stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Niên biểu nhà Đường
Thể kỉ VIII > Thập niên 710

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 710 | 3 tháng 7 | Đường Trung Tông bị người vợ thứ hai là Vi hoàng hậu, và Công chúa An Lạc, con gái hai người, đầu độc chết; con nhỏ của Đường Trung Tông là Đường Thương Đế được đưa lên ngai vàng |
| 710 | 25 tháng 7 | Con gái của Đường Cao Tông là Thái Bình công chúa tiến hành đảo chính cùng với cháu ruột là Lý Long Cơ giết Vi hoàng hậu; Đường Thương Đế bị thay thế bởi hoàng thúc là Đường Duệ Tông |
| 710 |  | Kim Thành công chúa, cháu gái của Đường Cao Tông, được gả sang Thổ Phồn; Thổ Phồn được vua Duệ Tông cấp cho đất Cửu Khúc ở phía bắc sông Hoàng Hà thuộc Cam Túc |
| 710 |  | Trương Huyền Biểu của nhà Đường xâm lược đông bắc Thổ Phồn |
| 711 |  | Chế độ Tiết độ sứ được thành lập |
| 712 | 8 tháng 9 | Vua Duệ Tông thoái vị nhường vị cho con trai Lý Long Cơ (Đường Minh Hoàng) |
| 712 |  | Chấn đổi tên thành Bột Hải |
| 713 |  | Thái Bình công chúa bị cháu trai là Đường Minh Hoàng buộc phải tự sát |
| 713 |  | Bắt đầu xây dựng Tượng Phật lớn ở Lạc Sơn |
| 714 |  | Thổ Phồn tấn công Lâm Thao và Uy Viễn cũng như Lan và Vị châu, nhưng cuối cùng thất bại và bị đẩy lùi |
| 715 |  | Trương Hiếu Tung (張孝嵩) hỗ trợ Bạt Hãn Na chống trả các cuộc tấn công của Thổ Phồn và Ả Rập |
| 715 |  | Thổ Phồn tấn công Bắc Đình Đại đô hộ phủ và Tùng châu |
| 716 |  | Khiết Đan phá bỏ minh ước với Đột Quyết và liên kết với nhà Đường |
| 717 |  | Trận Aksu (717): Thổ Phồn tấn công Gumo và thành phố Stone. |
| 719 |  | Đột Kị Thi chiếm Suiye |
Thể kỉ VIII > Thập niên 720

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 720 |  | Bì Già Khả hãn của Hậu Đột Quyết xâm lược Nhà Đường rồi sai sứ sang triều cống |
| 720 |  | Tổng quản Doanh châu gửi 500 can thiệp vào cuộc tranh chấp tại Khiết Đan nhưng bị đánh bại |
| 720 |  | Thổ Phồn chiếm được thành phố Stone |
| 720 |  | Nhà Đường phong chư hầu cho vua các nước Oddiyana, Khuttal, và Chitral |
| 722 |  | Nhà Đường hỗ trợ Tiểu Bột Luật (小勃律, một thành phố mà trung tâm nay nằm ở Gilgit, Pakistan, ở Kashmir) đẩy lùi được lực lượng Thổ Phiên  |
| 722 |  | Mai Thúc Loan nổi dậy ở An Nam và bị đánh dẹp |
| 723 |  | Kim Thành công chúa viết thư cho Lalitaditya Muktapida của Đế quốc Karkoṭa xin tị nạn. Đáp lại ông liên lạc với Zabulistan và thành lập liên minh chống lại Thổ Phồn. |
| 724 |  | Vương Quân Chuo mở cuộc tấn công Thổ Phồn và giành thắng lợi |
| 725 |  | Quốc vương của Vu Điền nổi dậy nhưng ngay sau đó An Tây đô hộ phủ đánh bại ông ta và lập lên một vị vua khác |
| 726 |  | Đột Kị Thi tấn công Qiuci |
| 726 |  | Stag sgra khon lod của Thổ Phồn tấn công Cam châu nhưng nhưng lớn lực lượng quân Thổ chết do bão tuyết và phần còn lại Vương Quân Chou tóm gọn |
| 727 |  | Stag sgra khon lod và Cog ro Manporje của Thổ Phồn và Đột Kị Thi tấn công Qiuci và Qua Châu |
| 728 |  | Thổ Phồn tấn công Qiuci |
| 729 |  | Trương Thủ Khuê (張守珪) đánh bại quân Thổ Phồn một trận lớn tại Tây Ninh |
Thể kỉ VIII > Thập niên 730

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 730 |  | Khả Đột Vu của Khiết Đan tấn công nhà Đường |
| 732 |  | Nhà Đường đánh bại các lực lượng Khiết Đan và Hề tộc một trận lớn |
| 733 |  | Liên minh Đường-Hề tấn công liên minh Đột Quyết-Khiết Đan  |
| 734 |  | Nhà Đường và Thổ Phồn phân định ranh giới tại Núi Chiling  |
| 734 |  | Trương Thủ Khuê đánh bại quân Khiết Đan tại U Châu (Hà Bắc) |
| 735 |  | Đột Kị Thi tấn công Đình châu. |
| 736 |  | An Lộc Sơn tấn công Khiết Đan nhưng bị đánh bại |
| 737 |  | Bì La Các (皮羅閣) thống nhất 6 vương quốc với sự ủng hộ của nhà Đường |
| 737 |  | Hà Tây tiết độ sứ Thôi Hi Dật kí kết giao ước với tướng của Thổ Phồn ở Koko-nor, Yilishu, theo đó hai bên giảm bớt căng thẳng biên giới, để binh sĩ có thể trồng trọt, chăn nuôi, sản xuất. Một con chó trắng bị giết để ăn thề. |
| 738 |  | Nhà Đường chiếm và để mất huyện Mậu về tay Thổ Phồn |
| 739 |  | Nhà Đường giành thắng lợi lớn trước quân Thổ Phồn tại Đan châu |
| 739 |  | Đường lục điển (唐六典) được hoàn thành |
Thể kỉ VIII > Thập niên 740

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 740 |  | Nhà Đường chiếm huyện Mao từ tay Thổ Phồn |
| 740 |  | An Lộc Sơn tấn công Khiết Đan |
| 741 |  | Thổ Phồn tấn công quân Đường ở Thanh Hải nhưng bị đẩy lùi; Thổ Phồn cướp phá thành phố Stone trên đường rút lui |
| 742 |  | Hoàng Phủ Duy Minh ở Lũng Hữu và Wang Chui ở Hà Tây xâm lược đông bắc Thổ Phồn và giết hàng nghìn người Thổ Phồn |
| 743 |  | Nhà Đường thu phục Cửu Khúc (九曲) từ tay Thổ Phồn |
| 743 |  | An Đông đô hộ phủ dời trị sở đến Liêu Tây cố thành, tương ứng với Doanh châu (nay là Triều Dương, Liêu Ninh. |
| 745 |  | Thổ Phồn đánh bại quân Nhà Đường tại thành phố Stone |
| 745 |  | Hai bộ tộc Khiết Đan nổi dậy và bị đánh bại bởi An Lộc Sơn |
| 747 |  | Cao Tiên Chi kinh lược Pamirs với 10,000 quân và chinh phục Little Balur (Gilgit), một nước chư hầu của Thổ Phồn |
| 748 |  | Nhà Đường cho xây dựng một pháo đài tại một hòn đảo tại Hồ Thanh Hải, giúp tình hình phía tây bắc Thanh Hải được bình yên |
| 748 |  | Nhà Đường chiếm lại Suyab và thiêu hủy nơi này |
| 749 |  | Hệ thống phủ binh chế được hoàn thiện nhưng sau bị bãi bỏ |
| 749 |  | Trấn Lũng Hữu dưới quyền Kha Thư Hàn tấn công Thổ Phồn và tái chiếm Thành phố Stone nhưng bị tổn thất nặng nề |
Thể kỉ VIII > Thập niên 750

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 750 |  | Nhà Đường đánh bại liên minh hai nước Đột Kị Thi-Chach và xử tử quốc vương của Chach |
| 750 |  | Văn hóa Trung Hoa ở Liêu Ninh biến mất và thay thế bằng Văn hóa Khiết Đan |
| 751 |  | Trận Talas: Quân nhà Đường bị đánh bại bởi quân Ả Rập |
| 751 |  | Tiên Vu Trọng Thông tấn công Nam Chiếu với lực lượng 80,000 người nhưng bị đánh bại một trận lớn, ba phần tư quân số bị tổn hại |
| 752 |  | An Lộc Sơn tấn công Khiết Đan |
| 753 |  | Kha Thư Hàn đẩy lui người Thổ Phồn khỏi khu vực "Cửu Khúc" ở thượng nguồn của sông Hoàng Hà |
| 754 |  | Dương Quốc Trung xâm lược Nam Chiếu nhưng không tham chiến cho đến khi lương thực cạn kiệt, thì bị kẻ đich phản công và đánh bại |
| 754 |  | Nhà sư Jianzhen đến Nhật Bản và thành lập phái Risshu tại Nara |
| 755 |  | Khởi nghĩa An Lộc Sơn: An Lộc Sơn nổi dậy và tự xưng là hoàng đế của Yên |
| 756 | spring | Trận Ung Khâu: Quân Yên rút lui khỏi cuộc bao vây một thành trì của nhà Đường |
| 756 | 12 tháng 8 | Đường Minh Hoàng chạy trốn khỏi Trường An. Trên Đường chạy sang Tứ Xuyên, ông bị ép phải thí tử cho người vợ yêu của mình là Dương quý phi và nhượng vị lại cho con trai là Đường Túc Tông |
| 756 |  | Đạo sĩ Mao Kua tường thuật trong Bình long nhận (Recognition of Recumbent Dragon) rằng bằng cách nung hỗn hợp Kali nitrat, âm khí hòa trận, trộn thêm lưu huỳnh, carbon, và vài kim loại khác có thể tạo ra vàng. |
| 757 |  | An Lộc Sơn bị giết bởi con trai An Khánh Tự |
| 757 |  | Trận Tuy Dương: Quân Yên giành chiến thắng song bị tổn thất nghiêm trọng |
| 757 |  | Quân nhà Đường dưới quyền chỉ huy của Quách Tử Nghi liên minh với Hồi Cốt, giành lại từ tay quân Yên hai kinh Trường An và Lạc Dương |
| 757 |  | An Khánh Tự bỏ vùng đất phía nam sông Hoàng Hà chạy về Hà Bắc |
| 757 |  | Thổ Phồn chinh phục Đan châu |
| 758 |  | Ninh quốc công chúa, con gái thứ hai của Đường Túc Tông, kết hôn với Anh Vũ Uy Viễn Khả hãn của Hồi Cốt |
| 759 |  | An Khánh Tự bị giết bởi Sử Tư Minh |
| 759 |  | Sử Tư Minh đánh chiếm Lạc Dương |
| 759 |  | Giám Chân tìm thấy Tōshōdai-ji ở Nara, Nhật Bản |
Thể kỉ VIII > Thập niên 760

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 760 |  | Thảm sát Dương châu: Quân sĩ dưới trướng Điền Thần Công giết hại các thương nhân Ả Rập và Ba Tư ở Dương Châu[cần dẫn nguồn] |
| 760 |  | Lục Vũ (730s-circa 804) sáng tác Trà kinh |
| 761 |  | Sử Tư Minh bị giết bởi con trai Sử Triều Nghĩa |
| 761 |  | An Đông đô hộ phủ bị bãi bỏ |
| 762 | 3 tháng 5 | Thái Thượng hoàng qua đời vì bị trầm cảm |
| 762 | 16 tháng 5 | Đường Túc Tông qua đời vì bệnh tim |
| 762 | 18 tháng 5 | Đường Đại Tông kế vị ngai vàng |
| 762 |  | Nhà Đường liên minh với Hồi Cốt đánh bại quân của Sử Triều Nghĩa và thu hồi Lạc Dương; binh sĩ Đường và Hồi Cốt tiến hành cướp bóc trong thành phố |
| 763 |  | Loạn An Sử: Sử Triều Nghĩa tự sát và Loạn An Sử chấm dứt |
| 763 |  | Thổ Phồn cử 100 000 quân xâm lược nhà Đường và đánh chiếm Trường An 15 ngày trước khi rút đi |
| 763 |  | Thổ Phồn chinh phục Yanqi |
| 764 | 5 tháng 1 | Nghiêm Vũ được phong làm Tiết độ sứ |
| 764 | Mùa thu | Thổ Phồn cử 70 000 quân xâm lược nhà Đường và chiếm giữ Lương châu nhưng bị Nghiêm Vũ đẩy lùi |
| 765 |  | Thổ Phồn – Hồi Cốt cử 30 000 quân xâm lược nhà Đường, tiến thẳng đến Phụng Thiên hai lần nhưng bị thất bại bởi Quách Tử Nghi, người đã thuyết phục Hồi Cốt đổi phe |
| 766 |  | Thổ Phồn chinh phục Cam và Túc châu. |
| 767 |  | Cướp biển tấn công An Nam và bị đánh bại  |
Thể kỉ VIII > Thập niên 770

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 776 |  | Thổ Phồn chinh phục Qua Châu. |
| 779 | 10 tháng 6 | Đường Đại Tông qua đời vì bệnh; Đường Đức Tông lên kế vị ông |
Thể kỉ VIII > Thập niên 780

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 780 |  | Một nhóm người Hồi Cốt và Sogdiana bị giết trên đường trở về nước từ Trường An. Nhà Đường đồng ý trả 1,800,000 quan tiền để bồi thường. |
| 780 |  | Lưỡng thuế pháp được thiết lập |
| 781 |  | Thổ Phồn chinh phục Nghi châu. |
| 781 |  | Quách Tử Nghi qua đời |
| 782 |  | Vương Vũ Tuấn ở Thành Đức và Chu Thao ở Lư Long liên minh với Điền Duyệt ở Ngụy Bác cùng chống lại nhà Đường |
| 783 |  | Thổ Phồn và nhà Đường kí Hiệp ước Thấm Thủy, tạm chấm dứt xung đột kéo dài |
| 783 |  | Lý Hi Liệt ở Hoài Tây (nam Hà Nam) nổi dậy |
| 783 |  | Đường Đức Tông áp đặt thuế nhà ở và trao đổi tiền mặt |
| 783 |  | Quân Kính châu nổi dậy lấy Trường An và lập Chu Thử làm hoàng đế |
| 783 |  | Đường Đức Tông chạy đến Phụng Thiên (奉天, nay là Hàm Dương) |
| 784 |  | Đường Đức Tông xá tội cho bọn Điền Duyệt tứ trấn |
| 784 |  | Lý Hoài Quang ở Sóc Phương nổi dậy |
| 784 |  | Thổ Phồn hỗ trợ nhà Đường trong việc đánh dẹp cuộc nổi dậy của Chu Thử đổi lại nhà Đường dâng cho họ An Tây đô hộ phủ và Bắc Bình đô hộ phủ |
| 784 |  | Lý Thịnh chiếm lại Trường An |
| 784 |  | Chu Thử bị giết |
| 784 |  | Nhà Đường nuốt lời hứa của mình, không chịu cắt đất cho Thổ Phồn và Hiệp ước bị bãi bỏ |
| 785 |  | Phùng Hưng khởi nghĩa ở An Nam |
| 786 |  | Quân phiệt Lý Hi Liệt bị giết |
|  | Thổ Phồn thu phục Diên châu và Hạ châu |  |
| 787 |  | Thổ Phồn lừa gạt nhà Đường trong ngày kí Hiệp ước Bình Lương và bắt giữ nhiều quan chức, tướng lĩnh của nhà Đường |
| 787 |  | Thổ Phồn thiêu rụi Diên và Hạ châu trước khi rút binh khỏi đó |
| 787 |  | Thổ Phồn chiếm Sa châu và Qiuci |
| 788 |  | Nhà Đường đánh bại Thổ Phồn tại Sa châu |
| 788 |  | Hàm An công chúa, con gái thứ tám của Đường Đức Tông, kết hôn với Alp qutlugh bilge của Hồi Cốt |
| 789 |  | Thổ Phồn tấn công Lũng, Kính, và Bân châu |
Thể kỉ VIII > Thập niên 790

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 790 |  | Thổ Phồn chinh phục Đình châu |
| 791 |  | Nhà Đường thu hồi lại An Nam |
| 792 |  | Thổ Phồn chinh phục Sa châu và Vu Điền |
| 793 |  | Tướng nhà Đường Vi Cao đại phá 50 thành trì của Thổ Phồn và đánh bại một 30,000 quân Thổ Phồn, thu hồi Diên châu |
| 796 |  | Thổ Phồn tấn công Khánh châu nhưng chiến dịch bị dừng lại khi tể tướng Thượng Kết Tán qua đời |
Thế kỉ IX > Thập niên 800

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 801 |  | Nhà Đường và Nam Chiếu đánh bại Thổ Phồn cùng đồng minh Abbasid  |
| 803 |  | Biên giới của nhà Đường bị đẩy đến Bình Lương |
| 803 |  | Champa tiến chiếm An Nam |
| 803 |  | Lạc Sơn Đạt Phật được hoàn thành |
| 804 |  | Kukai đến thăm Trung Quốc |
| 805 | 25 tháng 2 | Vua Đức Tông qua đời; hoàng tử Lý Tụng lên kế ngôi và trở thành Đường Thuận Tông, ông này bị bại liệt nên sớm phải nhường ngôi lại cho con là Lý Thuần, tức là Đường Hiến Tông |
| 805 |  | Wang Shuwen makes một failed attempt to take back military power from hoạn quan |
| 806 |  | Đường Hiến Tông thu phục các phiên trấn ở Tây Xuyên và lưu vực quanh Trường Giang  |
| 806 |  | Kukai trở về Nhật Bản |
| 808 |  | Bộ tộc Chuy, một nhánh của Sa Đà Đột Quyết bị đánh bại bởi Thổ Phồn và dời đến Nội Mông |
| 808 |  | Lần đầu tiên thuốc súng được nhắc đến trong văn bản Thái thượng thánh tổ kim đan bí quyết |
| 809 |  | Đường Hiến Tông tấn công Thành Đức nhưng thất bại |
Thế kỉ IX > Thập niên 810

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 814 |  | Ngô Nguyên Tế nổi dậy in Hoài Tây (nam Hà Nam) |
| 817 |  | Ngô Nguyên Tế bị bắt và giết |
| 819 |  | Thổ Phồn tấn công Khánh châu |
Thế kỉ IX > Thập niên 820

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 820 | 14 tháng 2 | Vua Hiến Tông qua đời, nghi ngờ là do hoạn quan hạ độc; con trai là Lý Hằng lên kế ngôi và trở thành Đường Mục Tông |
| 820 |  | Dương Thanh nổi dậy và chiếm lấy thành Đại La |
| 821 |  | Nhà Đường và Thổ Phồn kí một hiệp ước theo đó nhà Đường công nhận quyền bá chủ của Thổ Phồn tại khu vực phía tây cũng như các đất Lũng Hữu và Hà Tây. Những vùng này nay đều thuộc tỉnh Cam Túc |
| 821 |  | Thổ Phồn tấn công Nhà Đường nhưng đẩy lùi bởi tổng binh Diên châu |
| 821 |  | Thái Hòa công chúa, con gái thứ 17 của Đường Hiến Tông, kết hôn với Kün tengride ülüg bulmïsh alp küchlüg bilge của Hồi Cốt |
| 822 |  | Hồi Cốt gửi quân giúp nhà Đường đánh dẹp các phiên trấn nổi dậy, nhưng bị từ chối; nhà Đường trả cho bọn này 70,000 tấm lụa để tống khứ họ về. |
| 823 |  | Bia kỉ niệm liên minh Đường – Thổ Phồn được dựng lên Lạp Tát |
| 824 | 25 tháng 2 | Vua Mục Tông qua đời; con trai Lý Đam lên kế ngôi và trở thành Đường Kính Tông |
| 827 | 9 tháng 1 | Đường Kính Tông bị giết bởi hoạn quan; em là Lý Ngang lên kế ngôi và trở thành Đường Văn Tông |
| 829 |  | Nam Chiếu chiếm giữ Thành Đô và bắt được 20,000 thợ giỏi của Trung Quốc |
Thế kỉ IX > Thập niên 830

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |

| 835 |  | Sự biến Cam Lộ: Lý Trọng Ngôn và những người khác bị giết sau nỗ lực diệt trừ hoạn quan thất bại |
| 835 |  | Nhà Đường cấm in lịch tư |
| 837 |  | Nhà Đường giành lại quyền kiểm soát thành Đại La |
| 838 |  | Nhà sư người Nhật là Ennin đến thăm Trung Quốc |
Thế kỉ IX > Thập niên 840

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 840 | 10 tháng 2 | Vua Văn Tông qua đời; hoàng đệ Lý Viêm được hoạn quan lập lên ngôi và trở thành Đường Vũ Tông |
| 840 |  | Hồi Cốt suy yếu bởi những tranh chấp trong nội bộ |
| 842 |  | Thổ Phồn cũng dần suy vong sau cái chết của Dharma |
| 843 |  | Quân Đường dưới sự chỉ huy của Thạch Hùng tấn công Hồi Cốt đã bị suy vong và 10,000 người Hồi Cốt tại Núi Shahu |
| 843 |  | Chiến dịch đàn áp tôn giáo bắt đầu |
| 844 |  | Trấn Chiêu Nghĩa (phần lớn nằm ở nam Sơn Tây) lại được đưa về sự quản lý của chính quyền trung ương |
| 845 |  | Hội Xương hủy Phật: Đường Vũ Tông tiến hành diệt Phật lần thứ ba và cũng là lần đàn áp nặng nề nhất nhằm vào Đạo Phật trong lịch sử Trung Quốc; Hỏa giáo và Minh giáo cũng bị đàn áp |
| 846 | 22 tháng 4 | Vua Vũ Tông qua đời, có lẽ là do dính độc của bọn đạo sĩ luyện đơn; hoàng thúc Lý Thầm được hoạn quan lập làm đế và trở thành Đường Tuyên Tông |
| 846 |  | Nam Chiếu tấn công An Nam |
| 846 |  | Lệnh cấm Đạo Phật được dỡ bỏ một phần |
| 847 |  | Nhà Đường đánh bại lực lượng Thổ Phồn tại Diên châu |
| 847 |  | Lệnh cấm Đạo Phật được dỡ bỏ hoàn toàn |
| 847 |  | Nhà sư Nhật Bản Ennin trở về Nhật Bản |
| 848 |  | Trương Nghĩa Triều, một thủ lĩnh ở Sa châu, nổi dậy chiếm Sa và Qua châu từ tay Thổ Phồn |
| 849 |  | Quân tướng Thổ Phồn ở phía đông Cam Túc theo về với nhà Đường |
Thế kỉ IX > Thập niên 850

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 850 |  | Trương Nghĩa Triều chiếm Cam, Túc, và Y châu và dâng biểu xưng thần với Đường Tuyên Tông |
| 851 |  | Trương Nghĩa Triều chiếm Sa châu và hoàng đế nhà Đường tấn phong ông ta làm Tiết độ sứ Quy Nghĩa (歸義節度使) và Tào Nghị Kim làm quân sư cho ông ta |
| 851 |  | Một du khách Ả Rập ghi chép về việc sử dụng giấy vệ sinh ở Trung Hoa. |
| 853 |  | Đoàn Thành Thức xuất bản Dậu Dương tạp trở, một tiểu thuyết nói về văn hóa và truyền thuyết của Trung Quốc và nước ngoài; trong đó có thiên Diệp Hạn, một phiên bản ban đầu của truyện cổ tích Lọ Lem[cần dẫn nguồn] |
| 858 |  | Một cuộc nổi loạn nổ ra ở An Nam và nhanh chóng bị đánh bại |
| 858 |  | Một trận lũ lụt xảy ra ảnh hưởng đến Đại Vận Hà và Bình nguyên Hoa Bắc giết hàng chục nghìn người[cần dẫn nguồn] |
| 858 |  | Văn bản Đạo giáo Chân nguyên diệu đạo yếu lược (真元妙道要略) đề cập đến sự nguy hiểm của "chất cháy" (thuốc súng) |
| 859 | 7 tháng 9 | Vua Tuyên Tông qua đời; hoạn quan lập hoàng tử Lý Ôn lên ngôi và trở thành Đường Ý Tông |
Thế kỉ IX > Thập niên 860

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 860 |  | Khởi nghĩa Cừu Phủ nổ ra Triết Giang rồi bị đàn áp |
| 861 |  | Nam Chiếu tấn công Bạc châu và An Nam nhưng bị đẩy lui. |
| 861 |  | Trương Nghĩa Triều tái chiếm Lương châu, mở rộng thế lực Quy Nghĩa quân đến Tây, Qua, Cam, Qua, Y, Lan, Thiện, Hà, Mân, Lương, và Khuếch châu |
| 863 |  | Nam Chiếu chinh phục An Nam |
| 866 |  | Trương Nghĩa Triều đánh bại bLon Khrom brZhe và chiếm lấy Đình châu và Ürümqi nhưng ngay sau đó bị mất các đất này cùng với đất Sa châu về tay Vương quốc Qôch |
| 866 |  | Thổ Phồn lui quân về Cao nguyên Tây Tạng |
| 866 |  | Cao Biền lấy lại An Nam từ tay Nam Chiếu |
| 868 |  | Được dẫn đầu bởi Bàng Huân, quân đồn trú ở Quý Châu nổi dậy và tiến về phía bắc |
| 868 |  | Kinh Kim Cương được in |
| 869 |  | Bàng Huân bị đánh bại bởi thủ lĩnh Sa Đà Lý Quốc Xương và qua đời |
| 869 |  | Vương quốc Qocho tấn công Quy Nghĩa quân nhưng thất bại |
| 869 |  | Nam Chiếu bao vây Thành Đô nhưng không chiếm được |
Thế kỉ IX > Thập niên 870

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 870 |  | Nam Chiếu bao vây Thành Đô (nay là Tứ Xuyên) |
| 870 |  | Vương quốc Qocho tấn công Quy Nghĩa quân nhưng bất thành |
| 873 | 15 tháng 8 | Đường Ý Tông mắc bệnh và qua đời; con trai Lý Huyên được lập lên ngôi bởi hoạn quan và trở thành Đường Hi Tông |
| 874 |  | Vương Tiên Chi nổi dậy ở Trường Viên (Hà Nam) |
| 875 |  | Hoàng Sào hợp tác với Vương Tiên Chi cùng nổi dậy |
| 876 |  | Vương quốc Qocho chinh phục Nghi châu |
| 877 |  | Nam Chiếu rút quân khỏi Kiềm Trung quân, nay là Quý Châu |
| 877 |  | Niên lịch đầu tiên được biết đến, "Lịch thư năm Càn Phù thứ 4" (乾符四年曆書), được ghi chép đến năm này |
| 878 |  | Vương Tiên Chi qua đời; Hoàng Sào lên thay thế |
| 879 |  | Đại đồ sát Quảng Châu: Hoàng Sào chiếm Quảng Châu (thuộc Quảng Đông) và bắc tiến |
Thế kỉ IX > Thập niên 880

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 880 |  | Hoàng Sào tấn công Lạc Dương |
| 880 |  | Tăng Cổn triệt quân ở phía nam và từ bỏ quyền kiểm soát An Nam |
| 881 |  | Hoàng Sào đánh chiếm Trường An; vua Hi Tông chạy đến Thành Đô |
| 881 |  | Cam và Lương châu tuyên bố li khai |
| 882 |  | Chu Ôn, tướng của Hoàng Sào, quy phục Nhà Đường |
| 883 |  | Hoàng Sào chạy trốn khỏi Trường An |
| 883 |  | Sách in được bán tại các chợ Thành Đô |
| 884 |  | Hoàng Sào qua đời khi bị Lý Khắc Dụng truy đuổi |
| 885 |  | Đường Hi Tông được đưa về Trường An |
| 885 |  | Tần Tông Quyền tự xưng là hoàng đế, đoạt lấy Lạc Dương, và sau đó rời đi |
| 886 |  | Hoạn quan Điền Lệnh Tư đưa Đường Hi Tông Hưng Nguyên (phía đông Hán Trung, Thiểm Tây) khi Trường An bị uy hiếp bởi Lý Khắc Dụng và Vương Trọng Vinh |
| 886 |  | Lý Vân được lập làm hoàng đế bởi quân phiệt Chu Mai ở Trường An; cả Vân và Mai đều bị giết không lâu sau đó |
| 888 | 20 tháng 4 | Vua Hi Tông qua đời vì bệnh tật; hoàng đệ Lý Diệp được lập lên bởi hoạn quan và trở thành Đường Chiêu Tông |
Thế kỉ IX > Thập niên 890

| Năm | Ngày tháng | Sự kiện |
| --- | --- | --- |
| 890 |  | Chu Ôn và Lý Khắc Dụng giao chiến với nhau |
| 891 |  | Vương Kiến vào Thành Đô |
| 891 |  | Tiền Lưu vào Tô Châu (Giang Tô) |
Agalmyla urdanetensis

| Agalmyla urdanetensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Gesneriaceae
Chi (genus): Agalmyla
Loài (species): A. urdanetensis
Danh pháp hai phần
Agalmyla urdanetensis (Elmer) Hilliard & B.L.Burtt, 2002 
Agalmyla urdanetensis là một loài thực vật có hoa trong họ Tai voi. Loài này được (Elmer) Hilliard & B.L.Burtt mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Agalmyla urdanetensis”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Africo

Africo (tiếng Hy Lạp: Aphrikon) là một đô thị ở tỉnh Reggio Calabria, trong vùng Calabria của Italia. Africo giáp các đô thị Bianco, Bova, Bruzzano Zeffirio, Cosoleto, Roghudi, Samo, Sant'Agata del Bianco, Staiti. Arico có diện tích 51 km2, dân số 3463 người.
Các đô thị giáp ranh: 
Bianco, Bruzzano Zeffirio, Cosoleto, Roghudi, Samo, Sant'Agata del Bianco, Staiti
Orthetrum icteromelas

| Orthetrum icteromelas |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Libellulidae
Chi (genus): Orthetrum
Loài (species): O. icteromelas
Danh pháp hai phần
Orthetrum icteromelas Ris, 1910 
Orthetrum icteromelas là một loài chuồn chuồn ngô thuộc họ Libellulidae. Nó được tìm thấy ở Angola, Botswana, Cameroon, Chad, Cộng hòa Dân chủ Congo, Bờ Biển Ngà, Gambia, Ghana, Guinea, Kenya, Madagascar, Malawi, Mauritius, Mozambique, Namibia, Nigeria, Sierra Leone, Nam Phi, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia, Zimbabwe, và có thể Burundi. Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng đất có cây bụi nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, vùng cây bụi ẩm khu vực nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, và sông.
Ngừng thở khi ngủ
Dấu hiệu và triệu chứng

Những người bị chứng ngưng thở khi ngủ gặp vấn đề với chứng buồn ngủ quá mức vào ban ngày (EDS) và suy giảm khả năng tỉnh táo. OSA có thể làm tăng nguy cơ tai nạn lái xe và tai nạn liên quan đến công việc. Nếu OSA không được điều trị, mọi người có nhiều nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe khác, chẳng hạn như bệnh tiểu đường.
Do sự gián đoạn trong trạng thái nhận thức ban ngày, các tác động hành vi có thể xuất hiện. Chúng có thể bao gồm sự ủ rũ, hiếu chiến, cũng như giảm sự chú ý và năng lượng. Những tác động này có thể trở nên khó chữa, dẫn đến trầm cảm.
Có bằng chứng cho thấy nguy cơ mắc bệnh tiểu đường ở những người mắc chứng ngưng thở khi ngủ vừa hoặc nặng là cao hơn. Cuối cùng, vì có nhiều yếu tố có thể dẫn đến một số tác động đã được liệt kê trước đó, một số người không biết rằng họ bị ngưng thở khi ngủ và bị chẩn đoán sai hoặc bỏ qua hoàn toàn các triệu chứng.
Yếu tố rủi ro

Chứng ngưng thở khi ngủ có thể ảnh hưởng đến mọi người bất kể giới tính, chủng tộc hoặc tuổi tác. Tuy nhiên, các yếu tố rủi ro bao gồm:
là nam
béo phì
trên 40 tuổi
chu vi cổ lớn (lớn hơn 16–17 inch)
amidan hoặc lưỡi phì đại
hàm trên hẹp
nghẹt mũi
dị ứng
cằm lẹm
trào ngược dạ dày thực quản
tiền sử gia đình bị ngưng thở khi ngủ
Rượu, thuốc an thần và thuốc an thần cũng có thể thúc đẩy chứng ngưng thở khi ngủ bằng cách thư giãn các cơ cổ họng. Những người hút thuốc lá bị ngưng thở khi ngủ cao gấp ba lần những người chưa bao giờ hút thuốc.
Ngưng thở khi ngủ trung ương thường liên quan đến bất kỳ yếu tố nguy cơ nào sau đây:
là nam
trên 65 tuổi
bị rối loạn tim như rung nhĩ hoặc dị tật vách liên nhĩ như thông liên nhĩ
đột quỵ
Tiên lượng

Một nghiên cứu năm 2012 chỉ ra rằng giảm oxy huyết (cung cấp không đủ oxy) và đặc trưng cho ngừng thở khi ngủ thúc đẩy hình thành mạch mà sẽ tăng sự phát triển của mạch và khối u, kết quả làm tăng 4,8 lần nguy cơ tử vong do ung thư.
Oospila albipunctulata

| Oospila albipunctulata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Oospila
Loài (species): O. albipunctulata
Danh pháp hai phần
Oospila albipunctulata Prout, 1932 
Oospila albipunctulata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.