stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cá thanh ngọc chấm
Môi trường sống

Là cá sống đáy, sinh sống trong các môi trường nước sâu, ít phèn, nước trong hoặc vùng nước ngọt nông, chảy chậm (cá thường không nhiều và nhỏ con) hoặc nước tù với thảm thực vật thủy sinh dày. Là loài phổ biến trong khu vực hạ lưu sông Salween cũng như trung lưu và hạ lưu sông Mekong, phía dưới thác Khone.ref name="IUCN" />. Cũng tìm thấy chúng trong các khu đồng ruộng ngập nước ở trung lưu Mekong. Thức ăn là động vật phiêu sinh, động vật giáp xác và ấu trùng côn trùng. Trứng chìm xuống đáy và sau đó được cá bố mẹ thu thập lại và gắn vào tổ bọt. Thường không phải cá có giá trị thương mại, đôi khi được mua bán như là một bộ phận của các mẻ đánh bắt hỗn tạp tại các khu chợ. Nói chung hay được thấy trong buôn bán cá cảnh.
Chú thích

1 2 3  Low, B.W. (2019). “Trichopsis vittata”. Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. 2019: e.T187906A89805994. doi:10.2305/IUCN.UK.2019-2.RLTS.T187906A89805994.en. Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2021.
1 2 3 4 5 6  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Thông tin Trichopsis vittata trên FishBase. Phiên bản tháng 6 năm 2006.
Bulbophyllum thwaitesii

| Bulbophyllum thwaitesii |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
nhánh:: Tracheophyta
nhánh:: Angiospermae
nhánh:: Monocots
Bộ:: Asparagales
Họ:: Orchidaceae
Phân họ:: Epidendroideae
Tông:: Dendrobieae
Chi:: Bulbophyllum
Loài:: B. thwaitesii
Danh pháp hai phần
Bulbophyllum thwaitesii Rchb. f.

Bulbophyllum thwaitesii là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.
Lithocarpus leptogyne

| Lithocarpus leptogyne> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Fagales
Họ (familia): Fagaceae
Chi (genus): Lithocarpus
Loài (species): L. leptogyne
Danh pháp hai phần
Lithocarpus leptogyne (Korth.) Soepadmo 
Lithocarpus leptogyne là một loài thực vật có hoa trong họ Cử. Loài này được (Korth.) Soepadmo mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lithocarpus leptogyne”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Schmidtiana javanica

| Schmidtiana javanica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Schmidtiana
Loài (species): S. javanica
Danh pháp hai phần
Schmidtiana javanica (Podany, 1968) 
Schmidtiana javanica là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Distenorrhinus xavieri

| Distenorrhinus xavieri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Nemonychidae
Chi (genus): Distenorrhinus
Loài (species): D. xavieri
Danh pháp hai phần
Distenorrhinus xavieri Zherichin & Gratshev, 2003 
Distenorrhinus xavieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Nemonychidae. Loài này được Zherichin & Gratshev miêu tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Scarus guacamaia

| Scarus guacamaia |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Sắp bị đe dọa  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Labriformes
Họ (familia): Scaridae
Chi (genus): Scarus
Loài (species): S. guacamaia
Danh pháp hai phần
Scarus guacamaia Cuvier, 1829 
Danh pháp đồng nghĩa
 Scarus pleianus Poey, 1861  Scarus turchesius Valenciennes, 1840 
Scarus guacamaia là một loài cá biển thuộc chi Scarus trong họ Cá mó. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1829.
Từ nguyên

Từ định danh của loài được Latinh hóa từ guacamaya, trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là "vẹt Macaw", và đó cũng là tên thông thường của loài cá này ở Cuba, do chúng có cái mỏ và màu sắc như vẹt.
Phạm vi phân bố và môi trường sống

S. guacamaia có phạm vi trải dài từ bờ biển phía nam bang Florida (Hoa Kỳ) và Bermuda đến khắp vùng biển Caribe (không xuất hiện ở phần lớn vịnh México), bao gồm toàn bộ Antilles, giới hạn ở phía nam đến Venezuela.
Môi trường sống của S. guacamaia là các rạn san hô viền bờ và được tìm thấy ở độ sâu đến ít nhất là 25 m. Cá con được cho là sống trong vùng rừng ngập mặn nhưng vẫn có thể được tìm thấy ở các mỏm đá và các rạn san hô gần bờ, cho thấy chúng không quá phụ thuộc vào môi trường rừng ngập mặn.
Mô tả

S. guacamaia là một trong những loài cá mó lớn nhất được biết đến, với chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 120 cm. Cá trưởng thành có đầu và một phần thân trước có màu đồng, toàn bộ phần thân còn lại màu xanh lục. Vây lưng, vây đuôi và vây hậu môn có phần gốc màu xanh lục, còn lại có màu cam sẫm, viền màu xanh lam ở rìa. Cá chưa lớn có các vệt màu lục bao quanh mắt, vùng thân có ít màu xanh hơn cá lớn. Phiến răng màu xanh lục lam.
Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 14.
Sinh thái học

Thức ăn của S. guacamaia chủ yếu là tảo, nhưng chúng cũng ăn bổ sung cả hải miên (tức bọt biển) và các sinh vật phù du.
Bị đe dọa

Các hoạt động đánh bắt quá mức và sự suy thoái môi trường rạn san hô và rừng ngập mặn đang diễn ra tại nhiều nơi trong khu vực phân bố của S. guacamaia. Vì vậy, S. guacamaia được xếp vào danh sách Loài sắp bị đe dọa.
Quận San Juan, New Mexico

Quận  là một quận thuộc tiểu bang New Mexico, Hoa Kỳ. Quận này có diện tích 14.281 km², dân số theo điều tra năm  2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ là 113.801 người 2. Quận lỵ đóng tại thành phố Aztec6. Quận được lập năm 1887 từ quận Rio Arriba, được đặt tên theo sông San Juan.
Địa lý

Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 14.281 km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.
Racosperma meiospermum

| Racosperma meiospermum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Racosperma
Loài (species): R. meiospermum
Danh pháp hai phần
Racosperma meiospermum Pedley 
Racosperma meiospermum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Pedley miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Racosperma meiospermum”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Cá mập thiên thần Chile

| Squatina armata> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Thiếu dữ liệu  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Chondrichthyes
Phân lớp (subclass): Elasmobranchii
Bộ (ordo): Squatiniformes
Họ (familia): Squatinidae
Chi (genus): Squatina
Loài (species): S. armata
Danh pháp hai phần
Squatina armata (Philippi Krumweide, 1887) 
 Phân bố của loài Squatina armata
Cá mập thiên thần Chile, tên khoa học Squatina armata, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Philippi Krumweide miêu tả khoa học đầu tiên năm 1887.
Chú thích

↑  N. Bailly (2013).  Nicolas Bailly (biên tập). “Squatina armata (Philippi, 1887)”. FishBase. Cơ sở dữ liệu sinh vật biển.
↑  Squatina (TSN 160784) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
Saussurea morifolia

| Saussurea morifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Saussurea
Loài (species): S. morifolia
Danh pháp hai phần
Saussurea morifolia F.H.Chen, 1938 
Saussurea morifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được F.H.Chen miêu tả khoa học đầu tiên năm 1938.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Saussurea morifolia”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Lewarde

| --- | --- |
 Lewarde

Lewarde
Vị trí trong vùng Nord-Pas-de-Calais Lewarde 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Hauts-de-France
Tỉnh: Nord
Quận: Douai
Tổng: Douai-Sud
Liên xã: Cœur d'Ostrevent
Xã (thị) trưởng: Alain Bruneel (2008-2014)
Thống kê
Độ cao: 22–80 m (72–262 ft) (bình quân 40 m (130 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 3,9 km2 (1,5 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu1: 2.782  
 - Mật độ: 713/km2 (1.850/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 59345/ 59287

2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Lewarde là một xã ở tỉnh Nord trong vùng Hauts-de-France, Pháp.
Lobelia pteropoda

| Lobelia pteropoda> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Campanulaceae
Chi (genus): Lobelia
Loài (species): L. pteropoda
Danh pháp hai phần
Lobelia pteropoda (C.Presl) A.DC., 1839 
Lobelia pteropoda là loài thực vật có hoa trong họ Hoa chuông. Loài này được (C.Presl) A.DC. mô tả khoa học đầu tiên năm 1839.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lobelia pteropoda”. Truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2013.
Đội tuyển Davis Cup Guatemala

Đội tuyển Davis Cup Guatemala đại diện Guatemala ở giải đấu quần vợt Davis Cup và được quản lý bởi Liên đoàn quần vợt Guatemala.
Guatemala hiện tại thi đấu ở Nhóm II khu vực châu Mỹ. Họ có 3 lần vào đến bán kết Nhóm II.
Lịch sử

Guatemala lần đầu tiên tham gia Davis Cup vào năm 1990.
Đội hình hiện tại

Christopher Díaz-Figueroa
Wilfredo Gonzalez
Rudy Richter
Franz Luna Lavidalie
Anthony Benjamin Vasquez (đội trưởng)
Đại Hải

Đại Hải là một xã thuộc huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng, Việt Nam.
Địa lý

Xã Đại Hải nằm ở phía tây huyện Kế Sách, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Kế An
Phía tây giáp tỉnh Hậu Giang
Phía nam giáp huyện Châu Thành
Phía bắc giáp xã Ba Trinh.
Xã Đại Hải có diện tích 38,66 km², dân số năm 2022 là 25.726 người, mật độ dân số đạt 665 người/km².
Trên địa bàn xã có Quốc lộ 1 đi qua.
Hành chính

Xã Đại Hải được chia thành 8 ấp: Ba Rinh, Đông Hải, Hậu Bối, Kinh Ngay, Mang Cá, Nam Hải, Số 1, Trung Hải.
Lịch sử

Ngày 14 tháng 8 năm 1958, thành lập xã Đại Hải trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Kế An (bao gồm khu vực trại định cư Đại Hải dành cho đồng bào miền Bắc di cư vào năm 1954).
Chú thích

1 2 3  “Văn bản số 1720/VP-TH về việc lấy ý kiến đối với dự thảo Tờ trình và dự thảo Nghị quyết của HĐND tỉnh về việc thông qua chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023 – 2025 của tỉnh Sóc Trăng” (PDF). Cổng thông tin điện tử Văn phòng UBND tỉnh Sóc Trăng. 28 tháng 3 năm 2024. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 9 tháng 6 năm 2024. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2024.
↑  Tổng cục Thống kê
↑  “Thông tư số 12/2018/TT-BTNMT về việc ban hành Danh mục địa danh dân cư, sơn văn, thủy văn, kinh tế - xã hội phục vụ công tác thành lập bản đồ phần đất liền tỉnh Sóc Trăng” (PDF). Cục Đo đạc và Bản đồ Việt Nam (Bộ Tài nguyên và Môi trường). 28 tháng 9 năm 2018. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 6 tháng 11 năm 2021. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2021.
Ngữ tộc Hán

Đối với các ngôn ngữ khác ở Trung Quốc, xem Ngôn ngữ tại Trung Quốc.
| Ngữ tộc Hán  |
| --- | --- |
Phân bố địa lý: Trung Quốc
Phân loại ngôn ngữ học: Hán-TạngNgữ tộc Hán
Ngữ ngành con:  Tiếng Hán  Đại Bạch ? 
ISO 639-5:: zhx
Glottolog:: sini1245  (Chinese) macr1275  (Macro-Bai)
Ngữ tộc Hán (tiếng Anh: Sinitic languages hoặc Chinese languages; tiếng Trung: 漢語族; âm Hán Việt: Hán ngữ tộc) là nhóm các ngôn ngữ thường mặc nhiên công nhận là một trong hai phân nhóm chính của ngữ hệ Hán-Tạng.
Tiếng Bạch của người Bạch có thể được coi là một ngôn ngữ Hán dù họ không phải người Hán, mặc dù phân loại này còn gây tranh cãi; Tuy nhiên, thuật ngữ này được sử dụng tương đương với "tiếng Hán" và thường được sử dụng trái ngược với thuật ngữ "phương ngữ tiếng Hán" để truyền đạt ý tưởng rằng đây là các ngôn ngữ độc lập, không phải là phương ngữ của cùng một ngôn ngữ.
Ngôn ngữ

Giả sử rằng tiếng Bạch là một ngôn ngữ Hán, nó có lẽ tách biệt với các ngôn ngữ còn lại của nhóm từ thời tiếng Hán thượng cổ (nhà Thương), tuy nhiên điều này vẫn làm gây ra tranh cãi. Vào thời tiếng Hán trung cổ các ngôn ngữ được sử dụng bởi người Mân (Phúc Kiến) cũng tách ra. Các ngôn ngữ có gốc Hán bao gồm Quan thoại, tiếng Ngô, tiếng Khách Gia và tiếng Quảng Đông. Khi nhiều tác phẩm so sánh đang được thực hiện, một số "phương ngữ" bổ sung được phát hiện có thể thông hiểu lẫn nhau với "ngôn ngữ mẹ"; ngôn ngữ cuối cùng được tách ra thành ngôn ngữ độc lập là tiếng Huy Châu, tiếng Tấn, Bình thoại và tiếng Hải Nam, mặc dù không phải tất cả các phương ngữ của tiếng Ngô và tiếng Quảng Đông dễ thông hiểu lẫn nhau, chí ít chúng có thể thông hiểu lẫn nhau với mức độ rất hạn chế. Một số phương ngữ chưa được phân loại có liên quan với tiếng Trung Quốc.
Cyphon nigroflavus

| Cyphon nigroflavus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Scirtidae
Chi (genus): Cyphon
Loài (species): C. nigroflavus
Danh pháp hai phần
Cyphon nigroflavus Ruta, 2004 
Cyphon nigroflavus là một loài bọ cánh cứng trong họ Scirtidae. Loài này được Ruta miêu tả khoa học năm 2004.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Dendrocalamus merrillianus

| Dendrocalamus merrillianus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Dendrocalamus
Loài (species): D. merrillianus
Danh pháp hai phần
Dendrocalamus merrillianus (Elmer) Elmer 
Dendrocalamus merrillianus là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Elmer) Elmer mô tả khoa học đầu tiên năm 1915.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dendrocalamus merrillianus”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Psychotria maleolens

| Psychotria maleolens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Psychotria
Loài (species): P. maleolens
Danh pháp hai phần
Psychotria maleolens Urb. 
Psychotria maleolens là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Urb. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1899.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Psychotria maleolens”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Lithospermum confine

| Lithospermum confine> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Chưa đặt
Họ (familia): Boraginaceae
Chi (genus): Lithospermum
Loài (species): L. confine
Danh pháp hai phần
Lithospermum confine I.M. Johnst., 1952 
Lithospermum confine là loài thực vật có hoa trong họ Mồ hôi. Loài này được I.M. Johnst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1952.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lithospermum confine”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Đinh Gia Quế

| Đinh Gia Quế |
| --- | --- |

Binh nghiệp
Chỉ huy: Nghĩa quân Bãi Sậy
Tham chiến: Khởi nghĩa Bãi Sậy
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 10 tháng 12, 1825
Nơi sinh: Hà Nội
 
Mất: 1885
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Đinh Quý Công
Thân mẫu: Nguyễn Thị Bách
Phối ngẫu: Nguyễn Thị Duyên, Nguyễn Thị Hường, Nguyễn Thị Thao
Hậu duệ: Đinh Văn Vĩnh, Đinh Thị Duyên, Đinh Thị Hằng
 
Quốc tịch: Đại Nam
Thời kỳ: Pháp thuộc
x • t • 
Đinh Gia Quế (1825-1885) là thủ lĩnh tối cao đầu tiên nghĩa quân Bãi Sậy, một phong trào chống pháp cuối thế kỷ XIX. Đương thời, ông tự xưng giữ chức Đổng quân vụ, nên còn được gọi là Đổng Quế.
Thân thế

Ông sinh ngày 1 tháng 11 năm Ất Dậu (tức 10 tháng 12 năm 1825), quê quán tại làng Nghiêm Xá, phủ Thường Tín, tỉnh Hà Nội (nay thuộc xã Nghiêm Xuyên, huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội).
Thời trẻ, Đinh Gia Quế theo Nho học, qua được khảo hạch đỗ Khóa sinh. Tuy nhiên sau đó ông chuyển đến làng Thọ Bình, tổng Bình Dân, huyện Đông Yên, phủ Khoái Châu (nay thuộc xã Tân Dân, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên làm nghề dạy học. Do có uy tín trong vùng, ông được triều đình ban chức Chánh tổng rồi thăng lên Chánh tuần huyện Đông Yên, phủ Khoái Châu.
Khởi nghĩa chống Pháp

Năm 1873, lấy cớ bảo hộ thông thương, quân Pháp nổ súng đánh phá Bắc Kỳ. Đầu năm 1882, quân Pháp hạ thành Hà Nội lần thứ hai, sau đó mở rộng chiếm Phủ Lý, Gia Lâm, Hoài Đức, hạ thành Nam Định. Ngày 28 tháng 3 năm 1883, quân Pháp cử một toán quân nhỏ đến thị uy trước thành Hưng Yên. Quan quân nhà Nguyễn kinh hoảng bỏ chạy, bỏ lại thành cho quân Pháp chiếm mà không tốn một viên đạn.
Quá phẫn nộ trước hành động hèn nhát của quan quân triều đình, Đinh Gia Quế bỏ quan về quê chiêu mộ nghĩa quân, phất cờ khởi nghĩa chống quân Pháp xâm lược. Với sự trợ giúp của danh sĩ Nguyễn Đình Mai, để có danh nghĩa và gây dựng thanh thế, ông tự xưng là Đổng quân vụ, dựng cờ nghĩa màu đỏ thêu 8 chữ "Nam đạo Cần Vương - Bình Tây phạt tội".
Gia đình

Thân phụ: Đinh Quý Công, hiệu Gia Phúc
Thân mẫu: Nguyễn Thị Bách
Chính thất: Nguyễn Thị Duyên
Kế thất: Nguyễn Thị Hường và Nguyễn Thị Thao
Con trai: Đinh Văn Vĩnh
Con gái: Đinh Thị Duyên và Đinh Thị Hằng
Đế quốc Gao

Đế quốc Gao là một nhà nước ở vùng trung lưu sông Niger và tiền thân của Đế quốc Songhai. Thủ đô của nó là thành phố cùng tên nằm ở khúc quanh phía đông sông Niger. Vào thế kỷ thứ 9, nó được coi là vương quốc Tây Phi hùng mạnh nhất.
Quốc gia này được thành lập vào thế kỷ thứ 7. Do nằm dọc theo sông Niger, nó là một địa điểm thuận lợi cho ngư dân định cư. Gao là một trong những trung tâm thương mại lâu đời nhất ở miền tây châu Phi. Với vị trí của mình, Gao đã trở thành thủ đô của Đế quốc Songhai (hay Songhay) vào đầu thế kỷ 11. Kinh tế của khu vực bao gồm các hoạt động buôn bán vàng, đồng, nô lệ và muối xuyên Sahara. Gao bị sáp nhập bởi các nhà cai trị của Đế quốc Mali vào năm 1325, nhưng Songhai cuối cùng đã giữ quyền kiểm soát nó 40 năm sau đó.
Không có tài liệu bản địa nào còn sót lại với niên đại từ trước giữa thế kỷ 17. Thông tin về lịch sử ban đầu của Gao dựa trên các bài viết của các nhà địa lý Ả Rập sống ở Maroc, Ai Cập và Andalusia, những người chưa bao giờ đến thăm khu vực này.
Sự nổi dậy của Đế quốc Gao

Gao được thành lập vào thế kỷ thứ 7 trên sông Niger và sớm trở thành nơi sinh sống của ngư dân và trung tâm thương mại. Thành phố phát triển từ thế kỷ thứ 8 đến thế kỷ thứ 10 và trở thành một vương quốc có quyền lực thấp hơn Wagadou. Gao thịnh vượng vì tầm quan trọng thương mại mà nó có dọc theo sông Niger. Đây cũng là một trung tâm sản xuất lớn. Những người thủ công đã chế tác carnelian thành những chuỗi hạt có niên đại sớm nhất là vào thế kỷ thứ 3, và được đánh giá rất cao tại vùng rừng nhiệt đới Tây Phi và Sudan.
Nguồn thông tin về lịch sử Gao

Ngoài một số văn bia Ả Rập được phát hiện vào năm 1939 tại nghĩa trang ở Gao-Saney (cách thành phố hiện đại 6 km về phía đông), không có tài liệu bản địa nào còn sót lại có niên đại từ trước giữa thế kỷ 17. Các tác giả người Ả Rập gọi thành phố là Kawkaw hoặc Kuku. Hai biên niên sử quan trọng của thế kỷ 17, Tarikh al-Sudan và Tarikh al-Fattash, cung cấp thông tin về nơi này khi Đế chế Songhai tồn tại nhưng chúng chỉ chứa những dữ liệu mơ hồ về thời điểm trước đó. Nhìn chung, các biên niên sử không thừa nhận các nguồn của chúng. Những bản miêu tả về các thời kỳ trước đó hầu như chắc chắn dựa trên truyền khẩu và đối với các sự kiện trước nửa sau thế kỷ 15, chúng có vẻ ít đáng tin cậy hơn. Đối với những giai đoạn trước đó, hai biên niên sử đôi khi cung cấp thông tin trái ngược nhau.
Lịch sử tiền Hồi giáo

Bản báo cáo sớm nhất về Gao là của al-Khwārizmī. Ông ghi chép rằng vào nửa đầu thế kỷ thứ 9, Gao đã là một cường quốc quan trọng trong khu vực. Al-Yaqubi đã ghi trong cuốn Tarikh của mình vào khoảng năm 872:
Đây là vương quốc Kawkaw, là vương quốc vĩ đại nhất, quan trọng nhất và hùng mạnh nhất trong các vương quốc vùng Sudan. Tất cả các quốc gia khác tuân lệnh vị vua của nó. Al-Kawkaw là tên của thành phố thủ đô. Bên cạnh đó, có một số vương quốc mà những người cai trị trung thành với vua Kawkaw và thừa nhận chủ quyền của ông, mặc dù họ cai trị lãnh thổ của riêng mình.
Ibn al-Faqih đã đề cập đến một tuyến đường caravan từ Ai Cập đến Ghana cổ đại qua Kawkaw vào năm 903, nhưng Ibn Hawqal nói rằng tuyến đường cũ từ Ai Cập đến Sudan đã bị bỏ hoang dưới triều đại của lãnh đạo Ai Cập Ibn Tulun (trị vì 868-884) vì một số đoàn lữ hành bị cướp tấn công trong khi những đoàn khác bị thiệt hại bởi bão cát. Các tuyến đường ngắn hơn đã được thay thế bằng một tuyến đường đi đến Sijilmasa trước khi đi về phía nam, băng qua Sahara.
Lịch sử đầu thời Hồi giáo

Vào thế kỷ thứ 10, Gao trở thành một quốc gia Hồi giáo và được mô tả là bao gồm hai thành phố riêng biệt. Al-Muhallabi (? – 990), đã viết trong một tác phẩm bị thất lạc trích dẫn trong từ điển tiểu sử do Yaqut biên soạn:
Trước thần dân của mình, nhà vua giả vờ là một người Hồi giáo và hầu hết trong số họ cũng vậy. Ông có một thị trấn ở bờ phía tây sông Niger tên là Sarnāh, nơi có chợ, cửa hàng và có giao thông liên tục từ mọi nơi đến đó. Nhà vua có một thị trấn khác ở phía tây sông Niger, nơi ông cùng người của mình và những người trung thành với ông sinh sống. Có một nhà thờ Hồi giáo nơi vua cầu nguyện nhưng khu vực cầu nguyện chung nằm giữa hai thành phố.
Đế quốc Gao và nhà Almoravid > Các đô thị

Bằng chứng khảo cổ học cho thấy có hai khu định cư ở bờ phía đông của sông Niger: Gao Ancien nằm trong thành phố hiện đại, về phía đông của Lăng mộ Askia, và khu khảo cổ Gao-Saney (Sané trong tiếng Pháp) nằm khoảng 4 km về phía đông. Đồ gốm và thủy tinh nhập khẩu được khai quật ở Gao-Saney cho thấy rằng địa điểm này đã bị chiếm đóng giữa thế kỷ 8 và 12. Có thể Gao-Saney chính là thành Sarnāh theo mô tả của al-Muhallabi. Các ghi chép của Al-Bakri vào năm 1068 cũng ghi lại sự tồn tại của hai đô thị, nhưng al-Idrisi lại phản bác điều đó vào năm 1154. Cả al-Muhallabi (xem phần trích dẫn ở trên) và al-Bakri đều nói rằng Gao nằm ở bờ tây của sông Niger. Tarikh al-Fattash, một tác phẩm sử học thế kỷ 17, cũng ghi nhận điều đó. Một cồn cát lớn, La Dune Rose, nằm trên bờ phía tây đối diện với Gao. Tuy nhiên tại Koima, trên rìa cồn cát tại một địa điểm cách Gao 4 km về phía bắc, các trầm tích trên bề mặt cho thấy sự tồn tại của một khu định cư trước thế kỷ 9. Đây có thể là bờ Tây mà Gao được các tác giả thế kỷ 10 và 11 đề cập. Khu vực này vẫn chưa được khai quật.
Trong tác phẩm Tarikh al-Sudan của mình, Al-Sadi cho rằng đạo Hồi du nhập vào vùng này trong thời gian muộn hơn. Ông liệt kê 32 lãnh đạo của triều đại Zuwa và nói rằng vào năm 1009-1010, nhà cai trị thứ 15, Zuwa Kusoy, là người đầu tiên cải sang đạo Hồi. Tuy nhiên ông không thực sự nói rõ họ sống ở đâu ngoại trừ người sáng lập huyền thoại của vương triều, Zuwa Alayman, người mà Al-Sadi khẳng định đến từ Yemen và di cư sang Kukiya.
Đế quốc Gao và nhà Almoravid > Vua của Gao-Saney và nhà Almoravid

Việc phát hiện ra các bia mộ của Gao-Saney vào năm 1939 đã cung cấp cho các nhà sử học bằng chứng mới của Đế quốc Gao. Ba vị vua Hồi giáo thuộc triều đại Zaghe qua đời lần lượt vào các năm 1100, 1110 và 1120 có thể là các lãnh đạo của nhà Zuwa. Do đó, quá trình Hồi giáo hóa của vương triều không phải diễn ra vào đầu mà là vào cuối thế kỷ 11 trong thời kỳ nhà Almoravid. Vai trò của Almoravid trong quá trình này đã được tranh luận nhiều. Trước đó, các vị vua của Gao-Saney được coi là dòng dõi của Almoravid (John Hunwick, 1980), nhưng gần đây họ được cho là những nhà cai trị đã cải đạo, có thể có nguồn gốc từ Ghana cổ đại (Dierk Lange, 2004).
Đế quốc Gao và nhà Almoravid > Ngôn ngữ

Người dân của Đế quốc Gao nói tiếng Songhai, một ngôn ngữ thuộc nhánh Sahara-Sahel của ngữ hệ Nin-Sahara. Ngôn ngữ này ban đầu được nói ở khu vực dọc theo khúc uốn lớn của sông Niger vào đầu thiên niên kỷ thứ 6 trước Công nguyên.