stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nghiêm Phục
Trưởng thành > Thời niên thiếu

Nghiêm Phục vốn tên Nghiêm Truyện Sơ (嚴傳初), nhũ danh là Thể Càn (体乾), sinh ngày 8 tháng 1 năm 1854 tại Mân Hầu, tỉnh Phúc Kiến trong một gia đình hương thân có truyền thống Đông y. Từ khi còn nhỏ, cha ông đã đốc thúc ông cố gắng học tập, chuẩn bị cho kỳ khoa cử. Tuy nhiên, kế hoạch này đã thay đổi đột ngột sau cái chết của cha ông vào năm 1866: trong lúc Nghiêm Chấn hành nghề y cứu người bị bệnh dịch tả thì nhiễm phải bệnh dịch mà qua đời. Việc học của Nghiêm Phục ngừng lại giữa chừng, ông cũng từ bỏ con đường khoa cử của mình. Ông theo mẹ chuyển đến sống tại Phúc Châu.
Năm 1866, dưới triều hoàng đế Đồng Trị, Tả Tông Đường cho thiết lập Cục Thuyền chính tại Phúc Châu, gồm hai bộ phận là Xưởng đóng tàu Mã Vĩ – xưởng đóng tàu kiểu mới đầu tiên ở Trung Quốc cận đại – và Học viện Thuyền chính (船政學堂) chuyên đào tạo hải quân. Năm sau, Nghiêm Phục thi đậu vào Học viện đào tạo Hải quân với vị trí đầu bảng và đổi tên thành Tông Quang (宗光), lấy tự Hựu Lăng (又陵). Tại trường học phương Tây này, ông đã được tiếp xúc khoa học phương Tây, được học nhiều môn như tiếng Anh, số học, hình học, đại số, lượng giác, vật lý, hóa học, chiêm tinh học và khoa học hàng hải. Đây trở thành một bước ngoặt quan trọng cho sự nghiệp sau này của Nghiêm Phục. Năm 1871, Nghiêm Phục nằm trong lứa học sinh đầu tiên tốt nghiệp của học viện, được bố trí đến thực tập trên chiến hạm Kiến Uy. Năm 1872, ông lấy được tư cách tuyển dụng làm Đạo viên, từ đó mà đổi tên thành "Phục", lấy tự "Kỷ Đạo", biệt hiệu Tôn Nghi (號尊). Cũng trong năm này, ông được điều sang chiến hạm Dương Vũ, theo tàu chiến này đi đến nhiều nơi như Singapore, Pulau Pinang, Nhật Bản.
Trưởng thành > Du học Anh và về nước

Năm 1877, Nghiêm Phục được triều đình nhà Thanh tuyển chọn cử sang Anh du học. Ban đầu, ông theo học trường Đại học Portsmouth một thời gian ngắn, sau đó chuyển đến trường Trường Hải quân Hoàng gia ở Greenwich, Luân Đôn học điều khiển tàu trong 2 năm. Ở Anh, Nghiêm Phục đã trở thành bạn vong niên với nhà ngoại giao, đại sứ Quách Tung Đảo [zh; en]. Benjamin Schwartz từng đề cập tới tình bạn này trong tác phẩm của mình: "họ thường dành cả ngày lẫn đêm để thảo luận về sự khác biệt và tương đồng trong tư tưởng và thể chế chính trị của Trung Quốc và phương Tây". Sau khi tốt nghiệp với thành tích vượt trội vào năm 1879, Nghiêm Phục trở về Trung Quốc và được mời trở lại Học viện Thuyền chính dạy học một thời gian ngắn.
Sau khi Lý Hồng Chương sáng lập Học viện Thủy sư Bắc Dương [zh] ở Thiên Tân, Nghiêm Phục được mời đến làm giáo viên ngoại ngữ cho học viện. Nhưng đến đầu những năm 1890, sau khi trở thành người đứng đầu Học viện Thủy sư và bắt đầu có sự bất đồng quan điểm với Lý Hồng Chương, Nghiêm Phục dần có ý rút khỏi giới hải quân. Năm 1890, Nghiêm Phục từng đảm nhiệm chức Đồng tri một thời gian ngắn, được đưa vào danh sách tuyển dụng làm Tri phủ. Tuy nhiên vào năm 1891, sau quá trình bổ khuyết, Nghiêm Phục lại được bổ nhiệm làm Đạo viên.
Tư tưởng duy tân > Ủng hộ cải cách

Năm 1895, Nghiêm Phục bắt đầu hoạt động chính trị khi tham gia vào Chiến dịch Công xa Thượng thư [zh; en] phản đối Hiệp ước Mã Quan kết thúc Chiến tranh Trung–Nhật lần thứ nhất (1894–1895, tranh giành quyền kiểm soát Triều Tiên). Ông đã công khai phát biểu những luận văn như Luận thế biến chi cấp, Nguyên cường, Ích hàn, Cứu vong quyết luận trên Trực báo của Thiên Tân, chủ trương đổi mới cải cách chính trị, vũ trang chống lại ngoại xâm. Những hịch văn cổ động này đã gây được tiếng vang nhất định.
Nghiêm Phục không chỉ tích cực tuyên truyền chủ trương duy tân mà còn tham gia sáng lập trường học kiểu mới. Năm 1896, Nga văn quán (俄文馆) được thành lập, Nghiêm Phục được bổ nhiệm làm người quản lý chính, đích thân đặt ra chương trình học, tuyển chọn giáo viên. Đây là trường học tiếng Nga đầu tiên của Trung Quốc. Bên cạnh đó, Nghiêm Phục còn hỗ trợ Trương Nguyên Tể [zh] sáng lập Thông nghệ Học đường (通艺学堂) tại Bắc Kinh, chuyên giảng dạy khoa học phương Tây, đặc biệt là tiếng Anh và số học. Ông không chỉ từng đích thân đến giảng dạy mà còn giúp học đường này mời một giáo viên nước ngoài. Theo lời kể của Trương Nguyên Tể trong Hồi ức về Chính biến Mậu Tuất, cái tên "Thông nghệ" chính là do Nghiêm Phục đặt, một trong hai giáo viên thường trú tại trường cũng là cháu trai của Nghiêm Phục – Nghiêm Quân Tiềm (嚴君潛). Sức ảnh hưởng của Thông nghệ Học đường ở Bắc Kinh ngày càng mở rộng, không chỉ được quan viên ở kinh thành khẳng định mà còn nhận được sự chú ý của Hoàng đế Quang Tự. Ngoài ra, Nghiêm Phục còn từng quyên tặng 100 tệ hỗ trợ Lương Khải Siêu sáng lập Báo Thời Vụ [zh] ở Thượng Hải. Tờ báo này đã đăng lại những luận văn về tư tưởng duy tân của Nghiêm Phục như Nguyên cường, Ích hàn, khiến cho phạm vi ảnh hưởng của những luận văn này một lần nữa được khuếch trương, gây tiếng vang lớn trong xã hội đương thời.
Khoảng thời gian này cũng là lúc Nghiêm Phục biên dịch tác phẩm Tiến hóa và Đạo đức của Thomas Huxley dưới cái tên Thiên diễn luận (天演論). Để bày tỏ sự ủng hộ với Báo Thời Vụ, ông đã gửi bản thảo đầu tiên của Thiên diễn luận đến cho Lương Khải Siêu. Sau khi đọc được Thiên diễn luận từ chỗ của Lương Khải Siêu, Khang Hữu Vi vô cùng thán phục, tự nhận bản thân chưa từng gặp được người nào như vậy, khen ngợi Nghiêm Phục là người đứng đầu trong giới Tây học Trung Quốc. Năm 1897, Nghiêm Phục cùng với Vương Tu Thực [zh] và Hạ Tằng Hữu [zh; en] đã lập ra Báo Quốc Văn [zh; en] ở Thiên Tân, tuyên truyền biến pháp duy tân. Theo Tập Cận Bình, việc Thiên diễn luận và Quần học dị ngôn (群學肄言, bản dịch từ Nghiên cứu Xã hội học của Herbert Spencer) của Nghiêm Phục liên tục được đăng tải trên Báo Quốc văn, giới thiệu thuyết tiến hóa đến người dân Trung Quốc được xem là cống hiến lớn nhất trong lịch sử của tờ báo này.
Tư tưởng duy tân > Chính biến Mậu Tuất

Tháng 1 năm 1898, Nghiêm Phục đã đăng Sách dự định dâng lên Hoàng đế (擬上皇帝書, Nghĩ thượng Hoàng đế thư) lên Báo Quốc Văn, nhận định Trung Quốc yếu nhược lâu ngày đã đến cực hạn, đề xuất những chính sách trị phần ngọn như quản lý tài vụ, kinh doanh vũ khí, ngoại giao hợp lý cùng với các chính sách trị phần gốc như lập chính, bồi dưỡng người tài, phong tục, nhân tâm. Không lâu sau, Nghiêm Phục được Quang Tự Đế lệnh cho lên kinh đô yết kiến. Ông đã soạn Sách vạn chữ dâng Hoàng đế Quang Tự (上光緒皇帝萬言書, Thượng Quang Tự Hoàng đế vạn ngôn thư) để trình bày về những chủ trương cải cách chính trị của mình. Tuy nhiên, bản ghi chép hoàn chỉnh này đã không đến được tay Quang Tự Đế bởi chỉ một tuần sau khi ông được hoàng đế triệu kiến, Chính biến Mậu Tuất đã diễn ra. Tháng 9 cùng năm, chính biến kết thúc nhanh chóng với sự thất bại của Quang Tự Đế và phái duy tân, những người chủ trì như Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu đều bị nghiêm trị. Nghiêm Phục cũng bị ảnh hưởng khi Báo Quốc Văn vì tường thuật chi tiết cuộc chính biến mà bị phe phái của Từ Hi Thái hậu cưỡng chế ngừng hoạt động, chính thức bị bán lại cho người Nhật Bản.
Mặc dù ủng hộ tư tưởng duy tân, nhưng Nghiêm Phục lại bất đồng chính kiến với hai người Khang, Lương, ông cho rằng cả hai: "Manh động thiếu suy nghĩ, lo việc không chu toàn, trên phụ lòng quân vương, dưới liên lụy bạn bè". Nghiêm Phục nhận định, Trung Quốc rơi vào tình trạng hỗn loạn như đương thời, hai người Khang, Lương có trách nhiệm cực lớn. Sau khi Bách nhật duy tân kết thúc, Nghiêm Phục đã xác định được mục tiêu của cuộc đời mình, ông quyết định chú tâm vào việc phiên dịch các tác phẩm quan trọng trong Tây học, "khai dân trí" để cứu đất nước.
Những năm cuối đời và tư tưởng bảo hoàng

Năm 1912, sau thỏa thuận giữa Tôn Trung Sơn và Viên Thế Khải, nhà Thanh chính thức sụp đổ với sự thoái vị của Phổ Nghi và Viên Thế Khải trở thành Đại Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc. Một năm sau, Nghiêm Phục trở thành Cố vấn Pháp luật Ngoại giao của Phủ Tổng thống. Ngày 26 tháng 1 năm 1914, Viên Thế Khải hạ lệnh tổ chức Ước pháp Hội nghị; Nghiêm Phục trở thành 1 trong 60 Nghị viên được chọn. Cùng năm, Nghiêm Phục trở thành Tham chính của Viện Tham chính, tham gia vào việc biên soạn Hiến pháp.
Mặc dù Nghiêm Phục là người ủng hộ canh tân đất nước, cải cách chính trị, nhưng ông đồng thời cũng là người theo chủ nghĩa bảo hoàng và bảo thủ, tích cực ủng hộ Viên Thế Khải và Trương Huân khôi phục chế độ quân chủ. Ngày 23 tháng 8 năm 1915, theo mật lệnh của Viên Thế Khải và lời mời của Dương Độ [zh; en], Nghiêm Phục ra mặt khởi xướng thành lập Trù An hội (筹安会), ủng hộ Viên Thế Khải lên ngôi hoàng đế. Tuy nhiên, chính quyền riêng của Viên Thế Khải chỉ tồn tại hơn 100 ngày thì chấm dứt. Sau khi Lê Nguyên Hồng lên làm Đại Tổng thống, Quốc hội đã yêu cầu xử lý những kẻ cầm đầu ủng hộ Viên Thế Khải cũng như Trù An hội, Nghiêm Phục phải chạy về Thiên Tân lánh nạn. Năm 1920, vì bệnh hen suyễn chữa trị đã lâu nhưng vẫn không có kết quả, Nghiêm Phục trở về quê hương Phúc Châu để dưỡng bệnh. Ngày 27 tháng 10 năm 1921, ông qua đời tại nhà cũ ở hẻm Lang Quan, thọ 67 tuổi.
Di sản tri thức > Lý thuyết phiên dịch

Nghiêm Phục là một dịch giả thời cận đại được tiếp thu nền giáo dục của cả Trung Quốc và phương Tây. Ông được xem là người đầu tiên của Trung Quốc cho ra đời một tiêu chuẩn phiên dịch hoàn chỉnh. Trong lời tựa của Thiên diễn luận, ông đã đưa ra 3 khó khăn khi dịch thuật: "tín" (信, faithfulness), "đạt" (达, expressiveness) và "nhã" (雅, elegance). "Tín" tức trung thành, đòi hỏi nghĩa của ngôn ngữ đích phải trung thành với nghĩa của ngôn ngữ nguồn. Tuy nhiên, nếu bản dịch không thể mạch lạc thì việc dịch thuật cũng trở nên vô nghĩa, đó là lý do "đạt" cũng cần được ưu tiên. "Đạt" yêu cầu một bản dịch mạch lạc dễ hiểu, không cần tuân theo thứ tự chính xác của các từ và cấu trúc câu trong ngôn ngữ gốc nhưng được tổ chức lại và trau chuốt để tôn trọng các quy tắc của ngôn ngữ đích. Cuối cùng là "nhã" yêu cầu văn bản dịch cần được trau chuốt về mặt ngôn ngữ, văn phong và từ ngữ cần phải trang nhã.
Sau khi lý thuyết này được công bố đã nhận được sự tiếp nhận và tôn sùng của nhiều học giả. Nhà thơ Úc Đạt Phu [zh; en] xem đấy là "khuôn vàng thước ngọc" của giới dịch thuật; dịch giả nổi tiếng Lâm Ngữ Đường nhận định 3 chữ "tín, đạt, nhã" ẩn hàm nhiều ý kiến, đã từng bình luận kỹ càng về ba nguyên tắc này. Học giả Chu Chí Du từng bình luận, việc Nghiêm Phục công bố thuyết "Tín, đạt, nhã" đã trở thành cuộc cách mạng đầu tiên trong lịch sử dịch thuật Trung Quốc. Không chỉ ở Trung Quốc, lý thuyết dịch thuật của Nghiêm Phục còn có tầm ảnh hưởng lớn đến giới dịch thuật thế giới.
Di sản tri thức > Xã hội học

Bên cạnh việc biên dịch các tác phẩm khoa học phương Tây kinh điển, Nghiêm Phục còn cho ra đời những tác phẩm về xã hội học. Tác phẩm đầu tiên được xuất bản vào năm 1906 mang tên Chính trị giảng nghĩa (政治講義; 'Bài giảng Chính trị'). Trong tác phẩm này, ông đã chỉ trích luật tự nhiên và thuyết tất định của những nhà triết học như Plato, Rousseau. Sau hơn 7 năm bỏ thời gian cho những tác phẩm về Logic học, Nghiêm Phục liên tiếp cho ra nhiều tác phẩm khác về xã hội học. Hai tác phẩm Thiên diễn tiến hóa luận (天演進化論; 'Thuyết tiến hóa') giới thiệu và bàn luận kỹ về Học thuyết tiến hóa của Darwin, Thuyết Đảng (說黨; 'Nói về Đảng') nêu quan điểm "Đảng không phải điều gì tốt", các mặt lợi, hại của việc 2 Đảng cùng tồn tại, đều được xuất bản trong năm 1913. Sang năm 1914, ông cho ra mắt tác phẩm Dân ước bình nghị (民約平議) bình luận về Khế ước xã hội của Jean-Jacques Rousseau. Thông qua những tác phẩm này, một số nhà nghiên cứu đã nhận định ông có xu hướng chỉ trích hệ thống Triết học lục địa (hay Chủ nghĩa duy lý Lục địa) khi liên tiếp nhắm đến các lý thuyết liên quan như luật tự nhiên và thuyết tất định.
Dân ước bình nghị có thể xem là tác phẩm tiêu biểu nhất của Nghiêm Phục trong lĩnh vực này. Nghiêm Phục không tán thành "chủ nghĩa hoàn hảo" trong chủ nghĩa duy lý truyền thống; ông thích Chủ nghĩa kinh nghiệm của Anh – Mỹ, khi sự tự do phát triển ra khỏi xã hội cũ. Ông đã chỉ trích lý thuyết Khế ước xã hội của Rousseau bởi sự phụ thuộc vào các nguyên tắc trừu tượng và sự thiếu hiểu biết về kinh nghiệm thực tế cũng như thực tế lịch sử. Trong Thuyết Đảng, ông lên án việc sử dụng luật tự nhiên để đo lường truyền thống vì nó chỉ có thể dẫn đến chủ nghĩa cấp tiến chính trị. Trong Thiên diễn tiến hóa luận, ông lập luận chống lại sự phá hủy cái cũ bởi theo ông, điều đó chắc chắn dẫn đến sự tan rã của cả cái cũ lẫn cái mới. Có thể thấy được, rất lâu trước các nhà trí thức khác của Trung Quốc, Nghiêm Phục đã hiểu được cuộc đấu tranh giữa Chủ nghĩa duy lý Lục địa và Chủ nghĩa kinh nghiệm Anh, sự đối lập giữa các phương pháp diễn dịch và quy nạp tương ứng của chúng, mối liên hệ giữa chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa không tưởng, giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và cải cách dần dần.
Nơi ở và nơi chôn cất

Nhà cũ của Nghiêm Phục tọa lạc tại hẻm Lang Quan, khu Cổ Lâu thuộc thành phố Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, tổng thể kiến trúc là sự kết hợp giữa phong cách thời kỳ Dân Quốc và cuối thời Thanh. Từ năm 2003, sau khi được tu sửa, nơi này đã mở cửa để đón tiếp khách du lịch.
Mộ của Nghiêm Phục nằm ở chân núi Sơn Đông thuộc thôn Dương Kỳ, trấn Cái Sơn, thành phố Phúc Châu, thuộc Đơn vị Bảo vệ Di tích văn hóa cấp tỉnh của Phúc Kiến. Đây là nơi chôn cất Nghiêm Phục và người vợ đầu tiên. Ngôi mộ từng bị phá hủy vào những năm 1970 khi cuộc Cách mạng Văn hoá diễn ra. Đến năm 1984, nhờ ngân sách của tỉnh Phúc Kiến cùng với quyên góp của Nghiêm Ỷ Vân – cháu gái nội Nghiêm Phục, ngôi mộ đã bắt đầu được tu sửa.
Gia đình

Nghiêm Phục có tất cả 3 người vợ cùng 9 người con, 5 nam và 4 nữ.
Gia đình > Thê thiếp

Nguyên phối: Vương phu nhân là người vợ đầu tiên của Nghiêm Phục, cả hai kết hôn khi Nghiêm Phục chỉ mới 14 tuổi. Lúc bấy giờ, kinh tế gia đình Nghiêm Phục đang gặp khó khăn, Vương phu nhân phải cùng mẹ chồng may quần áo để kiếm sống. Sau khi bà sinh người con trai đầu lòng Nghiêm Cừ vào năm 1874, vì không điều dưỡng kỹ sau khi sinh, lại thêm vất vả vì ngày đêm may váy cưới, sức khỏe của bà dần suy nhược. Khi mẹ chồng qua đời, chồng lại chỉ vừa nhậm chức quan ở xa không về kịp, mọi việc tang ma đều do bà và con trai cả vừa 16 tuổi lo liệu. Sau khi mẹ chồng qua đời, sức khỏe Vương phu nhân ngày càng kém, bà mất tại Thiên Tân vào ngày 22 tháng 5 năm 1892 dưới triều Quang Tự. Nghiêm Phục thường xuyên khen Vương phu nhân là người vợ kính cẩn nghe lời, nhân từ và hiền đức. Sau khi bà qua đời, Nghiêm Phục đã cảm thán "Không ngờ qua 40 năm, người cũ trong nhà đều không còn nữa, những người cộng khổ nay lại chẳng thể đồng cam, nghĩ đến đây không nén được tiếng thở dài nghẹn ngào".
Thiếp: Giang Oanh Nương (江莺娘; 1879–1946) trở thành thiếp của Nghiêm Phục sau khi Vương phu nhân qua đời, sinh được con gái cả cùng hai người con trai. Nghiêm Phục miêu tả bà là một người "phù phiếm, nóng tính và không dễ dàng thỏa hiệp", quan hệ của cả hai đã dần xấu đi bởi tính cách thất thường của bà. Sau khi Nghiêm Phục cưới Chu Minh Lệ thì quan hệ trong gia đình càng căng thẳng hơn, cuối cùng Nghiêm Phục để Chu Minh Lệ ở lại Thượng Hải và đưa Giang Oanh Nương đến Bắc Kinh. Đến năm 1910 thì Giang Oanh Nương mắc bệnh tâm thần. Sau nhiều lần đưa bà đi chữa trị nhưng bệnh tình không khỏi và nhiều lần cãi nhau dữ dội, Nghiêm Phục gửi bà về Phúc Châu và kết thúc mối quan hệ này.
Kế thất: Chu Minh Lệ (朱明丽) là em gái Chu Công Chiêu (朱公釗) – Tiến sĩ và Thứ cát sĩ Hàn Lâm viện nhà Thanh thời Phổ Nghi, về sau trở thành giáo viên tại trường Trường Sư phạm Nam Kinh. Chu Minh Lệ sau khi đọc được Thiên diễn luận thì rất kính phục Nghiêm Phục, từ đó mà gả cho ông là vợ kế. Hai người kết hôn vào năm 1900, sau khi Nghiêm Phục tạm lánh đến Thượng Hải. Chu Minh Lệ là người phụ nữ có học thức, thậm chí biết cả tiếng Anh; Nghiêm Phục thường xuyên viết thư cho bà để chia sẻ góc nhìn cũng như cảm xúc của ông về nhiều thứ. Đã có 63 bức thư gửi cho Chu Minh Lệ được ghi chép lại trong Nghiêm Phục ký. Bà sinh cho Nghiêm Phục 2 con trai và 3 con gái, là người bạn đồng hành với chồng suốt những năm cuối đời.
Gia đình > Con gái

Nghiêm Tân (嚴璸; 1899–?) tự Hương Nghiêm (香嚴), mẹ là Giang Oanh Nương.
Nghiêm Cầu (嚴璆; 1901–?) tự Hoa Nghiêm (華嚴), mẹ là Chu Minh Lệ. Vị hôn phu của bà chính là Lữ Ngạn Trực [zh; en], nhưng hai người chưa thành hôn thì Lữ Ngạn Trực đã không may qua đời, bà cũng xuống tóc làm ni với pháp danh "Thu Diệu".
Nghiêm Lung (嚴瓏; 1905–?), mẹ là Chu Minh Lệ. Bà cũng lấy chồng là một người Đài Loan tên Hoàng Liên Đăng (黃聯登) và sinh được 6 người con trai cùng 3 người con gái.
Nghiêm Húc (嚴頊; 1908–?), mẹ là Chu Minh Lệ.
Chú thích

Tượng Nghiêm Phục ở Thiên Tân
Thiên diễn luận của Nghiêm Phục
Nhà Nghiêm Phục ở Lang Quan
Ảnh chụp Nghiêm Phục và kế thất Chu Minh Lệ vào năm 1917
Nguyên Bảo (định hướng)

Nguyên Bảo (元寶) có thể có các nghĩa sau:
Đồng tiền Nguyên Bảo, một loại tiền cổ của Trung Quốc
Quận Nguyên Bảo thuộc địa cấp thị Đan Đông, Liêu Ninh, Trung Quốc
Diễn viên Nguyên Bảo (Yuen Bo), thành viên của nhóm Thất Tiểu Phúc, chỉ đạo võ thuật cho nhiều phim cổ trang của điện ảnh Hồng Kông
Nikolay Aleksandrovich Tikhonov

| Nikolai Tikhonov  Николай Тихонов |
| --- | --- |


Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng  Liên Xô
Nhiệm kỳ 23 tháng 10 năm 1980 – 27 tháng 9 năm 1985 4 năm, 339 ngày
Phó Chủ tịch thứ nhất: Ivan Arkhipov Heydar Aliyev Andrei Gromyko
Tiền nhiệm: Alexei Kosygin
Kế nhiệm: Nikolai Ryzhkov
Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô
Nhiệm kỳ 2 tháng 9 năm 1976 – 23 tháng 10 năm 1980 4 năm, 51 ngày
Thủ tướng: Alexei Kosygin
Tiền nhiệm: Dmitry Polyansky
Kế nhiệm: Ivan Arkhipov
Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Liên Xô khóa XXV, XXVI, XXVII
Nhiệm kỳ 27 tháng 11 năm 1979 – 15 tháng 10 năm 1985 5 năm, 322 ngày
Ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Liên Xô khóa XXV
Nhiệm kỳ 27 tháng 11 năm 1978 – 27 tháng 11 năm 1979 1 năm, 0 ngày
 
Thông tin cá nhân
Sinh: (1905-05-14)14 tháng 5 năm 1905 Kharkiv, Kharkov, Đế quốc Nga
Mất: 1 tháng 6 năm 1997(1997-06-01) (92 tuổi) Moskva, Nga
Công dân: Xô viết và người Nga
Quốc tịch: Nga
Đảng chính trị: Đảng Cộng sản Liên Xô
Alma mater: Viện luyện kim Dnipropetrovsk
Chuyên môn: Luyện kim
Nikolai Aleksandrovich Tikhonov (tiếng Nga: Николай Александрович Тихонов; Kharkiv, 14/5 [lịch cũ 1/5] năm 1905 – Moskva, 1/6/1997) là chính trị gia người Liên Xô, người Nga gốc Ukaraina trong thời kỳ chiến tranh lạnh. Ông là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô từ năm 1980 đến năm 1985, và là Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô từ năm 1976 năm 1980. Tikhonov chịu trách nhiệm về quản lý văn hóa và kinh tế của Liên Xô trong suốt thời kỳ trì trệ. Năm 1985, Nikolai Ryzhkov thay thế ông làm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô. Cùng năm đó, ông bị miễn nhiệm khỏi Bộ Chính trị; tuy nhiên, ông làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng cho đến năm 1989.
Ông sinh ra ở thành phố Kharkiv vào năm 1905 trong một gia đình thuộc tầng lớp lao động Nga-Ukraine; ông tốt nghiệp vào những năm 1920 và bắt đầu làm việc vào những năm 1930. Tikhonov bắt đầu sự nghiệp chính trị của mình trong ngành công nghiệp địa phương, và làm việc theo phân cấp của Bộ công nghiệp Liên Xô. Ông được bổ nhiệm làm Phó chủ tịch Ủy ban Kế hoạch Nhà nước (Gosplan) năm 1963. Sau khi Alexei Kosygin từ chức, Tikhonov được bầu vào chức vụ Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Ở chức vụ này, ông đã thực hiện các biện pháp hiệu quả để cải cách nền kinh tế Liên Xô. Ông nghỉ hưu vào năm 1989. Tikhonov qua đời vào ngày 1/6/1997.
Tiểu sử

Ông sinh ra trong gia đình kỹ sư lao động. Năm 1920-1924, ông học tại trường Cao đẳng Đường sắt Catherine (nay là Trường Kỹ thuật Đường sắt Dnepropetrovsk). Từ năm 1924, ông làm phụ lái đầu máy hơi nước.
Năm 1930, ông tốt nghiệp Học viện luyện kim Dnepropetrovsk. Ông làm việc tại Nhà máy Luyện kim và Cán ống dẫn Dnepropetrovsk V.I Lenin, ông làm kỹ sư cơ khí. Từ năm 1933 - phó phân xưởng trưởng, từ tháng 1 năm 1938 - phân xưởng trưởng, từ tháng 1 năm 1940 - kỹ sư trưởng. Vào cuối những năm 1930, ông đã làm quen với Leonid Brezhnev. Tháng 9 năm 1940, ông gia nhập Đảng Cộng sản toàn Liên bang (b).
Từ tháng 9 năm 1941, ông là kỹ sư trưởng của Nhà máy Novotrubny ở Pervouralsk, tỉnh Sverdlovsk; từ tháng 7 năm 1947 đến tháng 12 năm 1950, ông là giám đốc Nhà máy luyện kim ống dẫn phía Nam ở Nikopol. Năm 1943, cùng với các nhân viên của nhà máy được trao Giải thưởng Stalin, ông đã chuyển 100.000 rúp cho Quỹ Quốc phòng (Фонд обороны).
Từ tháng 12 năm 1950, ông là Vụ trưởng Vụ Công nghiệp ống dẫn thiết yếu của Bộ Luyện kim màu Liên Xô; Từ tháng 9 năm 1955, ông là Thứ trưởng Bộ Luyện kim màu Liên Xô, chịu trách nhiệm về ngành công nghiệp ống dẫn. Năm 1957-1960 - Chủ tịch Hội đồng Kinh tế Quốc gia Dnepropetrovsk. Năm 1959, ông là thành viên của phái đoàn Liên Xô, do Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô Nikita Khrushchev dẫn đầu, đã có chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Hoa Kỳ. Năm 1960, ông trở thành Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Kinh tế Nhà nước thuộc Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô.
Tại Đại hội XXII Đảng năm 1961, ông được bầu làm ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô. Từ năm 1963 đến năm 1965, ông giữ chức Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước Liên Xô. Sau khi Brezhnev lên nắm quyền, Tikhonov bắt đầu phát triển sự nghiệp nhanh chóng: năm 1965, ông được bổ nhiệm làm Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô, năm 1966 ông trở thành ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, năm 1975 ông nhận danh hiệu Anh hùng Lao động xã hội chủ nghĩa.
Năm 1976, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Alexei Kosygin những năm cuối nhiệm kỳ, vì lý do sức khỏe nên không đảm bảo được công việc, Tikhonov trở thành Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng và đảm nhiệm công việc thay thế Kosygin. Vai trò của ông trong Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô rất lớn
Ngày 27 tháng 11 năm 1978, ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, và ngày 27 tháng 11 năm 1979, ông được bầu làm Ủy viên Bộ Chính trị.
Tikhonov không được thông báo về quyết định can thiệp vào Afghanistan; do đó mối quan hệ của ông với Dmitriy Ustinov, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng vào thời điểm đó, trở nên xấu đi.
Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng > Bổ nhiệm

Alexei Kosygin từ chức vào năm 1980. Tikhonov, ở tuổi 75, được bầu làm mới Chủ tịch của Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô. Trong nhiệm kỳ 5 năm làm Chủ tịch, Tikhonov đã hạn chế cải tổ nền kinh tế Liên Xô, bất chấp tất cả các số liệu thống kê từ thời điểm đó cho thấy nền kinh tế đang trì trệ. Tikhonov đã trình bày Kế hoạch 5 năm lần thứ 11 (1981–1985) tại Đại hội Đảng lần thứ 26, và nói với các đại biểu rằng nhà nước sẽ phân bổ 9 triệu rúp cho những bà mẹ để chi trả cho nghỉ phép của cha mẹ. Trong bài trình bày trước đại hội, Tikhonov thừa nhận rằng nông nghiệp Liên Xô không sản xuất đủ ngũ cốc. Tikhonov kêu gọi cải thiện quan hệ Xô-Mỹ, nhưng bác bỏ mọi suy đoán rằng nền kinh tế Liên Xô đang ở trong bất kỳ cuộc khủng hoảng nào. Mặc dù vậy, Tikhonov thừa nhận những "thiếu sót" về kinh tế và thừa nhận "vấn đề lương thực" đang diễn ra; Các chủ đề thảo luận khác là nhu cầu tiết kiệm tài nguyên năng lượng, tăng năng suất lao động và nâng cao chất lượng hàng hóa do Liên Xô sản xuất. Đầu nhiệm kỳ, vào tháng 1 năm 1981, Tikhonov thừa nhận rằng chính sách nhân khẩu của chính phủ là một trong những lĩnh vực yếu nhất trong nội các của ông. Tuy nhiên, trên thực tế, ông cùng với nhiều người khác bắt đầu lo lắng rằng không có đủ người Nga được sinh ra. Thời kỳ trì trệ làm giảm tỷ lệ sinh, và làm tăng tỷ lệ tử vong của người dân Nga.