 22 năm nắm quyền, thay thế ông là Phó Thủ tướng Abdullah Ahmad Badawi.
Sự kiện > Tháng 11

27 tháng 11 – 19 tháng 12: Giải vô địch bóng đá trẻ thế giới 2003 tổ chức tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, đội tuyển bóng đá U-20 quốc gia Brasil lần thứ 4 giành chức vô địch.
Sự kiện > Tháng 12

5 – 13 tháng 12: Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2003 tổ chức tại Việt Nam.
21 – 27 tháng 12: Đại hội Thể thao Người khuyết tật Đông Nam Á 2003 tổ chức tại Việt Nam.
Sự kiện > Khômg rõ ngày, tháng

Defense of the Ancients chính thức ra mắt.
Sinh > Tháng 1

3 tháng 1: Greta Thunberg, nhà hoạt động môi trường người Thụy Điển
6 tháng 1: MattyBraps, ca sĩ, rapper Teen Pop người Mỹ
13 tháng 1: Phương Mỹ Chi, nữ ca sĩ người Việt Nam, á quân Giọng hát Việt nhí 2013
16 tháng 1: JanK (Nguyễn Khôi), ca sĩ người Việt Nam
Sinh > Tháng 2

20 tháng 2: Olivia Rodrigo, nữ ca sĩ, nhạc sĩ và diễn viên người Mỹ
Sinh > Tháng 3

28 tháng 3: Pháo (Nguyễn Diệu Huyền), nữ ca sĩ, rapper người Việt Nam
Sinh > Tháng 4

23 tháng 4: Vương tôn nữ Laetitia Maria Nora Anna Joachim Zita của Bỉ, con gái Vương nữ Astrid của Bỉ và Thân vương Lorenz của Áo-Este
29 tháng 4: Maud Angelica Behn, con gái Märtha Louise của Na Uy và Ari Behn
Sinh > Tháng 5

8 tháng 5: hoàng tử kế vị Mulai Hassan, con trai vua Muhammad VI của Maroc và công chúa Lalla Salma
9 tháng 5: Đào Duy Quý, ca sĩ người Việt Nam
15 tháng 5: Ana María Morales y de Grecia, con gái Alexia của Hy Lạp và Đan Mạch và Carlos Morales
19 tháng 5: JoJo Siwa, vũ công, ca sĩ, diễn viên và YouTuber người Mỹ
27 tháng 5: Moritz Emmanuel Maria, con trai hoàng tử Constantin của Liechtenstein và Marie von Kalnoky
Sinh > Tháng 6

21 tháng 6: Lyodra Ginting, nữ ca sĩ, diễn viên người Indonesia, quán quân Indonesian Idol 2020
Sinh > Tháng 7

1 tháng 7: Tate McRae, ca sĩ, nhạc sĩ và vũ công người Canada
12 tháng 7: Ketut Permata Juliastrid, Hoa hậu Indonesia Bali 2024, Hoa hậu Indonesia 2024, Hoa hậu Hoàn vũ Quốc tế 2024
Sinh > Tháng 8

17 tháng 8: The Kid Laroi (Charlton Kenneth Jeffrey Howard), rapper, ca sĩ và nhạc sĩ người Úc
18 tháng 8: Lamoon (Nguyễn Lê Diễm Hằng), nữ ca sĩ người Việt Nam
20 tháng 8: Vương tử Gabriel Baudouin Charles Marie, con trai Vua Philippe của Bỉ và Mathilde d'Udekem d'Acoz
24 tháng 8: Alexandre, con trai ngoài giá thú của Đại Công tước Albert II của Monaco và bạn gái Nicole Coste.
Sinh > Tháng 9

13 tháng 9: VAnh (Nguyễn Thị Vân Anh), nữ ca sĩ người Việt Nam
Sinh > Tháng 10

20 tháng 10: Patrick Nattawat Finkler, ca sĩ, diễn viên người Đức/Thái Lan, thành viên nhóm nhạc INTO1.
29 tháng 10: Kathy Savelina, nữ ca sĩ người Úc
Sinh > Tháng 11

6 tháng 11: Vũ Thị Hoa, nữ cầu thủ bóng đá người Việt Nam
8 tháng 11: Louise Alice Elizabeth Mary, con gái của Vương tử Edward, Công tước xứ Edinburgh và Sophie Helen Rhys-Jones
13 tháng 11: Maria Victoria Kjær Theilvig, Á hậu Đan Mạch 2021, Hoa hậu Hoàn vũ 2024
Sinh > Tháng 12

7 tháng 12: Catharina-Amalia của Hà Lan Beatrix Carmen Victoria, con gái Vua Willem-Alexander của Hà Lan và Máxima Zorreguieta
8 tháng 12: Lê Nguyễn Ngọc Hằng (Hera), nữ ca sĩ người Việt Nam, Á hậu Việt Nam 2022, Á hậu Liên lục địa 2023
21 tháng 12: Nguyễn Ngọc Kiều Duy, Hoa khôi Đại học FPT Cần Thơ 2022, Á khôi Học sinh - Sinh viên Thành phố Cần Thơ 2022, Hoa khôi Người đẹp Tây Đô 2023, Hoa hậu Quốc gia Việt Nam 2024
28 tháng 12: Công chúa Vittoria Cristina Adelaide Chiara Maria, con gái của hoàng tử Emanuele Filiberto của Savoia và công nương Clotilde Courau
Sinh > Không rõ ngày, tháng

Mylina (Trương Minh Tuyết Anh), nữ ca sĩ người Việt Nam
Giải thưởng Nobel

Vật lý học:
Alexei Alexeevich Abrikosov, Nga và Hoa Kỳ
Vitaly Lazarevich Ginzburg, Nga
Anthony James Leggett, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, "vì các đóng góp tiên phong cho thuyết siêu dẫn và siêu lưu"
Hoá học:
Peter Agre, Hoa Kỳ "vì các phát hiện liên quan tới các kênh trong màng tế bào", "vì phát hiện các kênh nước"
Roderick MacKinnon, Hoa Kỳ "vì các nghiên cứu cấu trúc và cơ học đối với các kênh ion"
Sinh lý học hoặc y học:
Paul Lauterbur, Hoa Kỳ
Sir Peter Mansfield, Vương quốc Anh "vì các phát hiện của họ liên quan tới chụp cộng hưởng từ"
Văn học:
John Maxwell Coetzee, Nam Phi, "người trong nhiều vô số cách thức đã miêu tả sinh động sự tham gia đáng ngạc nhiên của người ngoài cuộc"
Hoà bình:
Shirin Ebadi, Iran "vì các nỗ lực của bà cho dân chủ và nhân quyền"
Kinh tế chính trị:
Robert F. Engle, Hoa Kỳ "cho các phương pháp phân tích chuỗi thời gian kinh tế với sự biến động theo thời gian"
Clive W. J. Granger, Vương quốc Anh "cho các phương pháp phân tích chuỗi thời gian kinh tế với các xu hướng chung"
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
Paul II Cheikho

Paul II Cheikho (1906 - 1989) là một Thượng phụ người Iraq của Giáo hội Công giáo nghi lễ Chaldeans, trực thuộc Giáo hội Công giáo Rôma. Ông nguyên là Thượng phụ Tòa Thượng phụ Babylon, Chủ tịch Hội đồng Giáo hội Chaldeans và Chủ tịch Hội đồng các Giáo hội Công giáo tại Iraq. Trước khi trở thành Thượng phụ của Babylon, ông còn đảm trách nhiều nhiệm vụ khác như Giám mục chính tòa của các giáo phận Giáo phận Mossul, Giáo phận Aleppo và Giáo phận Aqrā. Ông cũng là một trong số các nghị phục tham dự đầy đủ bốn giai đoạn của Công đồng Vatican II.
Tiểu sử

Thượng phụ Paul II Cheikho sinh ngày 19 tháng 11 năm 1906 tại Alquosh, thuộc Iraq. Sau quá trình tu học dài hạn tại các cơ sở chủng viện theo quy định của Giáo luật, ngày 16 tháng 2 năm 1930, Phó tế Cheikho, 24 tuổi, tiến đến việc được truyền chức linh mục.
Sau 17 năm thực hiện các hoạt động mục vụ trên tư cách là một linh mục, ngày 22 tháng 2 năm 1947, linh mục Cheikho được chọn làm Giám mục chính tòa Giáo phận Aqrā (Akra), nghi lễ Chaldeans. Lễ tấn phong cho vị tân chức được cử hành trọng thể sau đó vào ngày 4 tháng 5 sau đó, với phần nghi thức chính yếu của việc truyền chức do 4 giáo sĩ cấp cao đảm trách. Chủ phong cho vị giám mục tân cử là Tổng giám mục Hormisdas Etienne Djibri, Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận Kerkūk, nghi lễ Chaldeans. ba vị khác trong vai trò phụ phong gồm có Tổng giám mục Athanase Cyrille Georges Dallal, Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận Mossul, nghi lễ Syria, Tổng giám mục Jean Nissan, Tổng giám mục Tổng giáo phận Zaku, nghi lễ Chaldeans và Tổng giám mục Yousef VII Ghanima, Giám mục phụ tá Tòa Thượng phụ Babylon nghi lễ Chaldeans.
Mười năm trên cương vị Giám mục chính tòa Aqrā của Giám mục Cheikho chấm dứt bằng quyết định thăng Giám mục này trở thành Tổng giám mục, chức danh Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận Aleppo (Beroea, Halab), nghi lễ Chaldeans. Quyết định được phổ biến ngày 28 tháng 6 năm 1957. Bất ngờ, một năm sau đó, ngày 13 tháng 12 năm 1958, Hội đồng Giáo hội Công giáo Chaldeans nhóm họp, quyết định chọn Tổng giám mục Cheikho làm Thượng phụ Tòa Thượng phụ Babylon và Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận Baghdad. Phía Giáo hội Công giáo Rôma tái xác nhận và công bố chuẩn thuận vào ngày 13 tah1ng 3 năm 1959.
Sau 20 năm làm Tổng giám mục Baghdad, ông từ nhiệm vị trí này vào ngày 20 tháng 12 năm 1979, nhưng vẫn giữ chức vị Thượng ph5u Babylon. Thượng phụ Paul II Cheikho qua đời sau đó vào ngày 13 tah1ng 4 năm 1989, thọ 82 tuổi.
Động đất Nam Kivu 2015

| --- | --- |

Động đất Nam Kivu 2015 (Cộng hòa Dân chủ Congo)
Giờ UTC: 2015-08-07 01:25:02
Sự kiện ISC: 611460107
USGS-ANSS: ComCat
Ngày địa phương: 7 tháng 8 năm 2015 (2015-08-07)
Giờ địa phương: 3:25
Độ lớn: Mw 5,8
Độ sâu: 11 km (7 mi)
Tâm chấn: 2°08′28″N 28°53′49″Đ﻿ / ﻿2,141°N 28,897°Đ﻿ / -2.141; 28.897
Vùng ảnh hưởng:  Cộng hòa Dân chủ Congo  Rwanda  Burundi
Cường độ lớn nhất:    MMI VII (Rất mạnh)
Thương vong: 3 người chết 30 người bị thương
Động đất Nam Kivu 2015 là trận động đất xảy ra vào lúc 3:25 (theo giờ địa phương), ngày 7 tháng 8 năm 2015. Trận động đất có cường độ 5,8 Mw, tâm chấn độ sâu khoảng 11 km. Hậu quả trận động đất đã làm 3 người chết, 30 người bị thương.
Plön

| Plön   |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ Huy hiệu

Plön  
Quốc gia: Đức
Bang: Schleswig-Holstein
Huyện: Plön 
Chính quyền
 • Thị trưởng: Jens Paustian
Diện tích
 • Tổng cộng: 36,73 km2 (1,418 mi2)
Độ cao: 26 m (85 ft)
Dân số (2021-12-31)
 • Tổng cộng: 8.943
 • Mật độ: 2,4/km2 (6,3/mi2)
Múi giờ: UTC+1, UTC+2
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 24301–24306
Mã vùng: 04522
Biển số xe: PLÖ
Website: www.ploen.de
Plön (phát âm tiếng Đức: [ˈpløːn]) là huyện lỵ của huyện Plön thuộc bang Schleswig-Holstein, Đức, có dân số khoảng 13.000 người.
Epacris heteronema

| Epacris heteronema> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Ericaceae
Chi (genus): Epacris
Loài (species): E. heteronema
Danh pháp hai phần
Epacris heteronema Labill. 
Epacris heteronema là một loài thực vật có hoa trong họ Thạch nam. Loài này được Labill. mô tả khoa học đầu tiên năm 1805.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Epacris heteronema”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Budge Budge

| Budge Budge |
| --- | --- |

Budge Budge
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Tây Bengal
Độ cao: 9 m (30 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 75,465
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 33
Budge Budge là một thành phố và khu đô thị của quận South Twentyfour Parganas thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Budge Budge có dân số 75.465 người. Phái nam chiếm 55% tổng số dân và phái nữ chiếm 45%. Budge Budge có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 64%. Tại Budge Budge, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Calci

Calci, hay còn được viết là canxi, là một nguyên tố hóa học có ký hiệu Ca và số nguyên tử 20. Là một kim loại kiềm thổ, calci có độ phản ứng cao: nó tạo thành một lớp oxide-nitride màu trắng xám khi tiếp xúc với không khí. Các tính chất vật lý và hóa học của nó gần giống với các chất tương đồng nặng hơn như là stronti và bari. Nó là nguyên tố phổ biến thứ năm trên vỏ Trái Đất, và là kim loại phổ biến thứ ba chỉ sau sắt và nhôm. Hợp chất calci phổ biến nhất trên Trái Đất là calci carbonat, có trong đá vôi và tàn tích hóa thạch của sinh vật biển trong thời kỳ đầu; nguồn calci khác bao gồm thạch cao, anhydride, huỳnh thạch và apatit. Tên của nó bắt nguồn từ tiếng Latinh calx, nghĩa là vôi – một hợp chất của calci được điều chế bằng cách nung nóng đá vôi. Mặc dù một số hợp chất calci được biết đến từ thời xa xưa, nhưng đặc tính hóa học của chúng chưa được biết đến cho đến thế kỷ 17. Calci tinh khiết được Humphry Davy cô lập năm 1808 bằng phương pháp điện phân. Các hợp chất của calci được sử dụng phổ biến ở nhiều ngành công nghiệp: trong thực phẩm và dược phẩm với vai trò bổ sung calci, là chất tẩy trắng và làm trắng trong ngành công nghiệp giấy, là chất khử trùng nước uống, và là thành phần của quá trình sản xuất xà phòng kim loại. Mặt khác, calci kim loại có ít ứng dụng hơn do tính phản ứng cao của nó. Tuy nhiên, với số lượng nhỏ, nó thường được sử dụng làm thành phần hợp kim trong sản xuất thép, và đôi khi hợp kim calci-chì được sử dụng trong việc sản xuất ắc quy.
Calci là kim loại phổ biến nhất và là nguyên tố phổ biến thứ năm trong cơ thể. Là một khoáng chất chính trong việc tạo xương, răng và vỏ sò, calci là kim loại phổ biến nhất về khối lượng có trong nhiều loài động vật. Ion Ca2+ đóng vai trò là một chất điện giải rất quan trọng đối với quá trình sinh lý và sinh hóa của cơ thể và tế bào: nó đóng vai trò là chất truyền tin thứ hai trong các con đường truyền tín hiệu; trong việc giải phóng chất dẫn truyền thần kinh từ neuron; trong sự co rút của tất cả các loại tế bào cơ; và là cofactor cho nhiều loại enzyme khác nhau.
Đặc tính > Phân loại

Calci là một kim loại màu bạc rất dẻo (đôi khi được mô tả là có màu vàng nhạt) có tính chất rất giống với các nguyên tố nặng hơn trong nhóm của nó: stronti, bari và radi. Một nguyên tử calci có 20 electron, cấu hình electron [Ar]4s2. Giống như các nguyên tố nhóm 2 của bảng tuần hoàn, calci có hai electron hóa trị ở orbital s ngoài cùng, nên rất dễ tách ra trong các phản ứng hóa học để tạo thành ion Ca2+ có cấu hình electron ổn định của khí hiếm, trong trường hợp này là argon.
Do đó, trong các hợp chất chứa calci, thường là hợp chất ion, calci hầu như luôn có hóa trị II. Muối hóa trị I (MX) giả định của calci sẽ ổn định đối với các nguyên tố cấu thành chúng, nhưng những chất đó sẽ tự oxy hóa khử thành muối hóa trị II và kim loại calci, vì enthalpy tạo thành của muối MX2 có giá trị âm lớn hơn so với giá trị của muối MX giả định. Điều này xảy ra vì năng lượng mạng lưới tinh thể lớn hơn nhiều do cation Ca2+ tích điện dương lớn hơn cation Ca+ giả định.
Calci, stronti, bari và radi được coi là thuộc nhóm kim loại kiềm thổ; beryli và magnesi nhẹ hơn, nằm trong nhóm 2 của bảng tuần hoàn, cũng được xếp vào nhóm kim loại này. Tuy nhiên, beryli và magnesi có sự khác biệt đáng kể so với các nguyên tố khác trong nhóm về tính chất vật lý và hóa học: chúng giống nhôm và kẽm hơn và có một số đặc tính kim loại yếu hơn so với các kim loại hậu chuyển tiếp. Vì tính chất như vậy mà beryli và magnesi không phù hợp với định nghĩa truyền thống của "kim loại kiềm thổ".
Đặc tính > Tính chất vật lý

Calci có nhiệt độ nóng cháy là 842 °C và nhiệt độ sôi là 1494 °C; cao hơn magnesi và stronti (hai kim loại kiềm thổ ở vị trí trên và dưới calci trong bảng tuần hoàn). Calci có hai thù hình: lập phương tâm mặt và lập phương tâm khối ở nhiệt độ 443 °C trở lên. Calci có tỉ trọng 1,526 g/cm³, là kim loại kiềm thổ nhẹ nhất; hai kim loại magnesi (1,74 g/cm³) và beryli (1,84 g/cm³) nặng calci hơn mặc dù chúng có số khối nhỏ hơn. Kể từ stronti trở đi, các kim loại kiềm thổ có tỷ trọng tăng theo số khối.
Calci cứng hơn chì nhưng vẫn có thể cắt được bằng dao. Mặc dù calci dẫn điện kém hơn đồng và nhôm tính theo thể tích nhưng nó lại là chất dẫn điện tốt hơn về khối lượng so với cả đồng và nhôm do calci có khối lượng riêng thấp hơn. Trong thực tế calci ít khi được sử dụng do nó rất dễ phản ứng với không khí, tuy nhiên calci được nghiên cứu làm chất dẫn điện ngoài không gian.
Đặc tính > Tính chất hóa học

Tính chất hóa học của calci tương tự với các kim loại tiềm thổ nặng khác. Ví dụ, calci phản ứng với nước nhanh hơn magnesi và chậm hơn stronti, tạo thành calci hydroxide và khí hydro. Kim loại calci phản ứng với nước tạo khí hydro với tốc độ nhanh đến mức có thể nhận biết được, nhưng không đủ nhanh ở nhiệt độ phòng để tạo ra nhiều nhiệt, do vậy nên nó rất hữu ích trong việc sản xuất hydro ở số lượng nhỏ. Nó cũng phản ứng với oxy và nitơ trong không khí, tạo thành calci oxide và calci nitride. Ion calci khi cháy có màu cam-đỏ. Ở dạng bột, kim loại calci cháy trong không khí ở nhiệt độ cao và tạo ra muối nitride. Calci dạng khối có tính phản ứng kém hơn: nó nhanh chóng tạo thành lớp phủ hydrat hóa trong không khí ẩm, nhưng nếu độ ẩm tương đối dưới 30%, thì có thể bảo quản calci ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài.
Ngoài oxide CaO, calci peroxide CaO
2 có thể điều chế bằng cách oxy hóa calci dưới oxy áp lực cao. Có bằng chứng cho thấy sự tồn tại của superoxide Ca(O
2)
2. Calci hydroxide Ca(OH)
2 là một chất kiềm mạnh, nhưng không mạnh bằng hydroxide của stronti, bari hay là các kim loại kiềm khác. Toàn bộ 4 muối halogen của calci đã được biết đến. Calci carbonat (CaCO
3) và calci sulfat (CaSO
4) là những khoáng chát phổ biến trên Trái Đất. Giống hnư stronti, bari, các kim loại kiềm và kim loại họ Lanthan hóa trị như europi và yterbi, calci kim loại tan trong amonia lỏng và tạo một dung dịch màu xanh lam thẫm.
Do ion calci (Ca2+) có kích thước lớn, ion có thể có số phối trí cao, lên tới 24 (ví dụ: CaZn
13). Các phức chelat chứa oxy như EDTA và polyphosphat dễ dàng tạo phức với calci, rất hữu ích trong hóa phân tích và quy trình loại bỏ các ion calci làm mềm nước cứng. Trong trường hợp không có án ngữ không gian (trở ngại lập thể), các cation nhóm 2 nhỏ hơn có xu hướng hình thành các phức chất mạnh hơn, nhưng khi có phối tử là hợp chất vòng đa cạnh có dung lượng phối trí lớn (large polydentate macrocycle) tham gia thì xu hướng nay bị đảo ngược.
Calci nằm trong cùng nhóm với magnesi. Mặc dù hợp chất cơ-magnesi có ứng dụng nhiều trong tổng hợp hữu cơ, tuy nhiên hợp chất cơ-calci thì không như vậy do khó tổng hợp và là hợp chất rất hoạt động hóa học, tuy vậy đã nghiên cứu cho rằng đây là chất xúc tác tiềm năng. Các hợp chất cơ-calci có đặc tính tương tự các hợp chất cơ-yterbi do bán kính ion của Yb2+ (102 picomet) gần giống Ca2+ (100 picomet).
Đa số các hợp chất này chỉ có thể được điều chế ở nhiệt độ thấp; phối tử cồng kềnh thường thiên về sự ổn định. Ví dụ, để điều chế calci dicyclopentadienyl, Ca(C
5H
5)
2, cần phải cho kim loại calci phản ứng trực tiếp với chính mercurocen hoặc cyclopentadien; mặt khác, việc thay thế phối tử C
5H
5 bằng phối tử C
5(CH
3)
5 cồng kềnh hơn sẽ làm tăng độ hòa tan, độ bay hơi và độ ổn định động học của hợp chất.
Lịch sử

Các hợp chất calci được biết đến từ thời xa xưa, mặc dù vậy đến thế kỷ 17 mới bắt đầu làm rõ về thành phần hóa học. Vôi ở dạng vật liệu xây dựng và thạch cao tạc tượng đã được sử dụng từ thời tiền sử, từ khoảng 7000 TCN. Lò vôi được định tuổi đầu tiên có niên đại 2500 TCN và tìm thấy ở Khafajah thuộc Lưỡng Hà.
Trong cùng khoảng thời gian đó, thạch cao khô (CaSO
4·2H2O) được sử dụng để xây Kim tự tháp Giza. Chất liệu này về sau được sử dụng làm thạch cao trong lăng mộ của Tutankhamun. Calci đã được biết từ rất sớm vào thế kỷ I khi người La Mã cổ đại điều chế vôi ở dạng calci oxide bằng cách nung nóng đá vôi (CaCO
3). Tên gọi "calcium" bắt nguồn từ từ calx trong tiếng Latinh, nghĩa là "vôi".
Vitruvius – kiến trúc sư người La Mã – thấy rằng sản phẩm vôi sau khi được nung nóng nhẹ hơn đá vôi lúc ban đầu, cho rằng điều này là do việc nung nóng đã loại bỏ nước trong đá vôi. Vào năm 1755, Joseph Black đã chứng minh rằng hiện tượng này là do mất đi khí carbon dioxide, một hợp chất mà người La Mã cổ đại chưa biết đến.
Vào năm 1789, Antoine Lavoisier nghi ngờ rằng vôi có thể là oxide của một nguyên tố hóa học cơ bản. Trong bảng các nguyên tố của mình, Lavoisier đã liệt kê năm loại quặng có thể phản ứng với acid để tạo ra muối (gọi là đất có khả năng muối hóa): chaux (calci oxide), magie (magnesia, magnesi oxide), baryte (bari sulfat), alumin (alumina, nhôm oxit) và silica (silica, silicon dioxide). Về những "nguyên tố" này, Lavoisier lý luận rằng:
Có lẽ chúng ta chỉ mới biết đến một số các hợp chất kim loại tồn tại trong tự nhiên, vì tất cả những chất có ái lực với oxy cao hơn carbon, cho đến nay đều không có khả năng bị khử thành kim loại, và do đó, chúng ta chỉ thấy chúng dưới dạng oxide, bị nhầm lẫn với đất. Rất có thể các baryte mà chúng ta vừa phân loại là đất đang ở trong tình huống này; vì trong nhiều thí nghiệm, nó thể hiện những đặc tính gần giống với đặc tính của kim loại. Thậm chí có khả năng là tất cả các chất mà chúng ta gọi là đất có thể chỉ là các oxide kim loại, không thể khử được bằng bất kỳ quá trình nào đã biết tại thời điểm này.
Calci không được tách biệt mãi cho đến năm 1808 khi Sir Humphry Davy điện phân một hỗn hợp gồm vôi và thủy ngân(II) oxide trên một tấm platin đóng vai trò là anode, còn cathode thì là một sợi dây platin chìm một phần trong thủy ngân. Quá trình điện phân tạo ra hỗn hống calci-thủy ngân; calci có thể được tách ra khỏi hỗn hống bằng cách chưng cất loại bỏ thủy ngân. Mặc dù vậy, calci tinh khiết không thể được điều chế với số lượng lớn bằng phương pháp này, và một quy trình sản xuất thương mại chỉ được khám phá sau hơn một thế kỷ.
Sự phổ biến và sản xuất

Calci là nguyên tố phổ biến thứ năm trên vỏ Trái Đất (chiếm khoảng 4,66% theo khối lượng), và là kim loại phổ biến thứ ba đằng sau nhôm và sắt. Nó cũng là nguyên tố phổ biến thứ tư ở những vùng cao nguyên mặt trăng. Đá trầm tích chứa calci carbonat chiếm phần lớn bề mặt Trái Đất dưới dạng tàn tích hóa thạch của sinh vật biển trong quá khứ; chúng xuất hiện dưới hai dạng: calcit hình mặt thoi (phổ biến hơn) và aragonit hình trực thoi (hình thành ở các vùng biển ôn đới hơn). Khoáng sản thuộc loại thứ nhất bao gồm đá vôi, dolomit, đá cẩm thạch, đá phấn và đá băng; các tầng aragonit tạo nên lưu vực của quần đảo Bahamas, Florida Keys và Biển Đỏ. San hô, vỏ sò, và ngọc trai chủ yếu được tạo thành từ calci carbonat. Một số khoáng chất quan trọng khác của calci bao gồm thạch cao (CaSO
4·2H2O), anhydrit (CaSO
4), fluorit (CaF
2) và apatit ([Ca
5(PO
4)
3X], với X là OH, Cl, hoặc F).
Các quốc gia sản xuất calci chính là Trung Quốc (khoảng 10000 đến 12000 tấn mỗi năm), Nga (khoảng 6000 đến 8000 tấn mỗi năm) và Hoa Kỳ (khoảng 2000 đến 4000 tấn mỗi năm). Canada và Pháp cũng là một trong số các nước sản xuất calci. Năm 2005, khoảng 24.000 tấn calci đã được sản xuất; khoảng một nửa lượng calci được chiết xuất trên thế giới được Hoa Kỳ sử dụng, với khoảng 80% sản lượng đầu ra được sử dụng hàng năm.
Tại Nga và Trung Quốc, phương pháp điện phân của Humphry Davy vẫn được sử dụng nhưng được dùng cho calci chloride nóng chảy. Vì calci ít phản ứng hơn stronti hoặc bari nên lớp phủ oxide-nitride tạo ra từ việc tiếp xúc với không khí ổn định; từ đó việc gia công bằng máy tiện cũng như các kỹ thuật luyện kim tiêu chuẩn khác đều có thể áp dụng với calci. Tại Hoa Kỳ và Canada, calci được sản xuất bằng cách khử vôi bằng nhôm ở nhiệt độ cao.
Sự phổ biến và sản xuất > Chu trình địa hóa

Chu trình calci thể hiện liên kết giữa kiến tạo, khí hậu và chu trình carbon. Theo cách hiểu đơn giản nhất, quá trình hình thành núi khiến các loại đá chứa calci như bazan và granodiorit bị phong hóa hóa học, từ đó giải phóng ion Ca2+ vào nước bề mặt. Những ion này được vận chuyển tới đại dương nơi nó hấp thụ CO
2 tạo thành đá vôi (CaCO
3). Lượng đá vôi này lắng xuống đáy biển và kết hơp thành những viên đá mới. CO
2 hòa tan, ion carbonat và bicarbonat được gọi là "carbon vô cơ hòa tan".
Trên thực tế, phản ứng phức tạp hơn và liên quan đến sự hình thành ion bicarbonat (HCO−
3) khi CO
2 tác dụng với nước ở độ pH của biển: Ca2+ + 2HCO−
3  →  CaCO
3↓ + CO
2 + H
2O
Ở độ pH của nước biển, phần lớn khí CO
2 ngay lập tức được chuyển hóa thành HCO−
3. Phản ứng này dẫn đến sự vận chuyển ròng một phân tử CO
2 từ đại dương/khí quyển vào thạch quyển. Kết quả là mỗi ion Ca2+ được giải phóng bởi quá trình phong hóa hóa học sẽ loại bỏ một phân tử CO
2 khỏi bề mặt (khí quyển, đại dương, đất và sinh vật sống), lưu trữ nó trong đá carbonat trong hàng trăm triệu năm. Do đó, quá trình phong hóa calci từ đá sẽ giải phóng CO
2 từ đại dương và khí quyển, từ đó gây ảnh hưởng lâu dài đến khí hậu.