stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Dãy núi Luangprabang

| Dãy núi Luang Prabang |
| --- | --- |
ทิวเขาหลวงพระบาง
Noen 1428 (Hill no. 1428), the battlefield of the Thai–Laotian Border War of 1988; view from Phu Soi Dao National Park, Phitsanulok Province, Thailand
Điểm cao nhất
Đỉnh: Phu Soi Dao
Độ cao: 2.120 m (6.960 ft)
Kích thước
Chiều dài: 280 km (170 mi) N/S
Chiều rộng: 85 km (53 mi) E/W
Địa lý
Quốc gia: Thái Lan và Lào
Toạ độ dãy núi: 18°35′16″B 98°29′13″Đ﻿ / ﻿18,58778°B 98,48694°Đ﻿ / 18.58778; 98.48694
Loại đá: granite và sa thạch
Bản đồ cao nguyên Thái Lan
Bretschneidera sinensis (tiếng Thái: ชมพูภูคา Chompoo Phu Kha), loài cây bị đe dọa mất môi trường sống mà ở Thái Lan chỉ tìm thấy trong phạm vi này
Dãy núi Luangprabang nhìn từ bờ sông Mê Kông ở Xayabury, Lào.
Dãy núi Luang Prabang (tiếng Thái: ทิวเขาหลวงพระบาง, phát âm [tʰīw kʰǎw lǔaŋ pʰráʔ.bāːŋ]), được đặt theo tên của Luang Prabang, là một dãy núi nằm giữa Tây Bắc Lào và Bắc Thái Lan. Phần lớn phạm vi nằm ở tỉnh Sainyabuli (Lào), cũng như các tỉnh Nan và Uttaradit (Thái Lan), với một số đoạn nhỏ ở các tỉnh Phitsanulok và Loei. Một số sông như sông Nan, sông Pua và sông Wa, có nguồn trên dãy núi này. Thác Phu Fa, thác nước lớn nhất và cao nhất ở tỉnh Nan, cũng nằm trong những ngọn núi này. Phạm vi này là một phần của vùng sinh thái rừng mưa trên núi Luang Prabang.
Về mặt địa chất, thành phần của nó tương tự như thành phần của dãy Khun Tan song song và dãy Phi Pan Nam, cả hai đều nằm xa hơn về phía tây.
Địa lý

Dãy núi Luang Prabang nằm ở cực đông của cao nguyên Thái Lan. Phạm vi chạy gần như theo hướng Bắc/Nam giữa sông Mekong và sông Nan. Điểm cực bắc bắt đầu từ khu vực quận Hongsa, một đoạn dài ở Lào gần Luang Prabang, nơi sông Mekong chảy từ tây sang đông; điểm cực nam là khoảng 260 xa hơn km về phía nam, cực tây ở tỉnh Loei ở Thái Lan, nơi bắt đầu của dãy núi Phetchabun. Điểm cao nhất của dãy là Phu Soi Dao cao 2.120 m. Các đỉnh cao khác của dãy Luang Prabang là Phu Khe cao 2.079 m, Doi Phu Kha cao 1.980 m, Doi Phu Wae cao 1.837 m  và Doi Phi Pan Nam cao 1.745 m; Phu Khe là một trong những đỉnh núi cực kỳ nổi bật của Đông Nam Á. Nhiều đỉnh quan trọng nằm ở biên giới.
Thảm thực vật là rừng đồi núi xanh quanh năm trên độ cao lớn nhất của dãy và phần lớn là rừng khô rụng lá dưới 1.000 m, với rất nhiều cây tếch đã dẫn đến nạn phá rừng nghiêm trọng. Giống như ở hầu hết các phạm vi trong khu vực, một phần lớn độ che phủ của rừng nguyên sinh đã biến mất do chuyển đổi các hoạt động canh tác nông nghiệp và khai thác gỗ trái phép. Khu vực này được cho là trung tâm có sự tham gia của quân đội vào hoạt động buôn bán gỗ.
Dãy núi Luang Prabang thực tế không có đường dành cho xe cộ ở phía tỉnh Sainyabuli, nơi chỉ có một tuyến đường bắc-nam kéo dài từ Sainyabuli, thủ phủ của tỉnh, đến biên giới Thái Lan đối diện với tỉnh Loei của Thái Lan.
Lịch sử

Năm 1904, khu vực của dãy núi Lào được nhượng lại từ Xiêm cho thuộc địa Đông Dương của Pháp. Sau Chiến tranh Pháp-Thái năm 1941, nó lại được sát nhập vào Thái Lan với tên gọi Lan Chang (Triệu Voi), nhưng trở lại trạng thái trước chiến tranh vào năm 1946 sau Hiệp định Washington năm 1946.
Một số cộng đồng  bộ lạc Hill sống trong dãy, như Khmu và Hmong, có các làng bộ lạc nằm ở cả hai phía của dãy núi. Kể từ khi sông Mekong cô lập Sainyabuli khỏi các tỉnh khác của Lào với các làng Hmong, trận chiến trong Chiến tranh yên tĩnh ảnh hưởng nặng nề đến các cộng đồng Hmong khác ở Lào nhưng phần lớn không ảnh hưởng đến người Hmong ở dãy Luang Prabang. Hầu hết các ngôi làng của người Hmong ở tỉnh Sainyabuli không xảy ra bất kỳ cuộc giao tranh nào. Tuy nhiên, sau đó họ cũng bị người Việt Nam và lính Pathet Lào đàn áp, những kẻ xem họ là phản bội, vì vậy nhiều người đã chạy trốn qua biên giới. Có những trại tị nạn ở phía Thái Lan của dãy.
Phần phía nam của dãy đã xảy ra một số cuộc đối đầu từ tháng 12 năm 1987 đến tháng 2 năm 1988 khi các lực lượng Thái Lan và Lào giao tranh xuyên biên giới. Được gọi là Chiến tranh Biên giới Thái-Lào, cuộc xung đột ngắn này gây ra bởi một cuộc tranh chấp liên quan đến bản đồ do giới khảo sát Pháp thực hiện vào năm 1907 để đánh dấu biên giới giữa Xiêm và Đông Dương thuộc Pháp. Ủy ban Biên giới chung Thái-Lào (JBC) được thành lập vào năm 1996 để làm rõ ranh giới dài 1.810 km và giải quyết quyền sở hữu các ngôi làng đang tranh chấp. Công tác phân giới cắm mốc vẫn đang diễn ra.
Yeti được cho là đã được phát hiện ở khu vực Mae Charim hẻo lánh trên dãy núi.
Du lịch

Hiện nay ở phía Thái Lan của dãy Luang Prabang, một số cộng đồng người Hmong thường xuyên được các nhóm du lịch có tổ chức đến thăm. Sông Wa là một con sông nổi tiếng để đi bè nước trắng trong khoảng thời gian từ tháng Bảy đến tháng Mười Hai.
Khu vực được bảo vệ

Có nhiều khu bảo tồn rộng lớn ở phía Thái Lan của dãy Luang Prabang. Bên Lào chỉ có một.
Khu vực được bảo vệ > Ở Lào

Khu bảo tồn đa dạng sinh học quốc gia Nam Phouy, một khu bảo tồn rộng lớn ở Lào, nơi sinh sống của nhiều con voi hoang dã, nằm trong khu rừng gần biên giới Thái Lan. Tuy nhiên, hồ chứa dự kiến của đập Lower Nam Phoun,, một phần nằm trong NBCA Nam Phouy và một khu vực rộng lớn của khu bảo tồn sẽ bị ngập trong tương lai.
Khu vực được bảo vệ > Ở Thái Lan

Vườn quốc gia Khun Nan, Vườn quốc gia Doi Phu Kha, Vườn quốc gia Sinan, Vườn quốc gia Mae Charim, Vườn quốc gia Na Haeo, Vườn quốc gia Klong Tron, Vườn quốc gia Phu Suan Sai và Phu Sỏi Vườn quốc gia Dao nằm ở phía Thái Lan của dãy Luang Prabang. Khu bảo tồn động vật hoang dã Phu Miang-Phu Thong là một khu bảo tồn khác ở phía Thái Lan.
Kênh đào Panama

BuildingBản mẫu:SHORTDESC:Building
| Kênh đào Panama |
| --- | --- |

Thông tin chung
Quốc gia: Panama
Tọa độ: 9°04′48″B 79°40′48″T﻿ / ﻿9,08°B 79,68°T﻿ / 9.08000; -79.68000
Chủ đầu tư: La Société internationale du Canal
Kỹ sư: John Findlay Wallace, John Frank Stevens, George Washington Goethalsp
Chú thích: Mở
Hai Panamax đi qua âu thuyền Miraflores.
Kênh đào Panama (tiếng Tây Ban Nha: Canal de Panamá) là một tuyến đường thủy nhân tạo dài 82 km ở Panama nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương và phân chia Bắc và Nam Mỹ. Kênh đào cắt ngang eo đất Panama và là đường dẫn cho thương mại hàng hải. Một trong những dự án kỹ thuật lớn nhất và khó nhất từng được thực hiện, kênh đào Panama giúp giảm đáng kể thời gian tàu thuyền đi lại giữa Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, cho phép chúng tránh được tuyến đường Cape Horn dài và nguy hiểm quanh cực nam của Nam Mỹ qua Drake Passage hoặc eo biển Magellan và tuyến đường thậm chí còn ít phổ biến hơn qua Quần đảo Bắc Cực và eo biển Bering.
Colombia, Pháp và sau này là Hoa Kỳ kiểm soát vùng lãnh thổ bao quanh kênh đào trong quá trình xây dựng. Pháp bắt đầu xây dựng kênh này vào năm 1881, nhưng đã dừng lại vì thiếu sự tin tưởng của các nhà đầu tư do các vấn đề kỹ thuật và tỷ lệ tử vong của công nhân cao. Hoa Kỳ tiếp quản dự án vào ngày 4 tháng 5 năm 1904 và mở kênh vào ngày 15 tháng 8 năm 1914. Hoa Kỳ tiếp tục kiểm soát kênh đào và xung quanh Khu vực Kênh đào Panama cho đến khi các Hiệp ước Torrijos – Carter 1977 được tạo ra để bàn giao kênh cho Panama. Sau một thời gian do Mỹ và Panama cùng kiểm soát, kênh đào đã được chính phủ Panama tiếp quản vào năm 1999. Hiện nó được quản lý và vận hành bởi Cơ quan quản lý kênh đào Panama thuộc sở hữu của chính phủ.
Các âu thuyền ở mỗi đầu nâng tàu lên Hồ Gatun, một hồ nhân tạo được tạo ra để giảm khối lượng công việc đào cần thiết cho kênh, 26 m trên mực nước biển  và sau đó hạ thấp các tàu ở đầu kia. Ổ khóa ban đầu rộng 33,5 m (110 ft). Một làn đường thứ ba, rộng hơn các âu thuyền được xây dựng từ tháng 9 năm 2007 đến tháng 5 năm 2016. Tuyến đường thủy mở rộng bắt đầu hoạt động thương mại vào ngày 26 tháng 6 năm 2016. Các âu thuyền mới cho phép vận chuyển các tàu Panamax Mới lớn hơn. Lưu lượng hàng năm đã tăng từ khoảng 1.000 tàu vào năm 1914, khi kênh đào mở cửa, lên 14.702 tàu vào năm 2008. Đến năm 2012, hơn 815.000 lượt tàu thuyền đã đi qua kênh đào. Trong năm 2017, các tàu phải mất trung bình 11,38 giờ để đi qua giữa hai âu thuyền của kênh đào. Hiệp hội Kỹ sư Xây dựng Hoa Kỳ đã xếp kênh đào Panama là một trong bảy kỳ quan của thế giới hiện đại.
Sơ đồ bố trí

Kênh đào này gồm có 17 Âu tàu, cùng hai hồ nhân tạo. Một hồ nhân tạo bổ sung, hồ Alajuela, có vai trò làm hồ chứa nước cho kênh đào. Sơ đồ bố trí của kênh đào được xem xét trong quá cảnh tàu thuyền từ Thái Bình Dương tới Đại Tây Dương là như sau:
Do đặc điểm địa lý của khu vực nên hướng chính của cung đường là đông nam-tây bắc, trong khi hướng toàn thể là từ Thái Bình Dương sang Đại Tây Dương là tây-đông.
Từ lối vào phao nổi của kênh đào tại vịnh Panama, tàu thuyền đi qua 13,2 km (8,2 dặm) tới âu thuyền Miraflores, vượt qua phía dưới cầu Americas.
Hệ thống âu thuyền hai tầng Miraflores, bao gồm cả lối vào sát tường, dài 1,7 km (1,1 dặm), với tổng độ nâng là 16,5 m (54 ft) khi thủy triều trung bình.
Hồ nhân tạo Miraflores là giai đoạn tiếp theo, dài 1,7 km (1,0 dặm), và nằm ở độ cao 16,5 m (54 ft) trên mực nước biển.
Âu thuyền Pedro Miguel một tầng, dài 1,4 km (0, 8 dặm), là phần nâng lên cuối cùng với độ nâng 9,5 m (31 ft)lên tới mức chính của kênh đào.
Đường xẻ Gaillard cắt 12, 6 km (7,8 dặm) thông qua đường phân chia lục địa tại cao độ 26 m (85 ft) và vượt qua phía dưới cầu Centenario.
Sông Chagres (Río Chagres), một đường thủy tự nhiên được mở rộng bằng cách xây đập chắn hồ Gatún, chảy về phía tây khoảng 8,5 km (5,3 dặm), hợp nhất vào hồ Gatún.
Hồ Gatún, một hồ nhân tạo được tạo ra nhờ xây đập Gatún, đưa tàu thuyền đi thêm 24,2 km (15,0 dặm) xuyên qua eo đất.
Âu thuyền Gatún, một âu thuyền bậc thang ba tầng dài 1,9 km (1,2 dặm), hạ tàu thuyền trở lại xuống tới mực nước biển.
Một kênh dài 3,2 km (2,0 dặm) tạo thành lối đi tới các âu thuyền từ phía Đại Tây Dương.
Vịnh Limón (Bahía Limón), một bến tàu tự nhiên lớn, cung cấp nơi neo đậu cho một số tàu thuyền chờ quá cảnh và quãng đường đi dài 8,7 km (5,4 dặm) tới đê chắn sóng phía bên ngoài.
Lệ phí

Các mức lệ phí để đi qua kênh đào này do Cục quản lý kênh đào Panama quyết định và nó dựa trên kiểu và kích thước tàu cũng như loại hình hàng hóa chuyên chở.
Đối với các tàu côngtenơ, mức phí được tính theo "TEU" (đơn vị tương đương côngtenơ 20 ft), nó là kích thước của côngtenơ 20 ft tiêu chuẩn (20 ft x 8 ft x 8,5 ft hay 6 m x 2,4 m x 2,6 m). Có hiệu lực từ ngày 1 tháng 5 năm 2006, mức phí này là 49 USD/TEU. Người ta có kế hoạch nâng mức phí này thành 54 USD vào ngày 1 tháng 5 năm 2007. Một tàu côngtenơ Panamax có thể chuyên chở tới 4.400 TEU. Mức phí miễn giảm được tính cho các tàu côngtenơ khi chở "đồ dằn"; nghĩa là khi không có hàng (không có hành khách hoặc hàng hóa).
Phần lớn các kiểu tàu khác thanh toán phí theo tấn ròng PC/UMS, trong đó một "tấn" trên thực tế là tương đương với dung tích 100 phút khối (2,8 m³). Vào năm 2006, mức phí này là 2,96 USD/tấn đối với 10.000 tấn đầu tiên, 2,90 USD/tấn cho 10.000 tấn kế tiếp và 2,85 USD/tấn cho các tấn sau đó. Giống như đối với tàu côngtenơ, mức phí miễn giảm được dành cho các tàu chuyên chở "đồ dằn".
Các tàu nhỏ được thu phí theo chiều dài của chúng. Vào năm 2006, các mức phí này là:
| Độ dài tàu | Lệ phí |
| --- | --- |
Tới 15,240 m (50 ft): 500 USD
Trên 15,240 m (50 ft) tới 24,384 m (80 ft): 750 USD
Trên 24,384 m (80 ft) tới 30,480 m (100 ft): 1.000 USD
Trên 30,480 m (100 ft): 1.500 USD
Mức phí cao nhất để đi qua kênh đào cho tới nay được tính vào ngày 30 tháng 5 năm 2006 cho tàu côngtenơ Maersk Dellys với trị giá 249.165,00 USD để đi qua. Mức phí thấp nhất là 36 cent cho nhà thám hiểm người Mỹ Richard Halliburton khi ông này bơi qua kênh đào vào năm 1928. Mức phí trung bình là 54.000 USD.
Các vấn đề hiện tại

Hơn 90 năm kể từ khi mở cửa, kênh đào này vẫn tiếp tục thu được thành công lớn.Mặc dù hàng hải thế giới và kích thước của tàu thuyền cũng như chính chúng đã thay đổi vượt qua khả năng tiếp nhận kể từ khi kênh đào này được thiết kế, nhưng nó vẫn tiếp tục là đầu mối liên kết thiết yếu trong thương mại thế giới, chở nhiều hàng hóa hơn trước đây với chi phí giảm xuống. Tuy nhiên, kênh đào này cũng đối mặt với một số vấn đề tiềm tàng.
Các vấn đề hiện tại > Hiệu quả và bảo trì

Có một số e ngại rằng hiệu quả và sự bảo trì có thể trở nên tồi tệ hơn sau khi người Mỹ rút đi; tuy nhiên, điều đó đã không xảy ra, và hiệu quả của kênh đào dường như được cải thiện hơn dưới sự quản lý của Panama. Canal Waters Time (CWT), là thời gian trung bình để tàu bè đi qua kênh đào, bao gồm cả thời gian chờ đợi, là một chỉ số quan trọng trong tính hiệu quả; mà theo như ACP thì CWT đang giảm xuống. Cùng lúc đó, tỷ lệ các tai nạn cũng ở mức thấp.
Lượng hàng hóa nhập khẩu từ châu Á đang gia tăng mà trước đây được bốc xếp tại các cảng ven biển phía tây Hoa Kỳ thì ngày nay được chuyên chở thông qua kênh đào để về phía bờ biển phía đông. Tổng lượng tàu quá cảnh trong năm tài chính 1999 là 14.336; giảm xuống 13.154 vào năm 2003, một phần là do các yếu tố kinh tế toàn cầu, nhưng đã tăng lên 14.194 năm 2006 (năm tài chính của kênh đào từ tháng 10 năm trước tới tháng 9 năm sau). Tuy nhiên, nó được kết hợp với sự gia tăng vững chắc trong kích thước trung bình của tàu và trong số lượng các tàu Panamax quá cảnh, vì thế tổng trọng tải qua kênh đào đã tăng đều từ 227,9 triệu tấn PC/UMS trong năm tài chính 1999 tới 296,0 triệu tấn vào năm 2006. Dù chịu ảnh hưởng tiêu cực của kích thước tàu đối với tần suất quá cảnh (ví dụ, các tàu lớn không có khả năng đi qua đường xẻ Gaillard), nhưng nó vẫn cho thấy một sự gia tăng tổng thể đáng kể trong sức chuyên chở của kênh đào, mặc dù tổng số quá cảnh giảm xuống. Kênh đào này đạt kỷ lục lưu thông vào ngày 13 tháng 3 năm 2006, khi có 1.070.023 tấn PC/UMS quá cảnh trong ngày, vượt qua kỷ lục cũ 1.005.551 tấn PC/UMS lập vào ngày 16 tháng 3 năm 2004.
Cục quản lý kênh đào đã đầu tư khoảng 1 tỷ USD để mở rộng và hiện đại hóa kênh đào, với mục tiêu tăng khả năng chuyên chở lên 20%. Cục quản lý kênh đào cũng đề cập tới một loạt các hoàn thiện chủ yếu, bao gồm mở rộng và uốn thẳng đường xẻ Gaillard để giảm các hạn chế đối với tàu thuyền đi ngang qua, nạo vét kênh dẫn lái tại hồ Gatún để làm giảm các hạn chế do bùn lắng và cải thiện việc cấp nước, cũng như việc nạo vét các lối vào kênh đào từ Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Các công việc này được hỗ trợ bằng các tàu thuyền mới, như xà lan khoan mới hay các tàu nạo vét kiểu hút và sự gia tăng của đội tàu kéo lên 20%. Ngoài ra, các hoàn thiện cũng được thực hiện đối với máy móc vận hành kênh đào, bao gồm sự gia tăng và hoàn thiện của đội tàu hỏa kéo, thay thế trên 16 km đường ray của đoàn tàu hỏa kéo, cũng như các máy móc thiết bị kiểm soát âu thuyền mới. Các hoàn thiện cũng được thực hiện đối với hệ thống kiểm soát lưu thông để cho phép kiểm soát hiệu quả hơn đối với tàu thuyền trong kênh đào.
Việc rút đi của người Mỹ đã cho phép Panama bán lượng điện dư thừa được sản xuất từ các đập nước của kênh đào, điều mà trước đây chính quyền Hoa Kỳ ngăn cấm. Chỉ 25% lượng điện do các nhà máy thủy điện trong hệ thống kênh đào sản sinh ra đã đủ để vận hành kênh đào này.
Các vấn đề hiện tại > Sức chuyên chở

Kênh đào hiện nay có thể chấp nhận giao thông tàu thuyền nhiều hơn so với khả năng mà những người xây dựng ra nó có thể mường tượng. Năm 1934, người ta ước tính rằng khả năng chuyên chở tối đa của nó là khoảng 80 triệu tấn một năm; mà như đã biết, lưu thông của kênh đào này năm 2005 là khoảng 278,8 triệu tấn hàng hải.
Dù cho các lợi ích được thực hiện là có hiệu quả, nhưng kênh đào này sẽ nhanh chóng đạt tới khả năng cực đại của nó. Một phức tạp bổ sung là tỷ lệ các quá cảnh tàu bè lớn (gần với kích thước Panamax) đang gia tăng vững chắc; điều này có thể tiếp tục làm giảm số lượng quá cảnh, thậm chí nếu như trọng tải hàng hóa vẫn tăng. Trong bất kỳ trường hợp nào, nếu kênh đào còn tiếp tục phục vụ cho nhu cầu hàng hải thế giới thì cần phải làm tăng khả năng chuyên chở của nó.
Các vấn đề hiện tại > Cạnh tranh

Mặc dù có được ví trí đặc quyền đặc lợi trong nhiều năm, nhưng kênh đào vẫn đang phải đối mặt với sự cạnh tranh đang gia tăng từ các nguồn khác. Mặc dù không rõ ràng, nhưng các suy đoán vẫn tiếp diễn về khả năng xây dựng kênh đào mới qua Mexico, Colombia hay Nicaragua có khả năng chấp nhận các tàu thuyền hậu Panamax, cũng như hai đề xuất tư nhân về việc xây dựng đường sắt nối các cảng ở hai bờ[cần dẫn nguồn].
Các nhà phê bình cũng lên tiếng về sự e ngại của họ liên quan tới kế hoạch tăng mức lệ phí qua kênh đào, cho rằng kênh đào Suez có thể trở thành sự thay thế chấp nhận được cho hàng hóa có hành trình từ châu Á tới bờ biển phía đông Hoa Kỳ. Tuy nhiên, nhu cầu về kênh đào Panama vẫn tiếp tục tăng lên.
Tốc độ tan chảy của băng tại Bắc Băng Dương đang gia tăng cũng dẫn tới suy đoán rằng Hành lang Tây Bắc có thể trở thành chấp nhận được cho vận tải thương mại ở một thời điểm nào đó trong tương lai. Hành trình này có thể tiết kiệm 9.300 km (5.800 dặm) trên lộ trình từ châu Á tới châu Âu khi so sánh với việc đi qua kênh đào Panama, có thể dẫn tới sự suy giảm một số lưu thông theo hành trình này. Tuy nhiên, hành trình như thế vẫn còn nhiều vấn đề đáng kể do băng, cũng như các vấn đề về lãnh thổ vẫn chưa giải quyết xong,.
Các vấn đề hiện tại > Các vấn đề về nước

Một vấn đề đáng kể là sự suy giảm lượng nước trung bình của hồ Gatún, chủ yếu là do chặt phá rừng. 52 triệu galông nước ngọt từ hồ bị chảy ra biển qua các âu thuyền mỗi khi có tàu thuyền quá cảnh qua kênh đào; và mặc dù tại đây có đủ lượng mưa hàng năm để bù đắp lại lượng nước mà kênh đào sử dụng trong năm, nhưng bản chất theo mùa của mưa có nghĩa là nước cần phải được tích trữ từ mùa mưa này cho tới mùa mưa sau. Mặc dù hồ Gatún có thể tích trữ một số trong lượng nước mưa này, nhưng các cánh rừng mưa đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ lượng nước mưa này để sau đó giải phóng dần chúng với một tốc độ vừa phải vào hồ. Với việc suy giảm thảm thực vật, nước mưa nhanh chóng chảy qua các sườn núi không còn rừng vào hồ, mà từ đó lượng nước dư thừa phải tháo ra biển. Điều này dẫn tới sự sụt giảm lượng nước trong mùa khô, khi có tương đối ít nước chảy vào hồ. Việc chặt phá rừng cũng làm cho phù sa dễ bị xói mòn từ khu vực quanh hồ Gatún và lắng đọng dưới đáy hồ, làm giảm dung tích của nó.
Tương lai

Với nhu cầu đang tăng lên, kênh đào vẫn là một đặc trưng đáng kể trong hàng hải thế giới trong tương lai có thể thấy trước. Tuy nhiên, các thay đổi trong các kiểu mẫu tàu thuyền; cụ thể là sự gia tăng của tàu hậu Panamax; sẽ dẫn tới sự cần thiết phải thay đổi kênh đào nếu nó vẫn muốn duy trì một thị phần đáng kể. Người ta tiên đoán rằng vào năm 2011, 37% lượng tàu côngtenơ của thế giới là quá to đối với kênh đào này như ở tình trạng hiện nay, và vì thế thất bại trong việc mở rộng kênh đào có thể làm mất đi một thị phần đáng kể. Khả năng chuyên chở tối đa mà kênh đào hiện tại có thể gánh vác được, với tính toán tới các công việc hoàn thiện tương đối nhỏ, được ước tính là khoảng 330 tới 340 triệu tấn PC/UMS một năm; người ta cũng dự đoán rằng khả năng chuyên chở này có thể đạt tới vào khoảng thời kỳ 2009-2012. Gần 50% tàu thuyền quá cảnh qua kênh đào đã sử dụng hết chiều rộng toàn phần của các âu thuyền.
Một kế hoạch mở rộng tương tự như kế hoạch âu thuyền thứ ba năm 1939, để cho phép một lượng quá cảnh lớn hơn và khả năng tiếp nhận các tàu lớn hơn, đã được nghiên cứu xem xét một thời gian. Ngày 4 tháng 4 năm 2006, BBC thông báo rằng kế hoạch mở rộng này đã được chính quyền Panama thông qua. Đề nghị mở rộng kênh đào này đã được phê chuẩn tại cuộc trưng cầu dân ý với khoảng 80% người đồng ý vào ngày 22 tháng 10 năm 2006.
Santa Rosalía (khu tự quản)

| Khu tự quản Santa Rosalía |
| --- | --- |
—  Khu tự quản  —
Municipio Khu tự quản Santa Rosalía
 
 Vị trí ở bang Portuguesa
Quốc gia:  Venezuela
Bang: Portuguesa
Thủ phủ: El Playón
Diện tích
 • Tổng cộng: 1.029 km2 km2 (Lỗi định dạng: giá trị đầu vào không hợp lệ khi làm tròn mi2)
Dân số (21 tháng 10 năm 2001)
 • Tổng cộng: 15.140 người
Santa Rosalía là một khu tự quản thuộc bang Portuguesa, Venezuela. Thủ phủ của khu tự quản Santa Rosalía đóng tại El Playón. Khự tự quản Santa Rosalía có diện tích 1029 km2, dân số theo điều tra dân số ngày 21 tháng 10 năm 2001 là 15140 người.
Canxedon

| Canxedon |
| --- | --- |
Một hốc tinh canxedon đã cắt và đánh bóng
Thông tin chung
Thể loại: Khoáng vật
Công thức hóa học: Silic (dioxide silic,SiO2)
Hệ tinh thể: Tam phương
Nhận dạng
Phân tử gam: 60 g / mol
Màu: sáp, thủy tinh, mờ, tơ, xỉn, mỡ
Cát khai: không
Vết vỡ: vỏ sò
Độ cứng Mohs: 6-7
Ánh: sáp, thủy tinh, mờ, tơ, xỉn, mỡ
Màu vết vạch: trắng
Tính trong mờ: trong suốt đến mờ
Tỷ trọng riêng: 2,59 - 2,61
Tham chiếu: 
Canxedon là một dạng ẩn tinh của silica, gồm rất nhiều hạt thạch anh và moganit rất nhỏ mọc xen kẽ. Thạch anh và moganit giống nhau về thành phần chỉ khác nhau về cấu tạo tinh thể, thạch anh thuộc hệ tinh thể ba phương còn moganit thuộc hệ tinh thể đơn tà.
Canxedon là biểu tượng của chòm sao Nhân Mã trong cung hoàng đạo, năng lượng cảm xạ có tác dụng tới các luân xa tùy thuộc vào màu sắc của đá.
Canxedon có ánh sáp, và có thể trong suốt hoặc đục. Nó được tìm thấy trong tự nhiên với nhiều màu sắc khác nhau, nhưng màu phổ biến là trắng đến xám hoặc nâu nhạt đến gần như đen. Màu của canxedon trên thị trường thường được xử lý bằng cách nhuộm hoặc gia nhiệt.
Canxedon được phiên âm từ tiếng Latinh chalcedonius. Tên này xuất hiện trong quyển Naturalis Historia của Gaius Plinius Secundus dùng ám chỉ tính mờ của Jasper. Tên gọi này có thể xuất phát từ thị trấn Chalcedon ở vùng Tiểu Á.  Trong tiến Hy Lạp khalkedon (χαλκηδών) cũng xuất hiện trong quyển Book of Revelation (Apc 21,19). Nó là hapax legomenon vì rất khó để nói rằng các đá quý được đề cập trong Kinh Thánh có phải vùng loại này với tên hiện tại hay không.
Các loại canxedon

Canxedon trong tự nhiên có rất nhiều loại khác nhau, và nó được xem là loại đá bán quý:
Agat là một dạng của canxedon với cấu tạo vân tròn đồng tâm.
Carnelian là một dạng canxedon nâu đỏ trong suốt. Màu của nó biến đổi từ màu cam nhạt đến đen. Trong khi đó sard chủ yếu là màu đen.
Chrysoprase là canxedon màu lục và cũng là màu của niken oxide. Loại có sắc tối hơn được gọi là prase. Tuy nhiên, prase cũng thường được mô tả là thạch anh lục.
Heliotrope là loại canxedon màu lục có chứa các thể vùi oxide sắt làm cho nó có màu đỏ máu nên còn được gọi là bloodstone. Một loại khác tương tự Heliotrop có màu vàng được gọi là plasma.
Agat xanh rêu chứa các sợi màu xanh làm cho nó có màu rêu. Cấu tạo của nó không hoàn toàn giống như agat vì nó không có vân tròn đồng tâm.
Mtorolit là canxedon màu lục trong thành phần có chứa crôm được tìm thấy ở Zimbabwe.
Onyx là một loại agat có vân đen và trắng xen kẽ, còn loại có vân nâu và trắng là sardonyx.
Thư viện hình

Agat
Carnelian
ChrysopraseChrysoprase
Heliotrop, hay "bloodstone"
Agat xanh rêu
Mtorolit