stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trần Cảo (tướng khởi nghĩa)

Đối với các định nghĩa khác, xem Trần Cảo.
| Trần Cảo > Thông tin cá nhân |
| --- | --- |
Sinh: 
Nơi sinh: Hoàng thành Thăng Long
 
Mất: 
Nơi mất: Hoàng thành Thăng Long
 
Giới tính: nam
Nghề nghiệp: chính khách
Quốc tịch: nhà Lê sơ
x • t • 
Trần Cảo (chữ Hán: 陳暠) là thủ lĩnh quân khởi nghĩa ở Đại Việt cuối thời Lê sơ. Ông lãnh đạo dân chúng nổi dậy chống các triều vua Lê Tương Dực, Lê Chiêu Tông, 3 lần đem quân uy hiếp Đông Kinh, ở lần 2 ông chiếm được Đông Kinh một thời gian. Cuộc nổi dậy của ông tuy thất bại nhưng đã gây cho quân triều đình thiệt hại lớn, và là một tác nhân đưa nhà Lê suy yếu và đi đến sụp đổ. Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục do phải kỵ húy nên thay chữ "cảo" 暠 trong tên ông bằng chữ "cao" 高, gọi ông là Trần Cao (陳高).
Khởi nghĩa

Sử chép Trần Cảo là người trang Dưỡng Chân, huyện Thủy Đường, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương (nay là thành phố Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng).
Cuối thời Lê sơ, Trần Cảo làm đến chức Thuần Mỹ điện giám. Bấy giờ, vua Lê Uy Mục thì tàn ác, vua Lê Tương Dực thì hoang phí sa đọa, triều chính rối ren, khởi nghĩa nông dân liên tiếp nổ ra. Trần Cảo nghe lời sấm truyền trong dân gian rằng "đông phương hữu thiên tử khí", bèn quyết định khởi binh lập nghiệp lớn.
Ông tụ tập những người tha hương trốn tránh làm vây cánh, tự xưng là cháu năm đời của vua Trần Thái Tông và là ngoại thích của Quang Thục hoàng hậu, mẹ vua Lê Thánh Tông. Tháng 3 năm 1516, ông cùng con là Cung (㫒) và các thủ hạ Phan Ất người Chiêm Thành, Đình Ngạn, Đình Nghệ, Công Uẩn, Đình Bảo, Đoàn Bố dấy binh khởi nghĩa ở chùa Quỳnh Lâm, chiếm cứ hai huyện Thủy Đường và Đông Triều.
Trần Cảo khi ra trận mình mặc áo đen, quân lính đều cạo trọc đầu, để ba chỏm tóc nên còn gọi là lính tam đóa (三鬌, nghĩa là ba chỏm tóc). Ông tự xưng là Đế Thích giáng sinh, xưng làm vua, đặt niên hiệu là Thiên Ứng (天應). Cả một vùng Hải Dương phía đông, quân nhà Lê không chống đỡ nổi, quân tam đóa làm chủ. "Đại Việt thông sử" ghi nhận: "vùng Hải Dương đều rạp xuống như cỏ gặp gió, không ai chống cự nổi". Quân của Trần Cảo đông tới vài vạn người.
Đánh chiếm kinh thành

Tháng 4 năm 1516, Trần Cảo mang quân đánh vào các huyện Tiên Du, Quế Dương, Gia Lâm rồi tiến thẳng vào bến Bồ Đề, uy hiếp Thăng Long. Vua Lê Tương Dực phải xuống chiếu thân chinh đi đánh, trước hết sai Đông Nham bá Lại Thúc Mậu mang quân qua sông, đóng ở Lâm Hạ (nay thuộc huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội) ra lệnh nổ ba tiếng pháo, hợp các đạo quân lại cùng đánh. Quân Trần Cảo bị thua, ông chạy về Trâu Sơn.
Lê Tương Dực lại sai Định quận công Phùng Trấn, Diên Hưng bá Trịnh Khổng Chiêu, Phú Lộc bá Trịnh Ngạc đem quân đuổi đánh Trần Cảo. Trần Cảo đại phá quân triều đình, giết chết Phùng Trấn với Trịnh Khổng Chiêu, và bắt sống Trịnh Ngạc. Vì Trịnh Ngạc không chịu đầu hàng nên Trần Cảo cũng giết chết luôn.
Lê Tương Dực lo sợ, triệu tập An Hòa hầu Nguyễn Hoằng Dụ về cứu. Hoằng Dụ mang quân về đóng ở dinh Bồ Đề.
Bấy giờ Nguyên quận công Trịnh Duy Sản thường can ngăn trái ý Lê Tương Dực. Nhà vua bực tức sai đánh Duy Sản bằng trượng. Trịnh Duy Sản tức lắm, ngấm ngầm bàn với Thái sư Lê Quảng Độ, Thượng thư Trình Chí Sâm cùng nhau bỏ Tương Dực để lập vua khác.
Đêm ngày 6 tháng Tư âm lịch (tức 7 tháng 5 năm 1516), Duy Sản lấy cớ đi đánh Trần Cảo nhưng rồi trở mặt giết chết Lê Tương Dực. Nguyễn Hoằng Dụ vốn cùng phe với Tương Dực, thấy Tương Dực bị giết bèn phóng lửa đốt phá và cướp kinh thành, rồi dẫn quân về phía nam, bỏ mặc việc triều chính cho phe Trịnh Duy Sản.
Trịnh Duy Sản cùng Thái sư Lê Quảng Độ lập chắt của Lê Thánh Tông (tức gọi Tương Dực bằng chú) mới 11 tuổi lên ngôi, đó là vua Lê Chiêu Tông. Trần Cảo nhân lúc đạo quân Nguyễn Hoằng Dụ rút rồi, bèn dồn sức tấn công kinh thành. Trịnh Duy Sản lật đật mang vua Chiêu Tông bỏ chạy vào thành Tây Đô ở Thanh Hóa, Thái sư Lê Quảng Độ ra đầu hàng Trần Cảo. Ông bèn thu dụng Lê Quảng Độ, tiến quân qua sông vào thành Thăng Long, giao cho Lê Quảng Độ cho coi việc triều chính.
Đại bại ở kinh thành

Lúc đó con nuôi của Trịnh Duy Sản là Trần Chân họp tập thống suất các dũng sĩ cũ cùng con em trong nhà, binh tráng trong làng được mấy ngàn người, đóng ở chợ Hoàng Hoa để mưu tính công việc đánh Trần Cảo.
Trần Cảo được tin, sai Phan Ất từ làng Bảo Đà huyện Thanh Oai tiến quân; Trần Chân từ làng Dư Dụ huyện Thanh Đàm đem quân đón đánh. Trần Chân tiến đến xạ đôi (mô đất để tập bắn) cố sức đánh nhau với Phan Ất, khí giới đều hết phải lấy mảnh cong mảnh lọ để ném. Răng và miệng Trần Chân bị thương nặng, lại thấy rằng toán quân của mình chơ vơ khó có thể đánh lâu được, bèn nhân đêm rút quân đến chợ Hoàng Hoa.
Lê Chiêu Tông ở Tây Đô, tập hợp lực lượng quân tam phủ (Thiệu Thiên, Hà Trung và Tĩnh Gia thuộc Thanh Hóa) mưu khôi phục Thăng Long, sai Lê Nghĩa Chiêu thảo hịch đánh Trần Cảo.
Quân các trấn theo lời hịch về hội, Trịnh Duy Sản nhận lệnh vua Chiêu Tông thống lĩnh quân thủy lẫn quân bộ, hợp sức các tướng cần vương có Trịnh Hy, Lê Sạn, Lê Dực, Trương Huyền Linh tiến đánh kinh thành, vây 4 mặt.
Trần Cảo mang quân lên lầu ngoài cổng, vẫy cờ bắn súng chống lại. Quân khởi nghĩa từ cầu Mộng tiến vào cung Thuỵ Quang, quân của Trịnh Hy phải lùi lại, sắp rút về giữ Hồng Mai thì gặp quân Nguyễn Hoằng Dụ kéo tới, bèn cùng chấn chỉnh lại đội ngũ tiến vào cửa Đại Hưng.
Duy Sản đổi hướng đánh từ bến Thái Cực sang bến Đông Hà. Quân Trần Cảo núng thế, nhưng quân triều đình vẫn chưa chiếm lại được Thăng Long, bèn chuyển sang vây phía tây.
Trong khi chiến sự kinh thành chưa ngã ngũ thì một tướng ở Sơn Tây là Hà Công Chân muốn tranh công đánh lấy kinh thành, chống lại quân triều đình. Trịnh Duy Sản tự mình mang quân ra chặn đánh, giết chết Công Chân. Sau đó các đạo quân nhà Lê hợp lại phá tan quân Trần Cảo. Ông bèn phá vây bỏ chạy về Lạng Nguyên. Vua Chiêu Tông trở lại kinh đô.
Đại phá Trịnh Duy Sản

Lê Chiêu Tông treo giải thưởng cho ai bắt sống được cha con Trần Cảo. Tháng 8 năm 1516, quân nhà Lê bắt được tướng dưới quyền ông là Phan Ất ở Đông Triều, đóng cũi mang về Thăng Long xử chém.
Trần Cảo vẫn hoạt động mạnh chống lại triều đình. Lê Chiêu Tông dùng Trịnh Duy Sản làm quyền tiết chế các doanh thủy bộ, quản lãnh các huyện ở Hải Dương. Tướng Trịnh Tuy mang quân đến đánh chiếm lại vùng Kinh Bắc từ tay quân Trần Cảo rồi đóng ở phía bắc Thị Cầu.
Tháng 11 năm 1516, Duy Sản cùng Nguyễn Hoằng Dụ dẫn các tướng đi đánh Trần Cảo ở xã Trâu Sơn, huyện Chí Linh (Hải Dương). Tuy nhiên, tình hình ở kinh thành không yên, kỷ luật của tướng sĩ không nghiêm. Các tướng triều đình do Đa Sĩ cầm đầu cậy có công làm càn, hoành hành cướp phá ở kinh đô, thả cửa giết người. Duy Sản nghe tin, vội sai con nuôi là Trần Chân điều bớt quân về kinh để dẹp các tướng làm loạn.
Sau đó quân của Trần Cảo đánh nhau giáp lá cà với quân Duy Sản ở xã Nam Giản. Quân khởi nghĩa giết chết tỳ tướng của Duy Sản là Hạnh. Quân Duy Sản bắt đầu núng thế. Quân Trần Cảo tới khiêu chiến, tuy các tướng can ngăn, nhưng Trịnh Duy Sản lại không nghe theo, tự mình ra quân, tiên phong đánh vào trại Trần Cảo. Trần Cảo biết Sản nôn nóng muốn thắng bèn phục kích, đánh tan quân triều đình. Trịnh Duy Sản cùng Nguyễn Thượng bị Trần Cảo bắt sống mang về hành dinh ở Vạn Kiếp giết chết.
Nhà sư biệt tích

Trần Cảo thừa thắng xông lên, tiến quân thẳng đến Bồ Đề để đánh kinh thành một lần nữa. Kinh thành lại gặp nguy hiểm. Lê Chiêu Tông liền sai tướng quân Thiết Sơn bá Trần Chân mang quân ra đón đánh. Trần Cảo có phần chủ quan sau khi giết được quốc công tiết chế Trịnh Duy Sản, bị Trần Chân đón đánh phá tan tành. Quân khởi nghĩa bị chết trận này rất nhiều.
Trần Cảo bị thua nặng nề, phải chạy lên Lạng Nguyên. Quân Trần Cảo và quân triều đình lấy sông Minh Nguyệt làm ranh giới. Trần Cảo cùng Trần Chân đánh nhau nhiều ngày vẫn không phân thắng bại.
Sau đó, Trần Cảo truyền ngôi cho con là Trần Cung rồi cạo đầu làm sư, giấu tên để trốn tránh. Các sách sử đều ghi nhận, từ đó không tìm ra tung tích của Trần Cảo, không biết kết cục của ông ra sao. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, tại các thôn Bảo Lộc, An Lạc, Chu Nguyên vẫn còn đền thờ ông và các sử gia phong kiến phỏng đoán "có lẽ Cảo chết ở đó".
Trần Cung nhân lúc các tướng nhà Lê tranh giành quyền bính giết hại lẫn nhau, tiếp tục chiếm cứ phía đông chống lại triều đình, cũng xưng làm vua, đặt niên hiệu là Tuyên Hoà tới tận năm 1521 mới thất bại dưới tay Mạc Đăng Dung – viên tướng giỏi nhất của nhà Lê lúc đó, người không lâu sau lấy ngôi của nhà Lê. Trần Cung bại trận chạy lên châu Thất Nguyên rồi bị triều đình tầm nã bắt được, giải về kinh hành hình.
Bình luận

Khởi nghĩa Trần Cảo là khởi nghĩa lớn nhất thời Lê sơ, tuy cuối cùng thất bại nhưng đã khiến triều đình nhà Lê nghiêng ngả. Các lực lượng quân phiệt khi đó lợi dụng việc chống Trần Cảo để phát triển lực lượng cho mình và hình thành các thế lực chia rẽ, chống đối nhà Lê. Dù không trực tiếp nhưng cuối cùng khởi nghĩa do ông đề xướng là một nguyên nhân khiến cho nhà Lê sụp đổ.
Những người tin thuyết Duy Tâm cho rằng, ông chính là hậu thân tái sinh của Trần Cảo từ thời đầu nhà Lê. Tiền thân Trần Cảo được Lê Lợi dựng làm vua theo lời yêu sách của Vương Thông, tướng nhà Minh. Nhưng sau khi Lam Sơn đại thắng, năm 1428, Lê Lợi đã giết (tiền) Trần Cảo để chiếm ngôi vua. Vì vậy Trần Cảo, hơn 50 năm sau, tái sinh để báo thù.  (Điểm đáng lưu ý là, năm 1516, hậu Trần Cảo khi xưng vua lấy hiệu là Thiên Ứng; trong khi đó tiền Trần Cảo khi được Lê Lợi dựng lên lấy hiệu là Thiên Khánh).
Những người tin sấm vĩ cũng cho rằng, niềm tin của Trần Cảo vào sấm truyền phương đông có khí thiên tử không phải là bừa bãi, bởi không lâu sau khi cha con ông (đều cùng xưng là vua) thất bại, người đánh bại con ông và lấy ngôi nhà Lê - Mạc Đăng Dung – cũng xuất thân từ phương có "khí thiên tử" đó.
Chú thích

↑  Nguyên văn: 東方有天子氣, nghĩa là "Phương đông có khí thiên tử".
↑  Đại Việt thông sử chép là Thăng (昇). Do tự hình của chữ "cung" 㫒 và chữ "thăng" 昇 gần như tương tự nhau nên dễ lẫn lộn hai chữ này.
↑  Theo Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Phan Ất (潘乙) còn có tên là Đồng Lợi (同利), là gia nô của Trịnh Duy Đại, cháu nội Trịnh Khả)
↑  Cha Nguyễn Hoằng Dụ là Nguyễn Văn Lang, một công thần có công đưa Tương Dực lên ngôi
↑  Khu vực làng Ngọc Hà, Hà Nội hiện nay
↑  Khu vực Giảng Võ, Hà Nội ngày nay
↑  Sau là Thiệu Hoá
↑  Khu vực phố Hàng Chiếu, Hà Nội ngày nay
↑  Thuộc huyện Chí Linh, Hải Dương
↑  Tức sông Cầu
↑  Thuộc phủ Lạng Giang, Bắc Giang
↑  Sấm ký thời nhà Đinh, tương truyền của sư Vạn Hạnh, sau câu Dị mộc tái sinh (cây khác lại sinh) - đã ứng vào nhà Hậu Lê - là câu: Chấn cung kiến nhật, nghĩa là: Đông mặt trời mọc
↑  Đăng Dung người Hải Dương
Anneslea fragrans

| Anneslea fragrans |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Pentaphylacaceae
Chi (genus): Anneslea
Loài (species): A. fragrans
Danh pháp hai phần
Anneslea fragrans Wall. 
Anneslea fragrans là một loài thực vật có hoa trong họ Pentaphylacaceae. Loài này được Wall. mô tả khoa học đầu tiên năm 1829.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Anneslea fragrans”. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2013.
Lupinus albifrons

| Lupinus albifrons |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Tông (tribus): Genisteae
Chi (genus): Lupinus
Loài (species): L. albifrons
Danh pháp hai phần
Lupinus albifrons Benth. 
Lupinus albifrons là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Benth. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lupinus albifrons”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Prosopocoilus yangi

| Prosopocoilus yangi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Lucanidae
Phân họ (subfamilia): Lucaninae
Chi (genus): Prosopocoilus
Loài (species): P. yangi
Danh pháp hai phần
Prosopocoilus yangi Fukinuki, 2004 
Prosopocoilus yangi là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được Fukinuki mô tả khoa học năm 2004.
Cycas sexseminifera

| Cycas sexseminifera |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Sắp bị đe dọa  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Gymnospermae
Lớp (class): Cycadopsida
Bộ (ordo): Cycadales
Họ (familia): Cycadaceae
Chi (genus): Cycas
Loài (species): C. sexseminifera
Danh pháp hai phần
Cycas sexseminifera F.N.Wei, 1996 
Cycas sexseminifera là một loài thực vật hạt trần trong họ Cycadaceae. Loài này được F.N.Wei mô tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cycas sexseminifera”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Pronomis flavicolor

| Pronomis flavicolor> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Pronomis
Loài (species): P. flavicolor
Danh pháp hai phần
Pronomis flavicolor
Pronomis flavicolor là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Propsephus multipunctatus

| Propsephus multipunctatus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Propsephus
Loài (species): P. multipunctatus
Danh pháp hai phần
Propsephus multipunctatus Girard, 1976 
Propsephus multipunctatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Girard miêu tả khoa học năm 1976.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Phong Hải (định hướng)

Phong Hải có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
Phường Phong Hải, thị xã Phong Điền, thành phố Huế
Phường Phong Hải, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh
Thị trấn Nông trường Phong Hải, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai.
Hội Cổ sinh - Địa tầng Việt Nam

| Hội Cổ sinh - Địa tầng Việt Nam |
| --- | --- |
Tên viết tắt: VAPS
Thành lập: 25/03/2005
Loại: Hội nghề nghiệp
Vị thế pháp lý: Hợp pháp, hoạt động
Trụ sở chính: Số 6 Phạm Ngũ Lão, quận Hoàn Kiếm
Vị trí: Hà Nội, Việt Nam
Vùng phục vụ :  Việt Nam
Ngôn ngữ chính  : Tiếng Việt
Chủ quản:  Tổng hội Địa chất
Hội Cổ sinh - Địa tầng Việt Nam là tổ chức xã hội - nghề nghiệp phi lợi nhuận của những người và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực liên quan đến chuyên ngành cổ sinh - địa tầng học tại Việt Nam. Hội có tên giao dịch tiếng Anh là Vietnam Association for Paleontology and Stratigraphy, viết tắt là VAPS .
Hội thành lập ngày 25/03/2005 tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 1 của Hội tại Hà Nội. Điều lệ Hội được Bộ Nội vụ Việt Nam phê duyệt tại Quyết định số 120/2005/QĐ-BNV ngày 15 tháng 11 năm 2005.
Văn phòng Hội đặt tại địa chỉ Số 6 Phạm Ngũ Lão, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, chung với văn phòng của Tổng hội Địa chất Việt Nam .
Mục tiêu hoạt động

Mục đích của Hội là tập hợp đoàn kết rộng rãi những người hoạt động trong chuyên ngành cổ sinh - địa tầng nhằm hỗ trợ nhau phát huy tài năng và trí tuệ, nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp cống hiến cho sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước góp phần xây dựng nước Việt Nam giàu mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh.
Kiến nghị về Dự án cáp treo vào Vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng

Năm 2017 tỉnh Quảng Bình và một số cơ quan hữu trách đưa ra "Dự án cáp treo vào vùng lõi Vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng" để phát triển du lịch. Tuy nhiên Hội Cổ sinh - Địa tầng kiến nghị hoạt động như vậy sẽ làm thay đổi và phá hỏng cảnh quan hiện hữu.
Chỉ dẫn

↑  Tên giao dịch tiếng Anh này sát nghĩa hơn, và khác với tên trong Điều lệ Hội.
Theo Điều lệ được phê duyệt ngày 15 tháng 11 năm 2005 thì Hội có tên giao dịch tiếng Anh là Vietnam Paleontological and Stratigraphical Association, viết tắt là VPSA.
Agrotis unica

| Agrotis unica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Agrotis
Loài (species): A. unica
Danh pháp hai phần
Agrotis unica Berio, 1936 
Agrotis unica là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Cleyera

| Cleyera |
| --- | --- |

Cleyera japonica

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
nhánh:: Tracheophyta
nhánh:: Angiospermae
nhánh:: Eudicots
nhánh:: Asterids
Bộ:: Ericales
Họ:: Pentaphylacaceae
Chi:: Cleyera Thunb.

Cleyera là một chi thực vật có hoa trong họ Pentaphylacaceae.
Loài

Chi Cleyera gồm khoảng 21 loài:
Cleyera albopunctata (Griseb.) Krug & Urb.
Cleyera bolleana (O.C.Schmidt) Kobuski
Cleyera cernua (Tul.) Kobuski
Cleyera costaricensis Kobuski
Cleyera cuspidata H.T.Chang & S.H.Shi
Cleyera ekmanii (O.C.Schmidt) Kobuski
Cleyera incornuta Y.C.Wu
Cleyera integrifolia (Benth.) Choisy
Cleyera japonica Thunb. (syn. Cleyera ochnacea) sakaki
Cleyera longicarpa (Yamam.) L.K. Ling
Cleyera matudai Kobuski
Cleyera neibensis Alain
Cleyera nimanimae (Tul.) Krug & Urb.
Cleyera obovata H.T.Chang
Cleyera obscurinervia (Merr. & Chun) H.T.Chang
Cleyera orbicularis Alain
Cleyera pachyphylla Chun ex H.T.Chang
Cleyera panamensis (Standl.) Kobuski
Cleyera revoluta Kobuski
Cleyera serrulata Choisy
Cleyera skutchii Kobuski
Cleyera tacanensis Kobuski
Cleyera ternstroemioides (O.C.Schmidt) Kobuski
Cleyera theoides (Sw.) Choisy
Cleyera vaccinioides (O.C.Schmidt) Kobuski
Cleyera velutina B.M.Barthol.
Cleyera yangchunensis L.K.Ling
Cleyera dubia Champ. ex Benth.
Cleyera fragrans Champ. ex Benth.
Cleyera gymnanthera Wight & Arn.
Cleyera millettii Hook. & Arn.
Cleyera pentapetala Spreng.
Cleyera elegans, a synonym for Freziera undulata
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cleyera”. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2013.
↑  Stevens, P.F., Angiosperm Phylogeny Website, truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2014
1 2  The Plant List (2013). Cleyera. Version 1.1. Published on the Internet; http://www.theplantlist.org/ Accessed 24 August 2020.
Jurinella profusa

| Jurinella profusa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Jurinella
Loài (species): J. profusa
Danh pháp hai phần
Jurinella profusa
Jurinella profusa là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Cycas indica

| Cycas indica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Gymnospermae
Lớp (class): Cycadopsida
Bộ (ordo): Cycadales
Họ (familia): Cycadaceae
Chi (genus): Cycas
Loài (species): C. indica
Danh pháp hai phần
Cycas indica A.Lindstr. & K.D.Hill, 2007 
Cycas indica là một loài thực vật hạt trần trong họ Cycadaceae. Loài này được A.Lindstr. & K.D.Hill mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cycas indica”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Tượng A-di-đà chùa Phật Tích

Phiên bản Tượng A-di-đà chùa Phật Tích ở Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Hà Nội
Tượng A-di-đà chùa Phật Tích là  tác phẩm điêu khắc bằng đá từ thời nhà Lý. Đây được xem là một tượng Phật mẫu mực, được sánh là kiệt tác mỹ thuật của Việt Nam..
Theo một số nhà khảo cổ như Louis Bezacier thì tượng là hình thân của Phật A-di-đà nhưng sử gia Trần Trọng Kim thì cho đây là tượng Phật Thế tôn Thích Ca Mâu Ni.
Lịch sử

Tượng tạc bằng đá, theo văn bia Vạn Phúc thiền tự bi thì năm 1057 (niên hiệu Long Thụy Thái Bình năm thứ tư) vua nhà Lý cho xây chùa và dựng một ngọn tháp cao trên núi Lạn Kha, bên trong tôn trí pho tượng Phật cao sáu thước. Đây là pho tượng lưu truyền tới nay với biệt danh là "pho tượng Phật xưa nhất được xác định niên đại" của Việt Nam.
Tượng xưa thếp vàng; thời gian trôi qua, tháp bị đổ, người dân tìm được pho tượng nhưng đã tróc lớp vàng, lộ lõi bằng đá. Chính sự phát hiện của pho tượng này mà tên làng đổi tên Phật Tích.
Vào thập niên 1940 trong thời kỳ kháng Pháp vì áp dụng tiêu thổ kháng chiến, chùa Phật Tích bị đốt, toàn cảnh bị tàn phá nặng và pho tượng cũng bị hư hại do súng đạn quân đội Pháp bắn vào, gãy phần đầu và cổ, nhưng sau tượng được phục chế lại tuy không được hoàn hảo. Pho tượng này vẫn được thờ ở Thượng điện chùa Phật Tích. Có hai phiên bản đúc lại vào thập niên 1950 và 60: một được trưng bày ở Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam và một được lưu trữ tại Viện Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Phiên bản thứ nhất phổ biến hơn nhưng tiếc là có sai sót, không được sao lại y nguyên thủy.
Xét tới nay thì tượng A-di-đà chùa Phật Tích là pho tượng lớn nhất và nguyên vẹn nhất còn lưu lại từ thời Lý.
Miêu tả

Mặt tượng hình trái xoan, mắt hé mở, chỏm đầu có nhục khấu nhô lên, tóc xoăn, tai dài, cổ cao ba ngấn, vai rộng, thân dỏng, thế ngồi hơi dướn mình ra phía trước, hai tay đặt ngửa trong lòng kết ấn thiền định hàng ma với tay trái đặt trên tay phải, chân ngồi xếp bằng tròn kiểu kiết già. Thân Phật mặc áo giao lĩnh, bụng quấn thường, bên ngoài khoác một lớp áo nữa; áo xếp thành nhiều nếp nhẹ nhàng buông xõa. Tượng ngồi trên tòa sen hình bán cầu dẹp, trang trí bằng những cánh hoa sen úp và ngửa. Trong mỗi cánh lại tạc hình rồng cuốn. Dưới tòa sen là một con sư tử đội lên, tượng trưng cho Phật lực quy phục được cả mãnh thú. Chân bệ là một khối hình chóp, cắt thành bốn bậc, có bình đồ hình bát giác. Trang trí chân bện là hình rồng, sóng, mây, lửa chập chờn, vần vũ
So với tượng Phật đương đại thời nhà Đường bên Trung Hoa thì tượng Phật Trung Hoa có nét vạm vỡ trong khi tượng Phật thời Lý dáng thanh thoát, thon gọn.
Tính theo mét hệ thì pho tượng này cao 1,86 m; thêm phần bệ thì đạt 2,69 m. Tuy nhiên có nơi ghi là 2,77 m chiều cao cả tượng lẫn bệ.
Giá trị văn hóa

Vì là tác phẩm tiêu biểu của triều nhà Lý, một triều đại rực rỡ trong lịch sử Việt Nam, tượng A-di-đà Phật Tích đã được dùng làm mẫu trong việc dựng Đại Phật tượng nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long. Phật đài Đại Phật tượng được dựng trên núi Phật Tích, tức núi Lạn Kha xưa, một ngọn núi cao 108 m, cũng là điểm cao nhất tỉnh Bắc Ninh. Toàn thể Phật đài cao 27 m, đã được khánh thành ngày 26 Tháng Chín, 2010. Công trình này làm bằng đá và khi hoàn tất, đạt kỷ lục là "pho tượng Phật bằng đá lớn nhất Đông nam Á"
Chú thích

↑  Chu Quang Trứ. tr 62
↑  "Diễn trình mỹ thuật Việt Nam qua một số kiệt tác tiêu biểu" theo Đại học Văn hóa Hà Nội
↑  Chu Quang Trứ. tr 59.
↑  Kiến trúc Phật giáo Việt Nam Quyển II. tr 105
↑  “"Chùa Phật Tích" theo trang nhà tỉnh Bắc Ninh”. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2011.
↑  Sáng giá chùa xưa. tr 350
↑  "Chùa Phật Tích, kho di sản vô giá", ANTG
↑  “"Phiên bản "A Di Đà" tại Bảo tàng Lịch sử có nhiều chi tiết sai"”. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2013.
↑  Sáng giá chùa xưa. tr 352
↑  Sáng giá chùa xưa. tr 351
↑  Huỳnh Hữu Ủy, 90-92.
1 2  "Tượng Phật đá lớn nhất Đông nam Á ở chùa Phật Tích" theo Gia đình.net