stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Đông Dữ Bình

|  Đảo Đông Dữ Bình  |
| --- | --- |

Địa lý
Vị trí: phía nam hương Vọng An, Bành Hồ
Tọa độ: 23°15′36,67″B 119°30′59,41″Đ﻿ / ﻿23,25°B 119,5°Đ﻿ / 23.25000; 119.50000
Diện tích: 0,4792 km2 (1.850,2 mi2)
Hành chính
Trung Hoa Dân Quốc 
Tỉnh: Đài Loan (danh nghĩa)
Huyện: Bành Hồ
Hương: Vọng An
Thông tin khác
Múi giờ: Giờ chuẩn quốc gia (UTC+8)
đảo Đông Dữ Bình
Vị trí đảo Đông Dữ Bình
đảo Đông Dữ Bình  (tiếng Trung: 東嶼坪嶼; Hán-Việt: Đông Dữ Bình dữ; bính âm: Dōngyǔpíng Yǔ) là một đảo thuộc thôn Đông Bình, hương Vọng An, huyện Bành Hồ, Đài Loan. Đảo rộng 0,4792 km2 Đảo Đông Dữ Bình là một trong bốn đảo phương nam của quần đảo Bành Hồ (ba đảo khác là Đông Cát, Tây Cát và Tây Dữ Bình), nằm sát đảo Tây Dữ Bình.
Đảo Đông Dữ Bình được hình thành cách đây khoảng 8 triệu năm và là hòn đảo cuối cùng được hình thành từ dung nham núi lửa ở quần đảo Bành Hồ. Cái tên Đông Dữ Bình được đề cập lần đầu tiên trong cuốn sách "Bành Hồ Đài Loan kỷ lược" (澎湖台灣紀略) năm 1684.
Hiện có khoảng 10 gia đình sống trên đảo, với dân số chỉ hơn 20 người. Các ngành công nghiệp chính của đảo Đông Dữ Bình là du lịch và ngư nghiệp. Hiện nay đảo Đông Dữ Bình được đưa vào phạm vi của Vườn quốc gia hải dương Nam Bành Hồ để bảo vệ.
Centella cordifolia

| Centella cordifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Apiales
Họ (familia): Apiaceae
Chi (genus): Centella
Loài (species): C. cordifolia
Danh pháp hai phần
Centella cordifolia (Hook.f.) Nannf., 1924 
Centella cordifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tán. Loài này được (Hook.f.) Nannf. mô tả khoa học đầu tiên năm 1924.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Centella cordifolia”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Etheostoma grahami

| Etheostoma grahami |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Perciformes
Họ (familia): Percidae
Chi (genus): Etheostoma
Loài (species): E. grahami
Danh pháp hai phần
Etheostoma grahami (Girard, 1859) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Oligocephalus grahami Girard, 1859 
Etheostoma grahami là một loài cá trong họ Percidae. Nó được tìm thấy ở México và Hoa Kỳ.
| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Etheostoma grahami.
Coleoxestia aurigena

| Coleoxestia aurigena> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Coleoxestia
Loài (species): C. aurigena
Danh pháp hai phần
Coleoxestia aurigena Martins & Monne, 2005 
Coleoxestia aurigena là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Trường đua Phú Thọ

Bài này viết về một trường đua ngựa, ngoài ra còn có một công trình khác liên quan, xin xem Nhà thi đấu Phú Thọ.
Trường đua Phú Thọ là một trường đua ngựa ở Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh. Trước kia, đây là trường đua ngựa duy nhất của Sài Gòn và Việt Nam. Nơi đây cũng diễn ra các cuộc đua mô tô.
Trường đua Phú Thọ được người Pháp xây dựng từ năm 1932 với diện tích 444.540 m². Từ ngày 31/5/2011, trường đua đã bị đóng cửa theo quyết định của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.
Từ đó, Thành phố đã phê duyệt thành lập 2 khu dân cư, khuôn viên còn lại (khoảng 360.000 m²) đã được giao cho Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch quản lý và giao Sở Quy hoạch - Kiến trúc phối hợp với quận 11 điều chỉnh quy hoạch chi tiết. Tuy nhiên, từ đó, khuôn viên còn lại đã bị lạm dụng tiếm dụng đất do tình trạng cho thuê mặt bằng kinh doanh các ngành nghề không đúng chức năng, như nhà hàng, sân bóng đá mini, hồ câu cá,...
Từ ngày 3/1/2013, ủy ban nhân dân TP HCM đã yêu cầu Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch chấm dứt hợp đồng thuê mướn và thu hồi các mặt bằng đã cho thuê kinh doanh không đúng quy định.
Chú thích

1 2 3  Trường đua Phú Thọ bị 'băm nát', VnExpress, 7/1/2013
Bài toán 3 vật thể (phim truyền hình)

series phim truyền hình khoa học viễn tưởng của MỹBản mẫu:SHORTDESC:series phim truyền hình khoa học viễn tưởng của Mỹ
Bài này viết về một bộ phim truyền hình Mỹ. Đối với bộ phim truyền hình Trung Quốc, xem Tam Thể (phim truyền hình Trung Quốc). Đối với các định nghĩa khác, xem Bài toán ba vật thể (định hướng).
| Bài toán 3 vật thể |
| --- | --- |

Tên gốc: 3 Body Problem
Thể loại:  Chính kịch kỳ ảo  Giật gân thần bí  Khoa học viễn tưởng 
Sáng lập:  David Benioff  D. B. Weiss  Alexander Woo 
Dựa trên: Chuyện cũ Trái Đất của Lưu Từ Hân
Diễn viên:  Jovan Adepo  John Bradley  Rosalind Chao  Liam Cunningham  Eiza González  Jess Hong  Marlo Kelly  Alex Sharp  Sea Shimooka  Zine Tseng  Saamer Usmani  Benedict Wong  Jonathan Pryce 
Nhạc phim: Ramin Djawadi
Quốc gia: Hoa Kỳ
Ngôn ngữ:  Tiếng Anh  Quan thoại 
Số mùa: 1
Số tập: 8
Sản xuất
Giám chế:  Rosamund Pike  Robie Uniacke  Lâm Kỳ  Triệu Ký Long  Lauren Ma  Cao Hiểu Tông  Brad Pitt  Jeremy Kleiner  Dede Gardner  Rian Johnson  Ram Bergman  Nena Rodrigue  Bernadette Caulfield  Alexander Woo  David Benioff  D. B. Weiss 
Nhà sản xuất:  Steve Kullback  Hameed Shaukat 
Biên tập:  Katie Weiland  Simon Smith  Michael Ruscio  Anna Hauger 
Kỹ thuật quay phim:  Jonathan Freeman  Richard Donnelly  PJ Dillon  Martin Ahlgren 
Thời lượng: 44–63 phút
Đơn vị sản xuất:  BLB  The Three Body Universe  T-Street  Plan B Entertainment  Primitive Streak 
Trình chiếu
Kênh trình chiếu: Netflix
Phát sóng: 21 tháng 3 năm 2024 (2024-03-21) – nay
Bài toán 3 vật thể (tựa gốc tiếng Anh: 3 Body Problem) là một series phim truyền hình thể loại khoa học viễn tưởng của Mỹ do David Benioff, D. B. Weiss và Alexander Woo sáng tạo dựa trên loạt tiểu thuyết đoạt giải Hugo Chuyện cũ Trái Đất của nhà văn Trung Quốc Lưu Từ Hân. Đây là phiên bản chuyển thể người đóng thứ hai sau loạt phim truyền hình năm 2023 của Trung Quốc.
Mùa đầu tiên, với 8 tập, đã được phát hành trên Netflix vào ngày 21 tháng 3 năm 2024 và nhận về nhiều đánh giá tích cực. Tháng 5 năm 2024, mùa thứ hai bắt đầu được sản xuất; với phần phim thứ ba được xác nhận sau đó cùng tháng.
Tiền đề

Diệp Văn Khiết, một nhà vật lý thiên văn người Trung Quốc, gặp rắc rối với chính quyền sau khi chứng kiến ​​cái chết của cha cô trong một buổi đại hội phê đấu thời Cách mạng Văn hóa. Nhờ nền tảng kiến thức khoa học, cô được gửi tới một căn cứ quân sự bí mật đang chạy đua với các quốc gia khác để lần đầu tiên tiếp xúc với người ngoài hành tinh trong Chiến tranh Lạnh. Quyết định giúp đỡ một nền văn minh ngoài hành tinh di cư đến Trái Đất sau đó của cô đã buộc một nhóm các nhà khoa học ở thời hiện đại phải đối đầu với mối đe dọa lớn nhất của nhân loại.
Dàn diễn viên và nhân vật > Chính

Jovan Adepo vai tiến sĩ Saul Durand, một trợ lý nghiên cứu và là thành viên của nhóm "Oxford Five"
John Bradley vai Jack Rooney, một nhà kinh doanh và là thành viên của nhóm "Oxford Five"
Rosalind Chao vai Diệp Văn Khiết lúc già (mùa 1)
Zine Tseng vai Diệp Văn Khiết lúc trẻ (mùa 1)
Liam Cunningham vai Thomas Wade, giám đốc Cục tình báo mật (MI6), đồng thời là người đứng đầu Cơ quan Tình báo Chiến lược toàn cầu
Eiza González vai tiến sĩ Augustina Salazar, một nhà khoa học nano và là thành viên của nhóm "Oxford Five"
Jess Hong vai tiến sĩ Trình Kim, một nhà vật lý lý thuyết và là thành viên của nhóm "Oxford Five"
Marlo Kelly vai Tatiana Haas
Alex Sharp vai tiến sĩ Will Downing, một giáo viên vật lý và là thành viên của nhóm "Oxford Five" (mùa 1)
Sea Shimooka vai hiện thân của Hạt trí tuệ
Saamer Usmani vai Prithviraj Varma, một sĩ quan thuộc Hải quân Hoàng gia Anh và là bạn trai của Trình Kim
Benedict Wong vai Clarence "Đại" Sử, một nhân viên MI6 đang làm việc cho Cơ quan Tình báo Chiến lược
Jonathan Pryce vai Mike Evans (mùa 1)
Dàn diễn viên và nhân vật > Định kỳ

Vedette Lim vai Vera Diệp
Eve Ridley vai Thuộc Hạ
Ben Schnetzer vai Mike Evans trẻ
John Dagleish vai Felix
Gerard Monaco vai Collins
Adrian Edmondson vai Denys Porlock
CCH Pounder vai Lillian Joseph, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc
Lan Tây Nhã vai Đường Hồng Tịnh, một Hồng vệ binh
Josh Brener vai Sebastian Kent
Dàn diễn viên và nhân vật > Khách mời

Mark Gatiss vai Isaac Newton
Reece Shearsmith vai Alan Turing
Conleth Hill vai Giáo hoàng Grêgôriô XIII
Phil Wang vai Aristotle
Naoko Mori vai Marie Curie
Kevin Eldon vai Ngài Thomas More
Jason Forbes vai Omar Khayyam
Jim Howick vai Harry
Nitin Ganatra vai Ranjit Varma
Dustin Demri-Burns vai Ted
Tom Wu vai Chu Văn Vương
Guy Burnet vai Rufus
Jake Tapper vai bản thân ông
Bobak Ferdowsi vai giám đốc sứ mệnh
Stacy Abalogun vai Thelma
Sản xuất > Phát triển

Tháng 9 năm 2020, có thông báo cho rằng David Benioff và D. B. Weiss đang phát triển một phiên bản chuyển thể truyền hình của cuốn tiểu thuyết tại Netflix, với Alexander Woo đồng viết kịch bản. Benioff và Weiss cho biết họ đã sẵn sàng chuyển thể toàn bộ tam bộ khúc (trilogy) Chuyện cũ Trái Đất, dự kiến ​​sẽ có tổng cộng ba hoặc bốn mùa.
Ngày 25 tháng 12 năm 2020, Lâm Kỳ, người sáng lập Yoozoo Games và là giám chế của Bài toán 3 vật thể, đã qua đời sau khi uống phải đồ uống có độc, bên cạnh bốn người khác bị ốm. Hứa Nghiêu, giám đốc điều hành của Yoozoo Games, bị kết án tử hình vì tội giết người vào tháng 3 năm 2024, một ngày sau khi bộ phim được công chiếu trên Netflix. Lâm đã mua lại nhượng quyền bộ sách và thuê luật sư Hứa Nghiêu quản lý vào năm 2017. Vụ đầu độc là một nỗ lực của Hứa nhằm giành quyền kiểm soát công ty con sở hữu bản quyền loạt tiểu thuyết. Ngày 15 tháng 5 năm 2024, Netflix mở rộng loạt phim này với mùa thứ hai. Ngày 31 tháng 5 năm 2024, Benioff, Weiss và Woo xác nhận loạt phim đã được lên kế hoạch cho các mùa 2–3 trong hội thảo chính thức Bài toán 3 vật thể của Television Academy tại không gian Netflix FYSEE ở Sunset Las Palmas, Los Angeles.
Sản xuất > Tuyển vai

Tháng 8 năm 2021, Eiza González bắt đầu đàm phán gia nhập dàn diễn viên. Cùng tháng đó, Tăng Quốc Cường được thuê làm đạo diễn cho tập phim thí điểm. González được xác nhận tham gia loạt phim vào tháng 10 năm đó, với các diễn viên bổ sung bao gồm Benedict Wong, Chu Thái Cần, John Bradley, Liam Cunningham và Jovan Adepo. Vào tháng 6 năm 2022, dàn diễn viên có thêm sự góp mặt của Jonathan Pryce, Rosalind Chao, Ben Schnetzer và Eve Ridley.
Sản xuất > Quay phim

Công tác sản xuất loạt phim bắt đầu vào ngày 8 tháng 11 năm 2021, với địa điểm quay phim chính là Vương quốc Anh. Quá trình này diễn ra trong 9 tháng ở Luân Đôn, kéo dài từ tháng 10 năm 2021 đến giữa năm 2022.
Tại sự kiện Tudum 2022 của Netflix, Alexander Woo, David Benioff và D.B. Weiss đưa ra thông báo việc sản xuất mùa đầu tiên đã hoàn tất.
Phát hành

Bài toán 3 vật thể được phát hành vào ngày 21 tháng 3 năm 2024. Một podcast đồng hành với sự dẫn dắt của Jason Conceptcion và Maggie Aderin-Pocock cũng đã được công bố cùng với bộ phim. Vào ngày 10 tháng 1 năm 2024, Liên hoan Film & TV SXSW thông báo Bài toán 3 vật thể là Phim truyền hình được công chiếu cho đêm khai mạc (Opening Night TV Premiere).
Đón nhận > Phản hồi ở Trung Quốc

Bài toán 3 vật thể đã nhận về phản ứng trái chiều ở Trung Quốc. Mặc dù Netflix bị chặn ở đó, người coi vẫn có thể sử dụng VPN để vượt qua hạn chế về địa lý hoặc xem các phiên bản lậu. Theo The Guardian, hashtag Bài toán 3 vật thể đã được đọc 2,3 tỷ lần và được thảo luận 1,424 triệu lần trên nền tảng mạng xã hội Trung Quốc Weibo. Người xem chỉ trích việc thay đổi chủng tộc và giới tính của một số nhân vật chính, chiếm đoạt văn hóa, cũng như việc "đơn giản hóa" (dumbing-down) các khái niệm để thu hút khán giả không phải người Trung Quốc, và cho rằng nó thua kém bản chuyển thể truyền hình năm 2023 Trung Quốc, vốn nhận được nhiều lời khen ngợi từ giới phê bình ở đó. Những người dùng mạng xã hội Weibo khác đánh giá cao cách mô tả Cách mạng Văn hóa của loạt phim Netflix, độ trung thực với tư liệu gốc, và sức hấp dẫn rộng rãi hơn đối với khán giả toàn cầu. Website đánh giá phim Trung Quốc Mtszimu ca ngợi bản chuyển thể Netflix "không chỉ là cách thể hiện mới mẻ về tác phẩm gốc của Lưu Từ Hân, mà còn là đóng góp quan trọng cho văn học khoa học viễn tưởng toàn cầu". Trang báo chính thức của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc Giải phóng quân báo chỉ trích loạt phim vì giữ lại các nhân vật phản diện người Trung Quốc trong khi loại bỏ những miêu tả về sự phát triển hiện đại của đất nước.
Đáp lại những chỉ trích trên mạng xã hội về việc thay đổi chủng tộc, diễn viên Benedict Wong nói rằng Lưu đã đồng ý để những người sản xuất chương trình đưa câu chuyện hướng tới toàn cầu. Wong cũng nhắc đến sự hiện diện của một số diễn viên châu Á trong đó có anh, Jess Hong, Rosalind Chao và Zine Tseng. Hong và Chao cho rằng bản chuyển thể của Netflix đã giữ nguyên vẹn mô tả về Cách mạng Văn hóa và di sản của cuốn tiểu thuyết. Hong nói bản chuyển thể tìm cách "toàn cầu hóa một câu chuyện vốn tập trung nhiều vào phương Đông sang một góc nhìn phương Tây, hay góc nhìn toàn cầu. Bởi vì, tất cả chúng tôi đều đến từ những quốc gia khác nhau, đối với các diễn viên, bạn có thể gộp tất cả những cốt truyện xuất sắc này vào một cốt lõi cảm xúc, điều này khá tài giỏi đấy".
Aja Romano của Vox cho rằng giới truyền thông đã phóng đại sự phẫn nộ mang tính dân tộc trên mạng xã hội Trung Quốc đối với chương trình Netflix. Họ phát hiện ra khán giả Trung Quốc "khen ngợi và chỉ trích bộ phim ở mức ngang nhau". Họ chia sẻ các bình luận chỉ trích tương tự từ khán giả phương Tây, và nhấn mạnh rằng những lời chỉ trích đều có ở mọi nơi.
Tác giả gốc Lưu Từ Hân nhận xét về loạt phim: "Tôi rất thích loạt phim ở phần mà có nhiều nhân vật được thêm vào và mối quan hệ của họ được khám phá. Tuy nhiên, thật kỳ lạ là tất cả những nhân vật này dường như đều đã quen biết nhau từ trước. Chiến đấu chống lại sự xâm lược của người ngoài hành tinh lẽ ra phải là nỗ lực tập thể của toàn nhân loại, nhưng thay vào đó, nó lại được miêu tả như thể một nhóm bạn cùng lớp được điều động để chiến đấu chống lại người ngoài hành tinh". Lưu cũng nói rằng miêu tả của Cách mạng Văn hóa trong loạt phim không khác với tác phẩm gốc của ông, vốn đã bị chỉ trích trên mạng xã hội Trung Quốc.
Đón nhận > Mô tả và giải thích

Bài toán 3 vật thể mô tả hiện thực đại hội phê đấu trong Cách mạng Văn hóa, vốn vấp phải nhiều ý kiến ​​trái chiều ở Trung Quốc và Hoa Kỳ. Trong một cuộc phỏng vấn, David Benioff nói với Hollywood Reporter chương trình "không phải là một bài bình luận về cancel culture", nhưng đồng ý rằng tiểu thuyết có những điểm tương đồng với bối cảnh chính trị xã hội đương đại. Tăng Quốc Cường, đạo diễn của hai tập đầu tiên, đã được tuyển dụng do là người gốc Hoa để đảm bảo tính chân thực của thời kỳ Cách mạng Văn hóa. Tăng giải thích rằng mục tiêu của tập phim là thuyết phục khán giả đồng cảm với nhân vật chính, Diệp Văn Khiết, cũng như hiểu được động cơ và vị trí của cô trong câu chuyện.
Joel Stein của The Hollywood Reporter lưu ý rằng bối cảnh Cách mạng Văn hóa đã khơi mào cho những cách giải thích chia rẽ từ các nhà phê bình theo chủ nghĩa cấp tiến và bảo thủ của Mỹ, với phe bảo thủ tập trung vào lời cảnh báo chống lại "chủ nghĩa Woke" và "chương trình nghị sự cực tả", bao gồm các lý thuyết về giới tính phản khoa học, trong khi người xem theo chủ nghĩa cấp tiến coi những cảnh này là lời cảnh báo đối với chủ nghĩa dân túy do phe bảo thủ lãnh đạo và các chương trình nghị sự dựa trên đức tin.
Đón nhận > Giải thưởng

| Lễ trao giải | Ngày | Hạng mục | Người được đề cử | Kết quả | Nguồn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Gotham TV Awards | 4 tháng 6 năm 2024 | Outstanding Performance in a Drama Series | Zine Tseng | Đoạt giải |  |
Áp phích quảng cáo của loạt phim
Theresamora gratiosa

| Theresamora gratiosa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Cleridae
Chi (genus): Theresamora
Loài (species): T. gratiosa
Danh pháp hai phần
Theresamora gratiosa Pic, 1950 
Theresamora gratiosa là một loài bọ cánh cứng trong họ Cleridae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1950.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Amerila nigrivenosa

| Amerila nigrivenosa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Amerila
Loài (species): A. nigrivenosa
Danh pháp hai phần
Amerila nigrivenosa (Grünberg, 1910) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Rhodogastria nigrivenosa Grünberg, 1910 
Amerila nigrivenosa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Pholidota leveilleana

| Pholidota leveilleana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Pholidota
Loài (species): P. leveilleana
Danh pháp hai phần
Pholidota leveilleana Schltr. 
Pholidota leveilleana là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Schltr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pholidota leveilleana”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Phạm Cuống

| Phạm Cuống |
| --- | --- |
Hoàn Nghĩa hầu
Thụy hiệu: Vũ Tương
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 1367
Nơi sinh: Thái Nguyên
 
Mất: 
Thụy hiệu: Vũ Tương
Ngày mất: 1454
 
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Phạm Bá Yên
Thân mẫu: Vũ Thị Vượng
Phối ngẫu: Lưu Thị Ngọc Ngoan
Hậu duệ: Phạm Văn Hiển, Phạm Quý Hoa, Phạm Tấn
 
Tước vị: Quan phục hầu
Quốc tịch: Đại Việt
Thời kỳ: nhà Lê sơ
Truy phong
Tước hiệu: 
Hoàn Nghĩa hầu1484, bởi Lê Thánh Tông
 
x • t • 
Phạm Cuống (1367–1454) hay Lê Cuống là một công thần khai quốc nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam.
Tiểu sử

Theo thần phả địa phương, Phạm Cuống sinh năm 1367, quê ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên ngày nay. Phạm Cuống là cháu của Hồ triều bá Phạm Long, gia tộc nhiều thế hệ làm phiên giậu cho nhà Trần. Phạm Long lấy bà Nguyễn Thị Giản sinh con Phạm Bá Yên, Phạm Bá Yên lấy Vũ Thị Vượng sinh ra Phạm Cuống. Phạm Cuống sinh ra đã có dung mạo phi thường, trí lực hơn người, mưu mô tài giỏi, nên được Lưu Trung gả con gái cho, thành là em rể của Lưu Nhân Chú. Một số nguồn lại ghi Phạm Cuống là anh rể. Cũng theo tư liệu địa phương, vợ Phạm Cuống được vua ban hiệu công chúa, nên gọi là Công chúa Ngọc Ngoan (Lưu Thị Ngọc Ngoan).
Trong khởi nghĩa Lam Sơn, Phạm Cuống theo Lưu Nhân Chú đầu nhập Lê Lợi, tham gia vào nhiều trận chiến, thường tham mưu quân sự. Năm 1426, Lê Lợi lấy danh nghĩa Trần Cảo phong Phạm Cuống chức Đồng Tổng quản Quy Hóa trấn tri quân dân sự. Năm 1428, ông được phong Đồng tổng quản trông coi các việc quân trấn Tuyên Quang, vệ Quy Hóa.
Khởi nghĩa thành công, nhà Lê sơ thành lập, Phạm Cuống được xếp vào hàng Quan phục hầu. Ông là người đứng đầu danh sách 16 người được phong tước này. Thời Lê Thái Tông, khi Lưu Nhân Chú bị sát hại, Phạm Cuống né được sự kiện này, tiếp tục phục vụ các triều vua Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông.
Phạm Cuống mất năm 1454, thọ 87 tuổi. Con trai Phạm Văn Hiển thụ ấm Thông Chương đại phu. Năm 1484, thời vua Lê Thánh Tông, truy tặng Tuyên lực công thần, Đặc tiến Phụ quốc thượng tướng quân, tước Hoàn Nghĩa hầu, Trụ quốc, thụy Vũ Tương.
Hậu duệ

Theo gia phả họ Lê Phạm ở làng Ngọc Lĩnh (Hoằng Trường), cháu ba đời của Phạm Cuống là Định quận công cùng con trai là Phạm Cảnh Phúc khi truy đuổi Mạc Kính Điển đã lạc vào vùng này, nên quyết định đến đây ẩn cư.
Theo gia phả họ Phạm ở Yên Lãng, sau khi khởi nghĩa thắng lợi, Phạm Cuống về quê lấy vợ lẽ, sinh ra Phạm Quý Hoa. Phạm Quý Hoa có ba con trai, trong đó con trưởng cùng cha đổi sang họ Ma, con thứ là Phạm Tấn là cụ tổ dòng họ Phạm nơi đây.
Vinh danh

Đền thờ Phạm Cuống và Phạm Vấn ngày nay thuộc thôn 4, làng Ngọc Lĩnh, xã Hoằng Trường, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Năm 1994, đền được công nhân di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Ngày 17 tháng 3 năm 2019, đền được nhận bằng di tích.
Lễ hội đền thờ Lưu Nhân Chú thuộc khu di tích Núi Văn–Núi Võ ở xã Yên Văn, huyện Đại Từ (Thái Nguyên), tương truyền là nơi cha con Lưu Trung, Lưu Nhân Chú, Phạm Cuống luyện quân chống quân Minh, được công nhận di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia năm 2023.
Tên Phạm Cuống được đặt cho một con đường ở thành phố Thanh Hóa, thị xã Bỉm Sơn.
Chú thích

↑  Trần Đức Cường 2009, tr. 1086
1 2 3 4  “Phạm Cuống, tướng tài dưới 3 triều Vua Lê”. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2016.
↑  Vân Ngọc (14 tháng 10 năm 2021). “Thái Nguyên trong dòng chảy lịch sử đất nước (Bài 5): Tể tướng Lưu Nhân Chú - chí như tùng bách, chất người như ngọc”. Cổng thông tin điện tử tỉnh Thái Nguyên. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
↑  Hồng Tâm (24 tháng 3 năm 2016). “Hội Núi Văn - Núi Võ”. Báo Thái Nguyên. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 2 năm 2016. Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2016.
↑  K.D (7 tháng 2 năm 2012). “Về Đại Từ (Thái Nguyên) dự hội Núi Văn- Núi Võ”. Báo Tây Ninh. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
↑  “Tưởng nhớ công lao của Anh hùng dân tộc”. Báo Thái Nguyên. 21 tháng 2 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
1 2 3  Trần Thép (30 tháng 8 năm 2023). “Tướng quân Phạm Cuống – vinh hiển và tri ân (Kỳ 2)”. Tạp chí Văn Nghệ Thái Nguyên. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
↑  “Khai hội Núi Văn - Núi Võ xuân Quý Tỵ”. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2021.
↑  Trần Thép (29 tháng 8 năm 2023). “Tướng quân Phạm Cuống – vinh hiển và tri ân (Kỳ 1)”. Tạp chí Văn Nghệ Thái Nguyên. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
↑  Trần Đức Cường 2009, tr. 1087
↑  Thu Thủy. “Khái quát về địa lý, điều kiện tự nhiên và truyền thống lịch sử, văn hóa”. Cổng thông tin điện tử xã Hoằng Trường. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
↑  “Di tích lịch sử huyện Hoằng Hóa”. Cổng thông tin điện tử huyện Hoằng Hóa. 15 tháng 10 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
↑  Thu Thủy (21 tháng 3 năm 2019). “Xã Hoằng Trường đón nhận bằng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh: Đền thờ Phạm Cuống – Phạm Vấn”. Cổng thông tin điện tử xã Hoằng Trường. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
↑  Trí Phương (17 tháng 2 năm 2023). “Thái Nguyên: Thêm 2 Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia”. Báo Dân tộc và Phát triển. Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 3 năm 2023. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
↑  Ủy ban nhân dân thành phố Thanh Hóa (11 tháng 6 năm 2019). “Xin ý kiến đặt tên đường phố và công trình công cộng trên địa bàn TP Thanh Hóa”. Cổng thông tin điện tử xã Hoằng Trường. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 7 năm 2019. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
↑  Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa (12 tháng 12 năm 2019). “Nghị quyết số 247/NQ-HĐND về việc đặt tên, đổi tên đường, phố và công trình công cộng trên địa bàn thành phố Thanh Hóa” (PDF). Cổng thông tin điện tử thị xã Bỉm Sơn. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.
↑  Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa (10 tháng 12 năm 2021). “Nghị quyết số 207/NQ-HĐND về việc đặt tên đường, phố và công trình công cộng trên địa bàn thị xã Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa”. Cổng thông tin điện tử thị xã Bỉm Sơn. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2023.