Vjekoslav Luburić
Tiểu sử > Chiến tranh thế giới thứ hai > Trại tập trung Jasenovac

NDH có hai cơ quan an ninh là Tổng cục An ninh và Trật tự công cộng (tiếng Croatia: Ravnateljstvo za javni red i sigurnost - RAVSIGUR) và Cơ quan Giám sát Ustaše (tiếng Croatia: Ustaška nadzorna služba - UNS). Cả RAVSIGUR và UNS đều do con trai Slavko Kvaternik là Dido lãnh đạo. RAVSIGUR được thành lập ngày 4 tháng 5 năm 1941, còn UNS ra đời vào tháng 8 cùng năm. UNS được chia thành ba cục: I, III và IV. Cục III còn được gọi là Cục Phòng vệ Ustaše có nhiệm vụ quản lý các trại tập trung. Tổng cộng có khoảng 30 trại tập trung nằm trên lãnh thổ NDH. Từ tháng 4 đến tháng 8 năm 1941, RAVSIGUR chịu trách nhiệm quản lý trại. Luburić là người đứng đầu trong phần lớn thời gian tồn tại của Cục III. Đại sứ Đức tại NDH Siegfried Kache nói Luburić đã lên kế hoạch thành lập mạng lưới các trại tập trung từ thời lưu vong.
Tháng 5 năm 1941, Kvaternik ra lệnh xây dựng hai trại giam ở các làng Krapje (Jasenovac I) và Bročice (Jasenovac II), hai tiểu trại tiền đề cho trại tập trung Jasenovac. Hai trại bắt đầu hoạt động ngày 23 tháng 8. Cùng ngày, đối mặt với việc Ý chiếm đóng Vùng II, Cục III đã ra lệnh giải tán tất cả các trại tập trung duyên hải NDH. Trong giai đoạn đầu của Jasenovac, Luburić hiếm khi ra lệnh xử tử hàng loạt mà chưa được cấp trên chấp thuận. Một quan chức hàng đầu Ustaše là Ante Moškov cho biết:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Poglavnik còn thân thiết hơn cả mẹ và anh chị em hắn, trung thành và tuân phục là ý nghĩa đời hắn | ” |
Cuối cùng thì lòng trung thành và tận tụy của Luburić cũng được đền đáp, ông trở thành một nhân vật thân tín trong hàng ngũ cận kề Pavelić khi chiến tranh tiếp diễn. Cuối tháng 9 năm 1941, chính phủ cử Luburić sang Đệ tam Đế chế để nghiên cứu cách thức xây dựng và vận hành trại tập trung tại Đức. Luburić đi thăm các trại tập trung Đức trong 10 ngày. Các trại Ustaše sau đó được mô phỏng theo Oranienburg và Sachsenhausen.
Hệ thống trại Jasenovac được xây dựng trên khu vực đông dân Serb sinh sống. Theo lệnh Luburić, từ tháng 9 đến tháng 10 năm 1941, tất cả các làng Serb lân cận hai trại phụ đều bị san bằng, dân làng bị gom lại hết vào hết Krapje và Brocice. Từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 11 năm 1941, Krapje và Bročice bị giải thể. Tù nhân đủ khả năng bị điều đi xây dựng trại  Jasenovac III còn gọi là Ciglana (Sân gạch). Những người bệnh tật bị giết tại chỗ hoặc bị bỏ lại chờ chết. Trong số 3.000-4.000 tù nhân bị giam tại Krapje và Brocice chỉ có 1.500 người sống sót chuyển qua Ciglana.
Với kiến thức học hỏi được tại Đức, Luburić tổ chức Ciglana hiệu quả hơn Krapje và Brocice. Tháng 1 năm 1942, Jasenovac IV được lệnh thành lập dành riêng cho việc sản xuất da, với tên gọi Kožara (Thuộc da). Trại phụ cuối cùng Jasenovac V cũng ra đời cùng lúc có tên Stara Gradiška theo tên làng cũ, là nơi hỗn hợp có cả nam và nữ cai ngục. Hai em gái cùng mẹ khác cha của Luburić là Nada và Zora đều làm cai ngục trại này. Nada tham gia vào nhiều cuộc tra tấn và hành quyết tại Stara Gradiška. Nada kết hôn với Dinko Šakić. Šakić từng là phó trại Stara Gradiska, rồi làm trưởng trại Ciglana. Luburić cũng dùng cả em họ mình là Ljubo Miloš. Miloš từng chỉ đạo lao động tập trung tại Ciglana. Giống như Luburić được bổ nhiệm đứng đầu Cục III khi cuối lứa tuổi 20, hầu hết thành viên Ustaše phụ trách quản lý hệ thống trại Jasenovac đều còn rất trẻ. Năm 1941, Šakić mới 20 tuổi còn Miloš 22 tuổi.
Có hơn 1.500 lính Ustaše canh gác hệ thống trại Jasenovac. Ciglana, Kožara và Stara Gradiška có thể từng giam giữ tổng cộng 7.000 tù nhân, nhưng số lượng không bao giờ vượt quá 4.000 vào một thời điểm. Luburić đến thăm Jasenovac hai hoặc ba lần một tháng. Ông khẳng định sẽ tự tay giết ít nhất một tù nhân trong mỗi lần đến thăm. Luburić thích thú đùa cợt tù nhân khi kết liễu họ. Người viết tiểu sử Tito là Jasper Godwin Ridley miêu tả lại: "Hắn vui sướng khi dí súng lục vào đầu tù nhân. Đôi khi hắn xiết cò, đôi khi thì không."
Thói tàn ác của Luburić lan sang các trại Ustaše khác. Có lần ông cố tình chuyển hàng trăm tù nhân bị sốt phát ban từ trại Stara Gradiška đến Đakovo để đẩy nhanh tốc độ lây lan dịch bệnh giữa các tù nhân. Miloš khai "Luburić đã tạo ra một bầu không khí như vậy. Mọi Ustaše thực sự cảm thấy được kêu gọi phải giết tù nhân với niềm tin rằng đó là hành động yêu nước." Sau thử nghiệm các xe khí ngạt bất thành, Luburić ra lệnh xây dựng một phòng hơi ngạt sử dụng kết hợp lưu huỳnh dioxide và hydro cyanua. Phòng hơi ngạt được xây dựng kém và sau ba tháng không còn được sử dụng nữa. Không giống như các trại tập trung ở Đức, hầu hết tù nhân tại NDH bị giết bằng dao hoặc gậy.
Đầu năm 1942, điều kiện ở Jasenovac được cải thiện phần nào do chuẩn bị đón tiếp phái đoàn Chữ thập đỏ. Những tù nhân khỏe mạnh hơn được cung cấp giường và chăn ga mới, được phép nói chuyện với phái đoàn. Nhưng những người bệnh tật kiệt sức thì bị hành quyết luôn. Sau khi phái đoàn kết thúc chuyến thăm, điều kiện trong trại trở lại như cũ.
Khi một công chức người Croat gốc Do Thái tên là Dragutin Rosenberg định thuyết phục Luburić để được giao quần áo, thực phẩm cho đích danh một số tù nhân ở Jasenovac, Luburić lệnh chỉ chấp nhận hàng theo lô để không tiết lộ số phận tù nhân còn sống hay đã chết. Luburić cũng tỏ ra không ưa nhận hối lộ, chẳng hạn khi đại diện Hội Chữ thập đỏ là Julius Schmidlin thử đưa tiền nhằm Jasenovac có thể đối xử nhân đạo hơn với tù nhân, nhưng Luburić đã tức giận từ chối. Ngoài ra, Luburić không dung thứ cho việc lấy hàng hóa tịch thu từ tù nhân. Trường hợp điển hình là khi lính canh bị bắt quả tang lấy đồ trang sức tịch thu đem bán, đã bị Luburić ra lệnh xử tử. Trong số lính bị đánh chết có cả em trai của Ivica Matković đang làm phó cho Luburić.