stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lý Bạch
Cuối đời

Trong 10 năm kể từ lúc rời cung, Lý Bạch tha hồ uống rượu và đi chơi, ông từng qua Triệu, Nguỵ, Tề, Tần, Lương, Tống, các vùng Bân, Kỳ, Thương, , Lạc Dương, các sông Hoài, sông Tứ... Do đi quá nhiều nên ông cũng quen biết và thân thiết với rất nhiều, trong đó có Đỗ Phủ, Sầm Tham, Mạnh Hạo Nhiên, Cao Thích...
Năm Thiên Bảo thứ 13 (755), ông quen với Nguỵ Hạo ở Quảng Lăng, hai người cùng xoã tóc đi thuyền vào sông Tần Hoài. Sau đó đến Tuyên Thành. Tháng 11 năm này có loạn An Lộc Sơn, Lý Bạch liền về Lư Sơn, ở ẩn tại Bình phong điệp. Năm ông 56 tuổi, Tiết độ sứ Vĩnh Vương Lân đến tận núi mời ông về phủ. Lý Bạch đành phải đi theo. Đến khi Lân làm phản bị bắt, Lý Bạch chạy trốn nhưng không thoát, lúc sắp bị tử hình có Tuyên Uý đại sứ Thôi Chi Hoán với ngự sử trung thừa Tống Nhược Tư đem giấu đi. Sang năm 757, ông bị triều đình bắt lại, lúc này người từng được Lý Bạch cứu khi xưa là Vương Chi Hoán ra sức giải oan, ông được giảm xuống tội đi đày.
Năm 758, trên đường đi đày ba vùng Dạ Lang, Động Đình, Tam Giáp, Lý Bạch được tha, liền đi xuống phía đông đến Hán Dương, tiếp tục cuộc ngao du đây đó, tuy nhiên tuổi già, sức yếu, ông đành đến Đang Đồ, ở nhờ anh họ là Lý Dương Băng. Đến năm 762, Đường Đại Tông lên ngôi, cũng là người hâm mộ thơ của Lý Bạch, cho người mời Lý Bạch nhưng trên đường đi thì nghe tin ông đã qua đời rồi.
Tiểu truyện

Truyện kể về Lý Bạch rất nhiều, ngoại trừ những chuyện phù phép quái gở, thì những chuyện sau đây được sách sử chép lại và người đời truyền tụng:
Tiểu truyện > Chuyện thi cử

Năm Thiên Bảo đời Đường Huyền Tông (742), Lý Bạch đến Trường An ứng thí, tình cờ gặp Hạ Tri Chương (đang giữ chức Hàn Lâm), cả hai đều mê rượu, mê thơ nên trở thành thân thiết.
Đề thi năm ấy là: "Không mong văn chương hơn thiên hạ, chỉ cần văn chương đúng ý quan chấm thi". Khoa thi vừa xong, Hạ Tri Chương sợ Lý Bạch không có tiền đút lót sẽ bị đánh rớt, liền gửi một lá thư giới thiệu cho giám khảo. Thư đến hai quan giám khảo là Cao Lực Sĩ và Dương Quốc Trung, hai người này vốn không thích Hạ Tri Chương, nên càng ghét Lý Bạch. Lúc chấm thi, thấy hai chữ Lý Bạch, Dương Quốc Trung liền phê: "Người này dốt quá chỉ đáng mài mực cho bọn sĩ tử thôi". Cao Lực Sĩ phê hùa theo: "Có lẽ chưa đáng mài mực, chỉ đáng cởi giày cho họ thôi". Rồi đánh hỏng vào bài thi của ông.
Tiểu truyện > Chuyện trong cung

Thi rớt kỳ ấy, Lý Bạch nghe lời Hạ Tri Chương ở lại chơi ít tháng, đợi Hạ tiến cử. Một hôm sứ nước Phiên dâng thư cho Đường Huyền Tông bằng tiếng Phiên, cả triều không ai đọc được. Huyền Tông vừa tức giận vừa hổ thẹn, hẹn sứ giả 6 ngày sẽ trả lời thư. Hạ Tri Chương kể chuyện cho Lý Bạch nghe. Vì Lý Bạch từng được mẹ dạy chữ Phiên, ông bảo "cũng chẳng khó gì", liền hôm sau được vua Đường mời vào triều. Lý Bạch không chịu vào, vua liền phong cho chức Học vị tiến sĩ, ông mới mặc áo, đội mão bước vào. Cầm thư Phiên, Lý đọc vanh vách, vua từ đó rất thích ông, không ngờ lại có người thông tuệ như vậy, liền thăng chức cho ông làm Hàn Lâm học sĩ.
Đến khi Huyền Tông sai viết thư trả lời bằng tiếng Phiên, Lý Bạch mặt đỏ, liểng xiểng đi đến Cao Lực Sĩ, đưa chân cho y tháo giày, rồi ngoắc Dương Quốc Trung lại mài mực ông mới chịu viết (có truyện là Dương Quý phi). Hai người này đành phải lúi húi làm theo. Thời gian trong cung của Lý Bạch cũng có nhiều chuyện được chép lại, đại loại là về tài thơ của Lý Bạch. Như việc Lý Bạch say rượu làm thơ thần tốc thì có rất nhiều. Ngoài ra giai thoại sau đây rất nổi tiếng:
Thời Khai Nguyên, lúc hoa nở đẹp, Đường Huyền Tông cùng Dương Quý phi ra ngắm hoa, sai nhạc đội ca hát. Lần này vua muốn có lời ca ngợi sắc đẹp của Dương Quý Phi, liền vời Lý Bạch đương say rượu vào đặt cho. Lý Bạch đang say viết liền 3 bài Thanh Bình điệu. Huyền Tông và Quý Phi rất thích.
Sau này Dương Quốc Trung, Cao Lực Sĩ, những người từng bị Lý Bạch làm nhục gièm pha ông với Dương Quý phi (em gái của Dương Quốc Trung) về bài Thanh Bình Điệu, bài này có đoạn: "Khả liên Phi Yến ỷ tân trang". Hai người cho là Lý Bạch sánh ngang Quý Phi với Triệu Phi Yến - một Hoàng hậu bị thất sủng và nổi tiếng dâm loạn thời nhà Hán. Nghe được lời này, Dương Quý phi từ đó không ưa Lý Bạch, lại thêm Trương Ký ganh ghét gièm pha, Lý Bạch phải cuốn gói khỏi triều đình.
Tiểu truyện > Cái chết

Thời kỳ sau của Lý Bạch ít được chú ý, đến khi Đường Đại Tông - một người yêu thơ Lý Bạch - lên ngôi thì ông đã không còn nữa rồi. Có người bảo ông chết do bệnh, nhưng trong dân gian còn lưu truyền một chuyện đẹp đẽ về cái chết của Lý Bạch:
Tại ghềnh Thái Thạch (một khúc thuộc sông Trường Giang), huyện Đang Đồ, tỉnh An Huy, trong một đêm rằm, Lý Bạch đang say xỉn trên bờ sông, thấy trăng in đáy nước đẹp quá, liền nhảy xuống với bắt mà chết đuối. Nơi đó có một cái đài, người đời sau đặt tên là Tróc nguyệt đài (Đài bắt trăng). Chuyện này được Đỗ Phủ, Vương Định Bảo, Hồng Dung Trai ghi lại.
Có nhiều bằng chứng lịch sử nêu rằng Lý Bạch đã tự tử.
Lý Bạch trong đạo Cao Đài

Theo giáo lý đạo Cao Đài hay Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, Lý Bạch là danh xưng trong một kiếp xuống trần của Thái Bạch Kim Tinh, mượn kiếp này của ngài để tôn thờ một quyền năng thiêng liêng cao trọng với danh hiệu "Lý đại tiên kiêm giáo tông đại đạo tam kỳ phổ độ".
Danh xưng Thái Bạch mới có từ đời Phong Thần, đến đời nhà Đường Ngài mới chiết chơn linh đầu kiếp là một đại thi hào Lý Bạch.
Tác phẩm

Nhà thơ Bì Nhật Hưu thời vãn Đường nói rằng: "Từ khi nhà Đường dựng nghiệp đến giờ, ngữ ngôn ra ngoài trời đất, tư tưởng vượt xa quỷ thần, đọc xong thì thần ruổi tám cực, lường rồi thì lòng ôm bốn bể, lỗi lạc dị thường, không phải lời của thế gian, thì có thơ Lý Bạch".
Lý Bạch làm hơn 20.000 bài thơ cả thảy, nhưng làm bài nào vứt bài đó, nên được biết tới là nhờ dân gian ghi chép lại. Sau loạn An Lộc Sơn thì mất rất nhiều. Đến khi ông mất năm 762 thì người anh họ Lý Dương Lân thu thập lại, thấy chỉ còn không tới 1/10 so với người ta truyền tụng. Sang năm 1080, Sung Minh Chiu người Cao Ly mới gom góp lại các tập thơ của Lý Bạch, gồm 1800 bài. Đến nay thì thơ Lý Bạch còn trên dưới 1000 bài, bài nào cũng được đánh giá rất cao, nhưng nổi tiếng trong dân gian thì có: Tương Tiến Tửu, Hiệp khách hành, Thanh Bình Điệu, Hành lộ nan...
Khác với Đỗ Phủ,nhà thơ Lý Bạch thích viển vông, phóng túng, ít đụng chạm đến thế sự mà thường vấn vương hoài cổ (Phù phong hào sĩ ca, Hiệp khách hành, Việt trung lãm cổ...), tả cảnh thiên nhiên tươi đẹp (Cổ phong, Quan san nguyệt...), cảm thông cho người chinh phụ (Trường can hành, Khuê tình, Tử dạ thu ca...), về tình bạn hữu (Tống hữu nhân, Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng, Văn Vương Xương Linh thiên Long Tiêu...), tình trai gái (Oán tình, Xuân tứ...), nhớ quê hương (Tĩnh dạ tứ, Ức Đông Sơn...). Nhưng nhiều nhất vẫn là về rượu (Tương Tiến tửu, Bả tửu vấn nguyệt, 4 bài nguyệt hạ độc chước, Xuân nhật độc chước, Đối tửu...).
Lý Bạch làm thơ lối Cổ Phong rất được yêu thích, ngoài ra còn có thơ tứ cú, bát cú.
Trích dẫn tiêu biểu

"Mã nhĩ đông phong" (Tai ngựa, gió đông) - Lý Bạch viết trong bài "Nhớ mười hai đêm lạnh Vua Đáp uống một mình" (荅王十二寒夜獨酌有懷): Thế nhân văn thử giai điệu đầu, hữu như đông phong xạ mã nhĩ (世人聞此皆掉頭、有如東風射馬耳), nghĩa là "Mọi người trong thế giới đều nghe ấy và lắc đầu, thật giống như gió xuân thổi qua tai ngựa".
"Kim Cốc tửu sổ" (Kim Cốc số rượu) - Từ bài thơ "Đêm xuân uống rượu trong vườn đào mận (春夜宴桃李園序)": Như thi bất thành, phạt y Kim Cốc tửu sổ (如詩不成、罰依金谷酒數), nghĩa là "Như thơ không thành, phạt theo số rượu ở Kim Cốc".
Sách tham khảo

Cooper, Arthur (1973). Li Po and Tu Fu: Poems Selected and Translated with an Introduction and Notes (Penguin Classics, 1973). ISBN 978-0-14-044272-4.
Hinton, David (2008). Classical Chinese Poetry: An Anthology. New York: Farrar, Strauss, and Giroux. ISBN 0-374-10536-7 / ISBN 978-0-374-10536-5.
Hinton, David (1998). The Selected Poems of Li Po (Anvil Press Poetry, 1998). ISBN 978-0-85646-291-7.
Holyoak, K. (translator) (2007). Facing the Moon: Poems of Li Bai and Du Fu. (Durham, NH: Oyster River Press). ISBN 978-1-882291-04-5.
Obata, Shigeyoshi. (1922) The Works of Li Po, the Chinese Poet. (New York: Dutton). Reprinted: New York: Paragon, 1965. Free E-Book.
Pound, Ezra (1915). Cathay (Elkin Mathews, London). ASIN B00085NWJI
Stimson, Hugh M. (1976). Fifty-five T'ang Poems. Far Eastern Publications: Yale University. ISBN 0-88710-026-0
Seth, V. (translator) (1992). Three Chinese Poets: Translations of Poems by Wang Wei, Li Bai, and Du Fu. (London: Faber & Faber). ISBN 0-571-16653-9.
Weinberger, Eliot. The New Directions Anthology of Classical Chinese Poetry. (New York: New Directions, 2004). ISBN 0-8112-1605-5. Introduction, with translations by William Carlos Williams, Ezra Pound, Kenneth Rexroth, Gary Snyder, and David Hinton.
Watson, Burton (1971), Chinese Lyricism: Shih Poetry from the Second to the Twelfth Century (bằng tiếng Anh), New York: Columbia University Press, ISBN 0-231-03464-4
Edkins, Joseph (1888). "Li Tai-po as a Poet", The China Review, Vol. 17 No. 1 (1888 Jul) . Truy cập from , ngày 19 tháng 1 năm 2011.
Eide, Elling (1973). "On Li Po", in Perspectives on the T'ang. New Haven, London: Yale University Press, 367-403.
Frankel, Hans H. (1978). The Flowering Plum and the Palace Lady. (New Haven and London: Yale University Press) ISBN 0-300-02242-5.
Kroll, Paul (2001). "Poetry of the T’ang Dynasty," in Victor H. Mair. ed., The Columbia History of Chinese Literature. (New York: Columbia University Press, 2001). ISBN 0231109849), pp. 274–313.
Stephen Owen 'Li Po: a new concept of genius," in Stephen Owen. The Great Age of Chinese Poetry: The High T'ang. (New Haven Conn.: Yale University Press, 1981). ISBN 9780300023671.
Varsano, Paula M. (2003). Tracking the Banished Immortal: The Poetry of Li Bo and its Critical Reception (University of Hawai'i Press, 2003). ISBN 978-0-8248-2573-7,
Waley, Arthur (1950). The Poetry and Career of Li Po (New York: MacMillan, 1950). ASIN B0006ASTS4.
Wu, John C. H. (1972). The Four Seasons of Tang Poetry. Rutland, Vermont: Charles E. Tuttle. ISBN 978-0-8048-0197-3
Thi tiên Lý Bạch.
Tranh vẽ "Lực Sĩ cởi giày, Quý phi mài mực" thời Thanh.
Một bài thơ của Lý Bạch.
Ninh (họ)

| Ninh> Tiếng Việt |
| --- | --- |
Chữ Quốc ngữ: Ninh
Chữ Hán: 寧
Tiếng Trung
Chữ Hán: 甯 - 寧
Trung Quốc đại lụcbính âm: Ning
Phiên âm Hán Việt: Ninh
Ninh là một họ của người Đông Á. Họ này có mặt ở Việt Nam (chữ Hán: 寧, Hán-Việt: Ninh) và Trung Quốc (chữ Hán: 甯 hoặc 寧, bính âm: Ning). Trong Bách gia tính (một văn bản ghi lại các họ phổ biến của Người Trung xếp thứ 241
Định
Trung Hoa

Ở Trung Hoa, họ Ninh được viết là 甯 hoặc 寧. Theo sách Nguyên Hòa Tính Toàn (元和姓纂), thì họ Ninh nguyên thủy là hậu duệ của Vệ Khang Thúc. Đến đời con của Vệ Vũ Công là Quý Vĩ, do được phong đất ở ấp Ninh (nay thuộc địa cấp thị Tiêu Tác, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc), con cháu về sau lấy tên đất làm họ.
Trải qua nhiều thế hệ, tại Trung Quốc, họ Ninh chia thành bốn nhánh chính là Đạt Hiếu Đường (达孝堂), Đốc Thân Đường (笃亲堂), Thành Đức Đường (成德堂) và Tề Quận Đường (齐郡堂). Ngoài ra, vào thời nhà Thanh, khoảng những năm 1650, do sự đồng hóa với người Hán, một số người Mãn Châu lấy họ theo người Hán là Ninh (寧).
Các chữ 甯 và 寧 chuyển sang chữ Trung giản thể đều thành 宁 vì vậy họ Ninh tại Trung Hoa lục địa hiện nay đề nghị thống nhất sử dụng chữ 甯 để viết tên họ.[cần dẫn nguồn]
Trung Hoa > Người nổi tiếng

Ninh Việt (甯越) làm quan cho nhà Đông Chu
Ninh Thích (甯戚) làm tướng cho Tề Hoàn Công
Ninh Thực (甯殖) và Ninh Hi làm quan ở nước Vệ thời Vệ Hiến Công và Vệ Thương Công.
Ninh Nguyên Đễ (甯原悌) đỗ thứ 9 trong Khoa thi niên hiệu Vĩnh Xương (năm 689), giữ chức Ngự sử thời Đường Huyền Tông và được xem là nhà viết sử về người Choang (Tráng) đầu tiên
Ninh Quỳ (甯逵) làm Thứ sử Nam Định Châu thời Trần Tuyên Đế
Ninh Cự (甯巨) là Thứ sử La Châu thời Lương Vũ Đế
Ninh Mãnh Lực (甯猛力) và Ninh Trường Chân (甯长真) là 2 cha con nối tiếp làm Thứ sử Khâm Châu vào các thời nhà Tùy, nhà Đường
Ninh Đạt làm Thứ sử Ái Châu thời Võ Tắc Thiên.
Ninh Hạo, đạo diễn điện ảnh Trung Quốc
Ninh Tĩnh, diễn viên Trung Quốc
Ninh Nghệ Trác (Ningning), thần tượng K-pop người Trung Quốc
Việt Nam

Tại Việt Nam, họ Ninh đều viết là 寧, được ghi nhận đã có ở Việt Nam ít nhất trước những năm 900. Tuy có cùng cách viết Hán tự, nhưng họ Ninh ở Việt Nam không liên quan đến họ Ninh gốc Mãn Châu.
Lịch sử ghi nhận Ninh Hữu Hưng là tướng của các triều Đinh và Tiền Lê. Ngọc phả các làng Ninh Xá, La Xuyên (xã Yên Ninh - huyện Ý Yên - tỉnh Nam Định) ghi ông sinh năm 939. Vào thời đó, tại vùng Thiết Lâm - Cái Nành (xã Yên Ninh ngày nay) đã có một số làng của người họ Ninh.
Hiện nay, số người có họ Ninh ở Việt Nam không nhiều và có quê hương tại Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa, Bắc Giang, Hải Dương, Quảng Nam,...
Việt Nam > Địa danh tập trung nhiều người họ Ninh sinh sống

Xã Yên Ninh, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. Gồm các thôn Ninh Xá Thượng, Ninh Xá Hạ, La Xuyên, Lũ Phong. Đình các thôn trên đều thờ Lão La Đại thần Ninh Hữu Hưng (939-1019). Họ Ninh tại thôn Ninh Xá Hạ phát triển một nhánh tại thôn Côi Trì và Trung Đồng thuộc xã Yên Mỹ, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình từ thời Lê Thánh Tông.
Xã Trực Tuấn, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định. Họ Ninh tại Trực Tuấn trước đó sinh sống tại Cựu Hào - Vĩnh Hào - Vụ Bản - Nam Định. Gia phả họ Ninh tại đây ghi được 28 đời. Về sau phát triển sang các xã Hải Đường, Hải Anh,... thuộc huyện Hải Hậu.
Xã Song Khê, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Họ Ninh tại đây ghi gia phả từ Ninh Triết (đỗ Đệ tam giáp Tiến sĩ đời Mạc Mậu Hợp).
Xã Lê Ninh (gồm các thôn Ninh Xá, Lê Xá), huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương. Họ Ninh có tại thôn Ninh Xá từ khoảng năm 1400 - 1500. Họ Ninh tại thôn Lê Xá (từ khoảng 1700-1800) gốc tại Kim Trì (Côi Trì)  - Trường An Phủ, Yên Mô Huyện, Phủ Thanh Bình - Thanh Hoa Ngoại trấn (tức tỉnh Ninh Bình ngày nay).
Xã Yên Lộc(Gồm thôn Yên Thái,Yên Thịnh,Yên Phú,Đại Đồng)
Xã Hoằng Xuyên, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
Xã Thiệu Chính, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa
Xã Tam Thái, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam
Việt Nam > Người nổi tiếng có họ Ninh tại Việt Nam

Ninh Hữu Hưng (939-1019) làm quan phụ trách hậu cần và xây cất cho các triều Đinh, Tiền Lê. Ông được phong chức Công Tượng Lục Phủ Giám Sát Đại tướng Quân và là người chỉ huy xây dựng kinh đô cổ Hoa Lư. Ông cũng là tổ nghề chạm khắc gỗ của các làng nghề Ninh Xá, La Xuyên thuộc xã Yên Ninh - huyện Ý Yên - tỉnh Nam Định
Ninh Hãng (1437-?), nguyên quán xã Lan Đình huyện Thanh Lâm (nay thuộc xã Đồng Lạc huyện Nam Sách tỉnh Hải Dương) đỗ Đệ nhị giáp tiến sĩ xuất thân khoa Mậu Tuất, niên hiệu Hồng Đức năm thứ 9 (1478) triều vua Lê Thánh Tông, làm quan đến Hiến sát sứ
Ninh Duy Độ, người thôn La Xuyên - xã Yên Ninh - huyện Ý Yên - tỉnh Nam Định, làm quan đến Tuyên chính sứ thời nhà Lê
Ninh Triết (1540-?), người xã Song Khê huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân, khoa Tân Mùi niên hiệu Sùng Khang thứ 6 (1571) đời Mạc Mậu Hợp (Văn bia số 6 tại Văn Miếu Bắc Ninh), làm quan đến Thừa chính sứ
Ninh Đạt (1618-?), quê tại xã Côi Trì, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Kỷ Hợi, niên hiệu Vĩnh Thọ năm thứ 2 (1659) đời vua Lê Thần Tông (Văn bia số 41 tại Văn Miếu Hà Nội), làm quan đến Giám sát
Ninh Địch (1687-?), quê tại xã Côi Trì, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân khoa Mậu Tuất, niên hiệu Vĩnh Thịnh năm thứ 14 (1718) đời vua Lê Dụ Tông (Văn bia số 61 tại Văn Miếu Hà Nội), làm quan đến Huấn đạo. Ninh Địch là bác của Ninh Tốn
Ninh Ngạn (1715-1781), là người có công khai hoang lập ấp ở xã Côi Trì, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, tác giả của Vũ Vu Thiển Thuyết, là em của Ninh Địch và là cha của Ninh Tốn
Ninh Tốn (1744-1795), hiệu Chuyết Am, Mẫn Hiên, Chuyết Am Cư Sỹ, Song Am Cư Sĩ và tự là Hy Chí, Khiêm Như, người xã Côi Trì huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình đỗ Đệ tam giáp Tiến sĩ niên hiệu Cảnh Hưng năm thứ 39 đời vua Lê Hiển Tông
Ninh Văn Phan, Đại biểu Quốc hội Khóa 1 của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nguyên Phó chủ tịch Ủy ban cách mạng lâm thời tỉnh Bắc Giang vào năm 1945-1946
Ninh Văn Bảo (1945-2002), huấn luyện viên bóng đá
Ninh Viết Giao, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian
Ninh Cát Loan Châu, ca sĩ người Mỹ gốc Việt
Ninh Quang Trường, người dẫn chương trình và biên tập viên của Đài Truyền hình Việt Nam
Ninh Dương Lan Ngọc, diễn viên, quán quân của chương trình Bước Nhảy Hoàn Vũ 2015, thành viên nhóm nhạc LUNAS
Ninh Đức Hoàng Long, nghệ sĩ biểu diễn Opera
Itzy

| Itzy 있지 |
| --- | --- |

Itzy quảng bá cho hãng Burberry vào tháng 4 năm 2022 Từ trái sang phải: Yeji, Lia, Ryujin, Chaeryeong,Yuna 
Thông tin nghệ sĩ
Nguyên quán: Seoul,  Hàn Quốc
Thể loại: K-pop EDM Hip hop
Năm hoạt động: 2019 (2019)–nay
Hãng đĩa: JYP Entertainment Warner Japan

Thành viên: Yeji Lia Ryujin Chaeryeong Yuna

Website: itzy.jype.com (tiếng Hàn) itzyjapan.com (tiếng Nhật)
Itzy (cách điệu: ITZY, tiếng Hàn: 있지) là một nhóm nhạc nữ Hàn Quốc được thành lập và quản lý bởi công ty JYP Entertainment. Nhóm gồm 5 thành viên: Yeji, Lia, Ryujin, Chaeryeong và Yuna. Nhóm chính thức ra mắt vào ngày 12 tháng 2 năm 2019 với đĩa đơn đầu tay "It'z Different".
Lịch sử > Trước khi ra mắt

Yeji từng tham gia chương trình The Fan của đài SBS.
Ryujin từng tham gia chương trình Mixnine của JTBC và đạt được hạng 1 đội nữ chung cuộc, tuy nhiên họ đã không đánh bại được đội nam. Cô cũng từng xuất hiện trong Love Yourself: Highlight Reel, là bạn diễn của 2 thành viên J-hope và Jimin của BTS.
Chae-ryeong từng tham gia K-pop Star Mùa 3 và sau đó là Sixteen cùng với chị gái là Lee Chae-yeon (cựu thành viên Iz*one, nghệ sĩ solo) nhưng cả 2 đều bị loại.
Yuna cũng từng xuất hiện trong Love Yourself: Highlight Reel, đóng cùng thành viên Jungkook của BTS.
Yeji, Ryujin, Chae-ryeong và Yuna đã xuất hiện trong tập 1 của Stray Kids.
Lia từng vượt qua vòng thử giọng của SM, nhưng không trở thành thực tập sinh.
Vào ngày 21 tháng 1 năm 2019, JYP chính thức xác nhận họ sẽ ra mắt nhóm nhạc nữ thứ tư của công ty sau sự ra mắt của Twice vào năm 2015 bằng một video Prologue Flim. Đoạn video giới thiệu rằng tên nhóm nữ mới sẽ là Itzy gồm 5 thành viên: Yeji, Ryujin, Lia, Chae-ryeong và Yuna.
Lịch sử > 2019: Ra mắt với It'z Different và It'z Icy

Ngày 1 tháng 2, Itzy đã hé lộ teaser đầu tiên cho MV debut. Theo đó, MV chính thức "Dalla Dalla" lên kế hoạch phát hành vào lúc 0 giờ ngày 11 tháng 2 (theo giờ Hàn Quốc).
Vào lúc 0 giờ ngày 12 tháng 2 (theo giờ Hàn Quốc), MV đầu tay "Dalla Dalla" của Itzy chính thức được phát hành.
Vào lúc 18 giờ ngày 12 tháng 2 (theo giờ Hàn Quốc), đĩa đơn đầu tay "IT'z Different" của nhóm được phát hành trên các trang nghe nhạc trực tuyến. Ngày 14 tháng 2, Itzy bắt đầu quảng bá ca khúc "Dalla Dalla" trên chương trình M Countdown của đài Mnet.
Ngày 21 tháng 2, Itzy giành được chiến thắng đầu tiên với "Dalla Dalla" trong sự nghiệp của nhóm trên chương trình M Countdown..
Ngày 8 tháng 7 nhóm công bố tên fandom chính thức là MIDZY  mang ý nghĩa: “Itzy chỉ tin tưởng MIDZY!”.
Itzy phát hành mini-album có tên IT'z ICY cùng với video âm nhạc cho ca khúc chủ đề “ICY” vào ngày 29 tháng 7. Đây là lần quay trở lại của các cô gái sau 5 tháng kể từ khi ra mắt ca khúc “Dalla Dalla”.
Lịch sử > 2020: Tour diễn tại Mỹ, trở lại với It'z ME và Not Shy

Itzy thực hiện một tour diễn tại Mỹ, bắt đầu từ Los Angeles vào ngày 17 tháng 1.
Vào ngày 9 tháng 3, Itzy đã ra M/V "WANNABE"- ca khúc đánh dấu màn comeback đầu tiên trong năm 2020 của nhóm và là bài hát chính cho Album It'z ME, M/V ''WANNABE'' của Itzy chính thức đạt 100 triệu view trên kênh Youtube chính thức của nhóm ngày 21 tháng 4. Điều này có nghĩa Itzy chỉ mất gần 1,5 tháng để MV vươn đến số lượt xem ấy. Đây cũng là M/V thứ 3 của Itzy đạt được 100 triệu lượt xem và đặc biệt hơn cũng là M/V nhanh nhất sở hữu con số ấy, trước đó là ca khúc debut DALLA DALLA và ICY.
Itzy ra mắt cùng lúc M/V "Not Shy" và mini Album thứ ba cùng tên vào ngày 17 tháng 8 trên tất cả các nền tảng âm nhạc trực tuyến. Ep. “Not Shy” là mini Album thứ hai của Itzy trong năm nay sau “IT’z ME”, bao gồm 6 bài hát. Cùng với đó là MV “Not Shy” với sự tham gia của các thành viên trong bối cảnh miền tây hoang dã, trên đường chạy trốn nhưng vẫn thể hiện sự tự tin của họ trong nhiều loại trang phục sát thủ. Các cô gái bắt đầu một cuộc rượt đuổi bằng ô tô trước khi khám phá ra một hang động băng bí mật chứa đầy những chiếc bánh ngọt và trái cây. Với giai điệu bắt tai và vũ đạo bắt mắt, “Not Shy” hứa hẹn sẽ là một “Summer song” cực kì bùng nổ trong mùa hè năm nay, đây là một ca khúc khá sôi động với những giai điệu nhấn nhá gây nghiện cùng với câu "cửa miệng" - "Not shy, Not me" gần như là điểm nhất đặc trưng của ca khúc khiến ai cũng phải ngân nga "lẩm bẩm" theo. Dù ban đầu được nhận xét là chưa thật sự xuất sắc nhưng càng về sau ca khúc lại càng nhận được nhiều đánh giá tốt hơn bởi giai điệu tương đối bắt tai.
Và M/V ''Not Shy'' vừa ra mắt vào tháng 8 chính thức trở thành M/V nhanh nhất của nhóm đạt 100 triệu view chỉ trong vòng 1 tháng 10 ngày ra mắt, có thể nói đây là 1 thành tích nổi bật đối với một tân binh.
Lịch sử > 2021: Guess Who, ra mắt tại Nhật Bản và album phòng thu tiếng Hàn đầu tiên Crazy In Love

Có thể thấy JYP đã sẵn sàng cho Itzy thâm nhập thị trường toàn cầu bằng cách phát hành Album tiếng Anh đầu tiên trong tháng 1. Cụ thể, ngày 25 tháng 12, JYP thông báo Itzy sẽ phát hành Album tiếng Anh đầu tiên trong sự nghiệp mang tên ''Not Shy''. 4 ca khúc chủ đề trong sự nghiệp của nhóm bao gồm ''Not Shy'', ''WANNABE'', ''ICY'' và ''DALLA DALLA'' đều sẽ có bản nhạc số tiếng Anh, nằm trong Album Not Shy phát hành lúc 12h trưa ngày 22 tháng 1 năm 2021. 4 ca khúc mang đậm màu sắc “là chính tôi” của Itzy ngay từ những ngày đầu debut cho đến nay. Với động thái này, JYP đang cho thấy tham vọng đưa Itzy hướng về thị trường quốc tế rõ ràng hơn bao giờ hết.
Itzy phát hành ca khúc dành riêng cho người hâm mộ MIDZY vào ngày 20 tháng 3, sau đó vào ngày 22 tháng 3 nhóm chính thức xác nhận sẽ trở lại đường đua K-Pop vào tháng 4. Theo đó, nhóm sẽ trở lại với Album Guess Who vào ngày 30 tháng 4 tới
Vào ngày 1 tháng 9, JYP xác nhận Itzy sẽ ra mắt tại thị trường Nhật Bản thông qua hãng Warner Music Japan với EP "WHAT'z Itzy" bao gồm 5 ca khúc chủ đề đã phát hành trứoc đó là DALLA DALLA, ICY, WANNABE, Not Shy, Mafia In The Morning phiên bản tiếng Nhật.
Vào nửa đêm ngày 13 tháng 8, JYP  xác nhận nhóm sẽ trở lại bằng một Full Album đầu tay mang tên Crazy In Love vào ngày 24 tháng 9, với ca khúc chủ đề mang tên LOCO (được sản xuất bởi đội ngũ Producer Galactika, đã sản xuất 2 ca khúc chủ đề trước đó là ''DALLA DALLA'' và ''WANNABE''). Ngoài việc ra mắt MV ca khúc chủ đề LOCO, nhóm sẽ phát hành thêm MV của ca khúc b-side SWIPE cùng album vào ngày 27 tháng 9. Album lần này bao gồm 16 ca khúc trong đó có 1 ca khúc là phiên bản tiếng Anh của ca khúc chủ đề LOCO, còn 6 bài hát còn lại là phiên bản nhạc cụ của các bài hát chủ đề trước đó.
Vào ngày 1 tháng 11, Itzy thông báo sẽ phát hành album tổng hợp tiếng Nhật It'z Itzy vào ngày 22 tháng 12.
Lịch sử > 2022: Checkmate, chuyến lưu diễn thế giới đầu tiên và Cheshire

Vào ngày 10/2, Billboard đưa tin rằng Republic Records và JYP Entertainment đã thêm Itzy và Stray Kids vào quan hệ đối tác chiến lược của họ, ban đầu chỉ có Twice.
Vào ngày 6/4, nhóm phát hành đĩa đơn tiếng Nhật đầu tiên "Voltage".
Vào ngày 2/6, Itzy chính thức công bố kế hoạch trở lại vào tháng 7 với album mới, đồng thời thông báo về chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới đầu tiên của nhóm. Theo như thông tin được đăng tải, Itzy sẽ trở lại với mini album mới mang tên "Checkmate" cùng bài hát chủ đề Sneakers, sẽ được phát hành vào ngày 15/7. Bên cạnh đó, Itzy sẽ bắt đầu chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới đầu tiên của nhóm từ tháng 8.
Vào ngày 30/11, nhóm phát hành mini album thứ 6 Cheshire với bài hát chủ đề cùng tên.
Lịch sử > 2023, 2024: KILL MY DOUBT và BORN TO BE

Vào ngày 31 tháng 7 năm 2023, Itzy đã phát hành mini album thứ 7 "KILL MY DOUBT" với bài hát chủ đề CAKE. Sáng 18/9,  JYP Entertainment thông báo sẽ tạm ngưng mọi hoạt động của Lia vì vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
Vào ngày 8 tháng 1 năm 2024, Itzy phát hành mini album thứ 8 và chuyến lưu diễn thứ 2, "BORN TO BE", cùng với đĩa đơn "Untouchable". Album phòng thu bao gồm các ca khúc solo đầu tiên của từng thành viên trong nhóm, bao gồm cả Lia, người hiện đang tạm dừng hoạt động trong thời gian phát hành album.