stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trần Ngọc Tám
1975

Ngày 30 tháng 4, ông cùng gia đình di tản khỏi Việt Nam. Sau đó sang định cư ở hạt Alameda, tiểu bang California, Hoa Kỳ.
Ngày 4 tháng 8 năm 2011, ông từ trần tại nơi định cư. Hưởng thọ 85 tuổi.
Chú thích

↑  Tháng 4 năm 1961, Đệ tam Quân khu được sát nhập vào Quân đoàn II và Vùng 2 chiến thuật
↑  Trường Võ bị Liên quân Viễn Đông chỉ đào tạo sĩ quan một khóa duy nhất ở Đà Lạt là khóa 1 Nguyễn Văn Thinh. Sau đó trường chuyển về Vũng Tàu lấy tên là trường Sĩ quan Nước Ngọt, tiếp tục đào tạo khóa 2 Đỗ Hữu Vị.
-Các sĩ quan tốt nghiệp ở 2 khóa này, về sau đều là sĩ quan cao cấp trong Quân đội Việt Nam Cộng hòa:
Cấp Đại tướng:
-Nguyễn Khánh và Trần Thiện Khiêm (khóa 1), Đỗ Cao Trí (khóa 2)
Cấp Trung tướng:
-Trần Ngọc Tám, Dương Văn Đức, Cao Hảo Hớn và Lâm Văn Phát (khóa 1)
Cấp Thiếu tướng:
-Nguyễn Văn Kiểm, Đặng Thanh Liêm và Bùi Hữu Nhơn (khóa 1), Nguyễn Xuân Trang (khóa 2)
Cấp Chuẩn tướng:
-Phạm Đăng Lân (khóa 2).
Riêng khóa 1, với tổng số 16 sĩ quan ra trường chỉ có 3 khóa sinh tốt nghiệp với cấp bậc Thiếu úy. Đó là các Thiếu úy Trần Ngọc Tám, Nguyễn Khánh và Lâm Văn Phát. Số còn lại đều ra trường với cấp bậc Chuẩn úy.
↑  Quân đội Quốc gia được thành lập vào đầu tháng 12 năm 1950. Tuy nhiên mãi đến ngày 12 tháng 4 năm 1952 mới thành lập được Bộ Tổng Tham mưu.
↑  Niên khóa 1959-2 Tham mưu cao cấp tại Hoa Kỳ có 8 học viên VNCH gồm có: Thiếu tướng Trần Ngọc Tám, Trung tướng Nguyễn Ngọc Lễ, Đại tá Đỗ Cao Trí, Thiếu tá Nguyễn Thanh Sằng, Thiếu tá Huỳnh Văn Lạc
-Đại tá Nguyễn Khương (Tốt nghiệp khóa 1 Võ bị Huế, nguyên Trung tá Chỉ huy trưởng lần thứ nhất (1957-1959), Đại tá Chỉ huy trưởng lần thứ hai (1960) Binh chủng Truyền tin, Sĩ quan Tuỳ viên Quân lực VNCH tại Hoa Kỳ (1960-1963). Giải ngũ đầu năm 1964)
-Thiếu tá Đỗ Hữu Độ (Nguyên Trung đoàn phó Trung đoàn 54 Sư đoàn 1 Bộ binh, giải ngũ ở cấp Trung tá).
-Thiếu tá Vũ Quang (Sinh năm 1929, tốt nghiệp khóa 6 Võ bị Đà Lạt, về sau là Đại tá Cục trưởng Cục Tâm lý chiến (1966-1968), Trưởng khối Giảng huấn Trường Cao đẳng Quốc phòng (1970-1973).
↑  Đệ tam Quân khu được tách ra từ Đệ tứ Quân khu gồm các tỉnh Pleiku, Kontum, Bình Định và Phú Yên
↑  Nguyên Tư lệnh Sư đoàn 1 Bộ binh
↑  Khóa 15 Sĩ quan Trừ bị Thủ Đức khai giảng ngày 25 tháng 2 năm 1963
↑  Khóa 16 Sĩ quan Trừ bị Thủ Đức khai giảng tháng 6 năm 1963
↑  Tướng Phát được mời tham chính trong Nội các Chính phủ với chức vụ Tổng trưởng Nội vụ (Bộ trưởng Bộ Nội vụ)
↑  Nguyên Tham mưu trưởng Liên Quân tại Bộ Tổng tham mưu
↑  Đại tá Trương văn Xương, nguyên là sĩ quan cấp tá thuộc quân đội Giáo phái Cao Đài, được sáp nhập và đồng hóa cấp bậc Thiếu tá trong Quân đội Quốc gia từ năm 1954.
XFEL châu Âu

| --- | --- |

Loại hình: Nghiên cứu cơ bản
Trụ sở chính: Hamburg
Website: www.xfel.eu
Các quốc gia thành viên tham gia dự án European XFEL được bôi đậm.
European X-ray free-electron laser (tạm dịch Trung tâm laser electron tự do tia X châu Âu, viết tắt tiếng Anh là European XFEL) là một cơ sở nghiên cứu sử dụng các chùm laser electron tự do ở bước sóng cỡ tia X để nghiên cứu cấu trúc vật chất vi mô ở cấp độ nano mét và cấp độ nguyên tử. Các tia laser đầu tiên được sản xuất vào tháng 5 năm 2017, cơ sở bắt đầu vận hành người sử dụng vào tháng 9 năm 2017. Dự án quốc tế với 11 nước tham gia  (Đan Mạch, Hungary, Ý, Ba Lan, Nga, Slovakia, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Thụy Sĩ) nằm ở các bang liên bang của Hamburg và Schleswig-Holstein.
Một chùm laser electron tự do tạo ra bức xạ điện từ cường độ cao bằng cách đẩy các electron vào các tốc độ tương đối và hướng chúng thông qua các cấu trúc từ đặc biệt. 
Đây là là một máy gia tốc thẳng siêu dẫn nằm trong tổ hợp đường hầm dài 3,4 kilomet ở độ sâu 40 m bên dưới thành phố Hamburg và thị trấn Schenefeld ở gần đó. XFEL hoạt động thông qua tăng tốc các cụm electron đến gần vận tốc ánh sáng, trước khi ném chúng xuống đường dốc chữ chi kiểm soát bởi hệ thống nam châm gọi là máy gợn sóng. Khi các electron ngoặt hướng, chúng phát ra chớp sáng tia X và các hạt tương tác với bức xạ này, tụ lại càng chặt hơn. Trạng thái nén chặt của chúng không chỉ tăng cường mức độ phát sáng mà còn mang lại độ gắn kết. Về cơ bản, các tia X trở nên đồng nhất và có đặc tính của ánh sáng laser. Chùm sáng sẽ chiếu xuyên qua và làm lộ rõ mọi vật trên đường đi của nó ở cấp độ nguyên tử, bao gồm phân tử protein trong cơ thể người hay chất xúc tác dùng để sản xuất hóa chất công nghiệp.
XFEL Châu Âu được xây dựng sao cho các electron tạo ra ánh sáng tia X trong quá trình đồng bộ hóa, dẫn đến các xung X-quang cường độ cao với các tính chất của ánh sáng laser và ở cường độ sáng hơn nhiều so với các nguồn sáng thông thường của synchrotron.
Địa điểm

Đường hầm dài 3,4 km (2.1 dặm) cho XFEL châu Âu có bộ tăng tốc tuyến tính siêu dẫn và chùm tia photon chạy từ 6 đến 38 m (20 đến 125 ft) dưới lòng đất từ ​​địa điểm của trung tâm nghiên cứu DESY ở Hamburg đến thị trấn Schenefeld ở Schleswig-Holstein, nơi đặt trạm thực nghiệm, phòng thí nghiệm và các tòa nhà hành chính.
Gia tốc

Các điện tử được gia tốc tới năng lượng lên đến 17,5 GeV bằng một máy gia tốc tuyến tính dài 2,1 km (1.3 dặm) với các hốc RF siêu dẫn. Việc sử dụng các bộ phận gia tốc siêu dẫn được phát triển tại DESY cho phép lên đến 27.000 lần lặp lại mỗi giây, nhiều hơn đáng kể so với các tia X ở Mỹ và Nhật Bản có thể đạt được. Các electron sau đó được đưa vào các từ trường của các nam châm đặc biệt của nam châm được gọi là các undulators, nơi chúng theo các quỹ đạo cong dẫn đến sự phát xạ của tia X trong phạm vi 0,05 đến 4,7 nm.
Laser

Ánh sáng tia X được tạo ra bởi Phát xạ Tự phát Tự phát (Sute), trong đó các electron tương tác với bức xạ mà chúng hoặc các hàng xóm của chúng phát ra. Kết quả là phát xạ tự phát các gói bó chặt của bức xạ được khuếch đại như ánh sáng laze. Độ sáng đỉnh của XFEL Châu Âu cao gấp hàng tỷ lần so với các nguồn ánh sáng tia X thông thường, trong khi độ sáng trung bình cao gấp 10.000 lần. Năng lượng electron cao hơn cho phép tạo ra những bước sóng ngắn hơn. Khoảng thời gian xung ánh sáng có thể nhỏ hơn 100 femto giây.
Nghiên cứu

Các xung ngắn làm cho nó có thể đo phản ứng hóa học quá nhanh để có thể bị bắt bởi các phương pháp khác. Bước sóng của tia X có thể dao động từ 0,05 đến 4,7 nm, cho phép đo ở quy mô chiều dài nguyên tử.
Ban đầu, có thể sử dụng một chùm tia photon với hai trạm thử nghiệm. Sau đó, nó sẽ được nâng cấp thành 5 chùm tia photon và tổng cộng 10 trạm thực nghiệm. Các chùm tia thí nghiệm cho phép các thí nghiệm khoa học độc đáo khai thác cường độ cao, kết hợp và cấu trúc thời gian của nguồn mới sẽ được tiến hành trong nhiều lĩnh vực bao gồm vật lý, hóa học, khoa học vật liệu, sinh học và công nghệ nano.
Lịch sử

Bộ Giáo dục và Nghiên cứu Liên bang Đức đã cho phép xây dựng cơ sở này vào ngày 5 tháng 6 năm 2007 với chi phí là 850 triệu Euro, theo quy định rằng nó cần được tài trợ như là một dự án của châu Âu. XFEL GmbH của Châu Âu đã xây dựng và vận hành cơ sở này được thành lập vào năm 2009. Công tác xây dựng dân dụng của cơ sở bắt đầu vào ngày 8 tháng 1 năm 2009. Công tác xây dựng các đường hầm đã hoàn thành vào mùa hè năm 2012, và tất cả các công trình ngầm đã được hoàn thành vào năm sau. Các chùm đầu tiên được đẩy nhanh vào tháng 4 năm 2017, và các tia X đầu tiên được sản xuất vào tháng 5 năm 2017. XFEL được khánh thành vào tháng 9 năm 2017. [3] Tổng chi phí cho việc xây dựng và vận hành của cơ sở tính đến năm 2017 ước tính là 1,22 tỷ Euro (mức giá năm 2005).
Xã Prairie Creek, Quận Dubuque, Iowa

| Xã Prairie Creek Prairie Creek Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 Vị trí trong Quận Dubuque, Iowa
 Vị trí quận Dubuque trong tiểu bang Iowa ở Hoa Kỷ
Xã Prairie Creek
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Iowa
Quận: Quận Dubuque
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 613
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Mã bưu chính: 52032 
Xã Prairie Creek (tiếng Anh: Prairie Creek Township) là một xã thuộc quận Dubuque, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 613 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.
Xã Grove, Quận Cass, Iowa

| Xã Grove Grove Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 
 Vị trí trong Quận Cass, Iowa
 Vị trí quận Cass trong tiểu bang Iowa ở Hoa Kỷ
Xã Grove
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Iowa
Quận: Quận Cass
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 7.459
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Xã Grove (tiếng Anh: Grove Township) là một xã thuộc quận Cass, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 7.459 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.
Xã Franklin, Quận Clare, Michigan

| Xã Franklin Franklin Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 Vị trí quận Clare trong tiểu bang Michigan ở Hoa Kỷ
Xã Franklin
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Michigan
Quận: Quận Clare
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 825
Múi giờ: CST (UTC-5)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-4)
Xã Franklin (tiếng Anh: Franklin Township) là một xã thuộc quận Clare, tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 825 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.
Xã Prairie Creek, Quận Hall, Nebraska

| Xã Prairie Creek Prairie Creek Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
Vị trí trong Quận Hall, Nebraska Vị trí trong Quận Hall, Nebraska
 Vị trí quận Hall trong tiểu bang Nebraska ở Hoa Kỷ
Xã Prairie Creek
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Nebraska
Quận: Quận Hall
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 293
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Xã Prairie Creek (tiếng Anh: Prairie Creek Township) là một xã thuộc quận Hall, tiểu bang Nebraska, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 293 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.
Xã Harrison, Quận Henry, Ohio

| Xã Harrison Harrison Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 

 
 Vị trí trong Quận Henry, Ohio
 Vị trí quận Henry trong tiểu bang Ohio ở Hoa Kỷ
Xã Harrison
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Ohio
Quận: Quận Henry
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 1.327
Múi giờ: EST (UTC-5)
 • Mùa hè (DST): EDT (UTC-4)
Xã Harrison (tiếng Anh: Harrison Township) là một xã thuộc quận Henry, tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.327 người.
Xã Jackson, Quận Wayne, Iowa

| Xã Jackson Jackson Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
Vị trí trong Quận Wayne, Iowa Vị trí trong Quận Wayne, Iowa
 Vị trí quận Wayne trong tiểu bang Iowa ở Hoa Kỷ
Xã Jackson
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Iowa
Quận: Quận Wayne
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 173
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Xã Jackson (tiếng Anh: Jackson Township) là một xã thuộc quận Wayne, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 173 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.
Xã Washington, Quận Mercer, Missouri

| Xã Washington Washington Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
Vị trí trong Quận Mercer, Missouri Vị trí trong Quận Mercer, Missouri
 Vị trí quận Mercer trong tiểu bang Missouri ở Hoa Kỳ
Xã Washington
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Missouri
Quận: Quận Mercer
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 411
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Xã Washington (tiếng Anh: Washington Township) là một xã thuộc quận Mercer, tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 411 người.
Xã Jackson, Quận Winneshiek, Iowa

| Xã Jackson Jackson Township |
| --- | --- |
—  xã  —
 
Vị trí trong Quận Winneshiek, Iowa Vị trí trong Quận Winneshiek, Iowa
 Vị trí quận Winneshiek trong tiểu bang Iowa ở Hoa Kỷ
Xã Jackson
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Iowa
Quận: Quận Winneshiek
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 265
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Xã Jackson (tiếng Anh: Jackson Township) là một xã thuộc quận Winneshiek, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 265 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.
Mắt yếm dải

| Mắt yếm dải> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Platysteiridae
Chi (genus): Platysteira
Loài (species): P. laticincta
Danh pháp hai phần
Platysteira laticincta Bates, 1926 
Mắt yếm dải, tên khoa học Platysteira laticincta, là một loài chim trong họ Platysteiridae.
Chú thích

↑  BirdLife International (2012). “Platysteira laticincta”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2012.1. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012.
↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Nam Tiến, Quan Hóa

Đối với các định nghĩa khác, xem Nam Tiến.
Nam Tiến là một xã thuộc huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Xã có diện tích 93,88 km², dân số năm 1999 là 3.208 người, mật độ dân số đạt 34 người/km².
Chú thích

↑  98/1966/QĐ-NV
1 2 3  “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012.
↑  Tổng cục Thống kê
Nam Toàn

Nam Toàn là một xã cũ thuộc huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định, Việt Nam.
Xã Nam Toàn có diện tích 3,73 km², dân số năm 1999 là 3961 người, mật độ dân số đạt 1062 người/km².
Chú thích

Xã Nam Toàn nằm ở phía Bắc huyện Nam Trực; phía Bắc giáp xã Nam Vân, Thành phố Nam Định; phía Nam giáp xã Hồng Quang; phía Đông giáp xã Nam Mỹ; phía Tây giáp xã Nghĩa An.
Diện tích đất tự nhiên là 369,68 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp là 291,96 ha, diện tích đất phi nông nghiệp là 77,72 ha.
Nam Toàn (xưa là làng Giang Tả, tổng Hư Tả, huyện Thượng Nguyên) có dân số trên bốn nghìn người, với 9 xóm theo quyết định của UBND tỉnh.
Nam Toàn là bãi bồi ven sông Hồng, địa hình bằng phẳng, đất đai màu mỡ, được tưới tiêu bởi hệ thống sông An Lá lấy nước sông Đào qua cửa cống An Lá tiêu nước xuống sông Ninh Cơ qua hệ thống sông Châu Thành, rất thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp.
Xã có “địa kinh tế” hết sức thuận lợi: là xã tiếp giáp với thành phố Nam Định về phía Nam; với hệ thống giao thông liên hoàn và tương đối hiện đại. Chạy dọc từ Bắc xuống Nam ở phía Đông có Quốc lộ 21, phía Tây có Tỉnh lộ 490C; từ Đông sang Tây ở phía Nam có đường trục xã nối Quốc lộ 21 với Tỉnh lộ 490C; ở phía Bắc là đường S2 (chạy xuyên qua trung tâm xã giao cắt với Quốc lộ 21 và Tỉnh lộ 490C) kết nối với Quốc lộ 10 từ hai phía Đông và Tây thành phố Nam Định, rất thuận lợi cho giao lưu kinh tế - văn hóa, xây dựng các điểm công nghiệp và phát triển dịch vụ thương mại...
Nam Toàn có trên 10 di tích Đền, Chùa, Từ đường, Nhà thờ Thiên chúa giáo, trong đó có 2 di tích được xếp hạng di tích cấp tỉnh là chùa Thanh Am và đền Bơi; cùng với đó là các lễ tiêu biểu như lễ hội đền Bơi, lễ hội chùa Thanh Am - nơi bảo tồn và phát triển nhiều trò chơi dân gian như: bơi thuyền thúng, bơi chải, vật, cờ tướng.
Về tôn giáo, có hai tôn giáo là Phật giáo và Thiên chúa giáo, tỷ lệ dân số theo đạo Thiên chúa giáo chiếm khoảng 0,8% dân số toàn xã.
1 2 3  “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012.
↑  Tổng cục Thống kê
Neocogniauxia hexaptera

| Neocogniauxia hexaptera |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Tông (tribus): Epidendreae
Phân tông (subtribus): Laeliinae
Chi (genus): Neocogniauxia
Loài (species): N. hexaptera
Danh pháp hai phần
Neocogniauxia hexaptera Schltr., 1913 
Neocogniauxia hexaptera là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Cogn.) Schltr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Neocogniauxia hexaptera”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
M-113

| M113 APC |
| --- | --- |
M-113 số hiệu 475 của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Loại: Xe bọc thép chở quân
Nơi chế tạo:  Hoa Kỳ
Lược sử hoạt động
Phục vụ: 1960–nay
Sử dụng bởi: Xem Các nước sử dụng  Liên Hợp Quốc  Hoa Kỳ  Afghanistan  Việt Nam Dân chủ Cộng hòa  Cộng hòa Miền Nam Việt Nam  Việt Nam  Israel  Italia  Iraq  Jordan  Libya  Hàn Quốc  Philippines  Thái Lan  Thổ Nhĩ Kỳ  Indonesia  Singapore  Malaysia  Brunei  Campuchia  Việt Nam Cộng Hòa  Pakistan  Đài Loan  Thổ Nhĩ Kỳ  Thụy Điển  Brasil  Ả Rập Xê Út  Liên Xô Không rõ số hiệu, nhận từ Việt Nam.  Ukraina .  Nga
Trận: Chiến tranh Đông Dương lần thứ ba, Chiến tranh Việt Nam, Chiến dịch Xuân - Hè 1972, Trận Cửa Việt, Sự kiện Tết Mậu Thân, Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, Chiến tranh biên giới Tây Nam, Xung đột biên giới Việt Nam-Campuchia (1975-1978), Chiến tranh biên giới Việt–Trung 1979, Chiến dịch Bão táp sa mạc, Chiến tranh Iran - Iraq, Chiến tranh Kosovo, Chiến tranh Afghanistan. Chiến tranh Israel−Hamas 2023.
Lược sử chế tạo
Số lượng chế tạo: ~80.000 (mọi biến thể)
Thông số
Khối lượng: 12,3 tấn
Chiều dài: 4,863 m
Chiều rộng: 2,686 m
Chiều cao: 2,5 m
Kíp chiến đấu: 2 lái xe + 11 lính bộ binh
Thiết giáp chở quân M-113, hay còn gọi là thiết vận xa M-113, là một trong những loại xe bọc thép chở quân (Armored Personel Carrier - APC) phổ biến nhất trong lịch sử chiến tranh hiện đại.
Được sản xuất vào cuối thập niên 1950, đã có hơn 80.000 chiếc được sản xuất với 12 phiên bản khác nhau nhưng chủ yếu là các phiên bản M-113A1, M-113A2, M-113A3. Hiện nay M-113 còn phục vụ cho quân đội của khoảng 50 quốc gia, trong đó có Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Với một đại liên 12,7 mm và hai trung liên 7,62 mm bắn được về phía bên sườn, M-113 như một lô cốt di động, bộ binh trong xe có thể chiến đấu trực tiếp thay vì ẩn nấp và chờ đến nơi quy định mới xuống xe để chiến đấu.
Miêu tả > Hỏa lực

Vũ khí tiêu chuẩn của M-113 là súng máy hạng nặng 12,7mm M2HB Browning gắn ở nắp vòm của xa trưởng. Khẩu M2HB nạp đạn từ hộp đạn 100 viên và có độ nâng hạ từ +53 độ đến -21 độ và có thể xoay 360 độ. Cơ số đạn trung bình là 2000 viên. Do được thiết kế "mở", khẩu M2HB này có thể bị thay bởi súng phóng lựu tự động 40mm Mk19 hay các loại vũ khí tương tự khác như DShK, NSV,... Hai bên sườn xe cũng có thể được lắp 2 súng máy 7,62mm. Binh sĩ trên xe M-113 cũng có thể dùng các loại tên lửa chống tăng có điều khiển như M47 Dragon hay Javelin.
Các phiên bản của M-113 còn có thể trang bị pháo tự động 25mm, súng Gatling 20mm, súng không giật, cối các loại, tên lửa chống tăng TOW, tên lửa phòng không.
Miêu tả > Giáp trụ và hệ thống bảo vệ

Thân xe được hàn toàn bộ của M-113 là hợp kim (loại 5083) của nhôm, mangan và magie được sản xuất bằng phương pháp cán lạnh, cho khả năng chống đạn súng cá nhân và mảnh pháo nhỏ, nhưng không thể chống đạn cỡ 12,7mm trở lên
M-113A3 được thêm vào lớp lót chống mảnh đạn ở bên trong xe. Ngoài ra, M-113A3 còn có thể mang thêm giáp gia cố chống đạn 14,5mm ở góc 60 độ trước xe. Tất cả các dòng xe M-113 đều có thể trang bị giáp gia cố chống mìn ở dưới gầm xe. Từ đời M-113A2 trở đi đều có thể mang giáp phản ứng nổ (ERA).
Phiên bản M-113A2 có hệ thống lọc khí hạt M8A3, M13 hoặc M14. Phiên bản M-113A3 mang hệ thống lọc khí hạt M8A3 cùng thiết bị sưởi. Ngoài ra, các bộ phóng lựu đạn khói 66mm được trang bị từ đời M-113A2.
Ngoài ra còn có các gói nâng cấp giáp AOA (Add on Armor), bao gồm các tấm thép có độ cứng cao bao quanh xe 360 độ, thanh cản đạn RPG, giáp chắn đạn cho nắp vòm của xa trưởng và ngách khoang chở hàng và giáp chống mìn dưới gầm xe. Giá một bộ AOA khoảng 109.000$ (năm 2007).
Trong thực chiến, M-113 gặp rắc rối với khả năng sống sót của mình do lớp vỏ bảo vệ quá yếu. Trong chiến tranh Việt Nam, nhiều lính Hoa Kỳ đã ngồi ngoài xe hoặc chạy bên cạnh chúng chứ không chui vào trong xe. Các xe này sẽ dừng lại cách vùng chiến sự hơn 100m do sợ nếu bị RPG bắn trúng thì lính bên trong chắc chắn sẽ chết cháy do nhôm cũng là chất cháy cực mạnh nếu đạt nhiệt độ cần thiết.
M-113 trong Chiến tranh Việt Nam

Cuối năm 1961, trước áp lực quân sự ngày càng cao của Quân Giải phóng miền Nam đối với các vị trí phòng thủ của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, Hoa Kỳ đã tăng cường yểm trợ quân sự và kinh tế cho Việt Nam Cộng hòa, trong đó có loại xe thiết giáp M-113.
Theo học thuyết quân sự Hoa Kỳ, loại M-113 được dùng như một loại "taxi chiến trường", mang quân đến tận trận địa rồi thả bộ binh xuống tấn công mục tiêu. Bộ tổng tham mưu Liên quân Hoa Kỳ khẳng định Việt Nam là chiến trường của bộ binh, không phải là nơi đắc dụng cho lực lượng thiết giáp. Các nhà quân sự Mỹ kết luận rằng Việt Nam có địa hình chi chít núi non rừng rậm và nhiều sông ngòi đầm lầy chỉ là "mồ chôn" cho các loại xe cơ giới này.
Tuy nhiên, trên chiến trường Việt Nam, kinh nghiệm cho thấy lực lượng bộ binh dù đã được đưa tới sát mục tiêu nhưng vẫn thường xuyên bị tổn thất nặng, khả năng di động bị hạn chế tối đa, nếu ra khỏi tầm yểm trợ của thiết vận xa. Từ những kinh nghiệm đó, binh lính Mỹ và Việt Nam Cộng hòa đã biến M-113 dần trở thành xe chiến đấu bộ binh hơn là một xe APC thuần túy. Với một đại liên 12,7 mm và hai trung liên 7,62 mm bắn được về phía bên sườn, M-113 đã trở thành một lô cốt di động khá lợi hại, bộ binh trong xe có thể chiến đấu trực tiếp thay vì chỉ núp kín và chờ đến nơi quy định mới xuống xe chiến đấu.
Ban đầu, các xe chuyển giao cho phía Việt Nam Cộng hòa, được đem huấn luyện trong các cuộc hành quân bộ binh có sử dụng cơ giới. Ngày 30 tháng 2 năm 1962, 32 chiếc M-113 được chuyển giao cho các đơn vị chiến đấu, trong đó 30 chiếc được tổ chức thành hai đại đội thiết giáp, mỗi đại đội có 15 chiếc. Mỗi đại đội gồm có 3 chi đội chiến đấu và 1 chi đội yểm trợ, mỗi chi đội chiến đấu có 3 chiếc M-113, chi đội yểm trợ có 4 chiếc M-113, trong đó có 3 chiếc được gắn súng cối 60 ly, 3 súng phóng hỏa tiễn 3,5 inch (89mm) và một Ban chỉ huy đại đội có 2 chiếc M-113, một dành cho đại đội trưởng và một cho đội Bảo trì và Sửa chữa. Hai đại đội M-113 ngay lập tức được đưa đến đồng bằng Cửu Long, trực thuộc Sư đoàn 7 và Sư đoàn 21 Bộ binh, tham gia bảo vệ trục lộ huyết mạch nối miền Tây với Sài Gòn.
Thời gian đầu tham chiến, M-113 chứng tỏ là một loại thiết giáp đa năng, có thể sử dụng hầu như trên mọi địa hình trong toàn lãnh thổ miền Nam Việt Nam, từ rừng núi cao nguyên đến đồng bằng sông ngòi chằng chịt. Với lớp giáp đủ để chống súng trường bộ binh, tốc độ nhanh và đặc biệt là khả năng lội bùn khá tốt, M-113 đã gây nhiều khó khăn cho Quân Giải phóng. Trước năm 1964, lực lượng Quân Giải phóng hầu như không có vũ khí chống tăng chuyên dụng, lại không có kinh nghiệm chống thiết giáp. Có tâm lý e ngại phải đối đầu với loại xe chiến đấu này bởi sự cơ động nhanh, đi được qua vùng bùn lầy.