Nazareth
Lịch sử > Kỷ nguyên đầu Kitô giáo

Theo phúc âm Luke, Nazareth là quê hương của Giuse cùng Maria, và là nơi thiên thần Truyền tin (tổng lãnh thiên thần Gabriel báo tin cho Maria biết bà sẽ thụ thai chúa Giêsu). Trong phúc âm Matthew, Giuse và Maria tái định cư ở Nazareth sau khi trốn sang Ai Cập từ quê nhà ở Bethlehem (Mt.1:18-2:23). Các khác biệt và có thể là mâu thuẫn giữa 2 trình thuật trên về sự giáng sinh của Giêsu là một phần của vấn đề Phúc Âm Nhất Lãm. Nazareth cũng được cho là nơi Giêsu lớn lên từ vài điểm ở thời niên thiếu. Tuy nhiên, một số học giả hiện đại biện luận rằng Nazareth cũng là nơi sinh của chúa Giêsu.
James Strange, một nhà khảo cổ học người Mỹ ghi: "Nazareth không được đề cập tới trong các nguồn Do Thái cổ sớm hơn thế kỷ thứ 3 sau Công nguyên. Điều này dường như phản ánh nó thiếu sự nổi bật cả ở vùng Galilee lẫn vùng Judaea." Strange ban đầu suy đoán là dân số của Nazareth vào thời chúa Giêsu phỏng chừng "1.600 tới 2.000 người", nhưng trong lần xuất bản sau, ông đoán "tối đa là 480 người". Năm 2009 nhà khảo cổ người Israel Yardenna Alexandre đã khai quật các di tích khảo cổ ở Nazareth mà bà tuyên bố niên hiệu vào thời chúa Giêsu. Alexandre nói với các phóng viên: "Việc phát hiện này cực kỳ quan trọng vì nó khám phá ra lần đầu một ngôi nhà ở làng Do Thái của Nazareth."
Nazareth thời cổ có thể đã được xây dựng trên sườn đồi, như đã cho biết trong phúc âm Luke: [Và họ dẫn Giêsu] tới sườn lên đỉnh đồi trên đó thành phố của họ được xây dựng lên, nơi đó họ có thể quẳng ông đâm đầu xuống (Lk. 4:29). Tuy nhiên, ngọn đồi được nói đến (Nebi Sa'in) thì quá dốc đối với các nhà ở thời xưa và tính trung bình là 14% độ dốc ở khu vực tôn kính. Nazareth lịch sử được xây dựng chủ yếu ở thung lũng; các đỉnh đồi lộng gió ở vùng lân cận chỉ được cư ngụ từ khi xây dựng khu Nazareth Illit năm 1957. Đáng chú ý là mọi ngôi mộ sau thời đại đồ sắt ở lòng chảo Nazareth (xấp xỉ 2 tá) đều thuộc kiểu kokh (số nhiều:kokhim) hoặc muộn hơn; kiểu này dường như xuất hiện đầu tiên ở Galilee vào giữa thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên. Các ngôi mộ Kokh ở vùng Nazareth đã được B. Bagatti, N. Feig, Z. Yavor khai quật, và được Z. Gal ghi chép.
Các khai quật trước năm 1931 ở khu đất Công giáo mua, không phát hiện dấu vết của nơi định cư Hy Lạp hoặc La Mã ở đây, Tu sĩ Bagatti, nhà khảo cổ chính cho các nơi tôn kính ở Nazareth, đã đào lên vô số đồ tạo tác thời cuối đế quốc La Mã và Byzantine, chứng thực sự hiện diện rõ ràng của con người ở đây từ thế kỷ thứ 2 sau Công nguyên trở đi. John Dominic Crossan, một nhân vật chủ yếu trong nghiên cứu Tân Ước, đã nhận xét rằng các bản vẽ khảo cổ của Bagatti chỉ cho thấy ngôi làng thực sự nhỏ như thế nào, gợi ý là nó nhỏ hơn một thôn xóm không đáng kể.
Phúc âm Mátthêu (Mt.2:19-23) kể:
Sau khi vua Herod băng hà, sứ thần Chúa lại hiện ra với Giuse bên Ai Cập, báo mộng cho ông rằng: "Này ông, hãy dậy đem hài nhi và mẹ Người về đất Israel, vì những kẻ tìm giết hài nhi đã chết rồi." Ông liền trỗi dậy, đưa hài nhi và mẹ Người về đất Israel. Nhưng vì nghe biết Archelaus đã kế vị vua cha là Herod, cai trị miền Judea, nên ông sợ không dám về đó. Rồi sau khi được báo mộng, ông lui về miền Galilee, và đến ở tại một thành gọi là Nazareth. Như vậy, ứng nghiệm lời đã phán qua miệng ngôn sứ: "Ngài sẽ được gọi là một người Nazarene."
Trong Phúc âm John, Nathaniel hỏi: "Có cái gì tốt có thể xuất ra từ Nazareth?" (Jn.1:46). Ý nghĩa của câu hỏi khó hiểu này đã được tranh luận. Một số nhà bình luận và học giả đưa ra giả thuyết rằng câu đó muốn nói là Nazareth quá nhỏ bé và không quan trọng, nhưng câu hỏi không đề cập tới kích thước của Nazareth mà nói về cái tốt lành của nó. Thực ra, Nazareth được các tác giả phúc âm mô tả cách tiêu cực; phúc âm Mark biện luận rằng Nazareth đã không tin chúa Giêsu và vì thế ông đã "không thể làm được phép lạ nào ở đó" (Mk.6:5); trong phúc âm Luke, những người Nazareth được mô tả như tìm cách giết chúa Giêsu bằng cách quăng ông xuống vực dưới chân đồi (Lk.4:29); trong phúc âm Thomas, và trong cả bốn phúc âm hợp giáo qui (Matthew, Mark, Luke, John) chúng ta đọc thấy câu nói nổi tiếng này "một ngôn sứ có bị coi thường, thì cũng chỉ ở chính quê hương của mình."
Nhiều học giả, kể từ W. Wrede (năm 1901) đã ghi chú điều gọi là bí mật của vị Cứu tinh trong Phúc âm Máccô, bởi đó bản chất thực của chúa Giêsu và/hoặc sứ mạng (của ông) được mô tả là nhiều người không nhận biết, kể cả những tông đồ thân thuộc (Mk.8:27-33) (so với câu trong phúc âm John: Không ai đến với tôi được, nếu chúa Cha không ban ơn ấy cho). Nazareth, là quê hương của những kẻ gần gũi, thân thuộc với chúa Giêsu, dường như lại có quan hệ tiêu cực với giáo lý của ông. Như vậy, câu hỏi của Nathanael nói trên phù hợp với cái nhìn tiêu cực về Nazareth trong các phúc âm hợp giáo qui, và với lời tuyên bố của John rằng ngay cả anh em Người cũng không tin vào Người (John 7:5).
Một tấm thẻ ở Thư viện quốc gia Pháp tại Paris, có niên đại năm 50 sau Công nguyên, được gửi từ Nazareth tới Paris năm 1878. Thẻ này có chữ khắc gọi là "Ordinance of Caesar" (sắc lệnh của Caesar) thảo ra các nét chính của tội tử hình cho những kẻ xâm phạm mồ mả. Tuy nhiên, có sự nghi ngờ là bản chữ khắc này được gửi tới Nazareth từ một nơi khác (có thể là Sepphoris). Bagatti viết: "chúng tôi không chắc là nó được tìm thấy ở Nazareth, dù là nó từ Nazareth tới Paris. Tại Nazareth có nhiều người bán đồ cổ, họ kiếm được các cổ vật từ nhiều nơi." C. Kopp xác định rõ hơn: "Phải chấp nhận cách chắc chắn là [Ordinance of Caesar]… được đưa tới thị trường Nazareth bởi các nhà buôn bên ngoài." Nhà khảo cổ học Jack Finegan của đại học Princeton mô tả các bằng chứng khảo cổ phụ thêm liên quan tới nơi định cư ở lòng chảo Nazareth trong thời đại đồ đồng và thời đại đồ sắt, và nói rằng "Nazareth là nơi định cư vững chắc của người Do Thái trong thời đế quốc La Mã".
Giữa thập niên 1990, chủ tiệm Elias Shama phát hiện các đường hầm dưới cửa hàng của mình gần Mary's Well (giếng nước Maria) ở Nazareth. Các đường hầm này cuối cùng được công nhận là một hypocaust cho một nhà tắm. Nơi chung quanh đó được khai quật trong 2 năm 1997-1998 bởi Yardena Alexandre, và các di tích khảo cổ lộ ra được biết chắc là từ các thời đế quốc La Mã, Thập tự chinh, Mamluk và đế quốc Ottoman.
Epiphanius viết trong Panarion (khoảng năm 375 sau Công nguyên) về một bá tước sắp già Joseph của Tiberias nào đó, một người Do Thái giàu có thuộc đế quốc La Mã, cải sang Kitô giáo trong thời hoàng đế Constantine I. Bá tước Joseph tự nhận là khi còn trẻ ông đã xây các nhà thờ ở Sepphoris cùng các thành phố khác chỉ có người Do Thái cư ngụ. Nazareth được nói đến, dù ý chính xác không rõ ràng. Trong bất cứ tình huống nào, Joan Taylor viết: "Bây giờ có thể kết luận là ở Nazareth, từ thời đầu của thế kỷ thứ 4, có một nhà thờ nhỏ không theo qui ước có chứa một khu liên hợp hang động." Thành phố là của người Do Thái cho tới thế kỷ thứ 7 sau Công nguyên.
Mặc dù được nói đến trong các phúc âm Tân Ước, không có sự đề cập tới Nazareth ngoài Thánh kinh nào cho tới khoảng năm 200 sau Công nguyên, khi Sextus Julius Africanus - được trích dẫn bởi Eusebius (Church History 1.7.14) – nói về "Nazara" như một làng ở miền "Judea" và ghi vị trí của nó ở gần một nơi gọi là "Cochaba" cho đến nay vẫn chưa biết rõ ở đâu Cũng trong đoạn đó, Africanus viết về desposunoi – những người thân thuộc của Giêsu - những người mà ông ta cho là giữ các ghi chép về dòng dõi của họ rất cẩn thận. Vài tác giả đã biện luận rằng sự thiếu vắng các đề cập tới Nazareth bằng văn bản trong thế kỷ thứ nhất và thứ hai, gợi ý là thành phố này không có người cư ngụ trong thời chúa Giêsu. Những người đưa ra giả thuyết này đã tìm cách củng cố trường hợp của họ bằng các lý giải ngôn ngữ, văn học và khảo cổ, dù cho các sử gia xu hướng chủ đạo và các nhà khảo cổ đã gạt bỏ các quan điểm như vậy là "không thể chịu nổi về mặt khảo cổ".