stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Martin Scorsese
Sự nghiệp > Thập niên 1990

Năm 1990 Martin Scorsese quay lại đề tài phim tội ác quen thuộc với Goodfellas. Bộ phim, với sự tham gia của Robert De Niro và Joe Pesci, được coi là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của Scorsese và đem lại cho ông đề cử Oscar thứ 3.
Sau Goodfellas, Scorsese thực hiện Cape Fear (1991), bộ phim nhận được đánh giá khác nhau từ giới phê bình nhưng lại là tác phẩm thành công nhất về mặt thương mại của Martin sau hai thập kỉ làm đạo diễn. Trong thập niên 1990 Martin còn thực hiện một số bộ phim khác cũng được đánh giá cao như The Age of Innocence (1993), Casino (1995), Kundun (1997) nhưng không tác phẩm nào thực sự gây tiếng vang lớn hay đem lại cho Scorsese các giải thưởng, đề cử tại các giải thưởng điện ảnh hoặc liên hoan phim.
Sự nghiệp > Thập niên 2000

Giống như hai thập niên trước đó, bộ phim đầu tiên của thập niên 2000 lại đưa Scorsese trở lại vị trí hàng đầu ở Hollywood, đó là Băng đảng ở New York (Gangs of New York, 2002). Đây là bộ phim được đầu tư lớn nhất trong sự nghiệp của Martin nhằm tái dựng lại bộ mặt tội ác của các băng đảng gốc Ireland trên đất New York giữa thế kỉ 19. Hai vai chính của phim được giao cho Daniel Day-Lewis và Leonardo DiCaprio, diễn viên tiếp bước De Niro trở thành khuôn mặt quen thuộc trong các bộ phim sau này của Scorsese. Băng đảng ở New York đã đem lại cho Scorsese, người vốn vô duyên với các giải thưởng điện ảnh, giải Quả cầu vàng đầu tiên ở hạng mục Đạo diễn xuất sắc nhất - Phim điện ảnh. Ông còn được đề cử giải Oscar đạo diễn xuất sắc nhất, đề cử thứ 4, nhưng lại một lần nữa Martin thất bại, lần này là trước Roman Polanski (đạo diễn Nghệ sĩ dương cầm).
Năm 2004 Scorsese tiếp tục mời Di Caprio vào vai chính trong The Aviator, bộ phim kể về cuộc đời của tỷ phú - phi công Howard Hughes. Bộ phim không thuộc thể loại tội ác này được đánh giá cao và thành công cả về thương mại lẫn giải thưởng, đây là tác phẩm được đề cử nhiều giải Oscar nhất trong lễ trao giải lần thứ 77, trong đó có một đề cử cho Martin. Và cả ở lần này, Scorsese cũng không thể đem về tượng vàng khi để tuột giải vào tay Clint Eastwood (đạo diễn Million Dollar Baby). Scorsese lúc này đã đứng cùng hàng với Robert Altman, Alfred Hitchcock và King Vidor, những đạo diễn giữ kỉ lục về số lần được đề cử mà không đoạt giải tại hạng mục Đạo diễn của giải thưởng Oscar.
Hai năm sau The Aviator, Scorsese lần thứ ba liên tiếp chọn Di Caprio cho vai chính của bộ phim mới The Departed, tác phẩm làm lại từ bộ phim được đánh giá cao của điện ảnh Hồng Kông Vô gian đạo. Trong phim Di Caprio thủ vai một viên cảnh sát đội lốt tội phạm (vai do Lương Triều Vỹ đóng trong phim gốc) đối đầu với một tên tội phạm trong lốt cảnh sát (do Matt Damon thủ vai, diễn viên đóng trong phim gốc là Lưu Đức Hoa). Tuy bị chỉ trích là không theo sát nguyên mẫu Vô gian đạo, Điệp vụ Boston lại được đánh giá là tác phẩm theo đúng chất Scorsese và là bộ phim xuất sắc nhất của ông kể từ Goodfellas. Điệp vụ Boston là bộ phim ăn khác nhất trong sự nghiệp của Martin với doanh thu 129 triệu USD và đem lại cho ông đề cử Oscar hạng mục đạo diễn lần thứ 6. Cuối cùng thì trong lần đề cử này, Martin đã đoạt giải, giải thưởng mà một số báo còn gọi đùa là giải "Cống hiến trọn đời" cho Scorsese. Trong lễ trao giải, người được chọn để tặng tượng vàng Oscar cho Martin là Steven Spielberg, Francis Ford Coppola và George Lucas, cả ba đều là những đạo diễn cùng thời với Scorsese và đều đã là những trụ cột của làng điện ảnh Mỹ.
Đời tư

Martin Scorsese có tới 5 đời vợ, Laraine Brennan (cưới năm 1965), Julia Cameron (cưới năm 1975), Isabella Rossellini (1979 - 1983), Barbara De Fina (1985 - 1991) và Helen Morris (1999 - nay). Con gái của Martin với người vợ thứ 5 là Francesca đã xuất hiện trong The Aviator và Điệp vụ Boston.
Ngày 5 tháng 1 năm 2005, Martin Scorsese đã được chính phủ Pháp trao tặng huân chương Bắc Đẩu Bội tinh vì những đóng góp của ông cho điện ảnh.
Phim

| Năm | Phim | Số đề cử Oscar | Số giải Oscar |
| --- | --- | --- | --- |
| 1963 | What's a Nice Girl Like You Doing in a Place Like This? |  |  |
| 1964 | It's Not Just You, Murray! |  |  |
| 1967 | The Big Shave |  |  |
| 1967 | Who's That Knocking at My Door |  |  |
| 1970 | Street Scenes |  |  |
| 1972 | Boxcar Bertha |  |  |
| 1973 | Mean Streets |  |  |
| 1974 | Italianamerican |  |  |
| 1974 | Alice Doesn't Live Here Anymore | 3 | 1 |
| 1976 | Taxi Driver | 4 | 0 |
| 1977 | New York, New York |  |  |
| 1978 | The Last Waltz |  |  |
| 1980 | Raging Bull | 8 | 2 |
| 1983 | The King of Comedy |  |  |
| 1985 | After Hours |  |  |
| 1986 | The Color of Money | 4 | 1 |
| 1988 | The Last Temptation of Christ | 1 | 0 |
| 1989 | New York Stories (phần Life's Lessons) |  |  |
| 1990 | Goodfellas | 6 | 1 |
| 1991 | Cape Fear | 2 | 0 |
| 1993 | The Age of Innocence | 5 | 1 |
| 1995 | Casino | 1 | 0 |
| 1997 | Kundun | 4 |  |
| 1999 | Bringing Out the Dead |  |  |
| 2002 | Băng đảng ở New York (Gangs of New York) | 10 | 0 |
| 2004 | The Aviator | 11 | 5 |
| 2005 | No Direction Home: Bob Dylan | 4 (Emmy) | 1 (Emmy) |
| 2006 | Điệp vụ Boston (The Departed')'  | 5 | 4 |
| 2007 | The Key to Reserva (phim ngắn) |  |  |
| 2008 | Shine a Light |  |  |
| 2009 | Shutter Island |  |  |
| 2011 | Hugo | 11 | 5 |
| 2013 | Sói già phố Wall | 5 | 0 |
| 2016 | Silence |  |  |
| 2019 | Người đàn ông Ireland | 10 | 0 |
| 2023 | Vầng trăng máu |  |  |
Megachile framea

| Megachile framea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Megachilidae
Phân họ (subfamilia): Megachilinae
Tông (tribus): Megachilini
Chi (genus): Megachile
Loài (species): M. framea
Danh pháp hai phần
Megachile framea Schrottky, 1913 
Megachile framea là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1913.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Opisthoxia lyonetaria

| Opisthoxia lyonetaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Opisthoxia
Loài (species): O. lyonetaria
Danh pháp hai phần
Opisthoxia lyonetaria Snellen, 1874 
Opisthoxia lyonetaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Đặng Quang Vinh

Đặng Quang Vinh (Tên tiếng Anhː Alan Tang) là một diễn viên, kiêm nhà sản xuất và đạo diễn nổi tiếng Hồng Kông, ông được mệnh danh là hoàng tử, là nam thần hàng đầu của dòng phim tình cảm Quỳnh Dao đình đám trong suốt thập niên 70 và là siêu sao hành động trong thập niên 80 và đầu thập niên 90 của điện ảnh Hồng Kông thời hoàng kim với nhiều phim ăn khách. Tại Việt Nam, ông nổi danh với vai chàng công tử Mẫn Vân Lâu trong bộ phim đình đám "Mùa thu lá bay" từng làm mưa làm gió trong thập niên 70.
Tiểu sử

Đặng Quang Vinh sinh ngày 20 tháng 9 năm 1946 tại huyện Thuận Đức, thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Khi ông được 2 tuổi thì gia đình di dân sang Hồng Kông. Ông là con út trong một gia đình giàu có tại Hồng Kông. Gia đình ông có 4 đứa con, trên ông là hai anh trai và một chị gái, thuở nhỏ ông được ba mẹ nhất mực cưng chiều. Ông chưa từng nghĩ sẽ trở thành diễn viên, mà chỉ muốn trở thành một công chức bình thường. Trước khi làm diễn viên, thời trung học ông từng làm công việc phiên dịch tiếng Anh sang tiếng Quảng Đông tại đài phát thanh, đồng thời cũng làm qua công việc người mẫu bán thời gian.
Quá trình vào nghề & Sự nghiệp đỉnh cao > Thập niên 60ː Ngôi sao tuổi teen và biệt danh "Hoàng tử học sinh"

Năm 1963 khi Đặng Quang Vinh mới 16 tuổi, đoàn làm phim "Hoàng tử học sinh" đang cần tuyển một diễn viên mới cho bộ phim của họ, khi họ vào quay tại trường trung học của Đặng Quang Vinh đang theo học. Lúc đó các bạn học cùng lớp của Đặng Quang Vinh đã gửi ảnh của ông cho các nhà sản xuất và đạo diễn bộ phim, họ đã ấn tượng với gương mặt đẹp trai cuốn hút cùng với chiều cao lý tưởng 1m 83 của ông, đồng thời các bạn cùng lớp đã đồng loạt ký tên buộc ông tham gia vào buổi casting của bộ phim nên ông đã quyết định tham gia và cuối cùng ông đã xuất sắc vượt qua hơn 2000 thí sinh dự thi để được nhận vào vai nam chính của bộ phim "Hoàng tử học sinh" chính thức bước vào trường quay phim. Khi bộ phim "Hoàng tử học sinh" được công chiếu vào mùa hè năm 1964, thì doanh thu kỷ lục của bộ phim tại phòng vé đã khiến ông thành sao chỉ sau một đêm, kể từ đó ông mang biệt danh là "Hoàng Tử học sinh". Ông học cao đẳng tại trường New Method College (là một trường dành cho giới quý tộc tại Hồng Kông), học khoa lịch sử Trung Quốc.Sau khi tốt nghiệp, ông được giữ lại trường giảng dạy môn lịch sử Trung Quốc nhờ những thành tích xuất sắc trong học tập và nhận được học bổng tuyển thẳng vào trường Đại Học Luật Hồng Kông, nhưng sau đó ông quyết định từ bỏ để theo nghiệp diễn xuất.
Sự nghiệp diễn xuất chuyên nghiệp của Đặng Quang Vinh bắt đầu từ sau khi ông tốt nghiệp Cao đẳng vào năm 1967, và Quang Vinh tiếp tục xuất hiện đều đặn trong các bộ phim tâm lý tình cảm dành cho thanh thiếu niên, được gọi với biệt danh "Hoàng tử học sinh". Những năm cuối thập niên 60,ông cùng các ngôi sao nữ nổi danh như: Trần Bảo Châu, Tiết Gia Yến, Tiêu Phương Phương, Lý Tư Kỳ và các thần tượng tuổi teen khác làm mưa làm gió tại thị trường phim tiếng Quảng Đông, các tác phẩm của ông thời kỳ này bao gồm: "Thố Nữ Lang" (1967), "Đêm giáng sinh lung linh" (1967), "Cô dâu bị xiềng xích"(1967), "Thiết Nhị Hồ" (1968), "Xuân Hiểu Nhân Quy Thời" (1968), "Phi nam phi nữ" (1969), "Đèn đỏ đèn xanh" (1969), "Thời gian vui vẻ" (1970), "Học phủ tân trào" (1970), "Tiểu thư không có nhà" (1970), v.v. Ngoài ra, riêng Quang Vinh luôn được các tạp chí điện ảnh bầu chọn là "Nam diễn viên xuất sắc nhất" hay "Nam diễn viên được yêu thích nhất".
Quá trình vào nghề & Sự nghiệp đỉnh cao > Thập niên 80-90ː Siêu sao phim hành động, nhà sản xuất lừng danh

Năm 1987, Đặng Quang Vinh thành lập một hãnh phim khác, In-Gear Film Production Co., Ltd., cùng với anh trai của ông là nhà sản xuất Rover Tang, tiếp tục với vai trò diễn viên chính kiêm nhà sản xuất và xây dựng hình ảnh siêu sao hành động vô cùng thành công. Các tác phẩm gây tiếng vang của ông trong thập niên 80 -90 bao gồm ː Hoàng Họa (1984), Giang hồ long hổ đấu  (1987), Tái chiến giang hồ (1990), Long đằng tứ hải (1992), Gangland Odyssey (1992) và Hành động Hắc Báo (1993). Ông cũng sản xuất hai bộ phim do Vương Gia Vệ đạo diễn là Vượng Giác các môn(1988) và A Phí chính truyện (1991). Cũng kể từ thập niên 80 thù lao ông tăng lên đến hơn 700,000 đô la Hồng Kông cho mỗi phim.
Hợp tác với Vương Gia Vệ

Giữa thập niên 80, Vương Gia Vệ đã trở thành đạo diễn kiêm biên kịch cho hãng Wing-Scope và In-Gear. Ông đã viết kịch bản cho các phim Tái chiến giang hồ và Giang hồ long hổ đấu, cả hai phim này đều là do Đặng Quang Vinh đóng chính.
Phong cách làm phim nghệ thuật hoài niệm của Vương Gia Vệ đã được hình thành trong quá trình làm việc với Đặng Quang Vinh, ông đã đầu tư vào bộ phim đầu tiên của Vương Gia Vệ là Vượng Giác các môn. Sự nghiệp của Vương Gia Vệ cất cánh bay cao khi ông đạo diễn phim A Phi chính truyện năm 1990 mặc dù Đặng Quang Vinh đã thua lỗ hànhg triệu đô la để đầu tư vào bộ phim.
Những năm sau đóː kinh doanh nhà hàng, hoạt động từ thiện và đấu tranh dân chủ

Sau khi về hưu từ năm 1994, hãnh phim Media Asia Group đã giành quyền phát hành độc quyền các bộ phim của hãng In-Gear của ông dưới dạng DVD. Từ cuối thập niên 90, Đặng Quang Vinh đã bắt đầu theo đuổi sự nghiệp thứ hai của mình là kinh doanh nhà hàng. Ngoài ra, ông còn là nhà hoạt động từ thiện tích cực ở cả Hồng Kông lẫn Đại Lục với tư cách cá nhân cũng như thành viên của Hiệp hội từ thiện Rotarian. Theo cuốn hồi ký của nhà hoạt động dân chủ Szeto Wah, Đặng Quang Vinh là người hỗ trợ về mặt tài chính cũng như vật chất đáng kể để những sinh viên hoạt động chính trị có thể trốn thoát khỏi Trung Quốc từ sau sự kiện Thảm sát Thiên An Môn. Szeto từng nói Đặng Quang Vinh đã dùng ảnh hưởng của mình tại Ma Cao để giúp đỡ phong trào hoạt động dân chủ Operation Yellowbird (Hoàng Tước hành động) và cá nhân cũng bỏ tài chính ra giúp đỡ để mọi người có thể tiết kiệm thời gian, nhưng ông chưa từng công khai mà bí mật giúp đỡ hoạt động này.
Đại ca xã hội đen và đại ca của cả làng giải trí Hồng Kông

Đặng Quang Vinh được nể phục không chỉ bởi thành công nghệ thuật của ông mà còn bởi nam diễn viên có liên quan tới xã hội đen và là người luôn hết mình vì người khác.Từ khi còn học phổ thông Đặng Quang Vinh đã quen biết với Lưu Vinh Câu, kẻ cầm đầu nhóm giang hồ máu mặt của Hong Kong với tên gọi Liên Công Nhạc. Sau đó, Đặng Quang Vinh thay Lưu Vinh Câu quản lý nhóm này.Trong những năm tháng còn hoạt động, Đặng Quang Vinh từng ra mặt giúp nhiều nghệ sĩ dàn xếp những vướng mắc với giang hồ. Ông cũng là bạn kết nghĩa với các ngôi sao lớn như Lý Tiểu Long, Trần Huệ Mẫn, Tạ Hiền, Thẩm Điện Hà. Đặng Quang Vinh với phong cách "tứ hải", nên trong làng giải trí rất được mọi người yêu mến, ông cùng với Trương Xung, Tạ Hiền, Trần Tự Cường,Trần Hạo, Tần Tường Lâm và Thẩm Điện Hà đã kết nghĩa anh em, nhóm gồm 6 nam và 1 nữ được đặt tên là " Những con chuột bạc" (trong đó ông ở vị trí thứ 6). Đời sống tình cảm của các thành viên rất tốt đẹp và thân thiết. Ông còn nổi tiếng là đại ca đứng đầu trong làng giải trí, được cả làng giải trí xứ Cảng Thơm nể trọng và yêu mến. Ngoài ra, ông nâng đỡ nhiều nghệ sĩ mà đến nay đã trở thành huyền thoại như Vương Gia Vệ, Trương Quốc Vinh, Lưu Đức Hoa.
Đời sống tình cảm & gia đình

Đặng Quang Vinh quen nữ diễn viên Nghiêm Trân Nạp và kết hôn sau một thời gian dài yêu nhau trong bí mật, vì lúc đó mọi nhất cử nhất động của ông đều bị giới truyền thông chú ý, chưa kể nếu công khai quan hệ sẽ ảnh hưởng đến hình tượng và việc phát triển sự nghiệp của ông. Thời gian yêu nhau, tài tử họ Đặng luôn hạn chế bạn gái không được phép ăn mặc hở hang khi đi ra ngoài. Sau khi hai người nên đôi, làng giải trí vẫn không hề hay biết. Nàm 1980, chỉ đến khi tin đồn giữa ông với cô đào Trương Ngải Gia xôn xao Cbiz, Đặng Quang Vinh buộc phải lên tiếng tiết lộ ông đã có vợ là nữ diễn viên Nghiêm Trân Nạp (lúc đó đang mang bầu đứa con gái đầu lòng) và không bao giờ phản bội bà xã. Lúc quen nhau, vì cuộc sống ngôi sao quá bận rộn, mỗi người ở mỗi nơi nên ít có thời gian gặp gỡ và cũng thường xuyên cãi nhau, nên ông và bạn gái quyết định chia tay một thời gian. Có một thời gian, Đặng Quang Vinh và Lâm Thanh Hà được fans hâm mộ cả hai bên và báo chí gán ghép với nhau vì độ xứng đôi của hai người, nhưng sau đó ông và bạn gái tái hợp còn Lâm Thanh Hà vướn vào mối tình tay ba ồn ào với Tần Hán và Tần Tường Lâm.
Hai vợ chồng Đặng Quang Vinh có với nhau hai con gái và không ai theo nghiệp diễn của cha mẹ. Con gái lớn tên Yvette Đặng Nghiệp Hân (sinh năm 1981) theo học ngành tài chính tại Mỹ và làm việc tại Mỹ. Sau này, cô nghe lời cha trở lại Hong Kong lập công ty riêng kinh doanh đồ trang sức. Trong khi cô út tên Ellie Đặng Nghiệp Vỹ (sinh năm 1986) cũng tốt nghiệp đại học và kinh doanh như chị, mở công ty về môi trường. Con gái đầu vẫn độc thân, còn con gái út hiện đã có gia đình riêng.
Qua đời

Vào ngày 29 tháng 3 năm 2011, Đặng Quang Vinh đã chết tại nhà riêng ở khu biệt thự trên đồi Ho Man Tin vào khoảng 9 giờ tối sau khi tái phát bệnh tim. Người phát hiện ra thi thể của ông là người giúp việc, bà cũng đã ngay lập tức gọi cảnh sát cùng các con của ông sau đó. Khoảng 1 tiếng sau, con gái lớn của Đặng Quang Vinh có mặt tại nhà cha mình. Đặng Quang Vinh ra đi rất nhẹ nhàng.
Ồn ào sau khi mất: Scandal cưỡng hiếp

Vào tháng 12 năm 2013, sau khi mất 2 năm, tạp chí Next đã có được đoạn video phỏng vấn với nữ diễn viên quá cố Lam Khiết Anh. Trong đó bà ta nói bà đã bị "hai ông lớn" của làng giải trí Hong Kong cưỡng hiếp hơn 20 năm trước. Bà Lam ám chỉ người đầu tiên cưỡng hiếp bà sau khi đã uống rượu say, gần đây mới qua đời. 5 năm sau, tháng 1 năm 2018, một phóng viên Trung Quốc Zhuo Wei đã up lên mạng một đoạn phỏng vấn bà Lam mà chưa được kiểm duyệt, mà bà ta đã tiết lộ hai người đó chính là Đặng Quang Vinh và Tăng Chí Vỹ. Tăng Chí Vỹ sau đó đã phủ nhận cáo buộc trên là không đúng sự thật và bà Lam là người bị bệnh tâm thần, lời nói bất nhất.
Những phim đã tham gia > Đạo diễn

Năm1977：出冊/The Discharged/Xuất sách
Năm 1979: 家法/Law Don/ Gia pháp
Những phim đã tham gia > Sản xuất

1973：亡命浪子/Death on the Docks / Vong mệnh lãng tử
1974：冬戀/ The Splendid Love in Winter/ Đông luyến
1983：怒拔太陽旗/ The Militarism Revival/ Nộ bạt thái dương kỳ
1984：有Friend冇驚/Winner Takes All?/ Kẻ thắng làm vua
1985：開心三響炮/ Funny Triple
1985：求愛反斗星/ Crazy Romance
1987：江湖龍虎斗/Flaming Brothers/ Giang hồ long hổ đấu
1987：猛鬼差館/ The Haunted Cop Shop
1987：香港小姐寫真 / Miss Hong Kong/ Hoa hậu Hồng Kông
1988：我要富貴/ My Dear Son
1988：旺角卡門/ As Tears Go By/ Vượng giác các môn
1989：捉鬼大師/ Vampire Buster
1990：再戰江湖/Return Engagement/ Tái chiến giang hồ
1991：阿飛正傳/ Days of Being Wild/ A Phi chính truyện
1992：龍騰四海/ Gun n' Rose / Long đằng tứ hải
1993：黑豹天下 /Warriors: The Black Panther/ Hắc báo thiên hạ
Dudleya farinosa

| Dudleya farinosa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Saxifragales
Họ (familia): Crassulaceae
Chi (genus): Dudleya
Loài (species): D. farinosa
Danh pháp hai phần
Dudleya farinosa (Lindl.) Britton & Rose, 1903 
Dudleya farinosa là một loài thực vật có hoa trong họ Crassulaceae. Loài này được (Lindl.) Britton & Rose miêu tả khoa học đầu tiên năm 1903.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dudleya farinosa”. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2013.
Volhynia

| Volhynia Волинь |
| --- | --- |
—  Vùng lịch sử  —
 
Lâu đài Lubart (Lutsk) là trụ sở của các thân vương Volhynia thời trung cổ.
  Huy hiệu
 Volhynia (vàng) tại Ukraina hiện nay
Volhynia
Quốc gia:  Ba Lan  Belarus  Ukraina
Khu vực: Đông Nam Ba Lan, Tây Nam Belarus, Tây Ukraina
Bộ phận: Volyn, Rivne, Zhytomyr, Ternopil, Khmelnytskyi, Lublin, Brest
Volhynia (còn viết là Volynia) (tiếng Ukraina: Воли́нь, đã Latinh hoá: Volyn', tiếng Ba Lan: Wołyń, tiếng Nga: Волы́нь, đã Latinh hoá: Volýnʹ), là một khu vực lịch sử tại Trung và Đông Âu, giữa miền đông nam Ba Lan, miền tây nam Belarus và miền tây Ukraina. Ranh giới của khu vực này không được xác định rõ ràng, nhưng lãnh thổ mang cùng tên với nó là tỉnh Volyn ở miền tây Ukraine.
Volhynia từng qua tay nhiều lần trong lịch sử và bị phân chia giữa các cường quốc kình địch nhau. Trong nhiều thế kỷ khu vực là bộ phận của Thịnh vượng chung Ba Lan-Litva. Sau đó bị Đế quốc Nga sáp nhập trong quá trình phân chia Ba Lan cuối thế kỷ 18. Các thành phố quan trọng trong khu vực là Zhytomyr, Rivne, Lutsk, Zviahel và Volodymyr.
Từ nguyên

tiếng Ukraina: Волинь, đã Latinh hoá: Volyn';
tiếng Ba Lan: Wołyń;
tiếng Litva: Voluinė hay Volynė;
tiếng Slovak: Volyňa;
tiếng Séc: Volyň;
tiếng Hungary: Volhínia;
tiếng Đức: Wolhynien hay Wolynien (đều đọc là [voˈlyːni̯ən]); tiếng Đức Volhynia: Wolhynien, Wolhinien, Wolynien hay Wolinien (đều đọc là [voˈliːni̯ən]);
tiếng Yid: װאָהלין, đã Latinh hoá: Vohlin.
Tên gọi khác của khu vực là Lodomeria theo tên thành phố Volodymyr, nơi từng là thủ phủ chính trị của Thân vương quốc Volhynia thời trung cổ.
Theo một số nhà sử học, khu vực này được đặt theo tên của một thành phố bán huyền thoại là Volin hoặc Velin, được cho là nằm trên sông Nam Bug, tên của thành phố này có thể xuất phát từ gốc tiền-Slav *vol/vel- 'ướt'. Trong các phiên bản khác, thành phố nằm cách Volodymyr hơn 20 km về phía tây, gần cửa sông Huczwa, một nhánh của sông Tây Bug.
Địa lý

Xem thêm: Ruthenia Đỏ và Polesia
Về mặt địa lý, khu vực chiếm các phần phía bắc của vùng đất cao Volhynia-Podolia và các phần phía tây của vùng đất thấp Polesia, dọc theo thung lũng sông Prypyat và là một phần của Đồng bằng Đông Âu rộng lớn, giữa sông Tây Bug ở phía tây và thượng nguồn của các sông Uzh và Teteriv. Trước khi phân chia Ba Lan cuối thế kỷ 18, rìa phía đông kéo dài một chút về phía tây dọc theo hữu ngạn của sông Sluch hoặc ngay phía đông của nó. Trong lãnh thổ của Volhynia có Tiểu Polisie, một vùng đất thấp thực sự chia vùng đất cao Volhynia-Podolia thành vùng đất cao Volhynia riêng biệt và vùng ngoại vi phía bắc của vùng đất cao Podolia, được gọi là vùng đồi Kremenets. Volhynia nằm trong lưu vực của sông Tây Bug và Prypyat, do đó hầu hết các con sông của nó đều chảy theo hướng bắc hoặc tây.
So với các khu vực lịch sử khác, nó nằm ở phía đông bắc của Galicia, phía đông của Tiểu Ba Lan và phía tây bắc của Podolia. Biên giới của khu vực không được xác định rõ ràng và nó thường được coi là chồng lên một số khu vực khác, trong đó có Polesia và Podlasie.
Các lãnh thổ của Volhynia trong lịch sử hiện nay là một phần của các tỉnh Volyn, Rivne và một phần của các tỉnh Zhytomyr, Ternopil và Khmelnytskyi của Ukraina, cũng như một phần của Ba Lan (Chełm). Các thành phố lớn bao gồm Lutsk, Rivne, Kovel, Volodymyr, Kremenets (tỉnh Ternopil) và Starokostiantyniv (tỉnh Khmelnytskyi). Trước Chiến tranh thế giới thứ hai, nhiều shtetl (thị trấn nhỏ) của người Do Thái, chẳng hạn như Trochenbrod và Lozisht, là một phần không thể thiếu của khu vực. Tại một thời điểm, toàn bộ Volhynia là một phần của Hàng rào định cư cho phép người Do Thái định cư Đế quốc Nga chỉ định ở biên giới cực tây nam của lãnh thổ quốc gia.
Lịch sử > Cộng hòa Nhân dân Ukraina

Sau Cách mạng tháng Hai và sự kiện thành lập Chính phủ lâm thời Nga, những người theo chủ nghĩa dân tộc Ukraina tuyên bố thành lập Cộng hòa Nhân dân Ukraina tự trị. Lãnh thổ của Volhynia bị chia đôi theo một chiến tuyến ngay phía tây thành phố Lutsk. Do một cuộc xâm lược của những người Bolshevik, chính phủ Ukraina đã buộc phải rút lui về Volhynia sau khi Kyiv bị chiếm lĩnh. Viện trợ quân sự từ Liên minh Trung tâm là kết quả của Hiệp ước Brest-Litovsk, giúp mang lại hòa bình và ổn định ở một mức độ nhất định trong khu vực.
Từ đó cho đến khi chiến tranh kết thúc, khu vực này chứng kiến ​​sự hồi sinh của văn hóa Ukraina sau nhiều năm bị Nga áp bức và từ chối các truyền thống của Ukraina. Sau khi quân Đức rút đi, toàn bộ khu vực bị nhấn chìm bởi một làn sóng hành động quân sự mới của người Ba Lan và người Nga nhằm tranh giành quyền kiểm soát lãnh thổ. Quân đội Nhân dân Ukraina buộc phải chiến đấu trên ba mặt trận: những người Bolshevik, người Ba Lan và Quân tình nguyện Đế quốc Nga.
Lịch sử > Giai đoạn giữa hai thế chiến

Năm 1921, sau khi Chiến tranh Ba Lan-Liên Xô kết thúc, một hiệp ước được gọi là Hòa ước Riga đã phân chia tỉnh Volyn giữa Ba Lan và Liên Xô. Ba Lan chiếm phần lớn hơn và thành lập tỉnh Wołyń (Volhynia).
Hầu hết phần phía đông tỉnh Volyn trở thành một phần của Ukraina Xô viết, cuối cùng được chia thành các khu nhỏ hơn. Trong thời kỳ đó, một số khu dân tộc được hình thành bên trong Ukraina Xô viết nằm trong quá trình tự do hóa văn hóa. Các chính sách Ba Lan hóa ở Ba Lan dẫn đến sự hình thành các phong trào kháng chiến khác nhau ở Tây Ukraina và Tây Belarus, bao gồm cả ở Volhynia. Năm 1931, Vatican thành lập miền Phủ Doãn Tông Tòa Công giáo Ukraina của Volhynia, Polesia và Pidliashia, nơi giáo đoàn thực hành Nghi thức Byzantine bằng tiếng Ukraina.
Từ năm 1935 đến năm 1938, chính phủ Liên Xô trục xuất nhiều công dân từ Volhynia trong một đợt di chuyển dân số đến Siberia và Trung Á, trong quá trình diệt trừ phú nông, một nỗ lực nhằm đàn áp nông dân trong khu vực. Những người này bao gồm cả người Ba Lan ở Đông Volhynia.