stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cleora alexis
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Pentacalia candelaria

| Pentacalia candelaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Pentacalia
Loài (species): P. candelaria
Danh pháp hai phần
Pentacalia candelaria (Benth. ex Oersted) H.Rob. & Cuatrec., 1978 
Pentacalia candelaria là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Benth. ex Oersted) H.Rob. & Cuatrec. mô tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pentacalia candelaria”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Thành An, Mỏ Cày Bắc

Đối với các định nghĩa khác, xem Thành An.
Thành An là một xã thuộc huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre, Việt Nam.
Địa lý

Xã Thành An nằm ở trung tâm huyện Mỏ Cày Bắc, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Tân Thành Bình
Phía nam giáp các xã Hòa Lộc, Tân Bình
Phía tây giáp thị trấn Phước Mỹ Trung và xã Tân Thanh Tây.
Phía bắc giáp xã Tân Phú Tây.
Hành chính

Xã Thành An được chia thành 8 ấp: Đông Thạnh, Đông Hòa, Đông Trị, Đông Thuận, Đông Lợi, Đông An, Thanh Hòa, Đông Thành.
Chú thích

↑  Tổng cục Thống kê
↑  “Mã Bưu chính Việt Nam”. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 4 năm 2012. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2012.
Thư viện quốc hội

Thư viện quốc hội  có thể đề cập đến:
Thư viện Quốc hội Hàn Quốc
Thư viện Quốc hội (Hoa Kỳ)
Thư viện Quốc hội Nhật Bản
Thư viện Quốc hội thuộc Văn phòng Quốc hội (Việt Nam)
Theridion dedux

| Theridion dedux> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Theridiidae
Chi (genus): Theridion
Loài (species): T. dedux
Danh pháp hai phần
Theridion dedux Pickard-Cambridge, 1904 
Theridion dedux là một loài nhện trong họ Theridiidae.
Loài này thuộc chi Theridion. Theridion dedux được Octavius Pickard-Cambridge miêu tả năm 1904.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Cleora anacantha

| Cleora anacantha> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Cleora
Loài (species): C. anacantha
Danh pháp hai phần
Cleora anacantha Fletcher 1967 
Cleora anacantha là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Neosybra mizoguchii

| Neosybra mizoguchii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Neosybra
Loài (species): N. mizoguchii
Danh pháp hai phần
Neosybra mizoguchii (Hayashi, 1956) 
Neosybra mizoguchii là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Climacoptera narynensis

| Climacoptera narynensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Amaranthaceae
Chi (genus): Climacoptera
Loài (species): C. narynensis
Danh pháp hai phần
Climacoptera narynensis U.P.Pratov, 1986 
Climacoptera narynensis là loài thực vật có hoa thuộc họ Dền. Loài này được U.P.Pratov mô tả khoa học đầu tiên năm 1986.
Perdita cambarella

| Perdita cambarella> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Andrenidae
Phân họ (subfamilia): Panurginae
Tông (tribus): Perditini
Chi (genus): Perdita
Loài (species): P. cambarella
Danh pháp hai phần
Perdita cambarella Cockerell, 1906 
Perdita cambarella là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Chandur, Belgaum

| Chandur |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Belgaum
Tehsil: Belgaum
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Chandur là một làng thuộc tehsil Belgaum, huyện Belgaum, bang Karnataka, Ấn Độ.
Versailles, Illinois

| Versailles |
| --- | --- |
—  Làng  —
Versailles, Illinois
 
 Vị trí bang Illinois, Hoa Kỳ
Versailles
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Illinois
Quận: Quận Brown
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 478
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Mã bưu chính: 62378 
Versailles là một làng thuộc quận Brown, tiểu bang Illinois, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của làng này là 478 người.
Dân số

Dân số qua các năm:
Năm 2000: 567 người.
Năm 2010: 478 người.
Neosybra imitans

| Neosybra imitans> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Neosybra
Loài (species): N. imitans
Danh pháp hai phần
Neosybra imitans Breuning, 1940 
Neosybra imitans là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
The Underdog (phim)

| Underdog  |
| --- | --- |
Đạo diễn: Oh Sung-yoon Lee Chun-baek
Kịch bản: Oh Sung-yoon
Sản xuất: Oh Sung-yoon Choi Yoon-kyung
Diễn viên: Do Kyung-soo Park So-dam Park Chul-min
Âm nhạc: Lee Ji-soo
Hãng sản xuất: Odoltogi  
Phát hành: NEW Mango Films
Công chiếu:  12 tháng 7 năm 2018 (2018-07-12) (BIFAN)  16 tháng 1 năm 2019 (2019-01-16) (Hàn Quốc)  
Thời lượng: 102 phút
Quốc gia: Hàn Quốc
Ngôn ngữ: Tiếng Hàn Quốc
Doanh thu: 1,3 triệu USD
Underdog (Tiếng Hàn: 언더독; Romaja: eondeodog) là một bộ phim hoạt hình Hàn Quốc kể về câu chuyện của những con chó bị bỏ rơi. Bộ phim do Lee Chun-baek và Oh Sung-yoon đạo diễn và vai chính được lồng tiếng bởi Do Kyung-soo, Park So-dam và Park Chul-min. Phim được công chiếu tại Hàn Quốc vào ngày 16 tháng 1 năm 2019.
Underdog được công chiếu ra mắt tại Liên hoan phim quốc tế Bucheon lần thứ 22 diễn ra vào tháng 7 năm 2018. Vé xe phim được bán ra hết sau 9 giây mở bán, lập kỷ lục phim ra mắt tại BIFAN có thời gian hết vé nhanh nhất. Phim cũng được chọn công chiếu tại Triều Tiên North Korea trong khuôn khổ chương trình giao lưu điện ảnh Hàn Quốc-Triều Tiên.
Nội dung

Những con chó hoang bị bỏ rơi bởi con người tìm thấy 'một nơi không có con người' và nhận ra danh tính của chúng và ý nghĩa của tự do và tự khẳng định mình.
Diễn viên

Do Kyung-soo vai Moongchi
Park So-dam vai Bami
Park Chul-min vai Jjangah
Lee Jun-hyuk vai Thợ săn
Jeon Sook-kyung vai Ari
Yeon Ji-won vai Tari
Kang Seok vai Gaeko
Park Joong-geum vai Cari
Tak Won-jung vai Bongji
Sản xuất

Đạo diễn Oh Sung-yoon từng được biết đến qua phim hoạt hình Leafie, A Hen into the Wild.
Phim bấm máy từ tháng 1 năm 2016.
Nhạc phim

| STT | Tựa đề | Lời | Nhạc | Thể hiện |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | "Abandoned Dog" (버려진 개) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 2:48 |
| 2. | "Mungchi's Determination" (뭉치의 결심) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 2:52 |
| 3. | "Black Goat Farm" (흑염소 농장) | Seo Ye-ji | Seo Ye-ji |  Lee Ji-soo  Seo Ye-ji | 3:32 |
| 4. | "Escape from the Cage" (개 공장에서의 탈출) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 4:22 |
| 5. | "The Journey of Dogs I" (개들의 여정 I) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 2:29 |
| 6. | "Accident and Death" (자유로 사고) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 2:49 |
| 7. | "The Recollection of Bami" (밤이의 회상) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 2:11 |
| 8. | "Fighting with Hounds" (사냥개들과의 싸움) | Kim Jin-hwan | Kim Jin-hwan |  Lee Ji-soo  Kim Jin-hwan | 3:49 |
| 9. | "Escape from the Fire" (불 속에서의 탈출) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 2:28 |
| 10. | "The Journey of Dogs II" (개들의 여정 II) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 3:43 |
| 11. | "Hunter's Chase" (사냥꾼의 추격) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 4:38 |
| 12. | "Finally We Arrive There" (마침내 그곳으로) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 1:48 |
| 13. | "Cross the 'DMZ'" ('DMZ'를 넘어) | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | Lee Ji-soo | 3:55 |
| 14. | "Dreaming Place" (꿈꾸는 그곳) |  17Holic  Jang So-hee | Lee Ji-soo | Kim So-hee | 3:50 |
| 15. | "Dreaming Place" (꿈꾸는 그곳) (Inst.) |  | Lee Ji-soo |  | 3:47 |
| Tổng thời lượng: | Tổng thời lượng: | Tổng thời lượng: | Tổng thời lượng: | Tổng thời lượng: | 49:01 |
Cnemidophorus senectus

| Cnemidophorus senectus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Lacertilia
Họ (familia): Teiidae
Chi (genus): Cnemidophorus
Loài (species): C. senectus
Danh pháp hai phần
Cnemidophorus senectus (Ugueto, Harvey & Rivas, 2010) 
Cnemidophorus senectus là một loài thằn lằn trong họ Teiidae. Loài này được Ugueto, Harvey & Rivas mô tả khoa học đầu tiên năm 2010.
Pellegrinia coccinea

| Pellegrinia coccinea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Ericaceae
Chi (genus): Pellegrinia
Loài (species): P. coccinea
Danh pháp hai phần
Pellegrinia coccinea (Hoerold) Sleumer, 1935 
Pellegrinia coccinea là một loài thực vật có hoa trong họ Thạch nam. Loài này được (Hoerold) Sleumer mô tả khoa học đầu tiên năm 1935.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pellegrinia coccinea”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Viguiera media

| Viguiera media> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Cực kỳ nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Viguiera
Loài (species): V. media
Danh pháp hai phần
Viguiera media S.F.Blake 
Viguiera media là một loài thực vật có hoa thuộc họ Asteraceae.
Loài này chỉ có ở Ecuador.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước mặn.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Neosybra flavovittipennis

| Neosybra flavovittipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Neosybra
Loài (species): N. flavovittipennis
Danh pháp hai phần
Neosybra flavovittipennis Breuning, 1963 
Neosybra flavovittipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Thư viện phần mềm khoa học GNU

Thư viện phần mềm khoa học GNU là một thư viện phần mềm viết bằng ngôn ngữ lập trình C cho các phương pháp tính toán số trong toán học ứng dụng và khoa học. Nó là một phần của dự án GNU và được phân phối theo GNU GPL.
Thư viện này hỗ trợ các tính toán sau:
Hàm toán học cơ bản
Số phức
Đa thức
Hàm toán học đặc biệt
Hàm airy
Hàm Bessel
Hàm Clausen
Hàm Coulomb
Hàm Dawson
Hàm Debye
Tích phân E-líp
Hàm E-líp (Jacobi)
Hàm sai số
Hàm Fermi-Dirac
Hàm Gamma
Hàm Gegenbauer
Hàm Laguerre
Hàm Lambert W
Hàm Legendre và hàm cầu điều hòa
Log
Hàm mũ
Hàm Digamma
Hàm lượng giác
Hàm Zeta
Vector và ma trận
Giao hoán và tổ hợp
Sắp xếp
Đại số tuyến tính
Biến đổi Fourier
Tích phân số
Số ngẫu nhiên
Phân bố xác suất
Thống kê
N-tuple
Tích phân Monte Carlo
Simulated Annealing
Phương trình vi phân
Nội suy
Xấp xỉ Chebyshev
Biến đổi Hankel rời rạc
Tìm nghiệm
Tìm cực trị
Khớp bình phương nhỏ nhất
Thuật toán Levenberg-Marquardt
Hằng số vật lý
Thuật toán số thập phân IEEE
Nhiều tính toán khác chưa liệt kê ở trên cũng được tìm thấy và được cập nhật thường xuyên tại thư viện phần mềm khoa học GNU.
Charlton Heston

Charlton Heston (tên khai sinh John Charles Carter; 4 tháng 10 1923 - 5 tháng 4 năm 2008) là một diễn viên điện ảnh người Mỹ nổi tiếng với các vai diễn anh hùng như Moses trong The Ten Commandments (Mười giới luật), Colonel George Taylor trong Planet of the Apes và Judah Ben-Hur trong Ben-Hur, vai diễn đã giúp ông giành được giải Oscar cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất. Vào thập niên 1950 và 1960, ông là một trong số ít diễn viên Hollywood lên tiếng công khai chỉ trích chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và là một trong những thành viên tích cực của phong trào nhân quyền. Từng có thời là một nhà dân chủ tự do, nhưng sau đó Heston lại trở thành một nhà chính trị bảo thủ và là chủ tịch của Hiệp hội Súng Quốc gia Mỹ từ 1998 tới 2003.
Neopimpla aleiodesi

| Neopimpla aleiodesi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Neopimpla
Loài (species): N. aleiodesi
Danh pháp hai phần
Neopimpla aleiodesi Schwarz & Shaw, 2000 
Neopimpla aleiodesi là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Versailles, Pennsylvania

| Versailles, Pennsylvania |
| --- | --- |
—  Thị trấn  —
 

 
 Vị trí trong Quận Allegheny, Pennsylvania
 Vị trí quận Allegheny trong tiểu bang Pennsylvania ở Hoa Kỷ
Versailles, Pennsylvania
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Pennsylvania
Quận: Quận Allegheny
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 1.515
Múi giờ: EST (UTC-5)
 • Mùa hè (DST): EDT (UTC-4)
Versailles là một thị trấn thuộc quận Allegheny, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thị trấn này là 1515 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2012.
Versailles-Nord-Ouest (tổng)

| Tổng Versailles-Nord-Ouest |
| --- | --- |
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Île-de-France
Tỉnh: Yvelines
Quận: Versailles
Xã: 1
Mã của tổng: 78 27
Thủ phủ: Versailles
Tổng ủy viên hội đồng  –Nhiệm kỳ: Bertrand Devys 2004-2010
Dân số khôngtrùng lặp: 28 585 người (Recensement 1999)
Diện tích: ha =  km²
Mật độ:  hab./km²
Tổng Versailles-Nord-Ouest là một tổng của Pháp, tọa lạc tại tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France của Pháp.
Phân chia hành chính

Tổng Versailles-Nord-Ouest bao gồm une partie de la commune de:
Versailles, một phần của xã: 28 585 dân (thủ phủ của tổng),
Hellinsia adumbratus

| Hellinsia adumbratus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Pterophoridae
Chi (genus): Hellinsia
Loài (species): H. adumbratus
Danh pháp hai phần
Hellinsia adumbratus (Walsingham, 1881) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Aciptilus adumbratus Walsingham, 1881 
Hellinsia adumbratus là một loài bướm đêm thuộc họ Pterophoridae. Nó được biết đến ở Nam Phi.
Chú thích

↑  Afro Moths
Pellegriniodendron

| Pellegriniodendron> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Pellegriniodendron
Phân cấp
 xem trong bài
Pellegriniodendron là một chi thực vật có hoa trong họ Đậu.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pellegriniodendron”. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2013.
Neomallocera opulenta

| Neomallocera opulenta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Neomallocera
Loài (species): N. opulenta
Danh pháp hai phần
Neomallocera opulenta (Newman, 1841) 
Neomallocera opulenta là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Thành Bát Quái

Đối với các định nghĩa khác, xem Bát Quái (định hướng).
| Thành Gia Định |
| --- | --- |
Gia Định 
Bản đồ Sài Gòn năm 1795 với thành Bát Quái ở chính giữa do Jean-Marie Dayot vẽ

Loại: Vauban
Thông tin địa điểm
Kiểm soát bởi: Nhà Nguyễn
Điều kiện: Vua Minh Mạng ra lệnh phá hủy
Lịch sử địa điểm
Xây dựng: 1790
Xây dựng bởi: Nguyễn Phúc Ánh
Sử dụng: 1790
Bị phá hủy: 1835
Trận đánh/chiến tranh: Khởi nghĩa Lê Văn Khôi
Thành Bát Quái (còn gọi là thành Quy, thành Gia Định) là một tòa thành của nhà Nguyễn thuộc Trấn Gia Định tồn tại từ năm 1790 đến năm 1835 ở khu vực mà ngày nay là trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Đây là một công trình được xây dựng theo thiết kế công sự của Vauban, có tính phòng thủ quan trọng, giúp các vua Nguyễn giữ vững an ninh vùng Gia Định trong một khoảng thời gian tương đối dài.
Lịch sử

Tháng 8 năm Mậu Thân (7 tháng 9 năm 1788), lợi dụng khi quân Tây Sơn đang bận tái lập trật tự Bắc Hà và đánh quân Thanh, Nguyễn Ánh đánh chiếm được Sài Gòn và biến nơi đây thành cơ sở chống lại Tây Sơn.
Hai năm sau, 1790, Nguyễn Ánh chọn đất Sài Gòn làm kinh đô, tên là Gia Định kinh; rồi ông nhờ hai người Pháp là Olivier de Puymanel (Việt danh là "Ông Tín") và Théodore Lebrun là 2 sĩ quan công binh người Pháp đi theo giám mục Bá Đa Lộc vẽ họa đồ thành theo kiểu châu Âu kết hợp với bản vẽ quy hoạch của Trần Văn Học. Thành được xây dưới sự chỉ huy của Tôn Thất Hội với gần 30.000 dân phu được huy động, với tường thành cao mười lăm thước mộc, tính ra lối bốn thước tây lẻ tám tấc (khoảng 4 m 8), toàn bằng đá ong Biên Hòa kiểu "lục lăng", nhằm củng cố chân đứng của mình trên đất Gia Định.
Tháng 7 năm Nhâm Tý (1792), vua Quang Trung Nguyễn Huệ của nhà Tây Sơn băng hà, triều Tây Sơn lục đục nội bộ và rơi vào khủng hoảng, Nguyễn Ánh nhanh chóng tổ chức phản công và ông đánh bại nhà Tây Sơn sau đó nhiều năm. Sau khi tiêu diệt nhà Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi vua, hiệu là Gia Long, rồi dời kinh đô từ Gia Định kinh (Sài Gòn) về Huế.
Năm 1811, kinh thành Huế được làm xong thì Gia Định kinh được đổi thành Gia Định thành (cao hơn cấp trấn) và trở thành thị sở của quan Tổng trấn Nam Kỳ.
Đến đời vua Minh Mạng, năm 1830, Lê Văn Khôi, con nuôi của Lê Văn Duyệt, nổi loạn, đánh chiếm lấy thành Bát Quái và biến nơi đây thành căn cứ chính cho cuộc nổi dậy của mình từ năm 1833 đến 1835. Sau khi đánh bại Lê Văn Khôi rồi, vua Minh Mạng đã cho phá thành Bát Quái để lập thành Gia Định mới năm 1837. Chính vì sự phá hủy này mà thành Bát Quái còn bị gọi Gia Định phế thành.
Kiến trúc và địa thế

Thành Bát Quái này gần như hình bát giác, có tám cổng theo mẫu bát quái tượng trưng cho tứ phương chính cùng với các hướng phụ. Thành trải rộng từ Nam đến Bắc, từ đường Mac-Mahon (bây giờ là đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa) tới bức tường thành đã bị phá (bây giờ là khu vực đường Đinh Tiên Hoàng và Tôn Đức Thắng) và từ Đông sang Tây, từ đường Espagne (bây giờ là đường Lê Thánh Tôn) đến đường Mọi (bây giờ là đường Nguyễn Đình Chiểu). Nguyễn Ánh đóng quân ở thành này suốt hai mươi hai năm, năm nào ông cũng đem quân đi đánh Tây Sơn khi gió mùa thuận lợi.
Thành nằm ở một cấu trúc giao thông đường bộ gồm có 3 trục chính: đi Cao Miên chạy thẳng ra cảng Bến Nghé; đi các tỉnh miền Tây; đường đi về Đồng Nai. Đường sông gồm Sông Sài Gòn vừa đóng vai trò phòng thủ thành Bát Quái về phía Nam vừa đóng vai trò đường giao thông chính, cảng Bến Nghé (bến Bạch Đằng), có xưởng đóng tàu Ba Son là vị trí tiền tiêu, cửa ngõ để giao dịch buôn bán với các tàu nước ngoài. Ngoài ra còn có một hệ thống kênh rạch dày đặc như rạch Thị Nghè, kênh Bến Nghé, kênh Tẻ, rạch Cầu Kho và kênh Tàu Hủ nối liền các tỉnh miền Tây và cảng Bến Nghé, đây là con đường huyết mạch để vận chuyển lúa gạo, lương thực các loại.
Thành có 8 cửa, phía nam là cửa Càn Nguyên và cửa Li Minh, phía bắc là cửa Khôn Hậu và cửa Khảm Hiền, phía đông là cửa Chấn Hanh và cửa Cấm Chí, phía tây là cửa Tốn Thuận và cửa Đoài Duyệt. Thời Minh Mạng đổi tên các cửa: phía nam là cửa Gia Định và cửa Phiên An, phía bắc là cửa Củng Thần và cửa Vọng Thuyết, phía đông là cửa Phục Viễn và cửa Hoài Lai, phía tây là cửa Tĩnh Biên và cửa Tuyên Hóa.
Dấu tích Thành Bát Quái vẫn còn hiện hữu trên bản đồ Sài Gòn năm 1860 do Hải quân Pháp phác họa
Các điểm dân cư, công trình kiến trúc hình thành từ tận khi những người Minh Hương đến đây vào khoảng năm 1680: công trình kiến trúc lúc này có là đồn lính, kho lương thảo, dinh quan trấn thủ như: kho Quản Thảo, dinh Tân Thuận, dinh Nặc Nộn, cùng một hệ thống đồn lính ngay cảng Bến Nghé. Các công trình tôn giáo và chợ búa phục vụ nhu cầu người dân, binh lính hình thành như chợ Điều Khiển, chùa Cây Mai. Đồng thời một số địa danh phản ánh sự hình thành điểm dân cư như Bầu Tròn, Thị Nghè, Đất Hộ cũng ra đời. Từ năm 1801, nhờ sự hỗ trợ của Pháp, Nguyễn Ánh đánh bại Tây Sơn, thành lập triều Nguyễn, thống nhất Việt Nam. Lê Văn Duyệt được cử làm Tổng trấn Nam Kỳ và trú đóng tại Sài Gòn. Các công trình chợ búa, cảng, cửa hàng. kho hàng, các khối ngành nghề thủ công… xung quanh thành Bát Quái phát triển theo, xoá đi những điểm chợ búa và thương mại cũ ngày xưa và phần thị được hình thành một cách tự phát. Vì tình hình bất ổn, nhiều người Hoa ở Hà Tiên, Định Quán cũng chạy về vùng Sài Gòn gần thành Bát Quái hình thành nên vùng Chợ Lớn, giao thông với thành Bát Quái bằng kênh Tàu Hủ và một con đường độc đạo. Số cư dân của thành năm 1819 là khoảng một trăm tám chục ngàn (180.000) dân bản địa và mười ngàn (10.000) người Trung Quốc.
Chú thích

↑  Mantienne, Frédéric (October 2003). "The Transfer of Western Military Technology to Vietnam in the Late Eighteenth and Early Nineteenth Centuries: The Case of the Nguyen". Journal of Southeast Asian Studies 34 (3): trang số 525. doi:10.1017/S0022463403000468.
1 2 3 4  Sài Gòn năm xưa, phần 3-1, biên khảo của nhà khảo cổ học Vương Hồng Sển.
↑  Nhóm Nghiên cứu Sử Địa Việt Nam, (1974). “Sử Ký Đại Nam Việt - Annales Annamites”, tr.57
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn, (2006). “Đại Nam Liệt Truyện”, Tập 02, tr.77
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn, (2006). “Đại Nam Liệt Truyện”, Tập 02, tr.282
↑  Nguyễn Đình Đầu, (1987). “Địa lý lịch sử thành phố”, tr.185
1 2  Trương Vĩnh Ký (ấn bản 1885) do Nguyễn Đình Đầu lược dịch và chú giải, Ký ức lịch sử về Sài gòn và các vùng phụ cận, Nhà xuất bản Trẻ, TP.HCM, 1997.
↑  Địa lý hành chánh Sài Gòn- Thành phố Hồ Chí Minh của Bảo tàng thành phố Hồ Chí Minh
↑  Thành Trấn Lưu trữ 2008-06-18 tại Wayback Machine mục từ viết về Thành Trấn Gia Định, của Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch Việt Nam.
↑  Theo tài liệu của tập san Hội Cổ Học Ấn Hoa, Bulletin de la Société des Études Indochinoises, năm 1942, tập số 2
Nguyễn Ánh – Gia Long
Sơ đồ Thành Bát Quái Sài Gòn do Trương Vĩnh Ký vẽ, Nguyễn Đình Đầu lược dịch và chú giải
Vị trí thành Bát Quái (khu vực hình vuông nằm bên tay phải) và Chợ Lớn (khu vực hình chữ nhật nghiêng nghiêng bên tay trái)