stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
TCP
Các lựa chọn khác ngoài TCP

Đối với một số ứng dụng thì TCP không thích hợp. Vấn đề lớn nhất là phía nhận không thể tiếp nhận các gói tin đến sau một gói bị lỗi trước khi chính gói bị lỗi được truyền lại. Điều này khiến TCP không thích hợp cho các ứng dụng thời gian thực (real-time) chẳng hạn như đa phương tiện trực tuyến, trò chơi trực tuyến và thoại trên nền IP (VoIP) bởi vì các ứng dụng này cần các gói tin kịp thời hơn là nhận đủ các gói tin theo đúng thứ tự.
Ngoài ra sự phức tạp của TCP cũng gây ra vấn đề với các hệ thống nhúng (embedded system). Ví dụ tiêu biểu là netbooting sử dụng giao thức TFTP. Cuối cùng, độ phức tạp của TCP cũng gây khó khăn cho một số vấn đề khác như truyền thông tin giữa 2 máy tính nằm sau hệ thống chuyển đổi địa chỉ (NAT).
Thông thường, khi TCP không thích hợp thì UDP được sử dụng. UDP cung cấp một số tính năng giống TCP như đa công và kiểm tra tổng nhưng nó không đảm bảo việc truyền lại gói tin lỗi hay thứ tự các gói tin. Vì thế, người phát triển ứng dụng có thể áp dụng các phương thức khác ở các tầng trên để giải quyết vấn đề tùy theo yêu cầu cụ thể.
Giao thức điều khiển truyền vận dòng (Stream Control Transmission Protocol - SCTP) cũng là một giao thức dựa trên nền IP không khác nhiều so với TCP. SCTP được phát triển sau và có cấu trúc phức tạp hơn TCP. SCTP được thiết kế để sử dụng trong điều kiện yêu cầu độ tin cậy và gần thời gian thực. Tuy nhiên SCTP chưa được sử dụng rộng rãi.
TCP cũng bộc lộ một số vấn đề khi dùng trong môi trường truyền dẫn tốc độ cao. Thuật toán tránh nghẽn mạng làm việc tốt trong môi trường không dự tính trước nhưng đối với môi trường xác định hơn chẳng hạn như ATM (Asynchronous Transfer Mode) thì TCP không tận dụng được khả năng của hệ thống bên dưới.
Cấu trúc gói tin

Một gói tin TCP bao gồm 2 phần
header (có độ dài 20 bytes)
dữ liệu
Phần header có 11 trường trong đó 10 trường bắt buộc. Trường thứ 11 là tùy chọn (trong bảng minh họa có màu nền đỏ) có tên là: options
Cấu trúc gói tin > Header

CWR (1 bit)
Cấu trúc gói tin > Dữ liệu

Trường cuối cùng không thuộc về header. Giá trị của trường này là thông tin dành cho các tầng trên (trong mô hình 7 lớp OSI). Thông tin về giao thức của tầng trên không được chỉ rõ trong phần header mà phụ thuộc vào cổng được chọn.
Sơ đồ trạng thái của TCP - phiên bản đơn giản hóa
Chuỗi số thứ tự gói và cửa sổ trong TCP hoạt động giống như một cái đồng hồ. Kích thước của cửa sổ (đo bằng byte) được thiết lập bởi khả năng tiếp nhận của máy tính nhận. Cửa sổ này được dịch đi mỗi khi máy tính nhận nhận được dữ liệu và gửi tin báo nhận. Khi chuỗi thứ tự tăng đến tối đa thì lại quay lại về 0.
Yunus-bek Bamatgireyevich Yevkurov

| Thống tướngYunus-bek Yevkurov |
| --- | --- |
Юнус-Бек Евкуров
Chân dung Yunus Yevkurov năm 2024
Chức vụ
Thứ trưởng Bộ Quốc phòng LB Nga
Nhiệm kỳ: 8 tháng 7 năm 2019 – 
 
Nguyên thủ Ingushetia
Nhiệm kỳ: 31 tháng 10 năm 2008 – 26 tháng 6 năm 2019
Tiền nhiệm: Murat Zyazikov
Kế nhiệm: Mahmud-Ali Kalimatov
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 23 tháng 7, 1963 (61 tuổi) Tarskoye, Bắc Ossetia, Nga
Đảng chính trị: Nước Nga Thống nhất
Con cái: 5
Tặng thưởng: Anh hùng Liên bang Nga Huân chương Danh dự Quân sự Huân chương Sao Đỏ Huân chương Dũng cảm (2)
Binh nghiệp
Thuộc:  Liên Xô  Russia
Phục vụ: Binh chủng Đổ bộ Đường không
Năm tại ngũ: 1982–nay
Cấp bậc: Đại tướng
Tham chiến: Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất Chiến tranh Kosovo Chiến tranh Chechnya lần thứ hai
   Yunus-Bek Yevkurov's voice  recorded June 2013 
Yunus-bek Bamatgireyevich Yevkurov (tiếng Nga: Юну́с-бек Баматгире́евич Евку́ров; sinh ngày 23 tháng 7 năm 1963) là Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Liên bang Nga, nguyên Nguyên thủ của nước cộng hòa tự trị Ingushetiya thuộc Liên bang Nga từ tháng 10 năm 2008 đến tháng 6 năm 2019.
Yu. B. Yevkurov là một quân nhân trong binh chủng đổ bộ đường không (lính nhảy dù) Nga, ông từng tham gia hai cuộc chiến tranh Chechnya, chiến tranh Kosovo và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Liên bang Nga. Hiện ông mang quân hàm Đại tướng.
Ở cương vị người đứng đầu Ingushetiya, ông được cho là đã ổn định tình hình an ninh trật tự, ban hành một số cải cách tích cực về xã hội
Tiểu sử

Yu. B. Yevkurov là người Ingush. Ông sinh ngày 23 tháng 8 năm 1963 trong một gia đình nông dân. Ông có 5 chị em và 6 anh em. Ông tốt nghiệp trong ngôi trường mà sau này đã diễn ra vụ khủng bố đẫm máu ở Beslan. Yevkurov kết hôn với bà Mareta Yevkurova vào ngày 23 tháng 12 năm 2007, hai người có một con trai sinh vào ngày 1 tháng 12 năm 2008.
Binh nghiệp

Yu. B. Yevkurov phục vụ trong lực lượng Hải quân đánh bộ của Hạm đội Thái Bình Dương, quân đội Liên Xô từ năm 1982 theo lệnh nghĩa vụ quân sự.
Năm 1985, Yevkurov được cử đi học Trường cao đẳng binh chủng đổ bộ Đường không Ryazan, tốt nghiệp năm 1989. Ông bắt đầu phục vụ trong đơn vị trinh sát của Trung đoàn dù Cận vệ 350 ở Borovukha-1 (vùng Vitebsk), Belarus. Từ tháng 1 năm 1990 đến tháng 9 năm 1991, Sư đoàn Dù Cận vệ 103, bao gồm Trung đoàn Dù Cận vệ 350, tạm thời được chuyển giao cho Lực lượng Biên phòng của KGB Liên Xô và được chuyển đến Kavkaz. Các đơn vị của sư đoàn, bao gồm trung đoàn 350, đã phục vụ và thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu để bảo vệ biên giới nhà nước tại các khu vực của Biệt đội biên giới 43 và 44 thuộc Quận biên giới ngoại Kavkaz (SSR Azerbaijan và SSR Armenia). Ông đã phục vụ ở các vị trí chỉ huy trong Lực lượng Nhảy dù. Ông đã tham gia vào các hoạt động chống khủng bố ở Bắc Kavkaz. Đặc biệt, biệt đội của Yevkurov, trong khi thực hiện một trong những nhiệm vụ trinh sát khu vực, đã phát hiện và giải cứu 12 quân nhân Nga khỏi nơi giam cầm. Năm 1997 ông học và tốt nghiệp Học viện Quân sự Frunze. Năm 2004 tốt nghiệp Học viện Bộ Tổng Tham mưu.
Yevkurov phục vụ trong lực lượng gìn giữ hòa bình của Nga tại thành phố Ugljevik của Bosnia trong tháng 6 năm 1999. Vào ngày 12 tháng 6, ông chỉ huy một nhóm tác chiến tổ chức một cuộc tiến quân cấp tốc trên quãng đường 500 km để nhanh chóng đánh chiếm sân bay Quốc tế Pristina trước khi quân NATO kịp đến. Quân Nga đã nhanh chóng chiếm sân bay trước NATO, và quân đội hai bên chạm mặt nhau trong suốt ngày hôm đó, tuy nhiên sự việc đã được dàn xếp mà không có thương vong.
Sau đó Yevkurov tiếp tục phục vụ trong Binh chủng Đổ bộ Đường không (VDV) và tham gia các hoạt động chống khủng bố ở Bắc Kavkaz. Trong cuộc chiến tranh Chechnya năm 2000, ông chỉ huy trung đoàn đổ bộ đường không số 217 (thuộc sư đoàn đổ bộ đường không cận vệ số 98). Trong một lần trinh sát trận địa, lực lượng của Yevkurov đã phát hiện ra một nhóm tù binh Nga đang bị giam giữ trong một tòa nhà. Đơn vị của Yevkurov đã tiêu diệt lính canh và xâm nhập vào nơi giam giữ, nhưng ngay sau đó quân ly khai Chechnya đã kéo đến bao vây họ. Yevkurov và các đồng đội đã tổ chức phá vây và giải cứu thành công 12 tù binh bị giam giữ, bản thân ông tham gia yểm hộ cho quá trình di tản thương binh và đã đích thân cõng một đồng đội chạy đến nơi an toàn dù bản thân mình cũng mang thương tích. Yevkurov đã được phong Anh hùng Liên bang Nga vào ngày 13 tháng 4 năm 2000 vì thành tích chiến đấu dũng cảm.
Năm 2004, Yevkurov được bổ nhiệm làm phó tư lệnh của sư đoàn thông tin thuộc Quân khu Volga-Ural.
Sự nghiệp chính trị

Ngày 30 tháng 8 năm 2008, Yevkurov trở thành nguyên thủ nước cộng hòa Ingusetiya thay cho Murat Zyazikov, quyết định này nhận được sự ủng hộ của người dân.
Ngày 22 tháng 9 năm 2009, ông bị thương nặng khi xe của mình bị đánh bom tại Nazran vào ngày 22 tháng 6 năm 2009. Ngày 23 tháng 10 năm 2011, ông lại bị tấn công nhân ngày quốc lễ của Ingushetiya.
Ông tuyên bố từ chức vào tháng 7 năm 2013, trước kỳ bầu cử nguyên thủ mới của cộng hòa Ingushetiya, nhưng ông vẫn tiếp tục được đề cử và bầu làm nguyên thủ và giữ cương vị này đến tận tháng 6 năm 2019.
Ngày 8 tháng 7 năm 2019, ông được Tổng thống Putin bổ nhiệm làm thứ trưởng Bộ Quốc phòng, quân hàm Trung tướng. Ngày 8 tháng 12 năm 2021, ông được thăng quân hàm Thượng tướng. Ngày 9 tháng 12 năm 2024, ông được thăng quân hàm Đại tướng.
Hiện tại, do tình hình chiến sự tại Ukraina, Yevkurov bị trừng phạt và được liệt vào danh sách hạn chế bởi các nước và khu vực: Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Úc, New Zealand, Canada, Nhật Bản và Ukraina.
Chú thích

1 2 3  “Russia Backs Soldier To Quell Violent Ingushetia Region”. Radio Free Europe/Radio Liberty. ngày 31 tháng 10 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2008.
↑  “Soldier to run restive Ingushetia”. BBC News. ngày 31 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2008.
↑  “Ingushetia legislature gives presidential powers to Yevkurov”. ITAR TASS. ngày 31 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 31 tháng 10 năm 2008.
1 2 3  http://lenta.ru/lib/14192705/
↑  http://vestnikkavkaza.net/news/economy/19755.html
1 2 3 4 5 6  Герой России Евкуров Юнус-бек Баматгиреевич (bằng tiếng Nga). warheroes.ru. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2008.
↑  Евкуров прибыл в Ингушетию (bằng tiếng Nga). life.ru. ngày 31 tháng 10 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2008.
1 2  “Yevkurov Gets Nod in Ingushetia”. The Moscow Times. 1 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2008.
1 2  Предки нового главы Ингушетии много воевали за Россию (bằng tiếng Nga). Komsomolskaya Pravda. 1 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2008.
↑  “Russian Ingush Republic's leader attacked - report”. RT International. Truy cập 13 tháng 6 năm 2016.
↑  “Ingush Leader Resigns, Signals Reelection Bid”. RIA Novosti. ngày 5 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2014.
↑  “CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK” (PDF). Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2023.
↑  “Council Implementing Regulation (EU) 2022/1906 of 6 October 2022 implementing Regulation (EU) No 269/2014 concerning restrictive measures in respect of actions undermining or threatening the territorial integrity, sovereignty and independence of Ukraine”. 6 tháng 10 năm 2022.
↑  Bộ Ngoại giao và Thương mại New Zealand. “Russia Sanctions Register”. Bộ Ngoại giao và Thương mại New Zealand (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2023.
↑  Canada, Global Affairs (19 tháng 10 năm 2015). “Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List”. GAC. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2023.
↑  “EVKUROV Yunus-Bek Bamatgireyevich - biography, dossier, assets | War and sanctions”. sanctions.nazk.gov.ua (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 6 năm 2023. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2023.
↑  Chính phủ Úc - Bộ Ngoại giao và Thương mại. “Úc và các lệnh trừng phạt” (bằng tiếng Anh).
↑  “ウクライナ情勢に関する外国為替及び外国貿易法に基づく措置について” [Về áp dụng các lệnh trừng phạt dựa trên trao đổi và luật pháp quốc tế liên quan đến tình hình tại Ukraina] (PDF). Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2023.
Người Thái (Việt Nam)

Bài này viết về nhóm người Thái của Việt Nam. Đối với các khái niệm khác, xem người Thái (định hướng).
Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group
| --- | --- |
Trang phục dân tộc Thái trắng Sơn La, trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam.
Khu vực có số dân đáng kể
Sơn La, Nghệ An, Thanh Hóa, Điện Biên, Lai Châu, Yên Bái, Hòa Bình, Gia Lai
Ngôn ngữ
Tiếng Thái Trắng, tiếng Thái Đen, tiếng Thái Đỏ, tiếng Thái Mường Vạt, tiếng Tay Dọ, tiếng Tay Nhài, tiếng Việt, tiếng Lự
Tôn giáo
Phật giáo
Sắc tộc có liên quan
Thái (Trung Quốc), Thái (Thái Lan), người Lào, người Lự, người Shan, người Ahom. 
Người Thái với tên tự gọi là Tay/Tày/Thay/Thày (tiếng Thái: ꪼꪕ Tay, Thái Lan:ไท Thay) tùy thuộc vào cách phát âm của từng khu vực. Các nhóm, ngành lớn của người Thái tại Việt Nam bao gồm: Tay Đón (Thái Trắng), Tay Đăm (Thái Đen), Tay Đèng (Thái Đỏ) và Tay Dọ (Thái Yo) cùng một số khác nhỏ hơn. Họ đã có mặt ở miền Tây Bắc Việt Nam trên 1200 năm, là hậu duệ những người Thái đã di cư từ vùng đất thuộc tỉnh Vân Nam, Trung Quốc bây giờ.
Dân cư

Tại Việt Nam, theo Tổng điều tra dân số năm 1999, người Thái có số dân là 1.328.725 người, chiếm 1,74% dân số cả nước, cư trú tập trung tại các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai, Yên Bái, Sơn La, Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An (số lượng người Thái tại 8 tỉnh này chiếm 97,6% tổng số người Thái ở Việt Nam)và một số ở Tỉnh Lâm Đồng và Đắk Lắk. Trong đó tại Sơn La có 482.485 người (54,8 % dân số), Nghệ An có 269.491 người (9,4 % dân số), Thanh Hóa có 210.908 người (6,1 % dân số), Lai Châu cũ (nay là Lai Châu và Điện Biên) có 206.001 người (35,1 % dân số).
Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, người Thái ở Việt Nam có dân số 1.820.950 người, là dân tộc có dân số đứng thứ 3 tại Việt Nam, có mặt trên tất cả 63 tỉnh, thành phố. Người Thái cư trú tập trung tại các tỉnh:
Sơn La (669.265 người, chiếm 53,2% dân số toàn tỉnh và 36,9% tổng số người Thái tại Việt Nam),
Nghệ An (338.559 người, chiếm 10,1% dân số toàn tỉnh và 19,0% tổng số người Thái tại Việt Nam),
Thanh Hóa (247.817 người, chiếm 6,6% dân số toàn tỉnh và 14,5% tổng số người Thái tại Việt Nam),
Điện Biên (213.714 người, chiếm 38,0% dân số toàn tỉnh và 12,0% tổng số người Thái tại Việt Nam),
Lai Châu (142.898 người, chiếm 32,3% dân số toàn tỉnh và 7,7% tổng số người Thái tại Việt Nam),
Yên Bái (61.964 người),
Hòa Bình (34.387 người),
Đắk Lắk (19.709 người),
Đắk Nông (11.250 người)...
Các nhóm người Thái > Người Thái Đen (Tai Dam)

Thái Đen (tiếng Thái:ไทดำ; chữ Thái Đen:ꪼꪕꪒꪾ, phát âm tiếng Thái: [Thay Đằm]) hay Thái quần đen ( tiếng Thái: ไทยทรงดำ; phát âm tiếng Thái: [Thay xoong-đằm]) cư trú ở khu vực tỉnh Sơn La và Điện Biên (Mường La,  Mường Thèng), một số tập trung ở miền Tây Thanh Hóa (Mường Khoòng). Các nhóm Tay Thanh (Man Thanh), Tay Mười, Tay Khăng ở miền Tây Thanh Hóa, Nghệ An cũng mới từ mạn Tây Bắc chuyển xuống cách đây vài ba trăm năm và bị ảnh hưởng bởi văn hóa và nhân chủng của cư dân địa phương và Lào.
Nhóm Tay Thanh từ Mường Thanh (Điện Biên) đi qua Lào vào Thanh Hóa và tới Nghệ An định cư cách đây hai, ba trăm năm, nhóm này gần với nhóm Thái Yên Châu (Sơn La) và chịu ảnh hưởng văn hóa Lào. Dân số của nhóm Thái Đen tại Việt Nam năm 2002 ước tính khoảng 699.000 người trong tổng số 763.950 người Thái Đen trên toàn thế giới. Ngoài ra còn có khoảng 50.000 người Thái Đen hay Tay Mười sinh sống tại tỉnh Khăm Muộn, Lào (số liệu 1995); 10.000 người Thái Đen (một phần của dân tộc Thái theo phân loại của CHND Trung Hoa) sinh sống tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc (số liệu 1995) và 700 người Thái Đen sinh sống tại tỉnh Loei, Thái Lan (số liệu 2004, nhóm này đến Thái Lan vào năm 1885).Số dân Thái Đen cũng sống ở các tỉnh khác như Nakhon Pathom, Ratchaburi, Suphan buri, Phitsanulok, Chumphon và Surat Thani.
Các nhóm người Thái > Người Thái Trắng (Tai Don, Tai Khao)

Nhóm Thái Trắng (Tay Đón/Tay Khao, tiếng Thái: ꪼꪕ ꪒ꪿ꪮꪙ /
ꪼꪕ ꪄꪱꪫ) cư trú chủ yếu ở tỉnh Lai Châu, Điện Biên và một số huyện tỉnh Sơn La (Quỳnh Nhai, Bắc Yên, Phù Yên). Ở Đà Bắc thuộc tỉnh Hòa Bình, có nhóm tự nhận là Tày Khao, từng được gọi là Thổ Đà Bắc. Ở xã Dương Quỳ, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, có một số địa bàn Thái Trắng chịu ảnh hưởng đậm của văn hóa Tày. Ở Sapa, Bắc Hà, nhiều nhóm Thái Trắng đã Tày hóa.
Người Thái Trắng đã có mặt dọc hữu ngạn sông Hồng và tỉnh Lai Châu, Điện Biên từ thế kỷ XIII và làm chủ Mường Lay (địa bàn chính là huyện Mường Chà ngày nay) thế kỷ XIV, một bộ phận di cư xuống Đà Bắc và Thanh Hóa thế kỷ XV. Có thuyết cho rằng họ là con cháu người Thái Lặc ở Trung Quốc. Dân số của nhóm Thái Trắng tại Việt Nam năm 2002 ước tính khoảng 280.000 người trong tổng số 490.000 người Thái Trắng trên toàn thế giới. Ngoài ra còn có khoảng 200.000 người Thái Trắng sinh sống tại Lào (thống kê năm 1995); 10.000 người Thái Trắng (một phần của dân tộc Thái theo phân loại của CHND Trung Hoa) sinh sống tại tỉnh Vân Nam, Trung Quốc (số liệu 1995).
Ở Mường Tấc, nay thuộc huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La, một nhánh của người Thái Trắng nói tiếng riêng gọi là tiếng Tày Tấc.
Các nhóm người Thái > Người Thái Đỏ (Tai Daeng)

Nhóm Thái Đỏ (?) (ꪼꪕ ꪵꪒꪉ -Tay Đèng), gồm nhiều nhóm khác nhau cư trú chủ yếu ở một số huyện như Mộc Châu (Sơn La), Mai Châu (Hòa Bình) và các huyện miền núi như Bá Thước (Thanh Hóa) và Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Con Cuông, Tương Dương - điều này không chắc chắn (Nghệ An). Dân số của nhóm Thái Đỏ tại Việt Nam năm 2002 ước tính khoảng 140.000 người trong tổng số 165.000 người Thái Đỏ trên toàn thế giới. Ngoài ra còn có khoảng 25.000 người Thái Đỏ sinh sống tại tỉnh Sầm Nưa, Lào (số liệu 1991). Tuy nhiên, tên gọi này hiện đang có nhiều tranh cãi.
Các nhóm người Thái > Chưa rõ ràng

Một số nhóm có dân số ít hoặc chưa được phân định rõ ràng như Tay Mười (ꪼꪕ ꪹꪢ꫁ꪥ), Tay Khăng sống xen kẽ với nhóm Tay Thanh và Tay Mường ở Nghệ An).
Các nhóm người Thái > Người Thái Mường Vạt (?)

Người Thái Mường Vạt hay còn gọi là Thày Mường Vạt sống tại huyện Yên Châu, Sơn La. Họ nói tiếng Thái Mường Vạt. Họ tự nhận mình là người Thái Đen (Tay Đăm).
Các nhóm người Thái > Người Thái Dọ (Tai Yo)

Người Thái Dọ hay còn gọi là Tay Dọ, Tay Mương, Tay Hàng Tổng sống tập trung tại các huyện miền tây Nghệ An và huyện Thường Xuân, Như Xuân của Thanh Hóa. Họ nói Tiếng Tay Dọ, có chữ viết riêng là chữ Lai Tay và Lai Pao, hiện nay vẫn đang được sử dụng.
Các nhóm người Thái > Người Thái Thanh (Tai Nhai)

Người Thái Thanh hay còn gọi là Tày Theng, Tày Nhài. Họ sinh sống ở Nghệ An, Thanh Hóa và nói tiếng Tay Nhài.
Các nhóm người Thái > Người Thái Lự (Tai Lue)

Người Thái Lự là một nhánh của dân tộc Thái, sinh sống tại hai huyện Phong Thổ và Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu. Ở Việt Nam họ được xếp vào dân tộc riêng là người Lự.
Các nhóm người Thái > Người Tày Đà Bắc (Tay Khao)

Người Tày Đà Bắc hay còn gọi là Thổ Đà Bắc gồm 20,000 người sống tại Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. Tuy gọi là người Tày nhưng họ theo văn hóa của Người Thái Tây Bắc và nói tiếng Phu Thái. Theo số liệu thống kê năm 2009, huyện Đà Bắc có 48.775 người, trong đó dân tộc Tày là 19.805 người, chiếm 40,6% dân số toàn huyện và chiếm 99,44% dân tộc Tày của toàn tỉnh. Tại huyện Đà Bắc họ cư trú tập trung ở một số xã như Tân Minh, Tân Pheo, Trung Thành, Đoàn Kết, Đồng Ruộng, Đồng Chum, Mường Chiềng và Nánh Nghê.
Các nhóm người Thái > Người Tày Sapa, người Pa Dí

Người Tày Sapa và người Pa Dí sinh sống tại Sa Pa và Mường Khương tỉnh Lào Cai. Họ được xếp vào dân tộc Tày, tuy nhiên tiếng nói của họ thuộc nhóm Thái Tây Nam của người Thái.
Các nhóm người Thái > Người Thái ở hải ngoại

Ngoài ra còn có chừng 20.000 người Thái gốc Việt Nam sinh sống tại nước ngoài, chủ yếu là Pháp và Hoa Kỳ.
Ngôn ngữ và chữ viết

Người Thái có ngôn ngữ và văn tự riêng. Các nhà dân tộc học hiện nay đã xếp tộc người này vào Nhóm nói tiếng Thái - ngữ hệ (họ ngôn ngữ) Kra-Dai (hay còn gọi là Tai-Kadai) .
Do có chung một cội nguồn, các ngôn ngữ Thái có tỷ lệ từ vựng chung cao.
Các ngôn ngữ Thái này chủ yếu là ngôn ngữ đơn âm tiết, có thanh điệu. Cú pháp chủ yếu là SVO (chủ ngữ, động từ, tân ngữ). Trừ những câu mệnh lệnh thức, còn ít có trường hợp đảo ngược thứ tự này. Chữ Thái ở Việt Nam được chia thành năm dựa theo các vùng:
1. Thái Trắng miền cực bắc Tây Bắc.
2. Thái Đen vùng giữa miền Tây Bắc, thường gọi là tiếng Thái chín châu (Kwam Thai kau chaw muang).
3. Thái Đen ở huyện Yên Châu (Sơn La), thường gọi là Thái Mường Vạt.
4. Thái Trắng ở huyện Phù Yên, Mộc Châu (Sơn La) hợp cùng Thái Đen, thường gọi là Tày Thanh (Man Thanh, Tay Nhài).
5. Nhóm Thái với các tên thường gọi là Tày Mường, Hàng Tổng, Tày Dọ ở miền Tây Thanh Hóa, Nghệ An.
Văn tự Thái có nguồn gốc từ hệ chữ Sanskrit (Ấn Độ). Chữ Thái cổ Việt Nam thống nhất cách cấu tạo và đọc, nhưng lại có tám loại ký tự khác nhau, đó là: chữ Thái Đen, chữ Thái Trắng Mường Lay, chữ Thái Trắng Phong Thổ, chữ Thái Trắng Phù Yên, chữ Thái Trắng Mộc Châu, Mai Châu, Đà Bắc, chữ Thái Lai Xư (Tay Thanh), chữ Thái Lai Pao (Tương Dương, Nghệ An), chữ Thái Lai Tay hay chữ Thái Quỳ Châu (Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp thuộc tỉnh Nghệ An).
Trong giai đoạn 1954 - 1969, chữ Thái khu tự trị Tây Bắc cũ đã được cải tiến, thống nhất và mang tên Chữ Thái Việt Nam thống nhất. Từ tháng 5/2008 chữ Thái cải tiến mới được chính thức được đưa vào sử dụng, được gọi là chữ Thái Việt Nam.
Chữ Thái Việt Nam (Tai Viet) có vùng mã Unicode U+AA80..U+AADF , tuy nhiên các font chữ phổ biến hiện có trong máy tính không hiện được các ký tự này.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Bảng Unicode chữ Thái Việt Nam  Official Unicode Consortium code chart: Tai Viet Version 13.0
|   | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | A | B | C | D | E | F |
| U+AA8x | ꪀ | ꪁ | ꪂ | ꪃ | ꪄ | ꪅ | ꪆ | ꪇ | ꪈ | ꪉ | ꪊ | ꪋ | ꪌ | ꪍ | ꪎ | ꪏ |
| U+AA9x | ꪐ | ꪑ | ꪒ | ꪓ | ꪔ | ꪕ | ꪖ | ꪗ | ꪘ | ꪙ | ꪚ | ꪛ | ꪜ | ꪝ | ꪞ | ꪟ |
| U+AAAx | ꪠ | ꪡ | ꪢ | ꪣ | ꪤ | ꪥ | ꪦ | ꪧ | ꪨ | ꪩ | ꪪ | ꪫ | ꪬ | ꪭ | ꪮ | ꪯ |
| U+AABx | ꪰ | ꪱ | ꪲ | ꪳ | ꪴ | ꪵ | ꪶ | ꪷ | ꪸ | ꪹ | ꪺ | ꪻ | ꪼ | ꪽ | ꪾ | ꪿ |
| U+AACx | ꫀ | ꫁ | ꫂ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| U+AADx |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ꫛ | ꫜ | ꫝ | ꫞ | ꫟ |
Đặc điểm kinh tế

Người Thái có nhiều kinh nghiệm, đào mương, dựng đập, bắc máng lấy nước làm ruộng. Lúa nước là nguồn lương thực chính, đặc biệt là lúa nếp. Người Thái cũng làm nương để trồng lúa, hoa màu và nhiều thứ cây khác. Từng gia đình chăn nuôi gia súc, gia cầm, đan lát, dệt vải, một số nơi làm đồ gốm... Sản phẩm nổi tiếng của người Thái là vải thổ cẩm, với những hoa văn độc đáo, màu sắc rực rỡ, bền đẹp.
Văn hóa > Họ của người Thái

Người Thái sử dụng các họ chủ yếu như: Khoàng, Bạc, Bế, Bua, Bun, Cà (Hà, Kha, Khà, Mào, Sa), Cầm, Chẩu, Chiêu, Đèo, Điều, Điêu, Hà, Hoàng, Khằm Leo, Lèo, Lềm (Lâm, Lịm), Lý, Lò (Lô, La, Lo), Lộc (Lục), Lự (Lù), Lường (Lương), Manh, Mè, Nam, Nông, Ngần, Ngưu, Nho, Nhật, Panh, Pha, Phia, Phìa, Quàng (Hoàng, Vàng), Sầm (Cầm Bá, Phạm Bá), Tạ, Tày, Tao (Đào), Tạo, Tòng (Toòng), Lang (Vi), Vì (Vi), Xa (Sa), Xin, Lưu .
Văn hóa > Hôn nhân

Người Thái có tục ở rể, vài năm sau, khi đôi vợ chồng đã có con mới về ở bên nhà chồng, nhưng bây giờ hầu như không có trừ vài trường hợp gia đình bên gái khó khăn.
Cô gái Thái khi lấy chồng phải búi tóc (ꪔꪰ꫁ꪉ ꪹꪀ꫁ꪱ tẳng cảu) - tục lệ này thường thấy rõ ràng nhất ở nhóm Thái Đen.
Văn hóa > Tục lệ ma chay

Người Thái quan niệm chết là tiếp tục "sống" ở thế giới bên kia. Vì vậy, đám ma là lễ tiễn những người chết về "Mường Trời" .
Văn hóa > Văn hóa dân gian

Thần thoại, cổ tích, truyện thơ, ca dao... là những vốn quý báu của văn học cổ truyền người Thái. Những tác phẩm thơ ca nổi tiếng của dân tộc Thái là: Xống chụ xon xao (Tiễn dặn người yêu), Khun Lú Nàng Ủa (Chàng Lú nàng Ủa).... Người Thái sớm có chữ viết nên nhiều vốn cổ (văn học, luật tục, dân ca) được ghi chép lại trên giấy bản và lá cây. Người Thái rất thích ca hát, đặc biệt là khắp. (tiếng Thái: ꪄꪾꪚ) là lối ngâm thơ hoặc hát theo lời thơ, có thể đệm đàn và múa. Nhiều điệu múa đã được trình diễn trên sân khấu trong và ngoài nước, hấp dẫn đông đảo khán giả. Hạn khuống, ném còn là hai đặc trưng văn hóa nổi bật của người Thái.
Văn hóa > Nhà cửa

Điểm khác biệt nhất của nhà cửa người Thái so với người Việt và Hán là họ ở nhà sàn. Nhà sàn người Thái trắng có khá nhiều điểm gần với nhà Tày-Nùng. Còn nhà người Thái Đen lại gần với kiểu nhà của các cư dân Môn-Khmer. Tuy vậy, nhà người Thái Đen lại có những đặc trưng không có ở nhà của cư dân Môn-Khmer: nhà người Thái Đen nóc hình mai rùa, chỏm đầu đốc có khau cút với nhiều kiểu khác nhau. Hai gian hồi để trống và có lan can bao quanh. Khung cửa ra vào và cửa sổ có nhiều hình thức trang trí khác nhau.
Bộ khung nhà Thái có hai kiểu cơ bản là khứ tháng và khay điêng. Vì khay điêng là vì khứ kháng được mở rộng bằng cách thêm hai cột nữa. Kiểu vì này dần gần lại với kiểu vì nhà người Tày-Nùng.
Cách bố trí trên mặt bằng sinh hoạt của nhà Thái Đen khá độc đáo: các gian đều có tên riêng. Trên mặt sàn được chia thành hai phần: một phần dành làm nơi ngủ của các thành viên trong gia đình, một nửa dành cho bếp và còn là nơi để tiếp khách nam giới.