stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Polesie (tỉnh)
Kinh tế

Polesie là tỉnh lớn nhất của Ba Lan giữa hai thế chiến, bao gồm 10% tổng lãnh thổ của đất nước với diện tích 42.280 kilômét vuông (16.320 dặm vuông Anh). Tuy nhiên, sự cai trị của Nga sau phân chia Ba Lan (kết thúc vào năm 1918), đã đẩy Polesie vào tình trạng suy sụp kinh tế. Đường xá và phương tiện liên lạc đã bị phá hủy, cùng với hầu hết các ngành công nghiệp. Nông nghiệp kém phát triển. Có một vài trung tâm đường sắt: Brześć (với 5 tuyến đường), Łuniniec, Żabinka và Sarny. Đến năm 1937, tổng chiều dài đường sắt trong tỉnh tăng lên 1.063 km, trong khi mật độ đường sắt là 2,9 km trên 100 km² (thấp nhất cả nước). Số người làm việc trong các ngành mậu dịch là 38.400 trong 12.800 doanh nghiệp. Những cải thiện về tình hình kinh tế xã hội của giai cấp nông dân Belarus là rất chậm. Theo thống kê, dân tộc Ba Lan chiếm 14,5% tổng dân số vào năm 1931; Người Do Thái Ba Lan là khoảng 10,1% (hoặc 114.000) và một nửa trong số họ (khoảng 49%) sống ở các thành phố. Hầu hết nền kinh tế của tỉnh phụ thuộc vào các thương nhân Do Thái, nhiều người trong số họ đã di cư đến Ba Lan để thoát khỏi các cuộc tàn sát ở phía đông. Dân cư Polesie thuộc sắc tộc Ukraina chiếm 19,3% tổng dân số tỉnh, ở mức 219.000.
Nhu cầu dai dẳng về đầu tư liên tục của nhà nước (như được nêu trong bản ghi nhớ năm 1936) là rất lớn; chương trình xây dựng đường xá cần 7,1 triệu złoty Ba Lan hàng năm, nhưng khu vực thiếu hụt hoàn toàn đá. Chi phí dự kiến ​​để xây dựng lại các tuyến đường thủy ước tính khoảng 14,4 triệu złoty; nhà máy chế biến và điểm bán hàng ở mức 2,5 triệu złoty, ngành sữa ở mức 480.000 złoty hàng năm, và bao gồm 2 triệu złoty cho giáo dục. Theo ý kiến ​​của các nhà quản lý địa phương, nền kinh tế của Ba Lan giữa hai cuộc chiến bao gồm hai phần: Ba Lan "A" (phát triển tốt hơn) và Ba Lan "B" (kém phát triển hơn); khu vực Polesie được họ đặt tên là Ba Lan "C".
Lịch sử

Liên Xô xâm lược miền đông Ba Lan vào ngày 17 tháng 9 năm 1939. Liên Xô đã gặp phải sự kháng cự hạn chế và quân đội của họ nhanh chóng di chuyển về phía tây cho đến khi họ đến Brześć vào ngày 22 tháng 9, nơi họ chạm trán với quân đội Đức, và tổ chức cuộc duyệt binh thắng lợi chung.
Các nhà chức trách Liên Xô chiếm đóng tỉnh Polesie đã giải tán chính quyền Ba Lan và chính thức sáp nhập vùng được gọi là Tây Belarus vào Liên Xô, phân chia nó giữa Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Ukraina và Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô viết Byelorussia (tỉnh Polesia). Sau Hội nghị Tehran năm 1943, Joseph Stalin vào năm 1945 nhất quyết vẽ lại biên giới của Ba Lan với sự chấp thuận của phương Tây. Liên Xô buộc tái định cư dân số Ba Lan của tỉnh về phía tây, và khu vực tỉnh trước chiến tranh trở thành một phần của Liên Xô trong sáu mươi năm tiếp theo. Tính đến năm 2009, hầu hết tỉnh Polesie trước đây (bao gồm Brześć và Pińsk) thuộc chủ quyền Belarus; chỉ phần phía nam của nó thuộc Ukraina (Kamień Koszyrski và Sarny). Gần như toàn bộ phần Belarus của tỉnh Polesie là một phần của tỉnh Brest, ngoại trừ gmina Sosnkowicze (nay là Lenin) của powiat Łuniniec với các làng Cimoszewicze ve Milewicze.
Thống đốc

Walery Roman 14 tháng 3 năm 1921 – 3 tháng 5 năm 1922
Stanisław Józef Downarowicz 18 tháng 5 năm 1922 – 2 tháng 10 năm 1924
Kazimierz Młodzianowski 4 tháng 10 năm 1924 – 5 tháng 5 năm 1926
Bỏ trống 5 tháng 5 năm 1926 – 14 tháng 7 năm 1926
Jan Krahelski 14 tháng 7 năm 1926 – 8 tháng 9 năm 1932 (có hiệu lực đến 23 tháng 12 năm 1926)
Wacław Kostek-Biernacki 8 tháng 9 năm 1932 – 2 tháng 9 năm 1939
Jerzy Albin de Tramecourt 17 tháng 2 năm 1937 – 7 tháng 9 năm 1937 (quyền cho Kostek-Biernacki)
Đơn vị hành chính của tỉnh. Năm 1930, huyện Sarny (phía dưới bên phải) trở thành một phần của tỉnh Wołyń.
Tiếng mẹ đẻ ở Ba Lan, dựa trên điều tra dân số Ba Lan năm 1931
Eriosyce taltalensis

| Eriosyce taltalensis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Cactaceae
Chi (genus): Eriosyce
Loài (species): E. taltalensis
Danh pháp hai phần
Eriosyce taltalensis (Hutchison) Katt., 1994 
Eriosyce taltalensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cactaceae. Loài này được (Hutchison) Katt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1994.
Chú thích

↑  The New Cactus Lexicon, David Hunt, Nigel Taylor och Graham Charles, 2006 • ISBN, 0953813444
↑  The Plant List (2010). “Eriosyce taltalensis”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Porphyrinia rosina

| Porphyrinia rosina> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Porphyrinia
Loài (species): P. rosina
Danh pháp hai phần
Porphyrinia rosina Hübner [1803], 1796 
Porphyrinia rosina là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Ectoedemia expeditionis

| Ectoedemia expeditionis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Liên bộ (superordo): Amphiesmenoptera
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Phân thứ bộ (infraordo): Heteroneura
Liên họ (superfamilia): Nepticuloidea
Họ (familia): Nepticulidae
Chi (genus): Ectoedemia
Loài (species): E. expeditionis
Danh pháp hai phần
Ectoedemia expeditionis Mey, 2004 
Ectoedemia expeditionis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Mey năm 2004. Loài này có ở Namibia.
Chú thích

↑  “Nepticulidae và Opostegidae of the world”. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2011.
Porcellio uljanini

| Porcellio uljanini> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Porcellionidae
Chi (genus): Porcellio
Loài (species): P. uljanini
Danh pháp hai phần
Porcellio uljanini Budde-Lund, 1885 
Porcellio uljanini là một loài chân đều trong họ Porcellionidae. Loài này được Budde-Lund miêu tả khoa học năm 1885.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Porcellio uljanini Budde-Lund, 1885. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=262474
Oedipodium griffithianum

| Oedipodium griffithianum |
| --- | --- |

Oedipodium griffithianum

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
Ngành:: Bryophyta
Lớp:: Polytrichopsida Goffinet & W.R.Buck
Bộ:: Oedipodiales Goffinet & W.R.Buck
Họ:: Oedipodiaceae Schimp.
Chi:: Oedipodium Schwägr.
Loài:: O. griffithianum
Danh pháp hai phần
Oedipodium griffithianum (Dickson) Schwägr.

Các đồng nghĩa
 Bryum griffithianum Dickson  Gymnostomum griffithianum (Dickson) Smith  Hymenostomum griffithianum (Dicks.) Spreng.  Bryum bulbiforme Broth.  Gymnomitriella laevifoliaSakurai  Splachnum froehlichianum With.  Splachnum succulentum Brid.
Oedipodium griffithianum là loài rêu duy nhất trong họ Oedipodiaceae và lớp của nó. Loài này được (Dicks.) Schwägr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1823. Oedipodium griffithianum phân bố ở các vùng khí hậu lạnh hơn của lục địa Á-Âu, cũng như Alaska, Washington, British Columbia, Yukon, Greenland, Newfoundland, Tierra del Fuego và quần đảo Falkland.
Chú thích

1 2 3  Goffinet, Bernard; William R. Buck (2004). “Systematics of the Bryophyta (Mosses): From molecules to a revised classification”. Monographs in Systematic Botany. Molecular Systematics of Bryophytes. Missouri Botanical Garden Press. 98: 205–239. ISBN 1-930723-38-5.
↑  Schimper, Wilhelm Philippe (1876). Synopsis Muscorum Europaea. XCVIII (ấn bản thứ 2). Stuttgart. tr. 354.
1 2  Schwägrichen, Christian Friedrich (1823). Species Muscorum frondosorum. Supplementum 2 (1, 1). tr. 15.
↑  Tropicos, Oedipodium griffithianum
↑  The Plant List (2010). “Oedipodium griffithianum”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2014.
↑  Crum, Howard A. (2002). “Oedipodiaceae”. Flora of North America. 27. tr. 116–117. ISBN 978-0-19-531823-4.
↑  Goffinet, B.; W. R. Buck; & A. J. Shaw (2008). “Morphology and Classification of the Bryophyta”.  Trong Bernard Goffinet & A. Jonathan Shaw (biên tập). Bryophyte Biology (ấn bản thứ 2). Cambridge: Cambridge University Press. tr. 55–138. ISBN 9780521872256.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
Myristica maingayi

| Myristica maingayi> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp bị đe dọa  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Myristica
Loài (species): M. maingayi
Danh pháp hai phần
Myristica maingayi Hook. f. 
Myristica maingayi là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Loài này có ở Malaysia và Singapore.
Eriosyce subgibbosa

| Eriosyce subgibbosa |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Cactaceae
Chi (genus): Eriosyce
Loài (species): E. subgibbosa
Danh pháp hai phần
Eriosyce subgibbosa (Haw.) Katt., 1994 
Eriosyce subgibbosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cactaceae. Loài này được (Haw.) Katt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1994.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Eriosyce subgibbosa”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Porcellio tripolitanus

| Porcellio tripolitanus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Porcellionidae
Chi (genus): Porcellio
Loài (species): P. tripolitanus
Danh pháp hai phần
Porcellio tripolitanus Arcangeli, 1924 
Porcellio tripolitanus là một loài chân đều trong họ Porcellionidae. Loài này được Arcangeli miêu tả khoa học năm 1924.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Porcellio tripolitanus Arcangeli, 1924A. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=262471
Polyplectropus bumerangiformis

| Polyplectropus bumerangiformis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Polycentropodidae
Chi (genus): Polyplectropus
Loài (species): P. bumerangiformis
Danh pháp hai phần
Polyplectropus bumerangiformis W Mey, 2003 
Polyplectropus bumerangiformis là một loài Trichoptera thuộc họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Tư Mã Thiên

| Tư Mã Thiên |
| --- | --- |

Sinh: k. 145 TCN hoặc 135 TCN Long Môn, nhà Hán (nay là Hàn Thành, Thiểm Tây)
Mất: k. 86 TCN (sau 91 TCN)
Nghề nghiệp: Nhà chiêm tinh, nhà sử học, nhà thơ
Nổi tiếng vì: Tác giả của Sử ký
Người thân: Tư Mã Đàm (cha)
Tư Mã Thiên (k. 145 TCN hoặc k. 135 TCN – k. 86 TCN), biểu tự Tử Trường (子長), là một nhà sử học Trung Quốc sống vào đầu thời nhà Hán (206 TCN – 220). Ông được coi là cha đẻ của ngành sử học Trung Quốc với bộ Sử ký, một bộ thông sử Trung Quốc viết theo phong cách Thể kỷ truyện. Sử ký viết về hơn hai nghìn năm lịch sử Trung Quốc, bắt đầu từ sự trỗi dậy của Hoàng Đế huyền thoại và sự hình thành chính thể đầu tiên ở Trung Quốc cho đến thời của Tư Mã Thiên, thời Hán Vũ Đế trị vì. Không chỉ là bộ thông sử đầu tiên được biết đến ở Trung Quốc cổ đại, Sử ký còn đóng vai trò như một khuôn mẫu cho việc ghi chép chính sử của các triều đại Trung Quốc tiếp theo và trên toàn vùng văn hóa chữ Hán (gồm cả các quốc gia Hàn Quốc, Việt Nam, Nhật Bản) mãi đến tận thế kỉ 20.
Người đầu tiên khởi xướng công trình viết lại hoàn chỉnh toàn bộ lịch sử Trung Quốc là Tư Mã Đàm (司馬談), cha của Tư Mã Thiên; nhưng ông chỉ kịp hoàn thành bản phác thảo sơ khai trước khi qua đời. Sau khi thừa kế của vị trí của cha trong triều đình, Tư Mã Thiên đã quyết định thực hiện di nguyện của cha mình là hoàn thành và cho ra đời bộ tác phẩm lịch sử hoành tráng này. Tuy nhiên, vào năm 99 TCN, ông trở thành nạn nhân trong vụ án Lý Lăng khi đứng ra bênh vực cho vị tướng này dù cho triều đình nhà Hán nhận định Lý Lăng là nguyên nhân dẫn đến thất bại trước Hung Nô. Khi buộc phải chọn lựa một trong hai hình phạt tử hình hoặc bị hoạn, ông chấp nhận bị hoạn để có thể hoàn thành nốt tác phẩm lịch sử của mình. Dù chủ yếu được mọi người nhớ đến nhờ bộ Sử ký, những tác phẩm còn sót lại cho thấy Tư Mã Thiên cũng là một nhà thơ và nhà văn tài năng. Bên cạnh đó, ông còn có công trong việc xây dựng Lịch Thái Sơ, một bộ nông lịch chính thức được ban hành vào năm 104 TCN.
Tiểu sử > Gốc gác

Gia đình Tư Mã có truyền thống làm sử quan lâu đời. Hai chữ "tư mã" có từ đời nhà Chu và dùng để gọi một chức quan võ coi tất cả các việc binh trong nước, tức như chức binh bộ thượng thư đời sau. Đời Chu Tuyên Vương (trị. 827 TCN – 782 TCN) một người giữ chức tư mã có công, được vua cho phép lấy tên chức làm họ. Về sau họ Tư Mã lại có thêm nhiều đời làm sử quan cho nhà Chu.
Thời Chiến quốc, nước Tần thời Huệ Văn vương có tướng giỏi là Tư Mã Thác, đã cùng Trương Nghi đánh bại Thục, giết chết vị vua Khai Minh cuối cùng, truất Thục vương đổi hiệu làm "hầu". Tư Mã Thác chính là tổ tiên trực hệ của Tư Mã Thiên. Tư Mã Thác có một người cháu nội tên Tư Mã Cận, là phó tướng dưới quyền danh tướng Vũ An quân Bạch Khởi thời Tần Chiêu Tương vương, từng cùng Bạch Khởi chôn sống 40 vạn quân Triệu trong Trận Trường Bình. Đến cuối cùng lại bị Tần vương ban cho cái chết cùng với Bạch Khởi. Cháu nội Tư Mã Cận là Tư Mã Xương (司馬昌), từng làm thiếc quan dưới thời Tần Thủy Hoàng.
Ông nội của Tư Mã Thiên là Tư Mã Hỉ (司馬喜) chính là cháu nội của Tư Mã Xương, nguyên ở huyện Bì Thị (皮氏县; nay là Hà Tân, Vận Thành), từng làm quan đến ngũ đại phu (五大夫). Cha của Tư Mã Thiên là Tư Mã Đàm, làm thái sử lệnh thời Hán Vũ Đế (trị. 141 TCN – 87 TCN), là một người học rộng, thích học thuyết Lão Trang, có một thiên Luận lục gia yếu chỉ (论六家要旨), bình luận về các học thuyết Âm dương, Nho giáo, Mặc gia, Pháp gia, Danh gia và Đạo gia.
Tiểu sử > Thời niên thiếu và giáo dục

Tư Mã Thiên là người huyện Hạ Dương (夏阳) thuộc Tả Phùng Dục (左馮翊), nay là Hà Tân của tỉnh Sơn Tây, nhưng lớn lên ở Long Môn (nay là Hàn Thành thuộc Thiểm Tây). Có khả năng ông sinh vào năm 145 TCN, dù nhiều nguồn cho rằng năm sinh của ông là 135 TCN. Vì không có nhiều tài liệu viết về Tư Mã Thiên, người ta chỉ có thể lấy thông tin dựa vào bức thư ông trả lời Nhiệm An năm 93 TCN,. Năm 136 TCN, cha Tư Mã Thiên là Tư Mã Đàm được bổ nhiệm làm thái sử lệnh (太史令), chịu trách nhiệm nghiên cứu xây dựng lịch hằng năm, trình lên hoàng đế những ngày tốt và xấu trong năm kế trước thời điểm đầu năm mới. Bên cạnh đó, thái sử lệnh còn phải đi cùng hoàng đế để thực hiện các nghi lễ quan trọng và ghi chép các sự kiện thường nhật cả trong lẫn ngoài triều đình.
Từ nhỏ, Tư Mã Thiên đã được học nhiều sách văn học và sử học đương thời. Lên mười tuổi, ông đã học Tả truyện, Quốc ngữ, Thế bản và thuộc lòng hầu hết những bài văn nổi tiếng thời trước. Tư Mã Thiên từng là học trò của một số nhà Nho nổi tiếng như Khổng An Quốc (孔安國), Đổng Trọng Thư. Ông lớn lên trong môi trường Nho giáo, luôn coi tác phẩm lịch sử của mình là hành động báo hiếu với cha theo đúng tư tưởng Nho gia.
Năm 126 TCN, thời nhà Hán, Tư Mã Thiên quyết định bắt đầu một chuyến đi vòng quanh Trung Quốc. Mục đích của chuyến đi là để thu thập các tài liệu và bằng chứng lịch sử, kiểm chứng lời đồn đại, truyền thuyết và thăm viếng di tích lịch sử. Ông bắt đầu cuộc hành trình từ kinh đô Trường An (gần Tây An ngày nay), đi về phía nam qua Trường Giang đến Trường Sa (tỉnh Hồ Nam ngày nay). Tại đây, Tư Mã Thiên thăm lưu vực sông Mịch La, tương truyền là nơi nhà thơ Khuất Nguyên đã gieo mình tự sát vào thời Chiến quốc. Sau đó, ông lại đi tìm nơi chôn cất của Hạ Vũ trên núi Hội Kê và của Đế Thuấn trên núi Cửu Nghi (nay thuộc huyện Ninh Viễn, Hồ Nam). Tiếp tục cuộc hành trình, ông đi về phía bắc đến Hoài Âm (淮阴, nay là Hoài An thuộc tỉnh Giang Tô) để xem mộ danh tướng nhà Hán Hàn Tín, sau đó tiếp tục đi về phía bắc đến Khúc Phụ, quê hương của Khổng Tử.
Cuộc đời > Vào triều làm quan

Sau chuyến ngao du vòng quanh đất nước, Tư Mã Thiên chính thức vào triều làm quan với chức lang trung. Ông từng phụng mệnh đi sứ đến nhiều nơi để quan sát như Ba Thục, Côn Minh, lại theo Hán Vũ Đế tuần du đến nhiều ngọn núi nổi tiếng, những con sông rộng lớn và các đô ấp quan trọng. Năm 110 TCN, Tư Mã Đàm qua đời. Mùa xuân năm đó, Hán Vũ Đế trên đường quay về từ chuyến đông tuần đến Bội Hải thì dừng lại tại Thái Sơn để cử hành đại điển phong thiện. Tư Mã Đàm vốn đứng trong hàng ngũ quan viên tham gia chế định lễ nghi cho đại điển này, lại vì bị bệnh mà phải ở lại Chu Nam (nay là vùng lân cận Lạc Dương), không thể tiếp tục tiến hành công việc, cũng vì vậy mà lòng ngày càng phiền muộn dẫn đến bệnh trầm trọng hơn. Lúc bấy giờ, Tư Mã Thiên vừa hoàn thành nhiệm vụ đi sứ các vùng Tây Nam thì lập tức trở về tham gia đại điển phong thiện. Tuy nhiên, Tư Mã Thiên vừa đến Lạc Dương đã nghe tin cha bệnh nguy kịch liền nhanh chóng đến Chu Nam. Trước khi qua đời, Tư Mã Đàm đã nhắn nhủ con trai về ước nguyện cả đời của ông:
| --- | --- |
我們的祖先是周朝的太史. 遠在上古虞舜, 夏禹時就取得過顯赫的功名, 主管天文工作. 後來衰落了, 難道要斷送在我這里嗎? 你繼為太史, 就可以接續我們祖先的事業了. 如今天子繼承漢朝千年一統的大業, 到泰山封禪, 而我不得從行, 這是命中註定的啊! 我死以後, 你一定會做太史; 做了太史, 你千萬不要忘記我要編寫的論著啊...如今漢朝興起, 海內統一, 賢明的君主, 忠義的臣子的事跡, 我作為太史而不予評論記載, 中斷了國家的曆史文獻, 對此我感到十分不安, 你可要記在心里啊!: Tổ tiên chúng ta vốn là thái sử thời nhà Chu; xa hơn nữa về thời Ngu, Thuấn, Hạ Vũ cũng từng đạt được công danh hiển hách, chủ quản việc thiên văn. Về sau suy bại dần, chẳng lẽ lại đứt đoạn ở đời của ta hay sao? Nếu con làm Thái sử liền có thể kế tục sự nghiệp nhiều đời nay của tổ tiên rồi. Hôm nay, thiên tử kế thừa sự nghiệp nhất thống ngàn năm của triều Hán, đến làm lễ phong thiện ở Thái Sơn, nhưng ta lại không thể đi theo, đây có lẽ là mệnh trời. Sau khi ta chết đi, thế nào con cũng nối nghiệp ta làm thái sử. Khi làm thái sử chớ quên những điều ta muốn bàn, muốn viết....Hiện nay triều Hán hưng khởi, bốn biển một nhà, vua sáng tôi hiền, ta làm thái sử mà không chép lại được những điều ấy rất lấy làm xấu hổ. Con hãy nhớ lấy!

Hai năm sau, khi hết thời gian tang chế, Tư Mã Thiên được Vũ Đế phong làm thái sử lệnh kế nghiệp cha. Cuối năm 105 TCN, ông cùng với nhóm người Đường Đô, Lạc Hạ Hoành tham gia cải cách lịch pháp. Vì bộ lịch mới chính thức được phát hành vào năm đầu tiên niên hiệu Thái Sơ (104 TCN) nên được đặt tên là "Lịch Thái Sơ" (太初曆). Sau khi bộ lịch hoàn thành, Tư Mã Thiên bắt đầu tiếp quản công việc soạn sử dang dở của cha.
Cuộc đời > Vụ án Lý Lăng

Bài chi tiết: Lý Lăng
Năm 99 TCN, Tư Mã Thiên bị cuốn vào vụ án Lý Lăng. Ban đầu, Hán Vũ Đế lệnh cho Lý Quảng Lợi làm chủ soái, Lý Lăng chỉ chịu trách nhiệm vận chuyển quân lương. Tuy nhiên Lý Lăng không chịu, thuyết phục Vũ Đế đồng ý cho phép ông dùng 5 ngàn quân tiến đánh quân Hung Nô. Tuy nhiên, sau một thời gian quyết chiến, quân Lý Lăng ít ỏi lại không được triều đình tiếp viện, đã không địch nổi kỵ binh Hung Nô; Lý Lăng lựa chọn đầu hàng. Nghe tin Lý Lăng đầu hàng, Vũ Đế vô cùng tức giận, ra lệnh bắt nhốt toàn bộ gia đình Lý Lăng. Khi Vũ Đế đem việc này hỏi ý Tư Mã Thiên, ông liền đứng ra bênh vực Lăng:
| --- | --- |
陵事親孝，與士信，常奮不顧身以殉國家之急。其素所畜積也，有國士之風。今舉事一不幸，全軀保妻子之臣隨而媒糵其短，誠可痛也！且陵提歩卒不滿五千，深輮戎馬之地，抑數萬之師，虜救死扶傷不暇，悉舉引弓之民共攻圍之。轉鬪千里，矢盡道窮，士張空拳，冒白刃，北首爭死敵，得人之死力，雖古名將不過也。身雖䧟敗，然其所摧敗亦足暴於天下。彼之不死，宜欲得當以報漢也。: Lăng hầu hạ mẹ già có hiếu, đối với sĩ tốt có tín, thường phấn đấu quên mình để phục vụ quốc gia lúc nguy nan. Ông ta tu dưỡng đã lâu mới có được phong độ quốc sĩ. Nay làm việc mới một lần thất bại, sao lại vì đám bề tôi chỉ có khả năng bảo vệ vợ con thêu dệt lỗi lầm của ông ta, thật khiến người ta đau lòng! Huống hồ bộ tốt của Lăng chưa đến 5000, thâm nhập vào giữa lòng địch, kháng cự mấy vạn quân đội, khiến giặc thương vong không đếm xuể, phải dốc hết dân chúng ra cầm cung cùng vây đánh họ. Chiến đấu ngàn dặm, tên hết đường cùng, binh sĩ thì cung không còn tên, tay không tấc sắt, quay mặt về phương bắc tranh nhau liều chết với địch; có được bộ hạ liều chết ra sức như thế, dẫu là danh tướng đời xưa cũng không hơn được. Lăng rơi vào vòng vây mà thất bại, nhưng đánh giết một phen cũng đủ để nổi tiếng khắp nơi. Ông ấy không chết, hẳn là muốn lập công chuộc tội cho nhà Hán đấy!

Vốn theo ý định ban đầu của Vũ Đế thì Lý Lăng chỉ phụ trách hỗ trợ cho Nhị sư tướng quân Lý Quảng Lợi. Mặc dù về sau Lý Lăng lấy ít đánh nhiều, nhiều trận đánh thắng thiền vu, giết nhiều quân Hung Nô, nhưng ở giữa lại gặp phải nhiều hiểu lầm do truyền tin từ trung gian. Khi nghe Tư Mã Thiên biện hộ, Vũ Đế đã cho rằng ông có ý đề cao Lăng mà dè bỉu Quảng Lợi nhút nhát không lập nên công trạng; trong khi Quảng Lợi lại là anh trai của Lý phu nhân, rất được Vũ Đế yêu quý. Cuối cùng, dưới cơn thịnh nộ của Vũ Đế, Tư Mã Thiên bị phán tội "hủ hình" (bị thiến) và phải chịu giam cầm trong 3 năm. Lúc bấy giờ, ông vẫn chưa có con trai, chỉ mới có một người con gái. Nhiều học giả cho rằng, hình phạt bị thiến đối với Tư Mã Thiên là một sự sỉ nhục. Ông nêu quan điểm dưới góc nhìn của một thái sử lệnh, nhưng vì lời thật khó nghe mà làm Vũ Đế phật lòng. Trong bức thư gửi cho người bạn Nhiệm An, Tư Mã Thiên có viết: "Tôi sở dĩ ẩn nhẫn cẩu hoạt, chịu sống tối tăm trong cảnh dơ dáy là hận rằng lòng riêng có chỗ chưa bộc lộ hết, bỉ lậu mà chết đi thì văn chương không được tỏ rõ với đời sau."
Mãi tới khi quyền thần Vương Mãng (45 TCN – 23) đảo chính và lên nắm quyền, triều đình nhà Tân mới xét lại rằng Tư Mã Thiên bị xử oan, tìm một người trong dòng họ ông phong cho chức sử thông tử.
Cuộc đời > Trở lại làm quan và qua đời

Sau khi ra tù năm 96 TCN, Tư Mã Thiên được phong làm trung thư lệnh (中书令), một chức quan cao hơn thái sử lệnh rất nhiều, được ra vào cung cấm, lại được hầu cận bên cạnh hoàng đế. Tuy nhiên, đây vốn là một chức quan thường do hoạn quan đảm nhiệm, là một sự sỉ nhục đối với Tư Mã Thiên. Cũng vì vậy mà ông không còn để ý đến việc triều đình, chỉ tập trung vào những công trình học thuật của mình. Trước khi Tư Mã Đàm qua đời đã dặn dò Tư Mã Thiên phải nối nghiệp chép sử của tổ tiên, phải hoàn thành được bộ Sử ký, cũng vì lẽ đó mà Tư Mã Thiên dốc lòng hoàn thành công trình thông sử đồ sộ này. Theo học giả Vương Quốc Duy, hiện không có hồ sơ đáng tin cậy nào cho biết chính xác thời gian Tư Mã Thiên qua đời. Hầu hết các nhà sử học hiện đại đều cho rằng Tư Mã Thiên đã lui về làm ẩn sĩ sau khi rời khỏi triều đình và có lẽ mất vào năm 86 TCN.