stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Chợ nổi Cái Răng
Nguyên nhân hình thành chợ nổi

Nét độc đáo và đặc điểm chính của chợ nổi Cái Răng là chuyên mua bán các loại rau củ, trái cây của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Thuở xưa, chợ nổi hình thành vì hệ thống giao thông đường thủy giữ vai trò gần như độc tôn. Trong khi nhu cầu thương mại ngày càng tăng cao mà việc đi lại luôn gắn với dòng sông, bến nước nên điểm giao sông, bùng binh trở thành địa điểm lý tưởng để người ta tụ tập mua bán. Ngày nay, hệ thống giao thông đường bộ đã phát triển rộng khắp, điều này góp phần làm "biến mất" nhiều chợ nổi. Tuy nhiên, dưới tác động của hoạt động du lịch, chợ nổi dần tách khỏi vai trò chính yếu của nó để tồn tại và phát triển theo một hướng mới bền vững hơn.
Đặc điểm

Chợ nổi Cái Răng cũng là chợ đầu mối chuyên mua bán các loại rau củ của vùng. Chợ nhóm từ 2 - 3 giờ sáng, nhộn nhịp nhất vào khoảng 4 - 6 giờ sáng, hoạt động mua bán diễn ra cả ngày. Vì là chợ đầu mối nên hàng hóa tập trung ở đây với số lượng tương đối lớn. Mỗi mặt hàng đã được phân loại cho đồng đều về chất lượng, kích cỡ. Phương tiện di chuyển và chuyên chở hàng hóa chủ yếu là ghe bầu.
Hòa mình vào không khí nhộn nhịp của buổi chợ, du khách có thể quan sát, tìm hiểu sinh hoạt của nhiều gia đình thương hồ với nhiều thế hệ chung sống trên ghe. Mỗi chiếc ghe là một căn nhà trên sông nước với những chậu hoa kiểng, các loài vật nuôi, các tiện nghi đầy đủ như ti-vi màu, đầu dĩa, dàn âm thanh...có cả xe gắn máy đậu trên ghe.
Hình thức mua bán trên chợ là treo "bẹo"   thay vì treo biển hiệu . Thông thường, ghe bán sẽ dựng một chậu cây bất kỳ để phân biệt với ghe mua.
Giờ hoạt động

Chợ Cái Răng thường nhóm khá sớm, khoảng 2 - 3 sáng.
Thời điểm tối ưu nhất mà khách tham quan nên đi là khoảng 5 - 6 giờ sáng.
Chợ không hoạt động và hoạt động hạn chế vào các ngày Tết Âm Lịch (mồng 1 và mồng 2 Tết, Tết Đoan Ngọ (mồng 5 tháng Năm âm lịch).
Do nhu cầu của người đi chợ nên không chỉ có các xuồng rau củ, trái cây mà còn có nhiều loại dịch vụ khác: ăn uống, mua sắm,... Các xuồng bán trái cây thường len lõi phục vụ khách khách tham quan.
Du lịch

Chợ nổi Cái Răng là một trong những điểm tham quan đặc sắc nhất ở Cần Thơ. Có thể xem chợ nổi là bản sắc văn hóa của vùng đồng bằng sông nước, thu hút rất nhiều du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài. Hầu như các tour tham quan TP. Cần Thơ đều có điểm đến là chợ nổi Cái Răng.
Trong văn học, nghệ thuật > Trong âm nhạc

Bài hát "Sông nước Cần Thơ" - Sáng tác: La Tuấn Dũng
Bài hát "Cần Thơ yêu dấu" - Nhạc: La Tuấn Dũng
Bài hát "Phiên chợ sông" - Sáng tác: Hoài An
Hình ảnh

Cảnh chợ nổi Cái Răng
Đây là cây bẹo - nhìn vào cây bẹo, có thể biết chủ thuyền bán gì, thuyền này bán: bí đỏ, củ hành, sắn, v.v...
Chú thích

↑  News, VietNamNet. “Báo VietnamNet”. VietNamNet News. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2022.
↑  Trí, Dân. “Chợ nổi Cái Răng được công nhận là di sản văn hóa cấp quốc gia”. Báo điện tử Dân Trí. Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2023.
↑  Huình Tịnh Paulus Của (1895) : nêu ra cho người ta ngó thấy
↑  Huình Tịnh Paulus Của (1895). ĐẠI NAM QUẤC ÂM TỰ VỊ. Saigon: REY, CURIOL & Cie. tr. 48.
↑  Cây bẹo là một cây sào dài (có thể bằng tre), có buộc bất kỳ vật gì nhằm mục đích đánh dấu, báo hiệu về sự vật, sự việc,...đã tồn tại lâu trong đời sống người miền Tây.
Một cảnh ở chợ nổi Cái Răng (ảnh 2)
Trygetus berlandi

| Trygetus berlandi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Zodariidae
Chi (genus): Trygetus
Loài (species): T. berlandi
Danh pháp hai phần
Trygetus berlandi J. Denis, 1952 
Trygetus berlandi là một loài nhện trong họ Zodariidae.
Loài này thuộc chi Trygetus. Trygetus berlandi được J. Denis miêu tả năm 1952.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Bathyraja griseocauda

Bathyraja griseocauda là tên của một loài cá đuối lớn nằm trong họ Arhynchobatidae và là loài bản địa của khu vực tây nam Đại Tây Dương và đông nam Thái Bình Dương. Theo tiêu chuẩn của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế, loài cá này là loài đang bị đe dọa. Chúng bị đánh bắt nhằm mục đích thương mại quanh quần đảo Falkland.
Tại Đại Tây Dương, loài cá đuối này ở vùng biển của Argentina và trong vùng nước quanh quần đảo Falkland. Người ta ghi nhận rằng chúng sống ở vùng nước có độ sâu ít nhất là 51 mét, ở độ sâu 250 thì chúng xuất hiện thường xuyên.
Sinh thái học và mô tả

Các báo cáo gần đây cho thấy độ dài xấp xỉ mà nó có thể đạt được là 130 cm, lớn nhất là 157 cm. Còn phần thân cá thì không thể nào lớn hơn chiều dài cơ thể và độ dài lớn nhất của phần này là 90 cm.
Bề mặt lưng của nó thì có màu nâu sậm, bao quanh là răng cưa nhưng không có gai. Phần bụng thì có màu hơi vàng và ở gần đuôi thì có những đốm màu tối. Cái đuôi này thì có từ 19 đến 27 cái gai lớn.
Loài này triển rất chậm, chỉ tăng từ 4 đến 6 cm trong 1 năm, chậm hơn hầu hết các loài cùng chi. Chúng phát dục vào năm tuổi thứ 18 đối với con đực và 14 đối với con cái.
Thức ăn của yếu của Bathyraja griseocauda là Amphipoda động vật giáp xác và các loại giun biển. Bên cạnh đó, những cá thể lớn hơn còn ăn cả các loài cá đuối nhỏ hơn, cá có vây và động vật thân mềm.
Pitavia punctata

| Pitavia punctata |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Sapindales
Họ (familia): Rutaceae
Chi (genus): Pitavia
Loài (species): P. punctata
Danh pháp hai phần
Pitavia punctata (Ruiz & Pav.) Molina 
Pitavia punctata là một loài cây gỗ đặc hữu của Chile thuộc họ Rutaceae. Đây là loài đặc hữu của Chile. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống. Nó được biết đến với tên gọi thông thường là: Pitao, Pitran. Loài này có ở Maule tới tỉnh Malleco (35 to 38°S).
Nguồn và liên kết ngoài

González, M. 1998. Pitavia punctata.
2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.
“Pitavia punctata”. Enciclopedia de la Flora Chilena. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2008.
“Pitavia punctata”. Chilebosque. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2010.
El Salvador

El Salvador (tiếng Tây Ban Nha: República de El Salvador, IPA: [re'puβlika ðe el salβa'ðor], Tiếng Việt: Cộng hòa En Xan-va-đo) là một quốc gia tại Trung Mỹ. El Salvador giáp Guatemala về phía tây bắc, giáp với Honduras về phía đông bắc và phía nam giáp với Thái Bình Dương. El Salvador là quốc gia nhỏ nhất cũng như có mật độ dân cư cao nhất trong khu vực Trung Mỹ. Thủ đô và thành phố lớn nhất của El Salvador là San Salvador.
Tên gọi

Bài chi tiết: Tên gọi El Salvador
Tên nguyên thủy tiếng Nahuatl của đất này là "Cuzhcatl", có nghĩa là "Đất của báu vật". Địa danh này được người Tây Ban Nha phiên âm là "Cutzcatlan".
Sau cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha, địa danh được đổi thành Provincia De Nuestro Señor Jesucristo El Salvador Del Mundo tức là "Tỉnh thành của Đức Chúa Giêsu Ki Tô, Đấng Cứu Thế", sau rút ngắn lại là "El Salvador".
Lịch sử

Bài chi tiết: Lịch sử El Salvador
Vào thời kì tiền Colombo, vùng lãnh thổ này chịu ảnh hưởng của nền văn minh Maya, rồi đến nền văn minh của người Indian Pipil với việc thành lập vương quốc Cuscatlán (vùng Đá quý). Năm 1524, Pedro de Alvarado, người Tây Ban Nha, chinh phục El Salvador. Quốc gia này thoát khỏi sự cai trị của Tây Ban Nha năm 1821 và trở thành một phần của đế quốc México. Thành viên của Liên hiệp các Tỉnh Trung Mỹ (1823-1838), El Salvador tuyên bố nền cộng hòa năm 1841.
Cuối thế kỷ XIX, đất nước lại xảy ra các cuộc xung đột liên tục giữa phe tự do và phe bảo thủ. Dưới chế độ độc tài của Tướng Maximiliano Martinez (1931-1944), nông dân nổi dậy chống đối và bị đàn áp dã man (1932). Năm 1950, Đại tá Oscar Osorio lên cầm quyền và thực hiện những cải cách xã hội.
Năm 1972, quân đội áp đặt ứng cử viên của họ để gạt bỏ ứng cứ viên đối lập, José Napoleón Duarte. Từ đó, chiến tranh du kích và khủng bố hoành hành khắp đất nước. Năm 1977, nội chiến bùng nổ. Năm 1979, nhóm đảo chính lên cầm quyền và được Hoa Kỳ ủng hộ. Từ năm 1980, Tổng thống J. N. Duarte tiến hành cải cách ruộng đất.
Năm 1992, các cuộc thương lượng giữa Chính phủ với lực lượng du kích kháng chiến đã dẫn đến việc ký hiệp định hòa bình, chấm dứt 11 năm nội chiến. Năm 1994, Armando Calderón Sol đắc cử Tổng thống. Năm 1997, Mặt trận Giải phóng Dân tộc Farabundo Marti chuyển thành một đảng phái chính trị chiếm được 27 trong tổng số 84 ghế trong cuộc bầu cử lập pháp. Năm 1999, Francisco Flores trở thành Tổng thống mới.
Chính trị

Bài chi tiết: Chính trị El Salvador
El Salvador theo chế độ Cộng hoà Tổng thống. Tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu Chính phủ, được bầu trực tiếp, nhiệm kỳ 5 năm.
Quốc hội: nhất viện gồm 84 nghị sĩ được bầu cho nhiệm kỳ 3 năm và có quyền tái cử.
Toà án tối cao: gồm 14 quan toà do Quốc hội bổ nhiệm, ngoài ra có các toà án các cấp.
Các đảng phái chính trị: El Salvador theo chế độ đa đảng. Các đảng chính là: Đảng Mặt trận Giải phóng Quốc gia Farabundo Martí (FMLN – cầm quyền), Liên minh Cộng hoà Quốc gia (ARENA), Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo (PDC), Đảng Hoà giải dân tộc (PCN)...
Hai đảng chính trị, Liên minh Cộng hòa Quốc gia (ARENA) và Mặt trận Giải phóng Quốc gia Farabundo Martí (FMLN) có xu hướng chiếm ưu thế trong các cuộc bầu cử. Các ứng cử viên của ARENA đã giành chiến thắng trong bốn cuộc bầu cử tổng thống liên tiếp cho đến cuộc bầu cử Mauricio Funes của FMLN vào tháng 3 năm 2009. Tuy nhiên, sự thống trị của hai đảng đã bị phá vỡ sau khi Nayib Bukele, một ứng cử viên từ Liên Minh Quốc Gia Thống Nhất (GANA) giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống El Salvador năm 2019.
Địa lý

Bài chi tiết: Địa lý El Salvador
El Salvador nằm ở eo đất Trung Mỹ bên bờ Thái Bình Dương, giữa Guatemala và Honduras. El Salvador trải dài 270 km từ tây sang đông và 142 km từ bắc xuống nam với diện tích 21.041km2 .Là quốc gia nhỏ nhất Trung Mỹ, El Salvador có đường biên giới chung với Guatemala và Honduras với tổng chiều dài 590 km: 199 km giáp Guatemala, 391 km giáp Honduras. Quốc gia này có đường bờ biển 307 km trên Thái Bình Dương. Đây là quốc gia Trung Mỹ duy nhất không tiếp giáp với vùng biển Caribe.
El Salvador có hơn 300 con sông, quan trọng nhất trong đó là sông Lempa. Bắt nguồn từ miền nam Guatemala, sông Lempa chảy ngang các dãy núi phía bắc, chảy dọc phần lớn cao nguyên trung tâm và cắt qua dãy núi lửa phía nam để đổ vào Thái Bình Dương. Đây là con sông có khả năng điều hướng duy nhất của El Salvador. Các con sông ngắn thường ngắn và chảy qua các vùng đất thấp của Thái Bình Dương.
Địa hình El Salvador gồm đồng bằng ven biển với đặc điểm khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, hai dãy núi lửa (đỉnh Santa Ana. 2.386 m) bao quanh vùng cao nguyên có không khí trong lành, nơi dòng sông Lempa chảy ngang qua và tập trung phần lớn dân cư trong nước. Điểm cao nhất đất nước là Cerro El Pital, ở độ cao 2730m trên biên giới với Honduras. Các dãy núi và cao nguyên trung tâm chiếm 85% diện tích đất đai El Salvador.
Kinh tế

Bài chi tiết: Kinh tế El Salvador
Nền kinh tế El Salvador chủ yếu dựa vào kiều hối từ Mỹ và nông nghiệp với những sản phẩm truyền thống miền nhiệt đới. Từ tháng 1 năm 2001, Chính phủ El Salvador quyết định sử dụng đồng đô la Mỹ thay thế cho đồng colón nội tệ. Nguồn thu nhập ngoại tệ cơ bản của đất nước dựa vào gần 3 tỷ USD kiều hối / năm. Chính phủ El Salvador chủ trương mở thị trường xuất khẩu mới, hỗ trợ đầu tư nước ngoài và hiện đại hoá hệ thống thuế.
Nông nghiệp chủ yếu phát triển các loại cây lương thực: ngô, kê, đậu và lúa, mía và cà phê. Đường, bông vải gỗ, cà phê là các mặt hàng xuất khẩu chính. Một số ngành công nghiệp (hóa dầu, lọc dầu, xi măng, dệt...) phát triển nhờ công trình thủy điện sông Lempa. Cuộc nội chiến (1977-1992) đã làm cho đất nước rơi vào tình trạng kiệt quệ. Mặc dù Chính phủ áp dụng biện pháp khắc khổ và kiểm soát được nạn lạm phát nhưng vẫn không tạo được niềm tin đối với các nhà đầu tư nước ngoài.
Tính đến năm 2023, GDP danh nghĩa của El Salvador ước đạt 33,752 tỷ USD, đứng thứ 105 thế giới và đứng thứ 16 khu vực Mỹ Latinh.
Phân cấp hành chính

El Salvador được chia thành 14 tỉnh (departamentos), các tỉnh này lần lượt được chia thành 262 đô thị (municipios)
| Số thứ tự | Tên | Thủ phủ | Diện tích (km2) | Số thứ tự | Tên | Thủ phủ | Diện tích (km2) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Ahuachapán | Ahuachapán | 1.239,6 | 8 | Morazán | San Francisco Gotera | 1.447,4 |
| 2 | Cabañas | Sensuntepeque | 1.103,5 | 9 | San Miguel | San Miguel | 2.077,1 |
| 3 | Chalatenango | Chalatenango | 2.016,6 | 10 | San Salvador | San Salvador | 886,2 |
| 4 | Cuscatlán | Cojutepeque | 756,2 | 11 | San Vicente | San Vicente | 1.184,0 |
| 5 | La Libertad | Santa Tecla | 1.652,9 | 12 | Santa Ana | Santa Ana | 2.023,2 |
| 6 | La Paz | Zacatecoluca | 1.223,6 | 13 | Sonsonate | Sonsonate | 1.225,2 |
| 7 | La Unión | La Unión | 2.074,3 | 14 | Usulután | Usulután | 2.130,4 |
Dân cư

Bài chi tiết: Dân cư El Salvador
Dân số El Salvador bao gồm các chủng người lai cũng như những người có tổ tiên là người bản địa, người châu Âu hoặc người gốc Phi trong số những cộng đồng người di cư nhỏ hơn thuộc các nhóm Trung và Viễn Đông. 86% người El Salvador có nguồn gốc Mestizo. 15% người El Salvador là người Da trắng, chủ yếu là người gốc Tây Ban Nha, trong khi cũng có người El Salvador gốc Pháp, Đức, Thụy Sĩ, Anh, Ireland và Ý. Hầu hết những người nhập cư Trung Âu ở El Salvador đã đến trong Thế chiến thứ hai với tư cách là người tị nạn từ Cộng hòa Séc, Đức, Hungary, Ba Lan và Thụy Sĩ. Ngoài ra còn có các cộng đồng nhỏ của người Do Thái, Kitô hữu Palestine và người Hồi giáo (đặc biệt là người Palestine).
| Thành phần dân cư tại El Salvador |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Sắc tộc | Sắc tộc |  | Tỷ lệ | Tỷ lệ |
| Mestizo | Mestizo |    | 86.3% | 86.3% |
| Da trắng | Da trắng |    | 12.7% | 12.7% |
| Bản địa | Bản địa |    | 0.2% | 0.2% |
| Da đen | Da đen |    | 0.1% | 0.1% |
| Khác | Khác |    | 0.7% | 0.7% |
Tôn giáo

Bài chi tiết: Tôn giáo El Salvador
Phần lớn dân số El Salvador theo đạo Thiên Chúa. Công giáo Roma (41,9%) và Tin lành (35,9%) là hai nhóm tôn giáo chính của đất nước, với Giáo hội Công giáo là giáo phái lớn nhất. Những người không theo bất kỳ nhóm tôn giáo nào chiếm tới 19,9% dân số. Các nhóm tôn giáo còn lại (2,3%) bao gồm Nhân chứng Jehovah, Ý thức Krishna, Hồi giáo, Do Thái giáo, Phật giáo, Giáo hội Mặc Môn và những người theo tín ngưỡng tôn giáo bản địa. Số người theo đạo Tin Lành trong nước đang gia tăng nhanh chóng.
| Tôn giáo tại El Salvador |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Tôn giáo | Tôn giáo |  | Tỷ lệ | Tỷ lệ |
| Công giáo Roma | Công giáo Roma |    | 41.9% | 41.9% |
| Tin lành | Tin lành |    | 35.9% | 35.9% |
| Không tôn giáo | Không tôn giáo |    | 19.9% | 19.9% |
| Khác | Khác |    | 2.3% | 2.3% |
Thể thao

Bài chi tiết: Thể thao tại El Salvador
Bóng đá là môn thể thao phổ biến nhất ở El Salvador. Đội tuyển El Salvador đã từng hai lần lọt vào vòng bảng các kỳ World Cup 1970 và 1982. Sân nhà của El Salvador là sân vận động Cuscatlán ở thủ đô San Salvador với sức chứa 53.400 chỗ ngồi. Đây là sân vận động lớn nhất ở Trung Mỹ.
Tổng thống El Salvador Nayib Bukele
Phân cấp hành chính El Salvador
Anaxilas

| AnaxilasἈναξίλας |
| --- | --- |
Năm 484 hoặc 480 TCN, Anaxilas đã thắng môn kéo xe ngựa tại Thế vận hội Olympic và cho đúc đồng bạc tetradrachm này để kỷ niệm sự thành công của mình.

Bạo chúa thành Rhegium
Nhiệm kỳ 494 TCN – 476 TCN
Tiền nhiệm: không rõ
Kế nhiệm: Micythus (giám hộ)
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 500 TCN
Nơi sinh: Rhegion
 
Mất: 476 TCN
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Cretines
Hậu duệ: Leophron
 
Nghề nghiệp: vận động viên, chính khách
Giải thưởng: Olympic victor, mule-cart race
x • t • 
Anaxilas hoặc Anaxilaus (tiếng Hy Lạp Ἀναξίλας hoặc Ἀναξίλαος) (? – 476 TCN), là con trai của Cretines và là một bạo chúa thành bang Rhegium (nay là Reggio Calabria trên đảo Sicilia thuộc Ý). Ông vốn xuất thân từ Messenia trên bán đảo Peloponnesus.
Tiểu sử

Anaxilas bắt đầu lên nắm quyền ở Rhegium vào năm 494 TCN, lúc đầu ông ra sức khuyến khích người Samian và một số người Ionia lánh nạn khác đánh chiếm Zancle, một thành phố trên eo biển ở Sicilia khi đó còn nằm dưới sự cai trị của bạo chúa Scythes. Ngay sau khi người Samian vào tiếp quản, Anaxilas bèn tự mình cất quân tiến hành vây hãm thành phố, trục xuất người Samian cùng cư dân mới đến ra khỏi và đổi tên thành Messina dựa theo quê hương Messene của ông.
Pausanias kể một câu chuyện hơi khác nhau. Sau cuộc chiến tranh lần hai với người Sparta, Anaxilas đã hỗ trợ những người tị nạn từ Messina trên đảo bán đảo Peloponnesus tới chiếm Zancle ở Sicilia.
Anaxilas kết hôn Cydippe, con gái của Terillus, bạo chúa thành bang Himera. Năm 480 TCN ông nhận được sự hỗ trợ của người Carthage cho người cha vợ đã bị bạo chúa Agrigentum là Theron trục xuất khỏi thành phố. Đạo quân tiếp viện này đã bị Gelon đánh bại ở Himera. Anaxilas muốn tiêu diệt người Locrian nhưng đã bị Hieron I của Siracusa ngăn chặn theo như lời kể của Epicharmus.
Để kết tình thông gia mà Anaxilas đã gả cô con gái của mình cho Hiero I, ông mất vào năm 476 TCN và giao lại việc giám hộ các con mình cho cận thần Micythus rồi về sau ông này giành luôn quyền thừa kế của chúng vào năm 467 TCN. Tuy nhiên, chẳng bao lâu thì Micythus cũng bị cư dân thành bang Rhegium nổi dậy lật đổ ngôi vị.
Tiếng Séc

| Tiếng Czech |
| --- | --- |
čeština, český jazyk
Sử dụng tại: Cộng hòa Séc và là một ngôn ngữ thiểu số ở Hoa Kỳ, Canada, Áo, Đức, Croatia, Serbia và Slovakia, Việt Nam, Nga
Khu vực: Trung Âu
Tổng số người nói: 12 triệu
Hạng: 70
Phân loại: Ấn-ÂuBalt-SlavSlavTây SlavSéc-SlovakTiếng Czech
Hệ chữ viết: biến thể Séc của Bảng chữ cái Latinh  Minority language:  Áo  Croatia  Slovakia  Serbia
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại:  Cộng hòa Séc  Châu Âu
Quy định bởi: Viện ngôn ngữ Séc
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1: cs
cze (B) ces (T)
ISO 639-3: ces
Tiếng Séc (čeština) là một trong những ngôn ngữ thuộc nhánh phía Tây của các ngôn ngữ Slav - cùng với tiếng Slovak, Ba Lan, Pomeran (đã bị mai một) và Serb Lugic. Tiếng Séc được nói bởi hầu hết người Séc sống tại Cộng hòa Séc và trên toàn thế giới (tất cả trên khoảng 12 triệu người). Tiếng Séc rất gần gũi với tiếng Slovak và, với một mức độ thấp hơn, với tiếng Ba Lan. Phần lớn những người Séc và Slovak có thể hiểu được nhau không mấy khó khăn bởi hai nước đã sống cùng nhau như Tiệp Khắc từ năm 1918 cho đến Cách mạng Nhung.
Ngữ pháp

Tiếng Séc có 7 cách và 3 thời (thời hiện tại, quá khứ và tương lai). Có số ít và số nhiều (ví dụ: zub/zuby, město/města).
Danh từ (podstatné jméno), tính từ (přídavné jméno), đại từ (zájmeno) và số (číslovka) được chia theo 7 cách (xem dưới: 7 cách).
Động từ được chia theo ngôi:
số ít: já, ty, on, ona, ono (tôi, bạn, anh ấy, chị ấy, nó)
số nhiều: my, vy, oni, ony, ona (chúng tôi, các bạn, chúng)
Phó từ (příslovce), giới từ (předložka), liên từ (spojka), tiểu từ (částice) và thán từ (citoslovce) không đổi đuôi.
Ngữ pháp > 7 cách

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  1. |  Kdo ? Co?  |  nominativ  |
|  2. |  (bez) Koho ? Čeho?  |  genitiv  |
|  3. |  (ke) Komu ? (k) Čemu?  |  dativ  |
|  4. |  (vidím) Koho ? Co?  |  akuzativ  |
|  5. |  (oslovujeme, voláme)  |  vokativ  |
|  6. |  O kom ? O čem?  |  lokál  |
|  7. |  S kým ? S čím?  |  instrumentál  |
Chữ

Tiếng Séc dùng ký tự Latinh cộng với các chữ có dấu sau:
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Á | Č | Ď | É | Ě | Í | Ň | Ó | Ř | Š | Ť | Ú | Ů | Ý | Ž |
| á | č | ď | é | ě | í | ň | ó | ř | š | ť | ú | ů | ý | ž |
Tiếng Séc cũng có một chữ ghép: ch.
Chữ ě và ů không bao giờ nằm ở đầu từ, vì chữ ě làm mềm (iotation) chữ cái đứng trước nó và chữ ů dùng để kéo dài chữ u khi đọc (đọc là [u:]). Nếu viết đầu từ, chữ ů được viết như ú (Những ngoại lệ - chữ ú cũng có thể nằm giữa từ: ví dụ - neúplný, zúčastnit se, vv. Trong những trường hợp này chữ ú thường nằm sau tiền tố - úplný x neúplný, účastnit se x zúčastnit se, vv.)
| A a | Á á | B b | C c | Č č | D d | Ď ď | E e | É é | Ě ě | F f |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| á | dlouhé á | bé | cé | čé | dé | ďé | é | dlouhé é | é s háčkem | ef |
| [a] | [a:] | [b] | [ʦ] | [ʧ] | [d] | [ɟ] | [ɛ] | [ɛ:] | [e, je] | [f] |
| G g | H h | Ch ch | I i | Í í | J j | K k | L l | M m | N n | Ň ň |
| gé | há | chá | í | dlouhé í | jé | ká | el | em | en | eň |
| [g] | [ɦ] | [x] | [i] | [i:] | [j] | [k] | [l] | [m] | [n] | [ɲ] |
| O o | Ó ó | P p | Q q | R r | Ř ř | S s | Š š | T t | Ť ť |  |
| ó | dlouhé ó | pé | qé | er | eř | es | eš | té | ťé |  |
| [o] | [o:] | [p] | [kv] | [r] | [ɼ, r̝] | [s] | [ʃ] | [t] | [c] |  |
| U u | Ú ú | Ů ů | V v | W w | X x | Y y | Ý ý | Z z | Ž ž |  |
| ú | dlouhé ú | ů s kroužkem | vé | dvojité vé | iks | ypsilon | dlouhé ypsilon | zet | žet |  |
| [u] | [u:] | [u:] | [v] | [v] | [ks] | [i] | [i:] | [z] | [ʒ] |  |
Người Việt Nam nổi tiếng giỏi tiếng Séc

Nguyễn Xuân Chuẩn (1942-2007), Tiến sĩ, nguyên Thứ trưởng Bộ Công nghiệp, đồng tác giả của Từ điển Việt - Tiệp [cần dẫn nguồn].
Chú thích

↑  European Charter for Regional or Minority Languages
Mittenothamnium mauryanum

| Mittenothamnium mauryanum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Bryidae
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Mittenothamnium
Loài (species): M. mauryanum
Danh pháp hai phần
Mittenothamnium mauryanum (Besch.) Cardot, 1913 
Mittenothamnium mauryanum là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được (Besch.) Cardot mô tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mittenothamnium mauryanum”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.
Văn Xá

Văn Xá là một xã thuộc thị xã Kim Bảng, tỉnh Hà Nam, Việt Nam.
Địa lý

Xã Văn Xá có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Hoàng Tây và thành phố Phủ Lý
Phía tây giáp phường Đồng Hóa và phường Quế
Phía nam giáp thành phố Phủ Lý
Phía bắc giáp phường Tân Tựu.
Xã Văn Xá có diện tích 6,13 km², dân số năm 2023 là 9.038 người, mật độ dân số đạt 1.474 người/km².
Lịch sử

Ngày 14 tháng 11 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1288/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Hà Nam giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó, thành lập thị xã Kim Bảng thuộc tỉnh Hà Nam. Xã Văn Xá trực thuộc thị xã Kim Bảng.