Charles Darwin

Đối với các định nghĩa khác, xem Darwin (định hướng).
| Charles Darwin FRS FRGS FLS FZS JP |
| --- | --- |
Darwin, k. năm 1854, thời điểm mà ông đang hoàn thiện cuốn Nguồn gốc các loài để xuất bản
Sinh: Charles Robert Darwin (1809-02-12)12 tháng 2 năm 1809 Shrewsbury, Anh quốc
Mất: 19 tháng 4 năm 1882(1882-04-19) (73 tuổi) Down, Kent, Anh quốc
Nơi an nghỉ: Tu viện Westminster
Nổi tiếng vì:  Chuyến hành trình của tàu Beagle  Nguồn gốc các loài  Nguồn gốc loài người 
Phối ngẫu: Emma Wedgwood (cưới 1839)
Con cái: 10
Giải thưởng:  FRS (1839)  Huy chương Hoàng gia (1853)  Huy chương Wollaston (1859)  Huy chương Copley (1864)  Baly Medal (1879)  Pour le Mérite, Phổ (1867)  Tiến sĩ Luật (Danh dự), Cambridge (1877) 
Sự nghiệp khoa học
Ngành: Lịch sử tự nhiên, địa chất học
Nơi công tác: Đại học - Cao học: Đại học Y Khoa Edinburgh (khoa y, không văn bằng)  Cử nhân Nghệ thuật tại Christ's College, Cambridge (1831)  Thạc sĩ Nghệ thuật (1836) Viện chuyên ngành: Hiệp hội Địa chất Luân Đôn 
Cố vấn nghiên cứu:  John Stevens Henslow  Adam Sedgwick 
Ảnh hưởng bởi:  Charles Lyell  Alexander von Humboldt  John Herschel  Thomas Malthus  Gilbert White 
Ảnh hưởng tới:  Joseph Dalton Hooker  Thomas Henry Huxley  Herbert Spencer  Ernst Haeckel  John Lubbock  George Romanes 
Tên viết tắt trong IPNI: Darwin
Tên viết tắt trong ICZN: Darwin
 
Chữ ký

Charles Robert Darwin FRS FRGS FLS FZS JP (/ˈdɑːrwɪn/; phiên âm tiếng Việt: Đác-uyn; sinh ngày 12 tháng 2 năm 1809 – mất ngày 19 tháng 4 năm 1882) là một nhà tự nhiên học, địa chất học và sinh học người Anh, nổi tiếng với những đóng góp lớn lao cho ngành sinh học tiến hoá. Ý tưởng cho rằng mọi loài sinh vật đều có nguồn gốc từ một tổ tiên chung của ông hiện được chấp nhận rộng rãi và được coi là một khái niệm khoa học cơ bản. Trong ấn phẩm cộng tác với học giả Alfred Russel Wallace, ông giới thiệu khái niệm chọn lọc tự nhiên của mình nhằm giải thích mô hình tiến hóa phân nhánh, cho rằng những cuộc đấu tranh sinh tồn trong tự nhiên tạo ra kết quả tương tự như quá trình chọn giống nhân tạo. Darwin được nhận định là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất trong lịch sử nhân loại, và sau khi qua đời, ông được vinh danh chôn cất tại nghĩa trang Tu viện Westminster.
Darwin công bố thuyết tiến hóa của mình với nhiều bằng chứng thuyết phục trong tác phẩm Nguồn gốc các loài (On the Origin of Species) vào năm 1859. Kể từ những năm 1870, cộng đồng khoa học và phần lớn công chúng có học thức đã chấp nhận tiến hóa là sự thật. Song bấy giờ vẫn có nhiều lời giải thích cạnh tranh cho rằng chọn lọc tự nhiên chỉ đóng một vai trò rất nhỏ trong quá trình tiến hóa, và phải tới tận khi thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại ra đời giữa những năm 1930 đến những năm 1950, giới khoa học mới chấp thuận chọn lọc tự nhiên là cơ chế cơ bản của quá trình tiến hóa. Khám phá khoa học của Darwin được mệnh danh là chất keo thống nhất các ngành khoa học sự sống, đưa ra lời giải thích xác đáng cho sự đa dạng sinh học hiện hữu trên thế giới.
Sự quan tâm của Darwin đến tự nhiên đã khiến ông bỏ bê việc học tập y khoa tại Đại học Edinburgh, dành thời gian trên lớp đi tìm hiểu những loài động vật biển có xương sống. Quãng thời gian nghiên cứu tại Đại học Cambridge (Christ's College) sau đó càng thúc đẩy niềm đam mê khoa học tự nhiên của Darwin. Những quan sát và giả thuyết của ông trong chuyến hải hành kéo dài 5 năm trên con tàu HMS Beagle đã giúp củng cố quan niệm của Charles Lyell về sự thay đổi địa chất đồng nhất, và việc xuất bản cuốn nhật ký đã khiến danh tiếng Darwin nổi như cồn.
Băn khoăn trước sự phân bố địa lý của các loài động vật hoang dã và hóa thạch mà ông thu thập được trong chuyến đi, Darwin bắt đầu điều tra chi tiết về hiện tượng này và đúc kết lý thuyết chọn lọc tự nhiên vào năm 1838. Mặc dù ông đã thảo luận ý tưởng của mình với một số nhà tự nhiên học, ông vẫn cần thêm thời gian để nghiên cứu tỉ mỉ do công tác khảo sát địa chất của ông phải được ưu tiên. Darwin đang chắp bút hoàn thiện lý thuyết của mình vào năm 1858 thì hay tin Alfred Russel Wallace cũng đang viết một bài luận có ý tưởng tương tự, điều này khiến hai ông quyết định bắt tay đồng xuất bản toàn bộ lý thuyết. Công trình của Darwin xác lập rằng sự thế truyền tiến hóa kèm với sự biến đổi (modification) chính là lời giải thích cho sự đa dạng hóa trong tự nhiên. Năm 1871, ông xuất bản tác phẩm The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex bàn luận về quá trình tiến hóa loài người và chọn lọc giới tính, rồi tiếp nối với cuốn The Expression of the Emotions in Man and Animals (1872). Nghiên cứu của ông về thực vật đã được xuất bản trong một loạt sách, với cuốn cuối cùng có tiêu đề The Formation of Vegetable Mould, through the Actions of Worms (1881), trong đó ông xem xét về loài giun đất và ảnh hưởng của chúng đối với môi trường thổ nhưỡng.