T-26
Lịch sử chiến đấu > Chiến tranh mùa đông

Các đơn vị xe tăng được trang bị chủ yếu là T-26, đã tham gia Chiến tranh Liên Xô–Phần Lan (1939–1940): Lữ đoàn xe tăng hạng nhẹ 35, 39 và 40, tám tiểu đoàn xe tăng độc lập (OTB) của các sư đoàn súng trường thuộc Quân đoàn 8 và 14. Trong cuộc chiến, Lữ đoàn xe tăng hạng nhẹ 29, các đơn vị xe tăng của Quân đoàn súng trường 28 (bao gồm bốn trung đoàn xe tăng, 10 sư đoàn súng trường, sáu đại đội xe tăng độc lập của các trung đoàn súng trường) và năm đại đội xe tăng là nòng cốt của tập đoàn quân 9 đã xung trận.
Quân đội Phần Lan khi đó chỉ có vài chục xe tăng nên T-26 ít tham gia đấu tăng với đối phương. Nguy cơ chính mà T-26 gặp phải trong cuộc chiến này là pháo chống tăng và bộ binh trang bị chai xăng, lựu đạn của Phần Lan.
Các lữ đoàn xe tăng hạng nhẹ trong Chiến tranh Mùa đông được trang bị nhiều loại xe tăng T-26, bao gồm cả xe tăng tháp đôi và một tháp pháo được sản xuất từ năm 1931 đến năm 1939. Các tiểu đoàn xe tăng độc lập của các sư đoàn súng trường chủ yếu có xe tăng cũ, được sản xuất từ năm 1931-1936. Nhưng một số đơn vị xe tăng đã được trang bị phiên bản mới là T-26 mod 1939. Tổng cộng có 848 chiếc T-26 thuộc các đơn vị xe tăng của Quân khu Leningrad vào đầu cuộc chiến. Cùng với Xe tăng BT và T-28, T-26 là một phần của lực lượng chủ lực trong cuộc đột phá Phòng tuyến Mannerheim bao gồm hệ thống pháo chống tăng, tổ súng máy và các công sự khác.
Kinh nghiệm rút ra trong quá trình chiến đấu cho thấy buộc phải thay đổi cấu trúc của các đơn vị xe tăng Liên Xô. Các xe tăng lội nước T-37 và T-38 tỏ ra vô dụng trong các điều kiện thời tiết mùa đông ở chiến trường phía bắc. Theo sắc lệnh của Đại hội đồng quân sự Hồng quân từ ngày 1 tháng 1 năm 1940, mỗi sư đoàn súng trường phải có một tiểu đoàn xe tăng gồm 54 xe tăng T-26 (trong đó có 15 xe tăng phun lửa) và một trung đoàn súng trường nên có một xe tăng, mỗi đại đội có 17 chiếc T-26. Việc tổ chức bảy trung đoàn xe tăng (mỗi trung đoàn 164 chiếc T-26) cho các sư đoàn súng trường cơ giới và cơ giới hạng nhẹ cũng bắt đầu vào thời điểm đó, nhưng chỉ có hai sư đoàn cơ giới hạng nhẹ (kỵ binh cơ giới) được thành lập - Sư đoàn 24 và 25.
Xe tăng T-26 phiên bản cũ hai tháp pháo cũng được sử dụng trong Chiến tranh Mùa đông, chủ yếu là trong các tiểu đoàn tăng độc lập thuộc các sư đoàn súng trường. Số xe tăng này không tham gia vào các trận chiến chủ chốt nhưng thích hợp để bảo vệ đường dây liên lạc và được sử dụng trong dịch vụ tín hiệu. Tuy nhiên, một số  xe tăng T-26 model 1931 được sử dụng chiến đấu trên eo đất Karelian. Ví dụ, Tiểu đoàn xe tăng độc lập số 377 của Sư đoàn súng trường 97 tham chiến vào ngày 28 tháng 1 năm 1940 cùng với 31 chiếc T-26 (bao gồm 11 chiếc hai tháp pháo) và 6 xe tăng phun lửa KhT-26.
Trong số các đơn vị xe tăng được trang bị T-26, hoạt động của Lữ đoàn xe tăng hạng nhẹ 35 (chỉ huy là đại tá V. N. Kashuba, từ tháng 1/1940 là đại tá F. G. Anikushkin) là đáng chú ý nhất. Lữ đoàn có 136 xe tăng T-26 thuộc các kiểu khác nhau, 10 xe tăng phun lửa KhT-26 và 3 xe tăng công binh ST-26 vào ngày 30 tháng 11 năm 1939. Ban đầu, lữ đoàn tham gia chiến đấu tại Kiviniemi và sau đó được tái triển khai sang khu vực Hottinen, nơi số xe tăng của đơn vị dù chịu tổn thất cao và thiếu phương tiện sửa chữa, đã hỗ trợ các cuộc tấn công của Sư đoàn súng trường số 123 và 138 cho đến cuối tháng 12. Vào tháng Giêng, năm xe của Lữ đoàn 35 được sơ tán và số T-26 được sửa chữa của đơn vị, thực hiện trong sự hiệp đồng với các đơn vị pháo binh, công binh và súng trường. Bằng việc đột phá các vị trí phòng thủ chính của Phòng tuyến Mannerheim, các tiểu đoàn của lữ đoàn chuyển sang trực thuộc các Sư đoàn Súng trường 100, 113 và 123.
Vào ngày 26 tháng 2 năm 1940, 6 xe tăng Vickers 6 tấn của Phần Lan (trang bị pháo 37mm 37 psvk 36) thuộc Đại đội xe tăng 4 (4./Pans.P) bất ngờ chạm trán với ba chiếc T-26 mod 1933 từ Lữ đoàn xe tăng hạng nhẹ 35 (đây là xe tăng của đại đội trưởng Tiểu đoàn 112 đang tiến hành trinh sát) và đội tiên phong của tiểu đoàn súng trường Liên Xô gần Honkaniemi. Kết quả của cuộc giao tranh, một xe tăng Phần Lan bị hư hại do lựu đạn cầm tay và được quân Phần Lan sơ tán, T-26 cũng hạ gục 5 chiếc khác mà không bị tổn thất gì). Chiếc T-26 của đại úy V. S. Arkhipov đã hạ gục 3 xe tăng Vickers trong số 5 chiếc này, và bị hư hỏng nhẹ trong chiến đấu (quả đạn của chiếc Vickers số 667 của Phần Lan bắn trúng thùng nhiên liệu chính, nhưng chiếc xe tăng Liên Xô đã chuyển sang thùng nhiên liệu nhỏ).
Tập đoàn quân 8, chiến đấu ở phía bắc Hồ Ladoga, có 125 chiếc T-26 trong các tiểu đoàn xe tăng độc lập (OTB) của các sư đoàn súng trường vào ngày 30 tháng 11 năm 1939. Các trung đội xe tăng bị tổn thất đáng kể do bộ binh trinh sát không nắm bắt rõ các vị trí phục kích của Phần Lan, cũng không có công binh yểm trợ. Ví dụ, vào ngày 19 tháng 12 năm 1939, sáu chiếc T-26 với 50 lính bộ binh từ Sư đoàn Súng trường 75 được điều động đến tấn công quân Phần Lan, những chiếc xe tăng này đã rơi vào ổ phục kích của Phần Lan trên đường và bị tiêu diệt. Tuy nhiên, vấn đề hiệp đồng tác chiến trở nên tốt hơn khi chiến tranh gần kết thúc. Nhưng nếu các hành động được lên kế hoạch tốt, các cuộc tấn công bằng xe tăng thường vẫn đạt được thành công - chẳng hạn, trung đội xe tăng độc lập số 111 đã xuyên thủng hàng phòng ngự của địch và phá vây cho tiểu đoàn bộ binh mà không bị tổn thất, vào ngày 9 tháng 12 năm 1939.
Tập đoàn quân 9 (khu vực Repola, kandalaksha và Suomussalm) chỉ tiếp nhận biên chế các đơn vị xe tăng được trang bị T-26 trong quá trình chiến tranh. Ví dụ, tiểu đoàn xe tăng độc lập số 100 và 97 có 47 chiếc T-26 mỗi đơn vị (bao gồm cả phiên bản T-26 hai tháp pháo năm 1931 được trang bị pháo 37mm Hotchkiss không có đạn), tiểu đoàn xe tăng độc lập số 302 được trang bị 7 chiếc T-26 hai tháp pháo. Bất chấp việc binh lính thiếu kinh nghiệm và các mẫu xe tăng T-26 đã cũ, các tiểu đoàn của Tập đoàn quân 9 đã chiến đấu rất hiệu quả. Tiêu biểu vào ngày 11 tháng 12 năm 1939, hai xe tăng thuộc tiểu đoàn xe tăng độc lập số 100 đã đột phá vào Mjärkjärvi, truy kích quân Phần Lan đang rút lui. Đại đội xe tăng từ tiểu đoàn này cùng với đơn vị bộ binh đã đánh tan cuộc phục kích của Phần Lan gần Kuokojärvi vào ngày 8 tháng 12 năm 1939, bao vây và chiếm thị trấn vào ngày hôm sau. Trung đội từ tiểu đoàn xe tăng độc lập số 97 đã phá hủy các hỏa điểm của quân Phần Lan giữa hồ Alasenjärvi và Saunojärvi, giúp trung đoàn súng trường Liên Xô tiến vào phòng tuyến cuối cùng.
Điều kiện thuận lợi đã giúp tiểu đoàn xe tăng độc lập số 100 thực hiện thành công các nhiệm vụ độc lập xuyên biên giới mà không cần tính toán kỹ càng, và nhiều sĩ quan Liên Xô tin rằng cho đến cuối cuộc chiến loại xe tăng này chỉ có thể được sử dụng trên đường bộ. Trinh sát kém và không có sự chuẩn bị pháo binh thường dẫn đến những tình huống bi thảm - bằng cách như vậy, tiểu đoàn xe tăng độc lập số 100 đã mất 5 xe tăng trước một khẩu pháo chống tăng Phần Lan gần Kursu (Lapland) vào ngày 14 tháng 12 năm 1939, sĩ quan chỉ huy tiểu đoàn nằm trong số 9 người tử trận. Tổn thất chiến đấu của Tập đoàn quân số 9 là 30 chiếc T-26 trong suốt cuộc chiến. iets (2001), pp. 72–74</ref>
Tại vùng cực Murmansk, Tập đoàn quân 14 có tiểu đoàn xe tăng độc lập số 411 được trang bị 15 xe tăng T-26 và 15 xe tăng T-38 từ Quân khu Belorussian; tiểu đoàn xe tăng độc lập số 349 được trang bị 12 chiếc T-26 và 19 chiếc T-37/T-38 xe tăng từ Trung đoàn Huấn luyện của Trường Kỹ thuật Thiết giáp Leningrad. Địa hình hẹp chỉ cho phép sử dụng hai hoặc ba xe tăng T-26 phối hợp với một đại đội hoặc tiểu đoàn súng trường. Tiểu đoàn xe tăng độc lập số 411 trực thuộc Sư đoàn súng trường 52 tham chiến tích cực nhất. tiểu đoàn xe tăng độc lập số 349 tập trung ở Petsamo vào ngày 13 tháng 12 năm 1940, nơi đơn vị gia nhập biên chế Sư đoàn súng trường 10. Tập đoàn quân 14 mất 3 xe tăng do pháo, 2 xe do mìn và 2 xe bị chìm dưới sông.
Trong trận Tolvajärvi và sau đó, quân Phần Lan đã đánh bại Sư đoàn súng trường 75, bắt giữ hoặc tiêu diệt gần 12 xe tăng T-26. Tại các trận Suomussalmi và Trận Raate, Sư đoàn súng trường số 44 của Liên Xô bị bao vây và mất toàn bộ số xe của tiểu đoàn xe tăng độc lập số 312, bao gồm 14 chiếc T-26. Tổng cộng trong Chiến tranh Mùa đông, quân Phần Lan chiếm được gần 70 xe tăng T-26 thuộc các phiên bản khác nhau, bao gồm cả xe tăng phun lửa KhT-26 và KhT-130, con số này tương đương với toàn bộ lực lượng thiết giáp Phần Lan trước chiến tranh.
Tổn thất do chiến đấu hoặc do trục trặc kỹ thuật của Tập đoàn quân số 7 trên eo đất Karelian từ ngày 30 tháng 11 năm 1939 đến ngày 13 tháng 3 năm 1940 là 930 xe tăng T-26 thuộc tất cả các biến thể, với 463 xe trong số này được đã sửa chữa trong chiến tranh. Tổn thất xe tăng T-26 đã vượt quá số lượng xe được huy động vào đầu cuộc chiến, nhưng số lượng xe tăng T-26 ở mặt trận không giảm do tiếp viện từ các nhà máy, xưởng xe tăng và các đơn vị xe tăng mới gửi đến mặt trận. Có 1.331 xe tăng T-26, BT và T-28 thuộc Phương diện quân Tây Bắc vào đầu tháng 2 năm 1940, tăng lên 1.740 xe tăng vào ngày 28 tháng 2 năm 1940 khi cuộc đột phá tuyến phòng thủ thứ hai của Phần Lan bắt đầu. Ví dụ, Lữ đoàn xe tăng hạng nhẹ 29 (chỉ huy - lữ đoàn trưởng S. Krivoshein ) với 256 chiếc T-26 được tái triển khai từ Brest đến eo đất Karelian vào tháng 2 năm 1940. Lữ đoàn đóng vai trò chủ chốt trong cuộc tấn công Vyborg vào ngày 12–13 tháng 3 năm 1940.
Trong Chiến tranh Mùa đông, Hồng quân đã mất 23 xe tăng T-26 tháp pháo đôi, 265 xe T-26 cơ bản và 10 xe T-26 chỉ huy một tháp pháo, cũng như 118 xe tăng KhT-26 và KhT-130.
Chiến tranh Mùa đông đã chứng minh rằng T-26 đã lỗi thời trước các vũ khí chống tăng mới, và thiết kế của nó đã không thể phát triển thêm nữa. Pháo chống tăng của Phần Lan dễ dàng xuyên thủng lớp giáp mỏng của T-26. Khả năng hành quân của xe ở địa hình gồ ghề, phủ đầy tuyết là kém vì động cơ công suất thấp. Liên Xô đã quyết định rút T-26 đã lỗi thời khỏi sản xuất vào năm 1940 và thay thế nó bằng một mẫu hoàn toàn mới, xe tăng hạng nhẹ T-50.