Giới tính xã hội
Tâm lý học và xã hội học

Nhiều hành vi phức tạp của con người chịu tác động từ cả các nhân tố bẩm sinh lẫn các yếu tố môi trường, có thể kể đến tất cả các tác nhân liên quan đến gen, biểu hiện gen, các chất hoá học của cơ thể, cũng như chế độ ăn và áp lực từ xã hội. Một mảng lớn nghiên cứu thuộc ngành tâm lý học hành vi thu thập các dẫn chứng trong nỗ lực tìm ra sự tương quan giữa hành vi và tập hợp nhiều nhân tố khác nhau có khả năng là tiền đề của hành vi - di truyền học, quá trình kiểm soát biểu hiện gen, nguồn thực phẩm và vitamin, văn hoá, giới, hormone, sự phát triển thể chất và xã hội, và môi trường tự nhiên cũng như môi trường xã hội.[cần dẫn nguồn]
Cách thức tự vận hành của hành vi con người, hay nói cách khác, làm thế nào hành vi của một tập thể hay một cá nhân có thể tác động đến hành vi của một tập thể hay một cá nhân khác, là một trong những đề tài nghiên cứu nòng cốt của xã hội học. Bắt đầu từ cuối thế kỷ 20, phong trào xã hội nữ quyền đã góp phần mở rộng, phát triển các nghiên cứu và lý thuyết về giới thuộc nhiều lĩnh vực học thuật - nổi bật có các nghiên cứu thuộc ngành xã hội học.
Các lý thuyết gia về xã hội đã tích cực tìm kiếm các bằng chứng nhằm xác định bản chất của giới trong mối tương quan với giới tính sinh học và tính dục.[cần dẫn nguồn] Kết quả đã tiết lộ giới hình thành dưới ảnh hưởng của xã hội và giới tính được sử dụng thay thế cho nhau trong nhiều trường hợp; điều này đồng nghĩa với việc giới tính 'sinh học' cụ thể - đặc tính khả biến - của một cá nhân lại được phân loại nằm trong khái niệm giới - đặc tính bất biến.[cần dẫn nguồn] Quan điểm của làn sóng nữ quyền lần thứ hai về giới vẫn hiện hữu trong các nhóm lý thuyết văn học - năm 2008, Kira Hall and Mary Bucholtz ra mắt góc nhìn mới về vấn đề này. Các lý thuyết của phong trào nữ quyền cho rằng giới được kiến thiết dưới tác động của xã hội, mà trong đó, tồn tại sự nam tính bá quyền - trong mối quan hệ, đàn ông duy trì vị thế thống trị của mình so với phụ nữ. Trong khi đó, phụ nữ buộc phải che giấu các cảm xúc thật sự của bản thân về hành vi tình dục của mình và đối phương. Ngoài sự gia trưởng, phụ nữ còn phải đối mặt với bạo lực tình dục.
Các lý thuyết về xã hội hóa đương đại đã đề ra một ý niệm cho rằng trẻ em khi được sinh ra chỉ có giới tính sinh học, và không có giới - khái niệm liên quan đến xã hội. Trong quá trình trưởng thành của trẻ, "... xã hội cung cấp cho đứa trẻ một loạt các nguyên tắc, khuôn mẫu, hoặc mô hình về các hành vi phù hợp với một giới tính cụ thể hoặc với giới tính còn lại", điều này đã xã hội hoá đứa trẻ, đặt cá nhân đó vào một giới cụ thể mang ảnh hưởng từ xã hội. Trẻ em được thúc đẩy tham gia vào 2 quá trình: thứ nhất, chấp nhận sự xã hội hoá cùng với sự hình thành giới - nhân tố cấu thành các cơ hội của cá nhân về giáo dục, việc làm, gia đình, tính dục, sinh sản, quyền hạn; thứ hai, tạo nên sức ảnh hưởng đến tiến trình xây dựng văn hoá và tri thức của xã hội. Vì vậy, các cá nhân trưởng thành không thể thực hiện các nhiệm vụ được quy định ở trên sẽ bị xem là lệch lạc và không được xã hội hoá đúng cách.
Một số người tin rằng xã hội được kiến thiết thông qua việc giới được lưỡng phân thành hai nửa đối lập bởi các tổ chức xã hội đã liên tục tạo ra và sao lại các hình tượng văn hoá về giới. Khi một tổ chức bị phân giới nghĩa là khi các cặp phạm trù tồn tại trong tổ chức đó: lợi thế - bất lợi, sự khai thác - sự kiểm soát, hành động - cảm xúc, nội hàm - ngoại diên, bị tác động và liên quan tới sự khác biệt giữa đàn ông và phụ nữ, giữa nam tính và nữ tính. Joan Acker tin rằng sự phân giới diễn ra, tối thiểu, tại 5 quá trình tương tác xã hội:
Quá trình xây dựng các sự phân chia, giống với giới, được tạo nên bởi thị trường lao động, quyền lực, gia đình, nhà nước, thậm chí là các hành vi được cho phép, và vị trí của cá nhân trong không gian vật lý
Quá trình xây dựng các biểu tượng và hình tượng, ví dụ như ngôn ngữ, hệ tư tưởng, tác phong ăn mặc, và truyền thông; các biểu tượng, hình tượng này giải thích, biểu diễn, và củng cố, hoặc đôi khi chống lại các sự phân chia trên
Tương tác giữa đàn ông và phụ nữ, giữa phụ nữ và phụ nữ, giữa đàn ông và đàn ông mà có tồn tại sự lấn át cũng như sự khuất phục. Các lý thuyết gia về hội thoại, ví dụ, đã nghiên cứu về hiện tượng tái xuất hiện sự bất bình đẳng giới trong các cuộc trò chuyện thông thường thông qua sự chen ngang, lượt đối thoại, và bối cảnh chủ đề từ những người tham gia cuộc đối thoại
Thông qua việc tạo ra và duy trì các hình tượng đặc trưng ứng với một giới nào đó, ba quá trình trên đã góp phần hình thành các nhân tố về giới trong bản dạng của một cá nhân
Trong các tiến trình hoạch định và hình thành nên cấu trúc xã hội, được mô tả là mang tính nền tảng và vẫn đang tiến triển, có sự hiện hữu của giới.
Nhìn nhận về giới thông qua lăng kính của phép phân tích diễn ngôn Foucault, giới tựa như phương tiện của sự phân chia quyền lực của xã hội. Khác biệt giới chỉ là sản phẩm của xã hội, và được dùng để củng cố sự khác biệt được cho là giữa nam giới và nữ giới cũng như tạo điều kiện cho sự nam tính áp đảo sự nữ thông qua các đặc tính cố hữu của các giới. "Quan niệm cho rằng sự khác biệt giữa đàn ông và phụ nữ là lớn nhất, hơn cả sự khác biệt giữa những người cùng giới, hơn cả những mối liên hệ khác, ắt phải bắt nguồn từ điều gì đó khác với bản chất tự nhiên… hoàn toàn không phải là biểu hiện của các khác biệt tự nhiên, bản dạng giới độc nhất của cá nhân đặt dấu chấm hết cho các tương đồng tự nhiên".
Chuẩn mực về giới tích cực nhấn mạnh các đặc tính nam tính hay nữ tính đều xuất phát từ giới tính sinh học nền tảng. Các quy tắc và chuẩn mực văn hoá xã hội - luật lệ giúp xã hội vận hành, vừa là sản phẩm của xã hội vừa là nhân tố cấu thành xã hội - cũng quy các tính chất cụ thể trên về giới tính sinh học. Các đặc tính này cung cấp nền tảng cho sự hình thành nên các khác biệt giới nổi trội. Do vậy, giới có thể được cho là kết quả của tiến trình tiếp thu, đạt được các chuẩn mực xã hội của một người. Các cá nhân, vì thế, sẽ hòa nhập vào xã hội thông qua việc thực hành các kỳ vọng của xã hội mà bản thân đã tiếp thu về các phẩm chất "được chấp nhận" đối với giới của mình; các phẩm chất "được kỳ vọng" này được biểu hiện trong các thể chế xã hội như gia đình, quốc gia, hay truyền thông. Ý niệm về giới sẽ dần thâm nhập và trở thành một phần trong ý thức về bản thân hay bản dạng của một cá nhân; điều này thiết lập hiệu quả phân loại xã hội về giới trên một cơ thể với giới tính sinh học.
Quan niệm cho rằng con người được nhìn nhận về mặt giới hơn là về mặt giới tính cũng tương tự với lý thuyết của Judith Butler về Biểu hiện giới. Butler cho rằng giới không phải là biểu hiện của việc một người là ai, mà là biểu hiện của việc người đó làm những gì. Bà cũng bày tỏ quan điểm cá nhân sinh ra là nam giới hay nữ giới không hề quyết định hành vi của người đó; thay vào đó, mọi người học cách cư xử theo sao cho phù hợp và hoà nhập với xã hội. Vì vậy, giới là sự thể hiện, biểu hiện. Nếu giới được bộc lộ ra ngoài trong tác phong lặp đi lặp lại nhiều lần thì nó sẽ dần được sao lại, tái tạo lại, và hoà vào ý thức xã hội. Xã hội học đương đại đề cập đến vai trò giới của nam và nữ thường sử dụng các tính nam và các tính nữ, sử dụng số nhiều thay vì số ít, nhằm trân trọng tính đa dạng trong sự nam tính và nữ tính cả trong mỗi nền văn hoá riêng biệt lẫn giữa các nền văn hoá với nhau.
Khái niệm về giới của ngành Xã hội học và khái niệm phổ biến về giới có phần khác biệt do hai bên phân tích các cặp lưỡng cực khác nhau cũng như tập trung vào các yếu tố khác nhau biệt. Ví dụ, cách tiếp cận "giới" (vai trò xã hội: nữ giới và nam giới) của xã hội học tập trung vào khác biệt (kinh tế/quyền lực) ở địa vị xã hội giữa nam CEO (bất kể người đó là dị tính luyến ái hay đồng tính luyến ái) đến các nữ công nhân trong doanh nghiệp của anh ta (bất kể họ thẳng hay đồng tính). Tuy nhiên, phương cách tiếp cận sự tự nhận thức tính dục phổ biến lại (sự tự nhận thức: đồng tính và dị tính) lại tập trung vào sự tự nhận thức bản thân và nhận thức xã hội khác biệt của những người là đồng tính hoặc dị tính, so với các cá nhân dị tính (bất kể có thể xảy ra các khác biệt lớn về địa vị xã hội lẫn nguồn lực kinh tế giữa hai nhóm nam giới và nữ giới trong mỗi ngành nghề). Do vậy, liên quan đến khái niệm và các cách tiệp cận về "giới", tồn tại sự đối đầu giữa xã hội học về đấu tranh nữ quyền mang giá trị lịch sử và xã hội học về đồng tính luyến ái đương đại.