Đảo Ireland

Bài này viết về đảo tại châu Âu. Đối với quốc gia có chủ quyền cùng tên, xem Cộng hòa Ireland. Đối với bộ phận của Anh Quốc, xem Bắc Ireland. Đối với sử dụng khác, xem Ireland (định hướng).
Đảo ở phía Tây Bắc châu Âu, lớn thứ 20 trên thế giới, được phân chia chính trị thành Cộng hòa Ireland và Bắc Ireland (một phần của Vương quốc Anh)Bản mẫu:SHORTDESC:Đảo ở phía Tây Bắc châu Âu, lớn thứ 20 trên thế giới, được phân chia chính trị thành Cộng hòa Ireland và Bắc Ireland (một phần của Vương quốc Anh)
|  Ireland  |
| --- | --- |
Hình ảnh vệ tinh của Ireland, tháng 10 năm 2010
Vị trí của Ireland (lục đậm)ở châu Âu (lục & xám đậm)
Địa lý
Vị trí: Tây Bắc Âu
Tọa độ: 53°25′B 8°0′T﻿ / ﻿53,417°B 8°T﻿ / 53.417; -8.000
Diện tích: 84.421 km2 (32.595,1 mi2) [Còn mơ hồ ]
Hạng diện tích: 20
Đường bờ biển: 2,797 km (1.738 mi)
Độ cao tương đối lớn nhất: 1.041 m (3.415 ft)
Đỉnh cao nhất: Carrauntoohil
Hành chính
 Cộng hòa Ireland
Thành phố lớn nhất: Dublin (553.165 người)
 Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland
Quốc gia: Bắc Ireland
Điểm dân cư lớn nhất: Belfast (333.000 người)
Nhân khẩu học
Tên gọi dân cư: Người Ireland
Dân số: 6,572,728 (tính đến 2016)
Mật độ: 73,4 /km2 (190,1 /sq mi)
Dân tộc: 96,4% người Da trắng 1,7% người gốc Á 1,1% người Da đen 0,8% khác
Thông tin khác
Múi giờ: GMT (UTC)
 • Mùa hè (DST): WEST (UTC+1)

Thánh bảo trợ: Thánh Colmcille Thánh Brigit Thánh Patrick
 
^  Bao gồm các đảo xung quanh. ^ Giờ tiêu chuẩn Ireland tại Cộng hòa Ireland, Giờ mùa hè Anh tại Bắc Ireland.
Ireland (phiên âm: "Ai-len", tiếng Anh: /ˈaɪərlənd/ Tập tin:En-us-Ireland.ogg; tiếng Ireland: Éire [ˈeːɾʲə] Tập tin:Eire pronunciation.ogg; Ulster-Scots: Airlann [ˈɑːrlən]) là một hòn đảo tại Bắc Đại Tây Dương. Đảo này tách biệt với Đảo Anh ở phía đông qua Eo biển Bắc, Biển Ireland và Eo biển St George. Ireland là đảo lớn thứ nhì trong Quần đảo Anh, lớn thứ ba tại châu Âu và lớn thứ 20 trên thế giới.
Về mặt chính trị, Đảo Ireland được chia tách thành Cộng hoà Ireland (được đặt tên chính thức là Ireland) chiếm 5/6 diện tích đảo, và Bắc Ireland, thuộc Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland. Năm 2011, dân số Ireland đạt khoảng 6,4 triệu, là đảo đông dân thứ nhì tại châu Âu sau Đảo Anh. Trong đó, có gần 4,6 triệu người sống tại Cộng hòa Ireland và hơn 1,8 triệu người sống tại Bắc Ireland.
Về mặt khu vực địa lý, đảo có các dãy núi tương đối thấp bao quanh một đồng bằng trung tâm, với một số dòng sông mà tàu thuyền có thể đi được kéo dài vào nội địa. Đảo có thảm thực vật tươi tốt do có khí hậu ôn hòa nhưng dễ thay đổi, không chịu sự khắc nghiệt của nhiệt độ. Rừng rậm từng bao phủ đảo cho đến thời kỳ Trung Cổ. Đến năm 2013, 11% diện tích đảo có rừng bao phủ, trong khi mức trung bình của châu Âu là 33%, và hầu hết là các đồn điền trồng cây lá kim không có nguồn gốc bản địa. Có hai mươi sáu loài động vật có vú sống trên cạn có nguồn gốc bản địa Ireland. Khí hậu Ireland chịu ảnh hưởng của Đại Tây Dương và do đó rất ôn hoà, và mùa đông ôn hòa hơn so với một khu vực phía bắc như vậy, mặc dù mùa hè khí hậu mát hơn so với lục địa châu Âu. Lượng mưa và mây che phủ rất nhiều.
Bằng chứng sớm nhất về việc con người hiện diện tại Ireland có niên đại từ 10.500 TCN. Trật tự Ireland Gael xuất hiện từ thế kỷ I. Cư dân đảo cải đạo sang Cơ Đốc giáo từ thế kỷ V trở đi. Sau khi người Norman xâm chiếm đảo vào thế kỷ XII, Anh yêu sách chủ quyền đối với Ireland. Tuy nhiên, quyền cai trị của Anh không bành trướng được đến toàn đảo cho đến cuộc chinh phục dưới thời Triều đại Tudor trong thế kỷ XVI-XVII, cuộc chinh phục này kéo theo những người di cư đến từ Đảo Anh. Trong thập niên 1690, một hệ thống cai trị theo dòng Tin Lành của người Anh được định ra nhằm gây bất lợi cho tín hứu Công giáo La Mã chiếm đa số cùng với những người biệt giáo với Tin Lành, và hệ thống được mở rộng trong thế kỷ XVIII. Theo Đạo luật Liên hiệp năm 1801, Ireland trở thành một bộ phận của Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland. Một cuộc chiến tranh giành độc lập vào đầu thế kỷ XX diễn ra được kế tiếp bằng sự phân chia hòn đảo, thành lập Nhà nước Tự do Ireland, thực thể dần tăng cường chủ quyền trong các thập niên tiếp theo, và Bắc Ireland, vốn duy trì là bộ phận của Vương quốc Anh. Bắc Ireland đã chứng kiến ​​nhiều bất ổn dân sự từ cuối những năm 1960 cho đến những năm 1990. Tình hình dần lắng xuống sau một hiệp định chính trị vào năm 1998. Năm 1973, Cộng hòa Ireland và Vương quốc Anh, bao gồm Bắc Ireland, gia nhập Cộng đồng Kinh tế châu Âu.
Văn hoá Ireland có ảnh hưởng đáng kể đến các nền văn hoá khác, đặc biệt là trong lĩnh vực văn học. Cùng với văn hóa phương Tây chủ lưu, văn hoá bản địa mạnh mẽ vẫn hiện diện trên đảo, được thể hiện thông qua các trò chơi Gael, âm nhạc Ireland, và ngôn ngữ Ireland. Văn hoá trên đảo cũng chia sẻ nhiều đặc điểm với văn hoá Anh, trong đó có ngôn ngữ Anh và các môn thể thao như bóng đá, rugby, đua ngựa và golf.