Cải cách thể chế Việt Nam 2024–2025
Triển khai cải cách

Sau khi nhậm chức Thủ tướng, Phạm Minh Chính đã bắt đầu kiện toàn các chức vụ trong Ban Chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ do mình là Trưởng ban. Cho đến ngày 21 tháng 10 năm 2024, trong bài phát biểu khai mạc Kỳ họp thứ 8 của Quốc hội khóa XV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có phát biểu chỉ ra các điểm nghẽn lớn nhất cần phải khắc phục mà trong đó "thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn". Theo báo Dân Trí, ông là người đầu tiên đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam chỉ rõ việc này. Đến ngày 5 tháng 11, trên Cổng thông tin Chính phủ, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đăng tải một bài viết với tiêu đề "Tinh – Gọn – Mạnh – Hiệu năng – Hiệu lực – Hiệu quả". Đây cũng được truyền thông Việt Nam xem như điểm khởi đầu cho các quyết sách về tinh gọn bộ máy. Trong đó, đặc biệt đề cập đến vấn đề "100 năm" bao gồm việc 100 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và 100 năm thành lập Việt Nam như thời điểm mục tiêu chiến lược. Khoảng hơn 10 ngày, vào ngày 16 tháng 11, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã cho ký Quyết định số 1403/QĐ–TTg để thành lập Ban Chỉ đạo về tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18–NQ/TW ngày 25 tháng 10 năm 2017 mang tên "Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả" do chính ông làm Trưởng ban. Tuy nhiên, trong phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo vào ngày 19 thì Tô Lâm là Trưởng Ban Chỉ đạo.
Đến ngày 25 tháng 11, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã tổ chức một phiên họp để lấy ý kiến về vấn đề tinh gọn và sắp xếp bộ máy. Đến sáng ngày 1 tháng 12, Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức hội nghị toàn quốc để tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18–NQ/TW của Đảng khóa XII tại Hội trường Diên Hồng với sự tham dự của 1,3 triệu đại biểu bao gồm cả hình thức trực tuyến. Phát biểu trong Hội nghị, Tô Lâm yêu cầu cán bộ lãnh đạo và người đứng đầu các cấp ủy, cơ quan cần gương mẫu và chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ, theo tinh thần "vừa chạy vừa xếp hàng". Ông nhấn mạnh rằng Trung ương không chờ đợi cấp tỉnh, và các cấp phải đồng hành cùng nhau. Mục tiêu đặt ra là các bộ, ngành hoàn thành và báo cáo phương án sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong quý I–2025. Theo báo Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh, sau hội nghị, toàn bộ hệ thống chính trị đã có những chuyển biến mạnh mẽ, thể hiện tinh thần mới trong việc thực hiện các chủ trương lớn nhằm thúc đẩy sự phát triển quốc gia.
Để đảm bảo triển khai sắp xếp và tinh gọn bộ máy tổ chức hiệu quả, Ban Chỉ đạo Chính phủ vào ngày 11 tháng 1 năm 2025 đã yêu cầu các bộ, cơ quan, và UBND các tỉnh thành thực hiện tốt công tác chính trị, tư tưởng, cũng như giải quyết kịp thời chế độ, chính sách cho cán bộ, công chức và người lao động. Đồng thời, xây dựng tiêu chí đánh giá và thực hiện rà soát, giảm ít nhất 20% công chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Ngoài ra, các cơ quan phải trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức trước ngày 5 tháng 2 năm 2025, hoàn thiện và ban hành trước ngày 10 tháng 2 năm 2025. Trong khi đó, vào ngày 24 tháng 1, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã thống nhất quyết định bộ máy chính phủ Việt Nam sẽ được tinh gọn còn 14 bộ, 3 cơ quan ngang bộ, 5 cơ quan thuộc Chính phủ. Như vậy, tổng cộng giảm 5 bộ, ngành và giảm 3 cơ quan thuộc Chính phủ bao gồm các cơ quan như: Ban Quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Tương tự bên trong các bộ, ngành cũng giảm thiểu 13/13 tổng cục và cấp tương đương, 519 cục và cấp tương đương, 219 vụ và cấp tương đương, 3.303 chi cục và cấp tương đương. Đồng nghĩa đó, giảm 5 bộ trưởng, 3 thủ trưởng, 13 tổng cục trưởng, 519 cục trưởng, 219 vụ trưởng và gần 3.303 chi cục trưởng. Đối với Quốc hội, đã có sự giảm thiểu ở hai Ủy ban. Trong khi đó ở tổ chức Đảng, Ban Đối ngoại Trung ương dừng hoạt động để chuyển về Bộ Ngoại giao và Đảng ủy Bộ Ngoại giao. Đồng thời, kết thúc hoạt động đối với Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương, Đảng ủy Khối Doanh nghiệp Trung ương và Đảng đoàn, ban cán sự đảng ở trung ương, cấp tỉnh và thành lập nên 4 Đảng bộ mới.
Trong Văn bản số 35/CV–BCĐTKNQ18 được ban hành vào ngày 23 tháng 1, Ban Chỉ đạo về tổng kết thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW của Chính phủ đã yêu cầu các cơ quan Chính phủ trình dự thảo Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức trước ngày 5 tháng 2, hoàn thiện và ban hành trước ngày 10 tháng 2. Đồng thời, hoàn thành Quyết định theo hướng dẫn Bộ Nội vụ, thống nhất bàn giao và chuyển tiếp theo hướng dẫn từ Bộ Tài chính cùng Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Trong khi đó, Bộ Công an sẽ thông qua con dấu cho các đơn vị có thay đổi tên gọi theo các phương án sắp xếp. Đối với chính quyền địa phương đã được uy cầu hoàn thành việc sắp xếp, tinh gọn và công bố các quyết định từ ngày 18 đến ngày 20 tháng 2. Đến ngày 14 tháng 2, Kết luận số 126–KL/TW của Bộ Chính trị đã yêu cầu nghiên cứu loại bỏ cấp hành chính trung gian là cấp huyện và sáp nhập một số đơn vị hành chính cấp tỉnh, đồng thời, báo cáo lại vào quý 3 năm 2025, riêng trường hợp loại bỏ cấp hành chính trung gian của Tòa án nhân nhân và Viện kiểm sát nhân dân được yêu cầu báo cáo vào quý 2.
Trong phiên họp vào ngày 28 tháng 2, Bộ Chính trị đã yêu cầu xây dựng đề án sáp nhập một số đơn vị hành chính cấp tỉnh, không tổ chức cấp huyện và sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã. Do tổ chức hành chính cấp huyện, Hiến pháp Việt Nam cũng phải sửa đổi và nhiệm vụ này được giao cho Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo nghiên cứu và bổ sung một số điều của Hiến pháp. Nội dung này được yêu cầu báo cáo vào đầu tháng 3 năm 2025, trình Ban Chấp hành Trung ương Đảng trước ngày 7 tháng 4 năm 2025 và hoàn thành bổ sung, sửa đổi Hiến pháp chậm nhất ngày 30 tháng 6 năm 2025.