stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nam Minh
Ngoại giao

Dưới thời Nam Minh, các nước như Việt Nam, Nhật Bản, Lưu Cầu, Lữ Tống, Chiêm Thành từng phái sứ giả đi tiến cống . Năm Long Vũ nguyên niên từng ban chiếu thư lên ngôi tới Lưu Cầu (nay là tỉnh Okinawa thuộc Nhật Bản), được ghi chép trong sách "Lịch Đại Bảo Giám" của Lưu Cầu.
Điều đáng nói đến là, vua Hoằng Quang từng phái sứ giả Tả Mậu Đệ đưa chiếu dụ cho nhà Thanh bàn về một số lễ nghi khác, đều gọi vua Thuận Trị là "Khả Hãn nước Thanh’’, trong chiếu thư, vua Hoằng Quang đề xuất bốn sự kiện: yêu cầu an táng vua Sùng Trinh và hoàng hậu Sùng Trinh, lấy Sơn Hải Quan làm ranh giới, đất đai ngoài cửa quan cấp cho nhà Thanh, mỗi năm lấy 10 vạn tiền tuế, khao thưởng nghìn lạng vàng, bạc 20 vạn lượng, tơ lụa hàng vạn tấm, khao thưởng 3 vạn lượng bạc, thuận tiện cho việc kiến quốc. nói lên ý đồ là Nam Minh và Thanh triều, đôi bên cùng nhau tồn tại, nghị hòa hữu hảo, bất quá thì Tả Mậu Đệ sẽ tới Bắc kinh làm con tin, tuy nhiên mục tiêu đi sứ đều thất bại do ý chí muốn thống nhất thiên hạ của triều đình nhà Thanh.
Danh sách các hoàng đế nhà Nam Minh

Nghĩa Hưng đế (義興帝) Chu Từ Lãng (tiếng Trung: 朱慈烺; bính âm: Zhu Cilang; 26 tháng 2 1629 – 6 tháng 6 1644). Là Hoàng đế Nam Minh đầu tiên, nhưng không được triều Nam Minh thừa nhận. Được Ngô Tam Quế đưa lên làm Giám Quốc tại Nam Kinh với niên hiệu là Nghĩa Hưng, thụy hiệu là Điệu Hoàng Đế. Từ lúc Bắc Kinh thất thủ, khi chạy tới Nam Kinh thì bị Đa Nhĩ Cổn giết. Ông trị vì được 43 ngày (25/4/1644 - 6/6/1644).
Hoằng Quang đế (弘光帝) Chu Do Tung (chữ Hán: 朱由崧; 5 tháng 9 năm 1607 – 23 tháng 5 năm 1646). Là Hoàng đế Nam Minh thứ 2 sau Nghĩa Hưng đế Chu Từ Lãng và được triều Nam Minh công nhận là Hoàng đế chính thống. Sau khi Nghĩa Hưng đế Chu Từ Lãng bị Đa Nhĩ Cổn sát hại, ông ngay ngày đó đã lên ngôi tại Nam Kinh; tới ngày 19 Tháng 6 cùng năm thì xưng đế, lấy niên hiệu là Hoằng Quang. Ông trị vì được 1 năm 10 ngày (6/6/1644 -15/6/1645), sau khi qua đời được truy tôn thụy hiệu là Phụng Thiên Tuân Đạo Khoan Hòa Tĩnh Mục Tu Văn Bố Vũ Ôn Cung Nhân Hiếu Giản Hoàng đế (奉天遵道宽和静穆修文布武溫恭仁孝簡皇帝), miếu hiệu An Tông (安宗).
Lộ Mẫn đế (潞闵帝) Chu Thường Phương (chữ Hán: 朱常淓; 1607– 23 tháng 5 năm 1646). Là Hoàng đế thứ 3 của Nam Minh nhưng không được triều Nam Minh công nhận. Ông được các đại thần đưa lên ngôi Giám quốc sau khi Hoằng Quang đế bị quân Thanh bắt và sát hại. Được 6 ngày thì ông đem quân ra hàng quân Thanh. Tháng 6 năm sau, ông cùng Hoằng Quang đế và các thân vương bị xử chém.
Long Vũ đế (隆武帝) Chu Duật Kiện (朱聿鍵), (25 tháng 5 năm 1602 - 6 tháng 10 năm 1646). Ông là Hoàng đế thứ 4 của Nam Minh sau Lộ Mẫn đế Chu Thường Phương và được triều Nam Minh công nhận. Sau khi Lộ Mẫn đế bị xử tử, ông lên ngôi Giám quốc tại Hàng Châu. Tháng 8 cùng năm, ông xưng đế, lấy niên hiệu là Long Vũ. Từ lúc lên ngôi Giám quốc, xưng đế cho tới khi tự sát, ông trị vì được 1 năm 3 tháng 3 ngày (6/7/1645 - 6/10/1646). Sau khi qua đời ông được dâng miếu hiệu là Thiệu Tông (紹宗) và được truy thụy là Phối Thiên Chí Đạo Hoằng Nghị Túc Mục Tư Văn Liệt Vũ Mẫn Nhân Quảng Hiếu Tương Hoàng đế (配天至道弘毅肅穆思文烈武敏仁廣孝襄皇帝).
Hằng Sơn đế (恒山帝) Chu Dĩ Hải  (朱以海) (6 tháng 7 năm 1618 – 23 tháng 12 năm 1662) là Hoàng đế thứ 5 của Nam Minh, xưng đế trong thời gian tại vị của Long Võ Đế, trị vì được 10 năm (1645 - 1655).
Thiệu Võ đế (紹武帝) Chu Duật Việt (朱聿鐭)  (1605 – 20 tháng 1, 1647). Là Hoàng đế thứ 6 của Nam Minh và được vương triều ở Nam Kinh công nhận. Sau khi triều Long Vũ diệt vong, ông được quần thần đưa lên ngôi, hiệu là Thiệu Võ. Thời gian tại vị của ông là 3 tháng 17 ngày (6/10/1646- 20/1/1647).
Vĩnh Lịch đế (永历帝) Chu Do Lang (朱由榔) (1 tháng 11 năm 1623 – 1 tháng 6 năm 1662). Là Hoàng đế cuối cùng của triều Nam Minh. Ông được dâng thụy hiệu là Ưng Thiên Thôi Đạo Mẫn Nghị Cung Kiệm Kinh Văn Vĩ Vũ Thể Nhân Khắc Hiếu Khuông Hoàng đế (應天推道敏毅恭儉經文緯武體仁克孝匡皇帝), miếu hiệu là Chiêu Tông (昭宗).
Niên hiệu nhà Nam Minh

Hoằng Quang: tháng 1 - 6 năm 1645
Long Vũ: tháng 7 năm 1645 - 1646
Vĩnh Lịch (Nam Minh) từ năm 1647 - 1662
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1644

Chiến dịch Sơn Hải Quan
Chiến dịch Đồng Quan
Chiến dịch Thiểm Bắc
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1645

Chiến dịch Dương Châu
Chiến dịch Giang Âm
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1646

Chiến dịch Kinh Châu
Chiến dịch Cám Châu
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1648

Chiến dịch Đồng An
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1649

Chiến dịch Đại Đồng
Chiến dịch Nam Xương
Chiến dịch Cám Châu
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1650

Chiến dịch Quế Lâm
Chiến dịch Quảng Châu
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1651

Chiến dịch Từ Táo
Chiến dịch Tiền Sơn
Chiến dịch Tiểu Doanh Lĩnh
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1652

Trận Hồ Nam của nhà Nam Minh
Đại thắng Tĩnh Châu
Đại thắng Thần Châu
Đại thắng Hành Dương
Trận Quảng Tây của nhà Nam Minh
Đại thắng Toàn Châu
Đại thắng Nghiêm Quan
Đại thắng Quế Lâm
Trận Tứ Xuyên của nhà Nam Minh
Đại thắng Tự Châu
Đại thắng Đình Khê
Chiến dịch Bảo Ninh
Trận Mân Nam của nhà Nam Minh
Chiến dịch Cầu Giang Đông
Chiến dịch Sùng Vũ
Chiến dịch Chương Châu
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1653

Chiến dịch Bảo Khánh
Trận Quảng Đông lần thứ nhất của nhà Nam Minh
Chiến dịch Ngô Châu
Chiến dịch Triệu Khánh
Chiến dịch Triều Châu
Chiến dịch Hải Trừng
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1654

Trận Quảng Đông lần thứ hai của nhà Nam Minh
Đại thắng Cao Châu
Đại thắng Giang Môn
Chiến dịch Tân Hội
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1655

Chiến dịch Thường Đức
Trận Việt Đông của nhà Nam Minh
Đại thắng Phổ Ninh
Chến dịch Hải Trừng
Chiến dịch Yết Dương
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1656

Chiến dịch Tuyền Châu
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1657

Trận Mân Đông của nhà Nam Minh
Chiến dịch Hộ Quốc Lĩnh
Chiến dịch Mân An
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1658

Trận Quý Châu của nhà Nam Minh
Chiến dịch Kê Công Bối
Chiến dịch Hoàng Thảo Bá
Chiến dịch Thất Tinh Quan
Chiến dịch Lương Thủy Tỉnh
Chiến dịch Trùng Khánh
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1659

Trận Vân Nam của nhà Nam Minh
Chiến dịch Tùng Lĩnh Vệ
Chiến dịch Lương Thụy Tân
Chiến dịch Song Hà Khẩu
Huyết chiến Ma Bàn Sơn
Đại thắng Định Hải Quan
Trận Trường Giang của nhà Nam Minh
Đại thắng Qua Châu
Đại thắng Trấn Giang
Đại thắng Vu Hồ
Chiến dịch Nam Kinh
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1660

Chiến dịch Hạ Môn (1660)
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1663

Trận Quỳ Đông của nhà Nam Minh
Chiến dịch Ngạc Tây
Chiến dịch Xuyên Đông
Danh sách chiến dịch kháng Thanh > 1664

Chiến dịch Mao Lộc Sơn
Polia mongolica

| Polia mongolica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Polia
Loài (species): P. mongolica
Danh pháp hai phần
Polia mongolica Staudinger, 1896 
Polia mongolica là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Beccarinda minima

| Beccarinda minima> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Gesneriaceae
Chi (genus): Beccarinda
Loài (species): B. minima
Danh pháp hai phần
Beccarinda minima K.Y.Pan, 1988 
Beccarinda minima là một loài thực vật có hoa trong họ Tai voi. Loài này được K.Y.Pan mô tả khoa học đầu tiên năm 1988.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Beccarinda minima”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Polypodium bivestitum

| Polypodium bivestitum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Polypodiaceae
Chi (genus): Polypodium
Loài (species): P. bivestitum
Danh pháp hai phần
Polypodium bivestitum Tausch, Pr., 1836 
Polypodium bivestitum là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Tausch, Pr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Polypodium bivestitum”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Beccariella sebertii

| Beccariella sebertii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Sapotaceae
Chi (genus): Beccariella
Loài (species): B. sebertii
Danh pháp hai phần
Beccariella sebertii (Pancher) Pierre, 1890 
Beccariella sebertii là một loài thực vật có hoa trong họ Hồng xiêm. Loài này được (Pancher) Pierre mô tả khoa học đầu tiên năm 1890.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Beccariella sebertii”. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2013.
Pleurospermum astrantioideum

| Pleurospermum astrantioideum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Apiales
Họ (familia): Apiaceae
Chi (genus): Pleurospermum
Loài (species): P. astrantioideum
Danh pháp hai phần
Pleurospermum astrantioideum (H.Boissieu) K.T.Fu & Y.C.Ho 
Pleurospermum astrantioideum là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tán. Loài này được (H. Boissieu) K.T. Fu & Y.C. Ho miêu tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pleurospermum astrantioideum”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Canon EOS-1D C

| Canon EOS-1D C |
| --- | --- |

Sản xuất: Canon Inc.
Loại: Máy ảnh DSLR
Cảm biến: Full-frame
Loại cảm biến ảnh: CMOS
Kích thước cảm biến: 36 x 24 mm
Nhà sản xuất cảm biến: Canon
Bộ xử lý ảnh: Đôi DIGIC 5+ (cho xử lý ảnh) và DIGIC 4 (đo sáng và lấy nét)
Độ phân giải: 5184 x 3456, 18 megapixel hiệu dụng (18,7 megapixel tổng số)
Ngàm ống kính: EF
Ống kính: Ống kính Canon ngàm EF
Flash: Rời
Màn trập: điều khiển điện hành trình thẳng đứng
Tốc độ màn trập: 30 giây đến 1/8000 giây
Đo sáng: toàn khẩu độ TTL, cảm biến RGB+IR 100.000-pixel và EOS Integrated Subject Analysis (iSA), EOS iTR AF
Chế độ chụp: Chương trình, Ưu tiên khẩu độ, Ưu tiên tốc độ, Thủ công, Bulb, Tùy chọn (3×), Quay phim
Chế độ đo sáng: Trung bình toàn bộ, Từng vùng, Điểm, Trung bình vùng trung tâm
Điểm lấy nét: 61 điểm lấy nét (41 điểm lấy nét loại ngang dọc, 5 điểm chính giữa ngang dọc chéo: double cross-type)
Chế độ lấy nét: 1 hình, AI Focus, AI Servo, Live View (Nhận diện khuôn mặt + Bám nét, Vùng linh hoạt - Multi, Nhiều vùng - Đơn), Thủ công
Chụp liên tiếp: lên tới 12 hình/giây với lấy nét liên tục, 14 hình/giây nếu khóa nét hoặc không lấy nét
Kính ngắm: thấu kính năm mặt, LCD cho live view
Phóng đại: 0,76
Độ che phủ: xấp xỉ 100%
Dải ISO: 100 – 51200 với 1/3 bước tiến/lùi (mở rộng tới L: 50 và H1: 102400; H2: 204800)
Cân bằng trắng: Tự động, Ban ngày (~5200K), Mây (~7000K), Bóng râm (~6000K), Đèn bóng tròn (~3200K), Đèn huỳnh quang trắng (~4000K), Flash, °Kelvin (2500 – 10000K với bước 100K), Custom
Bù trừ cân bằng trắng: Có
Bù trừ cân bằng sáng: 2, 3, 5, 7 hình trong phạm vi tới ±3EV
Màn hình LCD: 3.2" (8.1 cm) Clear View II TFT LCD với 1,040,000 chấm
Lưu trữ: 2 thẻ CF Type II, hỗ trợ UDMA-7
Pin: LP-E4N
Kích thước máy: 116 x 89 x 61 mm
Trọng lượng: 1340g (chỉ thân máy, có lắp pin)
Giá bán: 15000 USD
Bán ra: ngày 12 tháng 4 năm 2012
Ống kính phù hợp: EF
Cổng AV: HDMI, USB
Cổng dữ liệu: LAN, WFT-E6A
Sản xuất tại: Nhật Bản
Quay phim: 4K 30p, Full HD (24/25/30/50/60p)
Canon EOS-1D C là máy ảnh DSLR chuyên nghiệp do Canon sản xuất và công bố ngày 12-4-2012, được bán ra chính thức từ tháng 3 năm 2013 với giá khởi điểm 15.000 USD. Nó có hầu hết các đặc điểm giống với 1DX - máy ảnh DSLR dòng cao cấp nhất, nhưng 1D C cũng được xếp chung vào cùng các máy quay Cinema EOS. Lúc mới được công bố, máy có giá khởi điểm 15000 USD, tương đương 315 triệu VNĐ. 1D C là DSLR đầu tiên có khả năng quay video ở độ phân giải 4K. Tuy sử dụng cảm biến Full-frame nhưng cảm biến sẽ sử dụng phần cảm biến kích cỡ tương đương APS-H để quay 4K DCI (4096x2160 pixel) ở 24p và 25p mà không có "down-scaling" ở khổ Y'CbCr 4:2:2. Kích cỡ các điểm ảnh lên tới 6.95 μm và có thể quay 4K 8-bit 4.2.2, người dùng có thể trích xuất 1 khung hình ra làm ảnh JPEG. Đồng thời người dùng cũng có thể quay 4K 8-bit 4:2:0, sử dụng định dạng MPEG-4 AVC/H.264 IBP hoặc ALL-I. Video không nén ở độ phân giải full HD có thể xuất qua HDMI.
Tháng 11-2013, Canon công bố 1DC được sử dụng cho sản xuất các chương trình truyền hình bởi Liên hiệp Phát sóng châu Âu.
Đặc điểm

1D C có nhiều điểm chung với 1D X, nó được thiết kế nhằm hướng tới các nhà quay phim chuyên nghiệp nhưng đồng thời cũng cần một máy ảnh tốt nên 1D C được thừa hưởng nhiều tính năng của các máy Cinema EOS.
Các đặc điểm bao gồm:
Cảm biến full-frame CMOS 18 megapixel
Khả năng quay video 4K 8-bit 4.2.2 và 8 bit 4.2.0, tích hợp chế độ Canon Log Gamma; 4K 30p, full HD 24/25/30/50/60p
Khi quay video 1080p, người dùng có thể chọn quay ở chế độ full-frame để có được góc quay lớn nhất của ống kính, hoặc crop xuống định dạng phim “Super 35” (một định dạng phim tương tự chuẩn phim 35mm).
ISO cao nhất mà máy hỗ trợ khi quay video là 25600.
Dải ISO 100-51200, mở rộng đến L: 50, H1: 102400, H2: 204800.
Ống ngắm quang học có độ phóng đại 0,76, độ bao phủ 100%.
Màn hình LCD 3,2 inch, 1.040.000 chấm.
Chụp liên tiếp 12 hình/giây có lấy nét liên tục, 14 hình/giây nếu có khóa gương lật.
Hệ thống lấy nét 61 điểm với 41 điểm dạng ngang dọc, điểm chính giữa nhạy tới -2 EV.
Cảm biến đo sáng 100000 pixel RGB+IR
1D C có thể được điều khiển từ xa nếu được gắn bộ phát không dây WFT-E6A. WFT-E6A cũng có Bluetooth v2.1 +EDR, giúp người dùng có thể cài dữ liệu GPS vào các tập tin.
Phụ kiện

Theo trang web chính thức của Canon thì trong hộp đựng EOS-1D C bao gồm:
Thân máy EOS-1D C
Eyecup E.g.
Pin LP-E4N
Sạc pin LC-E4N Battery Charger
Cáp Protector và Clamp
Cáp Stereo AV (AVC-DC400ST)
Cáp USB Interface (model IFC-200U)
Dây đeo bản rộng L7
Lỗi

Canon thừa nhận xuất hiện một số lỗi trong máy về cơ cấu truyền động như hệ thống lấy nét tự động hoạt động nhưng không khóa nét vào vật thể, hình ảnh trên ống ngắm bị mờ. Tất cả các thân máy có lỗi đều được Canon thu hồi.
Pollia crispata

| Pollia crispata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Commelinales
Họ (familia): Commelinaceae
Chi (genus): Pollia
Loài (species): P. crispata
Danh pháp hai phần
Pollia crispata (R.Br.) Benth., 1878 
Pollia crispata là một loài thực vật có hoa trong họ Commelinaceae. Loài này được (R.Br.) Benth. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1878.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pollia crispata”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Beccariella singuliflora

| Beccariella singuliflora> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Sapotaceae
Chi (genus): Beccariella
Loài (species): B. singuliflora
Danh pháp hai phần
Beccariella singuliflora (C.T.White & W.D.Francis) Swenson, Bartish & Munzinger, 2007 
Beccariella singuliflora là một loài thực vật có hoa trong họ Hồng xiêm. Loài này được (C.T.White & W.D.Francis) Swenson, Bartish & Munzinger mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Beccariella singuliflora”. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2013.
Behir Chergui

| Behir Chergui |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 
 

Behir CherguiVị trí ở Algérie
Quốc gia:  Algérie
Tỉnh: Oum el Bouaghi
Dân số (2002)
 • Tổng cộng: 1,87 người
Múi giờ: + 1
Mã bưu chính: 04260 
Behir Chergui là một đô thị thuộc tỉnh Oum el Bouaghi, Algérie. Dân số thời điểm năm 2002 là 1.87 người.
Polypodium blumei

| Polypodium blumei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Polypodiaceae
Chi (genus): Polypodium
Loài (species): P. blumei
Danh pháp hai phần
Polypodium blumei Mett., 1857 
Polypodium blumei là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Mett. mô tả khoa học đầu tiên năm 1857.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Polypodium blumei”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Chiếu hết (cờ vua)

Quân đen bị chiếu hết và thua ván cờ.
Chiếu hết hay chiếu bí (tiếng Anh: checkmate) là bất kỳ thế cờ nào trong cờ vua và các trò chơi tương tự cờ vua khác, trong đó quân vua của người chơi đang ở thế chiếu (bị dọa bắt quân) và không thể trốn thoát. Khi một bên bị chiếu hết, bên còn lại sẽ thắng ván đấu.
Trong cờ vua, vua không bao giờ thực sự bị bắt—người chơi thua ngay khi vua của người chơi bị chiếu hết. Trong các cuộc thi đấu chính thức, việc từ bỏ một ván đấu chắc chắn thua trước khi bị chiếu hết thường được coi là nghi thức tốt.
Nếu một người chơi không bị chiếu nhưng không có nước đi hợp lệ thì sẽ rơi vào thế hết nước đi và ván đấu ngay lập tức kết thúc với kết quả hòa. Trong biên bản thi đấu, một nước đi chiếu hết được ký hiệu bằng dấu "#", ví dụ: 34. Qg3#.
Ví dụ

Một thế chiếu hết có thể xảy ra chỉ sau hai nước đi của một bên khi tất cả các quân cờ vẫn còn trên bàn cờ (ngay giai đoạn mở đầu của ván cờ như trong chiếu hết hai nước), ở giai đoạn trung cuộc (như trong ván đấu thế kỷ năm 1956 giữa Donald Byrne và Bobby Fischer), hoặc sau nhiều nước đi với ít nhất ba quân cờ ở thế kết thúc ván cờ.
Lịch sử

Trong cờ vua tiếng Phạn thời kỳ đầu (k. 500–700), quân vua có thể bị bắt và ván cờ kết thúc ngay lúc này. Người Ba Tư (k. 700–800) đưa ra ý tưởng cảnh báo quân vua đang bị tấn công (thông báo chiếu theo thuật ngữ hiện đại). Điều này được thực hiện để tránh một ván đấu bị kết thúc sớm một cách bất ngờ. Sau đó, người Ba Tư đã bổ sung thêm một quy tắc, đó là quân vua không thể di chuyển vào vị trí bị chiếu hoặc bỏ mặt ở vị trí đang bị chiếu. Kết quả là quân vua không thể bị bắt, và chiếu hết là cách duy nhất để kết thúc ván cờ.
Trước những năm 1600, có thể giành chiến thắng một ván cờ bằng cách ăn được tất cả các quân cờ của đối thủ, chỉ để lại một quân vua. Phong cách chơi này bây giờ được gọi là annihilation (tạm dịch: tiêu diệt, hủy diệt) hoặc robado (tạm dịch: cướp). Vào thời Trung cổ, người chơi bắt đầu coi việc thắng bằng chiếu hết là cao quý hơn, vì vậy trong một thời gian, chiến thắng theo phong cách hủy diệt đã trở thành thắng-một-nửa; trước khi phong cách chơi này bị bỏ đi.
Hai quân cờ chính

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |

Hai quân cờ chính (quân hậu hoặc quân xe) có thể dễ dàng chiếu hết ở mép bàn cờ bằng kỹ thuật được gọi là chiếu hết bậc thang mà đối thủ gần như không có khả năng phản kháng. Quá trình này là đặt hai quân cờ trên hàng hoặc cột liền kề và buộc quân vua sang một bên của bàn cờ bằng cách sử dụng một quân cờ để chiếu quân vua và quân còn lại để chặng đường không cho quân vua đi về phía ngược lại. Trong hình minh họa, Trắng chiếu hết bằng cách ép vua Đen đến biên, mỗi lần một hàng. Chiếu hết bậc thang có thể được sử dụng để chiếu hết bằng hai quân xe, hai quân hậu hoặc một quân xe và một quân hậu hậu.
Chiếu hết cơ bản

Có bốn quân cờ chiếu cơ bản khi một bên chỉ còn quân vua và bên kia chỉ có những lợi thế tối thiểu cần thiết để chiếu vua, tức là (1) một quân hậu, (2) một quân xe, (3) hai quân tượng trên các ô màu đối lập, hoặc (4) một quân tượng và một quân mã. Nếu bên thắng có nhiều lợi thế, nhiều quân cờ hơn, chiếu hết sẽ dễ dàng hơn.
Chiếu tướng với quân hậu là phổ biến nhất và dễ đạt được nhất. Nó thường xảy ra sau khi một con tốt được phong cấp thành quân hậu. Chiếu vua với quân xe cũng thường xảy ra, nhưng chiếu hết với hai tượng hoặc với tượng và mã hiếm khi xảy ra. Chiếu bí hai tượng khá dễ thực hiện, nhưng chiếu hết bằng tượng và mã thì khó và đòi hỏi độ chính xác.
Chiếu hết cơ bản > Vua và Hậu

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

Hai bàn cờ đầu tiên cho thấy các vị trí chiếu bí cơ bản với quân hậu một cách tương đối, có thể xảy ra ở bất kỳ cạnh nào của bàn cờ. Đương nhiên, vị trí chính xác trong một ván đấu chính thức có thể khác với ví dụ. Ở ví dụ đầu tiên, quân hậu của người chiếu bí đang đứng đối diện với quân vua đối thủ và quân vua còn lại đang bảo vệ quân hậu của mình. Ở ví dụ thứ 2, hai quân vua đang đối mặt nhau và quân hậu đứng cùng hàng (hoặc cột) với quân vua của đối phương.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | a | b | c | d | e | f | g | h |  |
| 8 |  |  |  |  |  |  |  |  | 8 |
| 7 |  |  |  |  |  |  |  |  | 7 |
| 6 |  |  |  |  |  |  |  |  | 6 |
| 5 |  |  |  |  |  |  |  |  | 5 |
| 4 |  |  |  |  |  |  |  |  | 4 |
| 3 |  |  |  |  |  |  |  |  | 3 |
| 2 |  |  |  |  |  |  |  |  | 2 |
| 1 |  |  |  |  |  |  |  |  | 1 |
|  | a | b | c | d | e | f | g | h |  |
Quân trắng dễ dàng chiếu hết.
Trong trường hợp cả hai bên đều có cách chơi tối ưu, bên có quân hậu di chuyển thường phải di chuyển tối đa 10 nước từ bất kỳ vị trí bắt đầu nào, nhưng thường cần ít nước đi hơn. Ở những vị trí mà một con tốt vừa được phong cấp thành quân hậu, cần nhiều nhất là 9 nước đi.
Với thế cờ ở hình bên, quân Trắng dễ dàng chiếu hết bằng cách hạn chế quân vua đen trong một hình chữ nhật và thu nhỏ hình chữ nhật đó để buộc quân vua đến mép bàn cờ:
Bên chiến thắng phải cẩn thận để không khiến quân vua của đối phương hết nước đi dù không bị chiếu, trong khi bên phòng thủ sẽ muốn vào một vị trí như vậy. Có 5 loại thế hết nước đi chung có thể xảy ra mà bên mạnh hơn phải tránh. Hai cái đầu tiên thường phổ biến hơn.
Chiếu hết cơ bản > Vua và Xe

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

Ví dụ đầu tiên cho thấy vị trí chiếu vua cơ bản với quân Xe, có thể xảy ra ở bất kỳ cạnh nào của bàn cờ. Vua đen có thể ở bất kỳ ô vuông nào trên mép bàn cờ, vua trắng đứng đối mặt với nó và quân xe có thể chiếu từ bất kỳ ô vuông nào trên cùng hàng hoặc cột. Ví dụ thứ hai cho thấy một vị trí hơi khác, trong đó các quân vua không đối mặt nhưng quân vua của bên phòng thủ phải ở trong một góc. Trong trường hợp di chuyển tối ưu, với bên có quân xe di chuyển, chiếu hết có thể được thực hiện sau tối đa 16 nước đi từ bất kỳ vị trí xuất phát nào.
Trong hình ví dụ thứ 3 ở trên, quân Trắng chiếu hết bằng cách hạn chế vua đen trong một hình chữ nhật và thu nhỏ hình chữ nhật đó để buộc quân vua đến mép bàn cờ:
Có 2 thế cờ hết nước đi cơ bản: