Giao tiếp
Mô hình truyền thông

Mô hình truyền thông (còn gọi là mô hình giao tiếp) là miêu tả mang tính khái niệm về quá trình giao tiếp. Mục tiêu của chúng là cung cấp thông tin tổng quan về các thành phần của giao tiếp một cách đơn giản, giúp các nhà nghiên cứu dễ dàng thiết lập giả thuyết, áp dụng những khái niệm liên quan vào thực tế và kiểm định dự đoán. Với cách trình bày tối giản, mô hình truyền thông có thể bị thiếu đi độ phức tạp khái niệm cần có nhằm hiểu biết mọi khía cạnh cốt lõi của giao tiếp một cách toàn diện. Những mô hình như vậy thường được biểu diễn trực quan dưới dạng sơ đồ thể hiện các thành phần cơ bản và tương tác giữa chúng.
Mô hình truyền thông thường được phân loại theo trường hợp áp dụng và cách hiểu của chúng về giao tiếp. Một số mô hình có tính tổng quát ở chỗ chúng được thiết kế để áp dụng cho mọi hình thái giao tiếp. Các mô hình chuyên biệt nhắm đến mô tả một vài hình thái cụ thể, chẳng hạn như mô hình giao tiếp đại chúng.
Một cách thức phân loại giao tiếp có tầm ảnh hưởng lớn là phân biệt giữa mô hình truyền thông tuyến tính, mô hình tương tác và mô hình giao dịch. Mô hình truyền thông tuyến tính tập trung vào cách một người gửi truyền tải thông tin đến người nhận. Chúng được gọi là tuyến tính bởi dòng chảy thông tin này chỉ đi theo một chiều duy nhất. Trái lại, mô hình tương tác có sự xuất hiện của một vòng lặp phản hồi. Phản hồi là cần có để mô tả nhiều hình thái giao tiếp, chẳng hạn như một cuộc hội thoại, ở đó người nghe có thể phản hồi người nói qua việc bày tỏ quan điểm của mình hoặc yêu cầu làm rõ hơn ý vừa nói. Mô hình tương tác phản ánh quy trình này dưới dạng giao tiếp hai chiều trong đó người giao tiếp lần lượt gửi đi và nhận lại thông điệp lẫn nhau. Mô hình giao dịch được cải tiến trên cơ sở đó nhờ cho phép các bên gửi và nhận cùng lúc. Sự thay đổi này là cần thiết để diễn đạt cách mà người nghe có thể đưa ra phản hồi trong hội thoại trực tiếp khi người kia đang nói, chẳng hạn như phản hồi phi ngôn ngữ bằng tư thế và biểu cảm khuôn mặt. Mô hình giao dịch cũng quan niệm rằng ngữ nghĩa được tạo thành qua giao tiếp và không tồn tại độc lập với giao tiếp.
Tất cả các mô hình truyền thông đầu tiên, phát triển vào giữa thế kỷ 20, là mô hình truyền thông tuyến tính. Ví dụ, mô hình Lasswell dựa trên năm câu hỏi cơ bản: "Ai?", "Nói gì?", "Qua kênh nào?", "Đến ai?" và "Có tác dụng gì?". Những câu hỏi này nhằm mục tiêu nhận diện các thành phần cơ bản trong quá trình giao tiếp: người gửi, thông điệp, kênh, người nhận và tác dụng. Mô hình Lasswell ban đầu hình thành dưới hình thức mô hình giao tiếp đại chúng nhưng cũng đã được áp dụng ở các lĩnh vực khác. Một số nhà lý thuyết truyền thông như Richard Braddock đã mở rộng mô hình qua các câu hỏi bổ sung như "Dưới những điều kiện nào?" và "Với mục đích gì?".
Một mô hình truyền thông tuyến tính quan trọng khác là mô hình Shannon–Weaver. Mô hình này dựa trên ý tưởng rằng một nguồn sẽ tạo ra thông điệp, sau đó một vật truyền tin chuyển đổi thông điệp thành tín hiệu. Tiếng ồn có thể xen vào và làm nhiễu tín hiệu. Ngay khi tới bên nhận, tín hiệu được chuyển đổi trở lại thành thông điệp và đi vào nơi đến. Đối với cuộc gọi điện thoại cố định, người gọi là nguồn phát và điện thoại người gọi là vật truyền tin. Vật truyền tin chuyển đổi thông điệp sang một tín hiệu điện di chuyển qua đường dây, vốn đóng vai trò là kênh. Người nhận cuộc gọi là nơi đến và điện thoại người nhận là bên nhận. Trong mô hình Shannon–Weaver có phần nhắc đến chi tiết về cách thức gây nhiễu tín hiệu từ tiếng ồn, cùng với cách đạt được giao tiếp thành công kể cả khi có tiếng ồn xuất hiện qua việc làm cho thông điệp dư ra một phần để nó luôn luôn giải mã được. Mô hình Gerbner và mô hình Berlo là hai trong số những mô hình truyền thông tuyến tính tiêu biểu khác.
Mô hình tương tác đầu tiên do nhà lý thuyết truyền thông Wilbur Schramm phát triển. Ông nêu rằng giao tiếp bắt đầu khi một nguồn có ý tưởng và diễn giải nó dưới dạng thông điệp. Quá trình này được gọi là mã hóa và xảy ra nhờ một mã hiệu, tức là một hệ thống ký hiệu có khả năng diễn đạt được ý tưởng đó, chẳng hạn như qua ký hiệu trực quan hoặc âm thanh. Thông điệp sau đó được gửi đến bên nhận, là phía sẽ phải giải mã và dịch ra để hiểu được nó. Tiếp theo, bên nhận hình thành ý tưởng của riêng mình, mã hóa nó thành thông điệp và gửi trở lại như một hình thức phản hồi. Một điểm mới khác của mô hình truyền thông Schramm là sự cần thiết phải tồn tại kinh nghiệm trước đó để có thể mã hóa và giải mã thông điệp. Để giao tiếp thành công, phạm vi kinh nghiệm của nguồn và bên nhận phải có điểm chung với nhau.
Mô hình giao dịch đầu tiên do nhà lý thuyết truyền thông Dean Barnlund khởi xướng vào năm 1970. Ông xem giao tiếp là "tạo ra ngữ nghĩa, thay vì tạo ra thông điệp". Mục tiêu của mô hình là giảm đi sự không chắc chắn và tiến đến hiểu biết chung. Theo đó, giao tiếp xảy ra như là phản ứng với các dấu hiệu bên ngoài và bên trong. Giải mã là quá trình gán ngữ nghĩa cho chúng còn mã hóa phản hồi lại bằng cách chủ yếu tạo ra các dấu hiệu hành vi mới.