stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Fabián Ruiz

Đối với bài viết này, tên họ thứ nhất hoặc họ chahọ là và họ thứ hai hoặc họ mẹ là .
Fabián Ruiz Peña (phát âm tiếng Tây Ban Nha: [faˈβjan rwiθ ˈpeɲa]; sinh ngày 3 tháng 4 năm 1996), thường được biết đến với tên gọi Fabián Ruiz hay Fabián, là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Tây Ban Nha hiện đang thi đấu ở vị trí tiền vệ cho câu lạc bộ Ligue 1 Paris Saint-Germain và đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Real Betis > Những năm đầu

Sinh ra ở Los Palacios y Villafranca, Seville, Andalusia, Fabián gia nhập đội trẻ Real Betis khi mới 8 tuổi vào năm 2004, sau khi bắt đầu sự nghiệp tại EF La Unión de Los Palacios. Anh được lên đội vào tháng 7 năm 2014, và có trận ra mắt câu lạc bộ ngày 21 tháng 9, vào sân thay người ở hiệp hai trong trận thua 4–1 trước Marbella ở Segunda División B.
Fabián chơi trận đầu tiên với tư cách chuyên nghiệp vào ngày 16 tháng 12, thay cho Xavi Torres ở phút thứ 51 trong chiến thắng 1–0 trước Lugo. Anh đã có 6 lần ra sân trong mùa giải này, khi đội bóng của anh được thăng hạng La Liga.[cần dẫn nguồn]
Fabián có trận ra mắt trong đội hình chính của người Tây Ban Nha vào ngày 23 tháng 8 năm 2015, vào sân thay cho Alfred N'Diaye trong trận hòa 1-1 trên sân nhà trước Villarreal.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Real Betis > Cho mượn tại Elche

Vào ngày 23 tháng 12 năm 2016, Fabián gia hạn hợp đồng cho đến năm 2019 và ngay lập tức được Elche cho mượn ở Segunda División. Anh ghi bàn thắng chuyên nghiệp đầu tiên vào ngày 17 tháng 3 năm 2017, ghi bàn đầu tiên trong chiến thắng 3–1 trên sân khách trước Gimnàstic de Tarragona.[cần dẫn nguồn]
Fabián đã đóng góp 8 lần ra sân cho Elche và chứng kiến đội bóng xuống hạng.[cần dẫn nguồn]
Sự nghiệp câu lạc bộ > Real Betis > Trở lại Real Betis

Khi trở lại, Fabián thường xuyên đá chính dưới thời tân HLV Quique Setién, anh ghi bàn thắng đầu tiên ở La Liga vào ngày 25 tháng 9 năm 2017 trong chiến thắng 4–0 trên sân nhà trước Levante UD.[cần dẫn nguồn] Ngày 31 tháng 1 sau đó, anh gia hạn hợp đồng đến năm 2023, với điều khoản phá vỡ giao kèo là 30 triệu euro.
Ngày 30 tháng 4 năm 2018, Fabián ghi bàn thắng quyết định cho Real Betis khi họ đảm bảo suất dự UEFA Europa League mùa giải 2018–19 sau chiến thắng 2-1 trên sân nhà trước Málaga.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Napoli

Ngày 5 tháng 7 năm 2018, Fabián ký hợp đồng Napoli có thời hạn 5 năm được cho là đã trả điều khoản mua đứt 30 triệu euro cho Real Betis. Anh có trận ra mắt vào ngày 16 tháng 9 trong trận vòng bảng Champions League gặp Red Star Belgrade, chơi trọn vẹn 90 phút trong trận hòa không bàn thắng.  10 ngày sau, anh có trận ra mắt ở Serie A gặp Parma, chiến thắng với 3–0 tại Stadio San Paolo.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Paris Saint-Germain

Ngày 30 tháng 8 năm 2022, Fabián ký hợp đồng câu lạc bộ Paris Saint-Germain ở Ligue 1 có thời hạn 5 năm. Anh đã có trận ra mắt trong vai trò dự bị và được tung vào sân ở phút thứ 62 thay cho Marco Verratti trong chiến thắng 1–0 trước Brest tại Parc des Princes ngày 10 tháng 9.
Sự nghiệp quốc tế

Fabián được HLV Luis Enrique gọi lên đội tuyển vào ngày 15 tháng 3 năm 2019, chơi hai trận đấu ở vòng loại UEFA Euro 2020 gặp Na Uy và Malta.
Anh có trận ra mắt đầu tiên vào ngày 7 tháng 6 năm 2019 trong trận đấu ở vòng loại Euro 2020 gặp Quần đảo Faroe, vào sân thay cho Isco ở phút thứ 74.
Vào ngày 24 tháng 5 năm 2021, Fabián được đưa vào danh sách 24 cầu thủ trong đội tuyển tham dự ở UEFA Euro 2020.
Thống kê sự nghiệp > Câu lạc bộ

| Câu lạc bộ | Mùa giải | Giải đấu> Hạng | Giải đấu> Trận | Giải đấu> Bàn | Cúp Quốc gia> Trận | Cúp Quốc gia> Bàn | Cúp Liên đoàn> Trận | Cúp Liên đoàn> Bàn | Khác> Trận | Khác> Bàn | Tổng cộng> Trận | Tổng cộng> Bàn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Real Betis B | 2014–15 | Segunda División B | 19 | 1 | — | — | — | — | — | — | 19 | 1 |
| Real Betis B | 2015–16 | Segunda División B | 4 | 2 | — | — | — | — | — | — | 4 | 2 |
| Real Betis B | Tổng cộng | Tổng cộng | 23 | 3 | — | — | — | — | — | — | 23 | 3 |
| Real Betis | 2014–15 | Segunda División | 6 | 0 | 0 | 0 | — | — | — | — | 6 | 0 |
| Real Betis | 2015–16 | La Liga | 12 | 0 | 2 | 0 | — | — | — | — | 14 | 0 |
| Real Betis | 2016–17 | La Liga | 4 | 0 | 1 | 0 | — | — | — | — | 5 | 0 |
| Real Betis | 2017–18 | La Liga | 34 | 3 | 1 | 0 | — | — | — | — | 35 | 3 |
| Real Betis | Tổng cộng | Tổng cộng | 56 | 3 | 4 | 0 | — | — | — | — | 60 | 3 |
| Elche (mượn) | 2016–17 | Segunda División | 18 | 1 | — | — | — | — | — | — | 18 | 1 |
| Napoli | 2018–19 | Serie A | 27 | 5 | 2 | 1 | 11 | 1 | — | — | 40 | 7 |
| Napoli | 2019–20 | Serie A | 33 | 3 | 5 | 1 | 8 | 0 | — | — | 46 | 4 |
| Napoli | 2020–21 | Serie A | 33 | 3 | 1 | 0 | 8 | 1 | 0 | 0 | 42 | 4 |
| Napoli | 2021–22 | Serie A | 32 | 7 | 1 | 0 | 5 | 0 | — | — | 38 | 7 |
| Napoli | Tổng cộng | Tổng cộng | 125 | 18 | 9 | 2 | 32 | 2 | 0 | 0 | 166 | 22 |
| Paris Saint-Germain | 2022–23 | Ligue 1 | 27 | 3 | 3 | 0 | 7 | 0 | — | — | 37 | 3 |
| Paris Saint-Germain | 2023–24 | Ligue 1 | 21 | 1 | 5 | 2 | 9 | 0 | 0 | 0 | 35 | 3 |
| Paris Saint-Germain | Tổng cộng | Tổng cộng | 48 | 4 | 8 | 2 | 16 | 0 | 0 | 0 | 72 | 6 |
| Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | 270 | 29 | 21 | 4 | 48 | 2 | 0 | 0 | 339 | 35 |
Thống kê sự nghiệp > Đội tuyển quốc gia

| Đội tuyển | Năm | Trận | Bàn |
| --- | --- | --- | --- |
| Tây Ban Nha | 2019 | 6 | 1 |
| Tây Ban Nha | 2020 | 3 | 0 |
| Tây Ban Nha | 2021 | 6 | 0 |
| Tây Ban Nha | 2023 | 6 | 0 |
| Tây Ban Nha | 2024 | 8 | 3 |
| Tổng cộng | Tổng cộng | 29 | 4 |
| Số | Ngày | Địa điểm | Đối thủ | Bàn thắng | Kết quả | Giải đấu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 18 tháng 11 năm 2019 | Sân vận động Metropolitano, Madrid, Tây Ban Nha |  România | 1–0 | 5–0 | Vòng loại UEFA Euro 2020 |
| 2 | 8 tháng 6 năm 2024 | Sân vận động Mallorca Son Moix, Mallorca, Tây Ban Nha |  Bắc Ireland | 4–1 | 5–1 | Giao hữu |
| 3 | 15 tháng 6 năm 2024 | Olympiastadion, Berlin, Đức |  Croatia | 2–0 | 3–0 | UEFA Euro 2024 |
| 4 | 30 tháng 6 năm 2024 | RheinEnergieStadion, Cologne, Đức |  Gruzia | 2–1 | 4–1 | UEFA Euro 2024 |
Danh hiệu > Câu lạc bộ

Real Betis
Segunda División: 2014–15
Napoli
Coppa Italia: 2019–20
Danh hiệu > Câu lạc bộ > Paris Saint Germain

Ligue 1: 2022–23, 2023–24
Coupe de France: 2023–24
Trophée des Champions: 2023, 2024
Danh hiệu > Quốc tế

U-21 Tây Ban Nha
UEFA European Under-21 Championship: 2019
Danh hiệu > Quốc tế > Tây Ban Nha

UEFA European Championship: 2024
UEFA Nations League: 2022–23
Cá nhân
Cầu thủ của giải vô địch bóng đá U-21 châu Âu: 2019
Đội hình tiêu biểu giải vô địch bóng đá U-21 châu Âu: 2019
Thương mại (báo)

Báo Thương mại là cơ quan ngôn luận của Bộ Thương mại Việt Nam (nay là Bộ Công Thương Việt Nam), ra đời từ thập niên 1950. Báo Thương mại đã góp phần trong việc tuyên truyền đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhà nước Việt Nam cũng như ngành thương mại Việt Nam. Báo Thương mại có báo giấy và báo điện tử. Và nhiều ấn phẩm như báo Mua & Bán, báo Thế giới Thương mại, báo Bếp gia đình.
Năm 2008, sau sự hợp nhất của Bộ Công nghiệp và Bộ Thương mại, Báo Thương mại hợp nhất với Báo Công nghiệp thành Báo Công Thương.
Đền Trần (Nam Định)

Đối với các định nghĩa khác, xem Đền Trần.
| Đền Trần  |
| --- | --- |
Di tích quốc gia đặc biệt
Cổng chính quần thể đền Trần
Thờ phụng
Hoàng thất nhà Trần
Thông tin đền
Địa chỉ:  phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định, Việt Nam
Tọa độ: 20°27′25″B 106°10′02″Đ﻿ / ﻿20,456854°B 106,167306°Đ﻿ / 20.456854; 106.167306
Thành lập: 1695
Lễ hội: 15 - 20 tháng 8 âm lịch
vi
Di tích quốc gia đặc biệt
Đền Trần và Chùa Phổ Minh
Phân loại: Di tích lịch sử – văn hóa, kiến trúc nghệ thuật
Ngày công nhận: 27 tháng 9 năm 2012
Quyết định: 1419/QĐ-TTg
 
x t s
Đền Trần (陳廟 - Trần Miếu) là một quần thể đền thờ tại đường Trần Thừa, phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định (sát quốc lộ 10), là nơi thờ các vua Trần cùng các quan lại có công phù tá nhà Trần. Đền Trần được xây dựng từ năm 1695, trên nền Thái miếu cũ của nhà Trần đã bị quân Minh phá hủy vào thế kỷ XV.
Đền Trần bao gồm 3 công trình kiến trúc chính là đền Thiên Trường (hay đền Thượng), đền Cố Trạch (hay đền Hạ) và đền Trùng Hoa. Trước khi vào đền, phải qua hệ thống cổng ngũ môn. Trên cổng ghi các chữ Hán Chính nam môn (正南門 - cổng chính phía nam) và Trần Miếu (陳廟 - Miếu thờ nhà Trần). Qua cổng là một hồ nước hình chữ nhật. Chính giữa phía sau hồ nước là khu đền Thiên Trường. Phía Tây đền Thiên Trường là đền Trùng Hoa, phía Đông là đền Cố Trạch.
Cả ba đền đều có kiến trúc chung, và quy mô ngang nhau. Mỗi đền gồm tòa tiền đường 5 gian, tòa trung đường 5 gian và tòa chính tẩm 3 gian. Nối tiền đường và trung đường là kinh đàn (thiêu hương) và 2 gian tả hữu.
Đền Thiên Trường

Đền Thiên Trường được xây trên nền Thái miếu và cung Trùng Quang của nhà Trần mà trước nữa là nhà thờ họ của họ Trần. Cung Trùng Quang là nơi các Thái thượng hoàng nhà Trần sống và làm việc. Đền Trần hiện nay được dân địa phương xây bằng gỗ từ năm Chính Hòa thứ 15 (tức năm 1695). Các năm 1773, 1854, 1895, 1907-1908, đền được mở rộng và xây thêm.
Đền Thiên Trường hiện tại gồm có tiền đường, trung đường, chính tẩm, thiêu hương, 2 dãy tả hữu vu, 2 dãy tả hữu ống muống, 2 dãy giải vũ Đông Tây. Tổng cộng có 9 tòa, 31 gian. Khung đền bằng gỗ lim, mái lợp ngói, nền lát gạch.
Tiền đường của đền Thiên Trường gồm 5 gian, dài 13 mét. Có 12 cột cái cùng 12 cột quân, tất cả đều được đặt trên chân tảng bằng đá hình cánh sen có từ thời Trần là chân cột cung Trùng Quang cũ. Tại đây có đặt ban thờ và bài vị của các quan có công lớn phù tá nhà Trần
Sau tiền đường là trung đường là nơi thờ 14 vị hoàng đế nhà Trần. Tuy nhiên, không có tượng thờ mà chỉ có bài vị. Trước cửa trung đường có ba cỗ ngai là nơi thờ bái vọng các vị hoàng đế.
Sau trung đường là chính tẩm gồm 3 gian. Đây là nơi thờ 4 vị thủy tổ của họ Trần và các phu nhân chính thất ở gian giữa. Các hoàng phi của nhà Trần cũng được đặt bài vị thờ ở 2 gian trái, phải.
Tòa thiêu hương (hay kinh đàn) là nơi đặt ban thờ và bài vị của các công thần nhà Trần. Có ban thờ riêng cho các quan văn, và ban thờ riêng cho các quan võ.
Đền Cố Trạch

Đền Cố Trạch nằm phía Đông của đền Thiên Trường. Nhìn từ sân, là bên phải đền Thiên Trường. Đền Cố Trạch được xây vào năm 1894. Theo bia "Trùng kiến Hưng Đạo thân vương cố trạch bi ký", thì lúc tu sửa đền Thiên Trường năm 21 đời Tự Đức (năm 1868), người ta đào thấy ở phía Đông đền Thiên Trường một mảnh bia vỡ có ghi chữ Hưng Đạo thân vương cố trạch (nhà cũ của Hưng Đạo thân vương). Do đó khi xây đền này vào năm 1894 khánh thành vào năm 1895, đền được đặt tên là Cố Trạch Từ (đền nhà cũ). Đền Hạ là tên thường gọi.
Đền Cố Trạch đặt bài vị của Trần Hưng Đạo, gia đình và gia tướng. Tiền đường của đền Cố Trạch là nơi đặt bài vị của 3 gia tướng thân tín của Trần Hưng Đạo, đó là Phạm Ngộ, Phạm Ngũ Lão và Nguyễn Chế Nghĩa.
Thiêu hương (kinh đàn) là nơi đặt long đình trong có tượng Trần Hưng Đạo cùng 9 pho tượng Phật. Bên trái đặt bài vị các quan văn. Bên phải đặt bài vị của các quan võ.
Gian tả vu là nơi đặt bài vị Trương Hán Siêu, Phạm Thiện Nhân và các bài vị văn thần triều Trần.
Gian hữu vu là nơi đặt bài vị võ thần triều Trần, bài vị Trần Công và các thân nhân họ Trần.
Tòa trung đường là nơi đặt bài vị và tượng của Trần Hưng Đạo, bài vị của 4 người con trai, của Phạm Ngũ Lão và các tả hữu tướng quân.
Tòa chính tẩm là nơi đặt bài vị của cha và mẹ Trần Hưng Đạo, của Trần Hưng Đạo và vợ (công chúa Thiên Thành), của 4 người con trai và 4 người con dâu của Trần Hưng Đạo, của con gái và con rể (Phạm Ngũ Lão).
Đền Trùng Hoa

Đền Trùng Hoa mới được chính quyền tỉnh Nam Định với sự hỗ trợ về kinh phí của chính phủ xây dựng từ năm 2000. Đền được xây trên nền cung Trùng Hoa xưa - nơi các đương kim hoàng đế nhà Trần về tham vấn các vị Thái thượng hoàng. Trong đền Trùng Hoa có 14 pho tượng bằng đồng của 14 hoàng đế nhà Trần được đặt tại tòa trung đường và tòa chính tẩm. Tòa thiêu hương là nơi đặt ngai và bài vị thờ hội đồng các quan. Gian tả vu thờ các quan văn. Gian hữu vu thờ các quan võ.
Lễ hội

Lễ hội Đền Trần được tổ chức trong các ngày từ ngày 15 đến ngày 20 tháng tám âm lịch hàng năm tại phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định nhằm tri ân công của 14 vị vua Trần.
Từ năm 2000, Nam Định tổ chức Lễ khai ấn đền Trần vào rạng sáng ngày 15 tháng giêng. Lúc đầu lệ khai ấn chỉ bó hẹp trong không gian làng Tức Mặc, dần trở thành lễ hội lớn. "Trần miếu tự điển" là chiếc ấn được dùng để đóng ấn dịp Lễ hội Đền Trần hiện nay. Ấn hình vuông, làm bằng gỗ, được chế tạo vào thời Nguyễn, cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Hai mặt Đông-Tây của viền ấn khắc hình hai con rồng, mặt Nam của viền ấn khắc chìm 4 chữ "Tích phúc vô cương." "Trần miếu tự điển" mang nội dung điển lệ, tục lệ thờ  tại miếu nhà Trần.
Bệ thờ Công đồng Hoàng đế tại Tiền đường.
Cổng đền Cố Trạch
Đền Trùng Hoa trong quần thể Đền Trần
Paddington: Gấu thủ chu du

| Paddington: Gấu thủ chu du  |
| --- | --- |
Áp phích chiếu rạp của phim tại Việt Nam
Đạo diễn: Dougal Wilson
Kịch bản:  Mark Burton  Jon Foster  James Lamont 
Cốt truyện:  Paul King  Simon Farnaby  Mark Burton 
Dựa trên: Gấu Paddington của Michael Bond
Sản xuất: Rosie Alison
Diễn viên:  Hugh Bonneville  Emily Mortimer  Julie Walters  Jim Broadbent  Carla Tous  Olivia Colman  Antonio Banderas  Ben Whishaw 
Quay phim: Erik Wilson
Dựng phim: Úna Ní Dhonghaíle
Âm nhạc: Dario Marianelli
Hãng sản xuất:  StudioCanal  Columbia Pictures  Stage 6 Films  Kinoshita Group  Marmalade Pictures  
Phát hành:  StudioCanal (Anh/Pháp)  Sony Pictures Releasing (Mỹ)  Kino Films (Nhật Bản) 
Công chiếu:  8 tháng 11 năm 2024 (2024-11-08) (Anh)  29 tháng 1 năm 2025 (2025-01-29) (Việt Nam)  5 tháng 2 năm 2025 (2025-02-05) (Pháp)  14 tháng 2 năm 2025 (2025-02-14) (Mỹ)  9 tháng 5 năm 2025 (2025-05-09) (Nhật Bản) 
Thời lượng: 106 phút
Quốc gia:   Anh Quốc   Pháp   Nhật Bản   Hoa Kỳ 
Ngôn ngữ: Tiếng Anh
Kinh phí: 90 triệu USD
Doanh thu: 175,6 triệu USD
Paddington: Gấu thủ chu du (tên tiếng Anh: Paddington in Peru) là một bộ phim điện ảnh hoạt hình người đóng thuộc thể loại hài – phiêu lưu do Dougal Wilson làm đạo diễn trong tác phẩm đầu tay của mình. Dựa trên câu chuyện của chú gấu Paddington do Michael Bond sáng tạo, đây là phần phim thứ ba thuộc loạt phim Chú gấu Paddington và đồng thời cũng là phần hậu truyện của Paddington (2014) và Paddington 2 (2017).
Chu Thành vương

Chu Thành vương (chữ Hán: 周成王; 1065－1020 TCN), là vị Thiên tử thứ hai của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông trị vì khoảng 21 năm, từ năm 1042 TCN đến năm 1021 TCN.
Thành vương kế vị khi còn nhỏ tuổi, Chu Công Đán làm nhiếp chính, bình định Tam giám chi loạn (三监之乱), ổn định xã tắc nhà Chu. Thành vương khi trưởng thành, đã kiến lập tân đô Lạc Ấp, đại phong chư hầu, hoàn thiện Chu Công đông chinh (周公东征), biên tả lễ nhạc, gia tăng quyền uy thống trị của nhà Chu. Kế vị Chu Thành vương là Chu Khang vương, tiếp tục biện pháp thịnh trị, được lịch sử tôn xưng Thành Khang chi trị (成康之治).
Thân thế

Chu Thành vương tên thật là Cơ Tụng (姬誦), là con trai của Chu Vũ vương Cơ Phát, vị quân vương đã sáng lập triều đại nhà Chu. Mẹ ông là Vương hậu Ấp Khương (邑姜), con gái của Tề Thái công Lã Thượng. Ngoài ra, ông có người anh em cùng mẹ là Đường Thúc Ngu (唐叔虞).
Khi Chu Vũ Vương diệt nhà Thương lên làm Thiên tử thì tuổi đã cao, Thái tử Cơ Tụng còn ít tuổi. Không lâu sau, Vũ vương bệnh mất. Trước khi qua đời, Vũ Vương ủy thác cho em là Chu Công Đán giúp Cơ Tụng làm Thiên tử kế vị.
Cơ Tụng lên nối ngôi, tức là Chu Thành Vương, chú là Cơ Đán làm phụ chính.
Tam Giám chi loạn

Ba người em khác của Chu Vũ Vương, chú của Thành Vương là Quản Thúc Tiên, Hoắc Thúc Xử (霍叔處) và Sái Thúc Độ được phong đất làm Tam giám để canh chừng Vũ Canh nhưng lại nghe theo lời dụ của Vũ Canh, mưu lật đổ nhà Chu để khôi phục nhà Thương. Không lâu sau, ba người giúp Vũ Canh dấy binh của bộ lạc Hoắc Địa nổi loạn chống nhà Chu. Chu Công và Thiệu công tập trung dàn xếp xong việc nội chính, sau đó Chu Công mang quân đi đông chinh.
Qua 3 năm chiến tranh (1113 TCN), Chu Công đánh bại được quân nổi loạn, giết chết Vũ Canh và Quản Thúc Tiên; bắt Hoắc Thúc Xử và Sái Thúc Độ đi đày, phong đất Vệ của Quản Thúc trước đây cho em nhỏ của Vũ vương là Khang Thúc.
Đích thân chấp chính

Năm 1109 TCN, Chu Công Đán làm phụ chính trong 7 năm, đến lúc này thì Chu Thành vương đã khôn lớn, Chu Công trao lại việc triều chính cho ông. Có người gièm pha Chu Công với Thành vương rằng:
Thành Vương tin lời gièm. Để tránh mâu thuẫn, Chu Công lui về ở ẩn tại nước Sở. Sau này Thành Vương xem được sắc thư của Chu Công trong chiếc rương quý mới hiểu rõ lòng trung thành và nhiệt tình của chú, rất hối hận và sai người đi đón Chu Công về.
Chu Thành vương sai Thiệu Công xây dựng đông đô ở Lạc ấp theo ý nguyện của vua cha Chu Vũ Vương khi còn sống. Lạc ấp là trung tâm thiên hạ, các nước chư hầu từ 4 phương về đó đều có độ dài tương đối bằng nhau.
Chu Thành Vương lại phong Chu Công làm Thái sư, Thiệu công làm Thái bảo. Ông cùng Chu Công và Thiệu công đi chinh phạt phía đông để dẹp bộ lạc Hòa Di nước Yêm nổi loạn. Sau khi dẹp xong, Thành Vương dời vua nước đó đến đất Bồ Cô. Miền đông dẹp yên, vua nước Tức Thận đến chầu.
Thành Vương dùng Chu Công sáng lập và điều chỉnh các chế độ nghi lễ. Trong nước từ đó thái bình yên ổn.
Khi lâm bệnh nặng, Chu Thành vương sợ thái tử Chiêu không đảm đương nổi công việc, bèn triệu Thiệu công và Tất công đến, dặn giúp đỡ thái tử.
Năm 1021 TCN, Chu Thành vương quy thiên. Thái tử Cơ Chiêu lên thay, tức là Chu Khang vương.
Chú thích

↑  Theo nghiên cứu của dự án Hạ Thương Chu đoạn đại công trình của các nhà sử học hiện đại Trung Quốc
↑  Sử ký, Chu bản kỷ
↑  Thiệu công đây là con của Thiệu công Thích nước Yên được kế tục chức
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| Tiền nhiệm: Chu Vũ Vương | Vua nhà Chu 1042 TCN–1021 TCN | Kế nhiệm: Chu Khang Vương |
| x t sCác vua nhà Chu |
| --- | --- |
Tây Chu:  Vũ vương  Thành vương  Khang vương  Chiêu vương  Mục vương  Cung vương  Ý vương  Hiếu vương  Di vương  Lệ vương  Tuyên vương  U vương 
Đông Chu:  Bình vương  Huề vương  Hoàn vương  Trang vương  Ly vương  Huệ vương  Đồi  Tương vương  Đái  Khoảnh vương  Khuông vương  Định vương  Giản vương  Linh vương  Cảnh Vương  Điệu Vương  Triều  Kính Vương  Nguyên Vương  Trinh Định Vương  Ai Vương  Tư Vương  Khảo Vương  Uy Liệt Vương  An Vương  Liệt Vương  Hiển Vương  Thận Tịnh Vương  Noản Vương  Đông Chu quân 
  Vua Trung Quốc  Tam Hoàng Ngũ Đế  Hạ  Thương  Chu  Tần  Hán  Tam Quốc  Tấn  Ngũ Hồ loạn Hoa  Nam Bắc triều  Tùy  Đường  Ngũ đại Thập quốc  Tống  Tây Hạ  Kim  Tây Liêu  Nguyên  Minh  Thanh
Machu Picchu

| Machu Picchu  Khu bảo tồn Lịch sử Machu Picchu |
| --- | --- |
 Di sản thế giới của UNESCO
Toàn cảnh di tích nhìn từ phân khu nông nghiệp phía nam của phức hợp. Bên trái là phân khu Hanan còn bên phải là phân khu Oriente, ngăn cách nhau bởi quảng trường chính. Đỉnh Huayna Picchu đứng sừng sững ở hậu cảnh.
Thông tin khái quát
Quốc gia:   Perú  └ Vùng Cusco 
Tọa độ: 13°09′47″N 72°32′44″T﻿ / ﻿13,16306°N 72,54556°T﻿ / -13.16306; -72.54556
Kiểu: Hỗn hợp
Tiêu chuẩn: i, iii, vii, ix
Tham khảo: 274
Vùng UNESCO: Mỹ Latinh và Caribê
Công nhận: 1983 (kỳ họp thứ 7)
Bị đe dọa: động vật hoang dã
Machu PicchuVị trí của Machu Picchu trong Peru
Machu Picchu (phát âm tiếng Quechua: [ˈmɐt͡ʃʊ ˈpɪkt͡ʃʊ], nghĩa đen: "Núi Cổ" hay "Núi Già") là một thị trấn llacta được người Inca xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ 15. Di tích tọa lạc bên sườn Cordillera Đông của dãy Andes miền nam Peru, phía trên Thung lũng Thiêng ở độ cao 2.430 mét so với mực nước biển. Machu Picchu nằm trong vùng hành chính Cuzco, cụ thể tại địa phận quận Machupicchu, tỉnh Urubamba, cách thành phố Cuzco 80 km về phía tây bắc. Sông Urubamba cắt ngang qua địa điểm này, tạo nên một hẻm núi với khí hậu nhiệt đới.
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng Machu Picchu vốn từng là tài sản riêng tư của hoàng đế Inca dựa trên văn tịch thế kỷ 16. Một số công trình và con đường chính dẫn vào llaqta mang mục đích lễ nghi nhất định, vì vậy nơi đây chắc hẳn cũng từng đóng vai trò là một thánh địa tôn giáo. Ngoài ra còn có thuyết cho rằng Machu Picchu được xây cất với mục đích phòng thủ quân sự, song điều này bị hầu hết chuyên gia bác bỏ. Theo một nghiên cứu định tuổi AMS carbon phóng xạ năm 2021, khu vực này từng có người ở vào khoảng giữa những năm 1420 và 1532. Ngoài ra một khảo cứu lịch sử công bố vào năm 2022 kết luận rằng người Inca xưa kia gọi thị trấn bằng cái tên Picchu, hoặc cụ thể hơn là Huayna Picchu, chứ không phải Machu Picchu như nhiều người lầm tưởng.
Machu Picchu được tuyên bố là Khu bảo tồn Lịch sử của Peru vào năm 1981, và được UNESCO công nhận như một phần của quần thể văn hóa-sinh thái Di sản Thế giới mang tên Khu bảo tồn Lịch sử Machu Picchu (Santuario Histórico de Machu Picchu) vào năm 1983. Vào ngày 7 tháng 7 năm 2007, Machu Picchu được bình chọn là một trong bảy kỳ quan mới của thế giới hiện đại thông qua một cuộc bỏ phiếu trên mạng với sự tham gia của cử tri toàn cầu.
Lịch sử

Bằng chứng khảo cổ chỉ ra rằng thổ dân tại khe núi Picchu bắt đầu biết làm nông nghiệp từ khoảng năm 760 TCN. Nhân khẩu của một nhóm sắc dân chưa xác định tại đây tăng nhanh trong thời kỳ Horizonte Medio (khoảng năm 900 CN), dân tộc này nhiều khả năng có quan hệ với dân tộc Tampu của Urubamba. Có thuyết cho rằng những thị trấn trong khu vực từng nằm dưới sự kiểm soát của liên bang Ayarmaca, kẻ thù của vương quốc Cuzco. Cũng trong thời kỳ này, đất đai đồi núi quanh vùng Picchu được khai khẩn để xây dựng ruộng bậc thang kiểu Andes (anden). Tại rặng núi nối liền đỉnh Machu Picchu và Huayna Picchu, nơi di tích Inca nay ngự trị, các nhà khảo cổ chưa tìm thấy bằng chứng về các khu nhà ở trước thế kỷ 15.