stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Đảng Liên hiệp Dân tộc
Danh sách chủ tịch đảng

Hugo Suolahti (1918–1919)
Eemil Nestor Setälä (1920)
Antti Tulenheimo (1921–1924)
Hugo Suolahti (1925)
Kyösti Haataja (1926–1932)
Paavo Virkkunen (1932–1933)
Juho Kusti Paasikivi (1934–1936)
Pekka Pennanen (1936–1942)
Edwin Linkomies (1943–1944)
K. F. Lehtonen (1945)
Arvo Salminen (1946–1954)
Jussi Saukkonen (1955–1965)
Juha Rihtniemi (1965–1971)
Harri Holkeri (1971–1979)
Ilkka Suominen (1979–1991)
Pertti Salolainen (1991–1994)
Sauli Niinistö (1994–2001)
Ville Itälä (2001–2004)
Jyrki Katainen (2004–)
Yezoceryx angustus

| Yezoceryx angustus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Yezoceryx
Loài (species): Y. angustus
Danh pháp hai phần
Yezoceryx angustus Chiu, 1971 
Yezoceryx angustus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Kayalık, Çukurca

| Kayalık |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
KayalıkVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Hakkâri
Huyện: Çukurca
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 48 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Kayalık là một xã thuộc huyện Çukurca, tỉnh Hakkâri, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 48 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Hakkâri”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Çınarardı, Korkut

| Çınarardı |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
ÇınarardıVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Muş
Huyện: Korkut
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 473 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Çınarardı là một xã thuộc huyện Korkut, tỉnh Muş, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 473 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Muş”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Triniochloa laxa

| Triniochloa laxa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Triniochloa
Loài (species): T. laxa
Danh pháp hai phần
Triniochloa laxa Hitchc. 
Triniochloa laxa là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Hitchc. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Triniochloa laxa”. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2013.
Đại Lý, Vân Nam

Đối với các định nghĩa khác, xem Đại Lý.
| Đại Lý 大理白族自治州 Đại Lý Bạch tộc tự trị châu |
| --- | --- |
—  Châu tự trị  —
Chuyển tự Trung văn
 • Giản thể: 大理白族自治州
 • Bính âm: Dàlǐ Báizú Zìzhìzhōu
 
 

 
 Vị trí của châu tự trị Đại Lý tại Vân Nam
Đại LýVị trí tại Trung Quốc
Tọa độ: 25°42′B 100°09′Đ﻿ / ﻿25,7°B 100,15°Đ﻿ / 25.700; 100.150 
Quốc gia: Trung Quốc
Tỉnh: Vân Nam
Trụ sở hành chính: Đại Lý
Diện tích
 • Tổng cộng: 29.460 km2 (11,370 mi2)
Dân số (2002)
 • Tổng cộng: 3.296.552
 • Mật độ: 110/km2 (290/mi2)
Múi giờ: UTC+8 
Mã bưu chính: 671000
Mã điện thoại: 0872
Trang web: http://www.dali.gov.cn/
Châu tự trị dân tộc Bạch Đại Lý (大理白族自治州), Hán Việt: Đại Lý Bạch tộc Tự trị châu, là một châu tự trị tỉnh Vân Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Đại Lý có diện tích 29.460 km² và thủ phủ là Đại Lý. Theo điều tra dân số năm 2000, dân số của châu này là 3.296.552 người với mật độ 119,9 người trên một km².
Các nhóm dân tộc tại Đại Lý năm 2000

| Dân tộc | Dân số | Phần trăm |
| --- | --- | --- |
| Hán | 1.659.730 | 50,35% |
| Bạch | 1.081.167 | 32,8% |
| Di | 426.634 | 12,94% |
| Hồi | 66.085 | 2,0% |
| Lật Túc | 31.972 | 0,97% |
| Miêu | 10.967 | 0,33% |
| Nạp Tây | 4.302 | 0,13% |
| A Xương | 3.330 | 0,1% |
| Khác | 12.365 | 0,38% |
Các đơn vị hành chính

Châu tự trị dân tộc Bạch Đại Lý chia thành 12 đơn vị hành chính cấp huyện, trong đó 1 huyện cấp thị, 8 huyện và 3 huyện tự trị:
Thành phố cấp huyện Đại Lý (大理市)
Các huyện:
Tường Vân (祥云县)
Tân Xuyên (宾川县)
Di Độ (弥渡县)
Vĩnh Bình (永平县)
Vân Long (云龙县)
Nhĩ Nguyên (洱源县)
Kiếm Xuyên (剑川县)
Hạc Khánh 鹤庆县
Huyện tự trị người Di Dạng Tị (漾濞彝族自治县)
Huyện tự trị người Di Nam Giản (南涧彝族自治县)
Huyện tự trị người Di người Hồi Nguy Sơn (巍山彝族回族自治县)
| Bản đồ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
  Hồ Nhĩ Hải Đại Lý(hct) Dạng Tỵ Tường Vân Tân Xuyên Di Độ Nam Giản Nguy Sơn Vĩnh Bình Vân Long Nhĩ Nguyên Kiếm Xuyên Hạc Khánh 
| # | Tên | Hán giản thể | Hán ngữ bính âm | Dân số (2010) | Diện tích (km²) | Mật độ (/km²) |
| 1 | Đại Lý (hct) | 大理 | Dàlǐ | 652.000 | 1.468 | 444 |
| 2 | Tường Vân | 祥云 | Xiángyún | 456.000 | 2.498 | 183 |
| 3 | Tân Xuyên | 宾川 | Bīnchuān | 349.000 | 2.627 | 133 |
| 4 | Di Độ | 弥渡 | Mídù | 313.000 | 1.571 | 199 |
| 5 | Vĩnh Bình | 永平 | Yǒngpíng | 175.000 | 2.884 | 61 |
| 6 | Vân Long | 云龙 | Yúnlóng | 200.000 | 4.712 | 42 |
| 7 | Nhĩ Nguyên | 洱源 | Ěryuán | 268.000 | 2.961 | 91 |
| 8 | Kiếm Xuyên | 剑川 | Jiànchuān | 170.000 | 2.318 | 73 |
| 9 | Hạc Khánh | 鹤庆 | Hèqìng | 255.000 | 2.395 | 106 |
| 10 | Dạng Tỵ | 漾濞 | Yàngbì | 102.000 | 1.957 | 52 |
| 11 | Nam Giản | 南涧 | Nánjiàn | 212.000 | 1.802 | 118 |
| 12 | Nguy Sơn | 巍山 | Wēishān | 304.000 | 2.266 | 134 |
Lịch sử

Bài chi tiết: Nam Chiếu và Vương quốc Đại Lý
Široká Niva

| Široká Niva |
| --- | --- |
—  Làng  —
 

  Hiệu kỳ
Široká Niva
Quốc gia:  Cộng hòa Séc
Vùng: Moravskoslezský
Huyện: Bruntál
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
NUTS 5: CZ0801 597899
Široká Niva là một làng thuộc huyện Bruntál, vùng Moravskoslezský, Cộng hòa Séc.
Trifolium bullatum

| Trifolium bullatum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Trifolium
Loài (species): T. bullatum
Danh pháp hai phần
Trifolium bullatum Boiss. & Hausskn. 
Trifolium bullatum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Boiss. & Hausskn. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trifolium bullatum”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Đền Hai Bà Trưng

Đền Hai Bà Trưng có thể là:
Đền Hai Bà Trưng (Đồng Nhân) ở phường Đồng Nhân, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội
Đền Hai Bà Trưng (Hạ Lôi) ở thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội
Đền Hát Môn ở xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội
Đền Hai Bà Trưng ở quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh.
| x t Đền tại Việt Nam |
| --- | --- | --- |
| Bắc bộ |  An Sinh  An Xá  Bà Chúa Kho (BN)  Bà Chúa Kho (HN)  Bà Chúa Kho (HY)  Bách Linh  Bạch Mã  Bảo Hà  Bia  Cấm  Cửa Ông  Dạ Trạch  Dầm  Đinh Tiên Hoàng  Đoan  Đô  Đồng Xâm  Đuổm  Hai Bà Trưng Đồng Nhân  Hạ Lôi  Hát Môn  Đền Hùng  Kiếp Bạc  Kim Liên  Kỳ Cùng  Lăng  Lê Đại Hành  Linh Tiên  Lương Xâm  Lý Quốc Sư  Mao Điền  Mẫu Âu Cơ  Bát Tràng  Lào Cai  Mây  Ngọc Sơn  Phủ Dầy  Phù Đổng  Phụ Quốc  Phủ Tây Hồ  Quán Thánh  Quảng Phúc  Quốc Tử Giám  Sóc  Thánh Mẫu  Thánh Nguyễn  Thượng (LC)  Tiên La  Trần (NĐ)  Trần (TB)  Trần Thương  Tranh  Trù Mật  Và  Vạn Kiếp  Vân Luông  Vân Thị  Voi Phục  Vực Vông  Xích Đằng  Xưa  Bà Chúa Me  |   |
| Bắc Trung bộ |  Bà Hải  Bà Triệu  Cuông  Thượng (NA)  Đông Hải  Đức Hoàng  Khai Long  Lê Hoàn  Miếu Ao  Nhà Bà  Ông Hoàng Mười  Quả Sơn  Văn miếu Huế  |   |
| Nam Trung bộ |  Bùi Thị Xuân  Đào Duy Từ  Diên Khánh  Lương Văn Chánh  Mỹ Sơn  Tăng Bạt Hổ  Trần Quý Cáp  Trường An  Đền thờ Trương Định  |   |
| Nam Bộ |  Bác Hồ (Long Mỹ)  Cao Lãnh  Châu Văn Liêm  Công Thần Vĩnh Long  Dinh Cô  Đức Thánh Trần (Long Hà)  Đức Thánh Trần (Tây Ninh)  Hải Thượng Lãn Ông  Hiển Trung  Kiến An  Lệ Châu  Nguyễn Hữu Cảnh  Nguyễn Tri Phương  Phật mẫu (Trảng Bàng)  Phật mẫu (Trường Hòa)  Thần An Lợi  Trấn Biên  Trần Hưng Đạo (Bến Củi)  Trần Hưng Đạo (Bình Long)  Trần Hưng Đạo (Tp.HCM)  Trần Quang Diệu (Phước Long)  Trần Văn Thành  Văn Thánh Vĩnh Long  Đền thờ Vua Hùng Phú Riềng  Thảo Cầm Viên TP. HCM  Thới Bình  |   |
 Di tích quốc gia đặc biệt  Hang động  Thác nước  Đèo  Chùa  Đình  Đền  Nhà thờ  Tháp cổ  Tháp Chăm
Trifolium michelianum

| Trifolium michelianum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Trifolium
Loài (species): T. michelianum
Danh pháp hai phần
Trifolium michelianum Savi 
Trifolium michelianum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Savi miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trifolium michelianum”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Trifolium mazanderanicum

| Trifolium mazanderanicum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Trifolium
Loài (species): T. mazanderanicum
Danh pháp hai phần
Trifolium mazanderanicum Rech.f. 
Trifolium mazanderanicum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Rech.f. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trifolium mazanderanicum”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Litsea guppyi

| Litsea guppyi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliidae
Bộ (ordo): Laurales
Họ (familia): Lauraceae
Chi (genus): Litsea
Loài (species): L. guppyi
Danh pháp hai phần
Litsea guppyi (F. Muell.) F. Muell. ex Forman, 1965 
Litsea guppyi là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được (F. Muell.) F. Muell. ex Forman miêu tả khoa học đầu tiên năm 1965.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Litsea guppyi”. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013.
Erica brownii

| Erica brownii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Ericaceae
Chi (genus): Erica
Loài (species): E. brownii
Danh pháp hai phần
Erica brownii E.G.H.Oliv., 2000 
Erica brownii là một loài thực vật có hoa trong họ Thạch nam. Loài này được E.G.H.Oliv. mô tả khoa học đầu tiên năm 2000.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Erica brownii”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Eumetabola

| Eumetabola |
| --- | --- |

Apis dorsata trên Tribulus terrestris

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Insecta
Phân thứ lớp:: Neoptera
(kph):: Eumetabola

Eumetabola là một nhánh chưa phân loại của Neoptera. Hai nhánh Paurometabola và Eumetabola có thể là nhóm chị của Neoptera sau sự loại trừ của Plecoptera. Đơn ngành của các nhóm nhỏ này có ít bằng chứng.
Eumetabola là nhánh có nhiều loài động vật nhất. Theo một phân tích phát sinh loài, nhánh Eumetabola bắt nguồn vào khoảng 390-350 triệu năm trước, trong kỷ Devon muộn.
Yezoceryx apicipennis

| Yezoceryx apicipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Yezoceryx
Loài (species): Y. apicipennis
Danh pháp hai phần
Yezoceryx apicipennis (Turner, 1919) 
Yezoceryx apicipennis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Đại Lý (thành phố cấp huyện)

Đối với các định nghĩa khác, xem Đại Lý.
| Thành phố Đại Lý |
| --- | --- |
—  Huyện cấp thị  —
大理市
 
Dali
 
 Vị trí thành phố Đại Lý (hồng) và châu Đại lý (vàng) trong tỉnh Vân Nam
Thành phố Đại LýVị trí trong Vân Nam
Tọa độ: 25°42′1″B 100°09′23″Đ﻿ / ﻿25,70028°B 100,15639°Đ﻿ / 25.70028; 100.15639 
Quốc gia: Trung Hoa
Tỉnh: Vân Nam
Châu tự trị: Đại Lý
Diện tích
 • Tổng cộng: 1.468 km2 (567 mi2)
Dân số 
 • Tổng cộng: 590.000
 • Mật độ: 400/km2 (1,000/mi2)
Múi giờ: UTC+8 
Mã bưu chính: 671000
Mã điện thoại: 0872
Trang web: http://www.dali.gov.cn/
Yunnan e-Portal
Đại Lý là thủ phủ của Châu tự trị dân tộc Bạch Đại Lý, diện tích khoảng 1.468 km², hơn 500.000 dân - là thành phố có lịch sử lâu đời. Từ thế kỷ thứ VII đến thế kỷ thứ X – Đại Lý từng là trung tâm chính trị - văn hóa lịch sử của Vân Nam. Nhiều công trình kiến trúc đặc sắc còn bảo tồn tốt đến ngày nay trong đó có thành cổ Đại Lý (hay Tử Cẩm Thành Đại Lý) được xây dựng năm 1382 tường thành cao 7,6 m rộng 6 m, chu vi 12 dặm. Trong triều đại Nhà Minh, Nhà Thanh nơi này là đế đô phủ Vân Nam, năm Thái Bình Thiên Quốc từng là soái phủ của Đại Nguyên soái thống lĩnh binh mã Đỗ Văn Tú. Đại Lý cổ thành là điểm tham quan du lịch hấp dẫn của tỉnh Vân Nam cùng với Phim trường Thiên Long Bát bộ và Thành cổ Lệ Giang.
Lịch sử

Thành Đại Lý tựa lưng vào Thương Sơn để nhìn về phía hồ Nhĩ Hải từng có tên Diệp Du thành hoặc Tử thành. Kinh đô của dòng họ Đoàn này có từ những năm 937 cho đến năm 1253 với vị vua sáng lập là Đoàn Tư Bình. Vào năm 1253, vương quốc này bị đế quốc Mông Cổ xâm chiếm và trở thành một thành phố của Vân Nam như ngày nay. Bức tường thành nhỏ bé này lại không bị xâm chiếm trong rất nhiều năm, đem lại nhiều câu chuyện kì bí về dòng họ Đoàn đằng sau cổng thành.
Đại Lý là một quốc gia theo Phật giáo Mật tông. Từ vua đến dân đều xuất gia. Trong hai mươi hai đời vua của mình thì có đến mười vị vua bỏ ngôi đi tu như Đoàn Chính Thuần, Đoàn Chính Hưng…
Miêu tả

Các trục đường chính vuông góc với bốn cổng thành và từ đó tỏa ra các ngõ nhỏ vuông vức. Kiến trúc nhà ống với những chiếc cổng và những con đường được lát hoàn toàn bằng đá hoa cương xanh là điểm nhấn trong du lịch tại cổ thành này.
| --- | --- |
 Chùa Sùng Thánh - cổ thành Đại Lý: Phố đêm Đại Lý lên đèn
Có đoạn thành có những con suối nhỏ trong vắt bắt nguồn từ dãy Thương Sơn chảy ngang những con phố hình thành nên một con phố được gọi là Phố Suối Reo. Phần bên trong của đọan thành là những quán hàng lưu niệm đan xen.
Phố cổ ban đêm tại đây cũng là điểm thu hút du khách - tại đây có hệ thống khách sạn dành cho du khách nghỉ lại đêm tại cổ thành.
Điểm cao nhất để ngắm nhìn được toàn cảnh là núi Thương Sơn. Dãy núi này cách thành cổ chưa đầy 1 km và từ đó có cáp treo đưa lên tận đỉnh núi. Từ đây, phóng tầm mắt tớ hồ Nhĩ Hải, hồ nước ngọt lớn thứ ba Trung Quốc và có hình giống tai người. Ngay cổng vào của cáp là bản khắc dòng chữ đề tựa của nhà văn Kim Dung trên nền đá tím.
Tam tháp Đại Lý và chùa Sùng Thánh

Cách thành 1 km về phía Bắc bên hồ Nhĩ Hải – Tam tháp Đại Lý là một công trình kiến trúc cổ rất đặc sắc. Ba tháp tạo thành hình Tam Giác – tháp chính là Thiên Thuần cao 69m, gốm 16 tầng tháp, được xây dựng từ thời Đường. Cạnh Tam Tháp là chùa Sùng Thánh được xây dựng từ năm 834 đến năm 840 được bảo tồn khá tốt.
| --- | --- |
Bên trong chùa Sùng Thánh: Tam tháp đại Lý nhìn từ xa
Thành cổ Đại Lý trong phim

Rất nhiều bộ phim truyền hình Trung Quốc đã lấy bối cảnh thành cổ này đưa vào phim. Nổi bật nhất là Thiên Long Bát Bộ của nhà văn Kim Dung do đạo diễn Trương Kỷ Trung khởi quay.
Wuhualou 1918
Yazdegerd III

| Yazdegerd III |
| --- | --- |
Shahanshah của Ērānshahr 
Tiền xu của Yazdegerd III vào năm cuối Triều đại
Tại vị: 16 tháng 6 năm 632 – năm 651
Đăng quang: Estakhr
Tiền nhiệm: Khosrau IV
Kế nhiệm: Office abolished
Thông tin chung
Sinh: 624
Mất: 651 (27 tuổi) Merv
Hậu duệ: Peroz III Izdundad (Yazaddad)
Hoàng tộc: Nhà Sasanid
Thân phụ: Shahriyar
Thân mẫu: Không rõ
Tôn giáo: Hỏa giáo
Yazdegerd III (624-651), cũng gọi là Yazdgerd hay Yazdiger (tiếng Trung Ba Tư: 𐭩𐭦𐭣𐭪𐭥𐭲𐭩 Yazdākird, có nghĩa là "được tạo nên bởi Chúa"; tiếng Ba Tư mới: یزدگرد) là hoàng đế thứ 38 và cũng là vị hoàng đế cuối cùng của Vương triều Sassanid, ông là cháu của hoàng đế Khosrau II (590-628), người đã bị con trai Kavadh II của Ba Tư sát hại vào năm 628. Yazdegerd lên ngai vàng vào 16 tháng 6, năm 632 lúc mới 8 tuổi sau một loạt cuộc xung đột nội bộ.
Thời niên thiếu

Yazdegerd III là con trai của Shahriyar với một người phụ nữ không rõ tên tới từ Baduraya. Shahriyar là con trai của hoàng đế Khosrau II, và đã người anh trai Kavadh II sát hại vào năm 628 do ông ta phải tìm cách bảo vệ ngai vàng khỏi những cuộc nổi dậy. Sau cái chết của Kavadh, một cuộc nội chiến đã nổ ra ở Iran giữa hai phe phái, phe Pahlav (Parthia) phe đứng đầu là cháu trai của Vistahm, Farrukh Hormizd, và phe Parsig (Ba Tư),đứng đầu là viên cựu bộ trưởng Sassanid Piruz Khosrow.
Trong cuộc nội chiến này, Yazdegerd III đã ẩn náu tại Estakhr. Tuy nhiên, vào ngày 16 Tháng Sáu năm 632, con trai của Farrukh Hormizd,cũng là người kế nhiệm ông ta, Rostam Farrokhzad và Piruz Khosrow đã đồng ý cộng tác với nhau, họ chọn Yazdegerd làm vị hoàng đế Sassanid mới, ngay sau đó ông đã được tôn lên làm hoàng đế tại đền thờ Anahita của Hỏa giáo ở Estakhr khi ông chỉ mới 8 tuổi.Yazdegerd III đã gần như là thành viên còn sống cuối cùng của nhà Sasan. Một năm sau khi ông mới vừa lên ngôi hoàng đế, người Ả Rập Hồi giáo đã xâm lược Iran.
Cai trị > Những cuộc chiến đầu tiên với người Ả Rập Hồi giáo

Yazdegerd sau đó đã tiến hành đàm phán với mười bốn nhà đàm phán Ả Rập, và hỏi họ về lý do cho hành vi hung hăng của họ đối với đế chế của mình. Một trong những mười bốn người Ả Rập ngay lập tức đáp lời: "Allah lệnh cho chúng tôi, bằng lời nói của nhà tiên tri của ngài, để mở rộng sự thống trị của Hồi giáo đối với tất cả các dân tộc."  Vào tháng 5, người Hồi giáo đã đánh bại quân đội Sassanid tại Hira, và chiếm đóng thành phố, đây là một thành phố Sassanid có vị trí chiến lược quan trọng. Sau sự thất thủ của Hira, Yazdegerd bắt đầu chú ý nhiều hơn đến những người Hồi giáo; Rostam Farrokhzad đã phái một đội quân dưới quyền chỉ huy của viên tướng Ba Tư là Bahman Jadhuyih và viên tướng người Armenia Jalinus nhằm chống lại người Hồi giáo. Rostam được cho là đã bí mật nói với Bahman rằng: "Nếu như Jalinus bại trận trở về, nhà ngươi hãy chặt đầu hắn cho ta" Quân đội Sassanid sau đó đã đánh bại những người Hồi giáo trong trận chiến cây cầu.
Năm 636, Yazdegerd III đã ra lệnh cho Rostam Farrokhzad chinh phạt người Ả Rập xâm lược và sau đó nói với ông ta: "Hôm nay ngươi là người [xuất sắc nhất] trong những người Iran. Nhà ngươi thấy đấy người dân Iran đã không phải đối mặt với một tình huống như thế này kể từ khi dòng dõi Ardashir I nắm lấy quyền lực ".Các phái viên sau đó đến diện kiến Yazdegerd III đã cầu xin ông nên xem xét miễn nhiệm Rostam và thay thế ông ta bằng một người nào đó xung quanh, và người đó là người mà mọi người sẽ tuân phục.
Yazdegerd III đã ra lệnh cho Rostam phải bẩm bảo đánh giá về người Ả Rập bởi vì họ đã cắm trại tại Qadisiyyah. Rostam Farrokhzad đã bẩm báo lại rằng người Ả Rập là "một bầy sói, bất ngờ xông vào cắn xé đám mục đồng không đề phòng và tiêu diệt họ". Yazdegerd III đáp lời Rostam bằng cách nói:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | "Điều đó không phải là như vậy. Người Ả Rập và người Ba Tư giống như một con đại bàng loài vật luôn xem ngọn núi nơi những loài chim tìm nơi trú ẩn vào ban đêm và ở trong tổ của chúng như ở dưới chân của nó. Sáng hôm sau, những con chim nhìn xung quanh và thấy rằng nó đang dõi theo chúng. Bất cứ khi nào một con chim bị chia cắt khỏi phần còn lại, đại bàng sẽ tóm gọn nó. Điều tồi tệ nhất có thể xảy ra đối với chúng sẽ là tất cả sẽ trốn thoát ngoại trừ một con. | ” |
Cai trị > Chốt chặn cuối cùng

Tuy nhiên, quân đội Sassanid đã nhận một thất bại nặng nề trong trận al-Qādisiyyah, và Rostam Farrokhzad, Bahman, Jalinus, Shahriyar bin Kanara (là con trai của kanarang Kanadbak), cùng hai hoàng tử Armenia tên là Grigor II Novirak và Musel III Mamikonian, đã tử trận. Người Ả Rập sau đó tiến về phía kinh đô Ctesiphon của nhà Sassanid mà không gặp phải bất kỳ sự kháng cự nào. Tuy nhiên, Yazdegerd, đã đem toàn bộ châu báu cùng với 1.000 bầy tôi của ông trốn đến Hulwan ở Media, và để lại người em trai của Rostam Farrokhzad là Farrukhzad phụ trách việc bảo vệ thành phố, tuy nhiên, ông ta đã không tổ chức bất cứ sự kháng cứ nào và cũng bỏ chạy đến Hulwan. Người Ả Rập sau đó đặt chân tới Ctesiphon, bao vây phần phía tây của thành phố, rồi nhanh chóng chiếm lĩnh toàn bộ thành phố. Trong tháng 4 năm 637, người Ả Rập đã đánh bại một đội quân Sassanid khác trong trận Jalula. Sau thất bại này, Yazdegerd chạy trốn sâu hơn vào Media.
Sau đó, ông xây dựng một quân đội mới và phái tới Nahavand để ngăn chặn bất kỳ đội quân Hồi giáo nào tiến từ hướng đó và có thể tái chiếm lại Iraq.  Đội quân mà Yazdegerd phái đi dường như là một mối đe dọa lớn đến nỗi nó buộc Umar tập hợp tất cả các đạo quân Ả Rập ở Kufa và Basra dưới quyền Al-Nu'man ibn Muqrin và lệnh cho họ tiến đánh quân Sassanid với quân tiếp viện từ Syria và Oman. Trận chiến được cho là đã kéo dài nhiều ngày, và nó gây ra thương vong nặng nề cho cả hai bên, trong đó khiến cho cả Al-Nu'man ibn Muqrin và hai viên tướng Ba Tư là Mardanshah và Piruz Khosrow đều bỏ mạng. Trận Nahāvand vào năm 642 là thảm họa quân sự thứ hai cho nhà Sassanid sau trận al-Qādisiyyah.
Cai trị > Tháo chạy

Sau thất bại này của quân Sassanid, Yazdegerd trốn sang Isfahan, và xây dựng một đội quân nhỏ dưới quyền một sĩ quan quân đội có tên là Siyah, ông này đã bị mất toàn bộ của cải vào tay người Ả Rập. Tuy nhiên, Siyah và phần còn lại của quân đội nổi loạn chống lại Yazdegerd, và đồng ý trợ giúp người Ả Rập đổi lại là đất đai cho bản thân họ sinh sống.  Trong khi đó, Yazdegerd đã bỏ chạy đến Estakhr, tại đây ông đã cố gắng để tổ chức một căn cứ kháng chiến trong tỉnh Pars. Tuy nhiên, vào năm 650, Abdullah ibn Aamir, thống đốc của Basra, xâm chiếm Pars và đặt dấu chấm hết cho cuộc kháng chiến của người Ba Tư. Estakhr đã bị tàn phá thành một đống hoang tàn sau trận chiến và một lực lượng 40.000 người phòng thủ trong đó có nhiều nhà quý tộc Ba Tư đã ngã xuống. Sau khi người Ả Rập chinh phục Pars, Yazdegerd trốn sang Kerman trong khi vẫn bị một đội quân Ả Rập truy đuổi. Sau đó, Yazdegerd đã cố gắng để chạy trốn khỏi người Ả Rập trong một cơn bão tuyết tại Bimand.
Sau khi đến Kerman, Yazdegerd lại tỏ ra kiêu ngạo, gây mất thiện cảm đối với viên Marzban của Kerman, và sau đó rời Kerman để tới Sistan. Một quân đội Basra sau đó đã tiến đến nơi này đã đánh bại và giết chết Marzban của Kerman trong một trận đánh đẫm máu. Khi Yazdegerd đến Sistan, ông lại tiếp tục đánh mất sự ủng hộ của viên thống đốc Sistan bởi đòi hỏi thu thuế của mình.Yazdegerd sau đó hướng đến Merv với ý định liên kết với các tù trưởng người Turk. Tuy nhiên, khi ông đến Khorasan, người dân Khorasan đã không đồng ý với quyết định Yazdegerd và nói với ông rằng tốt hơn hết là ông nên đàm phán hòa bình với người Ả Rập; Tuy nhiên, Yazdegerd đã từ chối. Sistan tiếp đó cũng bị người Ả rập đánh chiếm sau một cuộc chiến đẫm máu trong khoảng từ năm 650-652. Yazdegerd cũng đã nhận được sự ủng hộ từ tiểu quốc Chaghaniyan, họ đã phái quân tới hỗ trợ ông chống lại người Ả Rập.
Khi Yazdegerd đến Merv, ông đã yêu cầu thu thuế từ Marzban của Merv, và điều này khiến ông đánh mất sự ủng hộ của ông ta và khiến cho ông ta quay ra liên minh với Nezak Tarkan, vị vua người Hung Trắng của Badghis, người này đã giúp ông ta đánh bại Yazdegerd và những người theo ông. Sau khi bị đánh bại, Yazdegerd đã bị giết bởi một chủ cối xay ở địa phương trong khi ông đang cố gắng chạy trốn khỏi Merv vào năm 651.
Lịch Hỏa giáo

Loại lịch của Hỏa giáo, mà vẫn còn sử dụng ngày nay, đã sử dụng năm lên ngôi của Yazdegerd III là năm căn cứ của nó, và lịch thời đại (hệ thống đánh số năm) của nó được đi kèm với một hậu tố YZ. Những người Magi lấy thời điểm Yazdegerd III mất là cột mốc đánh dấu sự chấm dứt thiên niên kỷ của Zoroaster và là thời điểm bắt đầu thiên niên kỷ của Oshedar.