stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Phyllocnistis insignis

| Phyllocnistis insignis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Liên họ (superfamilia): Gracillarioidea
(không phân hạng): Ditrysia
Họ (familia): Gracillariidae
Chi (genus): Phyllocnistis
Loài (species): P. insignis
Danh pháp hai phần
Phyllocnistis insignis Frey & Boll, 1876 
Danh pháp đồng nghĩa
 Phyllocnistis erechtitisella Chambers, 1878  Phyllocnistis erechtiisella Dyar, [1903] 
Phyllocnistis insignis là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae, found throughout Hoa Kỳ (bao gồm Maine, Illinois, Ohio, Maryland, Michigan, Kentucky, Missouri, Texas, Georgia, Florida và California).
Ấu trùng ăn Arnoglossum muehlenbergii, Erechtites hieracifolia, Prenanthes alba, và Senecio aureus. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Chú thích

1 2  Phyllocnistis insignis Frey & Boll, 1876 at the Global Taxonomic Database of Gracillariidae (Lepidoptera).
Elaphidion scabricolle

| Elaphidion scabricolle> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Elaphidion
Loài (species): E. scabricolle
Danh pháp hai phần
Elaphidion scabricolle (Bates, 1872) 
Elaphidion scabricolle là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Phòng kỷ

Phòng kỷ hay phòng kỉ là một từ gốc Hán-Việt (tiếng Trung: 防己). Nó có thể để chỉ một vài loài thực vật khác nhau:
Các loài trong họ Biển bức cát (Menispermaceae )
Stephania tetrandra S. Moore, 1875: Hán phòng kỷ (phấn phòng kỷ). Trong Wikipedia dùng Hán phòng kỷ cho loài này.
Stephania cepharantha Hayata., 1913: Hán phòng kỷ (phấn phòng kỷ). Trong Wikipedia dùng Bình vôi hoa đầu/Phấn phòng kỷ cho loài này.
Cocculus trilobus DC., 1817: Mộc phòng kỷ.
Sinomenium acutum (Thunb.) Rehder & E.H.Wilson var. cinerascens (Diels) Rehder & E.H.Wilson, 1913: Mao phòng kỷ
Các loài trong họ Mộc hương nam (Aristolochiaceae )
Aristolochia fangchi, Y. C. Wu cũ L. D. Chow & S. M. Hwang, 1975: Quảng phòng kỷ, Quảng Đông mộc phòng kỷ. Trong Wikipedia dùng Quảng phòng kỷ cho loài này.
Aristolochia westlandi, Hemsl., 1885 Quảng phòng kỷ, Quảng Đông mộc phòng kỷ. Trong Wikipedia dùng Quảng Đông mộc phòng kỷ cho loài này.
Aristolochia heterophylla hán trung phòng kỷ
Aristolochia quangbinhensis phòng kỷ Quảng Bình
Racosperma aestivale

| Racosperma aestivale> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Racosperma
Loài (species): R. aestivale
Danh pháp hai phần
Racosperma aestivale (E. Pritz.) Pedley, 2003 
Racosperma aestivale là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (E. Pritz.) Pedley mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Racosperma aestivale”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Rizal, Nueva Ecija

| Đô thị Rizal> Vị trí |
| --- | --- |
Bản đồ Nueva Ecija với vị trí của Rizal.Bản đồ Nueva Ecija với vị trí của Rizal.
Chính quyền
Vùng:  Central Luzon (Vùng III)
Tỉnh: Nueva Ecija
Huyện: 2nd District
Các Barangay: 26
Cấp:: hạng 3, nông thôn
Thị trưởng: Engenio Placido, Jr.
Số liệu thống kê
Diện tích: 120,55 km²
Dân số      Tổng:   52.465
Rizal là một đô thị hạng 3 ở tỉnh Nueva Ecija, Philippines. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số 52.465 người trong 10.001 hộ.
Barangay

Rizal được chia thành 26 barangay.
| --- | --- |
 Agbannawag  Bicos  Cabucbucan  Calaocan District  Canaan East  Canaan West  Casilagan  Aglipay (Curva)  Del Pilar  Estrella  General Luna  Macapsing  Maligaya :  Paco Roman  Pag-asa  Poblacion Central  Poblacion East  Poblacion Norte  Poblacion Sur  Poblacion West  Sto Cristo  San Esteban  Santa Monica  Villa Labrador  Villa Paraiso  San Gregorio
Rizaucourt-Buchey

| --- | --- |
 Rizaucourt-Buchey
Rizaucourt-Buchey
Vị trí trong vùng Champagne-Ardenne Rizaucourt-Buchey 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Grand Est
Tỉnh: Haute-Marne
Quận: de Chaumont
Tổng: de Juzennecourt
Xã (thị) trưởng: Christine Henry (2008–2014)
Thống kê
Độ cao: 254 m (833 ft) bình quân
Diện tích đất1: 15,07 km2 (5,82 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu2: 127  (2005)
 - Mật độ: 8/km2 (21/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 52426/ 52330
1 Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 acre) cũng như các cửa sông.
2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Rizaucourt-Buchey là một xã thuộc tỉnh Haute-Marne trong vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.
Digitaria abludens

| Digitaria abludens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Digitaria
Loài (species): D. abludens
Danh pháp hai phần
Digitaria abludens (Roem. & Schult.) Veldkamp 
Digitaria abludens là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Roem. & Schult.) Veldkamp mô tả khoa học đầu tiên năm 1973.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Digitaria abludens”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Dioctyl phthalat

| Bis(2-ethylhexyl) phthalate |
| --- | --- |
Bis(2-ethylhexyl) phthalate
Danh pháp IUPAC: Bis(2-ethylhexyl)phthalate (BEHP)

Nhận dạng
Số CAS: 117-81-7
KEGG: C03690
ChEMBL: 402794
Ảnh Jmol-3D: ảnh
SMILES:  đầy đủ O=C(OCC(CC)CCCC) C1=CC=CC=C1C(OCC(CC)CCCC)=O 
UNII: C42K0PH13C
Thuộc tính
Công thức phân tử: C24H38O4
Khối lượng mol: 390.56
Điểm nóng chảy: -50°C  
Điểm sôi: 385°C  
 
Trừ khi có ghi chú khác, dữ liệu được cung cấp cho các vật liệu trong trạng thái tiêu chuẩn của chúng (ở 25 °C [77 °F], 100 kPa).  N kiểm chứng (cái gì YN ?) Tham khảo hộp thông tin
Đồng phân
Dioctyl phthalate (viết tắt là DOP hay DEHP), là một loại Phthalate, tên thương mại là PALATINOL AH, tên hoá học là dioctyl phthalate, công thức hóa học là: C24H38O4, là một chất lỏng khan, trong suốt, gần như không màu, có mùi khó nhận biết được, tan trong các loại dung môi hữu cơ thông thường (hầu như không tan trong nước), có thể trộn lẫn và tương hợp với các chất hoá dẻo đơn phân tử thường được dùng trong PVC.
Ứng dụng

Do khả năng làm dứt gãy các mạch Cacbon trong liên kết cao su của các hợp chất cao phân tử ở nhiệt độ cao nên DOP thường dùng trong các lĩnh vực sau:
Dùng làm chất hoá dẻo cho nhựa PVC. Tạo ra các tính chất chung có lợi cho quá trình gia công và sử dụng.
Các phương pháp gia công màng PVC hoá dẻo đặc trưng gồm cán láng (như mái nhà), ép đùn khuôn kéo sợi (các cửa lò xo) và ép đùn- thổi màng (màng bao bì).
Thường dùng D.O.P trong quá trình tạo các loại màng tự dính.
Dùng trong dây cáp và dây điện: thường được sản xuất bằng ép đùn. Các lĩnh vực ứng dụng quan trọng nhất của các loại dây cáp và dây điện là xây dựng, xe hơi và điên tử. PVC hóa dẻo dùng để cách ly, bao bên ngoài và cũng dùng làm chất độn bên trong cho các tấm chì lợp nhà.
Làm chất hoá dẻo và chất phân tán cho các loại sơn phủ cellulose, cellulose acetate butyrate.
Libertia mooreae

| Libertia mooreae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Iridaceae
Chi (genus): Libertia
Loài (species): L. mooreae
Danh pháp hai phần
Libertia mooreae Blanchon, B.G.Murray & Braggins, 2002 
Libertia mooreae là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được Blanchon, B.G.Murray & Braggins mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Libertia mooreae”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Dinh III

Dinh III
Dinh III, còn gọi là Dinh Bảo Đại, được xây trong khoảng từ năm 1933 đến 1938 là nơi gia đình vua Bảo Đại sinh sống và làm việc ở thành phố Đà Lạt. Dinh III do hai kiến trúc sư người Pháp tên là Paul Veysseyre và Arthur Kruze thiết kế.
Miêu tả

Dinh III nằm giữa rừng Ái Ân, trên đỉnh đồi mà trong dự án chỉnh trang Đà Lạt của Ernest Hébrard dành cho dinh toàn quyền. 
Toàn thể công trình chịu nặng phong cách kiến trúc châu Âu, điển hình là trước biệt điện và sau biệt điện đều có vườn hoa.
Tương tự như dinh II, dinh III là một công trình kiến trúc đồ sộ với mái bằng và các hình khối cân đối nhưng không đăng đối một cách cứng nhắc. Biệt điện có 2 tầng:
Tầng trệt: dùng làm nơi hội họp, yến tiệc, tiếp khách ngoại quốc và quan chức chính phủ Hoàng triều cương thổ. Cửa chính diện rộng vừa phải (khoảng 4m), có sảnh trước khi vào tầng trệt là phòng tiếp tân và các phòng làm việc: bên phải là văn phòng của vua Bảo Đại, thư viện; bên trái là phòng họp và các phòng làm việc khác; phía trong là phòng giải trí. Điều đáng chú ý là việc thiết kế các phòng làm việc của dinh được gắn với các tiểu cảnh kiến trúc không gian phía trong và ngoài thông với nhau qua các lối đi và cửa sổ kính bằng khung thép, tạo ra một khung cảnh hài hoà giữa kiến trúc và thiên nhiên. Tại phòng khánh tiết vẫn còn một kỷ vật là bức tranh đền Angkor Wat do hoàng thân Sihanouk (Campuchia) tặng cho Bảo Đại.
Tầng lầu: toàn bộ tầng 2 của dinh được dùng cho sinh hoạt gia đình, gồm các phòng ngủ của Vua Bảo Đại, của hoàng hậu Nam Phương, của các công chúa và hoàng tử Bảo Long, các công chúa Phương Mai, Phương Liên, hoàng tử Bảo Thắng. Phía ngoài phòng ngủ của cựu hoàng là Lầu Vọng nguyệt khá đẹp dùng làm nơi cựu hoàng và hoàng hậu ngắm trăng. Do thái tử Bảo Long là người được chọn kế nghiệp ngai vàng (từ năm 1939) nên trong phòng trang hoàng toàn màu vàng.
Vua Bảo Đại có một bà vợ chính thức là hoàng hậu Nam Phương (tên thật là Nguyễn Hữu Thị Lan), con nhà hào phú Nguyễn Hữu Hào). Từ năm 1949, khi hoàng hậu Nam Phương đưa các con sang sống, học tập bên Pháp thì Bảo Đại chung sống với 3 thứ phi là Bùi Mộng Điệp, Phi ánh và bà Jenny Woong (người Hương Cảng).
Sau khi Bảo Đại qua Pháp sống lưu vong, dinh là nơi nghỉ mát cao cấp của chính phủ Ngô Đình Diệm và sau này là Dinh của Nguyễn Văn Thiệu. Sau khi Chiến tranh Việt Nam kết thúc, trong nhiều năm, dinh thuộc Ban tài chính quản trị tỉnh uỷ Lâm Đồng và mới được giao về cho Công ty du lịch dịch vụ Xuân Hương quản lý từ giữa năm 2000.
Giá trị

Ngoài giá trị Dinh là một trong những kiến trúc châu Âu đặc sắc, Dinh còn chứa đựng nhiều cổ vật cung đình Huế mà còn chứa đựng hầm rượu chìm dưới đất. Ngoài ra, Dinh còn chứa những sản vật mà Bảo Đại săn bắt được như: 3 bộ da cọp, ngà voi.
Dinh còn là điểm tham quan hấp dẫn trong số 2 Dinh còn lại.
Hình ảnh

Phòng làm việc của vua Bảo Đại
Phòng ngủ 2 công chúa Phương Mai và Phương Liên ở Dinh III
Phòng nghỉ ngơi của vua Bảo Đại tại Dinh III
Phòng ngủ vua Bảo Đại
Bàn tiếp khách vua Bảo Đại tại Dinh III
Phòng riêng của Hoàng hậu Nam Phương
Bức trướng Độc lập - Thống nhất
Chú thích

↑  Kiến trúc dinh thự Lưu trữ 2012-12-29 tại Wayback Machine - Trang của tỉnh Lâm Đồng.
↑  Bảo Đại đã có với thứ phi này có ba người con là hoàng nữ Phương Thảo, 2 hoàng nam Bảo Hoàng và Bảo Sơn.
↑  Hiện nay, Dinh trưng bày một phần để du khách tham quan, Bảo Tàng Lâm Đồng đang lưu giữ một phần
Vườn hoa trong khuôn viên
R/wallstreetbets

| --- | --- |
Biểu tượng và banner của subreddit
Loại website: Subreddit
Có sẵn bằng: Tiếng Anh
Thành lập: 31 tháng 1 năm 2012; 12 năm trước (2012-01-31)
Quốc gia khởi đầu: Hoa Kỳ
Nhà sáng lập: Jaime Rogozinski
Website: www.reddit.com/r/wallstreetbets
Yêu cầu đăng ký: Không bắt buộc
Số người dùng: 11.946.566 (tháng 1 năm 2021)
Tình trạng hiện tại: Đang hoạt động
r/wallstreetbets, còn được gọi là WallStreetBets hoặc WSB, là một subreddit nơi những người tham gia thảo luận về giao dịch cổ phiếu và quyền chọn. Trang subreddit này đã trở nên đáng chú ý vì ngôn ngữ tục tĩu, chiến lược giao dịch tích cực và vai trò trong đợt bán non cổ phiếu GameStop mà đã gây ra thiệt hại cho các lệnh bán khống trong các công ty Hoa Kỳ với tổng số tiền lỗ lên tới 70 tỷ đô la Mỹ trong vài ngày đầu năm 2021.
Tổng quan

Subreddit này đã tự mô tả bản thân thông qua các khẩu hiệu "Giống như 4chan tìm thấy một thiết bị đầu cuối Bloomberg ", được biết đến với chiến lược kinh doanh tích cực của nó, mà chủ yếu xoay quanh giao dịch tùy chọn mang tính đầu cơ cao với đòn bẩy. Các thành viên của subreddit này thường là các nhà đầu tư và thương nhân bán lẻ trẻ tuổi bỏ qua các phương pháp đầu tư cơ bản và kỹ thuật quản lý rủi ro, vì vậy hoạt động của họ bị coi là cờ bạc. Sự phổ biến ngày càng tăng của các nhà môi giới không có hoa hồng và giao dịch trực tuyến trên thiết bị di động có khả năng góp phần vào sự phát triển của các xu hướng giao dịch như vậy. Các thành viên của cộng đồng này thường coi giao dịch trong ngày có rủi ro cao là cơ hội để nhanh chóng cải thiện điều kiện tài chính của họ và có thêm thu nhập. Một số thành viên có xu hướng sử dụng vốn đi vay, chẳng hạn như khoản vay của sinh viên, để đặt cược vào một số " meme stocks " có mức độ phổ biến trong cộng đồng.
Subreddit này cũng được biết đến với tính chất thô tục và vị thành niên của nó, với các thành viên thường tự gọi mình là " kẻ tự kỷ " và "kẻ thoái hóa". Người dùng cũng thường xuyên sử dụng tiếng lóng như "stonks" cho cổ phiếu, "tendies" cho lợi nhuận, " gay bears" cho những người mong đợi cổ phiếu giảm giá, cho những người bán khống cổ phiếu hoặc như một sự xúc phạm chung, "DD" để phân tích giao dịch tiềm năng (từ "thẩm định"), "bao" cho một giao dịch có vị trí đã giảm giá trị nghiêm trọng và "tay kim cương" hoặc "tay giấy" tương ứng khi một nhà giao dịch nắm giữ cổ phiếu hoặc giao dịch sớm.
Lịch sử > Sự kiện bán non cổ phiếu GameStop

Bài chi tiết: Sự kiện bán non cổ phiếu GameStop
Vào ngày 22 tháng 1 năm 2021, người dùng r/WallStreetBets đã bắt đầu một đợt mua vào trên cổ phiếu GameStop, đẩy giá cổ phiếu của công lên đáng kể. Điều này xảy ra ngay sau khi một bình luận từ Citron Research dự đoán giá trị cổ phiếu sẽ giảm. Giá cổ phiếu đã tăng hơn 600% vào ngày 26 tháng 1 và sự biến động cao của nó khiến giao dịch bị tạm dừng nhiều lần.
Vào ngày 24 tháng 1, một người điều hành của r/WallStreetBets đã viết một bài đăng nêu rõ: "KHÔNG có nỗ lực có tổ chức nào của những người [trong số] chúng tôi, những người kiểm duyệt cộng đồng này để quảng bá, tư vấn hoặc giới thiệu bất kỳ cổ phiếu nào. Việc làm như vậy là vi phạm chính sách của chúng tôi và chúng tôi cảm thấy điều quan trọng là phải cho phép các thành viên có thể chia sẻ ý tưởng của họ với nhau một cách tự chủ. "
Sau khi cổ phiếu GameStop đóng cửa tăng 92,7% vào thứ Ba, ngày 26 tháng 1, ông trùm kinh doanh Elon Musk đã tweet một liên kết đến r/WallStreetBets subreddit.
Dinh Trấn Biên (Phú Yên)

Bài này viết về đơn vị hành chính - quân sự tại Đàng Trong từ năm 1629 đến khoảng năm 1688. Đối với địa danh cùng tên, xem Trấn Biên.
Dinh Trấn Biên là một đơn vị hành chính - quân sự tại Đàng Trong từ năm 1629 đến khoảng năm 1688. Do trị sở của dinh này đặt tại phủ Phú Yên nên còn được gọi là Dinh Trấn Biên - Phú Yên để phân biệt với một đơn vị hành chính - quân sự cũng có tên là Dinh Trấn Biên tồn tại từ năm 1698 đến năm 1808, với trụ sở đuợc đặt tại Biên Hòa ngày nay.
Hình thành

Năm 1471, Lê Thánh Tông đem đại quân chinh phạt Chiêm Thành, hạ được thành Đồ Bàn và bắt được vua Chiêm Trà Toàn. Sau khi toàn thắng, vua Lê chia Chiêm Thành thành 3 tiểu quốc Nam Bàn (nay là vùng Tây Nguyên), Hoa Anh (nay là tỉnh Khánh Hòa), Chiêm Thành (nay thuộc Ninh Thuận, Bình Thuận), lấy núi Đá Bia làm mốc ranh giới Đại Việt với Chiêm Thành. Phần đất chiếm được, vua Lê cho lập đạo Quảng Nam gồm ba phủ: Thăng Hoa (sau là tỉnh Quảng Nam), Tư Nghĩa (sau là tỉnh Quảng Ngãi) và Hoài Nhơn (sau là Quy Nhơn), còn phần đất từ đèo Cù Mông xuống tới đèo Cả thì còn để cho lưu dân tự do, chưa đặt hành chính cai trị.
Năm 1578, Trấn thủ Thuận Quảng Nguyễn Hoàng bèn sai Lương Văn Chánh "chiêu tập dân Chiêm khai khẩn đất hoang ở Cù Mông, Bà Đài (Xuân Đài), cho dân di cư đến đấy. Lại mộ dân khai hoang ở trên dưới sông Đà Diễn, chia lập thôn ấp, ngày dân đông đúc", đặt nền móng khai khẩn vùng đất mới.
Năm 1611, quân Chiêm Thành đánh phá vùng đất mới. Chúa Tiên Nguyễn Hoàng sai chủ sự Văn Phong đem quân đi đánh dẹp, cho lập thành phủ Phú Yên thuộc trấn Quảng Nam, lập 2 huyện Đồng Xuân, Tuy Hòa thuộc phủ Phú Yên. Tuy nhiên, đến năm 1629, Văn Phong liên minh với Chiêm Thành âm mưu cát cứ ở Phú Yên, chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên sai Phó tướng Nguyễn Phúc Vinh đi đánh dẹp. Sau khi cuộc nổi loạn bị dẹp tan, chúa Sãi cho lập dinh Trấn Biên và cho Quận mã Nguyễn Phúc Vinh làm Trấn thủ dinh Trấn Biên
Các tài liệu lịch sử chép sự kiện này như sau:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "…Văn Phong ở Phú Yên dùng quân Chiêm Thành để làm phản. Phó tướng Nguyễn Phúc Vinh đi đánh dẹp yên và lập dinh Trấn biên (khi mới mở mang, những nơi đầu địa giới đều gọi là trấn biên. Vì có công ấy, đặc biệt cho dùng ấn son…" | ” |
— Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục tiền biên, quyển 4, Nhà xuất bản Sử học, Hà Nội 1962, tr.56.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "… Năm Kỷ Tỵ thứ 16 đời Hi Tông (Lê Long Đức thứ 1-1629) Văn Phong cấu kết với Chiêm thành làm phản, sai phó tướng Nguyễn Phúc Vinh dẹp được, lập dinh Trấn biên…" | ” |
— Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam nhất thống chí, quyển 5, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1997. tr.7
Tiền đồn Nam tiến

Đàng Trong thời chúa Sãi chia ra 7 dinh: Chính Dinh (Phú Xuân), Cựu Dinh (Ái Tử – Quảng Trị), Quảng Bình, Vũ Xá, Bố Chính, Quảng Nam và Trấn Biên (Phú Yên). Sau khi thành lập, dinh Trấn Biên trở thành một tiền đồn cho công cuộc Nam tiến khai phá vùng đất mới của người Việt.
Năm 1653, vua Chiêm là Po Nraop (sử Việt chép là Bà Tấm) đem quân xâm lấn Phú Yên, chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần sai Cai cơ Hùng Lộc lãnh 3.000 quân vượt đèo Hổ Dương núi Thạch Bi đánh đuổi Bà Tấm. Trước áp lực quân Đàng Trong, Bà Tấm xin hàng, chúa Nguyễn để từ sông Phan Rang trở vào cho vua Chiêm, còn từ sông Phan Rang trở ra lấy lập phủ Diên Ninh (sau đổi làm phủ Diên Khánh, nay thuộc Khánh Hòa); đồng thời đặt dinh Thái Khang, để Hùng Lộc làm Trấn thủ.
Mùa thu năm 1692, vua Chiêm là Po Saot (sử Việt chép là Bà Tranh) bỏ không tiến cống, họp quân cướp giết cư dân ở phủ Diên Ninh. Chúa Minh Nguyễn Phúc Chu sai Cai cơ Nguyễn Hữu Cảnh đem quân đi đánh dẹp, chiếm luôn phần đất còn lại của Chiêm Thành. Chúa Nguyễn đổi đất Chiêm Thành làm Thuận Phủ (sau đổi thành trấn Thuận Thành, nay thuộc Bình Thuận), cho con cháu Bà Tranh làm Khám lý để phủ dụ dân Chiêm Thành.
Ngoại giao biên viễn

Bên cạnh vai trò giữ gìn an ninh biên giới phía Nam đối với Chiêm Thành, dinh Trấn Biên còn được phủ chúa Nguyễn ủy cho nhiệm vụ nhận các cống phẩm của vua Thủy (P’taoEa) và vua Lửa (P.taoPui). Đại Nam thực lục tiền biên chép: "…Thủy Xá và Hỏa Xá vào cống…. Buổi quốc sơ, vì cớ họ giáp giới với Phú Yên, cứ năm năm một lần sai người đến các nước ấy cho quà (áo gấm, mũ, nồi đồng, chảo sắt và chén đĩa bằng sứ). Vua hai nước ấy nhận được vật cho, tức thì sắm sửa phẩm vật địa phương (kỳ nam, sáp ong, nhung hươu, mật gấu, voi đực) để hiến…".
Phủ biên tạp lục cũng ghi: "…Năm năm một lần, chúa Nguyễn sai cai đội Phú Yên làm chánh phó sứ đem cho áo gấm, mũ, nồi đồng, chảo gang, bát sứ các vật và thu thuế cống". Vua nước ấy "soạn ngay các thứ kỳ nam, sáp ong, lộc nhung, tê giác, mật gấu, voi đực giao cho sứ giả đem về dâng (chúa)" .
Năm Tân Mão (1711), đời chúa Nguyễn Phúc Chu: "…Đôn vương và Nga vương ở hai rợ Nam Bàn và Trà Lai (sau gọi là Jarai), (giáp với Phú Yên và Bình Định) sai sứ đến dâng vật phẩm địa phương… chúa cho Ký thuộc là Kiêm Đức đem thư đến hiểu dụ những tù trưởng, cho họ áo sa áo đoạn và đồ đồng đồ sứ…".
Lịch sử Công giáo tại Việt Nam cũng ghi nhận một nhà nguyện công cộng được xây dựng tại dinh Trấn Biên, hình thành xứ đạo đầu tiên của giáo xứ Mằng Lăng. Hai nhân vật Công giáo người Việt được ghi nhận là Maria Mađalêna Ngọc Liên, là người sáng lập ngôi nhà thương đầu tiên để săn sóc, cứu chữa các bệnh nhân; và con đỡ đầu của bà là Anrê Phú Yên, về sau trở thành một trong những thánh tử đạo Việt Nam.
Biên cương di chuyển về phía Nam

Cái tên dinh Trấn Biên thay bằng dinh Phú Yên năm nào cũng không ai rõ. Chỉ biết năm 1688, Phủ Biên tạp lục ghi: Chúa Nguyễn Phúc Trân "sai phó tướng dinh Trấn Biên là Vạn Long hầu làm Thống binh… Thủ hợp Chính dinh là Văn Vy làm Tham mưu vào cửa biển Mỹ Tho… đánh phá lũy của Hoàng Tiến…"
Đại Nam thực lục tiền biên chép: năm 1689, "…Chúa bèn sai Hữu Hào làm thống binh… Nguyễn Thắng Sơn làm tiên phong, kén thêm quân ở Phú Yên, Thái Khanh và Phan Rí để tiến đánh Chân Lạp…" .
Như vậy, đến năm 1688 Phú Yên không còn làm nhiệm vụ trấn biên nữa, và đến năm 1698, khi Nguyễn Hữu Cảnh lấy đất Nông Nại đặt làm Gia Định phủ, lập xứ Đồng Nai làm huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên, lấy đất Sài Gòn làm huyện Tân Bình, dựng dinh Phiên Trấn, thì vai trò trấn biên chuyển về cho dinh Trấn Biên mới.
Chú thích

↑  Đại Nam liệt truyện. Tập I, Nhà xuất bản Thuận Hóa, Huế, 1993. Tr.89.
↑  Nguyên tên là Mạc Cảnh Vinh, con cả Mạc Cảnh Huống, công thần của chúa Nguyễn, được chúa Sãi ban quốc tính và gả Quận chúa Ngọc Liên.
↑  Mỗi dinh có chức quan Lưu thủ đứng đầu việc hành chính, quan Tuần thủ chỉ huy quân sự. Nguyễn Phúc Vinh giữ chức Trấn thủ, tức kiêm luôn cả hai chức Lưu thủ và Tuần thủ, tức là kiêm quản cả việc hành chính lẫn quân sự.
↑  Lê Quý Đôn trong Phủ biên tạp lục chép: năm 1653 "… vua nước Chiêm thành là Bà Tấm quấy rối đất Phú Yên, sai cai cơ Hùng lộc hầu làm tổng binh và xá sai Minh võ làm tham mưu đem 3.000 quân đi đánh. Đến phủ Phú Yên ngày 3 tháng 4, nhân đêm qua đèo Hố dương, núi Thạch bi, ruổi thẳng đến trại Ba Tấm, phóng lửa, đuổi gấp, phá tan, đuổi dài đến sông Phan Lang…" (quyển 2, tr.56).
↑  Đại Nam thực lục tiền biên, quyển 4, tr.21.
↑  Lê Quý Đôn, Phủ biên tạp lục, quyển 2, tr.123.
↑  Đại Nam thực lục tiền biên, quyển 4, tr. 172
↑  Lê Quý Đôn, Phủ Biên tạp lục, quyển 2, tr.63.
↑  Đại Nam thực lục tiền biên, quyển 4,tr.141
↑  Theo Trịnh Hoài Đức, Gia Định thành thông chí.
Yaylak, Bozova

| Yaylak |
| --- | --- |
—  Thị trấn  —
 
YaylakVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Şanlıurfa
Huyện: Bozova
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 3,528 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Yaylak là một thị trấn thuộc huyện Bozova, tỉnh Şanlıurfa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 3.528 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Şanlıurfa”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Photinus stellaris

| Photinus stellaris> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Lampyridae (Đom đóm)
Chi (genus): Photinus
Loài (species): P. stellaris
Danh pháp hai phần
Photinus stellaris Fall, 1927 
Photinus stellaris là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Fall miêu tả khoa học năm 1927.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Rhinocerophis itapetiningae

| Rhinocerophis itapetiningae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Serpentes
Phân thứ bộ (infraordo): Alethinophidia
Họ (familia): Viperidae
Chi (genus): Rhinocerophis
Loài (species): R. itapetiningae
Danh pháp hai phần
Rhinocerophis itapetiningae (Boulenger, 1907) 
 
Rhinocerophis itapetiningae là một loài rắn trong họ Rắn lục. Loài này được Boulenger mô tả khoa học đầu tiên năm 1907.
Chú thích

↑  “Rhinocerophis itapetiningae”. The Reptile Database. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2013.