Đế quốc Sasan
Lịch sử > Suy yếu và sụp đổ

Bài chi tiết: Chiến tranh Byzantine-Sassanid năm 602–628, Sự sụp đổ của nhà Sassanid, và Người Hồi giáo chinh phục Ba Tư
Mới xem lướt qua thì tưởng chừng đây là một thắng lợi căn bản, song chiến dịch Khosrau II đã đẩy quân đội và quốc khố Ba Tư vào tình trạng khánh kiệt. Trong một nỗ lực nhằm tái thiết ngân khố quốc gia, Khosrau đã áp đặt sưu cao thuế nặng lên nhân dân. Chớp lấy thời cơ, Heraclius (610–641) đã quy tụ mọi nguồn lực còn lại của đế quốc đã bị tàn phá và mất đất của ông và phát động một cuộc phản công mãnh liệt. Từ năm 622 cho đến năm 627, ông lâm chiến với quân Ba Tư ở vùng Tiểu Á và Kavkaz, giành một loạt thắng lợi trước quân Ba Tư dưới quyền Khosrau, Shahrbaraz, Shahin và Shahraplakan, cướp phá ngôi đền Hỏa giáo hoành tráng tại Ganzak và nhận được sự hỗ trợ của người Khazar và Khả Hãn quốc Tây Đột quyết. [cần dẫn nguồn]
Vào năm 626, với sự trợ giúp của một đạo quân Ba Tư do Shahrbaraz ở tận bên kia eo biển Bosphorus, người Sla-vơ và Avar đã vây hãm thành Constantinopolis, nhưng hạm đội Đông La Mã đã ngăn chặn các kế hoạch vượt qua eo biển của quân Ba Tư và cuộc vây hãm đã kết thúc thất bại. Mùa đông năm 627- 628, Heraclius cử binh xâm lược vùng Lưỡng Hà và, tuy rằng quân Khazar không còn liên minh với ông nữa, ông đánh tan đạo quân Ba Tư dưới quyền Rhahzadh trong trận Nineveh, mặc dù ông không thể chiếm được đại bản doanh và nguồn tiếp tế của quân Ba Tư. Tiếng tăm của Khosrau II bị suy sụp, Ba Tư bắt đầu lâm vào hỗn loạn. Ông ta sau đó hành quân xuôi theo sông Tigris, tàn phá vùng đất này và cướp phá cung điện của Khosrau tại Dastagerd. Ông ta đã không thể tấn công Ctesiphon bởi người Ba Tư đã phá hết những cây cầu trên kênh Nahrawan và tiến hành các cuộc tấn công xa hơn nữa trước khi rút theo sông Diyala về phía tây bắc Iran.
Đầu năm 628, Khosrau II đã bịn con ông là Kavadh II (628) lật đổ và giết chết, người ngay lập tức đã mang đến một kết thúc cho cuộc chiến tranh, đồng ý rút khỏi tất cả các lãnh thổ chiếm đóng. Năm 629, Heraclius đem Thánh giá trở lại thành Jerusalem trong một buổi lễ hoành tráng. Sau đó, Kavadh chết chỉ trong vòng vài tháng, và sự hỗn loạn cùng nội chiến theo sau nó. Trong khoảng thời gian bốn năm và năm vị vua liên tiếp, trong đó có hai người con gái của Khosrau II và spahbod Shahrbaraz, đế quốc Sassanid đã bị suy yếu đáng kể. Sức mạnh của chính quyền trung ương đã rơi vào tay của các tướng lĩnh. Nó sẽ mất vài năm để có thể có được một vị vua hùng mạnh xuất hiện từ một loạt các cuộc đảo chính, và nhà Sassanid sẽ không bao giờ có thời gian để hồi phục hoàn toàn.
Trong mùa xuân năm 632, người cháu nội của Khosrau I, người vốn sống ẩn dật, Yazdegerd III đã lên ngôi. Năm năm chiến tranh đã làm cạn kiệt cả người Byzantine và Ba Tư. Nhà Sassanid tiếp tục suy yếu do sự suy giảm kinh tế, thuế cao, tình trạng bất ổn tôn giáo, phân chia giai cấp cứng nhắc, sức mạnh ngày càng tăng của các chủ đất địa phương, và sự lật đổ nhanh chóng các vị vua cầm quyền. Những yếu tố này tạo điều kiện cho các tín đồ đạo Hồi chinh phục Ba Tư.
Yazdegerd chỉ là một cậu bé nằm dưới quyền lực của các cố vấn của ông và không có khả năng đoàn kết một đất nước rộng lớn vốn đang bị tan vỡ thành các vương quốc phong kiến ​​nhỏ, mặc dù thực tế rằng Byzantine, dưới áp lực tương tự từ sự bành trướng mới đây của người Ả Rập, đã không còn là mối đe dọa. Vị tướng tài năng của Caliph Abu Bakr, Khalid ibn Walid đã tiến quân đến đánh chiếm Iraq trong một loạt các trận chiến nhỏ. Vì được triệu hồi đến mặt trận Syria để chống lại Đế chế Byzantines trong tháng 6 năm 634, người kế nhiệm Khalid tại Iraq đã không thể làm tròn trọng trách, và người Hồi giáo bị đánh bại trong trận chiến cây cầu vào năm 634 kết quả là một chiến thắng cho nhà Sassanid. Tuy nhiên, mối đe dọa từ người Ả Rập đã không dừng lại và nó xuất hiện trở lại ngay sau đó với một đội quân kỷ luật của Khalid ibn Walid.
Dưới thời Caliph Umar ibn al-Khattab, một đội quân Hồi giáo đã đánh bại một lực lượng Ba Tư đông hơn dưới sự chỉ huy của tướng Rostam Farrokhzad tại vùng đồng bằng al-Qādisiyyah vào năm 637, và bao vây Ctesiphon. Ctesiphon tiếp đó thất thủ sau một cuộc bao vây kéo dài. Yazdegerd bỏ Ctesiphon và chạy trốn về phía đông, để lại đằng sau ông ta hầu hết toàn bộ ngân khố của Đế chế. Một số các tổng đốc Sassanid đã cố gắng kết hợp lực lượng của họ để đánh trả những kẻ xâm lược, nhưng nỗ lực này đã sớm lụn bại do thiếu một chính quyền trung ương hùng mạnh, và các tổng đốc bị đánh bại tại trận Nihawānd.
Khi nghe tin về thất bại ở Nihawānd, Yazdegerd cùng với hầu hết các quý tộc Ba Tư chạy trốn sâu vào nội địa các tỉnh phía đông của Khorasan. Ông bị ám sát bởi một chủ cối xay ở Merv vào cuối năm 651, trong khi các quý tộc còn lại định cư ở trung Á, nơi họ đã đóng góp rất nhiều trong việc truyền bá văn hóa và ngôn ngữ Ba Tư ở khu vực này và thành lập triều đại Hồi giáo đầu tiên có nguồn gốc Iran, triều đại Samanid, những người tìm cách làm sống lại truyền thống Sassanid và thúc đẩy truyền bá đạo Hồi.