stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Từ vựng tiếng Việt
Cơ cấu ngữ nghĩa > Hiện tượng từ tương tự

Bài chi tiết: Từ tương tự tiếng Việt
Trong tiếng Việt tồn tại phổ biến những nhóm từ gần gũi nhau về mặt âm thanh và ý nghĩa. Ví dụ: bắc và bấc giống nhau ở âm đầu và gió bắc hay gió bấc như nhau, nhưng không hoàn toàn giống nhau vì không thể thay thế phương bắc bằng phương bấc; hoặc các nhóm từ có vần -ép tuy ý nghĩa khác nhau nhưng đều mô phỏng tính chất "sát nhau": dẹp, bẹp, xẹp, lép, khép... Những nhóm từ này gọi là từ tương tự.
Căn cứ vào ngữ âm của từ ngữ, có thể chia từ tương tự trong tiếng Việt thành ba loại:
Trùng nhau ở âm đầu: bám, bấu, bíu; buộc, bó, băng; chầu, chờ, chực; khênh, khiêng, khuân; phòi, phì, phọt, phun;...
Trùng nhau ở phần vần: băm, bằm, vằm; bấu, cấu; bớt, ngớt; đớp, tợp, hớp; cái, mái, nái, gái;...
Trùng nhau ở cả âm đầu và phần vần: băm, bằm; lui, lùi; xoăn, xoắn; đớp, đợp; vấp, vập;...
Căn cứ vào ngữ nghĩa của từ ngữ, có thể chia hiện tượng từ tương tự trong tiếng Việt thành ba loại:
Có quan hệ tương đồng về nghĩa, ví dụ mồm, miệng, mép, mỏ, môi, mõm, miệng, mồi (mồm dùng cho người, miệng như trong súc miệng, mỏ như trong mỏ vịt...); hoặc như cái, mái, gái, nái để chỉ giống cái nhưng cách dùng khác nhau.
Có quan hệ tương cận về nghĩa: bú và vú, chêm và nêm, đan và nan, đệm và nệm... (quan hệ hành động - đối tượng); gạn và cạn, giết và chết; đập và giập, thắt và chặt... (quan hệ hành động - kết quả)...
Có quan hệ tương đồng về tính chất tượng hình, tượng thanh: bét, bẹt, dẹt, kẹt, tẹt...; bức bối, nhức nhối, bực bội, tức tối...; khật khưỡng, ngất ngưởng, vật vưỡng, vất vưởng... lúc lắc, trúc trắc, trục trặc...
Sử dụng > Phạm vi sử dụng

Căn cứ theo phạm vi sử dụng thì có thể chia từ vựng tiếng Việt thành từ vựng toàn dân và từ vựng hạn chế về mặt xã hội và lãnh thổ.
Từ vựng toàn dân là vốn từ dùng chung cho tất cả những người nói tiếng Việt, thuộc các địa phương khác nhau, các tầng lớp xã hội khác nhau.
Sử dụng > Phạm vi sử dụng > Từ địa phương

Bài chi tiết: Từ địa phương tiếng Việt
Từ vựng hạn chế về mặt lãnh thổ gọi là từ địa phương. Từ địa phương tiếng Việt có ba loại:
Từ địa phương dân tộc học: là những từ ngữ biểu thị những sự vật, hiện tượng, hoạt động, lối sống... chỉ có tại một số địa phương chứ không phổ biến toàn dân, do đó không có từ tương tự trong ngôn ngữ toàn dân. Ví dụ: Nam Bộ Việt Nam có các từ ngữ như: chôm chôm, măng cụt, sầu riêng, tàu hủ ki... Vùng Nghệ Tĩnh có những từ như: chẻo (một loại nước chấm gồm vừng giã nhỏ trộn mật hoặc đường và nước mắm), nhút (dưa muối từ cây đậu đen, quả mít xanh, cà vàng thái nhỏ trộn lẫn nhau)...
Từ địa phương có sự đối lập về ý nghĩa: là những từ ngữ giống với từ ngữ toàn dân về mặt ngữ âm nhưng mang ý nghĩa khác nhau. Ví dụ: vùng Thái Bình gọi châu chấu (đầu nhọn) là cào cào và cào cào (đầu bằng) là châu chấu; Trung Bộ, Nam Bộ và Hải Dương, Hưng Yên gọi anh trai của mẹ là cậu. Nam Bộ gọi mủ chỉ nhựa, té là ngã, mận là quả roi, chén là bát, củ sắn là củ đậu; ở Hải Hưng hạt tiêu gọi là ớt; Thanh Hóa - Nghệ An - Hà Tĩnh gọi hòm chỉ quan tài...
Từ địa phương có sự đối lập về ngữ âm: là những từ ngữ địa phương chỉ cùng khái niệm với từ toàn dân những có ngữ âm khác. Ví dụ:
| Từ toàn dân | Hải Dương, Hưng Yên | Thanh Hóa | Nghệ An, Hà Tĩnh | Nam Bộ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| cá quả |  | cá chuối | cá tràu | cá lóc |
| cua | rốc | dam |  |  |
| dứa |  | gai |  | thơm, khóm |
| lợn | ỉn |  |  | heo |
| cây xoan |  | cây đu | sầu đâu |  |
| trâu | tâu |  | tru |  |
| nước |  |  | nác |  |
| gạo |  |  | gấu |  |
Sử dụng > Phạm vi sử dụng > Từ lóng

Bài chi tiết: Từ lóng tiếng Việt
Từ vựng hạn chế về mặt tầng lớp sử dụng gọi là từ (tiếng) lóng. Tiếng lóng của một tầng lớp nào đó là những từ ngữ có tên gọi song song với từ ngữ toàn dân. Từ lóng có thể thường xuyên thay đổi tùy theo môi trường, hoàn cảnh mà tầng lớp xã hội sản sinh ra nó.
Sử dụng > Phạm vi sử dụng > Từ ngữ nghề nghiệp

Bài chi tiết: Từ ngữ nghề nghiệp trong tiếng Việt
Từ ngữ chuyên môn trong tiếng Việt là những từ ngữ sử dụng hạn chế trong một nghề nào đó của xã hội, những người không làm nghề đó có thể ít biết hoặc không biết. Ví dụ, nghề nông có các từ ngữ: cày vỡ, cày ải, bón lót, bón đón đòng, bón thúc, gieo thẳng, gieo vại, lúa chia vè, lúa đứng cái, lúa von...
Ngoài ra trong tiếng Việt còn có nhiều thành ngữ, tục ngữ thể hiện kinh nghiệm, cách thức làm việc... trong nghề nào đó. Ví dụ trong nghề mộc có các câu: mộc gia nề giảm, cắt cưa đóng đanh...
Sử dụng > Phạm vi sử dụng > Thuật ngữ

Bài chi tiết: Thuật ngữ trong tiếng Việt
Thuật ngữ trong tiếng Việt bao gồm những từ ngữ là tên gọi chính xác của các khái niệm và đối tượng sử dụng giới hạn trong một lĩnh vực chuyên môn của con người. Ví dụ trong toán học có các thuật ngữ: đạo hàm, tích phân, vi phân... trong ngữ âm học có các thuật ngữ: âm vị, âm tiết, nguyên âm...
Đặc điểm cơ bản của thuật ngữ bao gồm tính chính xác, tính hệ thống, và tính quốc tế.
Sử dụng > Mức độ sử dụng > Từ vựng tích cực và từ vựng tiêu cực

Dựa theo tần suất sử dụng của từ vựng tiếng Việt thì có thể chia ra hai lớp: từ vựng tích cực và từ vựng tiêu cực. Từ vựng tích cực là những từ ngữ quen thuộc và sử dụng thường xuyên. Từ vựng tiêu cực là những từ ngữ ít dùng hoặc không được dùng thường xuyên, nó bao gồm các từ ngữ mang sắc thái mới, chưa được dùng rộng rãi hoặc những từ ngữ đã lỗi thời.
Sử dụng > Mức độ sử dụng > Từ ngữ cổ và từ ngữ lịch sử

Bài chi tiết: Từ cổ tiếng Việt
Dựa theo nguyên nhân làm cho từ vựng lỗi thời có thể chia ra hai loại: từ ngữ cổ và từ ngữ lịch sử. Từ ngữ cổ là những từ ngữ đã biến mất khỏi ngôn ngữ hiện đại hoặc vẫn còn dấu vết trong tiếng Việt hiện đại nhưng ý nghĩa đã bị lu mờ và không còn được dùng độc lập. Ví dụ: trong Túi đã không tiền khôn chác rượu (Quốc âm thi tập) thì chác là mua, khôn là khó...; hoặc như trong Thúc Loan dẻ thằng bé con (Thiên nam ngữ lục) thì dẻ có nghĩa là khinh dẻ...
Khác với từ ngữ cổ, từ ngữ lịch sử không có các từ ngữ đồng nghĩa trong tiếng Việt hiện đại, tuy nhiên khi cần diễn đạt khác khái niệm mang tính chất lịch sử, người ta vẫn phải sử dụng đến chúng. Ví dụ như tên gọi các chức, tước, phẩm, hàm thời phong kiến: án sát, lãnh binh, tuần phủ,.. hay các hình thức thi cử: cử nhân, hoàng giáp, trạng nguyên...
Sử dụng > Mức độ sử dụng > Từ ngữ mới

Bài chi tiết: Từ ngữ mới trong tiếng Việt
Đa số các từ ngữ mới trong tiếng Việt đều xuất phát từ các ngành khoa học tự nhiên và xã hội, nhanh chóng gia nhập vào lớp từ vựng tích cực toàn dân hoặc thuật ngữ chuyên môn nào đó. Thông thường những từ ngữ mới này được phổ biến nhờ các phương tiện truyền thông đại chúng. Ví dụ như: bộ nhớ, bộ vi xử lý, hệ điều hành, cổ phiếu, sàn giao dịch...
Từ vựng học tiếng Việt

Trước Cách mạng tháng Tám 1945, việc nghiên cứu về từ vựng tiếng Việt còn lẻ tẻ và chưa hệ thống. Sau 1954, từ vựng học tiếng Việt với tư cách một bộ môn ngôn ngữ học thực sự ra đời, thông qua các giáo trình từ vựng học tại hai trường Đại học Tổng hợp Hà Nội và Đại học Sư phạm Hà Nội.
Tại Miền Nam phía nam vĩ tuyến 17 thì Bộ Quốc gia Giáo dục lập nên Ủy ban Quốc gia Soạn thảo Danh từ Chuyên môn để bổ túc và cập nhật hóa từ vựng tiếng Việt khi tiếp cận những học thuật mới.
Chú thích

↑  Henri Maspéro. Études sur la phonétique historique de la langue annamite, 1912, trang 12
↑  Hà Văn Tấn, Phạm Đức Dương. Về ngôn ngữ tiền Việt-Mường, Dân tộc học số 1, 1978.
↑  Đoàn Thiện Thuật, Ngữ âm tiếng Việt, Hà Nội, 1977, tr. 89
↑  Nhữ Thành, Nhận xét về ngữ nghĩa của từ Hán-Việt, tạp chí "Ngôn ngữ" số 2, 1977
1 2  Nguyễn Thiện Giáp. Từ vựng học tiếng Việt, 2008, trang 259
↑  Nguyễn Thiện Giáp. Từ vựng học tiếng Việt, 2008, trang 260
↑  Bộ Giáo dục và Thanh niên. Nội-san Danh-từ Chuyên-môn Số 1, 1969. Tr vii-xi
Các từ màu cam là Từ thuần Việt, các từ màu xanh là Từ Hán-Việt.
Động đất Ambunti 2023

| --- | --- |

Giờ UTC: 2023-04-02 18:04:10
Sự kiện ISC: 625938325
USGS-ANSS: ComCat
Ngày địa phương: 3 tháng 4 năm 2023 (2023-04-03)
Giờ địa phương: 04:04 (UTC+10:00)
Độ lớn: Mw 7,1
Độ sâu: 62,6 km (39 mi)
Tâm chấn: 4°17′31″N 143°09′18″Đ﻿ / ﻿4,292°N 143,155°Đ﻿ / -4.292; 143.155
Loại: Đứt gãy trượt nghiêng
Vùng ảnh hưởng:  Papua New Guinea
Cường độ lớn nhất:    MMI VII (Rất mạnh)
Lở đất: Có
Thương vong: 8 người chết 17 người bị thương
Động đất Ambunti 2023 là trận động đất xảy ra vào lúc 4:04 (theo giờ địa phương), ngày 3 tháng 4 năm 2023. Trận động đất có cường độ 7,1 richter, tâm chấn độ sâu khoảng 62,6 km. Hậu quả trận động đất đã làm 8 người chết, 17 người bị thương.
Đăk Ta Ley

|  Đăk Ta Ley  |
| --- | --- |
 Xã 
 Xã Đăk Ta Ley 
Hành chính
Quốc gia:  Việt Nam
Vùng: Tây Nguyên
Tỉnh: Gia Lai
Huyện: Mang Yang
Thành lập: 2006
Địa lý
Diện tích: 46,68 km²
Dân số (2006)
Tổng cộng: 2515 người
Mật độ: 54 người/km²
Khác
Mã hành chính: 23799
x t 
Đăk Ta Ley là một xã thuộc huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai, Việt Nam.
Xã này được thành lập năm 2006 trên cơ sở một phần diện tích tự nhiên và dân số của xã Hra.
Xã Đăk Ta Ley có diện tích 46.68 km², dân số năm 2006 là 2515 người, mật độ dân số đạt 54 người/km².
Địa giới:
Đông giáp xã Hra;
Tây giáp xã Đăk Yă và xã Lơ Pang;
Nam giáp xã Lơ Pang;
Bắc giáp xã Ayun.
Chú thích

1 2 3  Nghị định số 98/2006/NĐ-CP ngày 15 tháng 9 năm 2006 của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã; thành lập phường, xã thuộc thành phố Pleiku, huyện Ayun Pa và huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai.
1 2 3  “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012.
↑  Tổng cục Thống kê
Nguyễn Văn Hòa (định hướng)

Nguyễn Văn Hòa  có thể đề cập đến:
Nguyễn Văn Hòa (阮文和) là, một tướng lĩnh của phong trào Tây Sơn trong lịch sử Việt Nam
Phaolô Nguyễn Văn Hòa (1932 – 2017), một Giám mục, nhạc sĩ công giáo người Việt
Nguyễn Văn Hòa, Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, Chính ủy Trường Sĩ quan Lục quân 2
Nguyễn Văn Hòa, nguyên Bí thư Tỉnh uỷ Mỹ Tho, Tỉnh ủy Gò Công
Nguyễn Văn Hòa, Phó Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum
Nguyễn Văn Hòa, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tiền Giang
Quà tặng của những nhà thông thái

| "Quà tặng của những nhà thông thái" |
| --- | --- |
Bìa sách Nguyên bản tiếng Anh
Tác giả: O. Henry
Tiêu đề gốc: The Gift of the Magi
Dịch giả: Mạnh Chương
Quốc gia: Hoa Kỳ
Ngôn ngữ: Tiếng Anh
Thể loại: Truyện ngắn
Xuất bản tại: The Four Million
Loại xuất bản: Tuyển tập
Ngày xuất bản: 10 tháng 12 năm 1905 (newspaper); ngày 10 tháng 4 năm 1906 (book)
"Quà tặng của những nhà thông thái" (nhan đề gốc tiếng Anh "The Gift of the Magi"), là một truyện ngắn nổi tiếng của nhà văn người Mỹ O. Henry, có nội dung kể về một cặp vợ chồng trẻ và cách họ đối phó với những thách thức của việc mua quà tặng Giáng sinh bí mật cho nhau với số tiền ít ỏi mà họ có. Cốt truyện và tình huống trớ trêu của cuối truyện là một câu chuyện tình cảm động với một bài học đạo đức về cách tặng quà và trở thành một câu chuyện phổ biến để thích ứng với những tình huống trớ trêu và biểu lộ tình cảm cho nhau trong những dịp đặc biệt, nhất là trong mùa Giáng sinh.
Truyện ngắn này được in lần đầu ngày 10 tháng 4 năm 1906. Đây là một trong các truyện của O. Henry được độc giả phương Tây yêu thích nhất và cũng có thể được xem là một trong những truyện ngắn về Giáng Sinh hay nhất mọi thời đại.
Cốt truyện

James [Jim] Dillingham Young và vợ của anh là Della là một cặp vợ chồng trẻ, những người, mặc dù có rất nhiều tình yêu cho nhau nhưng lại có quá ít tiền để chỉ có thể cư trú trong một căn hộ nhỏ, nghèo và đơn giản. Tuy nhiên, vào lễ Giáng sinh, dù chỉ còn số tiền 1 đồng đô la 87 xu, Della quyết định mua một sợi dây cho mặt đồng hồ bỏ túi quý giá của James, là một đồng hồ được gia truyền nhưng James chưa bao giờ có tiền mua sợi dây đeo xứng đáng. Một sợi dây bằng bạch kim "thiết kế đơn giản không cầu kỳ" nhưng "khẳng định chính xác giá trị của nó chỉ bởi chính bản thân nó chứ không bởi sự lòe loẹt bên ngoài... Nó cũng giống như anh ấy. Thầm lặng nhưng đầy giá trị", với giá 21 đô la . Để có thể đủ tiền, nàng quyết định cắt mái tóc dài và đẹp của mình, thứ quý giá nhất mà nàng có, để bán cho tiệm làm tóc giả. Trong khi đó, Jim quyết định bán đồng hồ quý giá của mình để mua một bộ kẹp tóc có đính đá quý cho Della, mà cô vẫn thường thích có để trang trí cho mái tóc tuyệt vời của cô. Cả hai đều đã vui vẻ vì nghĩ rằng có thể làm cho người kia bất ngờ và ngạc nhiên về món quà độc đáo của mình, nhưng mặc dù thất vọng là họ không còn có thể sử dụng được những món quà, cả hai có thể cảm nhận được tình yêu của nhau vì cả hai đã hy sinh cho nhau để mua món quà quý nhất mà người kia thích.
Người kể chuyện (O. Henry) kết thúc câu chuyện bằng cách so sánh sự hy sinh cho nhau của các cặp vợ chồng và của các nhà thông thái (hoặc là ba vua, ba đạo sĩ) từ phương Đông đến mừng Chúa Jesus lúc vừa sinh ra, khi xưa:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Như bạn biết đấy, những nhà thông thái là những con người khôn ngoan. Thật sự vô cùng khôn ngoan sáng suốt. Ba người thông thái đó đã mang đến những món quà dâng tặng Chúa Hài Đồng (Jesus) khi Người được sinh ra trong máng cỏ và họ cũng sáng tạo ra nghệ thuật tặng quà Giáng Sinh. Vì họ là những nhà thông thái, nên chắc là quà của họ cũng rất thông minh, và có thể họ nhận được những đặc ân trở lại. Và ở đây, tôi đã vụng về kể cho bạn nghe một câu chuyện không có hậu về hai cô cậu khờ dại trong một căn hộ nghèo nàn, đã hy sinh những tài sản quý giá của mình một cách không khôn ngoan chút nào. Nhưng lời cuối cùng để nói với những người khôn ngoan thời buổi này là trong những người tặng quà, hai người này là khôn ngoan nhất. Và tất cả những ai trao quà theo cách của họ, kể cả người cho và người nhận, ở bất cứ nơi đâu, đều là khôn ngoan nhất. Họ chính là những nhà thông thái thật sự. | ” |
Phim ảnh, kịch

Nhiều vở kịch, kể cả những vở kịch phỏng theo đã được dàn dựng theo cốt truyện này. Các phim The Sacrifice (1909), Love's Surprises Are Futile (1916), The Gift of the Magi (1917), Dary magów (Ba Lan, 1972), một phần của O. Henry's Full House (1952), The Gift of Love (1978), The Gift of the Magi (1958), Christmas Eve on Sesame Street (1978), Mickey's Once Upon A Christmas Gift (1999), The Gift of the Magi (2001), Raincoat (2004) của đạo diễn Rituparno Ghosh,... cũng dựa trên cốt truyện này.
Chú thích và tham khảo

↑  “The Gift of the Magi is published – This Day in History – 4/10/1906”. history.com. 2011. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2011.
↑  https://www.fahasa.com/truyen-ngan-chon-loc-tai-ban-2021.html
↑  Theo mức trợt giá so với thời điểm năm 2009, số tiến này lúc đó có lực mua bằng khoảng 400 đến 500 đô la. Theo tính toán của trang measuringworth.com
“O'Henry and The Gift of the Magi”. LiteraryTraveler.com.
Tranh vẽ của Jan de Bray năm 1674 về cảnh ba vua (hay ba nhà thông thái, đạo sĩ) mang quà đến tặng Chúa và tạo thành phong tục tặng quà Giáng sinh
Thanh Xuân, Sóc Sơn

Đối với các định nghĩa khác, xem Thanh Xuân (định hướng).
Thanh Xuân là một xã thuộc huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội, Việt Nam.
Ngày trước gọi là Thanh Khốn nhưng Thánh Gióng sau một lần đi ngang qua đã đổi là Thanh Nhàn.
Xã Thanh Xuân có diện tích 8,74 km², dân số năm 1999 là 10404 người, mật độ dân số đạt 1190 người/km². Xã được chia thành  bảy thôn lần lượt là Thanh Nhàn, Thạch Lỗi, Đồi Cốc, Đồng Giá, Bái Thượng, Chợ Nga, Trung Na và một khu phố Kim Anh. Xã có hai trường tiểu học là trường Tiểu Học Thanh Xuân A và Tiểu Học Thanh Xuân B, một trường trung học là trường THCS Thanh Xuân cơ sở và hai trường trung học phổ thông là THPT Kim Anh và THPT Mạc Đĩnh Chi. Ủy ban nhân dân xã được đặt tại thôn Thanh Nhàn.
Xã có vị trí nằm cách sân bay quốc tế Nội Bài 7 km.
Đặng Tích Hầu

| Đặng Tích Hầu   邓锡侯 |
| --- | --- |

Sinh: 1889
Mất: 1964
Thuộc: Quốc kỳ Trung Hoa Dân Quốc Trung Hoa Dân Quốc
Đặng Tích Hầu (Chinese: 邓锡侯; 1889–1964) là một tướng lĩnh và chính trị gia Trung Hoa.
Tiểu sử

Đặng sinh năm 1889, tại Doanh Sơn, Tứ Xuyên, Trung Hoa. Năm 1906, ông được nhận vào trường quân sự Tứ Xuyên, và năm 1909 tốt nghiệp, rồi vào học tại trường quân sự Nam Kinh. Trong Cách mạng Tân Hợi, ông bỏ học và trở về Tứ Xuyên. Sau khi Trung Hoa Dân Quốc thành lập, Đặng gia nhập Sư đoàn 4 Tứ Xuyên của Lưu Tồn Hậu. Ông nhanh chóng lên chức sĩ quan tiểu đoàn, Đại đội trưởng, rồi Tiểu đoàn trưởng.
Năm 1917, ông trở thành Tư lệnh Lữ đoàn 5. Tháng 2 năm 1918, Hùng Khắc Vũ bổ nhiệm ông làm Tư lệnh Lữ đoàn độc lập. Từ 1920-1923, ông tham gia chiến tranh quân phiệt tại Vân Nam, Quý Châu và Tứ Xuyên và được bổ nhiệm Tư lệnh Sư đoàn 3. Ngày 10 tháng 12 năm 1923, Chính phủ Bắc Kinh phe Trực Lệ thăng Đặng lên cấp tướng. Tháng 5 năm 1924, ông được Chính phủ Bắc Kinh bổ nhiệm làm Chủ tịch tỉnh Tứ Xuyên.
Năm 1926, Đặng đem quân gia nhập Quân đội Cách mạng Quốc dân, được thăng chức Tư lệnh Binh đoàn 28 và chức Đốc quân từ 1926 - 1927. Ông được cử chỉ huy Binh đoàn 45 năm 1927, với vỏ bọc là Giám đốc Phòng Tài chính Tứ Xuyên. Năm 1928, ông trở thành Tư lệnh Lộ quân 14.
Khi Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ hai bắt đầu năm 1937, Đặng trở thành Tư lệnh Quân đoàn 4 rồi Quân đoàn 45, quân đoàn này tham chiến trong Trận Từ Châu năm 1938. Tại đó ông được thăng chức Tham mưu trưởng Tập đoàn quân 22, hợp thành từ các sư đoàn quân Tứ Xuyên đánh Nhật trong trận Đài Nhi Trang. Lực lượng của ông phòng thủ Lâm Chương và Đặng Huyện, phía bắc Đài Nhi Trang. Từ 1939 – 1945, ông cũng là Ủy viên Quân vụ Tứ Xuyên và Tân Cương.
Trong Nội chiến Trung Hoa, Đặng được bổ nhiệm làm Thống đốc và Chủ tịch Chính phủ tỉnh Tứ Xuyên từ năm 1947 - 1948. Đặng, cùng các tướng Lưu Văn Huy và Pan Wenhua, đầu hàng quân Cộng sản tại Bành Huyện, Tứ Xuyên. Ông quản lý Bộ Thủy điện sau khi phe Cộng sản chiến thắng, rồi trở thành Phó chủ tịch tỉnh Tứ Xuyên. Ông chết ngày 30 tháng 3 năm 1964, tại Thành Đô, Tứ Xuyên.
MQTT

| --- | --- |
MQTT logo
Trạng thái: Đã công bố
Năm công bố: 1999
Phiên bản mới nhất: 5.0 07/03/2019
Tổ chức: OASIS
Ủy ban: OASIS Message Queuing Telemetry Transport Technical Committee
Tiêu chuẩn liên quan: MQTT-SN
Website: mqtt.org
MQTT (Message Queuing Telemetry Transport) là một giao thức mạng kích thước nhỏ (lightweight), hoạt động theo cơ chế publish - subscribe (tạm dịch: xuất bản - đăng ký) theo tiêu chuẩn ISO (ISO/IEC 20922) và OASIS mở để truyền tin nhắn giữa các thiết bị. Giao thức này hoạt động trên nền tảng TCP/IP; tuy nhiên, bất kỳ giao thức mạng nào cung cấp các kết nối theo tuần tự, không mất dữ liệu (lossless), kết nối hai chiều đều có thể hỗ trợ MQTT. MQTT được thiết kế cho các kết nối cho việc truyền tải dữ liệu cho các thiết bị ở xa, các thiết bị hay vi điều khiển nhỏ có tài nguyên hạn chế, hoặc trong các ứng dụng có băng thông mạng bị hạn chế.
Lịch sử

Andy Stanford-Clark (IBM) và Arlen Nipper (sau đó làm việc cho Eurotech, Inc.) là tác giả phiên bản đầu tiên của giao thức vào năm 1999. MQTT khi đó được sử dụng để giám sát các đường ống dẫn dầu trong hệ thống SCADA. Mục tiêu là tạo ra một giao thức tiết kiệm băng thông, nhẹ và sử dụng ít năng lượng pin như là một giải pháp thay thế, bởi vì khi đó các thiết bị được kết nối thông qua liên kết vệ tinh cực kỳ đắt đỏ.
Vào năm 2013, IBM đã đệ trình MQTT v3.1 cho cơ quan OASIS với một điều lệ đảm bảo rằng chỉ có thể chấp nhận những thay đổi nhỏ đối với đặc điểm kỹ thuật của nó.  MQTT-SN (MQTT for Sensor Networks, tạm dịch: MQTT cho Mạng cảm biến) là một biến thể (variation) của giao thức chính cho các ứng dụng chạy bằng pin trên các mạng không hỗ trợ bộ giao thức TCP/IP, như Zigbee. Sau khi tiếp nhận việc bảo trì các tiêu chuẩn từ IBM, phiên bản 3.1.1 với những thay đổi nhỏ đã được phát hành thành tiêu chuẩn OASIS vào ngày 29 tháng 10 năm 2014. Một bản nâng cấp quan trọng cho MQTT phiên bản 5, với một số tính năng mới được bổ sung, đã được phát hành vào ngày 7 tháng 3 năm 2019.
Về lịch sử phát triển, từ "MQ" trong "MQTT" đến từ dòng sản phẩm MQ của IBM (sau đó đổi tên thành "MQSeries"). Tuy nhiên, giao thức cung cấp các tin nhắn theo cơ chế publish-subscribe (tên gọi publish-subscribe có thể làm người dùng nghĩ rằng giao thức sử dụng hàng đợi (queue) nhưng hàng đợi không có trong giao thức) và được thiết kế đặc biệt cho các thiết bị hạn chế tài nguyên và băng thông thấp, mạng có độ trễ cao chẳng hạn như các đường dây quay số điện thoại và liên kết vệ tinh.
Trong thông số kỹ thuật ở phiên bản 3.1 được IBM mở, tên chính thức của giao thức là "MQ Telemetry Protocol (MQTT)" (tạm dịch: "Giao thức đo từ xa MQ") nhưng tên viết tắt MQTT được sử dụng rộng rãi trong tài liệu thông số kỹ thuật đó. Trong tất cả các tài liệu do OASIS phát hành, giao thức này được gọi là MQTT một cách nghiêm ngặt, mặc dù bản thân ủy ban kỹ thuật được đặt tên là "OASIS Message Queuing Telemetry Transport Technical Committee".
Tổng quan

Giao thức MQTT xác định hai dạng thực thể trong mạng: một message broker và những client. Một MQTT broker là một máy chủ (server) nhận tất cả các tin nhắn (message) từ các client và sau đó định tuyến (route) các tin nhắn này đến các client phù hợp. Một MQTT client là bất kỳ thiết bị nào (từ vi điều khiển đến một máy chủ chính thức) chạy thư viện MQTT và kết nối tới MQTT broker qua mạng.
MQTT quản lý các thông tin - dữ liệu mà nó nhận được theo hệ thống cấp bậc của các topic (tạm dịch: chủ đề). Với cơ chế publish-subscribe của MQTT, khi một publisher có một dữ liệu muốn truyền đi, nó sẽ gởi một tin nhắn điều khiển (control message) với dữ liệu muốn truyền đi đó đến MQTT broker mà nó đã kết nối đến. Broker sau đó sẽ gởi các thông tin mà nó nhận được này đến client đã đăng ký (subscribe) vào topic đó. Các publisher không cần có bất cứ thông tin nào về số lượng hay vị trí của các subscriber, đồng thời, các subscriber cũng không cần phải được cấu hình để có bất kì thông tin gì về các publisher.
Nếu một broker nhận một tin nhắn trên một topic mà hiện tại không có subscriber, broker sẽ bỏ tin nhắn đó đi, trừ khi publisher của tin nhắn đó chỉ định tin nhắn đó là một retained message (tạm dịch: tin nhắn được giữ lại). Một retained message là một tin nhắn MQTT thông thường với cờ retained được gán giá trị true. Broker lưu retained message cuối cùng và QoS tương ứng cho topic được chọn. Mỗi client đăng ký (subscribe) vào một topic phù hợp với topic của retained message sẽ ngay lập tức nhận được retained message đó sau khi client đó đăng ký. Broker chỉ lưu một retained message cho từng topic. Cơ chế này cho phép một subscriber mới của một topic có thể nhận được những thông tin mới nhất, hơn là phải chờ đợi lần cập nhật tiếp theo từ một publisher. Client chỉ tương tác với một broker, nhưng một hệ thống có thể chứa một số máy chủ làm broker với nhiệm vụ trao đổi dữ liệu dựa trên các topic hiện tại được các client đăng ký.
Một tin nhắn điều khiển tối thiểu của MQTT có thể có ít nhất là hai byte dữ liệu. Một tin nhắn điều khiển có thể mang gần 256 megabyte dữ liệu nếu cần thiết. Có 14 kiểu tin nhắn được định nghĩa để kết nối và ngắt kết nối một client khỏi broker, để xuất bản (publish) dữ liệu, xác nhận việc nhận dữ liệu đã nhận được và giám sát kết nối giữa client và server (máy chủ).
MQTT hoạt động ở tầng ứng dụng (Application layer), và dựa trên giao thức TCP (ở tầng giao vận, Transport layer) để truyền dữ liệu. Giao thức MQTT-SN, biến thể từ MQTT, sử dụng trên các phương thức tiện truyền tải khác như giao thức UDP hoặc Bluetooth.
MQTT gửi các thông tin đi dưới dạng văn bản thuần túy và không bao gồm bất kỳ biện pháp bảo mật hoặc xác thực nào. Việc bảo mật với MQTT có thể được thực hiện bởi TLS để mã hóa và bảo vệ thông tin được truyền khỏi việc bị đánh chặn, sửa đổi hoặc giả mạo.
Cổng MQTT không được mã hóa mặc định là 1883. Cổng được mã hóa là 8883.