Hermann Hoth
Chiến tranh thế giới thứ hai > Cuộc chiến Xô-Đức > Giai đoạn 1941-1942

Ngày 22 tháng 6 năm 1941, Hitler bất ngờ phát động Chiến dịch Barbarossa xâm lược Liên Xô. Cùng với Cụm Thiết giáp số 2 do Đại tướng Heinz Guderian chỉ huy, Cụm Thiết giáp số 3 đóng vai trò là mũi nhọn đi đầu của Cụm Tập đoàn quân Trung tâm (Tư lệnh: Thống chế Fedor von Bock) – cánh quân có nhiệm vụ chinh phục miền trung nước Nga. Khác với Guderian vốn hay phớt lờ mệnh lệnh của Bock, Hoth hợp tác ăn ý với Bock và thường tuân thủ nghiêm ngặt các mệnh lệnh của vị thống chế này. Nhưng cũng giống như Guderian, Hoth luôn áp dụng trường phái "chỉ huy từ tuyến đầu" trong chiến đấu (Führen von vorn), và dành nhiều thời gian để trực tiếp chỉ huy, đôn đốc các đơn vị tiền phương hơn là để làm công việc văn phòng với bộ tham mưu của mình. Sở chỉ huy của ông luôn luôn được đặt rất gần tiền tuyến. Dưới sự lãnh đạo sâu sát của Hoth, Cụm Thiết giáp số 3 đã thực hiện nhiều đòn tấn công thần tốc, góp phần bao vây, đánh thắng Hồng quân Liên Xô trong các khu vực Białystok-Minsk (nơi quân Đức tuyên bố bắt được khoảng 290.000-324.000 tù binh, phá hủy hoặc thu giữ 3.332 xe tăng cùng 1.809 máy bay Liên Xô) và Vitebsk-Smolensk (nơi quân Đức bắt sống 310.000 tù binh, phát hủy hoặc thu giữ 3.205 xe tăng cùng 3.120 đại bác). Bên cạnh đó, do xem nhẹ sức mạnh của quân dân Liên Xô nên Hoth đã gặp nhiều thất bại cay đắng: ngày 20 tháng 7 Hồng quân phản kích đánh tan Sư đoàn Mô tô 14 của ông ta gần Velikie Luki, khiến Bock phải điều Sư đoàn Thiết giáp 19 đến ổn định trận tuyến; nửa cuối tháng 8 Hoth tung Sư đoàn Thiết giáp 17 không có bộ binh yểm hộ tấn công phòng tuyến vững chãi của Tập đoàn quân số 19 (Liên Xô), kết quả là quân Đức bị đẩy lùi với số xe tăng bị bắn cháy, bắn hỏng lên tới 30 chiếc. Mặc dù vậy, ngày 17 tháng 7 năm 1941, Hoth trở thành quân nhân thứ 250 của Đức Quốc xã được ban thưởng Lá sồi đính kèm vào Huân chương Chữ Thập Hiệp sĩ của mình. Về sau, ông ta lại được tặng thêm Thanh gươm đính kèm vào huân chương ấy vào ngày 15 tháng 9 năm 1943.
Sau những trận đánh lớn từ cuối tháng 6 đến tháng 8 năm 1941, quân Đức của Bock, Hoth và Guderian đã tiến sâu hơn 805 km vào lãnh thổ Nga và chỉ còn cách Moskva 298 km. Trong lúc Hoth đang sẵn sàng đánh dứt điểm Moskva, ngày 19 tháng 7 năm 1941, Hitler điều Cụm Thiết giáp số 3 lên mạn bắc đặng hiệp sức với Cụm Tập đoàn quân Bắc của Thống chế Wilhelm von Leeb chinh phục Leningrad. Đến tháng 9, Hitler mới cho cụm thiết giáp Hoth trở lại miền trung Nga để cùng Cụm Tập đoàn quân Trung tâm thực hiện Chiến dịch Bão táp đánh Moskva. Chiến dịch đạt được thắng lợi bước đầu khi quân Hoth và Cụm Thiết giáp số 4 của Thượng tướng Thiết giáp Erich Hoepner đánh bại 25 sư đoàn Liên Xô trong trận Bryansk từ ngày 30 tháng 9 đến ngày 20 tháng 10 năm 1941. Chiến thắng này, cùng với thắng lợi của Cụm Thiết giáp số 2 và Tập đoàn quân số 2 trong trận hợp vây 55 sư đoàn Liên Xô tại khu vực Vyazma, đã thêm 663.000 tù binh, 1.242 xe tăng và 5.412 đại bác Liên Xô vào danh sách chiến lợi phẩm của Đức. Nhưng sau đó, sức tiến công của Cụm Tập đoàn quân Trung tâm dần dần suy giảm và Chiến dịch Bão táp bị phá sản trước cửa ngõ Moskva vào tháng 12. Hoth không phải chứng kiến cuộc thảm bại ở ngoại vi Moskva, do vào tháng 10, ông được cử làm Tư lệnh Tập đoàn quân số 17 chiến đấu trong đội hình Cụm Tập đoàn quân Nam tại Ukraina, thay Đại tướng Carl-Heinrich von Stülpnagel vừa cáo bệnh từ chức. Hoth đã dẫn dắt Tập đoàn quân 17 thọc sâu vào lãnh thổ Ukraina và đánh bật quân Nga Xô Viết về trung lưu sông Donets, nhưng sau đó bị chặn đứng và mất nhiều lãnh thổ trong các cuộc phản kích dữ dội của Liên Xô vào cuối năm 1941 – đầu năm 1942. Những trận phản kích này đã đẩy Tập đoàn quân số 17 vào thế nguy kịch, khiến Hoth phải xoay xở dữ lắm mới ổn định lại được trận tuyến.
Ngày 31 tháng 5 năm 1942, Hoth được đổi làm Tư lệnh Tập đoàn Thiết giáp số 4, thay thế Thượng tướng Bộ binh Richard Ruoff. Đạo quân thiết giáp này được chọn làm mũi nhọn đi đầu của Cụm Tập đoàn quân Nam (Tư lệnh: Thống chế Fedor von Bock) khi Hitler mở Chiến dịch Blau với mục đích xâm chiếm khu vực sông Đông-Volga và vựa mỏ dầu Kavkaz vào mùa hè năm 1942. Từ điểm xuất phát là Kursk, Tập đoàn Thiết giáp số 4 đã nhanh chóng thọc sâu 100 km vào miền Nam Nga, đánh thiệt hại nặng 10 quân đoàn xe tăng của Phương diện quân Tây Nam (Liên Xô) và chiếm cứ một nửa thành phố Voronezh bên bờ tây sông Đông trong các ngày 28 tháng 6 – ngày 7 tháng 7 năm 1942. Tiếp theo đó, mặc dù kế hoạch ban đầu của Bộ Tư lệnh Tối cao Quân đội Đức yêu cầu Hoth vượt sông Đông tại Voronezh và tiến chiếm thành phố Stalingrad trên sông Volga, Hitler chuyển Tập đoàn Thiết giáp 4 sang hướng nam đặng hợp lực cùng Tập đoàn Thiết giáp 1 (Tư lệnh: Đại tướng Ewald von Kleist) vượt hạ lưu sông Đông ở Rostov vào ngày 13 tháng 7. Đây được xem là một quyết định lầm lạc từ phía Hitler, vì đã làm lỡ cơ hội đánh chiếm Stalingrad ngay trong tháng 7 (khi lực lượng Liên Xô ở đây còn mỏng) và gây tắc nghẽn giao thông trên tuyến hành quân của Tập đoàn Thiết giáp số 1. Thấy tiến độ hành quân bị chậm lại đáng kể, vào ngày 31 tháng 7 năm 1942, Hitler lệnh cho Tập đoàn Thiết giáp số 4 trở lại hướng bắc để hợp sức cùng Tập đoàn quân số 6 (Đại tướng Friedrich Paulus) chinh phục Stalingrad. Tại thời điểm này, quân thiết giáp của Hoth đã tiêu tốn rất nhiều nhiên liệu và phía Liên Xô đã đưa các lực lượng dự bị dồi dào đến cố thủ Stalingrad.
Trở lại hướng Volga, Hoth thúc quân vượt sông Đông và chiếm được thị trấn Kotelnikovo vào đầu tháng 8 năm 1942. Quân Đức tiến về Stalingrad theo 2 gọng kìm gồm Tập đoàn quân số 6 từ hướng bắc và Tập đoàn Thiết giáp số 4 từ hướng nam. Được sự yểm trợ chặt chẽ của Tập đoàn Không quân số 4 do Đại tướng Wolfram von Richthofen chỉ huy, các cánh quân của Hoth và Paulus đã dần dần đẩy lùi quân Liên Xô về cửa ngõ Stalingrad. Ngày 3 tháng 9 năm 1942, Tập đoàn Thiết giáp số 4 hội quân với Tập đoàn quân số 6 trên hướng tây Stalingrad và 10 ngày sau đó, binh sĩ Đức tiến vào thành phố. Nhưng đến ngày 18 tháng 11 năm 1942, các Phương diện quân Tây Nam, Stalingrad và Sông Đông của Liên Xô chuyển sang phản kích và tạo thế bao vây Tập đoàn quân 6, các đơn vị phía bắc của Tập đoàn Thiết giáp 4 cùng nhiều binh đoàn quân chư hầu Ý, Romania trong khu vực Stalingrad. Ngày 22 tháng 11 năm 1942, Hoth yêu cầu Paulus tổ chức cho các binh đoàn này phá vây chạy thoát sang hướng tây nam, nhưng Paulus và Tham mưu trưởng Tập đoàn quân 6 Arthur Schmidt từ chối vì muốn tuân thủ mệnh lệnh của Hitler là phải giữ Stalingrad tới cùng. Để giải vây từ bên ngoài cho quân Trục tại Stalingrad, Bộ Tư lệnh Tối cao Đức thành lập một đội quân cứu viện mang tên Cụm Tập đoàn quân Sông Đông do Thống chế Erich von Manstein chỉ huy, gồm Tập đoàn Thiết giáp 4, Phân bộ quân Hollidt (Đức) cùng Tập đoàn quân 4 (Romania). Manstein lên kế hoạch mở Chiến dịch Bão Mùa Đông với mục đích phá vỡ vòng vây Stalingrad từ hướng tây-nam. Chiến dịch được dự kiến khởi sự vào ngày 12 tháng 12, nhưng do Phân bộ quân Hollidt đã bị 2 phương diện quân Liên Xô kìm chân trong các trận đánh trên sông Chir từ ngày 7 tháng 12, Manstein chỉ dùng được Tập đoàn Thiết giáp 4 của Hoth và Tập đoàn quân 4 Romania để thực hiện kế hoạch giải vây.
Ngày 12 tháng 12 năm 1942, Chiến dịch Bão Mùa Đông bùng nổ. Vì phần lớn các đơn vị Liên Xô bị tấn công đã kiệt sức sau nhiều tuần chiến đấu và chưa được tiếp tế, lực lượng thiết giáp của Hoth nhanh chóng đục thủng phòng tuyến Hồng quân và thọc sâu hơn 50 km ngay trong ngày đầu. Họ đè bẹp một số đơn vị pháo binh và đe dọa bao vây Tập đoàn quân số 51 (Liên Xô). Sang ngày 13, quân Hoth bắt gặp và đánh thắng Tập đoàn Xe tăng số 5 (Liên Xô), nhưng sau đó bị một cuộc phản công của Hồng quân chặn đứng vào buổi tối. Trong suốt 3 ngày tới, hai bên chạm trán nảy lửa quanh làng Verkhne-Kumskiy và sông Alksay. Quân Đức bị thiệt hại rất nặng nề, riêng Sư đoàn Thiết giáp số 6 đã mất quá nửa số xe tăng của mình trong các trận giao chiến. Được không quân yểm hộ chặt chẽ, Tập đoàn Thiết giáp số 4 cuối cùng đã bẻ gãy đòn phản kích của "bọn Nga" và tiếp tục tiến công vào ngày 15 tháng 12. Quân Hoth và quân Romania chỉ còn cách thành phố 58 km vào ngày 20 tháng 12, khi họ bị khựng lại trước các đòn phản kích quyết liệt của lực lượng xe tăng Liên Xô trên sông Myshkova. Chiến dịch Bão Mùa đông cuối cùng đã bị phá sản vào ngày 23 tháng 12. Hồng quân Xô Viết tiếp tục vây hãm Stalingrad cho đến khi Paulus cùng toàn bộ đạo quân bị vây đầu hàng ngày 2 tháng 2 năm 1943.