T-26
Lịch sử chiến đấu > Nội chiến Tây Ban Nha

Nội chiến Tây Ban Nha là cuộc xung đột đầu tiên có sự tham gia của T-26. Theo yêu cầu của chính phủ Cộng hòa Tây Ban Nha, Liên Xô đã bán vũ khí, thiết bị quân sự sang Tây Ban Nha cũng như cung cấp cố vấn quân sự (bao gồm cả kíp lái) trong khuôn khổ hoạt động X. Lô hàng xe tăng đầu tiên cho quân cộng hòa Tây Ban Nha được giao vào ngày 13 tháng 10 năm 1936, tại thành phố cảng Cartagena, Tây Ban Nha; 50 chiếc T-26 với đầy đủ phụ tùng, đạn dược, nhiên liệu và khoảng 80 tình nguyện viên dưới sự chỉ huy của đại tá S. Krivoshein, chỉ huy của Lữ đoàn cơ giới biệt kích số 8. Phía đối diện, lô thiết giáp đầu tiên Đức Quốc Xã giao cho lực lượng Quốc gia nổi dậy của Francisco Franco là xe tăng hạng nhẹ Panzer I cho Quân đoàn Condor, đến chỉ một tuần sau đó. Ý cũng bắt đầu cung cấp cho quân đội Quốc Gia xe tăng CV-33 vào tháng 8 năm 1936.
Các xe tăng của phe Cộng hòa và phe Quốc gia lần đầu tiên tham chiến trong cuộc tiến công của lực lượng Franco về phía Madrid và trong Cuộc vây hãm Madrid, nơi các xe tăng Panzer I và CV-33 của Phe Quốc gia chịu tổn thất nặng nề trước các xe tăng T-26 của phe Cộng hòa được trang bị pháo 45mm. Những chiếc xe tăng T-26 đầu tiên của Liên Xô chuyển giao cho Cartagena nhằm mục đích huấn luyện cho các kíp xe tăng của phe Cộng hòa tại trung tâm huấn luyện Archena (cách Cartagena 90 km), nhưng tình hình xung quanh Madrid trở nên phức tạp nên một đại đội xe tăng đã được thành lập gồm 15 xe tăng dưới sự chỉ huy của một sĩ quan Liên Xô, Pols Armans.
Đại đội xe tăng của Arman tham chiến vào ngày 29 tháng 10 năm 1936 gần Seseña, cách thủ đô Madrid 30 km về phía tây nam. 12 chiếc T-26 đã tiến được 35 km trong cuộc đột kích kéo dài 10 giờ và gây tổn thất đáng kể cho quân Pháp (khoảng hai phân đội kỵ binh Maroc và hai tiểu đoàn bộ binh bị đánh bại; 12 khẩu pháo dã chiến 75mm, bốn xe tăng CV-33 và khoảng 20 - 30 xe tải với hàng hóa bị phá hủy hoặc hư hại) với tổn thất là 3 xe tăng T-26 trước chai xăng và hỏa lực pháo binh. Đặc biệt, trường hợp đầu tiên mà một xe tăng bị tiêu diệt bởi chiến thuật "húc xe tăng" đã được thực hiện ngày hôm đó, khi xe tăng T-26 của trung đội trưởng - Trung úy Semyon Osadchy gặp hai xe tăng hạng nhẹ CV-33 của quân Quốc gia. Chiếc T-26 đã lao thẳng vào 1 xe tăng gần làng Esquivias và làm nó rơi xuống một hẻm núi. Kíp lái của một chiếc xe tăng khác đã bị tiêu diệt bởi hỏa lực súng máy của xe tăng sau khi họ rời bỏ phương tiện của mình. Chiếc T-26 của Arman bị chai xăng đốt cháy; mặc dù bị thương, Armans vẫn tiếp tục chỉ huy đại đội xe tăng. T-26 của Armans đã phá hủy một chiếc và làm hỏng hai chiếc CV-33 với hỏa lực từ pháo xe tăng. Vào ngày 31 tháng 12 năm 1936, Arman được phong tặng Anh hùng Liên Xô vì cuộc đột kích bằng xe tăng và tham gia tích cực vào việc bảo vệ Madrid. Vào ngày 17 tháng 11 năm 1936, đại đội của Armans có 5 xe tăng T-26 trong tình trạng hoạt động tốt.
Ngày 3 tháng 11 năm 1936, tổ lái T-26 của Trung úy Semyon Osadchy đã tiêu diệt được hai khẩu đội pháo và sáu ổ súng máy trong trận đánh, hơn 200 lính bộ binh bị tiêu diệt bởi trung đội xe tăng của ông. Trong trận chiến này, cả hai chân của ông đều bị đứt lìa do trúng đạn trực diện, và vào ngày 13 tháng 11 năm 1936, ông qua đời tại một bệnh viện ở Madrid vì chứng hoại tử. Vào ngày 31 tháng 12 năm 1936, Trung úy Kuzmich Semyon Osadchy được truy tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô.
Ngày 28 tháng 10 năm 1936, kỵ binh thiết giáp của Pháp từ Tiểu đoàn xe tăng 88 trang bị xe tăng Panzer I Ausf-A đã chạm trán với xe tăng T-26 của quân Cộng hòa. Xe Pz-IA tỏ ra lép vế về hỏa lực khi đối đầu với T-26.
Một đơn vị xe tăng của Krivoshein, bao gồm 23 xe tăng T-26 và 9 xe bọc thép, đã tấn công quân Franco vào ngày 1 tháng 11 năm 1936, hỗ trợ cho lực lượng chủ lực của quân Cộng hòa đang rút lui về Madrid. Nhóm xe tăng của Krivoshein tham gia trận chiến giành Torrejón de Velasco và Valdemoro vào ngày 4–5 tháng 11 năm 1936, cuộc phản công ở ngoại ô Cerro de los Ángeles vào ngày 13 tháng 11 năm 1936, và liên tục chiến đấu bên trong chính Madrid giữa tháng 12 năm 1936. Các binh lính Liên Xô thuộc đơn vị của Krivoshein trở về Liên Xô vào cuối tháng 11 năm 1936, ngoại trừ một số lính xe tăng thuộc đại đội Pogodin, thợ máy của xưởng sửa chữa xe tăng Alcalá de Henares và các giảng viên quân sự của trung tâm huấn luyện Archena.
Lữ đoàn xe tăng 1 của phe Cộng hòa ban đầu bao gồm một tiểu đoàn xe tăng, một đại đội xe máy Tây Ban Nha và một tiểu đoàn vận tải. Nó được thành lập vào tháng 12 năm 1936 trên cơ sở chuyển giao khoảng 100 xe tăng và binh lính Liên Xô dưới sự chỉ huy của chỉ huy lữ đoàn trưởng người Liên Xô D. Pavlov tại trung tâm huấn luyện Archena. Các chỉ huy và lính tăng tình nguyện Liên Xô được cử đến Tây Ban Nha thuộc các đơn vị xe tăng tốt nhất của Hồng quân: Lữ đoàn cơ giới hóa (đặt theo tên của V. Volodarsky ) từ Peterhof, Lữ đoàn cơ giới hóa số 4 từ Babruysk (chỉ huy - D. Pavlov) và Quân đoàn cơ giới hóa số 1 được đặt theo tên KB Kalinovsky từ Naro-Fominsk. Các xạ thủ xe tăng thường là người Tây Ban Nha.
Lữ đoàn xe tăng 1 của phe Cộng hòa (1 Brigada Blindada) tham chiến lần đầu tiên gần Las Rosas và Majadahonda (phía tây bắc thủ đô Madrid) vào đầu tháng 1 năm 1937, hỗ trợ cho các Lữ đoàn Quốc tế 12 và 14. Trận đánh này đã phá vỡ cuộc tấn công thứ hai của phe Quốc gia vào Madrid.
Có khoảng 70 chiếc T-26 trong biên chế Quân đội Cộng hòa vào đầu năm 1937. Vào tháng 2 năm 1937, các đơn vị cấp đại đội của Lữ đoàn xe tăng đã tham gia Trận Jarama. Vào ngày 14 tháng 2 năm 1937, Lữ đoàn xe tăng cùng với Lữ đoàn bộ binh 24 đã tham gia một cuộc phản công và đánh bại một lực lượng chủ lực của phe Quốc gia, gây thương vong cho khoảng 1000 quân Quốc Gia. Vào ngày 27 tháng 2 năm 1937, Lữ đoàn xe tăng đã tiến hành 5 cuộc tấn công vào các vị trí của quân Quốc Gia mà không có sự hỗ trợ của bộ binh, nhưng bị thiệt hại nặng nề bởi pháo chống tăng (tổn thất 35 - 40% số xe tăng). Tuy nhiên, T-26 đã được sử dụng rất thành công trong Trận Guadalajara vào tháng 3 năm 1937 sau khi Lữ đoàn xe tăng 1 được thành lập (Sở chỉ huy đặt ở Alcalá de Henares). Tiêu biểu, một trung đội gồm hai xe tăng T-26 dưới sự chỉ huy của sĩ quan Tây Ban Nha, E. Ferrera đã phá hủy hoặc làm hư hại 25 xe tăng Ý vào ngày 10 tháng 3 năm 1937. Vào tháng 9 - tháng 10 năm 1937, Lữ đoàn xe tăng số 1 của quân đội Cộng hòa bị giải tán. Một số tình nguyện viên quay trở lại Liên Xô, trong khi những người khác tham gia vào Trung đoàn Xe tăng Quốc tế dưới sự chỉ huy của Thiếu tá Liên Xô S.A Kondratiev.
Từ mùa thu năm 1937, tất cả các kíp tăng T-26 đều là người Tây Ban Nha. Vào mùa hè năm 1938, Quân đội Cộng hòa có hai sư đoàn thiết giáp, được thành lập với sự giúp đỡ của Liên Xô. Tháp pháo từ xe tăng T-26 và BT-5 và xe bọc thép BA-6 không thể sửa chữa được lắp trên xe Chevrolet 1937 và các xe bọc thép khác do quân Cộng hòa phát triển và sản xuất. Thiết giáp và bộ binh của phe Cộng hòa thường gặp phải các vấn đề về hiệp đồng trong suốt cuộc chiến. Xe tăng T-26 thường tấn công vào các chiến hào hoặc vị trí phòng thủ của đối phương trên những con phố nhỏ hẹp của các thị trấn Tây Ban Nha mà không có bộ binh yểm trợ, nơi chúng gặp phải sự kháng cự mạnh mẽ. Bộ binh Quân đội Quốc gia, đặc biệt là người Maroc, đã dũng cảm phòng thủ bất chấp thương vong nặng nề, họ ẩn nấp trong các tòa nhà, ném lựu đạn và chai xăng gây hư hại cho động cơ xe tăng.
Cuối cùng, Liên Xô đã cung cấp tổng cộng 281 chiếc T-26. Năm 1933, số xe này được quân Cộng hòa sử dụng trong hầu hết các trận chiến của Nội chiến Tây Ban Nha. Nhiều nguồn cho biết tổng cộng 297 chiếc T-26 đã được chuyển giao cho Tây Ban Nha, nhưng con số này có lẽ bao gồm cả đợt giao hàng 15 chiếc T-26 theo kế hoạch đầu tiên vào ngày 26 tháng 9 năm 1936.
Khoảng 40% số xe T-26 đã rơi vào tay Quân đội Quốc gia trong giai đoạn cuối cuộc chiến, chủ yếu là sau thất bại của phe Cộng hòa. Vào tháng 3 năm 1937, một đại đội xe tăng T-26 bị bắt được đưa vào Panzergruppe Drohne - một đơn vị xe tăng của Quân đoàn Đức Quốc Xã ở Tây Ban Nha. Những người theo phe Quốc gia đánh giá cao những chiếc xe tăng của Liên Xô, thậm chí còn đưa ra một khoản tiền thưởng là 500 pesetas cho mỗi chiếc xe tăng bị bắt còn nguyên vẹn. Vào tháng 8 năm 1937, một cuộc tái tổ chức của Đơn vị Drohne vào kiểm soát Tây Ban Nha bắt đầu, dẫn đến việc thành lập Bandera de Carros de Combate de la Legion - một bộ phận của Quân đoàn Nước ngoài Tây Ban Nha, vào tháng 3 năm 1938. Bandera bao gồm hai tiểu đoàn ( Agrupaciones de Carros 1 và 2). Một tiểu đoàn được trang bị xe tăng Panzer I và một tiểu đoàn trang bị xe tăng T-26 bị bắt. Đến gần năm 1939, cả hai tiểu đoàn đều có tổ chức tương tự, đại đội thứ ba của họ được trang bị xe tăng T-26. Những người theo phe Quốc gia đã sử dụng xe tăng T-26 bị bắt trong trận Teruel, trận Brunete, trận Bilbao, trận Ebro và cuộc tấn công Catalonia. Những người theo phe Quốc gia đã phát triển nguyên mẫu xe tăng hạng nhẹ của riêng họ (Verdeja) trong cuộc chiến, với việc sử dụng rộng rãi các yếu tố từ Panzer I, và đặc biệt là T-26. Sau đó, những chiếc T-26 là nòng cốt Sư đoàn Thiết giáp Brunete Tây Ban Nha, phục vụ cho đến năm 1953.
T-26 là loại xe tăng được sử dụng rộng rãi nhất trong Nội chiến Tây Ban Nha trong cả 2 phe. Nó được gọi là "xe tăng của Nội chiến Tây Ban Nha" trong tiêu đề một bài báo của Lucas Molina Franco. "Không có pháo, cơ động kém và bị áp đảo, người Tây Ban Nha không có câu trả lời hiệu quả cho xe tăng", làm dấy lên một số phát triển thú vị trong bối cảnh thiết kế xe tăng và chiến thuật chống tăng. Điều này đặc biệt đúng với T-26, vì không có xe tăng nào khác trên chiến trường có thể hạ gục nó. Bất chấp ưu thế của T-26 so với xe tăng hạng nhẹ Panzer I của Đức Quốc Xã và xe tăng CV-33 của Ý (chỉ trang bị súng máy), Nội chiến Tây Ban Nha đã phát hiện ra một điểm yếu của T-26 - lớp giáp khá yếu nên nó có thể bị hạ gục bởi súng chống tăng ở cự ly gần. Các báo cáo của Ý cho biết về lỗ hổng này: pháo 20mm của Ý và Đức Quốc Xã không hiệu quả trên 400 mét; pháo 3,7 cm Pak-36 không quá 500 mét; pháo 47/32 M35 không quá 600 mét.
Người Ý lo ngại về vũ khí trang bị mạnh mẽ của T-26, thường được sử dụng ở cự ly rất xa, lên đến 1.500 mét. Người Ý đánh giá khẩu pháo 45mm của T-26 mạnh hơn khẩu Cannone da 65/17 modello 13 nhỏ và cũ hơn mà họ có. Mối nguy hiểm lớn hơn được đặt ra bởi pháo phòng không 8,8 cm FlaK 18/36/37/41, lần đầu tiên được triển khai trong những năm đó và có khả năng tiêu diệt bất kỳ xe tăng nào thời đó ở tầm rất xa. Lớp giáp 15mm của T-26 cung cấp rất ít khả năng bảo vệ chống lại đạn pháo 88mm, ngay cả khi chỉ bắn đạn HE Không phải tất cả các sĩ quan quân đội Liên Xô đều nhận ra sự lỗi thời của xe tăng bộ binh hạng nhẹ T-26 vào giữa những năm 1930 và công việc thiết kế xe tăng với giáp dày hơn vẫn còn tiến triển chậm chạp ở Liên Xô vào thời điểm đó.