stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Frannach

| --- | --- |
Frannach

Huy hiệu: Vị trí

Hành chính
Quốc gia:  Áo
Bang: Steiermark
Huyện: Feldbach

Thị trưởng: Johann Absenger (ÖVP)
Dữ liệu thống kê cơ bản
Diện tích: 8,04 km² (3,1 mi²)

Độ cao: 316 m  (1037 ft)
Dân số: 537  (2005)
 - Mật độ: 67 /km² (173 /sq mi)



Thông tin khác
Múi giờ: CET/CEST (UTC+1/+2)
Biển số xe: FB
Mã bưu chính: 8081
Mã vùng: +43 3116
Website: www.frannach.steiermark.at 
Frannach là một đô thị thuộc huyện Feldbach trong bang Steiermark, nước Áo. Đô thị Frannach có diện tích 8,04 km², dân số cuối năm 2005 là 316 người.
| x t Đô thị của huyện Südoststeiermark |
| --- | --- | --- |
|   Bad Gleichenberg ·  Bad Radkersburg ·  Deutsch Goritz ·  Edelsbach bei Feldbach ·  Eichkögl ·  Fehring ·  Feldbach ·  Gnas ·  Halbenrain ·  Jagerberg ·  Kapfenstein ·  Kirchbach-Zerlach ·  Kirchberg an der Raab ·  Klöch ·  Mettersdorf am Saßbach ·  Mureck ·  Paldau ·  Pirching am Traubenberg ·  Riegersburg ·  Sankt Anna am Aigen ·  Sankt Peter am Ottersbach ·  Sankt Stefan im Rosental ·  Straden ·  Tieschen ·  Unterlamm  |   Bad Gleichenberg ·  Bad Radkersburg ·  Deutsch Goritz ·  Edelsbach bei Feldbach ·  Eichkögl ·  Fehring ·  Feldbach ·  Gnas ·  Halbenrain ·  Jagerberg ·  Kapfenstein ·  Kirchbach-Zerlach ·  Kirchberg an der Raab ·  Klöch ·  Mettersdorf am Saßbach ·  Mureck ·  Paldau ·  Pirching am Traubenberg ·  Riegersburg ·  Sankt Anna am Aigen ·  Sankt Peter am Ottersbach ·  Sankt Stefan im Rosental ·  Straden ·  Tieschen ·  Unterlamm  |  |
Vương Bà

Vương Can Nương là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết Thủy hử của Thi Nại Am và Kim Bình Mai của Lan Lăng Tiếu Tiếu Sinh.
Thân thế

Vương Can Nương là người ở huyện Cảnh Dương. Bà được Thi Nại Am nhắc tới là không có họ hàng quyến thuộc. Thuở trẻ thì bà làm gái phong trần, lẳng lơ phóng đãng. Về sau ở tuổi trung niên thì bà làm bà mai.
Xúi giục dâm phụ giết chồng

Chướng mắt trước cảnh "chồng xấu vợ đẹp" của cặp vợ chồng Võ Đại Lang và Phan Kim Liên, bà hiểu tâm tình của Phan Kim Liên nên nhiều lần xui ả bỏ chồng nhưng không được. Sau vụ Phan Kim Liên lỡ tay làm rơi sào vào đầu Tây Môn Khánh, biết Tây Môn Khánh si mê ả, bà nhận tiền giúp đỡ móc nối để đôi bên nhiều lần tư thông với nhau để kiếm lợi từ chuyện mèo mỡ trái thiên lí. Sau khi sự việc đổ vỡ, bị Võ Đại Lang phát hiện, chính Vương Can Nương là người chủ trương bày kế cho đôi gian phu dâm phụ bỏ thuốc độc hại chết Võ Đại Lang.
Cái chết

Võ Tòng từ Đông Kinh về, nhận thấy cái chết của anh trai có nhiều uẩn khúc, ông điều tra thông tin từ Hà Cửu Thúc và Kiều Vận Ca (một chú bé bán lê rất thân thiết với Võ Đại Lang) và biết được Vương Can Nương đã nhúng tay vào vụ án. Vào ngày tang lễ, trước bàn thờ Võ Đại Lang, Võ Tòng ép Phan Kim Liên và Vương Can Nương khai tội, rồi giết chị dâu để tế anh. Còn bà bị quan huyện Dương Cốc xử tử lăng trì.
Ophiorrhiza albida

| Ophiorrhiza albida> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Ophiorrhiza
Loài (species): O. albida
Danh pháp hai phần
Ophiorrhiza albida Korth. 
Ophiorrhiza albida là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Korth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1851.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ophiorrhiza albida”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Orta Bostancı, Suruç

| Orta Bostancı |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
Orta BostancıVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Şanlıurfa
Huyện: Suruç
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 429 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Orta Bostancı là một xã thuộc huyện Suruç, tỉnh Şanlıurfa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 429 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Şanlıurfa”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Ophiorrhiza bicolor

| Ophiorrhiza bicolor> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Ophiorrhiza
Loài (species): O. bicolor
Danh pháp hai phần
Ophiorrhiza bicolor Craib 
Ophiorrhiza bicolor là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Craib mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ophiorrhiza bicolor”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Valhuon

| --- | --- |
 Valhuon
Valhuon
Vị trí trong vùng Nord-Pas-de-Calais Valhuon 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Hauts-de-France
Tỉnh: Pas-de-Calais
Quận: Arras
Tổng: Heuchin
Liên xã: Pernois
Xã (thị) trưởng: Roger Grut (2008-2014)
Thống kê
Độ cao: 118–167 m (387–548 ft) (bình quân 145 m (476 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 9,17 km2 (3,54 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu1: 541  
 - Mật độ: 59/km2 (150/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 62835/ 62550

2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Valhuon là một xã ở tỉnh Pas-de-Calais, vùng Hauts-de-France của Pháp.
Địa lý

Valhoun tọa lạc 26 dặm (41,8 km) về phía tây bắc Arras, tại giao lộ của các tuyến đường D77 và D916.
Dân số

| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 462 | 529 | 513 | 545 | 535 | 469 | 541 |
Số liệu điều tra dân số từ năm 1962: Dân số không tính trùng
Địa điểm nổi bật

Nhà thờ St.Omer, thế kỷ 17.
Lâu đài thế kỷ 16.
Sparta
Lịch sử

Cùng với các thành bang khác ở Hy Lạp, Sparta có hai nhà vua cùng cai trị trong suốt lịch sử tồn tại, cả hai đều thuộc dòng dõi Heracles. Hai vị vua này thống lĩnh ba quân trên trận tiền và chăm lo các vấn đề tôn giáo. Nhà nước Sparta là một sự kết tinh giữa các yếu tố của chế độ quân chủ và dân chủ dưới sự lãnh đạo của một nhóm chính trị đầu sỏ. Rất ít người phải thực hiện công việc của quần chúng. Plato kể rằng sau khi trở về từ cuộc chiến tranh muời năm ở thành Troia, người Dorian giành lấy quyền cai trị vùng đất Messene, Argos và Lacedaemon (sau này là thành bang Sparta). Thành Troia bị tiêu diệt khoảng năm 1250 trước công nguyên. Ba nhà nước này hợp thành liên minh của người Dorian nhưng sau này, chỉ có Sparta giữ nguyên thể chế ban đầu đó. Về sau, Sparta chinh phục nhiều vùng đất khác, bao gồm cả vùng Messene.
Vào thế kỷ 18 trước công nguyên, các thành bang ở Hy Lạp lớn mạnh đến mức không còn đủ đất đai cho dân số ngày một gia tăng. Họ chỉ còn cách là tiến ra biển. Từ khoảng năm 750 trước công nguyên người Hy Lạp bắt đầu một tiến trình kéo dài 250 năm nhằm mở rộng, thiết lập thuộc địa về mọi hướng. Về hướng Đông, bờ biển Aegea thuộc Tiểu Á được chiếm làm thuộc địa đầu tiên, tiếp theo là Kypros, những vùng ven biển của Thrace, vùng biển Marmara và vùng phía nam Biển Đen. Cuối cùng thuộc địa của Hy Lạp mở tới tận phía Đông Bắc vùng Ukraina ngày nay. Về phía Tây, Albania, Sicilia và Nam Ý được thiết lập thuộc địa, sau đó là vùng ven biển phía Nam của Pháp, Corse, và kết thúc ở Đông Bắc Tây Ban Nha. Những thuộc địa của Hy Lạp cũng được lập tại Ai Cập và Libya. Siracusa, Napoli, Marseille và Istanbul ngày nay đã bắt đầu từ những thuộc địa của Hy Lạp là Syracusa, Neapolis, Massilia và Byzantium.
Vào thế kỷ thứ 6 trước công nguyên Hy Lạp đã trở thành một khu vực văn hóa và ngôn ngữ rộng lớn hơn nhiều so với diện tích địa lý của Hy Lạp hiện nay. Những vùng đất thuộc địa của Hy Lạp không bị kiểm soát về mặt chính trị vẫn duy trì những kết nối tôn giáo và thương mại với những thành phố thiết lập ra chúng. Người Hy Lạp tổ chức thành những xã hội độc lập cả ở quê nhà và bên ngoài. Thành phố (polis) trở thành đơn vị chính quyền cơ bản của Hy Lạp.
Lịch sử > Cuộc chiến tranh Hy Lạp - Ba Tư

Bài chi tiết: Chiến tranh Hy Lạp-Ba Tư
Khi Hoàng đế Cyrus Đại Đế dấy lên lập Đế quốc Ba Tư, ông làm vua xứ Lydia là Kroisos lo sợ. Vua Kroisos đã thành lập liên minh với người Sparta để đánh vua nước Ba Tư. Nhưng rồi cuộc chiến Lydia - Ba Tư kết thúc với thất bại của vua xứ Lydia và sự thất thủ của kinh đô Sardis về tay vua nước Ba Tư, không những thế vua xứ Lydia còn bị bắt sống vào năm 547 trước Công Nguyên. Người Sparta rất đau buồn trước sự xấu số của Kroisos. Sau khi Cyrus Đại Đế thắng trận, các thành bang Hy Lạp ven biển cũng rơi vào tay của ông. Nhưng xứ Sparta cử một nhóm người Sparta bơi thuyền đến bờ biển châu Á, theo suy nghĩ của nhà sử học Herodotos, hẳn là để họ theo dõi vua Ba Tư. Trên đường đến Phocaea, họ phái những người xuất sắc nhất trong số họ đến Sardis Lacrines để - trên danh nghĩa người Sparta - cấm chỉ nhà vua được quyền gây chiến tranh với toàn dân Hy Lạp. Phái bộ sứ thần Sparta nói xong, Cyrus Đại Đế giận dữ hỏi những người Hy Lạp ở gần ông:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bọn Sparta gồm những ai ? Bọn chúng có bao nhiêu tên, mà dám vô lễ đến thế ? | ” |
— Cyrus Đại Đế
Những người Hy Lạp xung quanh trả lời. Nhà vua sau đó đe dọa phái bộ sứ thần Sparta, ông nói: "...Quả nhân mà còn ở đây thì bọn Sparta sẽ chịu những tai họa đủ để chúng phải lo sợ..." Sau đó, ông giao một viên tướng cai quản thành Sardis, còn ông thì bỏ về. Khi Hoàng đế Ba Tư là Xerxes I xua đại quân chinh phạt Hy Lạp, vua xứ Sparta là Leonidas I thân chinh thống lĩnh ba quân kháng chiến trong trận Thermopylae vào năm 480 trước Công Nguyên. Ông chỉ có 298 chiến binh đánh "rợ Á" trong trận chiến này, nhưng ông sẵn sàng hy sinh, làm gương cho ba quân. Sau một cuộc đấu tranh anh dũng, vua Leonidas I hy sinh cùng với nhiều vị danh tướng thành Sparta. Cũng theo Herodotos, toàn quân Sparta vẫn chiến đấu khốc liệt, đẩy lui quân Ba Tư và giữ được thi hài của vua Leonidas I. Sau thất bại cuối cùng của quân Sparta, vua nước Ba Tư lấy được thi hài của Leonidas, và "hành quyết" ông. Tuy thất trận nhưng đây là một trận đánh vinh quang của các chiến binh Sparta. Cuối cùng, Hải quân các thành bang Hy Lạp do Đô đốc Sparta là Eurybiades chỉ huy đại phá tan tác quân Ba Tư do vua Xerxes I thân chinh thống lĩnh trong trận thủy chiến tại Salamis vào năm 480 trước Công Nguyên. Với thất bại này, Xerxes I phải chạy tháo thân về nước, nhưng để lại cận tướng Mardonius ở Hy Lạp. Sau khi Mardonius đốt cháy thành Athena, ông ta chinh phạt vùng Plataea làm nhân dân ở đây phải cầu cứu người Sparta, người Sparta nhận lời và danh tướng Pausanias kéo những chiến binh tinh nhuệ nhất thành Sparta đến đánh. Trong trận chiến ở Plataea, nhờ vào tài năng tác chiến và binh khí thượng hạng của mình, kết hợp với lòng quyết tâm trả thù cho Leonidas I, quân Sparta đại thắng và tiêu diệt được cả Mardonius. Không những thế, trong trận thủy chiến tại Mycale, Hải quân Sparta do vua Leotychides thân chinh thống lĩnh đập tan nát Hải quân Ba Tư.
Lịch sử > Những năm tháng hoàng kim và suy sụp

Trong cuộc chiến tranh Peloponnesus, lực lượng hải quân Sparta non trẻ đã đánh tan tác quân Athena, làm chấm dứt vai trò liệt cường của Athena thời đó và đưa thành bang nhà trở thành một liệt cường quân sự số một tại Hy Lạp. Nhưng rồi, vào năm 371 trước Công Nguyên, với chiến thuật "đánh dọc sườn", danh tướng xứ Thebes là Epaminondas đánh tan tác quân Sparta trong trận Leuctra. Như vậy là đúng 180 năm sau khi danh tướng Pausanias đại phá tan tành quân Ba Tư của thống soái Mardonius trong trận Plataea, các chiến binh Sparta đã phải nếm mùi thất bại, tại cái nơi chỉ cách Plataea có 5 dặm. Quân Thebes phát huy thế thượng phong, xâm lược Lacedaemon, lấy mất vùng Messene. Từ một liệt cường bá chủ Hy Lạp, Sparta suy sụp thành một liệt cường hạng trung bình.
Trong cuộc Chiến tranh Thần thánh lần thứ ba (356 - 346 trước Công Nguyên), vua Archidamos III thân chinh cầm đầu đại quân Sparta đi đánh vùng Megalopolis, nhằm lấy lại vùng Messene cũng như đưa thành bang nhà trở thành liệt cường thống trị vùng Peloponnesus như năm xưa. Ông kéo đại binh đến Arcadia, và cắt đường của người Argos đến Megalopolis. Sau đó, ông xuất binh đánh tan tác người Argos. Đại quân Thebes kéo rốc đến hợp binh với người Arcadia và người Argos, và dù đông hơn hẳn quân Sparta, do kỷ luật yếu kém nên quân Thebes bại trận. Người Argos và Arcadia phải tháo chạy về thành. Sau khi tàn phá Arcadia, người Sparta rút về nước. Quân Sparta bị quân Thebes đánh bại trong hai trận chiến, nhưng rồi trong trận đánh cuối cùng họ đánh thắng được quân Thebes. Cuộc chiến trở nên bế tắc để rồi người Sparta và Megalopolis phải tái lập hòa bình với nhau. Mùa Thu năm 338 trước Công Nguyên, vua xứ Macedonia là Philippos II thân chinh xuất binh đánh Peloponnesus. Ông giáng cho người Thebes một đòn sấm sét trong trận đánh ở Chaeronea, trong khi người Sparta vẫn giữ thái độ trung lập. Toàn bộ vùng Peloponnesus phải thần phục Philippos II, nhưng do tự hào với truyền thống lịch sử của mình, người Sparta cương quyết không chịu khuất phục vua xứ Macedonia. Sau đó, Philippos II có đến xâm phạm vùng Laconia nhưng ông chẳng dám đánh trận với người Sparta, song với việc người Sparta không tham gia liên minh với ông, họ đã bị cô lập một cách hiểm nguy.
Vào năm 336 trước Công Nguyên, Alexandros Đại Đế nối chí vua cha Philippos II, lên đường chinh phạt Ba Tư. Trong lúc vị vua trẻ tuổi đang thân chinh thống lĩnh các chiến binh tinh nhuệ Macedonia chinh chiến ở Á châu, người Sparta tiến hành khiêu chiến. Vua Agis III dan díu với Triều đình Ba Tư, đồng thời ông đánh tan nát một đạo quân Macedonia do Corrhagus chỉ huy, buộc quan Tổng đốc quân sự xứ Thrace là Antipatros phải kéo đại quân ra đánh. Hai đoàn quân giáp chiến ác liệt với nhau vào năm 331 trước Công Nguyên tại vùng Megalopolis. Vua Agis III chiến đấu anh dũng và tiêu diệt được nhiều binh sĩ Macedonia, nhưng rồi quân Macedonia đại thắng, Agis III trận vong cùng với biết bao binh sĩ Sparta. Khi Antipatros báo tin chiến thắng cho Alexandros Đại Đế, vua không hài lòng với chiến thắng này, nhưng dù sao đây cũng là một thất bại quyết định của quân Sparta.
Chú thích

↑  Cartledge 2002, tr. 91Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFCartledge2002 (trợ giúp)
↑  Cartledge 2002, tr. 174Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFCartledge2002 (trợ giúp)
↑  Cartledge 2002, tr. 192Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFCartledge2002 (trợ giúp)
↑  Russell, Bertrand (ngày 27 tháng 8 năm 2015). “Chapter XII: The Influence of Sparta”. History of western philosophy. ISBN 978-1138127043. OCLC 931802632.
1 2  Philip De Souza, Waldemar Heckel, Lloyd Llewellyn-Jones, The Greeks at war: from Athens to Alexander, tran 113
↑  Herodotus, George Rawlinson, The Histories, trang 22
↑  Herodotus, George Rawlinson, The Histories, trang 28
↑  Herodotus, George Rawlinson, The Histories, trang 27
1 2  Herodotus, George Rawlinson, Histories, trang 46
↑  Herodotus, George Rawlinson, The Histories, trang 314
↑  Herodotus, George Rawlinson, The Histories, trang 315
↑  Herodotus, George Rawlinson, The Histories, trang 318
1 2  Tom Holland, Persian Fire: The First World Empire and the Battle for the West, trang XVI
↑  William Shepherd, Peter Dennis, Salamis 480 BC, các trang 18-21.
↑  Herodotus, George Rawlinson, The Histories, trang 379
↑  Louise Park, Timothy Love, The Spartan Hoplites
↑  Mark Henderson Munn, The Mother of the Gods, Athens, and the tyranny of Asia: a study of sovereignty in ancient religion, các trang 276-277.
↑  Richard A. Gabriel, Donald W. Boose, The great battles of antiquity: a strategic and tactical guide to great battles that shaped the development of war, trang 150
↑  Christopher Duffy, Frederick the Great: A Military Life, trang 309
↑  Jay Luvaas, Frederick the Great on the Art of War, trang 211
↑  Tom Holland, Persian Fire: The First World Empire and the Battle for the West, trang 371
↑  James R. Ashley, The Macedonian Empire: The Era of Warfare Under Philip II and Alexander the Great, 359-323 B.C., trang 159
↑  Paul Cartledge, Antony Spawforth, Hellenistic and Roman Sparta: a tale of two cities, các trang 17-18.
↑  Waldemar Heckel, The Wars of Alexander the Great: 336-323 BC, trang 48
1 2 3  Waldemar Heckel, The Wars of Alexander the Great: 336-323 BC, trang 14
↑  Giles MacDonogh, Frederick the Great: A Life in Deed and Letters, trang 325
↑  Christopher Duffy, Red storm on the Reich: the Soviet march on Germany, 1945, trang 60
↑  Tom Holland, Persian Fire: The First World Empire and the Battle for the West, trang XVII
↑  “Xem "bom tấn đầu mùa hè Hollywood" - phim 300: Khúc tráng ca của lòng yêu nước”. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2007.
↑  “Sparta: Chiến trường cổ đại”. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 9 năm 2008. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2008.
Ophiorrhiza axillaris

| Ophiorrhiza axillaris> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Ophiorrhiza
Loài (species): O. axillaris
Danh pháp hai phần
Ophiorrhiza axillaris Ridl. 
Ophiorrhiza axillaris là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Ridl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ophiorrhiza axillaris”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Vi khuẩn lao bò
Vi khuẩn Mycobacterium bovis > Sinh bệnh học của vi khuẩn lao bò

| Mycobacterium bovis |
| --- | --- |
Attenuated strain of M. bovis used in the Bacillus Calmette-Guérin vaccine
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Bacteria
Ngành (phylum): Actinobacteria
Bộ (ordo): Actinomycetales
Phân bộ (subordo): Corynebacterineae
Họ (familia): Mycobacteriaceae
Chi (genus): Mycobacterium
Loài (species): M. bovis
Danh pháp hai phần
Mycobacterium bovis Karlson & Lessel 1970, ATCC 19210 
Mycobacterium bovis (M. bovis) là loại vi khuẩn hiếu khí phát triển chậm (16 đến 20 giờ) và là tác nhân gây bệnh lao ở gia súc (gọi là lao bò). Nó liên quan đến Mycobacterium tuberculosis, vi khuẩn gây bệnh lao ở người, và có thể nhảy qua hàng rào loài và gây bệnh lao ở người và các động vật có vú khác.
Trong nửa đầu của thế kỷ 20, M. bovis được ước tính là chịu trách nhiệm về thiệt hại nhiều hơn các động vật trong trang trại so với tất cả các bệnh truyền nhiễm khác kết hợp. Nhiễm trùng xảy ra nếu vi khuẩn xâm nhập vào.
M. bovis thường lây truyền sang người bằng cách tiêu thụ sữa bò nguyên chất, bị nhiễm bệnh, mặc dù nó cũng có thể lan truyền qua các giọt khí dung. Các bệnh nhiễm trùng thực tế ở người ngày nay hiếm gặp ở các nước phát triển, chủ yếu là do tiệt trùng vi khuẩn M. bovis trong sữa bị nhiễm bệnh. Tại Anh, gia súc được thử nghiệm bệnh này như là một phần của chương trình diệt trừ và tiêu huỷ nếu chúng thử nghiệm dương tính. Gia súc như vậy vẫn có thể vào chuỗi thức ăn của con người, nhưng chỉ sau khi một bác sĩ phẫu thuật thú y của chính phủ đã kiểm tra chứng nhận rằng nó phù hợp cho con người. Tuy nhiên, ở các khu vực của thế giới đang phát triển, nơi việc thanh trùng không phải là thói quen, M. bovis là một nguyên nhân tương đối phổ biến của bệnh lao ở người.
Bệnh lao bò là một bệnh truyền nhiễm mãn tính ảnh hưởng đến một loạt các động vật có vú, kể cả con người, gia súc, hươu, lạc đà không bướu, lợn, mèo nhà, động vật hoang dã  ăn thịt (cáo, chó sói Bắc Mỹ) và động vật ăn tạp (brushtail chung possum, mustelids và loài gặm nhấm); nó hiếm khi ảnh hưởng đến ngựa hoặc cừu. Bệnh có thể lây truyền theo nhiều cách; ví dụ, nó có thể lây lan trong không khí thở ra, đờm, nước tiểu, phân và mủ, do đó bệnh có thể lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp, tiếp xúc với phân của động vật bị nhiễm bệnh, hoặc hít phải khí dung, tùy thuộc vào loài có liên quan.
Vi khuẩn Mycobacterium bovis > Kiểm soát lao bò tại New Zealand

Ở New Zealand, loài có đuôi được sử dụng phổ biến là một vectơ cho sự lây lan của M. bovis. Các Luật An toàn sinh học (Biosecurity Act) 1993, được thành lập một chiến lược quản lý tai họa quốc gia, là pháp luật đằng sau kiểm soát của bệnh ở New Zealand. Các Ban sức khỏe động vật (Animal Health Board) hoạt động như một chương trình toàn quốc kiểm soát gia súc và thú có túi, với mục tiêu xoá M. bovis từ các loài vector hoang dã trên 2,5 triệu ha - hoặc một phần tư - của khu vực có nguy cơ New Zealand, bởi năm 2026, cuối cùng triệt tiêu bệnh hoàn toàn.
Chương trình New Zealand không có TB được coi là "dẫn đầu thế giới". Nó đã giảm tỷ lệ thành công nhiễm trâu bò và hươu từ hơn 1700 năm 1994 xuống còn dưới 100 đàn vào tháng 7 năm 2011. Phần lớn thành công này có thể là do kiểm soát gia súc bền vững giảm nhiễm trùng chéo và phá vỡ chu kỳ bệnh. Ví dụ, tại Hohotaka, ở phía Bắc Trung tâm của New Zealand, công việc kiểm soát từ năm 1988 đến năm 1994 đã đạt được sự giảm đáng kể trung bình 87,5% trong mật độ của các thú có túi bị nhiễm bệnh lao. Theo dự kiến, tỷ lệ mắc bệnh lao hàng năm ở đàn gia súc địa phương do đó giảm một lượng tương tự (83,4%).
Thú có túi được kiểm soát thông qua một sự kết hợp của bẫy, mồi, và các phương pháp khác là không thực tế, điều trị với chất độc 1080 là không thực.
Từ năm 1979 - 1984, quyền kiểm soát thú có túi bị ngừng lại do thiếu kinh phí. Bất chấp việc thử nghiệm TB thường xuyên của đàn gia súc, số lượng đàn gia súc bị nhiễm bệnh đã tăng lên và tiếp tục tăng cho đến năm 1994.  Khu vực New Zealand chứa các loài động vật hoang dã bị nhiễm TB đã mở rộng từ khoảng 10% của đất nước lên 40% .
Thú có túi là có tác dụng như vật truyền của bệnh lao, dường như được tạo điều kiện thuận lợi bởi hành vi của họ khi họ không chịu nổi căn bệnh này. Các động vật bị bệnh TB giai đoạn cuối có biểu hiện hành vi ngày càng thất thường, chẳng hạn như mạo hiểm vào ban ngày để có đủ thức ăn để ăn, và tìm kiếm các tòa nhà để giữ ấm. Kết quả là, chúng có thể đi lang thang trên bãi cỏ, nơi chúng tự nhiên thu hút sự chú ý của gia súc và hươu tò mò. Hành vi này đã được ghi lại trên video.
Vi khuẩn Mycobacterium bovis > Kiểm soát lao bò tại Hoa Kỳ

Nhiễm trùng M. bovis ở gia súc tại Hoa Kỳ không phổ biến. M. bovis là loài đặc hữu ở hươu đuôi trắng (Odocoileus virginianus) ở phần Đông Bắc của Michigan và phía bắc Minnesota, và nhập khẩu rải rác bệnh từ Mexico. Chỉ có hươu đuôi trắng đã được xác nhận là một vật chủ trong dịch bệnh lao bò ở Michigan, mặc dù các động vật có vú khác như gấu trúc (Procyon lotor), thú có túi (Didelphis virginiana), và chó sói (Canis latrans) có thể lan tràn và chết vật chủ.  Con hươu đuôi trắng là một vật bảo trì cho M. bovis vẫn là rào cản đáng kể đối với việc xóa bỏ dịch bệnh trên toàn quốc của Hoa Kỳ trong chăn nuôi. Trong năm 2008, 733.998 thợ săn hươu được cấp phép thu hoạch khoảng 489.922 con nai đuôi trắng trong nỗ lực kiểm soát sự lây lan của bệnh. Những thợ săn này đã mua hơn 1,5 triệu thẻ thu hoạch hươu. Giá trị kinh tế của việc săn hươu đến nền kinh tế của Michigan trong nỗ lực tiêu diệt bệnh lao là đáng kể. Ví dụ, năm 2006, các thợ săn đã bỏ ra 507 triệu USD để săn hươu nai đuôi trắng ở Michigan.
Vi khuẩn Mycobacterium bovis > Thế giới

Căn bệnh này được tìm thấy ở gia súc trên toàn cầu, nhưng một số quốc gia đã có thể giảm hoặc hạn chế tỷ lệ mắc bệnh thông qua một quá trình 'kiểm tra và tiêu hủy' của gia súc. Hầu hết châu Âu và một số nước Caribê (bao gồm Cuba) hầu như không có M. bovis. Úc chính thức được miễn nhiễm căn bệnh này kể từ khi chương trình BTEC thành công, nhưng nhiễm trùng có thể tồn tại trong trâu nước hoang dã trong các phần riêng biệt của Lãnh thổ phía Bắc. Ở Canada, nai hoang dã bị ảnh hưởng và hươu đuôi trắng được tìm thấy trong và xung quanh Vườn quốc gia Riding Mountain National Park ở Manitoba. Để cải thiện khả năng kiểm soát và loại trừ bệnh lao bò, Cơ quan Kiểm định Thực phẩm Canada đã chia Manitoba thành hai khu vực quản lý: Khu vực Riding Mountain, khu vực đã phát hiện bệnh và Khu vực Manitoba TB Eradication, phần còn lại của tỉnh bên ngoài RMEA không tìm thấy căn bệnh này. Căn bệnh này cũng được tìm thấy ở trâu châu Phi ở Nam Phi.
M. bovis có thể truyền từ người sang người; một ổ dịch xảy ra ở Birmingham, Anh, vào năm 2004, và từ người sang gia súc, nhưng những trường hợp như vậy rất hiếm.
Ở Mexico, bệnh này phổ biến và gia tăng ở người.
Lesions consistent with bovine tuberculosis on the lower jaw and lung of a wild boar
As of the end of 2013, the USDA has accredited cattle herds in all US states except for Michigan and California as being free from bovine TB.