stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Berlin
Văn hóa và danh lam thắng cảnh > Viện bảo tàng

Berlin có nhiều viện bảo tàng. Ngay từ năm 1841, hòn đảo viện bảo tàng (Museuminsel) được bao bọc bởi sông Spree và kênh đào Kupfergraben đã được quy định trở thành "một quận cống hiến cho nghệ thuật và khoa học nghiên cứu thời Cổ đại" qua một sắc lệnh của vua. Trong thời gian sau đó nhiều viện bảo tàng đã được thành lập như Altes Museum (Viện bảo tàng Cũ) trong Lustgarten, Neues Museum (Viện bảo tàng Mới), Alte Nationalgalerie (Phòng trưng bày tranh Quốc gia Cũ), Bodenmuseum và Pergamonmuseum. Các viện bảo tàng này chủ yếu trưng bày hiện vật của thời Cổ đại. Đảo viện bảo tàng đã được đưa vào danh sách di sản văn hóa thế giới của UNESCO năm 1999.
Ngoài hòn đảo viện bảo tàng này Berlin còn có nhiều viện bảo tàng khác với nhiều chủ đề đa dạng. Gemäldegalerie (Phòng trưng bày tranh), Neue Nationalgalerie (Phòng trưng bày tranh Quốc gia Mới) là các viện bảo tàng nghệ thuật, Bauhaus-Archiv là một viện bảo tàng kiến trúc. Viện bảo tàng Lịch sử Đức (Deutsches Historisches Museum) trong Zeughaus trên đường Unter den Linden minh họa 2000 năm lịch sử Đức. Viện Bảo tàng Do Thái (Jüdisches Museum) trưng bày trong một phòng triển lãm cố định lịch sử Do Thái-Đức trong khoảng thời gian tương tự. Lâu đài đi săn Grunewald chứa đựng một bộ sưu tập tranh được lựa chọn của thời gian từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 19. Tập trung trong Berlin-Dahlem là nhiều viện bảo tàng về dân tộc học. Viện bảo tàng về Bộ An ninh Quốc gia ngày xưa của nước Cộng hòa Dân chủ Đức được thành lập trong khu Lichtenberg, trên khu đất của Bộ An ninh Quốc gia ngày xưa. Viện bảo tàng tại Checkpoint Charlie trưng bày các khoảng khắc từ lịch sử chia cắt nước Đức. Từ năm 2005, ở gần Potsdamer Platz (Quảng trường Potsdam) là tượng đài kỷ niệm những người Do Thái ở châu Âu đã bị giết chết của tác giả Peter Eisenman.
Quỹ về Nghệ thuật Phổ do liên bang và tất cả các tiểu bang cùng tài trợ có trụ sở chính tại Berlin. Quỹ ủng hộ cho Lâu đài và Vườn hoa Phổ Berlin-Brandenburg cũng có nhiều trụ sở quan trọng ở Berlin. Cả hai quỹ quản lý, gìn giữ, chăm sóc và bổ sung hiện vật văn hóa của vương quốc Phổ ngày xưa trong các cơ sở có tầm quan trọng quốc tế.
Quỹ bảo tàng thành phố Berlin hợp nhất các viện bảo tàng có nhiều truyền thống khác của Berlin. Quỹ được thành lập vào ngày 23 tháng 6 năm 1995 này là viện bảo tàng thành phố lớn nhất Đức. Là Viện bảo tàng Tiểu bang về Nghệ thuật và Lịch sử Berlin, viện bảo tàng này hình thành chủ yếu là từ việc sáp nhập Märkisches Museum – thành lập năm 1974 – và Berlin Museum (Viện bảo tàng Berlin) – thành lập năm 1962. Nhiều bộ sưu tập, một phần đã thành hình ngay từ thế kỷ 19, là tư liệu cho tất cả các lĩnh vực phát triển của Berlin một cách rất đa dạng, từ những dấu vết định cư đầu tiên của con người trong Thời kỳ Đồ đá cho đến hiện nay.
Văn hóa và danh lam thắng cảnh > Thời gian nhàn rỗi và nghỉ ngơi

Vào khoảng 18% diện tích của thành phố Berlin là rừng. Phòng lâm nghiệp của thành phố quản lý diện tích rừng trong thành phố lớn nhất Đức (khoảng 29.000 hecta). Được biết đến nhiều nhất chính là Grunewald chạy dài từ chuỗi hồ Grunewald cho đến sông Havel về phía tây.
Hồ Wann Lớn (Große Wannsee) có sông Havel chảy xuyên qua chiếm một diện tích 260 hecta. Với hồ này, khu Zehlendorf, một khu dân cư được ưa chuộng, có khu nghỉ ngơi được yêu thích nhất Berlin bao gồm các loại thể thao trên mặt nước, đi thuyền du ngoạn và bãi tắm Wannsee.
Hồ Müggel (Müggelsee) và đồi Müggel nằm trong vùng đông nam của Berlin là điểm du ngoạn được yêu thích trong suốt cả năm. Bãi tắm Rahnsdorf là điểm thu hút khách trong mấy tháng mùa hè. Hồ Müggel là hồ lớn nhất của Berlin. Hồ chiếm diện tích 7,4 km² (dài nhất 4,3 km, rộng nhất 2,6 km) và sâu đến 8 m. Hồ thường được gọi là Hồ Mügel Lớn và nó có người anh em là Hồ Müggel Nhỏ chỉ có diện tích 0,16 km². Hồ này và các ngọn đồi Müggel nằm ở rìa phía nam, với độ cao 115,4 m là điểm cao nhất Berlin, thành hình trong Thế Pleistocen. Tháp Müggel trên sườn đồi phía nam của đồi Müggel Nhỏ được xây mới từ 1959 đến 1961. Đứng trên tháp này có thể nhìn thấy bao quát từ các hồ và các khu rừng trong vùng phụ cận cho đến hình dáng thành phố Berlin ở chân trời.
Văn hóa và danh lam thắng cảnh > Thể thao

Olympiastadion, Berlin Ma-ra-tông, 1. FC Union Berlin, Giải vô địch bóng đá thế giới 2006
Ở Berlin có rất nhiều đội thể thao, nhưng phần lớn đều mang tính nghiệp dư. Tuy nhiên cũng có các đội thể thao chuyên nghiệp như đội bóng đá Hertha BSC và Union Berlin, đội khúc côn cầu trên băng Eisbären Berlin (dịch: "Bầy gấu trắng Berlin"), và đội bóng rổ Alba Berlin. Có đến ba đội bóng đại diện cho Berlin trong Giải vô địch bóng chuyền liên bang. Nổi tiếng nhất có lẽ là SC Charlottenburg. Các vận động viên bóng nước của đội Wasserfreunde Spandau 04 thường xuyên là vô địch bóng nước Đức từ 1979 cho đến 2005, chỉ với một ngoại lệ duy nhất trong năm 1993.
Hàng năm, ở Berlin được tổ chức giải Ma-ra-tông nổi tiếng thế giới Berlin-Marathon. Trận chung kết của Giải vô địch bóng đá thế giới 2006 đã diễn ra tại đây vào ngày 9 tháng 7 năm 2006. Sân vận động Olympia đã được sửa chữa lại toàn bộ nhân dịp này. Trong năm 2009 Giải vô địch điền kinh thế giới 2009 sẽ được tổ chức tại đấy.
Xem thêm: de:Sport in Berlin
Văn hóa và danh lam thắng cảnh > Ẩm thực

Nền ẩm thực Berlin với nhiều nét riêng biệt cũng là một trong những yếu tố thu hút khách du lịch tới thành phố.
Cơ sở hạ tầng > Giao thông công cộng

Phục vụ cho giao thông công cộng nội thành là 15 đường S-Bahn (do Công ty TNHH S-Bahn Berlin vận hành) cũng như là 9 đường tàu điện ngầm, 22 đường tàu điện, 150 tuyến xe buýt và 6 tuyến phà (tất cả đều được vận hành bởi Công ty Các Xí nghiệp Giao thông Berlin Berliner Verkehrsbetriebe – BGV).
Nội thành được cắt xuyên theo hướng đông – tây bởi đường tàu điện được xây dựng trên cao, chạy song song với S-Bahn cũng như với giao thông khu vực và xa giao thông xa. Đường tàu điện này nối Nhà ga Berlin Wetskreuz với Nhà ga Berlin Ostkreuz, chạy qua các nhà ga Berlin-Charlottenburg, Berlin Zoologischer Garten, Nhà ga Chính Berlin, Friedrichstraße, Quảng trường Alexander và Nhà ga Đông (Ostbahnhof). Tuyến tàu điện ngầm số 9 đảm nhận phần lớn nhất của lượng hành khách giao thông trên trục bắc – nam, được bổ sung bởi tuyến S-Bahn bắc – nam một phần chạy ngầm dưới đất. Tuyến S-Bahn cắt tuyến tàu điện nói trên tại Nhà ga Friedrichstraße. Bao bọc nội thành là tuyến tàu điện vòng đai. Tất cả các tuyến khác đều cắt ngang tuyến này.
2006, Nhà ga Chính Berlin được đưa vào sử dụng. Với nhà ga này, giao thông tàu hỏa vùng và xa lần đầu tiên có một nhà ga trung tâm ở Berlin theo cái gọi là Phương án Nấm. Từ thời điểm đấy, giao thông xa phần lớn được dẫn từ Nhà ga Südkreuz Berlin dưới Đường hầm Vườn thú qua Nhà ga Chính berin cho đến Nhà ga Gesundbrunnen Berlin. Các tuyến đường tàu hỏa của Công ty Tàu hỏa Đức (Deutsche Bahn) phục vụ cho giao thông vùng.
Cơ sở hạ tầng > Đường cao tốc

Nội thành được bao bọc từ phía tây bởi một vòng cung xa lộ (A 100 – vòng đai thành phố Berlin), trong tương lai sẽ được bổ sung thành một vòng tròn vành đai và sẽ là một vành đai xa lộ thành phố.
Từ A 100 có các đường cao tốc sau đây trong phạm vi thành phố di về hướng Vòng đai Berlin:
A 111 đi hướng tây-bắc (hướng Hamburg và Rostock).
A 113 đi hướng đông-nam (hướng Dresden và Cottbus). Đường cao tốc này hiện nay chỉ mới bắt đầu ở Ngã ba Treptow, ở phía cực đông-nam của thành phố. Cho đến năm 2007 khoảng đường từ giao lộ với A 100 (bắt đầu từ Ngã ba Neuköln) cho đến ranh giới thành phố Berlin sẽ được xây dựng xong).
A 115 đi hướng tây-nam (hướng đi Hanover và Leipzig).
Thêm vào đó còn có đường cao tốc A 114 từ phía bắc thành phố đi hướng ra đường cao tốc A 10 (đi Stettin).
Cơ sở hạ tầng > Giao thông đường thủy nội địa

Berlin nằm trong trung tâm của khu vực đường nước liên bang phía Đông. Giao thông thủy có ba đường thủy đến Berlin, trong đó quan trọng nhất là đường liên kết thông qua sông Havel, kênh đào Elbe-Havel và kênh đào Mittelland đi đến sông Elbe và Biển Bắc hay sông Weser và sông Rhein. Chỉ được mở rộng có giới hạn và có mật độ giao thông ít hơn là đường thủy Spree-Oder như là đường liên kết qua sông Spree đến sông Oder và đến Schlesien.
Bốn cảng có thể sử dụng để chuyển tải: Cảng Đông (Osthafen), Cảng Kölln Mới (Neukölln), Cảng Nam cũng như Cảng Tây. Cảng cuối cùng nằm trong vùng Berlin-Moabit, vùng ranh của nội thành Berlin và là cảng lớn và quan trọng nhất trong số bốn cảng. Cảng bao gồm một trung tâm hàng hóa và tiếp vận (logistics) tạo khả năng chuyển tải giữa tàu thủy nội địa, tàu hỏa và xe tải.
Cơ sở hạ tầng > Cảng hàng không

Hiện tại Berlin và Brandenburg đang mở rộng sân bay Schönefeld, xây dựng Sân bay quốc tế Berlin-Brandenburg để trở thành sân bay lớn nhất nước Đức, (sân bay lớn nhất nước Đức hiện nay là Cảng hàng không Frankfurt-Main).
Với Phi trường Johannisthal khánh thành vào năm 1909, Berlin đã có phi trường đầu tiên của nước Đức (đóng cửa vào năm 1995).
Cơ sở hạ tầng > Điện lực

Việc cung cấp điện ở Berlin có một vài tính đặc biệt. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai đã có kế hoạch cung cấp điện cho Berlin từ nhà máy điện Dessau thông qua một đường dây điện cao thế một chiều ngầm dưới đất. Công việc xây dựng được bắt đầu vào năm 1943 nhưng không còn có thể đưa vào sử dụng.
Trong thời gian chia cắt, Tây-Berlin bị cắt khỏi mạng lưới điện của vùng chung quanh. Thực hiện việc cung cấp điện là các nhà máy nhiệt điện nằm trong khu vực của thành phố như nhà máy điện Rueter-West, Wilmersdorf và các nhà máy phát điện khác. Để làm đệm cho những lúc cao tải, nhiều ắc quy đã được lắp đặt trong một số nhà máy điện từ những năm 1980. Thông qua máy đổi chiều chúng được nối với mạng lưới điện và trong thời gian thấp tải được nạp điện, trong thời gian cao tải sẽ phát điện.
Mãi đến 1993 đường dây điện kết nối với vùng chung quang bị cắt vào năm 1952 mới được tái kết nối. Trong các quận phía tây của Berlin gần như tất cả các đường dây điện đều được chôn ngần dưới đất,chỉ có một đường dây 380 kV và một đường dây 110 kV là đường dây trên cao, dẫn từ nhà máy điện Rueter ra đến đường cao tốc thành phố. Xuyên qua Berlin là đường dây điện xoay chiều 380 kV dài nhất Đức và có nhiều khả năng là đường dây điện đắt tiền nhất Đức.
Nghiên cứu và đào tạo > Đại học và nghiên cứu

Berlin là nơi tập trung các cơ sở khoa học và nghiên cứu đông nhất châu Âu. Trong thành phố tròn 200.000 sinh viên học tại tổng cộng 4 trường đại học tổng hợp (Universität), 3 trường đại học nghệ thuật, 7 trường đại học thực hành (Fachhochschule) và 30 trường đại học tư nhân (2023).
Chỉ riêng 4 trường đại học tổng hợp Berlin đã có 110.000 sinh viên (2023/24). Đó là các trường:
Đại học Tự do Berlin (Freie Universität Berlin) với 40.000 sinh viên;
Đại học Humboldt Berlin (Humboldt-Universität zu Berlin) với 35.000 sinh viên;
Đại học Kỹ thuật Berlin (Technische Universität Berlin) với 35.000 sinh viên và;
Đại học Nghệ thuật Berlin (Universität der Künste Berlin) với 4.500 sinh viên.
Khoa Y của trường Đại học Tổng hợp Tự do và của trường Đại học Humbolt được sáp nhập vào năm 2003 trở thành Charité – Universitätsmedizin Berlin, là khoa Y lớn nhất châu Âu với 4 cơ sở.
Hơn 65.000 nhân viên giảng dạy, nghiên cứu và làm việc tại hơn 70 cơ sở nghiên cứu độc lập với các trường đại học và do nhà nước tài trợ. Các tổ chức nghiên cứu lớn trên bình diện quốc gia cũng có nhiều viện tại Berlin như Viện Fraunhofer, Helmholtz, Leibnitz và Max Plack cũng như là nhiều bộ liên bang khác nhau với tổng cộng 8 viện nghiên cứu. Phần lớn các cơ sở nghiên cứu đều tập trung ở Berlin-Buch, Berlin-Charlottenburg, Berlin-Dahlem, Berlin-Mitte cũng như là ở địa điểm tập trung dành cho khoa học và kinh tế ở Adlershof: WISTA.
Hằng năm có tròn 2,5 tỉ Euro tiền nhà nước được đầu tư hỗ trợ.
Xem thêm: de:Hochschulen und Forschungseinrichtungen in Berlin
Nghiên cứu và đào tạo > Hệ thống trường phổ thông

Trường phổ thông cơ sở ở Berlin bao gồm 6 lớp, tiếp theo đó là hệ thống trường phổ thông trung học được chia làm ba loại: Hauptschule (hết lớp 9), Realschule (hết lớp 10) và Gymnasium (hết 12). Trong tháng 2 năm 2004 một đạo luật giáo dục mới được thông qua. Một số cải cách chính bao gồm:
rút ngắn thời gian học hết phổ thông từ 13 năm xuống còn 12 năm;
giảm tuổi nhập học xuống còn năm tuổi rưỡi;
thi tốt nghiệp phổ thông (Zentralabitur) bao gồm tiếng Đức (văn), toán và ngoại ngữ thứ nhất;
tự do báo chí cho các loại báo của học sinh.
Nghiên cứu và đào tạo > Người đoạt giải Nobel

| --- | --- |
 1901 Jacobus Henricus van 't Hoff  1901 Emil Adolf von Behring  1902 Emil Fischer  1902 Theodor Mommsen  1905 Adolf von Baeyer  1905 Robert Koch  1907 Albert Abraham Michelson  1907 Eduard Buchner  1908 Paul Ehrlich  1909 Karl Ferdinand Braun  1910 Otto Wallach  1910 Albrecht Kossel  1910 Paul Heyse  1911 Wilhelm Wien  1914 Max von Laue  1915 Richard Willstätter  1918 Fritz Haber  1918 Max Planck  1920 Walther Nernst  1921 Albert Einstein  1925 Gustav Ludwig Hertz  1925 James Franck:  1925 Richard Adolf Zsigmondy  1928 Adolf Otto Reinhold Windaus  1929 Hans von Euler-Chelpin  1931 Otto Heinrich Warburg  1932 Werner Heisenberg  1933 Erwin Schrödinger  1935 Hans Spemann  1936 Peter Debye  1939 Adolf Butenandt  1944 Otto Hahn  1950 Kurt Alder  1950 Otto Diels  1953 Fritz Albert Lipmann  1953 Hans Adolf Krebs  1954 Max Born  1956 Walther Bothe  1986 Ernst Ruska  1991 Bert Sakmann  1994 Reinhard Selten  2007 Gerhard Ertl  2009 Herta Müller  2020 Emmanuelle Charpentier
Toàn cảnh Berlin
Đường Unter den Linden với khách sạn Victoria, khoảng năm 1890
Berlin tan nát sau chiến tranh thế giới thứ 2, trong ảnh là Quảng trường Postdam
Đám đông người đứng trên Bức tường Berlin khi bức tường sụp đỗ vào cuối năm 1989, chấm dứt sự chia cắt Đông và Tây
người Berlin
Schloss Bellevue
Tòa thị chính Berlin
Các quận của Berlin
Siemens AG
Springer Nature
Nhà thờ lớn Berlin của Giáo hội Tin Lành
Festival of Lights
Alte Nationalgalerie
Cổng Brandenburg
St. Thomas Kirche
Lâu đài Charlottenburg
Marlene Dietrich
Vườn Thực vật Berlin
Tiergarten
Đài Chiến thắng
Vườn Bách thú Berlin
Wannsee nhìn từ Cầu Wannsee
Tàu điện ngầm ở Berlin
Đường Herzbergstrasse với trạm xe điện
Bản đồ đường đi
Sân bay quốc tế Berlin-Brandenburg
Tòa nhà chính của Đại học Humbolt Berlin
Đại học Tự do Berlin
Nernst, Einstein, Planck (Berlin, 1931)
Emmanuelle Charpentier
Geneva Open 2022 - Đôi

Bài chi tiết: Geneva Open 2022
Nikola Mektić và Mate Pavić là nhà vô địch, đánh bại Pablo Andújar và Matwé Middelkoop trong trận chung kết, 2–6, 6–2, [10–3].
John Peers và Michael Venus là đương kim vô địch, nhưng chọn không tham dự.
Hạt giống

Nikola Mektić /  Mate Pavić (Vô địch)
Jamie Murray /  Bruno Soares (Vòng 1)
Marcelo Arévalo /  Jean-Julien Rojer (Tứ kết)
Santiago González /  Andrés Molteni (Vòng 1)
Kết quả > Từ viết tắt

| --- | --- |
 Q = Vòng loại  WC = Đặc cách  LL = Thua cuộc may mắn  Alt = Thay thế  SE = Miễn đặc biệt  :  PR = Bảo toàn thứ hạng  w/o = Thắng nhờ đối thủ rút lui trước trận đấu  r = Bỏ cuộc giữa trận đấu  d = Bị xử thua  SR = Xếp hạng đặc biệt
Kết quả > Kết quả

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Vòng 1  | Vòng 1  | Vòng 1  | Vòng 1  | Vòng 1  |  |  | Tứ kết  | Tứ kết  | Tứ kết  | Tứ kết  | Tứ kết  |  |  | Bán kết  | Bán kết  | Bán kết  | Bán kết  | Bán kết  |  |  | Chung kết  | Chung kết  | Chung kết  | Chung kết  | Chung kết  |  |

|  | 1  |  N Mektić  M Pavić  | 6  | 6  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | PR  |  S Arends  S Walków  | 4  | 4  |   |  |  | 1  |  N Mektić  M Pavić  | 65  | 6  | [10]  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |    |  R Arneodo  F Martin  | 6  | 4  | [20]  |  |  |   |  R Arneodo  F Martin  | 77  | 2  | [5]  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |    |  L Saville  J-P Smith  | 4  | 6  | [18]  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 1  |  N Mektić  M Pavić  | 710  | 78  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 4  |  S González  A Molteni  | 77  | 3  | [4]  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |   |  R Jebavý  H Reese  | 68  | 66  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | WC  |  I Sabanov  M Sabanov  | 65  | 6  | [10]  |  |  | WC  |  I Sabanov  M Sabanov  | 3  | 4  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |    |  R Berankis  A Ramos Viñolas  | 3  | 4  |   |  |  |   |  R Jebavý  H Reese  | 6  | 6  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |    |  R Jebavý  H Reese  | 6  | 6  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 1  |  N Mektić  M Pavić  | 2  | 6  | [10]  |  |
|  |    |  F Cabral  J Sousa  | 64  | 77  | [12]  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Alt  |  P Andújar  M Middelkoop  | 6  | 2  | [3]  |  |
|  |    |  A Bublik  T Kokkinakis  | 77  | 64  | [10]  |  |  |   |  F Cabral  J Sousa  | 7  | 3  | [11]  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |    |  H Hach Verdugo  P Oswald  | 5  | 3  |   |  |  | 3  |  M Arévalo  J-J Rojer  | 5  | 6  | [9]  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 3  |  M Arévalo  J-J Rojer  | 7  | 6  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |   |  F Cabral  J Sousa  | 4  | 4  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Alt  |  P Andújar  M Middelkoop  | 3  | 6  | [13]  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Alt  |  P Andújar  M Middelkoop  | 6  | 6  |   |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Alt  |  S Doumbia  F Reboul  | 6  | 3  | [11]  |  |  | Alt  |  P Andújar  M Middelkoop  | w/o  |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | WC  |  J Paul  L Riedi  | 5  | 6  | [10]  |  |  | WC  |  J Paul  L Riedi  |   |   |   |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | 2  |  J Murray  B Soares  | 7  | 4  | [5]  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
Phi Stalin hóa

Phi Stalin hóa là một từ mà ban đầu chỉ được dùng ở phương Tây để nói tới một loạt cải tổ về chính trị, kinh tế và xã hội của Đảng và nhà nước Liên Xô, chấm dứt chủ nghĩa Stalin. Những cải tổ này gồm có việc bãi bỏ sự sùng bái cá nhân đối với lãnh tụ Joseph Stalin, mất năm 1953, giới hạn quyền lực nhà nước, hỗ trợ nền kinh tế tiêu dùng, tạo điều kiện phát triển những tranh cãi trong nội bộ Đảng Cộng sản Liên Xô và văn hóa. Sau những do dự ban đầu, chính sách phi Stalin hóa với bài nói chuyện Về sùng bái cá nhân và những hậu quả của nó của Khrushchyov tại Đại hội đảng cộng sản Liên Xô thứ 20 vào năm 1956 chính thức trở thành đường lối của Đảng. Các nước khác thuộc khối phía đông cũng làm theo với những mức độ khác nhau.
Các sử gia hiện đại xem sự bắt đầu của quá trình phi Stalin hóa là một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử Liên Xô. Nó bắt đầu trong thời kỳ tan băng Khrushchyov. Tuy nhiên, nó lắng xuống trong thời kỳ Brezhnev và duy trì như vậy cho đến giữa thập niên 1980, khi nó lại bùng lên lần nữa do chính sách perestroika và glasnost dưới thời Mikhail Gorbachev.
Lần thứ nhất > Từ cái chết của Stalin cho tới diễn văn của Khrushchyov

Biện pháp đầu tiên để phi Stalin hóa đã được bộ trưởng bộ nội vụ Lavrenty Beria ra lệnh thực hiện 3 tuần sau cái chết của Stalin. Ông cấm không cho hành hạ tù nhân trong thời gian tạm giam và phục hồi danh dự các bác sĩ Kremlin, những người mà ngay trước cái chết của Stalin bị buộc tội âm mưu chính trị, cũng như củng cố hàng ngũ lãnh đạo tại các nước cộng hòa và chấm dứt việc làm của "ủy ban chống tội ác phản cách mạng", một trong những cơ quan đàn áp. Quan trọng nhất là việc phóng thích 1,2 triệu tù nhân lao động tại các trại trừng phạt. Tuy nhiên ân xá này chỉ dành cho những tù nhân, mà bị án dưới 5 năm. Như vậy những tù nhân chính trị không được hưởng biện pháp này. Khi các biện pháp trừng phạt trong tù được nới lỏng, từ 1953 càng có nhiều vụ nổi dậy của tù nhân, phản đối tình trạng lao tù mà vẫn còn rất tệ.
Những năm từ cái chết của Stalin cho tới diễn văn Về sùng bái cá nhân và những hậu quả của nó của Khrushchyov được gọi là Phi Stalin hóa "thầm lặng", bởi vì một phần chính sách từ trước tới nay đã bị hủy bỏ, tuy không công bố công khai.
Trong thời gian này người lên thay thế Stalin vẫn chưa được thỏa thuận. Ban đầu một nhóm lãnh tụ đã lãnh đạo chung chính quyền. Trong số này Lavrentiy Beriya (phó thủ tướng, nguyên soái Liên Xô và là người phụ trách an ninh quốc gia, lãnh đạo bộ máy an ninh và cảnh sát mật Liên Xô) vào ngày 26 tháng 6 năm 1953 đã bị bắt giữ (vì lo sợ là người giám đốc mật thám có quá nhiều quyền lực); vào tháng 12 năm 1953 ông bị hành quyết.
Trong các cuộc tranh giành quyền lực sau đó, cuối cùng Khrushchyov đã thắng những đối thủ của mình – nhờ sách lược khôn khéo và với sự giúp đỡ của nguồn máy đảng mà ông ta phần lớn kiểm soát. Để có được chính danh, ông ta đã cố ý lên án những chính sách của Stalin, mặc dù chính ông ta, cũng như toàn nhóm lãnh đạo của đất nước, đã là những người thân tín của Stalin khi ông ta còn sống và cũng đã tham dự vào những tội ác của chế độ đó. Georgy Maksimilianovich Malenkov – trước khi Stalin chết là người có thế lục thứ hai trong chính quyền – cho tới ngày 8 tháng 3 năm 1955 chủ tịch hội đồng bộ trưởng.
Lần thứ nhất > Diễn văn của Khrushchyov tại Đại hội 20 Đảng Cộng sản Liên Xô năm 1956

Tại Đại hội Đảng Cộng sản Liên Xô thứ 20 Khrushchyov đã đọc một bài diễn văn vào ngày 25 tháng 2 năm 1956, trong đó ông chỉ trích sự sùng bái cá nhân Stalin, việc lạm dụng quyền hành của ông này và những đàn áp của chính quyền đối với các cán bộ đảng. Quyền lực của Đảng không phải dựa vào một người, Khrushchyov đã nói, mà là của "liên minh tập thể không thể bẻ gẫy được". Ngoài ra ông đòi hỏi phải quay trở về với học thuyết Lenin và như vậy trở lại với nguyên tắc lãnh đạo tập thể: Tập thể là „ nguyên tắc điều hành của giới lãnh đạo Đảng". Không được nhắc tới trong bài nói chuyện này là sự khủng bố đối với số đông dân chúng và những cuộc thanh trừng chính trị trước 1934.
Như vậy tuy chính Khrushchyov đích thân chỉ trích Stalin, nhưng không đếm xỉa đến cấu trúc căn bản của hệ thống Stalin. Mặc dù đòi hỏi giữ bí mật, bài nói chuyện này đã được gởi tới các cán bộ địa phương và các đảng cộng sản ở nước ngoài và đã được công bố vào ngày 4 tháng 6 năm 1956 bởi báo The New York Times tại Hoa Kỳ.