stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bari
Ứng dụng > Kim loại và hợp kim

Bari, dưới dạng kim loại hoặc hợp kim với nhôm, được sử dụng để làm chất thu khí loại bỏ khí không mong muốn trong các ống chân không, chẳng hạn như đèn hình màu tivi. Nguyên nhân chính là do nó có áp suất hơi thấp và khả năng phản ứng cao với oxy, nitơ, carbon dioxide và nước; nó còn có thể thu được một phần khí hiếm bằng cách phân hủy chúng trên mạng tinh thể. Ứng dụng này hiện đang dần biến mất với sự ra đời của các loại tivi màn hình LCD và màn hình plasma không có ống chân không.
Một số ứng dụng ít phổ biến khác của nguyên tố bari bao gồm làm chất phụ gia cho hợp kim nhôm–silic để tinh chỉnh cấu trúc của chúng, cùng với:
hợp kim làm ổ trục;
hợp kim hàn chì–thiếc – để tăng khả năng chống rão;
hợp kim với niken dùng cho bugi đánh lửa;
chất thêm vào gang, thép dưới dạng chất tạo mầm;
hợp kim với calci, mangan, silic và nhôm làm chất chống oxy hóa đối với thép chất lượng cao.
Ứng dụng > Bari sulfat và barit

Bari sulfat (khoáng vật barit, BaSO4) là một chất quan trọng trong công nghiệp xăng dầu do được dùng làm dung dịch khoan trong giếng dầu. Phần kết tủa của hợp chất (gọi là "blanc fixe", từ tiếng Pháp có nghĩa là "trắng vĩnh cửu") được sử dụng làm sơn và vecni; làm chất đệm trong mực kết vòng, nhựa dẻo và cao su; làm chất màu trong tráng phủ giấy; và dùng trong hạt nano để biến đổi tính chất vật lý của một số polyme, ví dụ như nhựa epoxy.
Bari sulfat có độc tính thấp và khối lượng riêng tương đối lớn, khoảng 4,5g/cm³ (và do đó có tính chắn sáng các tia X). Vì vậy, nó được sử dụng làm thuốc cản quang phóng xạ trong chụp X-quang hệ tiêu hóa người. Lithopone, một chất màu chứa bari sulfat và kẽm sulfide, có màu trắng vĩnh cửu với sức che phủ tốt cùng khả năng không bị tối màu khi tiếp xúc với muối sulfide.
Ứng dụng > Các hợp chất bari khác

Các hợp chất khác của bari chỉ có một số ứng dụng hạn chế, giới hạn bởi độc tính của ion Ba2+ (bari carbonat là chất độc đối với chuột), vốn không phải là vấn đề đối với BaSO4 không tan.
Lớp bari oxide ở điện cực của đèn huỳnh quang giúp các electron dễ phát ra hơn.
Bari carbonat được sử dụng trong sản xuất thủy tinh. Là một nguyên tố nặng, bari làm tăng chiết suất và độ sáng của thủy tinh. Hợp chất này cũng được dùng để làm giảm rò rỉ tia X từ tivi ống tia âm cực (CRT).
Bari, thường dưới dạng bari nitrat, làm cho pháo hoa có màu lục. Chất tạo màu lục sáng là bari monochloride; nếu không có clo thì thay vào đó, pháo hoa sẽ có màu lục giống quả táo hoặc màu vàng.
Bari peroxide có thể được dùng làm chất xúc tác để bắt đầu phản ứng nhiệt nhôm khi hàn các thanh ray lại với nhau. Nó cũng có trong đạn pháo hiệu màu lục và được dùng làm chất tẩy màu.
Bari titanat là một loại gốm điện tiềm năng.
Bari fluoride có ứng dụng làm vật liệu quang phổ hồng ngoại do cự ly truyền ở mức rộng, khoảng 0,15 đến 12 micromet.
YBCO là chất siêu dẫn nhiệt độ cao đầu tiên có thể được làm lạnh bằng nitơ lỏng, do nhiệt độ chuyển tiếp ở mức 93K lớn hơn điểm sôi của nitơ (77 K).
Nguy hại sinh học và cảnh báo

Do khả năng phản ứng rất mạnh của kim loại bari nên thông tin về độc tính chỉ có sẵn đối với hợp chất của nó. Các hợp chất bari tan trong nước có tính độc. Ở liều thấp, ion bari đóng vai trò là chất kích thích bắp cơ, trong khi liều cao làm ảnh hưởng đến hệ thần kinh, dẫn đến rối loạn về tim, bệnh run, yếu cơ, lo âu, khó thở và liệt. Hiện tượng này có thể do Ba2+ có khả năng chặn kênh ion kali, vốn có vai trò đặc biệt thiết yếu giúp hệ thần kinh hoạt động hiệu quả. Ngoài ra, các hợp chất bari tan trong nước (hay ion bari) cũng làm ảnh hưởng đến mắt, hệ miễn dịch, tim, hệ hô hấp và da, dẫn đến một số chứng bệnh như gây nhạy cảm hoặc mù lòa.
Bari không gây ung thư và không tích lũy sinh học. Tuy nhiên, bụi chứa hợp chất bari không tan có thể tích tụ trong phổi, dẫn đến một căn bệnh lành tính có tên gọi là bệnh bụi bari (baritosis). Khác với các chất độc hòa tan khác, bari sulfat không tan là chất không gây độc và không được xếp trong danh mục hàng hóa nguy hiểm.
Để tránh xảy ra phản ứng hóa học mạnh, kim loại bari được cất giữ trong môi trường argon hoặc dầu khoáng. Việc tiếp xúc với không khí sẽ gây nguy hiểm do nó có thể bắt lửa. Hơi ẩm, ma sát, nhiệt, tia lửa, ngọn lửa cháy, va chạm, tĩnh điện, và tiếp xúc với acid hay các chất oxy hóa cần được tránh xa. Tất cả những gì có thể tiếp xúc với bari cần được nối đất. Người làm việc với kim loại này phải đeo giày chống cháy đã làm sạch, quần áo cao su chịu lửa, bao tay cao su, tạp dề, kính bảo hộ và mặt nạ chống độc; không được hút thuốc tại nơi làm việc và phải rửa tay sạch sẽ sau khi cầm bari.
Bari đã oxy hóa
Sir Humphry Davy, người đầu tiên phân lập được kim loại bari
Tinh thể benitoit trong natrolit. Khoáng vật này được đặt tên theo nơi nó được tìm thấy lần đầu tiên tại sông San Benito ở quận San Benito, bang California.
Bệnh lỵ amip thấy trong ảnh chụp X-quang của đại trực tràng đã chứa đầy bari
Pháo hoa bari màu lục
Hemicrepidius chinensis

| Hemicrepidius chinensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Hemicrepidius
Loài (species): H. chinensis
Danh pháp hai phần
Hemicrepidius chinensis Kishii & Jiang, 1996 
Hemicrepidius chinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii & Jiang miêu tả khoa học năm 1996.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Sơn Thủy, Thanh Thủy

Đối với các định nghĩa khác, xem Sơn Thủy.
Sơn Thủy là một xã thuộc huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, Việt Nam.
Xã Sơn Thủy có diện tích 11,63 km², dân số năm 1999 là 6253 người, mật độ dân số đạt 538 người/km².
Chú thích

1 2 3  “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012.
↑  Tổng cục Thống kê
Myristica pilosella

| Myristica pilosella> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Myristica
Loài (species): M. pilosella
Danh pháp hai phần
Myristica pilosella W.J.J.O. de Wilde 
Myristica pilosella là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.
Myristica kalkmanii

| Myristica kalkmanii> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Myristica
Loài (species): M. kalkmanii
Danh pháp hai phần
Myristica kalkmanii W.J.J.O. de Wilde 
Myristica kalkmanii là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Loài này có ở Indonesia và Papua New Guinea.
Myristica frugifera

| Myristica frugifera> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Myristica
Loài (species): M. frugifera
Danh pháp hai phần
Myristica frugifera W.J. de Wilde 
Myristica frugifera là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Philippines.
Tradescantia boliviana

| Tradescantia boliviana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Commelinales
Họ (familia): Commelinaceae
Chi (genus): Tradescantia
Loài (species): T. boliviana
Danh pháp hai phần
Tradescantia boliviana (Hassk.) J.R.Grant, 2004 
Tradescantia boliviana là một loài thực vật có hoa trong họ Commelinaceae. Loài này được (Hassk.) J.R.Grant mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Tradescantia boliviana”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Alsodeiopsis

| Alsodeiopsis |
| --- | --- |
Alsodeiopsis weissenborniana
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): (chưa đặt)
Họ (familia): Icacinaceae
Chi (genus): Alsodeiopsis Oliver
Alsodeiopsis Oliver là một chi thực vật có hoa trong họ Icacinaceae. Chúng là loài bản địa của châu Phi nhiệt đới.
There are có khoảng 11 loài. 7 loài đã được đặt tên Alsodeiopsis, nhưng nhiều trong chúng là tên đồng nghĩa. Loài đặc trưng, Alsodeiopsis mannii do Daniel Oliver đặt tên vào năm 1869.
Alsodeiopsis zenkeri là một rheophyte.
Chú thích

↑  The International Plant Names Index. (see Liên kết ngoài below).
↑  Daniel Oliver. 1869. Botanical Journal of the Linnean Society 10:43.
↑  David J. Mabberley. 2008. Mabberley's Plant-Book third edition (2008). Cambridge University Press: UK.
Myristica incredibilis

| Myristica incredibilis> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Myristica
Loài (species): M. incredibilis
Danh pháp hai phần
Myristica incredibilis W.J.J.O. de Wilde 
Myristica incredibilis là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.
Myristica flavovirens

| Myristica flavovirens> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Myristica
Loài (species): M. flavovirens
Danh pháp hai phần
Myristica flavovirens W.J.J.O. de Wilde 
Myristica flavovirens là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Indonesia.
Myristica dactyloides

| Myristica dactyloides |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Phụ thuộc bảo tồn  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Myristica
Loài (species): M. dactyloides
Danh pháp hai phần
Myristica dactyloides Gaertn. 
Myristica dactyloides là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Sri Lanka.
Myristica brachypoda

| Myristica brachypoda> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Myristica
Loài (species): M. brachypoda
Danh pháp hai phần
Myristica brachypoda W.J.J.O. de Wilde 
Myristica brachypoda là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Papua New Guinea.
Oreofraga morrisiana

| Oreofraga morrisiana> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học 
Missing taxonomy template (sửa):: Oreofraga
Loài:: Bản mẫu:Taxonomy/OreofragaO. morrisiana
Danh pháp hai phần
Bản mẫu:Taxonomy/OreofragaOreofraga morrisiana M.F.Watson & E.L.Barclay

Oreofraga morrisiana là một loài thực vật có hoa thuộc họ Apiaceae. Loài này chỉ có ở Yemen.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng nhiều đá.
Chú thích

↑  Miller, A. (2004). “Oreofraga morrisiana”. Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. 2004: e.T45046A10975788. doi:10.2305/IUCN.UK.2004.RLTS.T45046A10975788.en. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2021.
Orochaenactis thysanocarpha

| Orochaenactis thysanocarpha |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Missing taxonomy template (sửa):: Orochaenactis
Loài:: Bản mẫu:Taxonomy/OrochaenactisO. thysanocarpha
Danh pháp hai phần
Bản mẫu:Taxonomy/OrochaenactisOrochaenactis thysanocarpha (A.Gray) Coville

Orochaenactis thysanocarpha là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (A.Gray) Coville mô tả khoa học đầu tiên năm 1893.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Orochaenactis thysanocarpha”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Thể thao tại Thái Lan

Thái Lan có chiều dài lịch sử thể thao và đã trở thành một trong những nơi  tổ chức nhiều sự kiện thể thao mang tính quốc tế rất mạnh tại vùng Đông Nam Á. Một sự cân đối hài hòa thuộc hầu hết những môn thể thao phổ thông, tuy nhiên, đó là sự kiện quen thuộc, dù mang tính cách truyền thống trên đất nước Thái Lan đối với du khách lần đầu tiên đặt chân đến quốc gia này. Sau đây là những môn thể thao truyền tại địa phương đã đạt được cách đây nhiều thế kỷ, và ngày nay các môn thể thao này đã trở nên thông dụng.
Các môn thể thao truyền thống > Môn quyền anh Thái

Môn quyền anh Thái, hay là Muay Thái (tiếng Thái: มวยไทย), một võ thuật địa phương và cũng là môn thể thao truyền thống phổ thông tại Thái Lan, cũng là nơi tồn tại phát triển nhanh nhất, và chính là môn thể thao đầy đủ yếu tố giao lưu trên thế giới. Đây là một trong những thể loại võ thuật nguy hiểm nhất và cũng là bình thường đối với người Thái Lan.
Môn thể thao này đã hiện diện từ năm 1500, dưới triều đại quốc vương Naresuan, tất cả binh lính đều được rèn luyện võ thuật này, xem như điển hình trong cuộc chiến tay không chống trả với địch. Binh sĩ Xiêm La phải ôn luyện thực hành để tranh tài với nhau tại từng địa phương hay từng vùng.
Bài chi tiết: Muay Thái
Các môn thể thao truyền thống > Trận đấu theo nghi thức tôn giáo

Muay Thai là môn thể thao có tính cách tầm linh và theo đúng nghi thức tôn giáo cao cả. Võ sĩ được các vị sư dạy dỗ tài nghệ, ban cho một danh xưng riêng, được sáp nhập vào các danh sách các đệ tử thọ giáo nơi võ đường. Trước giờ giao đấu, các võ sĩ tranh tài cúi mình cung  kính quay về hướng nơi mình chào đời, sau đó quay theo bốn hướng, để tỏ lòng tôn kính các bậc thầy cố sức huấn luyện và thần linh võ đài.
Để bổ sung cho tiếng kèn ô-boa của người Thái, có nhạc khí như đánh trống, khiến các võ sĩ nhảy múa một cách chậm rãi quanh võ đài, bằng cách đều chỉnh những động tác tỏ lòng biết ơn và cũng được phục vụ việc khởi động để chuẩn bị trận đấu. Mỗi một võ sĩ có động tác riêng về vũ điệu của mình, được nhập vào những cử động biểu lộ nghi thức tôn giáo từ những hoạt động nơi vũ môn mình được huấn luyện.
Mặc dù hiện thời không thấy rõ, nhưng võ sĩ Thái mỗi lần lên đài đều quấn một sợi dây thừng nhỏ quanh đầu của mình đúng như truyền thống. Theo niềm tin xa xưa, sợi dây thừng quấn quanh đầu võ sĩ có thể cất đi trong sàn đấu do các vị hướng dẫn hay các vị sư dạy võ đảm trách, các vị này là người ban phúc lành cho võ sĩ trước khi trận đấu bắt đầu.
Các môn thể thao truyền thống > Môn thể thao Takraw

Môn thể thao Takraw xuất hiện cách đây 500 năm về trước, nay là môn bóng đá của người Xiêm La, đã vun đắp mối liên hệ mở rộng tầm quốc tế một cách chậm rãi qua lối tấn công đầy xông xáo và luôn luôn biểu hiện hành động di chuyển nhanh nhẹn.
Xem thêm thông tin: Takraw
Các môn thể thao truyền thống > Đua thuyền

Việc đua thuyền là đánh dấu nguồn gốc nhắm vào thủy lợi tạo ra phương tiện chủ yếu vận chuyển và giao thông tại quốc vương Xiêm La. Những tỉnh khá phong phú về văn hóa truyền thống đua thuyền như: Phichit, Ayutthaya, Phitsanulok, Bang Sai,Nakhon Ratchasima, Narathiwat và Bangkok, tạo thành sân khấu để cho những cuộc đua thuyền đầy màu sắc, hấp dẫn khán giả hàng năm.
Những chiếc thuyền bằng gỗ dài, thấp, phóng nhanh do các tay thợ thủ công lành nghề đóng. Thuyền lớn được đóng theo truyền thống của Thái, là kết quả của thời gian và tính cẩn thận, đồng thời còn chú ý đến từng chi tiết nghệ thuật đạt tiêu chuẩn cao nhất, được kế thừa từ thế hệ này đến thế hệ khác. Điều quan trọng phải chọn được từ 6 đến 60 tay chèo nam giới có thân hình cường tráng, cân đối. Điều này  là đánh giá cao quý được khi các vận động viên được chọn lọc tham gia các cuộc đua thuyền và những tay chèo được đối xử như các vị anh hùng thể thao tại phố thị, quê nhà của mình.
Một tay chơi trống cự phách kiểm soát nhịp độ tiến triển và tốc lực của các anh hùng chèo thuyền, bằng cách tung ra những nhịp điệu trống dồn dập để cổ vũ thuyền chèo. Mọi tay chèo hùng hổ sẽ rẽ sóng đưa thuyền lướt băng băng theo mái đẩy xuôi theo dòng nước, bằng những bản hợp ca vang lừng. Tiếng hò hát vui vẻ của khán giả, xếp thành hàng dài dọc theo bờ sông, dân chúng địa phương đứng lên nhà hàng nổi làm bằng gỗ theo kiểu Thái, cũng lớn tiếng cổ vũ. 
Ngày hội đua tổ chức hàng năm nhằm vào ngày 18 và 19 tháng 9, khán đài được dựng lên tại Wat Phra Sray – Rattanamahathat Maha Voraviharn tại tỉnh Phitsanulok. Cuộc đua thuyền tại tỉnh Phichit được tổ chức vào ngày mùng 4 và mùng 5 tháng 9, khởi hành tại đền Phichit và chạy qua thị trấn của tỉnh. Những cuộc đua thuyền nhỏ hơn được tổ chức tại Bangkok và khắp đất nước Thái Lan vào cùng thời điểm trong năm.
Các môn thể thao phổ thông

Có thể nói, tại châu Á các môn thể thao phổ thông của Thái Lan khi thi đấu quốc tế đều rất mạnh, và giành được rất nhiều giải thưởng cao. Đặc biệt là bóng đá Thái Lan phát triển mạnh và nhiều lần vô địch trong các kỳ Sea Games.
Bài chi tiết: Đội tuyển bóng đá quốc gia Thái Lan
Môn quyền anh Thái Lan
Một nghi thức cầu nguyện trước trận đấu
Quả bóng Takraw
Horsfieldia grandis

| Horsfieldia grandis> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Horsfieldia
Loài (species): H. grandis
Danh pháp hai phần
Horsfieldia grandis (Hook. f.) Warb. 
Horsfieldia grandis là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Loài này có ở Indonesia, Malaysia, và Singapore.
Horsfieldia motleyi

| Horsfieldia motleyi> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Horsfieldia
Loài (species): H. motleyi
Danh pháp hai phần
Horsfieldia motleyi Warb. 
Horsfieldia motleyi là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Loài này có ở Indonesia và Malaysia.
Horsfieldia reticulata

| Horsfieldia reticulata> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp bị đe dọa  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Horsfieldia
Loài (species): H. reticulata
Danh pháp hai phần
Horsfieldia reticulata Warb. 
Horsfieldia reticulata là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Loài này có ở Indonesia và Malaysia.
Horsfieldia wallichii

| Horsfieldia wallichii> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Horsfieldia
Loài (species): H. wallichii
Danh pháp hai phần
Horsfieldia wallichii (Hook. f. & Thomson) Warb. 
Horsfieldia wallichii là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Loài này có ở Indonesia, Malaysia, và Singapore.
Tiếng Luba-Kasai

| Tiếng Luba-Kasai |
| --- | --- |
Ciluba
Sử dụng tại: Cộng hoà Dân chủ Congo
Khu vực: Kasai Kasai-Occidental  Kasai-Oriental 
Tổng số người nói: 6,3 triệu người (thời điểm 1991)
Dân tộc: Baluba-Kasai (Bena-kasai)
Phân loại: Niger-CongoAtlantic–CongoBenue–CongoBantoid NamBantuLubaTiếng Luba-Kasai
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại:  Cộng hoà Dân chủ Congo (ngôn ngữ quốc gia)
Mã ngôn ngữ
ISO 639-2: lua
ISO 639-3: lua
Glottolog: luba1249
Guthrie code: L.31
| Pidgin Chiluba |
| --- | --- |
Sử dụng tại: DR Congo
Tổng số người nói: none
Phân loại: Luba-based pidgin
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: Không
Glottolog: Không có
Guthrie code: L.30A
Tiếng Luba-Kasai, còn gọi là tiếng Luba Tây, (nội danh: Ciluba/Tshiluba,) là một ngôn ngữ Bantu (khu L) miền Trung Phi, và là một ngôn ngữ quốc gia của Cộng hoà Dân chủ Congo, cùng với tiếng Lingala, Swahili, và Kongo.
Phương ngữ Đông nói ở Kasai-Oriental và phương ngữ Tây nói ở Kasai-Occidental có nhiều điểm khác biệt nhau. Theo Ethnologue, có 6,3 triệu người nói tiếng Luba-Kasai vào thời điểm 1991.
Trong số ngôn ngữ Bantu khu L, tiếng Luba-Kasai là thành viên của một nhóm gọi là "Luba", cùng với tiếng Kaonde (L40), tiếng Kete (L20), tiếng Kanyok, tiếng Luba-Katanga (KiLuba), tiếng Sanga, tiếng Zela và tiếng Bangubangu.
Hệ chữ viết

Tiếng Luba-Kasai được viết bằng bảng chữ cái Latinh, có thêm các chữ ghép ng, ny, sh nhưng bỏ đi q, r, x:
Âm vị học

Tiếng Luba-Kasai có 5 nguyên âm: /a, e, i, o, u/.
Dưới là bảng phụ âm tiếng Luba-Kasai.
|  |  | Đôi môi | Môi-răng | Chân răng | Sauchân răng | Vòm | Ngạc mềm | Thanh hầu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tắc | vô thanh | p |  | t |  |  | k |  |
| Tắc | hữu thanh | b |  | d |  |  |  |  |
| Tắc xát | Tắc xát |  |  |  | tʃ |  |  |  |
| Xát | vô thanh |  | f | s | ʃ |  |  | h |
| Xát | hữu thanh |  | v | z | ʒ |  |  |  |
| Mũi | Mũi | m |  | n |  | ɲ | ŋ |  |
| Tiếp cận | Tiếp cận |  |  | l |  | j | w |  |
/p/ có thể trở thành [ɸ]. Khi /d/ đứng trước /i/, nó có thể được phát âm là [dʒ].
Chú thích

↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Luba-Lulua”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
1 2  Jouni Filip Maho, 2009. New Updated Guthrie List Online
↑  tiền tố tshi/ci mang nghĩa "ngôn ngữ/tiếng"
↑  “Tshiluba language and alphabet”. www.omniglot.com. Truy cập ngày 11 tháng 4 năm 2017.
= Liên kết ngoài

| --- | --- |
: Wikipedia Tiếng Luba-Kasai (thử nghiệm) tại Wikimedia Incubator
Cilubà online - Từ điển tiếng Pháp
BBC News: Từ Congo "hầu hết không thể dịch được"
Luba PanAfrican L10n trên Luba
Ngôn ngữ và bảng chữ cái Tshiluba (Omniglot)
Tshiluba: tiếng Kasai
| --- | --- |
Tiêu đề chuẩn :  BNF: cb11947692h (data)  GND: 4785547-2  LCCN: sh85078707  NDL: 00569788  SUDOC: 02743480X
Làng tre Phú An

Làng tre Phú An là khu bảo tồn tre lớn nhất và đầu tiên của Việt Nam. Tên đầy đủ là Khu Bảo tàng sinh thái tre và bảo tồn thực vật Phú An.
Tổng quan

Làng tre Phú An cách TP. Hồ Chí Minh khoảng 42 km và cách TP. Thủ Dầu Một khoảng 11 km, vị trí nằm tại số 124, đường 744, xã Phú An, thành phố Bến Cát, tỉnh Bình Dương. Khu bảo tồn tre có diện tích 10,0 ha, với 300 mẩu, gồm 17 giống tre, trúc, nứa, chiếm khoảng 90% giống tre Việt Nam, nhiều giống quý như phyllostachys, bambusa, teinostachyum, mai ống, vàng sọc, tre vuông, mạy muồi, luồng, vầu, trúc Cao Bằng, tre mét, hóp,...Tre tập trung thành 1.500 bụi tre.
Làng tre về chức năng được chia làm 2 khu vực: khu vực bảo tồn và khu nghiên cứu. Địa hình của khu được tạo thành gò đất đối với các giống vùng cao và thấp trũng với các giống sống ở vùng sông nước. Hệ thống nước tưới tiêu được thiết kế bởi kỹ sư người Pháp Jacques Gurgand theo phương pháp tưới nhỏ giọt.
Đây là khu bảo tồn hệ sinh thái tre xanh đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á, với khoảng 1500 bụi tre bao gồm hơn 300 mẫu tre thuộc 17 giống khác nhau. Chiếm gần 90% các giống tre đặc chủng có mặt tại Việt Nam, trong đó có nhiều giống quý hiếm.
Lịch sử

Dự án được hình thành dựa trên ý tưởng khoa học của Tiến sĩ Diệp Thị Mỹ Hạnh, giảng viên Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia TP. HCM từ năm 1999. Năm 2003, Dự án Khu bảo tàng sinh thái tre và bảo tồn thực vật Phú An (Làng tre Phú An) ra đời. Dự án là chương trình hợp tác giữa UBND tỉnh Bình Dương, vùng Rhône - Alpes (Pháp), Vườn thiên nhiên Pilat (Pháp) và Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia TP. HCM. Chính quyền vùng Rhône - Alpes đã tài trợ 600.000 euro, chính quyền tỉnh Bình Dương đã cấp 10 ha đất cho bà Hạnh.
Khu được xây dựng năm 2004 và vào năm 2008 đưa vào khai thác du lịch. Năm 2016, Làng tre Phú An được công nhận là thành viên của Hiệp hội các Vườn thực vật nói tiếng Pháp. Vào tháng 9 năm 2022, Hội tre Thế giới chọn Làng tre Phú An là nơi tổ chức Hội thảo Tre thế giới lần thứ tư. Theo một thống kê tính đến năm 2021, Làng tre Phú An hàng năm đón hơn 30.000 lượt khách đến để tham quan và nghiên cứu.