stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Asplenium obtusilobum

| Asplenium obtusilobum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Aspleniaceae
Chi (genus): Asplenium
Loài (species): A. obtusilobum
Danh pháp hai phần
Asplenium obtusilobum Desv., 1811 
Asplenium obtusilobum là một loài dương xỉ trong họ Aspleniaceae. Loài này được Desv. mô tả khoa học đầu tiên năm 1811.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Asplenium obtusilobum”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Nhảy sao

Nhảy sao là một kỹ thuật mà các nhà thiên văn nghiệp dư thường sử dụng để định vị các vật thể thiên văn trên bầu trời đêm. Nó có thể được sử dụng thay thế hoặc ngoài việc thiết lập các vòng tròn hoặc chuyển sang hệ thống đẩy.
Vấn đề

Nhiều thiên thể được quan tâm quá mờ nhạt để có thể nhìn thấy bằng mắt. Kính thiên văn hoặc ống nhòm thu thập nhiều ánh sáng hơn, làm cho các vật thể mờ có thể nhìn thấy, nhưng có trường nhìn nhỏ hơn, do đó làm phức tạp định hướng trên bầu trời.
Phạm vi quan sát của ống nhòm hiếm khi hơn tám độ, trong khi đó của kính thiên văn nghiệp dư thông thường có thể nhỏ hơn một độ, tùy thuộc vào độ phóng đại được sử dụng. Nhiều đối tượng được quan sát tốt nhất bằng cách sử dụng độ phóng đại cao hơn, chắc chắn đi cùng với các trường nhìn hẹp.
Kỹ thuật

Nhảy sao sử dụng các ngôi sao sáng như một hướng dẫn để tìm các vật thể mờ hơn. Một kiến thức về vị trí tương đối của các ngôi sao sáng và các vật thể mục tiêu là rất cần thiết. Sau khi lên kế hoạch cho nhảy sao với sự trợ giúp của một biểu đồ sao, người quan sát đầu tiên nằm một hoặc sáng hơn ngôi sao trong một finderscope, ngắm phản xạ, hoặc, ở một độ phóng đại thấp, với các công cụ được sử dụng để quan sát. Sau đó cụ được di chuyển bởi một hoặc nhiều gia, có thể sử dụng một mặt kẻ ô để xác định cụ thể khoảng cách góc cạnh, làm theo mẫu được xác định của các ngôi sao trên bầu trời, cho đến khi đối tượng mục tiêu là đạt.
Sử dụng một kính viễn vọng trang bị với một liên kết đúng núi xích đạo, người quan sát cũng có thể làm theo các hệ tọa độ xích đạo trên bản đồ sao để "nhảy" hay "trượt" dọc theo dòng của xích kinh hoặc xích vĩ từ một đối tượng nổi tiếng để tìm một mục tiêu. Điều này có thể được hỗ trợ bằng cách sử dụng các vòng tròn thiết lập.
Khi một thiết bị tập trung vào đối tượng mục tiêu, độ phóng đại cao hơn có thể được sử dụng để quan sát.
Thí dụ

Một ví dụ đơn giản về nhảy sao sẽ tìm thấy Messier 13, cụm sao hình cầu trong chòm sao Vũ Tiên, quá mờ để có thể nhìn thấy bằng mắt trong hầu hết các điều kiện. Như thể hiện trên biểu đồ sao, M 13 nằm trên một đường nối giữa các ngôi sao ζ Herculis và η Herculis. Sử dụng các kỹ thuật nhảy sao, trước tiên, một người quan sát sẽ nhận dạng hai người này bằng mắt thường và sau đó chỉ một dụng cụ (ống nhòm hoặc kính viễn vọng) hai phần ba đường lên từ ζ, một phần ba từ η đến vị trí M 13. Một người quan sát sử dụng kính viễn vọng được trang bị với một đỉnh xích đạo sẽ giảm từ η xuống tới vị trí M 13.
Biểu đồ sao hiển thị chòm sao Vũ Tiên
Agalmyla vogelii

| Agalmyla vogelii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Gesneriaceae
Chi (genus): Agalmyla
Loài (species): A. vogelii
Danh pháp hai phần
Agalmyla vogelii Hilliard & B.L.Burtt, 2002 
Agalmyla vogelii là một loài thực vật có hoa trong họ Tai voi. Loài này được Hilliard & B.L.Burtt mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Agalmyla vogelii”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Phruronellus

| Phruronellus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Phrurolithidae
Chi (genus): Phruronellus Chamberlin, 1921
Phruronellus là một chi nhện trong họ Phrurolithidae.
Các loài

Phruronellus californicus Chamberlin & Gertsch, 1930 i c g
Phruronellus floridae Chamberlin & Gertsch, 1930 i c g
Phruronellus formica (Banks, 1895) i c g b
Phruronellus formidabilis Chamberlin & Gertsch, 1930 i c g
Phruronellus pictus Chamberlin & Gertsch, 1930 i c g
Data sources: i = ITIS, c = Catalogue of Life, g = GBIF, b = Bugguide.net
Chú thích

1 2  
“Phruronellus Report”. Integrated Taxonomic Information System. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2018.
1 2  “Browse Phruronellus”. Catalogue of Life. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 5 năm 2016. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2018.
1 2  
“Phruronellus”. GBIF. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2018.
1 2  
“Phruronellus Genus Information”. BugGuide.net. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2018.
↑  Platnick, Norman I. (2010):The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History
Amauropelma mcilwraith

| Amauropelma mcilwraith> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Ctenidae
Chi (genus): Amauropelma
Loài (species): A. mcilwraith
Danh pháp hai phần
Amauropelma mcilwraith Raven & Stumkat, 2001 
Amauropelma mcilwraith là một loài nhện trong họ Ctenidae.
Loài này thuộc chi Amauropelma. Amauropelma mcilwraith được miêu tả năm 2001 bởi Raven & Stumkat.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Agathisanthemum bojeri

| Agathisanthemum bojeri |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Agathisanthemum
Loài (species): A. bojeri
Danh pháp hai phần
Agathisanthemum bojeri Klotzsch, 1861 
Agathisanthemum bojeri là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Klotzsch mô tả khoa học đầu tiên năm 1861.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Agathisanthemum bojeri”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Adinandra maquilingensis

| Adinandra maquilingensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Pentaphylacaceae
Chi (genus): Adinandra
Loài (species): A. maquilingensis
Danh pháp hai phần
Adinandra maquilingensis Merr., 1914 
Adinandra maquilingensis là một loài thực vật có hoa trong họ Pentaphylacaceae. Loài này được Merr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1914.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Adinandra maquilingensis”. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2013.
Orthetrum julia

| Orthetrum julia |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Libellulidae
Chi (genus): Orthetrum
Loài (species): O. julia
Danh pháp hai phần
Orthetrum julia Kirby, 1900 
Orthetrum julia là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Nó được tìm thấy ở Angola, Bénin, Burkina Faso, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Guinea Xích Đạo, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Kenya, Liberia, Malawi, Mozambique, Namibia, Nigeria, São Tomé và Príncipe, Senegal, Sierra Leone, Nam Phi, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia, Zimbabwe, có thể Burundi, và có thể Madagascar. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, sôngs ngòi, và suối nước ngọt.
(158621)

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: James Whitney Young
Nơi khám phá: Đài thiên văn Núi bàn gần Wrightwood, California
Ngày phát hiện: 20 tháng 1 năm 2003
Tên định danh
Tên định danh: 158621
Tên định danh thay thế: 2003 BJ
Danh mục tiểu hành tinh: tiểu hành tinh vành đai chính
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 30 tháng 11 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.0546702
Viễn điểm quỹ đạo: 2.3840044
Độ lệch tâm: 0.0741965
Chu kỳ quỹ đạo: 1207.6285898
Độ bất thường trung bình: 199,81715
Độ nghiêng quỹ đạo: 3,77503
Kinh độ điểm mọc: 221,08691
Góc cận điểm: 324,10283
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 17,0
 
(158621) 2003 BJ là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 20 tháng 1 năm 2003 bởi James Whitney Young ở Đài thiên văn Núi bàn gần Wrightwood, California.
Niên biểu nhà Đường

Xem thêm: Niên biểu nhà Tùy, Niên biển Khiết Đan, và Niên biểu Ngũ Đại Thập Quốc
Bản đồ đế quốc Đường
Dưới đây là niên biểu của nhà Đường, một thời kì kéo dài 289 năm, từ 618 khi vương triều thành lập, đến 907, khi vị hoàng đế cuối cùng thoái vị nhường ngôi cho Chu Ôn, người sau đó đã lập ra triều Hậu Lương, mở ra giai đoạn Ngũ Đại Thập Quốc. Thông tin về những thực thể có liên quan đến nhà Đường chẳng hạn như nhà Võ Chu, của Võ Tắc Thiên, và các vương triều khác như nhà Tùy, Thổ Phồn, Tam quốc Triều Tiên, Nam Chiếu, Nhật Bản cũng được nhắc đến khi cần thiết.
Thế kỉ VII > Thập niên 610

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 617 |  | Thủy Tất Khả hãn của Đông Đột Quyết hỗ trợ Lý Nguyên đứng lên khởi nghĩa chống lại Tùy triều |
| 617 | 18 tháng 12 | Lý Uyên lập cháu nội của Tùy Dượng Đế là Dương Hựu lên làm hoàng đế tại Trường An mà tôn Dượng Đế làm Thái Thượng hoàng |
| 618 | 11 tháng 4 | Tùy Dượng Đế bị giết trong một cuộc đảo chính do Vũ Văn Hóa Cập cầm đầu tại Giang Đô  |
| 618 | 12 tháng 6 | Lý Uyên (Đường Cao Tổ - lưu ý rằng các hoàng đế Nhà Đường thường gọi gọi bằng miếu hiệu sau khi chết) soán ngôi của Dương Hựu và lập ra nhà Đường; kết thúc nhà Tùy |
| 618 | 29 tháng 11 | Trận Thiên Thủy Nguyên: Lý Thế Dân đánh bại địch thủ Tiết Nhân Cảo và tiêu diệt nước Tần của ông này |
| 619 |  | Vương Bạc (王薄) và Đỗ Phục Uy đầu hàng Nhà Đường |
| 619 |  | Các lực lượng phản quân mạnh nhất lúc bấy giờ gồm Vương Thế Sung ở Lạc Dương, Lưu Vũ Chu ở Bắc Sơn Tây, Đậu Kiến Đức ở Hà Bắc, và Thẩm Pháp Hưng ở miền nam |
| 619 |  | Vũ Văn Hóa Cập bị Đậu Kiến Đức đánh bại, giết chết |
Thế kỉ VII > Thập niên 620

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 620 |  | Lý Thế Dân đánh bại Lưu Vũ Chu |
| 621 | 28 tháng 5 | Trận Hổ Lao: Lực lượng Nhà Đường đánh bại quân phiệt Đậu Kiến Đức và ông ta bị bắt bởi Lý Thế Dân |
| 621 |  | Quân Nhà Đường đánh bại Vương Thế Sung và tiếm chiếm Lạc Dương |
| 621 |  | Tướng cũ của Đậu Kiến Đức là Lưu Hắc Thát nổi dậy |
| 622 |  | Thủ lĩnh nghĩa quân Lý Tử Thông tìm cách chạy trốn khỏi Trường An nhưng bị bắt giữ và hành quyết |
| 622 |  | Hiệt Lợi Khả hãn của Đông Đột Quyết tấn công Nhà Đường |
| 623 |  | Thổ Dục Hồn xâm lược Cam Túc: Sài Thiệu đánh bại cuộc xâm lược của Thổ Dục Hồn tại Cam Túc |
| 623 |  | Lý Kiến Thành đánh bại Lưu Hắc Thát; Lưu Hắc Thát bị bắt giữ và giết chết |
| 623 |  | Phụ Công Thạch tự xưng là hoàng đế ở Đan Dương, Giang Tô (Nam Kinh) |
| 624 |  | Phụ Công Thạch bị giết; Nhà Đường thu phục miền nam |
| 624 |  | Chế độ chế Tô Dung điều chế được áp dụng |
| 624 |  | Hiệt Lợi Khả hãn của Đông Đột Quyết và cùng cháu là Đột Lợi Khả hãn (A Sử Na Thập Bát Bật) xâm lược Nhà Đường nhưng Lý Thế Dân liên hệ với Đột Lợi và thuyết phục ông ta lui quân, cuộc xâm lược do đó không thực hiện được |
| 625 |  | Đông Đột Quyết liên tục mở các cuộc tấn công biên giới phía bắc; thậm chí đôi khi còn tiến xa về phía nam đến tận Sơn Tây; lần quy mô nhất do Hiệt Lợi Khả hãn đích thân chỉ huy đánh vào Sóc Châu (thuộc bắc Sơn Tây) nhưng bị đẩy lui |
| 626 | 2 tháng 7 | Sự biến cửa Huyền Vũ: Lý Thế Dân giết trưởng huynh là Thái tử Lý Kiến Thành và tam đệ Tề vương Lý Nguyên Cát ở Trường An |
| 626 | 4 tháng 9 | Đường Cao Tổ bị ép phải nhường ngôi và Lý Thế Dân nối ngôi hoàng đế tức vua Thái Tông |
| 626 | Mùa thu | Hiệt Lợi Khả hãn của Đông Đột Quyết đem quân nam phạt chỉ còn cách Trường An vài dặm và chỉ rút lui sau khi Đường Thái Tông đồng ý tiến cống cho Đột Quyết. |
| 627 |  | Nhiều châu, huyện bị bãi bỏ hoặc hợp nhất; chia đất nước thành 10 đạo |
| 627 |  | Liên quân nhà Đường và Hồi Cốt tham chiến với liên minh Đột Quyết và Thổ Phồn |
| 628 | 3 tháng 6 | Thủ lĩnh nghĩa quân Lương Sư Đồ chết vì bị ám sát |
| 629 |  | Nhà sư Huyền Trang lên đường đi Tây Trúc |
Thế kỉ VII > Thập niên 630

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 630 |  | Nhà Đường chinh phạt Đột Quyết: Hiệt Lợi Khả hãn của Đông Đột Quyết bị đánh bại bởi tướng Lý Tịnh của nhà Đường và bị bắt bởi Lý Thế Tích nhưng được tha chết; Đông Đột Quyết trở thành chư hầu của Nhà Đường; Đường Thái Tông được tôn xưng là Thiên Khả hãn |
| 630 |  | Quan hệ ngoại giao Trung Quốc - Nhật Bản: Nhật Bản cử đoàn sứ thần đầu tiên tới triều yết vua Nhà Đường |
| 631 |  | Cao Biểu Nhân (高表仁) hộ tống sứ thần Nhật trở về cố quốc |
| 632 |  | Vu Điền và Kashgar (Sơ Lặc) xưng thần với hoàng đế Nhà Đường |
| 632 |  | Khế Bật Hà Lực của Thiết Lặc đem hơn 1,000 hộ gia đình đến quy phục Nhà Đường |
| 634 |  | Vĩnh An cung (永安宮) (tức cung Đại Minh) được hoàn thành |
| 634 |  | Tùng Tán Cán Bố của Thổ Phồn cử sứ thần đến nhà Đường |
| 635 |  | Chiến dịch chống Thổ Dục Hồn của Đường Thái Tông: Đường Thái Tông bắt đầu chiến dịch chống lại Thổ Dục Hồn, một đế quốc ở phía tây của người Tiên Ti, và thu phục vùng đất này |
| 635 |  | Yarkand (Shache) thần phục Nhà Đường. |
| 635 |  | Cung Vĩnh An đổi tên thành Cung Đại Minh |
| 636 |  | Chế độ phủ binh chế được sửa đổi, chia ra thành 634 đề xung phủ (折衝府) |
| 638 |  | Lộc Đông Tán của Thổ Phồn đến kinh đô nhà Đường để hỏi cưới một vị công chúa |
| 638 |  | Thổ Phồn tấn công Tùng Châu: Thổ Phồn tấn công thành Tùng Châu, nay là Tùng Phan, Tứ Xuyên |
| 639 |  | Tổng điều tra dân số cho thấy dân số Đại Đường khi đó đạt đến con số 50 triệu |
Thế kỉ VII > Thập niên 640

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 640 |  | Chiến tranh Đường - Cao Xương: Hầu Quân Tập chinh phục Cao Xương và sáp nhật vùng đất này (Tùng Phan, Tân Cương); lập ra An Tây đô hộ phủ |
| 640 |  | Lộc Đông Tán của Thổ Phồn đến triều chống cho nhà Đường và xin được kết hôn với một vị công chúa |
| 641 |  | Công chúa Văn Thành, một nữ quý tộc nhà Đường, đến Thổ Phồn kết hôn với Tùng Tán Cán Bố |
| 643 |  | Hoàng thái tử Lý Thừa Càn bị phế bỏ |
| 644 |  | Đường Thái Tông chuẩn bị cho chiến dịch xâm lược Cao Câu Ly |
| 644 |  | Nhà Đường xâm chiếm Yên Kỳ: Tướng Nhà Đường Quách Hiếu Khác tấn công Yên Kỳ và giành được thắng lợi nhưng Karasahr vẫn là chư hầu của Tây Đột Quyết |
| 644 |  | Aksu (Gumo) thần phục Nhà Đường  |
| 645 |  | Chiến tranh Cao Câu Ly–Đường lần thứ nhất: Vua Thái Tông đích thân dẫn đại quân xâm lược Cao Câu Ly nhưng phải rút lui sau thất bại tại An Thị (đông bắc Doanh Khẩu, Liêu Ninh) |
| 645 |  | Huyền Trang đi thỉnh kinh trở về |
| 646 |  | Chiến dịch xâm lược Tiết Diên Đà của Đường Thái Tông: Quân Nhà Đường đánh bại Tiết Diên Đà trong chiến trận và khả hãn của nước này đầu hàng |
| 647 |  | Lý Thế Tích lại tiến hành xâm lược Cao Câu Ly lần nữa, nhưng không thành công |
| 648 |  | Đường Thái Tông mở thêm một cuộc tấn công vào Cao Câu Ly song cũng không được |
| 648 |  | Nhà Đường xâm chiếm Kucha: Tướng Nhà Đường A Sử Na Xã Nhĩ xâm lược Kucha (Qiuci) |
| 648 |  | Tùng Tán Cán Bố của Thổ Phồn tấn công Arjuna, người đã được Harsha thuộc Mithila, vì đã bổ nhiệm sứ giả nhà Đường Vương Huyền Sách |
| 648 |  | Khiết Đan xưng chư hầu với Nhà Đường |
| 649 | 10 tháng 7 | Vua Thái Tông bị bệnh nặng, có thể là do lạm dụng thuốc tiên để mong được trường sinh bất tử, rồi qua đời, hoàng tử Lý Trị lên kế ngôi và trở thành Đường Cao Tông |
| 649 |  | Quân viễn chinh Cao Câu Ly được gọi về |
Thế kỉ VII > Thập niên 650

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 650 |  | Một văn bản in có niên đại sớm nhất xuất hiện tại Trường An: một đoạn của kinh Phật Đà Na Ly viết bằng tiếng Phạn, có tên là Vô Cấu tịnh quang đại đà la ni kinh (無垢淨光大陀羅尼經) |
| 653 |  | Một người phụ nữ tự xưng là hoàng đế và nổi dậy khởi nghĩa, gây ra hỗn loạn trong nhiều tuần trước khi bị đánh bại và giết hại |
| 655 |  | Võ Tắc Thiên được lập làm hoàng hậu |
| 656 |  | Trình Giảo Kim đánh bại lực lượng Karluk và Đột Kị Thi của Tây Đột Quyết |
| 657 |  | Trận Irtysh River: A Sử Na Hà Lỗ của Tây Đột Quyết bị đánh bại bởi Tô Định Phương của nhà Đường |
| 658 |  | Chiến tranh Đường-Tây Đột Quyết: A Sử Na Hà Lỗ của Tây Đột Quyết bị đánh bại bởi Tô Định Phương của nhà Đường và bị giải về giam cầm đến hết đời ở Trường An; Tây Đột Quyết bị sáp nhập vào lãnh thổ Đường |
| 658 |  | Lạc Dương trở thành Đông Đô |
| 659 |  | Bằng chứng về một hỗn hợp răng xuất hiện trong văn bản y khoa Tân tu bản thảo viết bởi Tô Cung, được sản xuất từ thiếc và bạc. |
Thế kỉ VII > Thập niên 660

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 660 |  | Tô Định Phương đánh bại Bách Tế |
| 660 |  | Thổ Phồn và đồng minh Đột Quyết cùng tấn công Sơ Lặc |
| 660 |  | Nhà Đường tấn công Khiết Đan và bắt được thủ lĩnh Abugu, giải ông ta về Lạc Dương |
| 660 |  | Vua Cao Tông bắt đầu phát bệnh đau đầu kinh niên và vì thế quyền hành trong triều dần rơi vào trong tay của Võ Tắc Thiên |
| 661 |  | Tô Định Phương bao vây Bình Nhưỡng |
| 661 |  | Peroz III của Đế quốc Sasanian yêu cầu sự hỗ trợ từ nhà Đường để chống lại cuộc xâm lược của Ả Rập |
| 662 |  | Nhà Đường dỡ bỏ vòng vây Bình Nhưỡng vì không đủ lương thực |
| 662 |  | Lưu Nhân Quỹ đánh bại quân Bách Tế một trận chí mạng |
| 662 |  | Cung Đại Minh được xây lại |
| 663 |  | Trận Baekgang: Lưu Nhân Quỹ và các tướng khác tấn công Bách Tế, đánh bại liên minh thủy quân Bách Tế và Yamato  |
| 663 |  | Thổ Phồn tấn công Vu Điền nhưng bị đẩy lùi |
| 663 |  | Cung Đại Minh được hoàn thành |
| 664 |  | Lưu Nhân Quỹ dâng biểu lên hoàng đế trình bày tình trạng quân đội ở Triều Tiên không có nhiều tinh thần chiến đấu  |
| 664 |  | Đường Cao Tông thực hiện một nỗ lực nhằm phế bỏ Võ Tắc Thiên, song thất bại |
| 665 |  | Võ Tắc Thiên trở thành người nắm quyền trên thực tế |
| 665 |  | Liên quân Thổ Phồn – Đột Quyết tấn công Vu Điền |
| 667 |  | Tiết Nhân Quý giành được chiến thắng quyết định trước quân đội Cao Câu Ly |
| 668 |  | Lý Thế Tích tấn công Bình Nhưỡng và chinh phục Cao Câu Ly; An Đông đô hộ phủ được thành lập |
| 669 |  | Tướng Lý Thế Tích qua đời |
Thế kỉ VII > Thập niên 670

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 670 |  | Trận sông Dafei: Thổ Phồn đại phá 10 vạn quân của Tiết Nhân Quý, chiếm giữ Qiuci, và tấn công Gumo |
| 670 |  | Peroz III đến triều đình nhà Đường |
| 673 |  | Nhà Đường chiếm lại Qiuci |
| 673 |  | Nhà Đường củng cố quyền kiểm soát người dân Tây Đột Quyết bằng việc buộc họ di dời đến vùng đất gọi là Dzungaria |
| 675 |  | Nhà Đường đánh bại Tân La tại Kinh Kỳ đạo |
| 676 |  | Thổ Phồn tấn công Điệt, Phu, và Kính châu. Phụng Thiên và Vũ Công bị rơi vào tay người Thổ. |
| 676 |  | An Đông đô hộ phủ dời trị sở đến Liêu Dương |
| 677 |  | Thổ Phồn chiếm Qiuci |
| 677 |  | A Sử Na Đô Chi, một tướng cũ của nhà Đường được giao nhiệm vụ trấn giữ Tây Đột Quyết, nổi dậy và tự xưng là Khả hãn, cai trị toàn bộ Đột Quyết. |
| 677 |  | An Đông đô hộ phủ lại dời đến Tân Thành, nay là Phủ Thuận, Liêu Ninh |
| 678 |  | Thổ Phồn đánh bại nhà Đường tại khu vực Thanh Hải  |
| 678 |  | Bùi Hành Kiệm (裴行儉) hộ tống Peroz III trở về Ba Tư và tiến được đến tận Suiye (Tokmok, Kyrgyzstan) |
| 679 |  | Bùi Hành Kiệm hộ tống con trai của Peroz là Narsieh và Suiye, và Narsieh trải qua 20 năm ở Tukhara |
| 679 |  | Bùi Hành Kiệm đánh bại phản quân Tây Đột Quyết (A Sử Bắc Diên Đô Chi) và Lý Già Bặc |
| 679 |  | Bùi Hành Kiệm đánh bại Thổ Phồn và lập lại quyền kiểm soát các vùng ốc đảo Tarim |
| 679 |  | A Sử Đức Ôn Phó của Thiền Vu Đô hộ phủ lập A Sử Na Nê Thục Bặc làm Khả hãn và tuyên bố kháng Đường. |
Thế kỉ VII > Thập niên 680

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 680 |  | Bùi Hành Kiệm đánh bại A Sử Na Nê Thục Bặc và ông ta bị quân lính của mình giết hại. |
| 680 |  | A Sử Đức Ôn Phó lập A Sử Na Phục Niệm làm Khả hãn và lại tiếp tục kháng Đường. |
| 680 |  | Bùi Hành Kiệm thuyết phục A Sử Na Phục Niệm đầu hàng; Phục Niệm bị hành quyết ở Trường An |
| 680 |  | Thổ Phồn khuếch trương thế lực đến Tây Vực  và chiếm cứ pháo đài Anrong thuộc Tứ Xuyên |
| 681 |  | Sa Bát Lược Khả hãn thu phục các thuộc hạ cũ của A Sử Na Phục Niệm và nổi dậy. |
| 681 |  | Thổ Phồn xâm lược Thanh Hải nhưng bị đánh bại bởi quân nhà Đường  |
| 682 |  | Sa Bát Lược Khả hãn lập ra Hậu Đột Quyết và tấn công Nhà Đường |
| 683 | 27 tháng 12 | Đường Cao Tông lâm bệnh và qua đời, con trai Lý Hiển lên kế ngôi và trở thành Đường Trung Tông |
| 683 |  | Sa Bát Lược Khả hãn của Hậu Đột Quyết tấn công Nhà Đường |
| 684 | 26 tháng 2 | Võ Tắc Thiên phế Đường Trung Tông, thay thế bởi Đường Duệ Tông |
| 684 |  | Từ Kính Nghiệp nổi dậy in Dương Châu và thất bại |
| 684 |  | Sa Bát Lược Khả hãn của Hậu Đột Quyết tấn công Nhà Đường |
| 685 |  | Sa Bát Lược Khả hãn của Hậu Đột Quyết tấn công Nhà Đường |
| 686 |  | Nhà Đường từ bỏ An Tây Tứ trấn sau một cuộc tranh luận về việc giảm chi phí chiến tranh trong triều đình |
| 687 |  | Sa Bát Lược Khả hãn của Hậu Đột Quyết tấn công Nhà Đường |
| 687 |  | Lý Tự Tiên và Đinh Kiến khởi nghĩa ở Đại La vì không chịu nổi sưu cao thuế nặng |
| 688 |  | Võ Tắc Thiên tiến hành bắt giết các thân vương và công chúa của nhà Đường |
| 689 |  | Hall of Brightness được thành lập ở Lạc Dương |
Thế kỉ VII > Thập niên 690

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 690 | 16 tháng 10 | Võ Tắc Thiên tổ chức kì Thi Đình (Điện thí) đầu tiên trong lịch sử |
| 690 |  | Võ Tắc Thiên tự xưng là hoàng đế của nhà Chu ở Lạc Dương |
| 690 |  | Thổ Phồn đánh bại một quân Đường tại Issyk-Kul |
| 692 |  | Quân nhà Đường tái chinh phạt An Tây Tứ trấn từ tay Thổ Phồn |
| 693 |  | Thiên Thiện Khả hãn của Hậu Đột Quyết tiến hành các cuộc tấn công chống lại Nhà Đường |
| 693 |  | Thường dân và tiểu quý tộc không được phép tham dự khoa cử. |
| 694 |  | Thổ Phồn tấn công thành phố Stone (Charklik). |
| 694 |  | Thiên Thiện Khả hãn của Hậu Đột Quyết tiến hành công kích nhà Đường |
| 696 |  | Thiên Thiện Khả hãn của Hậu Đột Quyết đánh bại Khiết Đan ở phía đông và tấn công nhà Đường |
| 696 |  | Lý Tận Trung (Vô Thượng Khả hãn) của Khiết Đan cùng em rể Tôn Vạn Vinh nổi dậy chống nhà Đường và tấn công Hà Bắc; Lý qua đời không lâu sau đó và Tôn lên thay thế |
| 696 |  | Thổ Phồn đánh bại quân nhà Đường tại Lâm Đàm và tấn công Liang châu |
| 697 |  | Anh em Trương Dịch Chi và Trương Xương Tông được đưa vào phục vụ cho Võ Tắc Thiên |
| 697 |  | Thiên Thiện Khả hãn của Hậu Đột Quyết đánh bại Khiết Đan và lại đứng lên chống nhà Đường |
| 698 |  | Trận Tianmenling: tàn dư Cao Câu Ly của Dae Jo-yeong liên kết với Mạt Hạt đánh bại quân nhà Đường  |
| 698 |  | Dae Jo-yeong lập quốc ở Triều Tiên, đặt tên nước là Chấn, sau đổi thành Bột Hải (渤海) năm 712 |
| 698 |  | Thiên Thiện Khả hãn của Hậu Đột Quyết lại tiếp tục tấn công nhà Đường |
| 699 |  | Go Deokmu nổi dậy và lập ra Tiểu Cao Câu Ly; An Đông đô hộ phủ bị dời tới Bình châu, nay là Lư Long |
Thể kỉ VIII > Thập niên 700

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 700 |  | Tridu Songtsen của Thổ Phồn tấn công Hạ và Lương châu |
| 701 |  | Xích Đô Tùng Tán của Thổ Phồn liên minh với Đột Quyết và tấn công Lương, Tùng, và Tào châu |
| 702 |  | Thiên Thiện Khả hãn của Hậu Đột Quyết tấn công Nhà Đường |
| 702 |  | Thổ Phồn tấn công Mao châu |
| 702 |  | Khảo thí được áp dụng để tuyển quan võ thay cho chế độ phủ binh chế. |
| 705 | 23 tháng 2 | Trương Giản Chi giết anh em họ Trương trong một cuộc đảo chính, khôi phục nhà Đường với Đường Trung Tông là hoàng đế; Võ Tắc Thiên qua đời vì bệnh tật không lâu sau đó |
| 705 |  | Văn bản in sớm nhất được biết đến để đọc, Lotus Sutra, được đề cập đến năm này |
| 706 |  | Thiên Thiện Khả hãn của Hậu Đột Quyết nổi lên chống lại Nhà Đường |
| 707 |  | Hoàng thái tử Lý Trọng Tuấn tiến hành đảo chính, giết Võ Tam Tư và bao vây cung điện; đảo chính thất bại và thái tử bị giết bởi quân lính của mình trên đường trốn chạy |
| 707 |  | Thiên Thiện Khả hãn của Hậu Đột Quyết lại tấn công vào đất Đường |
| 708 |  | Đột Kị Thi tấn công Qiuci |
| 708 |  | Peroz III trở về triều đình nhà Đường |