Nguyễn Văn Thành (nhà Nguyễn)
Chú thích

↑  Đại Nam Liệt Truyện, Chính Biên-sơ tập, quyển 21, trang 390
↑  Ngôi miếu đặt tượng là: Miếu Võ Khố còn gọi là Miếu Hậu Bổ, miếu này sát thành của Ngự Viên Hậu Bổ, gần cửa Bắc - Những Người Bạn Của Cố Đô Huế. NXB Thuận Hóa, 1998. Sau trăm năm, miếu được xây dựng lại bởi một mạnh thường quân và giữ được dáng vẻ không đổi cho đến nay.
↑  Sài Gòn Gia Định Xưa, Kỷ niệm 300 năm Sài Gòn - TP. Hồ Chí Minh. Một nhóm tác giả - NXB TP.HCM (1997)
↑  Đại Nam thực lục chính biên, Đệ Nhất Kỷ, quyển II, trang 225
↑  Đại Nam Liệt Truyện, Chính Biên-Sơ Tập, quyển 21, trang 339
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục (tập 01). Bản dịch của Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Viện sử học Quốc sử quán triều Nguyễn, Tổ Phiên dịch Viện Sử học phiên dịch. Nhà xuất bản Giáo Dục xuất bản năm 2002.
↑  Đại Nam liệt truyện (tập 2). NXB Thuận Hóa.
↑  Trích Quốc triều sử toát yếu, tr. 61.
↑  Theo: Đệ nhất kỷ - Quyển XIV - Thực lục về Thế tổ cao hoàng đế

Tân dậu, năm thứ 22 [1801],

Sai Lê Văn Duyệt thống lĩnh bộ binh vào Quảng Nam và Tống Viết Phước thống lĩnh thủy binh, chia đường đánh giặc để cứu thành Bình Định; sai Lê Chất đem quân Tả đồn và hai vệ Tề võ Chấn võ theo thuyền Duyệt tiết chế. Duyệt trước vốn thân với Nguyễn Văn Thành. Thành hơn tuổi và làm tướng sớm, mỗi khi ra trận, tính trì trọng không vội tiến. Duyệt xuất thân là tỳ tướng dũng cảm đánh giỏi, hằng lập công lớn, từng nói khích Thành, Thành không chịu nổi, hai người  do đó sinh bất hòa. Vua hiểu rõ chuyện ấy nên khi [Duyệt]  đi thì dụ rằng : “ Quân mà thắng trận là do ở hòa thuận chứ không phải do nhiều người. Ngươi đi lần này nên bình tâm với Nguyễn Văn Thành. Gặp việc phải báo trước cho nhau, trong ngoài cùng ứng để sớm trừ đảng giặc mà mau thành công lớn. Ta ngày đêm không lúc nào không lo nghĩ đến Bình Định. Ngươi nên lưu tâm”. Duyệt lạy vâng mệnh. Quân đi rồi, vua sai truyền dụ cho Nguyễn Văn Thành chỉnh bị binh mã để chờ.
↑  Đại Nam Liệt Truyện, Chính Biên-Sơ Tập, quyển 21,trang 409-411
↑  Thanh Long - Đường về cội nguồn
↑  Đại Nam thực lục chính biên, Đệ Nhất Kỷ
↑  Bắc thành lúc bấy giờ từ Ninh Bình trở ra bao gồm Sơn-Nam Thượng-trấn, Sơn-Nam Hạ-trấn, Sơn-Tây, Kinh-Bắc, Hải-Dương (gọi là Nội-ngũ-trấn) còn Tuyên-Quang, Hưng-Hóa, Cao-Bằng, Lạng-Sơn, Thái-Nguyên, Quảng-Yên (gọi là Ngoại-lục-trấn), cộng 11 trấn.
↑  Bài Vài nét về ấn dấu của ba danh tướng đầu thời Nguyễn,của Nguyễn Công Việt đăng trên tạp chí Hán Nôm số 3(24) năm 1995.
↑   Thủa bé, ông ham xem sách sử mà võ nghệ lại tinh thông. Văn chương ông rất là lỗi lạc, tương truyền lúc ông làm Tổng trấn Bắc thành, nhân ngày lễ Trận vong tướng sĩ, ông đọc một bài văn tế, người ta tưởng như nghe bên kia sông có tiếng quỷ khóc, ma kêu.... Theo Văn Đàn Bảo Giám, phần tiểu sử các bậc thi hào Việt Nam. Trần Trung Viên sưu tập tháng 2.1926. NXB Văn Học 2003.
↑  "Tại sao ta đọc bài văn này thấy cảm động kích thích? Có phải vì lòng thành thực và mối cảm tình của tác giả chính là một người chủ động trong các việc kể trong bài này không?
Cứ xem bài văn này thì một bài văn tế hay khác các bài văn lề lối tán tụng, thương khóc mướn"
Theo Dương Quảng Hàm
Quốc Văn Trích Diễm
↑  Theo Nguyễn Phúc Vĩnh Ba – "Chén rượu rót đầu ghềnh của tiền quân Nguyễn Văn Thành" – Tạp chí Văn Hoá Phật giáo – 2011.
1 2  Theo Phan Thúc Trực - Quốc Sử Di Biên - Nhà xuất bản VHTT 2009
↑  Đại Nam thực lục chính biên, Đệ Nhất Kỷ, quyển XL, trang 772. Hãy đọc một bài tấu : " Nguyễn văn Thành tâu 4 điều phong sự : 1* thuộc lại các địa phương, lệ định thường cho dân ngoại tịch, nên nhiều tên không có căn cước hay bỏ việc trốn về, xin từ nay mà khuyết thuộc lại, không kể nội tịch, ngoại tịch, hể ai có sản nghiệp mới được bổ ; 2* mỏ đồng ngoài Bắc thành, thời xứ Tụ Long nhiều hơn, từ khi cấm không được lấy đồng Tụ Long đến bây giờ, dân thường thiếu tiền, xin khai khoản ấy lấy đồng để cho của nhiều, đủ dùng, cũng là một cách sanh tài; 3* thuế lệ cửa ải, bến tàu đã định ngạch rồi, nhưng thần có nghe sở tại lạm thâu nhiều; xin phân minh điều cấm, đừng cho làm hại mấy người buôn bán, 4* năm trấn phía trong Bắc thành đã bỏ sổ thường hành rồi còn sáu trấn phía ngoài và trấn Thanh, trấn Nghệ chưa bỏ sổ thường hành, nay xin sửa lại cho y như một. Sớ dâng lên, vua giao cho đình thần bàn để mà thi hành ".
↑  Lược khảo Hoàng Việt luật lệ - Nguyễn Q.Thắng - Nhà xuất bản Văn Hóa Thông tin Hà Nội, 2002, trang 290
↑  Lược khảo Hoàng Việt luật lệ - Nguyễn Q.Thắng - Nhà xuất bản Văn Hóa Thông tin Hà Nội, 2002, trang 290
↑  Lịch sử Việt Nam, tiến sĩ Huỳnh Công Bá, Nhà xuất bản Thuận Hóa, 2007
↑  Hoàng Việt luật lệ - Nguyễn Q.Thắng - Nguyễn Văn Tài dịch, giới thiệu
↑  Những trang sử của Vua Tự Đức - về 1 bản án, khoảng tháng 6 năm Tự Đức thứ Tư :" Tòa án Tam Pháp hay ba điều luật mà phải nghiên cứu cư xử về mặt pháp lý và đệ trình lên Vua. Gồm có các quan trong Bộ Hình, các thanh tra và thành viên của Đại Lý Tự. Cơ quan này về phiên mùa thu, duyệt lại các bản án của tội phạm tử hình được hoãn chấp, cơ quan đưa ý kiến lên Vua để vua công bố lệnh xử hay kéo dài hoãn chấp và sẽ xử lại vào mùa thu sang năm." -  Những Người bạn Cố Đô Huế - Người dịch Đặng Như Tùng, Tập 1, 1914, Hiệu đính: Bửu Ý, NXB Thuận Hóa, Huế 1997
↑  Phan Thuận An - Nghiên cứu Huế, Trung Tâm Nghiên Cứu Huế. Tập 1, năm 1999. Xí nghiệp in chuyên dùng Thừa Thiên Huế
↑  Phan Thuận An - Nghiên cứu Huế, Trung Tâm Nghiên Cứu Huế. Tập 1, năm 1999. Xí nghiệp in chuyên dùng Thừa Thiên Huế
↑  Phan Thuận An - Nghiên cứu Huế, Trung Tâm Nghiên Cứu Huế. Tập 1, năm 1999. Xí nghiệp in chuyên dùng Thừa Thiên Huế
↑  Sơn trung tể (山中宰相 Sơn trung tể tướng: tể tướng trong núi) ý nói tới Đào Hoằng Cảnh (陶弘景), là một vị tài cao uyên bác, từng làm quan và tiên đoán người bạn Tiêu Diễn sau này sẽ làm vua. Nguyễn Văn Thuyên muốn có được một vị Sơn trung tể tướng ra giúp mình, như thế ông Thuyên muốn làm theo chuyện Tiêu Diễn cướp ngôi ngày xưa?
↑  Theo Quốc triều sử toát yếu (tr. 126) và Việt Nam sử lược (tr. 423). Ở đây, GS. Nguyễn Khắc Thuần có lời bàn đại ý là "việc Nguyễn Văn Thành để tâm chán ghét Lê Văn Duyệt khi ông này từ chối uống rượu, là một trong số nguyên nhân khiến cha con ông khó tránh được đại họa" (Việt sử giai thoại, tập 8, tr. 45).
↑  Liệt truyện: "Năm 14 (1815) được gọi về kinh, Duyệt mật tâu việc con Trung quân Nguyễn Văn Thành là Thuyên làm thơ bội nghịch. Trước Duyệt cùng Thành vốn thân nhau, Thành nhiều tuổi hơn làm Đại tướng, trước Duyệt là Tỳ tướng, thường theo Thành tiết chế, Thành lâm trận trị trọng mà Duyệt quả cảm thiện chiến, thường nói để khích lệ Thành. Trận đánh giặc ở Đồng Cậy, Duyệt cùng Thành đều ngồi trên bành voi, Thành cầm be rót rượu uống, lại rót rượu đưa cho Duyệt, Duyệt không uống, nói mãi hai ba lần Duyệt vẫn không uống rồi lại nói khích bác, Thành cười nhưng mà để bụng giận Duyệt (việc này đã nói ở truyện Thành). Về sau Duyệt làm Đại tướng, mỗi khi lập chiến công, uy danh cùng bằng Thành, Thành ghét Duyệt là người tính khinh khỉnh, bởi thế hai người bất hòa. Có người Thanh Hóa là Nguyễn Hữu Nghi trước là môn khách của Thành bị tội trốn đi đến làm môn hạ Duyệt, Duyệt yêu Nghi nói khéo, cất nhắc cho làm Thiêm sự bộ Hình. Có tịch sĩ là Nguyễn Trương Hiệu là đứa lạc phách, Nghi cho Hiệu làm gia nhân con Thành là Thuyên. Thuyên vẫn thích tân khách hay văn từ, Nghi ngầm sai Hiệu thăm dò việc làm của Thuyên, trộm lấy dược bài thơ có câu bội nghịch, đến bấy giờ Duyệt về chầu, Nghi nói với Duyệt rằng con Thành là Thuyên làm thơ sai Trương Hiệu đi chiêu dụ người đồng quận là lũ Nguyễn Văn Khuê, Nguyễn Đức Nhuận, lời rất bội nghịch, thơ nàyữ tay Thuyên viết (thơ thấy ở truyện Thành), Duyệt tin lời nói của Nghi cầm mật thơ ấy đem tâu lên vua, vua nói rằng: Sự trạng chưa rõ hãy để đấy, sai trả tờ ấy. Nghi nhân xui Hiệu giữ lấy tờ ấy làm văn tự nợ, Hiệu đón Thành ở đường nắm tay áo đòi tiền chuộc tờ ấy, Thành bất đắc dĩ bắt Hiệu cùng Thuyên đưa vào dinh Quảng Đức tra hỏi, mà tự đến triều đem việc ấy tâu vua. Nghịch án của cha con Thuyên bắt đầu từ đấy (việc này nói rõ ở truyện Thành), được một độ cách lâu lại có lính Trung quân trốn tên là Hữu vào làm môn hạ Duyệt, rồi nó lấy trộm ấn Tả quân ngầm đi, Duyệt cho tiền bắt được hỏi thì Hữu nói Thành sai nó ngầm vào đánh thuốc độc giết Duyệt, nhân việc ấy không làm được, nó mới trộm ấn mà đi. Duyệt đem việc ấy tâu vua, vua nghĩ lời nói của Hữu không có căn cứ gì sai đem giết Hữu, mà không tra hỏi gì đến Thành. Án Thuyên để lâu mãi không giải quyết được, Duyệt đốc trị việc ấy, Thuyên bèn thú tội. Tham tri bộ Lại Trần Văn Tuần bảo rằng: Trung quân với Tả quân là người đồng công cộng thể, Trung quân ngày nay như thế thì ông ngày sau thế nào? Duyệt nghe lời nói ấy cũng hơi buồn, thôi không tức giận Thành nữa."
↑  Đại Nam liệt truyện (tập 2). NXB Thuận Hóa.
↑  Đại Nam Liệt Truyện, Chính Biên-Sơ Tập, quyển 21, trang 418-419
↑  ĐNCBLT, sơ tập, quyển 21, tờ 35A đến 38A, Nhà xuất bản Trung tâm Học Liệu - 1974
↑   Sau 1817, cụ bà Cao Tổ, phu nhân của Trung quân đã đưa gia tộc về An Khê, nay thuộc tỉnh Gia Lai. Tổ Đường được hình thành, tại đây còn lưu giữ 14 sắc phong với khổ giấy - loại giấy bản đặc biệt thời xưa - tầm 0,50x1,00 m, viết chữ Hán, nét chân phương rất đẹp, giữa đóng dấu son vuông. 

14 sắc này theo thứ tự từ Gia Long năm thứ 3 (1804) đến Bảo Đại thứ 17 (1941), ban cho con và các hậu duệ của Trung quân.

Theo Kể Chuyện Danh Nhân
Huy Cờ (nhà sử học Phan Huy Lê), Quốc Thành
NXB VHTT-2006
↑  Hoàng Triều Sử Ký, diễn Nôm: Dương Lâm, dịch: Nguyễn Đức Toàn, NXB Tổng Hợp TP. HCM, 2020
↑  Lê Quang Định:- Lưu biệt Bắc Thành Tổng Trấn - Ký hoài Bắc Thành Tổng Trấn (Hoa Nguyên Thi Thảo). Trong phần nguyên dẫn bài Ký hoài Bắc Thành Nguyễn Tổng Trấn, Lê Quang Định có viết "Nhâm tuất đông thập nhất nguyệt vọng hậu tại Thăng Long Thành phát hành, công tiễn thi nhất chương, hựu huề quá Nhĩ Hà, đáo Thiên Định tự đình tiên, bả bôi vi biệt. Ngũ thiên hậu chí Lạng Sơn thành, nãi thứ công nguyên vận ký hoài" (sau ngày rằm tháng 11 mùa đông năm Nhâm tuất từ thành Thăng Long lên đường, ông tặng một bài thơ tiễn, lại giắt tay qua sông Nhĩ hà, tới chùa Thiên Định dừng roi, nâng chén chia tay. 5 ngày sau tới thành Lạng Sơn, bèn họa nguyên vần thơ ông để gởi gấm nỗi nhớ nhung, theo đó đủ biết lúc tiễn sứ bộ cầu phong qua Trung Quốc cuối 1802, Nguyễn Văn Thành có làm một bài thơ chữ Hán tặng tiễn Lê Quang Định. Đáng tiếc là sau sự kiện 1817 những sáng tác văn chương của ông không được tập hợp nên gần như đã hoàn toàn thất truyền, hiện nay chỉ còn vài bài trong đó có bài Quá Phan Thiết hải môn bằng chữ Hán. Ngô Nhân Tịnh: Đối Kiếm (Khi đi xứ sang nhà Thanh, được Tiền Quân Nguyễn Quận Công tiễn tặng gươm báu - NNT)
↑  Lê Văn Đức (1794-1842),lúc trẻ làm con nuôi Chưởng Tiền Quân Nguyễn Văn Thành nên còn có tên là Nguyễn Lê Đức. Năm 1813 đỗ Hương cống làm quan dưới ba triều Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị. 1842 vào mùa đông được sung làm Kinh Lược đại thần, nhận việc quân toàn Nam kỳ. Giống như người cha nuôi, Lê Văn Đức là bậc nho tướng, ngoài việc binh lại có tài văn chương, họa vần thơ với Minh Mạng, soạn Hưng Hóa tích gồm 25 văn kiện ngoại giao giữa Việt Nam và Trung Hoa, năm Minh Mạng thứ 12 (Thanh Đạo Quang thứ 11 - 1831), trao đổi về việc quân Thanh xâm phạm biên giới Việt Nam ở trấn Hưng Hóa, một số tác phẩm văn xuôi... Sau 1817, gia tộc Tiền Quân phân tán, Lê Văn Đức tuy là quan sang, nhưng mỗi khi tuế, thời, giỗ, tết, đều đến đốt hương làm lễ. Hoặc có người bảo nên lánh xa hình tích, Đức bảo rằng: "Ta tự hỏi lòng ta thôi, há nên vì cớ hiềm nghi, mà quên ơn người cha nuôi ư?", ai nghe nói cũng kính phục. Thành Quận Công là người chuộng văn học, nên các văn sĩ ở Bắc Hà như Nguyễn Hồng, Phạm Hổ, Vũ Dĩnh, Phan Hoành Hải, Vũ Nghị, Cao Huy Diệu, Uông Sĩ Độ, Nguyễn Quốc Thực đều là khách ở trong phủ của quận công.
↑  Việt Sử Giai Thoại - Đào Trinh Nhất - Tân Việt xuất bản 1934 - Ứng Hòe Nguyễn Văn Tố đề tựa - Nguyễn Q Thắng sưu tầm và giới thiệu, NXB Văn Học 2010.
↑  Đại Nam Liệt Truyện, Chính Biên-Sơ Tập, quyển 21, trang 419
↑   Thứ năm 21 tháng 7 2022 nhằm ngày 23 tháng 6 Nhâm Dần, Đình Tân An đã nhận quyết định :"Lễ Hội Kỳ Yên Đình Tân An" được đưa vào danh mục Di Sản Phi Vật Thể Quốc Gia
1 2 3 4 5  Rằm tháng 11 năm Kỷ Hợi (2019)
↑  Tác giả Lê Quang Định. Phan Đăng dịch, chú giải và giới thiệu. NXB Thuận Hóa 2005
↑  Theo Phan Thúc Trực - Quốc Sử Di Biên - Nhà xuất bản VHTT 2009 - Nhà xuất bản KHXH 2010
↑  Trần Bá Lãm(1757-1815): tác giả La Thành Cổ Tích Vịnh.
↑  Theo Hoàng Việt Địa Dư Chí của Phan Huy Chú, quyển 1, tờ 18, núi Nùng ở giữa thành, triều Lý đóng đô lấy núi Nùng làm đài Chính Điện, đến đời Lê làm điện Kính Thiên... vết tích núi Nùng hiện nay vẫn còn, nơi nền nhà điện Kính Thiên xưa đó là những con rồng đá ở thềm chín bậc. Từ trước, núi Nùng được xem là biểu tượng của Thăng Long và thường được nhắc cùng với sông Nhị để chỉ kinh đô Đại Việt.
↑  trong "Hà Thành Kim Tích Khảo", học giả Lê Dư, đầu thế kỷ 20, viết: Hồi đầu triều Nguyễn quan Tổng trấn Quận công từng dựng thêm một tòa Khuê Văn Các trong cửa Nghi Môn, kiểu dáng đoan nhã.

Trước gác là giếng vuông Thiền Quang, giếng bên phải và bên trái có đường nước thông nhau, bắc hai cầu song song.
Hình dấu ấn triện công văn (前軍之印), in trong tập Công văn cựu chỉ, do Tiền quân Nguyễn Văn Thành đóng vào thời điểm năm Gia Long thứ nhất (1802), với kích cỡ 9,3x9,3 (cm) màu đỏ.