stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lịch sử Chăm Pa
Tiểu quốc Hoa Anh và các chúa Nguyễn

Sau khi xâm chiếm Champa và tàn phá kinh đô Vijaya, vua Lê Thánh Tông quyết định cắt phần đất Kauthara cũ từ đèo Cù Mông tới đèo Cả lập ra tiểu quốc Hoa Anh, phong vương cho chúa xứ này. Cả Hoa Anh, Panduranga, Jarai trở thành phiên thuộc của nhà Lê sơ.
Năm 1578, Lương Văn Chánh là tướng của chúa Nguyễn Hoàng cầm quân tiến vào Kauthara, vây và hạ Thành Hồ – thành kiên cố và đồ sộ nhất trong lịch sử Champa, nằm tại huyện Phú Hòa, phía Tây thành phố Tuy Hòa ngày nay - đẩy họ về cương giới cũ ở phía Nam đèo Cả. Trận đánh chỉ mới nhằm lập lại trật tự cũ, tuy nhiên Lương Văn Chánh cũng đã tiến thêm một bước trong việc đưa dân lưu tán vào khai khẩn miền đất này, rải rác từ phía Nam đèo Cù Mông đến đồng bằng sông Đà Diễn. Trong khoảng 10 năm cuối thế kỷ XVI và đầu thế kỉ XVII,do cục diện Chiến tranh Lê–Mạc phân liệt, Panduranga từ phía Nam nhiều lần tái chiếm Kauthara, đuổi người Việt khỏi miền đất này.
Năm 1611, chúa Nguyễn Hoàng đã cử một viên tướng người Chăm, mà sử Việt gọi là Văn Phong, đánh chiếm hai huyện Đồng Xuân và Tuy Hoa để lập ra phủ Phú Yên, sau đổi thành dinh Trấn Biên. Sang năm 1653, nhân việc vua Chăm Pa là Po Nraop (Bà Tấm) quấy phá biên giới phía nam, chúa Nguyễn Phúc Tần đã gởi một đoàn quân sang tấn công Chăm Pa, tiến đến sông Phan Rang, bắt được vua Po Nraop đưa về Huế. Trên vùng đất cũ của tiểu vương quốc Kauthara chúa Nguyễn Phúc Tần lập ra hai phủ là Thái Khang (nay là Ninh Hòa và Vạn Ninh) và Diên Ninh (nay là Diên Khánh, Nha Trang, Cam Lâm và Cam Ranh). Vậỵ là vào năm 1653 Kauthara hoàn toàn bị sáp nhập vào lãnh thổ Đại Việt. Kauthara thất thủ, đền Po Nagar ở Nha Trang lọt vào vòng kiểm soát của nhà Nguyễn. Chính vì thế, vua Champa quyết định rước tượng Po Ina Nagar về Phan Rang để được thờ phụng trong một đền ở Mông Đức gần làng Hữu Đức (Phan Rang) bây giờ.
Panduranga

Bài chi tiết: Panduranga
Phần đất còn lại của vương quốc Chăm Pa lịch sử mà sách sử người Việt gọi là Chiêm Thành chỉ từ Phú Yên ngày nay trở về Nam (Kauthara và Panduranga) và từ năm 1653 Chăm Pa chỉ còn nửa đất phía nam của địa khu Panduranga (tức Phan Rang, Phan Rí và Phan Thiết ngày nay). Tuy nhiên, dưới sự bảo hộ của Đại Việt, vương quốc này vẫn giữ được độc lập dưới sự cai trị của các chúa Chăm.
Panduranga > Chúa Nguyễn và chúa Chăm Kế Bà Tử

Năm 1692, Bà Tranh đã tấn công vào phủ Diên Ninh và dinh Bình Khang tức vùng Diên Khánh ngày nay. Cuộc tấn công này đã thất bại và quân Chăm bị tướng Nguyễn Hữu Cảnh đánh bại vào tháng 3 năm 1693. Chúa Nguyễn đổi tên Chiêm Thành Quốc thành Thuận Thành Trấn, sau đó tháng 8 năm 1693, đổi Thuận Thành Trấn thành Bình Thuận Phủ. Bà Tranh bị giải về Thuận Hóa, người anh em là Tả trà viên Kế Bà Tử (繼婆子, Po Saktiraydaputih) làm Khám lý, ba người con Bà Ân làm Đề đốc, Đề lãnh và Cai phủ, bắt mặc quần áo theo lối người Kinh và sai về để vỗ yên lòng dân.
Cuộc chiến tranh năm 1692-1693 đã khiến một hoàng thân tên Po Chongchan (Po Choncăin) dẫn theo gia quyến và hơn 5.000 người Chăm bỏ sang Campuchia tị nạn. Những nhóm người này được Chính vương Chey Chettha IV cho định cư dọc xung quanh kinh đô Oudong, bên bờ sông Mê Kông. Người Chăm Mã Lai tiếp tục được triều đình Chân Lạp sử dụng làm quân binh hầu cận. Cộng đồng Chăm trong đợt di cư này có lẽ là tổ tiên của nhóm Chăm Jahed (Chăm cũ) hoặc Imam San ở Campuchia ngày nay.
Tháng 12 năm 1693, người Thanh là A Ban (阿班) cùng với Hữu trà viên là Ốc nha Đạt (Ốc nha Thát, 屋牙撻) ở Thuận Thành nổi loạn, đánh chiếm các đất Đại Đồng, Phố Hài, Phan Rí, Phan Rang. Lúc đó Nguyễn Hữu Cảnh đang đi Tây Chính ở Chân Lạp, và quân Nguyễn ở lại đã bị quân Chăm tiêu diệt hoàn toàn.
Đầu năm 1694, Bà Tranh chết, quân A Ban lại vây Phan Rang. Tháng 2, A Ban tiến giữ lũy Ô Liêm. Lưu thủ Nhuận và các cai cơ Tống Tuân và Nguyễn Thành chia quân giáp đánh. A Ban chạy về Phố Châm. Sau đó Cai cơ Nguyễn Hữu Kính (Cảnh) mới dẹp yên.
Khi Nguyễn Hữu Cảnh trở lại, Kế Bà Tử đã ký hòa ước với chúa Nguyễn Phúc Chu. Tháng 8, chúa cho phủ Bình Thuận trở lại làm trấn Thuận Thành. Chúa Nguyễn Phúc Chu đã đồng ý khôi phục vương quốc Chăm Pa với hình thức là một khu tự trị với tên là Thuận Thành Trấn, và chúa Chăm Kế Bà Tử được gọi là Thuận Thành trấn vương (順城鎮王), đóng đô ở Băl Canar, giữ chức Tả đô đốc, phiên vương trấn Thuận Thành của chúa Nguyễn. Theo bộ văn bản hoàng gia Chăm (bản chữ Hán), mối quan hệ phiên thuộc giữa vùng đất cai quản bởi các chúa Chăm và chính quyền trung ương của chúa Nguyễn diễn ra tốt đẹp.
Thuận Thành trấn

Bài chi tiết: Thuận Thành trấn
Năm 1697, chúa Nguyễn Phúc Chu cho lập phủ Bình Thuận (từ Phan Rang trở về tây) chia làm hai huyện An Phước và Hòa Đa. Cũng từ đây vùng đất Chăm còn lại (Phan Rang trở về đông) đã trở thành phiên thuộc của chúa Nguyễn và mối quan hệ giữa chúa Nguyễn và chúa Chăm là mối quan hệ giữa chính quyền trung ương và địa phương.
Từ những năm 1700 đến 1728, các chúa Nguyễn chủ yếu tập trung binh lực mở rộng ảnh hưởng trên đất Chân Lạp. Mặc dù có nhiều giai đoạn, chính quyền Đàng Trong dồn hết binh lính ở Chân Lạp hoặc suy yếu, chính quyền Chăm Pa vẫn không hề thừa cơ nổi dậy. Rất có thể, mối quan hệ giữa giữa hai chính quyền Po Saktiraydaputih và Nguyễn Phúc Chu rất tốt đẹp và nó còn để lại di sản sau này.
Đến năm 1712, chúa Nguyễn Phúc Chu đã ban hành một bản hiệp ước mới gọi là Ngũ điều Nghị định, trong đó khẳng định quyền xét xử của các chúa Chăm đối với các thần dân người Chăm và cũng quy định nghĩa vụ của các chúa Chăm đối với các chúa Nguyễn. Để giải quyết xung đột giữa người Chăm và người Việt, bản hiệp ước quy định các xung đột này sẽ do chúa Chăm tức Trấn Vương cùng với quan Cai bạ và quan Ký lục (cả hai là người Việt) phán quyết. Chế độ tự trị này được duy trì cho đến tận năm 1832 qua các đời chúa Nguyễn, thời Tây Sơn và thời kỳ đầu triều đại nhà Nguyễn.
Thuận Thành trấn > Loạn Lê Văn Khôi

Ngay sau khi Minh Mạng lên ngôi (1820), ông phân bố lại hành chính, chia Bình Thuận trấn thành 2 phủ Ninh Thuận và Hàm Thuận. Minh Mạng hạn chế hơn nữa quyền lực của hoàng gia Chăm.
Năm 1822, Chánh Chưởng (Cơng Can-Po Chơn), vị vua cuối cùng của Champa rời kinh đô Bal Canar (Tịnh Mỹ - Phan Rí) lưu vong tại Campuchia.
Tháng 10 năm 1832, chúa Chăm cuối cùng là Po Phaok The (Nguyễn Văn Thừa (阮文承)) trả lại toàn bộ dân và đất cho vua Minh Mạng và trở thành một viên quan địa phương triều Nguyễn. Vua Minh Mạng đã xóa trấn Thuận Thành và đặt phủ Ninh Thuận vào cùng năm đó, cho Nguyễn Văn Thừa làm Quản cơ, thuộc hạ là các Chánh đội trưởng Nguyễn Văn Giảng, Nguyễn Văn Thuận và Nguyễn Văn Thanh đều cho làm Cai đội. Năm 1833, Minh Mạng định phong cho tước cho Nguyễn Văn Thừa là Diên An bá, chức Vệ úy, hàm Tòng tam phẩm. Nhưng sau đó có án nghi Thừa câu kết với Lê Văn Khôi nên thôi.
Theo sách Tiễu Bình Thuận Man Phỉ Phương Luộc (1835) và bộ Đại Nam Thực Lục Chính Biên Đệ Nhị Kỷ (1860), sau khi chúa Po Phaok The thoái vị và trở thành viên quan triều Nguyễn, nhóm Lê Văn Khôi ở miền Nam bắt tay với Po Phaok The và một số quý tộc cũng như lãnh đạo tôn giáo Islam Chăm như Lá Buôn Vương, Thầy Điên. Lúc đó triều Nguyễn đang đánh Lê Văn Khôi ở miền Nam, và quân Nguyễn ở lại Ninh Thuận, Bình Thuận bị phiến quân Chăm và các bộ lạc miền núi tấn công mà chưa kịp đối phó. Có một số quý tộc thì lại theo vua Minh Mạng và không tham gia phiến quân, cộng đồng Chăm và các bộ lạc miền núi bị chia rẽ giữa hai phe: phe Lê Văn Khôi (phe chúa Chăm cũ) và phe vua Minh Mạng.
Thuận Thành trấn > Phong trào Hồi giáo Katip Sumat

Katip Sumat hay Katip Tamat là một tu sĩ Hồi giáo (imam) sinh ở Campuchia, đã từng sang Makah (tiểu vương quốc Kelantan) du học về triết lý Hồi giáo. Katip Sumat chỉ huy một đoàn quân đa số là người Chăm và Mã Lai sinh sống ở Campuchia sang Champa để hình thành một phong trào đấu tranh chống triều đình Huế vào năm 1833. Đây có thể coi như phong trào jihad (Thánh chiến) duy nhất đến nay trong lịch sử Việt Nam. Cuộc nổi dậy của Katip Sumat gây mối đe dọa thật sự cho triều đình Huế, buộc vua Minh Mạng phải gởi một đội binh hùng mạnh hơn 1000 người và ra lệnh vũ trang những cư dân Việt thuộc phủ Bình Thuận để họ tham gia trực tiếp vào cuộc chiến chống quân nổi loạn. Phong trào Hồi Giáo của Katip Sumat đã bị dập tắt vào tháng 7 năm Tỵ lịch Chăm, tức là cuối năm 1833 hay đầu năm 1834.
Phong trào của Katip Sumat có lẽ được sự hậu thuẫn của vị Sultan Muhamad I ở Kelantan (1800-1837).
Thuận Thành trấn > Khởi nghĩa Ja Thak Wa

Ja Thak Wa của Katip Thak Wa, một người Chăm Bani làng Văn Lâm, Phan Rang từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình Panduranga-Champa thời trước. Với tổ chức quy mô hơn, Ja Thak Wa xây dựng một chiến khu tại vùng cao nguyên Đồng Nai Thượng và Kauthara (Nha Trang-Phú Yên) vào năm 1834.
Ja Thak Wa sau đó triệu tập một hội đồng để chỉ định Po War Palei (tiếng Việt gọi là La Bôn Vương), dân tộc Raglai, thuộc làng Cadang, lên làm quốc vương (Po Patrai) của Panduranga. Po War Palei là anh rể của Po Dhar Kaok (tên Việt là Nguyễn Văn Nguyên), tức là cựu phó vương Panduranga dưới thời vua Po Phaok The (1828-1832). Sau đó, Ja Thak Wa đề nghị tấn phong một người gốc Churu mang chức là Cei Aia Harei (hoàng tử mặt trời) làm hoàng tử kế vị và Ja Yok Ai gốc người Chăm làm Panraong Sa-ai (đại quan quân sự).
Quân của Ja Thak Wa làm chủ tình hình vào đầu năm Ất Vị (1835), kiểm soát toàn bộ lãnh thổ Panduranga cũ gồm huyện An Phước, Hòa Đa, Tuy Tịnh và phủ Bình Thuận.
Trước sự đàn áp của nhà Nguyễn, nổi dậy Ja Thak Wa tại Panduranga kéo dài cho đến tháng thứ 4 năm 1835 thì kết thúc sau khi cả Po War Palei và Ja Thak Wa đều tử trận gần thôn Hữu Đức, Văn Lâm, Phan Rang.
Thuận Thành trấn > Thời kỳ cuối của trấn Thuận Thành

Khi vua Minh Mạng đưa quân tiêu diệt phiến quân Chăm và các bộc lạc miền núi, Thị Khăn Oa (Nai Khan Wa), công nữ Chăm hợp tác với vua Minh Mạng kêu gọi tất cả phiến quân còn lại đầu hàng, trở về phía triều đình. Công nữ đã thuyết phục thành công. Vua Minh Mạng đồng ý duy trì hoàng gia Chăm (gia đình chúa Chăm). Các hoàng tử Chăm đời đời nhận chức Tri huyện Huyện Hòa Đa Thổ (tức Quận Phan Lý Chàm thời chính quyền Sài Gòn) dưới triều Nguyễn. Theo các bộ sắc phong mà các hoàng tử Chăm được vua Nguyễn các đời gửi (bản chữ Hán), mối quan hệ giữa các ông tri huyện huyện Hòa Đa Thổ và chính quyền Huế diễn ra tốt đẹp đến tận năm 1945.
Năm 1945, hoàng tử Dụng Gạch (em trai công nữ Nguyễn Thị Thềm) đang là chức hương bộ và được gọi là Bộ Gạch, làm việc tại palei Kalon tức ấp Trinh Hòa (nay là xã Phan Sơn, Phan Lâm, huyện Bắc Bình và Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kalon Sông Mao) nơi mà Bà Nai Khan Wa cùng các bộ lạc miền núi khai hoang. Hoàng tử Dụng Gạch đã hưởng ứng lời kêu gọi cách mạng tháng Tám, bảo cho bà con Chăm và các dân tộc miền núi theo cách mạng. Sau cách mạng thành công, Hoàng tử Dụng Gạch giữ chức Phó chủ tịch Ủy ban Hành chính Lâm thời Huyện Hòa Đa phụ trách miền núi.
Lịch sử miền đất Tây Nguyên ngày nay sau khi tách khỏi lịch sử Chăm Pa vào năm 1471 còn chưa được các học giả quan tâm nghiên cứu. Mối quan hệ lịch sử giữa Chăm Pa (trước thời Lê), Nam Bàn (thời Lê) và hai nước Thủy Xá, Hóa Xá (thời Nguyễn) còn chưa được chứng minh. Tuy nhiên theo Cương mục thì vua Lê Thánh Tông phong cho dòng dõi chúa Chăm Pa làm Nam Bàn quốc vương và đất đai Nam Bàn chính là đất phụ thuộc Chăm Pa xưa (trước thời Lê) và vào thời Nguyễn đấy chính là đất của hai nước Thủy Xá và Hỏa Xá (tức Tây Nguyên ngày nay). Sau khi Chăm Pa bị sáp nhập hoàn toàn vào Việt Nam thì hai nước Thủy Xá và Hỏa Xá tức miền đất Tây Nguyên ngày nay vẫn giữ được độc lập nhưng trở thành phiên thuộc của nhà Nguyễn cho đến thời Pháp thuộc. Còn một số Bon, Palei phía Nam Lâm Đồng thì triều Nguyễn đặt Phủ Di Dinh Thổ (tức Phủ Di Linh Thượng), đưa viên quan Chăm cai trị cho đến năm 1945 nên mối quan hệ giữa hoàng gia Chăm và các bộ lạc miền núi rất mật thiết như việc hoàng tử Dụng Gạch được các bộ lạc miền núi tin tưởng.
Bia Võ Cạnh (thế kỷ thứ 3) tìm thấy ở Khánh Hòa là bia ký sớm nhất trong lịch sử Chămpa, cũng là văn bản tiếng Phạn sớm nhất được tìm thấy ở Đông Nam Á.
Tháp Chăm ở Mỹ Sơn
Tượng Phật Đồng Dương – Cuối thế kỷ thứ IX.
Lãnh thổ Chăm Pa vào thế kỷ X
Phù điêu cuối thế kỷ XII ở đền Bayon (Angkor) mô tả các thủy binh Chăm Pa đang tấn công quân Khmer.
Lãnh thổ Panduranga-Chăm Pa từ sau 1471
Lãnh thổ Thuận Thành trấn (1697-1832)
Nepeta kotschyi

| Nepeta kotschyi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Nepeta
Loài (species): N. kotschyi
Danh pháp hai phần
Nepeta kotschyi Boiss., 1846 
Nepeta kotschyi là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Boiss. mô tả khoa học đầu tiên năm 1846.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Nepeta kotschyi”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Neostroblia ruficollis

| Neostroblia ruficollis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Neostroblia
Loài (species): N. ruficollis
Danh pháp hai phần
Neostroblia ruficollis (Holmgren, 1857) 
Neostroblia ruficollis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Bulutlu, Battalgazi

| Bulutlu |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
BulutluVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Malatya
Thành phố: Malatya
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 203 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Bulutlu là một xã thuộc thành phố Malatya, tỉnh Malatya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 203 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Malatya”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.
Mất tháng 12 năm 2011

Dưới đây là danh sách những cái chết đáng chú ý trong tháng 12 năm năm 2011.
Tháng 12 năm 2011 > 31

Murray Barnes, 57, cầu thủ Australia.  Lưu trữ 2012-02-05 tại Wayback Machine
Glenn Lord, 80, biên tập viên Mỹ.  Lưu trữ 2012-02-14 tại Wayback Machine
Jerzy Kluger, 92, doanh nhân Ba Lan, bệnh viêng cuống phổi.
Milton Wong, 72, doanh nhân Canadian, ung thư tụy.  Lưu trữ 2012-01-28 tại Wayback Machine
Tháng 12 năm 2011 > 30

Dezső Garas, 77, diễn viên Hungary.  Lưu trữ 2015-02-21 tại Wayback Machine
Muhammad Hamidullah Khan, 74, chính trị gia Bangladesh.
Kim Geun-tae, 64, chính trị gia Hàn Quốc, bệnh não.
Ricardo Legorreta, 80, kiến trúc sư Mexico.  Lưu trữ 2020-08-07 tại Archive.today (tiếng Tây Ban Nha)
Vasily Starodubtsev, 80, chính trị gia Nga.
Mirko Tremaglia, 85, chính trị gia Ý.
Tháng 12 năm 2011 > 29

Aamir Hayat Khan Rokhri, 55, chính trị gia Pakistan, nhồi máu cơ tim.
Tyron Perez, 26, diễn viên Philippines, bị bắn.
Amichand Rajbansi, 69, chính trị gia Nam Phi.
Tháng 12 năm 2011 > 28

Don Mueller, 84, cầu thủ bóng chày Mỹ.
Kaye Stevens, 79, ca sĩ, diễn viên Mỹ, ung thư vú và nghẽn mạch máu.  Lưu trữ 2012-01-12 tại Wayback Machine
Teruo Sugihara, 74, golf thủ Nhật, ung thư tuyến tiền liệt.
Tháng 12 năm 2011 > 27

Catê, 38, cầu thủ Brazil, tai nạn ô tô.
Julia Sampson Hayward, 77, vận động viên quần vợt Mỹ.
Ante Čedo Martinić, 51, diễn viên Croatia (Ruža vjetrova), ung thư.  (Croatian)
Dennis Utter, 72, chính trị gia Hoa Kỳ. [liên kết hỏng]
Tháng 12 năm 2011 > 26

Pedro Armendáriz, Jr., 71, diễn viên Mexico, ung thư.  Lưu trữ 2013-01-03 tại Archive.today
Sarekoppa Bangarappa, 79, chính trị gia Ấn Độ.
Fred Fono, 49, chính trị gia Quần đảo Solomon.  Lưu trữ 2012-06-16 tại Wayback Machine
Tháng 12 năm 2011 > 25

Giorgio Bocca, 91, nhà báo, người viết luận Ý.  (tiếng Ý)
Sue Carroll, 58, nhà báo Anh, ung thư tụy.
Gideon Doron, 66, nhà khoa học chính trị Israel, lãnh đạo HaYisraelim.  (tiếng Hebrew)
Satyadev Dubey, 75, diễn viên, đạo diễn, nhà viết kịch bản Ấn Độ.  Lưu trữ 2013-01-03 tại Archive.today
Tháng 12 năm 2011 > 24

Sergio Buso, 61, cầu thủ bóng đá Ý.
Johannes Heesters, 108, diễn viên, ca sĩ Hà Lan, đột quỵ.  Lưu trữ 2013-04-23 tại Wayback Machine
Zsuzsi Mary, 64, ca sĩ nhạc pop Hungary, tự sát.  (tiếng Hungary)
Vitaly Tseshkovsky, 67, đại kiện tướng cờ vua Nga.  Lưu trữ 2013-01-20 tại Wayback Machine (tiếng Nga)
Tháng 12 năm 2011 > 23

Cees van Dongen, 79, tay đua motor Hà Lan.  (tiếng Hà Lan)
Bill Klatt, 64, cầu thủ khúc côn cầu trên băng Mỹ (Minnesota Fighting Saints), bệnh bạch cầu.
Aydın Menderes, 65, chính trị gia Thổ Nhĩ Kỳ, con trai của Adnan Menderes.  Lưu trữ 2012-01-12 tại Wayback Machine
Abdur Razzaq, 69, chính trị gia Bangladesh.  Lưu trữ 2012-05-28 tại Wayback Machine
Tháng 12 năm 2011 > 22

Richard Bessière, 88, tác gia Pháp.  (French)
Bettye Danoff, 88, golf thủ Mỹ, thành viên sáng lập LPGA.  Lưu trữ 2012-01-13 tại Wayback Machine
Vasant Ranjane, 74, cầu thủ cricket Ấn Độ.
Marion Segal Freed, 77, nhà sản xuất phim, nhà biên tập, người viết kịch bản Mỹ.
Tháng 12 năm 2011 > 21

Robert Simons, 89, cầu thủ cricket Anh (Hertfordshire). [liên kết hỏng]
Roberto Szidon, 70, nhạc công piano cổ điển Brazil, nhồi máu cơ tim.  (tiếng Bồ Đào Nha)
Umanosuke Ueda, 71, đô vật chuyên nghiệp, diễn viên Nhật, suy đường hô hấp.  (tiếng Nhật)
Jean-Pierre Urkia, 93, giám mục sinh tại Pháp.
Tháng 12 năm 2011 > 20

Hana Andronikova, 44, nhà viết kịch Séc, ung thư.
Iván Heyn, 34, nhà kinh tế học, chính trị gia Argentina.
Yoshimitsu Morita, 61, đạo diễn phim người Nhật (The Family Game), suy gan cấp.
Tushar Ranganath, 37, đạo diễn phim người Ấn Độ (Gulama), nhồi máu cơ tim.  Lưu trữ 2012-01-11 tại Wayback Machine
Václav Zítek, 79, ca sĩ opera Séc.
Tháng 12 năm 2011 > 19

Luciano Magistrelli, 73, cầu thủ Ý  (tiếng Ý)
Héctor Núñez, 75, cầu thủ Uruguay, bệnh kéo dài.  (tiếng Tây Ban Nha)
Horst-Eberhard Richter, 88, nhà phân tâm học, triết gia xã hội, lãnh đạo phong trào hòa bình người Đức Lưu trữ 2012-01-13 tại Wayback Machine (tiếng Đức)
Tháng 12 năm 2011 > 18

Alice Glenn, 90, chính trị gia Ireland.
Václav Havel, 75 tuổi, nhà văn, nhà viết kịch Séc, tổng thống Tiệp Khắc cuối cùng và tổng thống Séc đầu tiên.
Ralph MacDonald, 67, người viết bài hát Mỹ.
Don Sharp, 89, đạo diễn phim Anh sinh tại Australia.
Tháng 12 năm 2011 > 17

Sérgio Britto, 88, diễn viên Brazil, suy tim. [liên kết hỏng] (tiếng Bồ Đào Nha)
Cesária Évora, 70, ca sĩ Cape Verdean, suy tim.
Kim Chính Nhật, 69 tuổi, tổng bí thư đảng Lao động Triều Tiên, Ủy viên trưởng Hội đồng Quốc phòng Triều Tiên.
Cesária Évora, 70 tuổi, nữ danh ca người Cabo Verde.
Tháng 12 năm 2011 > 16

Chubee Kagita, 54, chính trị gia Nhật, suy tim.  (tiếng Nhật)
Khadzhimurad Kamalov, 46, nhà báo Nga, bị bắn.  (tiếng Nga)
Mark Kopytman, 82, nhà soạn nhạc Israel.  Lưu trữ 2014-07-20 tại Wayback Machine (tiếng Hebrew)
Bert Muhly, 88, chính trị gia Mỹ, suy tim.
Slim Dunkin, 24, rapper Mỹ (1017 Brick Squad), bị bắn.  Lưu trữ 2012-01-06 tại Wayback Machine
Tháng 12 năm 2011 > 15

Graham Booth, 71, chính trị gia Anh.  Lưu trữ 2011-12-17 tại Wayback Machine
Christopher Hitchens, 62, nhà văn, nhà bình luận Anh (God Is Not Great), ung thư thực quản.
Guy Ignolin, 75, tay đua xe đạp chyên nghiệp Pháp.  (tiếng Pháp)
Mario Tovar González, 78, vận động viên đấu vật Mexico, biến chứng đường hô hấp.  (tiếng Tây Ban Nha)
Tháng 12 năm 2011 > 14

Boris Chertok, 99, nhà thiết kế tên lửa Nga sinh tại Ba Lan.  (tiếng Nga)
Mark Francis Schmitt, 88, giám mục Mỹ.
Billie Jo Spears, 74, ca sĩ nhạc đồng quê Mỹ ("Blanket on the Ground"), ung thư.
Tháng 12 năm 2011 > 13

Juan Calderón, 75, nhà báo Mexico.  Lưu trữ 2012-01-08 tại Wayback Machine (tiếng Tây Ban Nha)
Kabir Chowdhury, 88, nhà văn Bangladesh.
Russell Hoban, 86, nhà văn Mỹ.
Park Tae Joon, 84, doanh nhân Hàn Quốc, bệnh phổi.
Klaus-Dieter Sieloff, 69, cầu thủ Đức.  (tiếng Đức)
Tháng 12 năm 2011 > 12

Sunday Bada, 42, vận động viên điền kinh Nigeria.  Lưu trữ 2012-01-06 tại Wayback Machine
Predrag Ćeramilac, 67, diễn viên Serbia, tự sát.  (tiếng Croatia)
Alberto de Mendoza, 88, diễn viên Argentina.  Lưu trữ 2012-01-25 tại Wayback Machine
Mălina Olinescu, 37, ca sĩ Rumani (Eurovision Song Contest 1998), tự sát.  (tiếng Rumani)
Tháng 12 năm 2011 > 11

Ahmed Bahgat, 79, nhà văn, nhà báo Ai Cập.
Rodolfo Bottino, 52, diễn viên Brazil.  Lưu trữ 2012-01-09 tại Wayback Machine (tiếng Bồ Đào Nha)
Phillip Cottrell, 43, nhà báo Scotland (BBC Scotland, Radio New Zealand).
Hans Heinz Holz, 84, triết gia Mác-xít Đức.  (tiếng Đức)
Tháng 12 năm 2011 > 10

Cary D. Allred, 64, chính trị gia Mỹ.
Hamilton Bobby, 44, cầu thủ Ấn Độ.
Vida Jerman, 72, diễn viên Croatia, ung thư phổi.  (tiếng Croatia)
Karryl Smith, rapper Mỹ (The Conscious Daughters).  Lưu trữ 2012-01-07 tại Wayback Machine
Tháng 12 năm 2011 > 9

Davida Karol, 94, diễn viên Israel.  (tiếng Hebrew)
Len Phillips, 89, cầu thủ Anh.  Lưu trữ 2012-04-06 tại Wayback Machine
Myra Taylor, 94, ca sĩ nhạc jazz Mỹ.
Tháng 12 năm 2011 > 8

Minoru Miki, 81, nhà soạn nhạc Nhật.  Lưu trữ 2011-12-21 tại Wayback Machine (tiếng Nhật)
Andrew Pataki, 84, giám mục Mỹ.
Nakdimon Rogel, 86, nhà báo Israel.
Roman Simakov, 27, boxer Nga.  Lưu trữ 2012-01-06 tại Wayback Machine
Tháng 12 năm 2011 > 7

Josip Barković, 94, nhà văn Croatia.  Lưu trữ 2012-01-06 tại Wayback Machine (tiếng Croatia)
Peter Croker, 89, cầu thủ Anh.  Lưu trữ 2012-01-28 tại Wayback Machine
Đơn Dương, 54, diễn viên Mỹ gốc Việt (We Were Soldiers), biến chứng từ phẫu thuật sau đột quỵ.  Lưu trữ 2012-01-08 tại Wayback Machine
Harry Morgan, 96, diễn viên Mỹ.
Tháng 12 năm 2011 > 6

Dobie Gray, 71, ca sĩ Mỹ ("The 'In' Crowd", "Drift Away").  Lưu trữ 2013-02-10 tại Wayback Machine
Paul Ramírez, 25, cầu thủ Venezuela, đột quỵ.  (tiếng Tây Ban Nha)
Lawrie Tierney, 52, cầu thủ Scotland.  Lưu trữ 2012-01-13 tại Wayback Machine
Tháng 12 năm 2011 > 5

Gennady Logofet, 69, cầu thủ Nga.  (tiếng Nga)
Joe Lonnett, 84, cầu thủ bóng chày Mỹ.  Lưu trữ 2012-09-07 tại Archive.today
Darrell K. Sweet, 77, nghệ sĩ Mỹ.  Lưu trữ 2012-01-11 tại Wayback Machine
Violetta Villas, 73, ca sĩ, diễn viên người Ba Lan.  (tiếng Ba Lan)
Tháng 12 năm 2011 > 4

Ambika Charan Choudhury, 81, nhà văn Ấn Độ.
Adam Hanuszkiewicz, 87, diễn viên Ba Lan.  Lưu trữ 2012-01-08 tại Wayback Machine (tiếng Ba Lan)
Alamein Kopu, 68, chính trị gia New Zealand. [liên kết hỏng]
Andrey Tverdokhlebov, 70, nhà bất đồng chính kiến Xô viết.  (tiếng Nga)
Tháng 12 năm 2011 > 3

Dev Anand, 88, diễn viên Ấn Độ (Ziddi), tim ngừng đập.  Lưu trữ 2011-12-05 tại Wayback Machine
Louky Bersianik, 81, tiểu thuyết gia Canadia.  Lưu trữ 2012-07-19 tại Archive.today (tiếng Pháp)
Philip "Fatis" Burrell, 57, nhà sản xuất thu âm Jamaica, đột quỵ.
Julia Marichal, 67, Mexican actress. [liên kết hỏng] (thi thẻ được tìm thấy ngày này)
Tháng 12 năm 2011 > 2

Branimir Koštan, 32, DJ Croatia, ung thư.  (tiếng Croatia)
Christopher Logue, 85, nhà thơ Anh.
Artur Quaresma, 94, cầu thủ Bồ Đào Nha.  (tiếng Bồ Đào Nha)
Patrick Sheridan, 89, giám mục Mỹ.
Howard Tate, 72, ca sĩ nhạc soul Mỹ.
Tháng 12 năm 2011 > 1

Mamoru Uchiyama, 62, họa sĩ manga Nhật (The Ultraman).  (tiếng Nhật)
Hippolyte van den Bosch, 85, cầu thủ bóng đá Bỉ.  (tiếng Hà Lan)
Christa Wolf, 82, nhà văn Đức.  Lưu trữ 2018-12-11 tại Wayback Machine
Melica ciliata

| Melica ciliata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Melica
Loài (species): M. ciliata
Danh pháp hai phần
Melica ciliata L. 
Melica ciliata là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.