stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Chuyến bay 752 của Ukraine International Airlines
Chuyến bay và tai nạn

Vị trí xảy ra tai nạn
Vị trí tai nạn máy bay trên bản đồ
Chuyến bay 752 được ghi trong lịch trình cất cánh lúc 05:15 giờ địa phương (UTC+3:30), tuy nhiên nó đã bị trễ khoảng 1 giờ. Chuyến bay đã khởi hành ở vị trí 116 và cất cánh từ Đường băng 29R lúc 6:12 giờ địa phương và được yêu cầu hạ cánh ở Kiev lúc 08:00 giờ địa phương (UTC+2:00). Dữ liệu cuối ADS-B đã nhận lúc 06:14, ít hơn 3 phút sau khi máy bay khởi hành. Theo dữ liệu, hồ sơ cuối ghi được độ cao máy bay là 7,925 feet (2,416 m) trên mực nước biển trung bình và với tốc độ là 275 knots (509 km/h). Bản thân sân bay cao 3,305 feet (1,007 m) trên mực nước biển, điều đó có nghĩa là độ cao máy bay là 4,620 feet (1,410 m) so với mặt đất. Máy bay đang trong quá trình tăng độ cao khi việc ghi độ cao đột ngột kết thúc. Máy bay đã nổ khi lao vào địa hình ở vị trí cách 15 km về phía Bắc của sân bay. Một video được lan truyền trên phương tiện truyền thông cho thấy khoảnh khắc xảy ra vụ nổ. Video đã cho thấy rằng máy bay đã cháy khi nó bắt đầu lao xuống với một vài bộ phận của nó rời ra trên không trung. Nó sau đó nó đã nổ gần Parand và bùng cháy. ISNA đã không xác nhận tính hợp pháp của video nhưng họ đã phát biểu rằng máy bay đã cháy trước khi phát nổ.
Thời gian ngắn sau vụ nổ, những nhân viên phản ứng nhanh đã tới với 22 xe cứu thương, 4 xe bus cứu thương, và 1 máy bay trực thăng, nhưng vụ cháy lớn đã ngăn họ cố gắng giải cứu. Mảnh vỡ đã vương vãi khắp một khu vực rộng, với không một ai sống sót đã được tìm kiếm tại trung tâm vị trí vụ nổ 35°33′40″ N, 51°06′14″ E.
Máy bay

Boeing 737-8KV, msn 38124, đăng ký UR-PSR. Chiếc máy bay thực hiện chuyến bay đầu tiên vào ngày 21 tháng 6 năm 2016 và giao cho Ukraine International Airlines ngày 19 tháng 7 năm 2016. Tính đến thời điểm gặp nạn, nó đã 3,5 năm tuổi, cất cánh lần đầu vào 21 tháng 6 năm 2016. Nó được giao cho hãng vào 19 tháng 7 năm 2016 và nó là chiếc máy bay 737 Next Generation đầu tiên được mua bởi hãng này.
Hành khách và phi hành đoàn

Theo người phát ngôn của tổ chức hàng không Iran, số người trên máy bay chính xác là 167 hành khách và 9 thành viên phi hành đoàn. Truyền thông nhà nước ban đầu đưa tin rằng chiếc máy bay chở 180 người. Cơ quan Thông tấn Sinh viên Iran (ISNA) tuyên bố rằng hầu hết hành khách là người Iran, tuy nhiên một số công dân nước ngoài cũng có mặt trên chuyến bay. Các quan chức xác nhận rằng ít nhất 130 người trên tàu là người Iran hầu hết trong số họ là sinh viên trở về Ukraina sau kỳ nghỉ đông.
Obozrevatel, cơ quan truyền thông có trụ sở tại Kyiv của Ukraine đã báo cáo rằng, trong số 167 hành khách, 71 người được xác nhận là người Iran, 73 người Canada, 3 người Anh, 6 người Afghanistan, 8 người Thụy Điển và 4 người Đức. 15 người Ukraine cũng được báo cáo là đã ở trên máy bay. Các tuyên bố mâu thuẫn đến từ quan chức Iran khi được báo cáo rằng 147 trong số 176 người trên tàu bay là người Iran, trong khi chỉ có 30 người còn lại là người nước ngoài. Hội đồng An ninh Ukraina xác nhận rằng 11 người Ukraina, bao gồm 9 thành viên phi hành đoàn, đã thiệt mạng trong vụ tai nạn.
Ngoài 6 tiếp viên, 3 phi công gồm cơ trưởng Volodymyr Gaponenko (11.600 giờ bay trên máy bay 737, bao gồm 5.500 giờ làm cơ trưởng), phi công huấn luyện viên Oleksiy Naumkin (12.000 giờ trên máy bay 737, bao gồm 6.600 giờ làm cơ trưởng), và cơ phó Serhii Khomenko (7.600 giờ bay trên máy bay 737).
Hành khách và phi hành đoàn > Số lượng người chết

| Quốc tịch | Hành khách | Phi hành đoàn | Tổng cộng |
| --- | --- | --- | --- |
| Iran | 71 | 0 | 71 |
| Canada | 73 | 0 | 73 |
| Anh | 3 | 0 | 3 |
| Afghanistan | 6 | 0 | 6 |
| Thụy Điển | 8 | 0 | 8 |
| Đức | 4 | 0 | 4 |
| Ukraine | 2 | 9 | 11 |
| Tổng cộng | 167 | 9 | 176 |
Nguyên nhân của vụ tai nạn

Vào ngày 8 tháng 1, Bộ Giao thông và Đường bộ của Iran đã đưa ra một tuyên bố rằng máy bay đã bốc cháy sau khi cháy bắt đầu từ một trong các động cơ của nó, khiến phi công mất kiểm soát và rơi xuống đất.
Theo Tổ chức quản lý và giảm thiểu thiên tai Iran, một điều tra ban đầu vụ tai nạn dường như cho thấy nguyên nhân là do sự cố kỹ thuật trong động cơ. Iran CAO tuyên bố rằng chiếc máy bay "rẽ phải sau một sự cố và đang quay trở lại sân bay" trước khi nó bị rơi. Các nhà điều tra tuyên bố rằng, dựa trên việc cắt đứt dữ liệu ADS-B đột ngột và phi công đã không gửi tín hiệu khẩn cấp, máy bay có thể đã gặp phải một sự cố thảm khốc bất ngờ và dữ dội, bất kể nguyên nhân.
Đại sứ quán Ukraine tại Iran ban đầu nói rằng các chi tiết sơ bộ cho thấy lỗi động cơ, nhưng họ rút lại lời tuyên bố ngay sau đó. Sau đó cùng ngày, đại sứ quán nói rằng mọi thứ đều có thể và từ chối loại trừ rằng máy bay có thể bị trúng tên lửa. Hội đồng An ninh và Quốc phòng Ukraine đang kiểm tra các nguyên nhân có thể xảy ra, "bao gồm một cuộc tấn công bằng tên lửa phòng không, một cuộc va chạm giữa không trung, vụ nổ động cơ hoặc một vụ nổ bên trong máy bay do một kẻ khủng bố thực hiện"; Các chuyên gia Ukraine sẽ tìm kiếm các mảnh vỡ của tên lửa đất đối không Tor do Nga sản xuất tại nơi xảy ra vụ tai nạn, với các chuyên gia đã tham gia vào cuộc điều tra vụ bắn hạ chuyến bay của Malaysia Airlines 17 trên không Ukraine năm 2014 trong đội. Vào ngày 9 tháng 1, CBS News và Newsweek tường thuật, các quan chức Hoa Kỳ đã nói rằng họ tin rằng chiếc máy bay đã bị bắn hạ bởi một tên lửa Tor của Iran. Các nhà chức trách Ukraine đã không loại trừ khả năng này, điều mà chính quyền Iran phủ nhận.
Phản ứng

Thảm họa xảy ra trong bối cảnh cuộc khủng hoảng chính trị gia tăng giữa Hoa Kỳ và Iran ở Vịnh Ba Tư, vài giờ sau khi quân đội Iran phóng 15 tên lửa vào các căn cứ không quân của Mỹ ở Iraq để đáp trả cuộc không kích sân bay quốc tế Baghdad của Hoa Kỳ vào ngày 3 tháng 1 giết chết tướng Iran Qasem Soleimani. Đáp lại, Cục Hàng không Liên bang Hoa Kỳ, trong một thông báo, đã cấm tất cả các máy bay dân sự của Mỹ bay qua Iran, Iraq, Vịnh Ô-man và Vịnh Ba Tư.  Mặc dù thông báo của FAA Hoa Kỳ không ràng buộc với các hãng hàng không không phải của Mỹ, nhiều hãng hàng không cân nhắc khi đưa ra quyết định an toàn, đặc biệt là sau khi chuyến bay 17 của Malaysia Airlines bị bắn rơi năm 2014.  Một số hãng hàng không, bao gồm Austrian Airlines, Singapore Airlines, KLM, Air France, Air India, SriLankan Airlines, Biman Bangladesh Airlines, Qantas, Hãng hàng không Quốc gia Việt Nam bắt đầu định tuyến lại chuyến bay của họ. Các hãng hàng không khác, chẳng hạn như Air China, Lufthansa, Emirates, Flydubai, Japan Airlines, EgyptAir, và Turkish Airlines đã hủy một số chuyến bay đến các sân bay ở Iran và Iraq và sẽ thay đổi hoạt động thêm khi cần thiết.
Hãng Ukraine International Airlines (UIA) đã đình chỉ các chuyến bay đến Tehran vô thời hạn ngay sau sự cố, với các chuyến bay sau ngày xảy ra vụ tai nạn không còn nữa. Việc đình chỉ cũng tuân thủ lệnh cấm của Cục Hàng không Nhà nước Ukraine đối với các chuyến bay trong không phận của Iran đối với tất cả các máy bay đăng ký của Ukraine. Kể từ vụ tai nạn, các hãng hàng không bổ sung, Air Astana và SCAT Airlines cũng định tuyến lại các chuyến bay vượt qua Iran. Điều này tuân theo khuyến nghị của Bộ Phát triển Cơ sở hạ tầng và Công nghiệp Kazakhstan, ban hành cho các công ty hàng không của Kazakhstan sau vụ tai nạn, để tránh bay qua không phận Iran hoặc hủy các chuyến bay đến Iran. Air Canada đã định tuyến lại chuyến bay Toronto - Dubai để bay qua Ai Cập và Ả Rập Saudi thay vì Iraq.
Phản ứng > Iran > Chính phủ và IRGC

Iran tuyên bố ngày 9 tháng 1 một ngày quốc tang cho 176 nạn nhân của chuyến bay 752 và những người thiệt mạng trong vụ giẫm đạp tại lễ tang của Qassem Soleimani.
Vào ngày 11 tháng 1, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố họ đã bắn hạ máy bay sau khi xác định nhầm nó là mục tiêu thù địch. Tổng thống Iran Hassan Rouhani gọi vụ việc là "sai lầm không thể tha thứ". Bộ trưởng Ngoại giao Mohammad Javad Zarif xin lỗi về thảm họa và nói thêm rằng kết luận sơ bộ về cuộc điều tra nội bộ của lực lượng vũ trang là "Lỗi của con người tại thời điểm khủng hoảng do chủ nghĩa phiêu lưu của Hoa Kỳ gây ra đã dẫn đến thảm họa".
Phản ứng > Iran > Các cuộc biểu tình chống chính phủ

Vào ngày 11 tháng 1, để đáp lại sự thừa nhận của chính phủ, hàng ngàn người biểu tình đã đổ ra đường phố Tehran và các thành phố khác của Iran như Orumieh, Shiraz, Isfahan và Hamadan, video clip trên Twitter cho thấy những người biểu tình ở Tehran hô vang "Cái chết cho nhà độc tài", ám chỉ đến Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, và xé bỏ ảnh tang tướng Qasem Soleimani, gọi ông ta là kẻ giết người, làm tiêu tan cảm giác đoàn kết và đau thương sau khi tướng Soleimani bị sát hại ở Bagdad.
Sau đó cùng ngày, một đám đông sinh viên tập trung trước các trường đại học Amirkabir và Sharif ở Tehran, hô to các khẩu hiệu lên án sự lừa dối của chính phủ về vụ tai nạn. Cảnh sát chống bạo động bắn hơi cay vào hàng ngàn người biểu tình.
Người dân Tehran nói với Reuters rằng cảnh sát đã có hiệu lực tại thủ đô vào ngày 12 tháng 1, với hàng chục người biểu tình ở Tehran hô vang "Họ đang nói dối rằng kẻ thù của chúng ta là Mỹ, kẻ thù của chúng ta ở ngay đây", và rất nhiều người biểu tình đã tập trung tại các thành phố khác, hiển thị trên phương tiện truyền thông xã hội. Đại sứ Anh tại Iran, Rob Macaire, đã bị bắt sau khi tham dự một buổi cầu nguyện cho những người đã thiệt mạng trong vụ tai nạn. Trong một tuyên bố, Bộ trưởng Ngoại giao Anh Dominic Raab nói: "Việc bắt giữ đại sứ của chúng tôi tại Tehran mà không có căn cứ hoặc giải thích là vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế".
Thái tử lưu vong của Iran Reza Pahlavi cho biết Lãnh đạo tối cao Cộng hòa Hồi giáo Ali Khamenei chịu trách nhiệm cho sự xuống dốc. Tờ báo cải cách Iran Etemad có tiêu đề biểu ngữ "Xin lỗi và từ chức", và bình luận về "yêu cầu của mọi người" về việc loại bỏ những người chịu trách nhiệm cho vụ xả súng.
Phản ứng > Ukraine

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bày tỏ lời chia buồn sâu sắc với người thân của các nạn nhân. Các quan chức tuyên bố rằng ông sẽ cắt ngắn chuyến thăm ngoại giao của mình ở Ô-man do thảm họa. Tổng thống Zelensky sau đó nói thêm rằng một số máy bay đã được chuẩn bị ở Kiev để tới Tehran để vận chuyển xác các hành khách trên chuyến 752. Ông tuyên bố ngày 9 tháng 1 là một ngày quốc tang, với quốc kỳ Ukraine bay trên các tòa nhà chính phủ. Ông cũng tuyên bố kiểm tra đột xuất trên mọi máy bay trong nước và yêu cầu người Ukraine kiềm chế không đến thăm Iran và Iraq trong thời điểm hiện tại. Ngày 11 tháng 1, Zelensky nói: "Ukraine khăng khăng thừa nhận đầy đủ tội lỗi. Chúng tôi hy vọng Iran sẽ đưa những người có trách nhiệm ra công lý, trả lại các cơ quan, bồi thường và đưa ra lời xin lỗi chính thức. Cuộc điều tra phải đầy đủ, công khai và tiếp tục không chậm trễ hay trở ngại"
Phản ứng > Canada

Với sự mất mát quá lớn, Bộ trưởng Ngoại giao Canada François-Philippe Champagne và Bộ trưởng Giao thông vận tải Marc Garneau đều bày tỏ sự thông cảm với các nạn nhân. Champagne tuyên bố rằng ông đã liên lạc với chính phủ Ukraine và Garneau tuyên bố rằng Canada đang cung cấp hỗ trợ trong cuộc điều tra. Thủ tướng Justin Trudeau nhấn mạnh vào sự minh bạch và công bằng cho gia đình và người thân của các nạn nhân.
Phản ứng > Vương quốc Anh

Thủ tướng Boris Johnson kêu gọi hồi hương thi thể của hành khách quá cố và cam kết hợp tác với Canada và Ukraine. 4 công dân Anh đã lên máy bay.  Đại sứ Vương quốc Anh tại Iran, Robert Macaire đã bị bắt vào ngày 11 tháng 1 năm 2020 trong cuộc biểu tình ở Tehran nhưng được thả ra ngay sau đó. Đại sứ Macaire đã bị giam giữ vì nghi ngờ rằng ông tham gia cuộc biểu tình chống lại chính phủ, mà đại sứ đã phủ nhận và làm rõ rằng ông đã đi đến một sự kiện được quảng cáo là một sự cảnh giác để tôn trọng các nạn nhân của vụ tai nạn máy bay và rời đi 5 phút sau khi mọi người bắt đầu tụng kinh. Chính phủ Anh gọi vụ bắt giữ ông là "sự vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế".
Phản ứng > Việt Nam

Ngày 10 tháng 01, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nguyễn Phú Trọng đã gửi điện chia buồn tới Tổng thống Iran Hassan Rouhani, toàn quyền Canada Julie Payette, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Lê Thị Thu Hằng cũng đã bày tỏ sự đau lòng, chia buồn tới chính phủ, nhân dân các nước có người bị nạn.
Hình ảnh vụ tai nạn

Các hình ảnh của vụ tai nạn
Phần cánh của chiếc 737 xấu số
Thu gom thi thể các nạn nhân
Thu gom thi thể các nạn nhân
UR-PSR, chiếc Boeing 737-8KV của Ukraine International Airlines bị bắn rơi cất cánh tại sân bay quốc tế Ben Gurion quận Trung, Israel vào ngày 18 tháng 10 năm 2019
Những hoạt động tìm lại nạn nhân chuyến bay 752
Khu vực vụ rơi máy bay 752 nhìn từ trên cao
Thủ tướng Canada Justin Trudeau phát biểu trước truyền thông vào ngày 9 tháng 1 năm 2020 về vụ tai nạn.
Ianthocincla

| Ianthocincla |
| --- | --- |

Ianthocincla maxima

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Chordata
Lớp:: Aves
Bộ:: Passeriformes
Họ:: Leiothrichidae
Chi:: Ianthocincla Gould, 1835

Loài điển hình
Cinclosoma ocellatum Vigors, 1831
Các loài
 Xem trong bài.
Ianthocincla là một chi chim sẻ trong họ Leiothrichidae.
Loài

Chi này có các loài: Tên của chi kết hợp Tiếng Hy Lạp cổ đại, là ionthos  "tóc trẻ" hoặc "xuống" với tiếng Latin mới cinclus "kim oanh". Các loài hiện được đặt trong chi này trước đây đã được gán cho chi Garrulax nhưng sau khi xuất bản một nghiên cứu phát sinh chủng loại phân tử vào năm 2018, Garrulax đã bị tách ra và một số của các loài đã được chuyển đến chi hồi sinh Ianthocincla.
Ianthocincla ocellata (Vigors, 1831)
Ianthocincla maxima (Verreaux, J, 1871)
Ianthocincla lunulata Verreaux, J, 1871
Ianthocincla bieti Oustalet, 1897
Ianthocincla sukatschewi (Berezowski & Bianchi, 1891)
Ianthocincla cineracea (Godwin-Austen, 1874)
Ianthocincla rufogularis Gould, 1835
Ianthocincla konkakinhensis (Eames, JC & Eames, C, 2001)
Cirsium argillosum

| Cirsium argillosum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Cirsium
Loài (species): C. argillosum
Danh pháp hai phần
Cirsium argillosum Petrov ex Kharadze, 1958 
Cirsium argillosum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Petrov ex Kharadze mô tả khoa học đầu tiên năm 1958.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cirsium argillosum”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Ichneumon leucogaster

| Ichneumon leucogaster> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Ichneumon
Loài (species): I. leucogaster
Danh pháp hai phần
Ichneumon leucogaster Cuvier, 1833 
Ichneumon leucogaster là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Họ Thích diệp thụ

| Họ Thích diệp thụ |
| --- | --- |
Xanthorrhoea preissii
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Xanthorrhoeaceae Dumort., 1829
Các chi
 Xem văn bản
Họ Thích diệp thụ (danh pháp khoa học: Xanthorrhoeaceae) là một họ thực vật có hoa trong bộ Asparagales. Họ này khi hiểu theo nghĩa hẹp thì không có loài nào ở Việt Nam. Nó được phần lớn các nhà thực vật học công nhận, nhưng định nghĩa và giới hạn của họ thì thay đổi khá mạnh, tùy theo hệ thống phân loại được sử dụng.
Phân loại

Hệ thống APG II năm 2003 cũng công nhận họ này và đặt nó trong bộ Asparagales, thuộc nhánh monocots (thực vật một lá mầm) và cho phép có hai lựa chọn:
Theo nghĩa rộng (sensu lato): Họ này không chỉ chứa một chi Xanthorrhoea mà còn chứa các loài thực vật mà khi nói khác đi thì thuộc về các họ Asphodelaceae (họ Lan nhật quang) và họ Hemerocallidaceae (họ Hoa hiên). Theo Website của APG, họ này chứa khoảng 35 chi và 900 loài.
Theo nghĩa hẹp (sensu stricto): Họ này chỉ chứa chi Xanthorrhoea. Theo tùy chọn này thì các họ Asphodelaceae và Hemerocallidaceae được công nhận là các họ vệ tinh riêng biệt.
Hệ thống APG III năm 2009 công nhận họ này theo nghĩa rộng của hệ thống APG II năm 2003 và chia họ này ra như sau:
Hemerocallidoideae Lindley , đồng nghĩa: Dianellaceae Salisbury , Geitonoplesiaceae Conran , Hemerocallidaceae R. Brown , Johnsoniaceae J. T. Lotsy (= Anthericaceae - Johnsonieae), Phormiaceae J. Agardh : 19-20 chi, 85 loài. Phân bố trong khu vực từ Papuasia tới New Zealand và trong khu vực Thái Bình Dương, đặc biệt tại Australia (chẳng hạn toàn bộ 8 chi của Johnsoniaceae nghĩa hẹp, bao gồm cả Geitonoplesium ), cũng như từ châu Âu tới châu Á, Malesia, Ấn Độ, Madagascar, châu Phi, và 2 chi (Eccremis và Pasithea ) tại Nam Mỹ.
Agrostocrinum
Arnocrinum
Caesia (bao gồm cả Nanolirion).
Chamaescilla Bentham: 2 loài ở Australia, chuyển từ phân họ Lomandroideae của họ Asparagaceae sang Hemerocallidoideae.
Corynotheca
Dianella
Eccremis
Geitonoplesium
Hemerocallis
Hensmania
Herpolirion
Hodgsoniola
Johnsonia
Pasithea
Phormium
Rhuacophila. Có thể gộp trong chi Dianella.
Simethis
Stawellia
Stypandra
Thelionema
Tricoryne
Xanthorrhoeoideae M. W. Chase, Reveal & M. F. Fay : 1 chi (Xanthorrhoea Smith ), 30 loài, có tại Australia.
Xanthorrhoea
Asphodeloideae Burnett , đồng nghĩa: Aloaceae Batsch , Asphodelaceae Jussieu, nom. cons. , Eccremidaceae Doweld : Khoảng 15 chi và 785 loài. Các chi đa dạng nhất có: Aloe (400 loài), Haworthia (54-70 loài), Bulbine (75 loài), Kniphofia (70 loài), Trachyandra (50 loài), Eremurus (45 loài). Phân bố chủ yếu tại châu Phi, đặc biệt tại Nam Phi; Nam Phi + New Zealand (Bulbinella ), cũng có mặt tại khu vực Địa Trung Hải tới Trung Á.
Aloe (bao gồm cả Aloinella, Chamaealoe, Guillauminia, Lemeea, Leptaloe, Pachidendron).
Asphodeline
Asphodelus (bao gồm cả Glyphosperma).
Astroloba. Có thể gộp trong chi Haworthia.
Bulbine (bao gồm cả Bulbinopsis)
Bulbinella (bao gồm cả Chrysobactron).
Chortolirion. Có thể gộp trong chi Haworthia.
Eremurus (bao gồm cả Ammolirion, Henningia).
×Gasteraloe = Gasteria × Aloe
Gasteria
Haworthia (bao gồm cả Apicra).
Jodrellia
Kniphofia (bao gồm cả Notosceptrum, Tritoma).
Lomatophyllum. Có thể gộp trong chi Aloe.
Poellnitzia. Có thể gộp trong chi Haworthia.
Trachyandra (bao gồm cả Liriothamnus)
Quyết định bảo tồn tên Asphodelaceae thay vì Xanthorrhoeaceae (được thông qua vào năm 2017), hệ thống APG IV sử dụng Asphodelaceae làm tên cho họ mở rộng.
Trong các hệ thống phân loại thực vật trước đây thì các loài hiện nay xếp trong họ Dasypogonaceae cũng được coi là thuộc về họ này.
Tiến hóa

Nhóm thân cây của họ Xanthorrhoeaceae s.l. có niên đại tới khoảng 93 triệu năm trước (Ma), sự phân kỳ trong phạm vi nhóm chỏm cây của họ Xanthorrhoeaceae tới khoảng 90 Ma. Excremis và Pasithea đại diện cho sự di cư độc lập của nhánh phormioid tới Nam Mỹ.
Phát sinh chủng loài

Cây phát sinh chủng loài của các họ trong bộ Asparagales như dưới đây lấy theo APG III.
Bộ Asparagales có thể chia ra thành một nhóm cận ngành cơ sở, gọi là "Asparagales bậc thấp", bao gồm Xanthorrhoeaceae như định nghĩa theo APG III, và một nhóm đơn ngành có độ hỗ trợ cao, gọi là "Asparagales lõi", bao gồm 2 họ Amaryllidaceae sensu lato và Asparagaceae sensu lato. Ba họ tách biệt trước đây được công nhận (như trong hệ thống APG năm 1998) là: Asphodelaceae, Hemerocallidaceae và Xanthorrhoeaceae. Các nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử đã chỉ ra rằng ba họ này có quan hệ họ hàng gần, mặc dù Rudall cho rằng việc gộp chúng thành một nhánh không được hỗ trợ bởi phân tích hình thái. Phân loại gần đây trong hệ thống APG III năm 2009 đặt ba họ này trong một họ duy nhất là Xanthorrhoeaceae sensu lato. Các họ cũ được coi là các phân họ, tương ứng là Asphodeloideae, Hemerocallidoideae và Xanthorrhoeoideae.
Cây phát sinh chủng loài dưới đây của Xanthorrhoeaceae sensu lato dựa trên phân tích phát sinh chủng loài phân tử bao gồm lập trình tự DNA của các gen lục lạp rbcL, matK và ndhF. Tất cả các nhánh đều có độ hỗ trợ tự khởi động không dưới 70%. Trong số 36 chi được các tác giả công nhận thì 29 chi đã được lấy mẫu. Eccremis không được lấy mẫu, nhưng được thêm vào đây do nó có quan hệ họ hàng rất gần với Pasithea và thường được gộp trong chi đó. Hodgsoniola thuộc về một đoạn nào đó nằm trong cấp tiến hóa giữa Tricoryne và Johnsonia. Các chi không lấy mẫu là Astroloba, Chortolirion và Gasteria thuộc phân họ Asphodeloideae.
Chú thích

↑  Stevens, P. F. “ANGIOSPERM PHYLOGENY WEBSITE, version 12”. Xanthorrhoeaceae. Missouri Botanical Garden. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2013.
1 2  "Xanthorrhoeaceae" In: Peter F. Stevens (2001 onwards). Angiosperm Phylogeny Website. In: Missouri Botanical Garden Website. (xem liên kết ngoài)
↑  Ole Seberg. 2007. "Xanthorrhoeaceae" tr. 406-407. Trong: Vernon H. Heywood, Richard K. Brummitt, Ole Seberg, Alastair Culham. Flowering Plant Families of the World. Firefly Books: Ontario, Canada.
1 2  Chase, M. W.; Reveal, J. L.; Fay, M. F. (tháng 8 năm 2009). “A subfamilial classification for the expanded asparagalean families Amaryllidaceae, Asparagaceae and Xanthorrhoeaceae”. Botanical Journal of the Linnean Society. The Linnean Society of London. 161 (2): 132–136. doi:10.1111/j.1095-8339.2009.00999.x.
↑  McLay T. G. B. & Bayly M. J. 2016. A new family placement for Australian blue squill, Chamaescilla: Xanthorrhoeaceae (Hemerocallidoideae), not Asparagaceae. Phytotaxa 275(2): 97-111. doi:10.11646/phytotaxa.275.2.2
↑  Janssen T., Bremer K., 2004. The age of major monocot groups inferred from 800+ rbcL sequences, Bot. J. Linnean Soc., 146(4): 385-398, doi:10.1111/j.1095-8339.2004.00345.x
↑  Wurdack K. J., Dorr L. J., 2009. The South American genera of Hemerocallidaceae (Eccremis and Pasithea): Two introductions to the New World, Taxon 58(4):1122-1132.
↑  Rudall, P.; Furness, C.A.; Chase, M.W. & Fay, M.F. (1997), “Microsporogenesis and pollen sulcus type in Asparagales (Lilianae)”, Canad. J. Bot. (75): 408–430
↑  Stevens & 2001 onwardsLỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFStevens2001_onwards (trợ giúp): Asparagales
↑  M. W. Chase & De Bruijn A. Y., Cox A. V., Reeves G., Rudall P., Johnson M. A. T. & Eguiarte L. E. (2000). “Phylogenetics of Asphodelaceae (Asparagales): An analysis of Plastid rbcL and trnL-F DNA sequences”. Annals of Botany. 86 (5): 935–951. doi:10.1006/anbo.2000.1262.Quản lý CS1: sử dụng tham số tác giả (liên kết)
↑  Rudall, P. J. (2003). “Unique Flower Structures and Iterative Evolutionary Themes in Asparagales: Insights from a Morphological Cladistic Analysis”. The Botanical Review. 68 (4): 488–509. doi:10.1663/0006-8101(2002)068[0488:UFSAIE]2.0.CO;2.
↑  Dion S. Devey, Ilia Leitch, Paula J. Rudall, J. Chris Pires, Yohan Pillon, Mark W. Chase. 2006. "Systematics of Xanthorrhoeaceae sensu lato, with an emphasis on Bulbine". Aliso 22(Monocots: Comparative Biology and Evolution):345-351. ISSN 0065-6275.
↑  Klaus Kubitski (chủ biên). The Families and Genera of Vascular Plants volume III. Springer-Verlag: Berlin;Heidelberg, Đức. ISBN 978-3-540-64060-8
Epizeuxis parvulalis

| Epizeuxis parvulalis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Epizeuxis
Loài (species): E. parvulalis
Danh pháp hai phần
Epizeuxis parvulalis Barnes & McDunnough, 1911 
Epizeuxis parvulalis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.