stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nhà Thương
Lãnh thổ

Sử Trung Hoa bắt đầu được ghi chép thành văn từ thời nhà Thương, và những điều chép đó đúng với kết quả các công trình khai quật. Tới 1964, người ta đã in và công bố 41.000 hình khắc giáp cốt văn, và 3000 chữ khắc thời đó.
Văn minh đời Thương đã đạt mức cao của thời đại đồ đồng, nhưng nhà Thương thành lập trong hoàn cảnh nào, dân Trung Hoa từ văn minh nhà Hạ chuyển qua văn minh nhà Thương ra sao thì vẫn còn thiếu nhiều tài liệu.
Các bộ sử đời sau chỉ biết đại khái rằng: vua Thành Thang sau khi diệt vua Kiệt nhà Hạ, khai sáng nhà Thương, quy tụ được nhiều bộ lạc và đất đai nhà Thương gồm các tỉnh Sơn Tây, Sơn Đông, Hà Bắc, Hà Nam ngày nay.
Kinh đô mới đầu ở đất Bạc, sau bị các dân tộc du mục ở phía Tây lấn, phải dời chỗ 7 lần, lần cuối cùng tới Ân Khư (khư nghĩa là đồi) ở phía Đông, gần An Dương, đổi quốc hiệu là Ân.
Nhà Thương gồm tất cả 30 đời vua (theo các giáp cốt), gần đúng với Sử ký Tư Mã Thiên, chỉ khác có 5 ông. Mười ba vua đầu thường là anh truyền ngôi cho em cùng mẹ, hiếm lắm mới có trường hợp cha truyền cho con. Nhưng đến bốn đời vua cuối thì đều truyền tử và từ đó thành lệ cho tất cả các triều đại sau.
Sử chép thời đó có tới ngàn chư hầu; có lẽ chỉ một số ít ở gần kinh đô mới trực thuộc nhà Thương, còn ở xa kinh đô thì là những bộ lạc tương đối độc lập. Đó là nguồn gốc của chế độ phong kiến phân quyền sẽ thấy phát triển ở đầu nhà Chu rồi suy tàn ở cuối thời đó.
Thành thị nhà Thương còn khá nhỏ. An Dương, kinh thành lớn nhất đời nhà Thương và cũng là thủ đô, có chu vi cung điện chỉ có 800 mét. Cung điện của nhà vua hướng về phía Nam, gồm ba điện (minh đường), điện nào cũng cất bằng gỗ, nóc có hai mái. Một điện ở giữa là chỗ họp triều đình, phía Đông điện đó là nhà thái miếu, thờ tổ tiên nhà vua; phía Tây là nơi thờ thần Xã Tắc. Ở phía Bắc cung điện, dựng một cái chợ; phía Nam dành cho các triều thần, và một số thợ thủ công chế tạo vũ khí, chiến xa, các đồ tự khí bằng đồng... Đồ đồng thời nhà Thương đã đạt độ tinh xảo hạng nhất thế giới khi đó.
Khí hậu

Vào thời nhà Thương vùng Trung Nguyên có khí hậu ấm áp hơn ngày nay, thích hợp cho các loài động vật nhiệt đới và á nhiệt đới sinh sống. Người ta đã đào được nhiều xương và văn khắc có nhắc đến các loài động vật nhiệt đới và á nhiệt đới như trâu, voi, tê, báo, linh dương, lợn vòi vân vân cho thấy vào thời nhà Thương chúng đã từng sống tại đây. Nhờ có nguồn cung cấp ngà voi dồi dào nên Trung Quốc thời nhà Thương có nghề chạm khắc ngà voi phát triển. Người ta đã khai quật được tại Trung Nguyên nhiều đồ vật thời nhà Thương làm bằng ngà voi.
Tôn giáo, thời huy hoàng

Kinh đô của nhà Thương lúc đầu đóng ở đất Bạc nay thuộc huyện Thương Khâu, tỉnh Hà Nam của Trung Quốc. Do việc trị thủy thời đó còn hạn chế, lũ lụt, thiên tai thường xuyên xảy ra, vì vậy phải thiên đô nhiều lần. Tới đời vua Bàn Canh (1401 - 1374 TCN), khoảng năm 1384 TCN nhà Thương đã chuyển kinh đô về đất Ân và từ đó ổn định ở nơi này. Vì vậy, nhà Thương còn được gọi là nhà Ân.
Hai nét căn bản của xã hội đời Thương là:
Mới đầu theo chế độ mẫu hệ cho nên vua chết thì truyền ngôi cho em cùng mẹ, rồi tới cuối theo chế độ phụ hệ, truyền ngôi cho con.
Tôn giáo đa thần: thần sông, núi, mưa, gió, sấm... nhất là thần sinh sản (fécondité). Cao hơn hết là Thượng đế, hình người, tạo ra người và vạn vật; rồi tới thần Đất, hình một người đàn bà, sinh ra và nuôi vạn vật.
Để cho đất sản xuất được nhiều, mùa màng trúng, người ta tế lễ và giết người, súc vật trong mỗi buổi tế. Các công trình khai quật ở An Dương từ 1950 chứng tỏ rằng số người bị hy sinh rất lớn, nhất là khi chôn cất nhà vua. Có một ngôi mộ, người ta khai quật được ở chung quanh trên 300 bộ xương người, có bộ được toàn vẹn, có bộ bị chặt đầu. Những bộ xương đó có thể là của hoàng hậu, cung phi, các hầu cận vua, vệ binh, đánh xe, một số quan tướng nữa... Tục đó duy trì rất lâu, mãi đến thời nhà Hán mới gần hết; và người ta thay tuẫn táng người bằng những hình nộm đan bằng tre, hay những tượng lớn như người thật, bằng đá, gỗ hay đất nung; sau cùng bằng những hình nhỏ bằng đất nung và những đồ vàng giấy (đồ vàng mã) đốt trong đám táng. Tục đốt hàng mã đó, ngày nay ở các nước Đông Á vẫn còn.
Lúc này bên cạnh các vua nhà Thương có nhiều lãnh chúa và quý tộc. Một trò giải trí thường ngày của họ là tổ chức các cuộc đi săn. Vua và quý tộc ở tại những ngôi nhà lộng lẫy với tường bằng đất nện hay gạch bằng đất nung trong khi những người dân thường tiếp tục sống trong những ngôi nhà hầm như hồi sơ khai. Vị vua nhà Thương là vị chủ tế cao nhất, và ông ta có một bộ máy hành chính quan lại, gồm các vị quan, các vị chủ tế cấp thấp hơn và những người coi việc bói. Cũng giống như những nền văn minh dựa trên chiến tranh khác, họ cũng bắt nô lệ, những người nô lệ phải lao động và trồng cấy. Phụ nữ trong nền văn minh nhà Thương phụ thuộc vào đàn ông, những người phụ nữ quý tộc có nhiều tự do và bình đẳng hơn so với phụ nữ thường dân.
Trong triều đại nhà Thương, nền văn minh dọc sông Hoàng Hà đã đào những con ngòi dẫn nước tưới mùa màng. Các cộng đồng đã có rãnh thoát nước ra ngoài thành phố. Họ biết sản xuất bia từ kê. Họ mở rộng thương mại và sử dụng tiền dưới dạng vỏ ốc. Các thương gia đời Thương buôn bán muối, sắt, đồng, thiếc, chì và antimon, một số thứ trong số chúng được nhập khẩu từ các nước xa xôi. Tới đầu năm 1300 TCN một nền công nghệ đúc đồng đã phát triển. Công nghệ đúc đồng này muộn hơn so với châu Âu và Tây Á nhưng lại phát triển nhất trên thế giới.
Quân sự

Những lăng mộ vua nhà Thương được khai quật cho thấy họ có thể đưa ra trận từ ba đến năm nghìn binh lính. Các đồ vật chôn theo vua được tìm thấy là các đồ trang sức cá nhân và những cái giáo mũi đồng và những phần còn lại của những cái cung và mũi tên. Ngựa và xe ngựa cũng được chôn cùng với vua để chở lính ra trận. Và khi vị vua chết, người đánh xe, chó, người hầu và những nhóm mười người - những người bị chặt đầu trong lễ bái bằng rìu đồng cũng bị chôn cùng với vua.
Khoảng giữa đời Thương, người Trung Hoa bắt đầu nuôi ngựa. Có ngựa rồi thì có chiến xa, chiến thuật đánh trận thay đổi hẳn. Chiến xa của Trung Hoa có nhiều liên quan với chiến xa của các nước Tây Á, có thể là từ các dân tộc Ấn-Âu cổ đại truyền sang. Không rõ chiến xa cuối đời Thương ra sao, nhưng chắc cũng không khác mấy so với chiếc xe đời Chu: Xe có hai bánh, một thùng xe hẹp, ngắn, bịt ở phía trước, mở ở phía sau. Phía trước có một cái gọng. Mỗi xa có bốn con ngựa, người đánh xe ngồi ở giữa cầm cương, bên trái là một chiến sĩ cầm cung, bên phải là một chiến sĩ cầm thương. Ngựa và ba người trên chiến xa đều mặc áo giáp bằng da thú. Có ba chiếc mộc bằng gỗ nhẹ đặt ở phía trước xe che chở cho ba người trên xe. Mỗi người còn đeo thêm một chiếc mộc. Thêm một vài khí giới nữa đặt ở tầm tay người cầm thương: vũ khí cán dài có mác, đinh ba bằng kim thuộc để móc, đâm quân địch. Người đánh xe và chiến sĩ đều ở giai cấp thượng lưu. Lính là thường dân, đi bộ, để chiến sĩ sai bảo: đào đất, bắc cầu, chăn ngựa, đốn cây, kiếm củi... Họ không dự chiến, chỉ đứng ở xa hỗ trợ.
Diệt vong

Vua thứ 30 nhà Thương là Trụ Vương hoang dâm vô đạo, bạo ngược tàn ác, mất lòng nhân dân và các chư hầu.
Bộ tộc Chu ở sông Vị có lãnh chúa là Tây Bá Cơ Xương tài đức vẹn toàn, ngoài ra còn có tiềm lực về quân sự và kinh tế hùng mạnh nhất trong các chư hầu. Trụ Vương nhiều lần đã phái quân tướng triều đình tây chinh để trừ hậu họa nhưng không thành. Tây Bá Cơ Xương dù biết Trụ Vương vô đạo nhưng vẫn một mực giữ lòng trung, không khởi binh tướng xâm phạm. Cơ Xương mất truyền ngôi cho con trưởng, sau đó ngôi Vương được truyền lại cho người em Cơ Phát. Sau nhiều lần dẹp tan quân xâm lược, Cơ Phát đã tập hợp chư hầu đi đánh Trụ Vương, cứu muôn dân khỏi cảnh lầm than.
Sau khi lấy được 5 ải biên thùy của nhà Thương, vào khoảng năm 1122 TCN, hai bên quyết chiến ở trận Mục Dã. Quân Trụ Vương tuy đông nhưng binh lính không có tinh thần chiến đấu cho bạo chúa nên nhanh chóng tan rã. Trụ Vương co cụm về hoàng cung, sau đó một mình lên Lộc Đài tự thiêu mà chết. Nhà Thương diệt vong.
Hậu duệ

Cơ Phát lên ngôi vua (Chu Vũ Vương), phong cho con Trụ Vương là Vũ Canh ở đất Ân để giữ hương hỏa nhà Thương. Sau khi Vũ Vương chết, con là Thành Vương lên thay còn nhỏ. Vũ Canh thuyết phục được 3 người em Vũ Vương là Quản Thúc, Hoắc Thúc, Sái Thúc nổi loạn chống nhà Chu.
Phụ chính nhà Chu là Chu Công Đán mang quân dẹp loạn, giết Vũ Canh và lập người tông thất khác nhà Thương là Vi Tử Khải làm vua nước Tống. Tống trở thành một chư hầu của nhà Chu, tồn tại đến thời Chiến Quốc, truyền nối được 34 vua thì bị nước Tề diệt (286 TCN).
Một nhánh khác từ nước Tống dời sang nước Lỗ vào đầu thời Xuân Thu đổi làm họ Khổng, cháu 5 đời chính là đức Khổng Phu Tử thủy tổ của Nho giáo. Khổng Phu Tử truyền nối đến ngày nay trực hệ đã đến hơn 80 đời qua hơn 2500 năm có lẻ, con cháu ở rải rác khắp trên thế giới từ Âu sang Á từ Mĩ sang Phi.
Các vị vua nhà Thương

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
Thụy hiệu

| Thứ tự | Tên Hán Việt | Tiếng Hán | Thời gian trị vì (năm) | Ghi chú |
| 01 | Thiên Ất | 天乙 | 29 | Tên là Thang (湯), Thành Thang (成 唐), Vũ Thang, Đường hay Đại Ất. Vua hiền; lật đổ vua Kiệt (桀) bạo ngược của nhà Hạ (夏) |
| 02 | Ngoại Bính | 外丙 | 2 | Con của Thiên Ất |
| 03 | Trọng Nhâm | 仲壬 | 4 | Em của Ngoại Bính, con của Thiên Ất |
| 04 | Thái Giáp | 太甲 | 33 | Cũng gọi là Tổ Giáp. Con của Thái Đinh - anh Trọng Nhâm và Ngoại Bính |
| 05 | Ốc Đinh | 沃丁 | 29 | Con của Thái Giáp |
| 06 | Thái Canh | 太庚 | 25 | Em của Ốc Đinh, con của Thái Giáp |
| 07 | Tiểu Giáp | 小甲 | 36 | Con của Thái Canh (Ân bản kỷ) hoặc em Thái Canh (Tam Đại thế biểu) |
| 08 | Ung Kỷ | 雍己 | 12 | Em của Tiểu Giáp, con của Thái Canh |
| 09 | Thái Mậu | 太戊 | 75 | Em của Ung Kỷ, con của Thái Canh |
| 10 | Trọng Đinh | 仲丁 | 11 | Con của Thái Mậu |
| 11 | Ngoại Nhâm | 外壬 | 15 | Em của Trọng Đinh, con của Thái Mậu |
| 12 | Hà Đản Giáp | 河亶甲 | 9 | Em của Ngoại Nhâm, con của Thái Mậu |
| 13 | Tổ Ất | 祖乙 | 19 | Con của Hà Đản Giáp |
| 14 | Tổ Tân | 祖辛 | 16 | Con của Tổ Ất |
| 15 | Ốc Giáp | 沃甲 | 25 | Em của Tổ Tân, con của Tổ Ất |
| 16 | Tổ Đinh | 祖丁 | 32 | Con của Tổ Tân, cháu họ Ốc Giáp |
| 17 | Nam Canh | 南庚 | 25 | Con của Ốc Giáp, em họ Tổ Đinh |
| 18 | Dương Giáp | 陽甲 | 7 | Con của Tổ Đinh, cháu họ Nam Canh |
| 19 | Bàn Canh | 盤庚 | 28 | Em của Dương Giáp, con của Tổ Đinh. Nhà Thương chuyển về đất Ân (殷). Thời kỳ từ vua Bàn Canh còn gọi là nhà Ân, là thời kỳ vàng son của nhà Thương. Các chữ viết trên giáp cốt phiến (xương mai rùa) được coi là có niên đại ít nhất là từ thời Bàn Canh. |
| 20 | Tiểu Tân | 小辛 | 21 | Em của Bàn Canh, con của Tổ Đinh |
| 21 | Tiểu Ất | 小乙 | 28 | Em của Tiểu Tân, con của Tổ Đinh |
| 22 | Vũ Đinh | 武丁 | 59 | Con của Tiểu Ất. Vợ là Phụ Hảo, được biết đến như là một nữ chiến binh. |
| 23 | Tổ Canh | 祖庚 | 7 | Con của Vũ Đinh |
| 24 | Tổ Giáp | 祖甲 | 33 | Em của Tổ Canh, con của Vũ Đinh |
| 25 | Lẫm Tân | 廩辛 | 6 | Con của Tổ Giáp |
| 26 | Canh Đinh | 庚丁 | 21 | hay Khang Đinh (康丁). Em của Lẫm Tân, con của Tổ Giáp |
| 27 | Vũ Ất | 武乙 | 4 | Con của Khang Đinh |
| 28 | Thái Đinh | 太丁 | 3 | hay Văn Đinh (文丁). Con của Vũ Ất |
| 29 | Đế Ất | 帝乙 | 37 | Con của Thái Đinh |
| 30 | Đế Tân | 帝辛 | 32 | Trụ (紂), Trụ Tân (紂辛) hay Trụ Vương (紂王). Cũng có thể thêm "Thương" (商) ở trước các tên gọi này. Con của Đế Ất |
Lưu ý: Mọi dữ liệu ngày tháng năm chỉ là xấp xỉ (khoảng) cho tới tận năm 841 TCN. Xem thêm bài nhà Chu (1122 TCN - 256 TCN) để có thêm thông tin.  Họ, tên thật của các phần lớn các vị vua nhà Thương là không rõ. Các tên gọi trên đây chỉ là thụy hiệu đặt theo sự xuất hiện của Thiên Can.
Thế phả nhà Thương

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | (28)Thái Đinh | (28)Thái Đinh | (28)Thái Đinh | (28)Thái Đinh | (28)Thái Đinh | (28)Thái Đinh |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | (28)Thái Đinh | (28)Thái Đinh | (28)Thái Đinh | (28)Thái Đinh | (28)Thái Đinh | (28)Thái Đinh |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  | (29)Đế Ất   Tỷ Can  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |


|  |  |  |  |  |  |  |  | Vi Tử Khải | Vi Tử Khải | Vi Tử Khải | Vi Tử Khải | Vi Tử Khải | Vi Tử Khải |  |  | Vi Trọng Diễn | Vi Trọng Diễn | Vi Trọng Diễn | Vi Trọng Diễn | Vi Trọng Diễn | Vi Trọng Diễn |  |  | (30)Trụ | (30)Trụ | (30)Trụ | (30)Trụ | (30)Trụ | (30)Trụ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Vi Tử Khải | Vi Tử Khải | Vi Tử Khải | Vi Tử Khải | Vi Tử Khải | Vi Tử Khải |  |  | Vi Trọng Diễn | Vi Trọng Diễn | Vi Trọng Diễn | Vi Trọng Diễn | Vi Trọng Diễn | Vi Trọng Diễn |  |  | (30)Trụ | (30)Trụ | (30)Trụ | (30)Trụ | (30)Trụ | (30)Trụ |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Vũ Canh | Vũ Canh | Vũ Canh | Vũ Canh | Vũ Canh | Vũ Canh |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Vũ Canh | Vũ Canh | Vũ Canh | Vũ Canh | Vũ Canh | Vũ Canh |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
Danh sách thủ lĩnh nhà Thương

Tiết (契, con của Đế Cốc Cao Tân thị với bà thứ phi Giản Địch, được vua Thuấn phong ở đất Thương)
Chiêu Minh (昭明, con Tiết)
Tướng Thổ (相土, con Chiêu Minh)
Xương Nhược (昌若, con Tướng Thổ)
Tào Ngữ (曹圉, con Xương Nhược)
Minh (冥, con Tào Ngữ)
Vương Hợi (王亥, con Minh)
Vương Hằng (王恆, em Vương Hợi)
Thượng Giáp Vi (上甲微, con Vương Hợi)
Báo Ất (報乙, con Thượng Giáp Vi)
Báo Bính (報丙, con Báo Ất)
Báo Đinh (報丁, con Báo Bính)
Chủ Nhâm (主壬, con Báo Đinh)
Chủ Quý (主癸, con Chủ Nhâm)
Lý (履, con Chủ Quý - làm vua nước Thương được 17 năm thì khởi binh diệt Hạ rồi được chư hầu tôn làm Thiên Tử, theo văn tự Giáp cốt còn gọi là Cao Tổ Ất, chính là vua Thành Thang)
Chú thích

↑  Turchin, Peter; Adams, Jonathan M; Hall, Thomas D (tháng 12 năm 2006). “East-West Orientation of Historical Empires” (PDF). Journal of world-systems research. 12 (2): 219–29. ISSN 1076-156x Kiểm tra giá trị |issn= (trợ giúp). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 22 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2010.
↑  An Chi. Chuyện Đông chuyện Tây, tập 1. Tái bản lần thứ nhất, có sửa chữa. Nhà xuất bản Trẻ. Năm 2006. Trang 100–101, 226–227.
↑  An Chi. Rong chơi miền chữ nghĩa, tập 1. Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh. Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2016. ISBN 9786045852101. Trang 10–12.
↑  Shaughnessy (1988), tr. 190.Lỗi sfnp: không có mục tiêu: CITEREFShaughnessy1988 (trợ giúp)
Chiếc bình bằng đồng dùng trong tế lễ này, có niên đại từ thời Nhà Thương ở thế kỷ thứ 13 TCN, hiện được cất giữ tại Arthur M. Sackler Gallery thuộc Viện Smithsonian
Dryopteris fendleri

| Dryopteris fendleri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Dryopteridaceae
Chi (genus): Dryopteris
Loài (species): D. fendleri
Danh pháp hai phần
Dryopteris fendleri Kuntze, 1891 
Dryopteris fendleri là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dryopteris fendleri”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Arcane (phim truyền hình)

Streaming series set in the League of Legends universeBản mẫu:SHORTDESC:Streaming series set in the League of Legends universe
| Arcane |
| --- | --- |

Tên khác: Arcane: Liên minh huyền thoại
Thể loại:  Kỳ ảo  Khoa học kỳ ảo  Phiêu lưu  Hành động 
Sáng lập:  Christian Linke  Alex Yee 
Dựa trên: Liên minh huyền thoại của Riot Games
Kịch bản:  Christian Linke  Alex Yee 
Đạo diễn:  Pascal Charrue  Arnaud Delord 
Lồng tiếng:  Hailee Steinfeld  Ella Purnell  Kevin Alejandro  Katie Leung  Jason Spisak  Toks Olagundoye  JB Blanc  Harry Lloyd  Mia Sinclair Jenness 
Nhạc dạo: "Enemy" bởi Imagine Dragons và JID
Soạn nhạc:  Alexander Temple  Alex Seaver 
Quốc gia:   Hoa Kỳ   Pháp 
Ngôn ngữ: Tiếng Anh
Số mùa: 2
Số tập: 18
Sản xuất
Giám chế:  Christian Linke  Marc Merill  Brandon Beck  Jane Chung  Thomas Vu 
Thời lượng: 40 phút
Đơn vị sản xuất:  Riot Games  Fortiche Production 
Trình chiếu
Kênh trình chiếu:  Netflix  Tencent Video (Trung Quốc) 
Phát sóng: 6 tháng 11 năm 2021 (2021-11-06) - nay
Arcane (tên khác là Arcane: Liên minh huyền thoại) là một loạt phim truyền hình hoạt hình người lớn thuộc thể loại hành động-phiêu lưu steampunk do Christian Linke và Alex Yee sáng tạo được phát hành trên Netflix. Loạt phim được sản xuất bởi xưởng phim hoạt hình Fortiche dưới sự giám sát của Riot Games. Lấy bối cảnh trong vũ trụ Liên Minh Huyền Thoại, phim tập trung vào mối quan hệ giữa hai chị em Vi và Powder (sau này là Jinx). Loạt phim được thông báo phát hành tại lễ kỷ niệm mười năm Liên Minh Huyền Thoại vào năm 2019, và mùa đầu tiên được phát hành từ ngày 6 đến ngày 20 tháng 11 năm 2021. Mùa thứ hai, cũng là mùa cuối cùng, được phát hành từ ngày 9 đến ngày 23 tháng 11 năm 2024.
Mùa đầu tiên nhận được sự khen ngợi rộng nhờ các yếu tố kỹ thuật hoạt họa, cốt truyện, xây dựng thế giới, phân cảnh hành động, nhân vật, cảm xúc, âm thanh và lồng tiếng. Mùa thứ hai cũng nhận được những đánh giá rất tích cực, với những lời khen ngợi cho yếu tố hoạt hình, hình ảnh và diễn xuất lồng tiếng, mặc dù nhịp độ phim nhận về ý kiến trái chiều. Một số ý kiến cho rằng loạt phim thu hút cả những khán giả chưa từng chơi Liên minh Huyền Thoại lẫn người hâm mộ lâu năm của trò chơi. Tại thời điểm ra mắt, Arcane đứng đầu bảng xếp hạng Netflix Top 10 Chart tại 52 quốc gia. Một số nhà phê bình và ấn phẩm đánh giá đây là một trong những phim chuyển thể trò chơi điện tử xuất sắc nhất từng được thực hình. Vào năm 2022, Arcane trở thành loạt phim truyền hình trực tuyến đầu tiên nhận được Giải Primetime Emmy cho Chương trình Hoạt Hình Xuất sắc nhất và cũng đoạt Giải Annie cho Sản xuất Truyền hình Hoạt hình dành cho Khán giả đại chúng Xuất sắc nhất.
Tiền đề

Mọi huyền thoại đều có sự khởi đầu của nó. Từ những nhà sáng tạo của trò chơi đình đám, loạt phim Arcane là câu chuyện kể về hành trình của hai vị tướng mang tính biểu tượng là Vi và Jinx cũng như một cuộc nội chiến đang âm thầm bùng nổ của hai thành phố nổi tiếng là Piltover giàu có và Zaun đầy rẫy áp bức.
Lồng tiếng > Vai chính

Hailee Steinfeld trong vai Vi/Violet
Ella Purnell trong vai Powder/Jinx
Mia Sinclair Jenness lồng tiếng vai Powder lúc trẻ
Kevin Alejandro lồng tiếng vai Jayce Talis
Faustino Duran trong vai Jayce Talis lúc trẻ
Katie Leung lồng tiếng vai Caitlyn
Molly Harris trong vai Caitlyn lúc trẻ
Toks Olagundoye trong vai Mel Medarda
Imogen Faires trong vai Mel Medarda lúc trẻ
Harry Lloyd trong vai Viktor
Edan Hayhurst trong vai Viktor lúc trẻ
Jason Spisak lồng tiếng vai Silco và Pim (mùa 1)
JB Blanc trong vai Vander / Warwick và Bolbok (mùa 1)
Reed Shannon trong vai Ekko
Miles Brown trong vai Ekko lúc trẻ
Mick Wingert trong vai Cecil B. Heimerdinger và Heenot (mùa 2)
Ellen Thomas trong vai Ambessa Medarda
Brett Tucker trong vai Tiến sĩ Corin Reveck / Singed
Amirah Vann trong vai Sevika (mùa 2; vai phụ mùa 1)
Josh Keaton trong vai Deckard
Lồng tiếng > Vai phụ > Mùa 1

Shohreh Aghdashloo trong vai Cảnh vệ binh Grayson
Remy Hii trong vai Marcus (mùa 1) và Tobias Kiramman
Mara Junot trong vai Shoola và Jules
Josh Keaton trong vai Deckard (mùa 1) và Salo
Bill Lobley trong vai Huck
Yuri Lowenthal trong vai Mylo
Dave B. Mitchell trong vai Vern, Hoskel (mùa 1) và Harold
Roger Craig Smith trong vai Claggor
Fred Tatasciore trong vai Benzo và Master Crafter
Erica Lindbeck trong vai Elora
Abigail Marlowe trong vai Cassandra Kiramman, Eve (mùa 1) và Renni
Kimberly Brooks trong vai Sky Young và Margot (mùa 2)
Miyavi trong vai Finn (mùa 1)
Lồng tiếng > Vai phụ > Mùa 2

Earl Baylon trong vai Loris
Robbie Daymond trong vai Scar (câm ở mùa 1)
Stewart Scudamore trong vai Rictus (câm ở mùa 1)
Katy Townsend trong vai Maddie Nolan
Lucy Lowe trong vai Isha
Ashley Holliday trong vai Gert
Minnie Driver trong vai Phù Thủy Ảo Ảnh
Lồng tiếng > Khách mời

Imagine Dragons trong vai ban nhạc The Last Drop (mùa 1)
JID vai rapper The Last Drop (mùa 1)
Ray Chen trong vai nghệ sĩ độc tấu hòa nhạc của dàn nhạc (mùa 1)
Krizia Bajos trong vai Ximena Talis (mùa 1)
Mira Furlan trong vai Babette (mùa 1)
Salli Saffioti vai Amara
Lenny Citrano trong vai Smeech
Lex Lang trong vai Chross (câm trong mùa 1)
Eve Lindley trong vai Lest (mùa 2)
Jeannie Tirado as Felicia (mùa 2)
Keston John as Kino Medarda (mùa 2)
Tập phim

| Mùa | Mùa | Số tập | Số tập | Phát hành gốc> Phát hành lần đầu | Phát hành gốc> Phát hành lần cuối |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1 | 9 | 9 | 6 tháng 11 năm 2021 (2021-11-06) | 20 tháng 11 năm 2021 (2021-11-20) |
|  | 2 | 9 | 9 | 9 tháng 11 năm 2024 (2024-11-09) | 23 tháng 11 năm 2024 (2024-11-23) |
Quảng bá

Vào ngày 1 tháng 11 năm 2021, có thông báo rằng Riot Games sẽ tổ chức một buổi lễ ra mắt cho Arcane thông qua các sự kiện tại tất cả các trò chơi của họ bao gồm Liên minh huyền thoại, Huyền thoại Runeterra, Đấu trường chân lý, Liên minh huyền thoại: Tốc chiến và Valorant như một phần của một buổi kỷ niệm lớn hơn được gọi là RiotX Arcane.
Nhiều sự hợp tác khác với trò chơi không phải của Riot cũng đã được tổ chức như PUBG Mobile hay trang phục của Jinx trong Fortnite và Among Us. Ngoài ra cũng có sự hợp tác với những trò chơi cùng hãng như Valorant bao gồm sự kiện Arcane Collector. Đây là gói trò chơi phiên bản giới hạn có sẵn từ ngày 5 tháng 11 đến ngày 22 tháng 11 năm 2021 bao gồm the Arcane Mysteries Card, Jinx Title, Tag! You're Dead! Spray, Monkey Business Buddy và the Arcane Sheriff  được dựa trên Zap Gun của Powder (Jinx) trong Liên Minh Huyền Thoại.
Ngày 6 tháng 11 năm 2021, trong buổi ra mắt toàn cầu, Riot Games đã phát trực tuyến tập đầu tiên trên nền tảng Twitch. Một số nhà sáng tạo nội dung cũng được Riot Games cấp phép phát trực tuyến ba tập đầu tiên của loạt phim, ngoài ra người xem còn được nhận những phần quà của trò chơi trong thời gian công chiếu. Buổi ra mắt đã đạt được cột mốc 1,8 triệu lượt người xem đồng thời trên Twitch.
Sản xuất

Tháng 9 năm 2021, có thông báo về việc Hailee Steinfeld, Ella Purnell, Kevin Alejandro, Katie Leung, Jason Spisak, Toks Olagundoye, JB Blanc và Harry Lloyd sẽ tham gia lồng tiếng cho phim.
Phát hành

Lịch phát hành ban đầu của phim được dự kiến vào năm 2020 nhưng do sự ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, phim bị dời lịch sang phát hành sang năm 2021. Ngày 6 tháng 11 năm 2021, phim được chính thức phát hành trên nền tảng Netflix song song tại Trung Quốc trên nền tảng Tencent Video, loạt phim bao gồm 9 tập, được chia làm 3 tuần chiếu với mỗi tuần là 3 tập phim.
Tiếp nhận

Trên trang web tổng hợp đánh giá phim Rotten Tomatoes, phim thành công nhận được 100% cà chua tươi với điểm đánh giá trung bình là 8.8/10 dựa trên 12 bài đánh giá. Hầu hết tất cả các nhà phê bình đều đồng thuận rằng: "Arcane gây ấn tượng đầu tiên rất hấp dẫn, là sự kết hợp hoàn hảo, ngoạn mục giữa hoạt hình 2D và 3D với một câu chuyện hấp dẫn về mặt cảm xúc để mang đến một trò chơi điện tử chuyển thể có thể trở thành huyền thoại."
Mecyna auralis

| Mecyna auralis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Mecyna
Loài (species): M. auralis
Danh pháp hai phần
Mecyna auralis (Peyerimhoff, 1872) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Botys auralis Peyerimhoff, 1872  Botys trinalis var. bornicensis Fuchs, 1876 
Mecyna auralis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.