Trận Đồng Quan (211)
Chú thích

↑  Phía tây Hàm Cốc quan
↑  Là cửa quan huyện Đồng Quan tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc
↑  Gọi là Quan Trung vì vùng đồng bằng này nằm giữa bốn đại hùng quan thời bấy giờ là phía Bắc có Tiêu Quan, phía Nam có Vũ Quan, phía Tây có Tán Quan, phía Đông có Đồng Quan
↑  Thuật mưu quyền – Quang Thiệu, Quang Ninh, Nhà xuất bản Lao động và Xã hội, năm 2006, trang 342
↑  Một số tài liệu chép là Chung Dao
↑  phiên âm Wale Giles: Zhong Yao
1 2 3 4 5 6  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Lao động, năm 2006, trang 672
↑  Tam Quốc chí chép rằng Mã Đằng có mối bất hòa với Hàn Toại nên mới xin về kinh sư, sau đó được bổ nhiệm làm Vệ Úy, Mã Đằng chỉ xin nhận chức Túc Vệ, Hán Hiến Đế lại phong cho em trai Mã Siêu là Mã Hưu làm Phụng xa Đô uý, Mã Thiết làm Kỵ Đô uý, dời cả gia thuộc khỏi xứ ấy đến ở huyện Nghiệp, chỉ còn mình Siêu ở lại.
↑  Trí tuệ Tam Quốc, Đỗ Anh Thơ, Nhà xuất bản Lao động và Xã Hội, năm 2009
↑  Tam Quốc chí, Thục thư quyển 15, Dương Hi truyện
↑  Tam Tần: Hạng Vũ diệt Tần, phong Chương Hàm làm Ung Vương, Tư Mã Hân làm Tắc Vương, Đổng Ế làm Định Vương, gọi chung là Tam Tần. Đời sau thay đổi gọi Thiểm Bắc, Quan Trung, Thiểm Nam là Tam Tần đây là địa bàn của Mã Siêu
↑  Tam Quốc chí, Thục thư quyển 8, Hứa Tĩnh truyện
1 2 3 4 5  Những nhân vật quân sự nổi tiếng thế giới, Kha Xuân Kiều – Hà Nhân Học, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2003, trang 88
↑  nay thuộc phía Nam tỉnh Thiểm Tây
↑  Trí tuệ Tam Quốc, Đỗ Anh Thơ, Nhà xuất bản Lao động và Xã hội, năm 2009, trang 135
↑  Trí tuệ Tam Quốc, Đỗ Anh Thơ, Nhà xuất bản Lao động và Xã Hội, năm 2009, trang 135
1 2 3 4 5 6 7  Tam Quốc chí, Mã Siêu truyện, quyển 36
↑  Những nhân vật quân sự nổi tiếng thế giới, Kha Xuân Kiều – Hà Nhân Học, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2003, trang 89
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Lao động, năm 2006, trang 680
↑  Trí tuệ Tam Quốc, Đỗ Anh Thơ, Nhà xuất bản Lao động và Xã Hội, trang 143
↑  Vị Thủy, Đồng Quan
↑  Kha Xuân Kiều, Hà Nhân Học, Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân
↑  Lưu Kiệt, sđd
↑  Luyện Xuân Thu, Sđd
↑  Đổ Anh Thơ, Sđd
↑  Có tài liệu chép là Tây Kinh
↑  Con số này được Tam Quốc chí xác nhận
↑  Xem Tam Quốc diễn nghĩa, Mã Siêu truyện, Tào Nhân truyện, Hứa Chử truyện, Trương Cáp truyện, Từ Hoảng truyện
↑  Tam Quốc chí, quyển 9, Tào Nhân truyện
↑  Lưu Kiệt, Sđd, trang 454
↑  Quang Thiệu, Quang Ninh, Thuật mưu quyền, Nhà xuất bản Lao động Xã hội, năm 2006, trang 129
1 2  Luyện Xuân Thu, Trí tuệ mưu lược Gia Cát Khổng Minh, Nhà xuất bản Công an nhân dân, năm 2006
↑  Tam Quốc chí, Thục thư, quyển 5, Gia Cát Lượng truyện
↑  Nguyên văn: Tào Tháo trí kế vô song, dụng binh phảng phất tựa Tôn, Ngô, thế mà vẫn bị khốn ở Nam Dương, gặp hiểm ở Ô Sào, nguy nan ở Kỳ Liên, bị bức ở Lê Dương, mấy lần thua trận ở Bắc Sơn, suýt chết ở Đồng Quan, sau mới tạm yên định được một thời
↑  Tam Quốc chí, quyển 17, Từ Hoảng truyện
↑  Binh thư yếu lược, Trần Hưng Đạo, người dịch: Nguyễn Ngọc Tĩnh, Đổ Mộng Khương, hiệu đính: Gs Đào Duy Anh, Nhà xuất bản Công an nhân dân năm 2001, trang 241
↑  đất tỉnh Thiểm Tây ngày nay
↑  nay ở phía Đông huyện Hoa Âm, tỉnh Thiểm Tây
1 2 3 4  Những nhân vật quân sự nổi tiếng thế giới, Kha Xuân Kiều – Hà Nhân Học, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2003
↑  Tam Quốc chí
↑  nay là Bồ Châu – Sơn Tây
↑  Tam Quốc diễn nghĩa, Trần Thọ, ghi chú Bùi Tùng Chi, quyển 17, Từ Hoảng truyện
↑  có khả năng trong lúc nghị sự, phe cánh của Hàn Toại đông hơn Mã Siêu (9/10 thành viên) nên phương án thứ hai này được thông qua
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Lao động, năm 2006, trang 673
↑  Tam Quốc chí, Trần Thọ, Ghi chú: Bùi Tùng Chi, Hứa Chử truyện, quyển 18
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Lao động, năm 2006
↑  Tam quốc chí, Mã Siêu truyện, quyển 36
↑  Tam Quốc chí, Hứa Chử truyện, quyển 18
1 2 3  Những nhân vật quân sự nổi tiếng thế giới, Kha Xuân Kiều, Hà Nhân Học, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2003
1 2 3  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Lao động, năm 2006, trang 675
↑  Tam Quốc chí, Trương Cáp truyện, quyển 17
↑  Tam Quốc chí, Từ Hoảng truyện, quyển 17
↑  Tam Quốc chí, Thục thư, quyển 15, Dương Hí truyện
↑  Những nhân vật quân sự nổi tiếng thế giới, Kha Xuân Kiều, Hà Nhân Học, Nhà xuất bản Thanh niên, năm 2003 trang 92
↑  Cát Kiếm Hùng, Bước thịnh suy các triều đại phong kiến Trung Quốc", Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin, năm 2006, tập II
↑  Binh thư yếu lược, Trần Hưng Đạo, người dịch: Nguyễn Ngọc Tĩnh, Đổ Mộng Khương, hiệu đính: Gs Đào Duy Anh, Nhà xuất bản Công an nhân dân năm 2001, trang 71
1 2 3  Trí tuệ Tam Quốc, Đỗ Anh Thơ, Nhà xuất bản Lao động và Xã hội, năm 2009
↑  Quang Thiệu, Quang Ninh, Thuật mưu quyền, Nhà xuất bản Lao động Xã hội, năm 2006, trang 14
↑  Phan Quốc Bảo, 8 tố chất trí tuệ quyết định cuộc đời của người đàn ông, nhà xuất bản Lao động, Hà nội, năm 2008, trang 85
↑  Dương Diên Hồng, đạo nghĩa trong chiến tranh, Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, năm 2002, trang 60
↑  Binh pháp Tôn Tử, Cửu biến thiên
↑  Dương Diên Hồng, đạo nghĩa trong chiến tranh, Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, năm 2002, trang 9
↑  Trận đánh này đã được các thư tịch cổ như Tam Quốc chí, Ngụy chí, Điển Lược, Tự Trị Thông Giám...ghi chép lại
↑  Lưu Kiệt, sđd, trang 454
1 2  Tam Quốc diễn nghĩa, Hồi 60
↑  Tam Quốc diễn nghĩa, Hồi 65
↑  Tam Quốc diễn nghĩa, Hồi 58
↑  Tam Quốc diễn nghĩa, Hồi 72
↑  Một hiệp ở đây được tính bằng một lần hai binh khí chạm nhau
Tào Tháo và những toan tính chính trị
Mã Siêu hùng cứ tại Tây Lương
Trang bị của Kỵ binh nhà Đông Hán
Từ Hoảng với phương án tác chiến hiệu quả
Mã Siêu đại chiến Hứa Chử trong Tam Quốc diễn nghĩa
Giả Hủ hiến kế xóa thư ly gián
Lãnh thổ mở rộng của Tào Tháo giai đoạn 200-220