Nghiêm Phục
Di sản tri thức > Tác phẩm

Nghiêm Phục là một trong những học giả tiên phong trong việc giới thiệu các quan điểm xã hội, kinh tế và chính trị của phương Tây đến Trung Quốc. Ông đã dịch một lượng lớn các tác phẩm kinh điển như: Tiến hóa và Đạo đức của Thomas Huxley, Của cải của các quốc gia của Adam Smith, Bàn về tự do của John Stuart Mill và Nghiên cứu Xã hội học của Herbert Spencer. Nỗ lực phiên dịch của Nghiêm Phục có thể nói là chưa từng có trong lịch sử. Những bản dịch trước đây chủ yếu tập trung vào chủ đề công nghệ và tôn giáo, hầu hết đều được dịch bởi những nhà truyền giáo với sự giúp đỡ từ sinh viên Trung Quốc và những bản dịch tiếng Nhật của tác phẩm gốc. Nhưng với những năm du học tại Anh và sự hiểu biết nghiêm túc về nền văn minh phương Tây, Nghiêm Phục đã sử dụng tiếng Trung cổ điển tao nhã để dịch các tác phẩm tiếng Anh về các chủ đề xã hội, triết học và chính trị. Ông không chỉ viết nhiều về các vấn đề hiện tại, mà còn rất sắc sảo và uyên bác trong nỗ lực đánh giá nền văn minh phương Tây và tầm quan trọng của nó đối với sự phát triển của Trung Quốc.
Năm 1895, Nghiêm Phục bắt đầu xuất bản những bài luận của mình trên Trực báo – một tờ báo Trung Quốc do một người Đức Constantin von Hannecken (1854–1925) thành lập tại Thiên Tân. Liên tiếp 4 bài luận của ông đã gây tiếng vang lớn: Luận thế biến chi cấp (論世變之亟; 'Về tính cấp thiết của sự thay đổi thế giới') lần lượt được xuất bản trong ngày 4 và 5 tháng 2, Nguyên cường (原強; 'Nguồn gốc sức mạnh') được xuất bản từng phần từ ngày 4 đến ngày 9 tháng 3, Ích Hàn (辟韓) phản bác tư tưởng của Hàn Dũ được in liên tiếp hai ngày 13 và 14 tháng 3, và tác phẩm cuối cùng là Cứu vong quyết luận (救亡決論; 'Quyết luận cứu nước') được xuất bản rải rác từ đầu tháng 5 đến 16 tháng 6. Kể từ khi bốn bài luận liên tiếp được xuất bản, nhiều tác phẩm về sau của Trung Quốc không chỉ bị ảnh hưởng bởi Nghiêm Phục mà còn có xu hướng mở rộng phạm vi quan điểm của ông.
Sau đó, từ năm 1898 đến năm 1909, Nghiêm Phục tiếp tục dịch các tác phẩm lớn về tư tưởng tự do phương Tây:
| Tác phẩm gốc> Tên gốc | Tác phẩm gốc> Tạm dịch | Tác phẩm gốc> Tác giả | Tác phẩm dịch> Tên gốc | Tác phẩm dịch> Phiên âm Hán-Việt | Tác phẩm dịch> Tạm dịch | Năm | Nguồn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Evolution and Ethics | Tiến hóa và Đạo đức | Thomas Henry Huxley | 天演論 | Thiên diễn luận | Về sự tiến hóa | 1898 |  |
| The Wealth of Nations | Của cải của các quốc gia | Adam Smith | 原富 | Nguyên phú | Về sự giàu có | 1901–1902 |  |
| The Study of Sociology | Nghiên cứu Xã hội học | Herbert Spencer | 群學肄言 | Quần học dị ngôn | Nghiên cứu Xã hội học | 1902–1903 |  |
| On Liberty | Bàn về tự do | John Stuart Mill | 群己權界論 | Quần kỷ quyền giới luận | Về ranh giới giữa tập thể và bản thân | 1903 |  |
| A History of Politics | Lịch sử Chính trị | Edward Jenks | 社會通詮 | Xã hội thông thuyên | Toàn bộ giải thích về xã hội | 1904 |  |
| De l'Esprit des Lois | Tinh thần pháp luật | Montesquieu | 法意 | Pháp ý | Ý nghĩa của pháp luật | 1904–1909 |  |
| A System of Logic | Hệ thống logic | John Stuart Mill | 穆勒名學 | Mục Lặc danh học | Logic học của Mill | 1905 |  |
| Primer of Logic | Logic vỡ lòng | William Stanley Jevons | 名學淺說 | Danh học thiển thuyết | Sơ lược về logic học | 1909 |  |