Trận Ngọc Hồi – Đống Đa
Chú thích

↑  Cung Trung Đáng, Cố Căn Bác Vật Viện, giản văn Lê Duy Kỳ ngày 24 tháng 8 năm Càn Long 53 [23-9-1788]. Trang Cát Phát, TTVC (1982) tr. 356-7
1 2  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, sách đã dẫn, tr 219-220. Các nhà nghiên cứu dẫn 3 nguồn: Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, số quân mới là 8 vạn được xem là quá nhiều, Hoàng Lê nhất thống chí ghi số quân mới 1 vạn được xem là quá ít. Các nhà nghiên cứu thống nhất chỉ chắc chắn số quân mới có được là hàng vạn và tổng số quân theo Đại Nam chính biên liệt truyện ghi 10 vạn là hợp lý hơn cả.
↑  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, sách đã dẫn, tr 219-220.
↑  Giả thuyết cuộc hành quân thần tốc của Hoàng đế Quang Trung, Báo Bình Định, mục Văn hóa, ngày đăng 27/01/2017. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2018.
↑  Khâm định Việt sử Thông giám cương mục chép: Bấy giờ luôn năm mất mùa, đói kém, nhất là năm này lại càng quá lắm. Quân lính nhà Thanh đóng ở kinh thành rông rỡ cướp bóc; dân chúng lại càng chán nghét. Triều đình đốc thúc lương quân, các châu và huyện đều không cung ứng. Nhà vua bèn sai các quan chia nhau làm việc này. Dân chúng có người đến nỗi phải khóc lóc mà dâng nộp. Đường tiếp tế lương thực cho quân Thanh thì xa, nên bao nhiêu lương và tiền mà triều đình thu được của dân đều đem cung đốn cho họ hết sạch. Còn vài vạn người vừa nghĩa binh các đạo vừa ưu binh Thanh Nghệ thì đều lòng không dạ trống đi theo việc binh nhung. Lòng người do đấy lại càng chia rẽ tan tác.
1 2 3  Tạ Chí Đại Trường (1973), Lịch sử Nội Chiến Việt Nam 1771- 1802, Sài Gòn: Nhà xuất bản Văn Sử Học, tr. 167
↑  Mùa Xuân Nói Chuyện Đống Đa-GS Trần Gia Phụng trích từ Cao Tông thực lục:Theo Cao Tông thực lục, cánh quân Lưỡng Quảng do Tôn Sĩ Nghị trực tiếp điều động là một vạn người (10.000). Số quân nầy chia thành hai khi đến Lạng Sơn. Hai ngàn (2.000) người ở lại Lạng Sơn, còn 8,000 người tiếp tục tiến đánh Thăng Long. Trong sách Thánh vũ ký, Ngụy Nguyên cũng chép lại như thế. Về sau cánh này được tăng cường thêm 11.500 quân nữa. Cũng theo Cao Tông thực lục, ở phía tây, đề đốc Vân Nam là Ô Đại Kinh đem 8,000 quân qua đường Tuyên Quang. Như thế, theo chính sử Trung Hoa, tổng số quân Thanh cả hai cánh là 29,500 người.
↑  Mùa Xuân Nói Chuyện Đống Đa-GS Trần Gia Phụng trích:Tài liệu Tây phương thứ ba của giáo sĩ Pierre-Jacques Lemonnier de la Bissachère (1764-1830) đến Đàng Ngoài khoảng năm 1790, viết trong hồi ký xuất bản ở Paris năm 1812 rằng quân Thanh sang Đại Việt khoảng 40,000 người và bị giết tại trận khoảng 20,000 người. Giáo sĩ De la Bissachère ở lại Đàng Ngoài cho đến năm 1798, nên có thể ông thu thập được nhiều nguồn tin và lượng định con số quân Thanh sang nước Việt.
1 2 3 4 5  Mùa Xuân Nói Chuyện Đống Đa -Trần Gia Phụng
↑  Theo Tìm hiểu thiên tài quân sự của Nguyễn Huệ, trích dẫn từ Thánh vũ ký của Ngụy Nguyên đời Thanh
↑  Trương Hữu Quýnh, Phan Đại Doãn, Nguyễn Cảnh Minh, Đại cương Lịch sử VN, Nhà xuất bản Giáo dục, năm 1997. Trang 442
↑  Lê Đình Sĩ, sách đã dẫn, tr 205
↑  Quang Trung-Nguyễn Huệ Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn-Đặng Phương Nghi phần Quang Trung dưới mắt các nhà truyền giáo phương Tây p292
↑  Mùa Xuân Nói Chuyện Đống Đa-GS Trần Gia Phụng trích:Tài liệu Tây phương thứ ba của giáo sĩ Pierre-Jacques Lemonnier de la Bissachère (1764-1830) đến Đàng Ngoài khoảng năm 1790, viết trong hồi ký xuất bản ở Paris năm 1812 rằng quân Thanh sang Đại Việt khoảng 40.000 người và bị giết tại trận khoảng 20.000 người.
↑  Quang Trung-Nguyễn Huệ, Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn, Đặng Phương Nghi phần Quang Trung dưới mắt các nhà truyền giáo phương Tây tr. 298
1 2  Khâm Ðịnh An Nam Kỷ Lược. Hải Khẩu: Hải Nam xuất bản xã, 2000, quyển 13, tr. 16 Tấu thư của Tôn Vĩnh Thanh.
↑  Nguyễn Hiến Lê và Nguyễn Hữu Ngư, "Bàn về vấn đề đính chính sử liệu Việt Nam nhân một bài viết của học giả Trung quốc Tưởng Quân Chương;" Ibid., số 77 (15/3/1960), tr. 23
↑  Khâm định Việt sử Thông giám cương mục
1 2  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, Tìm hiểu thiên tài quân sự của Nguyễn Huệ, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, 1976
↑  Lai Phúc Thuận, Càn Long Trọng Yếu Chiến tranh Chi Quân Nhu Nghiên cứu (1984) tr. 430
↑
↑  Tạ Chí Đại Trường 1973, tr. 225Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFTạ_Chí_Đại_Trường1973 (trợ giúp)
↑  Tạ Chí Đại Trường (1973), Lịch sử Nội Chiến Việt Nam 1771- 1802, Sài Gòn: Nhà xuất bản Văn Sử Học, tr. 166 trích: Ở Lạng Sơn, thấy quân lính dưới quyền trốn mất, Phan Khải Đức ra hàng còn Nguyễn Văn Diễm rút vội về Kinh Bắc hợp với Trấn thủ Nguyễn Văn Hoà chống giữ và đưa thư cáo cấp về Thăng Long.
1 2  Việt sử Toàn Thư - trang 384.
↑  Tập san Sử Địa chuyên đề Quang Trung 1968 tr 252 trích từ Càn Long chinh vũ An Nam ký-Nguỵ Nguyên
↑  Tạ Chí Đại Trường (1973), Lịch sử Nội Chiến Việt Nam 1771- 1802, Sài Gòn: Nhà xuất bản Văn Sử Học, tr. 167-168
↑  Hoàng Lê nhất thống chí, Hồi thứ 13.
↑  Lê quý kỷ sự, tr. 120
↑  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, Tìm hiểu thiên tài quân sự của Nguyễn Huệ, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, 1976, tr 216-219
↑  Đọc lại: Hoàng đế Quang Trung ra Bắc, Nguyễn Duy Chính, BBC Vietnam, 4 tháng 1 năm 2018
↑  Nghiên cứu lịch sử. Số phát hành 183. Viện sử học, 1978 Trang 30
↑  Nguyễn Khắc Thuần (2005), Đại cương Lịch sử cổ trung đại Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục, tr. 288
↑  Tạ Chí Đại Trường (1973), Lịch sử Nội Chiến Việt Nam 1771- 1802, Sài Gòn: Nhà xuất bản Văn Sử Học, tr. 168
↑  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, sách đã dẫn, tr 229
↑  Lê Đình Sĩ, sách đã dẫn, tr 232
↑  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, sách đã dẫn, tr 235
↑  Lê Đình Sĩ, sách đã dẫn, tr 237
↑  Quang Trung - Nguyễn Huệ, Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn (2006), tr 89. Bài Việt Thanh sử chiến của Hoàng Xuân Hãn, dịch Thánh Vũ ký của Ngụy Nguyên
↑  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, danh mục tham khảo, tr 239
↑  Nay là Vĩnh Quỳnh – Thanh Trì – Hà Nội
↑  Xã Vĩnh Quỳnh, Thanh Trì – Hà Nội
↑  Sách Hoàng Lê nhất thống chí. tr. 348.
↑  Đổi âm lịch sang dương lịch.
↑  Quang Trung - Nguyễn Huệ những di sản và bài học, Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn, 2006, tr. 43
↑  Quang Trung - Nguyễn Huệ những di sản và bài học, Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn, 2006, tr. 44
1 2  Quang Trung Nguyễn Huệ (tập san sử địa), Nhà xuất bản Hồng Bàng Tạp chí xưa và nay, xuất bản năm 2012, trang 71
↑  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, danh mục tham khảo, tr 300-301
↑  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, danh mục tham khảo, tr 265-266
↑  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, danh mục tham khảo, tr 264
↑  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, danh mục tham khảo, tr 234
↑  Nguyễn Lương Bích, Phạm Ngọc Phụng, danh mục tham khảo, tr 276
↑  Sử liệu chiến tranh Thanh – Tây Sơn (Hồ bạch Thảo) trang 2
↑  Nguyễn Phan Quang - Một số công trình Sử học Việt Nam, tr 233-234; Tạ Trí Đại Trường - Việt Nam thời Tây Sơn tr 190-192 (Danh mục tham khảo); CHIẾN Thắng ĐỐNG ĐA - Trần Gia Phụng[liên kết hỏng]
↑  Nguyễn Phan Quang (2006), Một số công trình Sử học Việt Nam, tr 233-234
↑  Mùa Xuân Nói Chuyện Đống Đa -Trần Gia Phụng trích:Con số hai mươi chín vạn viết trên đây tuy do Ngô Thời Nhậm, người trong cuộc, đưa ra trong một văn thư có tính tuyên truyền, thì cũng chưa hẳn sát với thực tế. Có tài liệu thì viết rằng lực lượng quân Thanh xâm lăng Đại Việt lên khoảng hai mươi vạn tức 200,000 quân.
↑  Tạ Chí Đại Trường (1973), Lịch sử Nội Chiến Việt Nam 1771- 1802, Sài Gòn: Nhà xuất bản Văn Sử Học, tr. 246
↑  Quang Trung Nguyễn Huệ (tập san sử địa), Nhà xuất bản Hồng Bàng Tạp chí xưa và nay, xuất bản năm 2012, trang 70
1 2  Nhắc lại chiến thắng Tết Kỷ Dậu 1789
↑  Tạ Trí Đại Trường, Việt Nam thời Tây Sơn - Lịch sử nội chiến 1771-1802, Nhà xuất bản Công an nhân dân, 2007, tr 190
↑  Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc
1 2  Hồ Bạch Thảo, sách đã dẫn, tr 29
↑  Nguyễn Phan Quang, sách đã dẫn, tr 233
↑  [Nguyễn Duy Chính, "Tổng số quân Thanh tử trận tại nước ta trong Trận Quang Trung đại phá quân Thanh mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789", tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3-4 (110-111), Huế 2014. Trang 4-5
↑  Mùa Xuân Nói Chuyện Đống Đa -Trần Gia Phụng trích:Nói tóm lại tài liệu của giáo sĩ La Bissachère, người có mặt ở Thăng Long một năm sau trận đánh, phù hợp với số lượng mà chúng ta đã thử cộng lại số người tối thiểu các cánh quân Trung Hoa theo tài liệu chính sử Trung Hoa. Con số nầy có thể còn cao hơn nữa chút ít, tuy nhiên có thể tạm tin được...
↑  Tức Tây Sơn, nói theo quan điểm của nhà Nguyễn vì Đại Nam Quốc Sử diễn ca được soạn vào thời Nguyễn
Quân Thanh thời Càn Long
Gươm và súng của quân đội nhà Tây Sơn.
Tượng đài Hoàng đế Quang Trung tại Bảo tàng Quang Trung (Bình Định)