stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nguyễn Tất Tố
Trận Bạch Đằng (năm 938)

Khi Ngô Quyền về vùng ven biển Đông Bắc (An Dương) chiêu mộ lực lượng chuẩn bị đối phó với quân Nam Hán xâm lược, ông đã cùng với Đào Nhuận và trai tráng trong làng đầu quân đánh giặc được trọng dụng làm gia tướng.
Khi đầu quân, ông được Ngô quyền giao nhiệm vụ tìm hiểu về quy luật thủy triều, xem xét con nước, địa hình của các nhánh sông, lựa chọn điểm bố trí phục binh, che giấu thuyền bè, đẵn gỗ đóng cọc…
Ông được đức Vương Ngô Quyền giao đem 20 thuyền nhẹ ra cửa biển chờ giặc tới thì khiêu chiến nhử giặc vào trận địa cọc. Khi thuyền giặc đến, ông dẫn nhử quân giặc vào trận địa cọc khi nước thủy triều lên, ghìm chân giặc cho đến khi nước rút đẩy thuyền giặc vào thế “mắc cạn”. Khi nước thủy triều rút, ông chỉ huy đội thuyền đánh nhử phối hợp với quân mai phục đánh tan quân Nam Hán.
Sử sách Việt Nam chép lại lời ông khi bàn việc đối phó với giặc "Vùng sông nước này tôi rất quen thuộc, biết được lúc nước lên xuống. Nay muốn giặc mắc bẫy, chỉ có cách dùng thuyền nhỏ ra khiêu chiến, chọn đúng giờ khắc thích hợp thì giả thua bỏ chạy".
Trong trận chiến này, phụ tá hỗ trợ ông, ngoài Đào Nhuận là người cùng làng còn kể đến ba anh em họ Lý ở làng Hoàng Pha (nay thuộc xã Hoàng Động, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng) là Lý Minh, Lý Khả, Lý Bảo và hàng trăm trai tráng quanh vùng. Họ đều là những người dân ven biển, sống bằng nghề sông nước.
Chú thích

1 2  Nguyễn Thanh Điệp. “Người hiến kế cho Ngô Quyền cắm cọc xuống sông Bạch Đằng”. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2017.
↑  “Chiến tướng nào đã dũng cảm lấy thân mình dụ địch vào bãi cọc ngầm trên sông Bạch Đằng”. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2017.
↑  “Di sản Hải Phòng”.[liên kết hỏng]
Tái hiện bãi cọc ngầm trong trận thủy chiến cửa sông Bạch Đằng năm 938
Tranh ghép đá mô phỏng trận Bạch Đằng 938
Pterygota bequaertii

| Pterygota bequaertii> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Malvaceae
Chi (genus): Pterygota
Loài (species): P. bequaertii
Danh pháp hai phần
Pterygota bequaertii De Wild., 1919 
Pterygota bequaertii là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được De Wild. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1919.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pterygota bequaertii”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Nguyễn Khải Khang

Nguyễn Khải Khang(?-1558) là tướng nhà Mạc và nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam, từng phục vụ cho cuộc chiến tranh Lê-Mạc.
Sự nghiệp > Làm tướng nhà Mạc

Năm 1546, Mạc Hiến Tông mất, con là Phúc Nguyên còn nhỏ lên thay, tức là Mạc Tuyên Tông. Khiêm vương Mạc Kính Điển là người được Hiến Tông chọn làm phụ chính. Trong triều xảy ra biến loạn: Tứ Dương hầu Phạm Tử Nghi muốn lập người em của Mạc Thái Tông là Hoằng vương Mạc Chính Trung (con thứ hai của Mạc Thái Tổ) đã trưởng thành nhưng Mạc Kính Điển không thuận, quyết phò Phúc Nguyên lên ngôi. Tử Nghi bèn cùng Chính Trung khởi binh nổi loạn. Nguyễn Khải Khang cùng Lê Bá Ly đứng về phía Mạc Kính Điển đánh bại được Tử Nghi.
Khi Lê Bá Ly bị các tướng Sơn Tây Anh Duệ hầu, Phù Long hầu và Văn Giáp hầu hợp binh đánh, ông sai thủ hạ là Đông Khang hầu đi cứu viện. Các cánh quân Sơn Tây bại trận phải rút lui.
Năm 1549, do công phò tá Mạc Phúc Nguyên, ông được phong làm thái úy Đoan quốc công, được cho họ Mạc.
Sự nghiệp > Phù Lê diệt Mạc

Năm 1552, sau khi Lê Bá Ly bỏ nhà Mạc vào nam, Nguyễn Khải Khang cùng cháu Nguyễn Hữu Liêu cũng đem quân về hàng Lê ở Yên Trường, vua Lê là Lê Trung Tông úy lạo, ban thưởng, vẫn cho giữ chức tước như cũ.
Tháng 8 năm 1555, Mạc Kính Điển sai Thọ quận công đem hơn 100 chiếc thuyền làm tiên phong, tiến đến cửa biển Thần Phù đóng dinh. Hôm sau, Kính Điển đem quân đến hội ở sông Đại Lại, sai Thọ quận công đốc suất quân bản bộ đi trước, đóng dinh ở núi Kim Sơn. Trịnh Kiểm sai Lê Bá Ly, Nguyễn Khải Khang, Nguyễn Thiến, Lê Khắc Thận cùng mai phục sẵn ở phía nam sông, còn Trịnh Kiểm đích thân đốc suất đại quân mai phục ở phía bắc sông, chọn 50 con voi phục ở chân núi Kim Sơn; sai Phạm Đốc đem thủy quân cùng Nguyễn Quyện đem hơn 10 chiếc thuyền chiến chiếm cứ mạn thượng lưu từ sông Hữu Chấp đến sông Kim Bôi.
Trưa hôm sau, thuyền quân Mạc qua Kim Sơn, đến chợ Ông Cung. Trịnh Kiểm lệnh các đạo quân mai phục đổ ra đánh. Quân Mạc thua chạy. Thọ quận công nhảy xuống sông trốn, bị tướng Lê là Vũ Sư Thước bắt sống và sau đó bị chém. Quân Mạc bị bắt rất nhiều, quân Lê thu được nhiều khí giới. Mạc Kính Điển rút quân quay về kinh thành.
Cái chết và khen thưởng

Tháng 8 năm 1557, các tướng lĩnh từng bỏ Mạc sang Lê là anh em Nguyễn Quyện và Nguyễn Miễn bỏ trốn về hàng nhà Mạc. Riêng Nguyễn Khải Khang và Lê Khắc Thận không về.
Tháng 9 năm 1558, Trịnh Kiểm lại ra quân đánh Sơn Nam chiếm đất rồi để Nguyễn Khải Khang ở lại trấn thủ để chiêu tập nhân dân. Mạc Ngọc Liễn là cháu của Khải Khang sai thổ dân ở Mỹ Lương trá hàng ông để dụ, rồi lừa bắt Khải Khang mang về. Mạc Tuyên Tông sai dùng hình xé xác Khải Khang. Vua Lê nghe tin vậy truy tặng ông cho tước Hiến Trung Công và bổ dùng cháu nội họ ông là Nguyễn Hữu Liêu.
Chú thích

↑  Tức sông Lèn, một nhánh của sông Mã ở Thanh Hoá
Pteropliini

| Pteropliini |
| --- | --- |

Abryna metallica

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Insecta
Bộ:: Coleoptera
Họ:: Cerambycidae
Phân họ:: Lamiinae
Tông:: Pteropliini Thomson, 1860

Pteropliini là một tông xén tóc thuộc phân họ Lamiinae.
Bucze, Tỉnh West Pomeranian

| Bucze |
| --- | --- |
—  Village  —
 
Bucze
Country:  Ba Lan
Voivodeship: West Pomeranian
County: Gryfice
Gmina: Płoty
Múi giờ: UTC+1, UTC+2 
Bucze [ˈbut͡ʂɛ] là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Płoty, thuộc hạt Gryfice, West Pomeranian Voivodeship, nằm ở phía tây bắc Ba Lan.
Pyrocoelia aurita

| Pyrocoelia aurita> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Lampyridae (Đom đóm)
Chi (genus): Pyrocoelia
Loài (species): P. aurita
Danh pháp hai phần
Pyrocoelia aurita Motschulsky, 1845 
Pyrocoelia aurita là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1845.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Xã Miami, Quận Greene, Ohio

| Xã Miami Miami Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 

 
 Vị trí trong Quận Greene, Ohio
 Vị trí quận Greene trong tiểu bang Ohio ở Hoa Kỷ
Xã Miami
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Ohio
Quận: Quận Greene
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 4.790
Múi giờ: EST (UTC-5)
 • Mùa hè (DST): EDT (UTC-4)
Xã Miami (tiếng Anh: Miami Township) là một xã thuộc quận Greene, tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 4.790 người.
Pulicaria steinbergii

| Pulicaria steinbergii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Pulicaria
Loài (species): P. steinbergii
Danh pháp hai phần
Pulicaria steinbergii E.Gamal-Eldin, 1981 
Pulicaria steinbergii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được E.Gamal-Eldin miêu tả khoa học đầu tiên năm 1981.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pulicaria steinbergii”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Người Canada gốc Ý

Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group
| Italian Canadians (tiếng Anh) Italo-canadesi (tiếng Ý) Italo-canadiens (tiếng Pháp) |
| --- | --- |
 
Tổng dân số
1.587.970 (tổng dân số) 236.635 (theo nơi sinh) 1.351.335 (theo tổ tiên) 2016 Census 4.6% of Canada's population.
Khu vực có số dân đáng kể
Khu vực Đại Toronto, Hamilton, Vùng Niagara, London, Guelph, Windsor, Ottawa–Gatineau, Barrie, Sault Ste. Marie, Greater Sudbury, Vịnh Thunder, Đại Montréal, Đại Vancouver
Ngôn ngữ
Tiếng Anh Tiếng Pháp Tiếng Ý Phương ngữ Ý Tiếng Calabria Tiếng Napoli Tiếng Sicilia
Tôn giáo
Chủ yếu là Công giáo Roma
Sắc tộc có liên quan
Người Ý, Người Mỹ gốc Ý, Người Argentina gốc Ý, Người Brasil gốc Ý, Người Uruguay gốc Ý, Người Chile gốc Ý, Người México gốc Ý, Người Nam Phi gốc Ý, Người Úc gốc Ý, Người Vương quốc Liên hiệp Anh gốc Ý, Người Mỹ gốc Sicilia, Người Mỹ gốc Corse 
Người Canada gốc Ý là công dân Canada có nguồn gốc tổ tiên là người Ý hoặc những sinh ra tại Ý di cư và cư trú tại Canada. Theo Điều tra dân số năm 2006, có khoảng 1.445.335 người Canada (4,6% dân số) tự nhận mình là người gốc Ý. Dân số người Canada gốc Ý đã tăng hơn 12% (hơn 700.000 người) và một nửa tổ tiên người Ý kết hợp với một nhóm sắc tộc khác, chủ yếu là các nước châu Âu khác. Người Ý là nhóm sắc tộc đứng thứ năm trong danh sách các nhóm dân sắc lớn nhất của Canada, sau người Anh, Ireland, Pháp và Đức.
Dân số > Ngôn ngữ và nhập cư

Tính đến năm 2016, trong số 1.587.970 dân số, 236.635 là người nhập cư gốc Ý,  với 375.645 tuyên bố tiếng Ý là tiếng mẹ đẻ của họ .
| Năm | Dân số | % người nói tiếng mẹ đẻ không chính thức ở Canada | % của tất cả những người nói tiếng mẹ đẻ ở Canada |
| --- | --- | --- | --- |
| Năm 1991 | 449.660 | 12,7% | 1,7% |
| Năm 1996 | 484.500 | 10,5% | 1,7% |
| 2001 | 469.485 | 9,0% | 1,6% |
| Năm 2006 | 455.040 | 7,4% | 1,5% |
| 2011 | 407.485 | 6,2% | 1,2% |
| 2016 | 375.645 | 5,1% | 1,1% |
| Giai đoạn | Dân số | % tổng số người nhập cư Canada |
| --- | --- | --- |
| 1901–1910 | 58.104 | 3,5% |
| 1911–1920 | 62.663 | 3,7% |
| 1921–1930 | 26.183 | 2,1% |
| 1931–1940 | 3.898 | 2,4% |
| 1941–1950 | 20.682 | 4,2% |
| 1951–1960 | 250.812 | 15,9% |
| 1961–1970 | 190.760 | 13,5% |
| 1971–1978 | 37.087 | 3,1% |
| Năm | Dân số | % người nhập cư ở Canada | % dân số Canada |
| --- | --- | --- | --- |
| 1986 | 366.820 | 9,4% | 1,5% |
| Năm 1991 | 351.615 | 8,1% | 1,3% |
| Năm 1996 | 332.110 | 6,7% | 1,2% |
| 2001 | 315.455 | 5,8% | 1,1% |
| 2006 | 296.850 | 4,8% | 0,94% |
| 2011 | 260.250 | 3,6% | 0,78% |
| 2016 | 236.635 | 3,1% | 0,67% |
Pylaisia macrotis

| Pylaisia macrotis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Pylaisia
Loài (species): P. macrotis
Danh pháp hai phần
Pylaisia macrotis Cardot, 1910 
Pylaisia macrotis là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được Cardot mô tả khoa học đầu tiên năm 1910.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pylaisia macrotis”. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2014.
Pylaisia obtusa

| Pylaisia obtusa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Pylaisia
Loài (species): P. obtusa
Danh pháp hai phần
Pylaisia obtusa Lindb., 1872 
Pylaisia obtusa là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được Lindb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1872.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pylaisia obtusa”. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2014.
Pylaisia robusta

| Pylaisia robusta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Pylaisia
Loài (species): P. robusta
Danh pháp hai phần
Pylaisia robusta Broth. & Paris, 1918 
Pylaisia robusta là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được Broth. & Paris mô tả khoa học đầu tiên năm 1918.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pylaisia robusta”. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2014.
Pyrocoelia formosana

| Pyrocoelia formosana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Lampyridae (Đom đóm)
Chi (genus): Pyrocoelia
Loài (species): P. formosana
Danh pháp hai phần
Pyrocoelia formosana E. Olivier, 1911 
Pyrocoelia formosana là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được E. Olivier miêu tả khoa học năm 1911.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Pteris uniseriata

| Pteris uniseriata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Pteridaceae
Chi (genus): Pteris
Loài (species): P. uniseriata
Danh pháp hai phần
Pteris uniseriata Poir., 1816 
Pteris uniseriata là một loài dương xỉ trong họ Pteridaceae. Loài này được Poir. mô tả khoa học đầu tiên năm 1816.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pteris uniseriata”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Người Aceh

Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group
Người Aceh hay người Achi là cư dân vùng Aceh, tại mũi cực bắc của đảo Sumatra, Indonesia. Ngôn ngữ của họ là tiếng Aceh, thành viên nhóm Aceh-Chăm, của ngữ tộc Malay-Polynesia thuộc ngữ hệ Nam Đảo.
Năm 2015"Joshua Project"ước tính số người Aceh vào khoảng 4,6 triệu người , trong đó 4.477.000 người sống ở Indonesia và 81.000 sống tại Malaysia.. Năm 2016 số người sống ở Indonesia được ước tính là thấp hơn .
Aceh được quốc tế chú ý đến khi trận động đất Ấn Độ Dương năm 2004 tàn phá nặng nề nhất, với 120.000 người chết.
Dân tộc và tôn giáo

Các đặc trưng của người Aceh chưa được nghiên cứu. Có ý kiến như Guter J. cho rằng họ là pha trộn của người Java, Batak, Mã Lai, Ấn Độ và Ả Rập, nhưng thiếu bằng chứng xác đáng.
Theo truyền thống, phần đông người Aceh làm nông nghiệp, công nhân luyện kim và dệt. Họ có truyền thống trai ở rể. Họ sống trong các gampông (làng), các làng hợp tạo thành xã (communal) trong một mukim .
Trước đây người Aceh theo Hindu giáo, thể hiện trong truyền thống của họ và các từ tiếng Phạn trong ngôn ngữ. Đến thế kỷ XIII họ tiếp xúc và chuyển sang Hồi giáo, vào thế kỷ XVI đã hình thành một đế chế Hồi giáo đầu tiên. Ngày nay họ là sắc tộc Hồi giáo bảo thủ nhất Indonesia.
Chú thích

↑  Mukim: đơn vị hành chính trên cấp xã (communal) và dưới cấp huyện (district) ở Indonesia, Malaysia và Brunei.
Pterolophia mindanaonis

| Pterolophia mindanaonis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Pterolophia
Loài (species): P. mindanaonis
Danh pháp hai phần
Pterolophia mindanaonis Breuning, 1943 
Pterolophia mindanaonis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Nam Quan

Quan lâu Hữu Nghị Quan
Hữu Nghị quan (giản thể: 友谊关; phồn thể: 友誼關; bính âm: Yǒuyǐ Guān; Việt bính: jau5 ji4 gwaan1, tên cũ là Trấn Nam quan ("cửa ải trấn giữ phương nam"), là một cửa khẩu biên giới của Trung Quốc trên biên giới Trung Quốc - Việt Nam. Cửa ải này được Trung Quốc xây dựng từ thời nhà Hán, nay nằm ở thôn Ải Khẩu (隘口), trấn Hữu Nghị (友誼), thành phố Bằng Tường (憑祥), địa cấp thị Sùng Tả, Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (廣西), cách Bằng Tường 15 kilômét về phía tây và cách Đồng Đăng 5 kilômét về phía bắc.
Một số thơ ca, tài liệu Việt Nam viết rằng “lãnh thổ Việt Nam trải dài từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau”, dẫn tới hiểu lầm trong nhiều người Việt là ải Nam quan thuộc lãnh thổ Việt Nam. Thực ra, ải Nam quan vốn do Trung Quốc xây dựng và luôn thuộc về lãnh thổ Trung Quốc, biên giới hai nước từ thời phong kiến đã được tính ở khoảng mấy trăm mét về phía nam của cửa ải này. Từ ngày 26 tháng 6 năm 1887, theo "Công ước Về Hoạch định biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc" ký giữa Pháp và Nhà Thanh, hai bên đã cắm mốc số 18 để cố định đường biên giới này, vị trí của mốc này cũng được mô tả là "nằm trên con đường từ Nam Quan đến Đồng Đăng". Tuy nhiên mốc này đã bị mất, trên bản đồ cắm mốc Pháp - Thanh năm 1894, ải Nam Quan được thể hiện ở phía Bắc đường biên giới. Tức là theo Công ước Pháp - Thanh, Ải Nam Quan được công nhận là hoàn toàn nằm trong lãnh thổ Trung Quốc, đường biên giới Việt Nam - Trung Quốc tại khu vực này nằm về phía nam Ải Nam Quan một quãng mấy trăm mét, chứ không phải chạy cắt ngang qua Ải Nam Quan như nhiều người Việt Nam vẫn hiểu lầm.
Tên gọi qua các thời kỳ lịch sử

Ải Nam Quan được xây dựng từ triều Hán, tên gọi ban đầu là 雍雞關 (tạm phiên âm Hán Việt là "Ung Kê Quan"). Chữ "雍" có ba âm đọc là "ung", "ủng" và "úng", do chưa có văn hiến cho biết ý nghĩa chính xác của tên gọi "雍雞" nên ở đây chỉ tạm đọc chữ "雍" là "Ung". Về sau Ủng Kê Quan được đổi tên thành Đại Nam Quan (大南關), Giới Thủ Quan (界首關).
Năm Hồng Vũ nguyên niên (洪武元年) triều Minh (Tây lịch năm 1368), đổi tên thành Kê Lăng Quan (雞陵關).
Tháng 6 năm Vĩnh Lạc (永樂) thứ 5 (Tây lịch: ngày 5 tháng 7 năm 1407) triều Minh, đổi tên thành Trấn Di Quan (鎮夷關).
Trong khoảng thời gian từ năm Tuyên Đức (宣德) thứ 3 (Tây lịch năm 1428) đến năm Gia Tĩnh (嘉靖) thứ 18 triều Minh (Tây lịch năm 1539), chưa rõ cụ thể là năm nào, Trấn Di Quan được đổi tên thành Trấn Nam Quan (鎮南關).
Tháng 10 năm 1954 Chính vụ viện Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa phê chuẩn đổi tên thành Mục Nam Quan (睦南關).
Tháng 1 năm 1965 Quốc vụ viện Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa phê chuẩn đổi tên thành Hữu Nghị Quan (友誼關). Tháng 3 năm 1965, lễ đổi tên Mục Nam Quan thành Hữu Nghị Quan được tổ chức tại Mục Nam Quan, Chung Phong (鐘楓), phó chủ tịch Chính phủ Nhân dân Khu tự trị Tráng tộc Quảng Tây, chủ trì buổi lễ.
Về căn cứ pháp lý, đường biên giới Việt - Trung đi qua tuyến đường bộ đã được mô tả trong Biên bản hoạch định năm 1886 giữa Pháp và nhà Thanh là "đường biên nằm ở phía nam Ải Nam Quan, trên con đường từ Nam Quan đến làng Đồng Đăng”. Như vậy, căn cứ vào các tư liệu có giá trị pháp lý (công ước Pháp - Thanh), thì đường biên giới tại khu vực này nằm về phía nam Ải Nam Quan một quãng mấy trăm mét, chứ không phải cắt ngang qua Ải Nam Quan như tiềm thức của nhiều người Việt Nam vẫn nghĩ.
Quan lâu

Quan lâu (關樓) Hữu Nghị Quan được xây lại năm 1957 cao 22 mét, gồm một tầng đế và ba tầng gác có hành lang bao quanh. Tầng đế có diện tích 365,7 mét vuông, dài 23 mét, rộng 15,9 mét, độ cao bình quân là 10 mét. Mỗi tầng gác có diện tích bình quân là 80 mét vuông. Phía trên cổng vòm của quan lâu có một bức đại tự làm bằng hán bạch ngọc (漢白玉) khắc ba chữ "友誼關" (Hữu Nghị Quan). Ba chữ này là do phỏ thủ tướng Quốc vụ viện kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Trần Nghị (陳毅) viết. Bên trái quan lâu là núi Tả Bật Sơn (左弼山), bên phải quan lâu là núi Hữu Phụ Sơn (右輔山). Trên núi Tả Bật Sơn có pháo đài Trấn Quan (鎮關). Trên núi Hữu Phụ Sơn pháo đài Kim Kê Sơn (金雞山).
Các sự kiện lịch sử gắn với ải Nam Quan

Năm 981, sau khi vua Đinh Tiên Hoàng của Đại Cồ Việt bị ám sát, vua nhà Tống là Tống Thái Tông sai Hầu Nhân Bảo tấn công Đại Cồ Việt qua đường Lạng Sơn, đi qua ải Nam Quan.
Năm 1077, Tống Thần Tông sai Quách Quỳ tấn công Đại Việt, quân bộ đã đi theo đường Nam Quan, xuống ải Quyết Lý rồi ải Chi Lăng.
Năm 1284, 1287, vua nhà Nguyên là Hốt Tất Liệt (Kubilai) đã sai Thoát Hoan tấn công Đại Việt bằng đường bộ qua Lạng Sơn, ắt phải qua ải Nam Quan.
Năm 1427, tướng nhà Minh là Liễu Thăng bị giết tại đèo Mã Yên sau khi qua Trấn Di Quan.
Năm 1539, sứ thần nhà Mạc là Nguyễn Văn Thái đến Trấn Nam Quan dâng biểu xin hàng nhà Minh.
Năm 1774, Đốc trấn Lạng-Sơn là Nguyễn Trọng Đang cho tu bổ Ngưỡng Đức Đài, nằm về phía nam của Trấn Nam Quan.
Năm 1788, theo lời cầu viện của thân mẫu của Lê Duy Kỳ, vua nhà Thanh là Càn Long (1736-1795) cử Tôn Sĩ Nghị cầm đại quân sang Đại Việt, đi bằng ba ngả: Tôn Sĩ Nghị cùng Hứa Thế Hanh vào cửa Nam Quan, qua Lạng Sơn đi xuống, Sầm Nghi Đống đi qua đường Cao Bằng, và đề đốc Vân Nam Ô Đại Kinh vào đường Tuyên Quang. Đoàn quân viễn chinh nhà Thanh bị vua nhà Tây Sơn là Quang Trung đánh tan, phải chạy về vào đầu năm kỷ dậu (1789).
Năm 1885, xảy ra Trận Trấn Nam Quan và Lạng Sơn giữa quân Pháp và quân nhà Thanh (Trung Quốc). Vào ngày 24/2/1885, một ngày sau khi xảy ra trận chiến ở Đồng Đăng, Tướng de Négrier cho phá sập Ải Nam Quan vào lúc 2 giờ 30 chiều và cho dựng lên gần đó một tấm biển ghi bằng chữ Hán: “Không phải vách đá bảo vệ được biên giới, mà là sự tôn trọng các hiệp định”
26 tháng 6 năm 1887, Công Ước Về Hoạch Định Biên Giới Giữa Việt Nam và Trung Quốc ký giữa Pháp và Nhà Thanh. Ngày 21 tháng 4 năm 1891 tiến hành cắm cột mốc tại vùng biên giới gần ải Nam quan.
Năm 1907, Tôn Trung Sơn và Hoàng Hưng phát động cuộc khởi nghĩa Trấn Nam Quan chống Thanh, nhưng thất bại.
Năm 1957, Chính phủ tỉnh Quảng Tây đã chi tiền trùng tu lại thành lầu Hữu Nghị quan, trở thành một kiến trúc ba tầng như hiện nay
Từ ngày 17 tháng 2 năm 1979, trong Chiến tranh biên giới Việt-Trung, 1979, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tung trên 660.000 quân tấn công Việt Nam ở sáu tỉnh biên giới: Lai Châu, Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn và Quảng Ninh, và đã chiếm được các thị xã Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn. Bộ binh Trung Hoa vào thị xã Lào Cai bằng thung lũng sông Hồng, vào thị xã Cao Bằng theo thung lũng sông Bằng (Bằng Giang), và vào thị xã Lạng Sơn theo thung lũng sông Kỳ Cùng, qua ải Nam Quan.
Năm 1999, ngày 30 tháng 12, tại Hà nội, hai ngoại trưởng Nguyễn Mạnh Cầm của Việt Nam và Đường Gia Triền của Trung Quốc chính thức ký ‘Hiệp ước biên giới trên đất liền’, theo đó phân định lãnh thổ tại khu vực xung quanh Ải Nam Quan. Bản hiệp ước này được quốc hội Trung Quốc thông qua ngày 29 tháng 4 năm 2000, và quốc hội Việt Nam thông qua ngày 9 tháng 6 cùng năm, và việc cắm mốc biên giới bắt đầu từ năm 2001 đến cuối năm 2008 là xong.[cần dẫn nguồn]
Ải Nam Quan trong văn nghệ

Trường ca "Con đường cái quan" của nhạc sĩ Phạm Duy nói về một chuyến đi xuyên lãnh thổ Việt, kết thúc ở mũi Cà Mau và bắt đầu từ ải Nam Quan. Mở đầu có đoạn:
Nhà thơ Hoàng Cầm có vở kịch "Hận Nam Quan" mô tả cảnh chia tay giữa Nguyễn Phi Khanh và Nguyễn Trãi tại Ải Nam Quan, có đoạn:
Nhạc sĩ Trúc Hồ với nhạc phầm "Triệu con tim một tiếng nói" đã đem lời hát của mình như một lời tranh đấu, khơi gợi lòng yêu nước . Trong bài hát có đoạn:
ải Nam Quan/ Hoàng Trường Sa/ Một ngàn năm giặc phương Bắc/ Quê hương mình rồi sẽ ra sao "..."
Chú thích

↑  “Ải Nam Quan và thác Bản Giốc được phân chia thế nào - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. 31 tháng 1 năm 2015. Truy cập 14 tháng 2 năm 2019.
↑  Geoff Wade, translator, Southeast Asia in the Ming Shi-lu: an open access resource, Singapore: Asia Research Institute and the Singapore E-Press, National University of Singapore, http://epress.nus.edu.sg/msl/entry/1105, accessed July 13, 2016.
↑  “10”. Lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý. Hà Nội: Nhà xuất bản. Hà Nội. 2003. Chú thích có các tham số trống không rõ: |khác= và |biên tập= (trợ giúp)
↑  Geoff Wade, translator, Southeast Asia in the Ming Shi-lu: an open access resource, Singapore: Asia Research Institute and the Singapore E-Press, National University of Singapore, http://epress.nus.edu.sg/msl/entry/398, accessed July 13, 2016.
↑  Geoff Wade, translator, Southeast Asia in the Ming Shi-lu: an open access resource, Singapore: Asia Research Institute and the Singapore E-Press, National University of Singapore, http://epress.nus.edu.sg/msl/entry/2740, accessed July 13, 2016.
Khẩu ngạn Hữu Nghị Quan ngày nay
Bản đồ quân sự khu vực quan ải Lạng Sơn (1850-1900) (bao gồm Trấn Nam Quan / Ải Nam Quan / Ải Du Thôn) nhìn từ phía Trung Quốc