stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Jatropha trifida

| Jatropha trifida> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Jatropha
Loài (species): J. trifida
Danh pháp hai phần
Jatropha trifida Chiov. 
Jatropha trifida là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được Chiov. mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Jatropha trifida”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Iszkáz

| Iszkáz |
| --- | --- |
—  Thị trấn  —
 

 Huy hiệu của Iszkáz Huy hiệu
Iszkáz
Quốc gia:  Hungary
Hạt: Veszprém
Tiểu vùng: Ajkai
Diện tích
 • Tổng cộng: 15,74 km2 (6,08 mi2)
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 322
 • Mật độ: 20/km2 (50/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
8493 
Mã điện thoại: 88 
Iszkáz là một thị trấn thuộc hạt Veszprém, Hungary. Thị trấn này có diện tích 15,74 km², dân số năm 2010 là 322 người, mật độ 20 người/km².
Carex jacens

| Carex jacens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Carex
Loài (species): C. jacens
Danh pháp hai phần
Carex jacens C.B.Clarke, 1908 
Carex jacens là một loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được C.B.Clarke mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Carex jacens”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Xã Union, Quận Benton, Iowa

| Xã Union Union Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 
 Vị trí trong Quận Benton, Iowa
 Vị trí quận Benton trong tiểu bang Iowa ở Hoa Kỷ
Xã Union
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Iowa
Quận: Quận Benton
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 983
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Xã Union (tiếng Anh: Union Township) là một xã thuộc quận Benton, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 983 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.
Perizoma saxea

| Perizoma saxea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Perizoma
Loài (species): P. saxea
Danh pháp hai phần
Perizoma saxea Wileman, 1911 
Perizoma saxea là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Huyện chúa

| --- | --- |

Hoàng đế & Hoàng hậu Nữ hoàng & Hoàng tế
Thái hoàng thái hậu Hoàng thái hậu / Thái thượng hoàng hậu Hoàng thái phi & Thái thượng hoàng  
Thái hậu / Thái phi
Vương thái hậu / Vương đại phi
Quốc vương & Vương hậu Nữ vương & Vương phu
Hoàng tử & Hoàng tử phi
Thái tử & Thái tử phi Thế tử & Thế tử tần Công chúa & Phò mã
Đại Thân vương & Đại Vương phi Đại Công tước & Đại Công tước phu nhân
Thân vương & Vương phi Phó vương & Phó vương phi
Quận chúa & Quận mã Huyện chúa & Huyện mã
Công tước & Công tước phu nhân
Hầu tước & Hầu tước phu nhân
Bá tước & Bá tước phu nhân
Tử tước & Tử tước phu nhân
Nam tước & Nam tước phu nhân
Hiệp sĩ & Nữ Tước sĩ
Hộp này: xem thảo luận 
Huyện chúa (chữ Hán: 縣主) là một tước hiệu bắt nguồn từ nhà Đông Hán, dành cho các nữ quyến họ hàng ở trong hoàng thất, xuất hiện trong vương tộc nhà Triều Tiên và hoàng gia Trung Quốc lẫn Việt Nam.
Trung Quốc

Thời Đông Hán, danh hiệu công chúa thông thường được ban cho các Hoàng nữ, nhưng phân ra nhiều cấp như Huyện công chúa (縣公主; gọi tắt "Huyện chúa"), dưới nữa là Hương công chúa (鄉公主; gọi tắt "Hương chúa"), Đình công chúa (亭公主; gọi tắt "Đình chúa").
Thời Lưu Tống, con gái của các Vương được phong Huyện chúa, nhưng không được gọi là "Huyện công chúa" như trước nữa, vì thế Huyện chúa thời này trở thành một tước vị độc lập, không còn là một nhánh của hiệu Công chúa. Tuy nhiên, có một trường hợp ngoại lệ năm 465, vương nữ thứ 12 của Vũ Lăng vương (sau là Lưu Tống Hiếu Vũ Đế), bị ban chết, Lưu Tống Minh Đế truy tặng hiệu Huyện công chúa.
Từ thời nhà Tấn đến thời nhà Đường, con gái của Thân vương được gọi là Huyện chúa.
Thời nhà Tống, danh hiệu huyện chúa được ban cho con gái của Thân vương và Quận vương. Đến đời Tống Huy Tông, các Công chúa cải danh hiệu thành [Đế cơ; 帝姬], các Huyện chúa cải thành [Tộc cơ; 族姬].
Nhà Kim, con gái của Thân vương phong làm Huyện chúa.
Thời nhà Minh, con gái của Quận vương được phong Huyện chúa.
Thời nhà Thanh, phong hiệu Huyện chúa được ban cho con gái của các Quận vương và Thế tử.
Triều Tiên

Con gái của Thế tử nhà Triều Tiên do thiếp sinh ra được gọi là Huyện chúa.
Chú thích

↑  唐六典/卷02：「......後漢皇女皆封縣公主，儀服同列侯......」
↑  《南史》/卷13 列傳第三 宋宗室及諸王上：「諸王女封縣主」
↑  《唐六典》/卷02：「......晉、宋已來，皇女皆封郡公主，王女皆封縣主。
↑  《宋史》/卷264：「（沈）惟清娶密王女宜都縣主，至內殿承制。」
↑  宋史/卷282：「〈向〉傳範，娶南陽郡王惟吉女安福縣主，為密州觀察使，諡惠節」
↑  《金史》/卷六十三 列傳第一 -{后}-妃上：「壽甯縣主什古，宋王宗望女也。
↑  《明史》
卷一百二十一 列傳第九 公主：「......親王女曰郡主，郡王女曰縣主......」
↑  《清史稿》/卷117 志九十二 職官四：「......親王女曰郡主，額駙秩視武職一品。
Tuyển hầu xứ Trier

Cầu La Mã bắc qua sông Moselle
Vương cung thánh đường Constantine ở Trier (Aula Palatina)
Các tổng giáo phận Trung Âu, 1500.
Bản đồ từ thế kỷ XVIII của Frederik de Wit
Tuyển hầu quốc Trier (tiếng Đức: Kurfürstentum Trier hoặc Kurtrier; tiếng Anh: Electorate of Trier) là một công quốc giáo hội của Đế chế La Mã Thần thánh, tồn tại từ cuối thế kỷ IX đến đầu thế kỷ XIX. Nó bao gồm các tài sản tạm thời của Giám mục vương quyền Trier (Erzbistum Trier), cũng là Tuyển đế hầu của đế chế, cùng với Tuyển hầu quốc Cologne và Tuyển hầu xứ Mainz.
Thủ đô của Tuyển hầu quốc này là Trier, với nơi ở chính của Tuyển đế hầu là Koblenz từ thế kỷ XVI trở đi. Tuyển hầu quốc đã được thế tục hóa trong thời kỳ Hòa giải Đức năm 1803.
Tuyển đế hầu của Trier, với tư cách là tổng giám mục, cũng quản lý Tổng giáo phận Trier, nơi có lãnh thổ không tương ứng với đơn vị bầu cử (xem bản đồ bên dưới).
Hymenophyllum tasmanicum

| Hymenophyllum tasmanicum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Hymenophyllales
Họ (familia): Hymenophyllaceae
Chi (genus): Hymenophyllum
Loài (species): H. tasmanicum
Danh pháp hai phần
Hymenophyllum tasmanicum Alderw., 1856 
Hymenophyllum tasmanicum là một loài dương xỉ trong họ Hymenophyllaceae. Loài này được Alderw. mô tả khoa học đầu tiên năm 1856.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hymenophyllum tasmanicum”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Perdita ignota

| Perdita ignota> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Andrenidae
Phân họ (subfamilia): Panurginae
Tông (tribus): Perditini
Chi (genus): Perdita
Loài (species): P. ignota
Danh pháp hai phần
Perdita ignota Cockerell, 1896 
Perdita ignota là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1896.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Viêm mào tinh hoàn

Viêm mào tinh hoàn
Viêm mào tinh hoàn là một tình trạng y tế đặc trưng với việc viêm của mào tinh hoàn, một cấu trúc cong ở phía sau của tinh hoàn. Bắt đầu có đau thường diễn ra trong một hoặc hai ngày. Cơn đau có thể cải thiện khi nâng tinh hoàn. Các triệu chứng khác có thể bao gồm sưng tinh hoàn, nóng rát khi đi tiểu hoặc đi tiểu thường xuyên. Viêm tinh hoàn thường cũng xảy ra cùng lúc.
Ở những người trẻ tuổi và hoạt động tình dục thường xuyên, bệnh lậu và chlamydia  là nguyên nhân cơ bản. Ở nam giới và nam giới lớn tuổi có quan hệ tình dục với nam, vi khuẩn đường ruột của nam giới là phổ biến. Chẩn đoán thường dựa trên các triệu chứng. Các điều kiện có thể dẫn đến các triệu chứng tương tự bao gồm xoắn tinh hoàn, thoát vị bẹn và ung thư tinh hoàn. Siêu âm có thể hữu ích nếu chẩn đoán không rõ ràng.
Điều trị có thể bao gồm thuốc giảm đau, NSAID và nâng cao tinh hoàn. Kháng sinh được khuyên dùng ở những người trẻ tuổi và hoạt động tình dục là ceftriaxone và doxycycline. Trong số những người lớn tuổi ofloxacin có thể được sử dụng. Biến chứng bao gồm vô sinh và đau mãn tính. Những người từ 15 đến 35 tuổi thường bị ảnh hưởng nhất với khoảng 600.000 người trong độ tuổi này bị viêm mào tinh hoàn mỗi năm ở Hoa Kỳ.
Trận Cửa Thuận An

Trận Cửa Thuận An (20 tháng 8 năm 1883) là trận giao tranh giữa quân Pháp và nước Đại Nam một năm trước khi Chiến tranh Pháp-Thanh (tháng 8 năm 1884 tới tháng 4 năm 1885) bùng nổ. Trong trận này lực lượng thủy quân của Pháp dưới quyền chỉ huy của Đô đốc Amédée Courbet tấn công các pháo đài ven biển ở cửa Thuận An và chiếm đóng cửa ngỏ then chốt lên kinh đô Huế.
Diễn biến

Khi được lệnh đánh Thuận An, chiến thuyền Pháp do Đô đốc Courbet chỉ huy bấy giờ đang neo ở Vịnh Hạ Long, Bắc Kỳ liền kéo vào nam. Hạm đội Pháp gồm các chiến thuyền Bayard, Atalante, Chateau-Renaud, Annamite, Drac, cùng với 2 hộ tống hạm là Lynx và la Vipère. Ba tàu chiến chở quân đổ bộ là Bayard và Atalante. Tàu Chateau-Renaud chuyển vận 2 đại đội thủy binh, một đại đội lính tập người Việt (dưới quyền chỉ của các sĩ quan đại úy Pháp Monniot, Sorin và Radiguet một sĩ quan chỉ huy doanh trại thống đốc), hai đội trọng pháo do đại úy hải pháo Luce (sĩ quan tiếp vận của thống đốc) chỉ huy và 100 binh phu. Tổng cộng lực lượng Pháp có quân số khoảng 1000. Ngày 16 tháng 8 năm 1883, đoàn tàu Pháp vào đến Đà Nẵng, tới ngày 18 thì thả neo ở ngoài cửa Thuận An.
Ngày 20 Tháng 8, vào lúc 5 giờ sáng, Courbet ra lệnh khai hỏa bắn phá các hải đồn phòng thủ cửa biển Thuận-An. Nửa giờ sau, đội thủy quân đầu tiên do Poidloue, phó hạm trưởng tàu Atalante chỉ huy đổ bộ lên bờ và tiến chiếm ngay 2 hải đồn.
Đến 8 giờ sáng thì tất cả thủy quân Pháp đã lên đến bờ, kéo sâu vào làng và bao vây đại hải đồn Trấn Hải. Quân Pháp có một sĩ quan và 5 lính bị thương. Quân Việt bắn trả suốt ngày hôm đó, nhưng do vũ khí quá kém nên đến cuối ngày thì các pháo lũy phòng thủ đều bị hỏa lực Pháp phá hủy; lực lượng phòng thủ tổn thất nhiều mà quân Pháp không bị thiệt hại gì. Các hải đồn ở đảo Cây Dừa và ở mặt phía Nam chống trả mạnh mẽ nhưng cũng bị tàu chiến và hải quân Pháp bắn hạ vào buổi sáng ngày 21 Tháng 8. Cuộc đánh chiếm Thuận An hoàn tất. Phía quân binh triều đình Huế có 600 tử vong và vô số bị thương. Các quan phòng giữ các hải đồn như quan trấn thành là Lê Sĩ, Lê Chuẩn tử trận, Lâm Hoành, Trần Thúc Nhẫn nhảy xuống sông tự tử. Quan thương bạc của triều đình Huế là Nguyễn Trọng Hợp yêu cầu ngưng chiến nhưng chỉ được quân Pháp chấp thuận với điều kiện là quan binh Đại Nam phải rút khỏi tất cả thành trì phòng thủ cửa biển Thuận-An và các đồn lũy dọc trên tuyến đường Thuận An lên kinh thành Huế. Ngoài ra Pháp cũng đòi lại 2 chiến thuyền Scorpion và D'Entrcasteaux trước tặng cho triều đình nhà Nguyễn hồi năm 1874.
Kết quả

Quân Pháp chiếm được cửa Thuận An (Huế). Dưới sức ép quân sự của Pháp, ngày 25 tháng 8 năm 1883, nhà Nguyễn phải chấp thuận ký hòa ước với Pháp, theo đó chấp thuận sự bảo hộ của Pháp tại Bắc Kỳ.
Tuy nhiên các quan chủ chiến của nhà Nguyễn vẫn còn ở miền Bắc, và quân Cờ đen còn rất mạnh, nên chiến sự tiếp diễn. Cuộc tấn công của quân Pháp vào tháng 8 năm 1883, dưới thời chính phủ Jules Ferry ở Paris, khiến cuộc chiến tranh Pháp-Thanh trở nên không thể tránh khỏi, và gieo mầm cho nổi dậy của phong trào Cần Vương tháng 7 năm 1885.
Hạm đội Pháp trong chiến dịch cửa Thuận An

Bayard
Atalante
Chú thích

↑  Schreiner. Tr 359-361
↑  Cahu, 10–18; Huard, 103–22; Loir, 13–22; Thomazi, Conquête, 165–6; Histoire militaire, 62–4
Hymenophyllum taliabense

| Hymenophyllum taliabense> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Hymenophyllales
Họ (familia): Hymenophyllaceae
Chi (genus): Hymenophyllum
Loài (species): H. taliabense
Danh pháp hai phần
Hymenophyllum taliabense Alderw. 
Hymenophyllum taliabense là một loài dương xỉ trong họ Hymenophyllaceae. Loài này được Alderw. mô tả khoa học đầu tiên năm 1914.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hymenophyllum taliabense”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Carex jamesii

| Carex jamesii |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Carex
Đoạn (section): C. sect. Phyllostachys
Loài (species): C. jamesii
Danh pháp hai phần
Carex jamesii Schwein. 
 
Carex jamesii là một loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Schwein. mô tả khoa học đầu tiên năm 1824.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Carex jamesii”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Yunquea

| Yunquea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Yunquea
Yunquea là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Loài

Chi Yunquea gồm các loài:
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Yunquea”. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2013.
Đông Bộ (tỉnh Sri Lanka)

| Tỉnh Phía Đông கிழக்கு மாகாணம் නැගෙනහිර පළාත |
| --- | --- |
—  Tỉnh  —
 
Sunset over Batticaloa Lagoon
  Hiệu kỳ
 Location within Sri Lanka
Tỉnh Phía Đông
Tọa độ: 07°55′B 81°30′Đ﻿ / ﻿7,917°B 81,5°Đ﻿ / 7.917; 81.500 
Country: Sri Lanka
Created: ngày 1 tháng 10 năm 1833
Hội đồng tỉnh: ngày 14 tháng 11 năm 1987
Thủ phủ: Trincomalee
Thành phố lớn nhất: Kalmunai
Huyện:  Danh sách Ampara Batticaloa Trincomalee 
Chính quyền
 • Kiểu: Hội đồng tỉnh
 • Thành phần: Hội đồng tỉnh Phía Đông
 • Thống đốc: R.Adm Mohan Wijewickrama
 • Chief Minister: M. N. Abdul Majeed
 • MPs:  List  P. Ariyanethiran   A. L. M. Athaullah   P. Dayaratna   Cassim Faizal   M. K. A. S. Gunawardena   H. M. M. Harees   Alim Mohammad Hisbullah   Podiappuhamy Piyasena   Susantha Punchinilame   R. Sampanthan   Basheer Segu Dawood   P. Selvarasa   M. S. Thowfeek   Sarath Weerasekara   Sriyani Wijewickrama   S. Yogeswaran  
Diện tích
 • Tổng cộng: 9.996 km2 (3,859 mi2)
 • Đất liền: 9.361 km2 (3,614 mi2)
 • Mặt nước: 635 km2 (245 mi2)  6.35%
Thứ hạng diện tích: 2nd (15.24% of total area)
Dân số (2012 census)
 • Tổng cộng: 1.551.381
 • Thứ hạng: 6th (7.66% of total pop.)
 • Mật độ: 160/km2 (400/mi2)
Ethnicity(2012 census)
 • Sri Lankan Tamil: 609,584 (39.29%)
 • Sri Lankan Moors: 569,182 (36.69%)
 • Sinhalese: 359,136 (23.15%)
 • Indian Tamil: 7,711 (0.50%)
 • Other: 5,768 (0.37%)
 
Religion(2012 census)
 • Muslim: 575,936 (37.12%)
 • Hindu: 539,570 (34.78%)
 • Buddhist: 354,772 (22.87%)
 • Christian: 80,801 (5.21%)
 • Other: 302 (0.02%)
 
Múi giờ: Sri Lanka (UTC+05:30)
Post Codes: 30000-32999
Mã ISO 3166: LK-5
Biển số xe: EP
Ngôn ngữ chính thức: Tamil, Sinhala
Trang web: Eastern Provincial Council
Tỉnh Phía Đông (Tamil: கிழக்கு மாகாணம் Kil̮akku Mākāṇam; Sinhala: නැගෙනහිර පළාත Næ̆gĕnahira Palata) là một trong 09 tỉnh của Sri Lanka, đơn vị hành chính cấp I tiên của đất nước. Tỉnh đã tồn tại từ thế kỷ 19 nhưng không có bất kỳ tư cách pháp nhân nào cho đến năm 1987 sau khi sửa đổi lần thứ 13 của Hiến pháp Sri Lanka thành lập hội đồng tỉnh. Từ năm 1988 đến năm 2006 tỉnh được tạm thời sáp nhập với các tỉnh Phía Bắc, Sri Lanka để tạo thành tỉnh Đông Bắc. Thủ phủ của tỉnh là Trincomalee.
Liên kết

| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Đông Bộ (tỉnh Sri Lanka).
Eastern Provincial Council
Vexillum kaicherae

| Vexillum kaicherae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Mollusca
Lớp (class): Gastropoda
Liên họ (superfamilia): Turbinelloidea
(không phân hạng): nhánh Caenogastropoda nhánh Hypsogastropoda nhánh Neogastropoda
Họ (familia): Costellariidae
Chi (genus): Vexillum
Phân chi (subgenus): Nodicostellaria
Loài (species): V. kaicherae
Danh pháp hai phần
Vexillum kaicherae (Petuch, 1979) 
Vexillum kaicherae là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Costellariidae.
Miêu tả

The only reported location of Vexillum kaicherae is ở Đại Tây Dương just phía đông của Biển Caribe and off bờ biển đông bắc của Venezuela.
Chú thích

↑  Vexillum kaicherae (Petuch, 1979). World Register of Marine Species, truy cập 24 tháng 4 năm 2010.
Đô sát viện

Đô sát viện (都察院, Censorate) là cơ quan tối cao trong các triều đại Trung Quốc và Việt Nam xưa, với trọng trách thay mặt vua giám sát, đàn hặc và kiến nghị mọi hoạt động của quan lại các cấp, lẫn trọng trách giám sát việc thi hành luật pháp và thực hiện nghiêm chỉnh các quy tắc triều đình ban hành từ trung ương đến địa phương. Đô sát viện là cơ quan độc lập tại trung ương, trực thuộc sự điều hành của vua, và không phụ thuộc vào bất kỳ cơ quan nào trong hoạt động giám sát của mình. Đô sát viện đã tạo nên một hệ thống giám sát hiệu lực và góp phần làm trong sạch hệ thống quan lại trong các triều đại quân chủ xưa.
Lịch sử

Đô sát viện nguyên đã được lập vào đời Tần Trung Quốc và tại Việt Nam, được áp dụng vào thời Nguyễn.
Năm Gia Long 3 (1804), nhà Nguyễn khảo quan chế thời Minh Thanh Trung Quốc, đặt các chức quan phụ trách công tác giám sát tối cao là Đô ngự sử và Phó Đô ngự sử phụ trách Ngự sử đài [zh], tiền thân của Đô sát viện.
Năm Minh Mạng 8 (1827), đặt thêm các Cấp sự trung lục khoa và Giám sát ngự sử tại các đạo. Năm Minh Mạng 13 (1832), Đô sát viện được chính thức thành lập là một viện và trở thành một cơ quan giám sát tối cao với đầy đủ các quy chế kiểm sát các cơ quan hành chính trung ương với Lục khoa và kiểm sát các cơ quan hành chính địa phương, với Giám sát ngự sử các đạo. Bắt đầu từ thời này, Đô sát viện, là một cơ quan hội đồng, cùng với Đại lý tự (cơ quan xét xử tối cao) và bộ Hình nằm trong Tam pháp ty, tức là hệ thống tư pháp của triều đình nhà Nguyễn.
Thời Nguyễn, quan Thông chính sứ, Đại lý tự khanh, Đô sát viện Hữu đô ngự sử, và 6 vị Thượng thư Lục Bộ, hợp thành Cửu khanh của triều đình nhà Nguyễn.
Cơ cấu tổ chức

Đứng đầu Đô sát viện là 4 vị đại thần giữ các chức vụ sau:
Tả Đô ngự sử và Hữu Đô ngự sử (tức là Trưởng quan Đô sát viện), hàm ngang với chức Thượng thư các bộ, trật Chánh nhị phẩm. Tả Đô ngự sử không chuyên đặt.
Tả phó Đô ngự sử và Hữu phó Đô ngự sử, hàm ngang với Tham tri các bộ, trật Tòng nhị phẩm
Bên dưới bốn vị đại thần trên là Lục khoa và 16 vị Giám sát ngự sử 16 đạo.
Tại kinh thành, Lục khoa là các cơ quan Đô sát viện giám sát tất cả các bộ, nha cấp trung ương. Lục khoa, được điều hành bởi 1 quan Cấp sự trung tại mỗi khoa, trật Chánh ngũ phẩm năm 1827, Tòng tứ phẩm năm 1837, gồm:
Lại khoa, kiểm sát bộ Lại và Hàn lâm viện;
Hộ khoa, kiểm sát bộ Hộ, Nội vụ phủ, Tào chính ty, Thương chính ty;
Lễ khoa, kiểm sát bộ Lễ, Thái thường tự, Quang lộc tự, Quốc tử giám, Khâm thiên giám;
Binh khoa, kiểm sát bộ Binh, Thái bộc tự, Kinh thành đề đốc, Vũ khố;
Hình khoa, kiểm sát bộ Hình và Đại lý tự;
Công khoa, kiểm sát bộ Công, Mộc thương.
Tại địa phương, Giám sát đạo là các cơ quan Đô sát viện giám sát tất cả các nha cấp địa phương. Giám sát đạo, được điều hành bởi 1 quan giám sát ngự sử tại mỗi đạo. Về trật phẩm, các Giám sát ngự sử tại các đạo (với chức danh như Kinh kỳ đạo Ngự sử hoặc An Tỉnh đạo Ngự sử) đồng trật Chánh ngũ phẩm. Toàn quốc được chia ra gồm các Giám sát đạo như sau:
Đạo Kinh kỳ, giám sát kinh đô Thừa Thiên Huế;
Đạo Sơn Hưng Tuyên, giám sát ba tỉnh Sơn Tây, Hưng Hóa, Tuyên Quang;
Đạo Lạng Bình, giám sát hai tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng;
Đạo Ninh Thái, giám sát hai tỉnh Bắc Ninh, Thái Nguyên;
Đạo Hải An, giám sát hai tỉnh Hải Dương, Quảng Yên;
Đạo Định Yên, giám sát hai tỉnh Nam Định, Hưng Yên;
Đạo Hà Ninh, giám sát hai tỉnh Hà Nội, Ninh Bình;
Đạo Thanh Hóa, giám sát tỉnh Thanh Hóa;
Đạo An Tĩnh, giám sát hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh;
Đạo Bình Trị, giám sát hai tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị;
Đạo Nam Ngãi, giám sát hai tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi;
Đạo Bình Phú, giám sát hai tỉnh Bình Định, Phú Yên;
Đạo Thuận Khánh, giám sát hai tỉnh Bình Thuận, Khánh Hòa;
Đạo Định Biên, giám sát hai tỉnh Gia Định, Biên Hòa;
Đạo Long Tường, giám sát hai tỉnh Vĩnh Long, Định Tường;
Đạo An Hà, giám sát hai tỉnh An Giang, Hà Tiên.
Nhiệm vụ

Theo Đại Nam thực lục chính biên, nhiệm vụ các quan ngự sử được giao như sau:
Tả Hữu Đô Ngự Sử: "Giữ việc chỉnh đốn chức phận các quan để nghiêm phong hoá cho đúng phép tắc".
Tả, Hữu phó Đô Ngự Sử: "Xem xét các việc trong viện và giúp việc cho Tả hữu đô ngự sử, được giao cho việc trình bày điều phải, đàn hặc việc trái".
Cấp sự trung phụ trách 6 khoa có nhiệm vụ: "Nếu gặp những việc chậm trễ, trái pháp, lầm lẫn và nhũng tệ quan lại do bọn nha lại gian xảo đổi trắng, thay đen đều phải vạch rõ sự thực mà hặc tấu".
Giám sát ngự sử 16 đạo có nhiệm vụ: "Kiểm xét địa phương đạo mình, nếu quan lại có những tệ tham ô, chậm trễ trái pháp, thì tuỳ việc mà vạch ra, tham hặc. Phàm quan viên văn võ ở kinh thấy ai không công bằng, không giữ phép đều được phép hặc tấu".
Dưới triều Nguyễn, Đô sát viện có các nhiệm vụ sau đây:
Quyền đàn hạch, nghĩa là quyền vạch rõ các tội lỗi, vi phạm của các quan lại từ bá quan đến các hoàng thân, hoàng tử;
Quyền tấu trình trực tiếp với vua;
Quyền ghi chép các lời nói, hành động của vua và quan chức trong các ngày hội triều (gồm các phiên đại triều, phiên thường triều, và phiên ngự điện thính), nghe chính sự, tài liệu ghi chép nộp cho Quốc sử quán làm tư liệu;
Quyền kiểm tra các bộ, nha trong triều như việc tế tự,thiết triều, ngoại giao, trường thi, kho tàng, v.v.;
Quyền phúc duyệt các bản án;
Các quan lại của các khoa, đạo hoạt động độc lập rất cao và ý kiến tấu sớ của họ có thể được gửi thẳng lên vua mà không phải trình qua Trưởng quan phê duyệt. Ví dụ, khi vua Minh Mạng băng hà, để tỏ lòng hiếu nghĩa, vua Thiệu Trị tổ chức việc tang lễ quá dài, gây ảnh hưởng đến hoạt động thường nhật của dân chúng, quan Giám sát ngự sử đạo Lạng Bình lúc đó là Doãn Khuê, dâng sớ trực tiếp can gián.
Ngoài việc giám sát thường xuyên của Đô sát viện, triều đình còn thường cử những đoàn thanh tra xuống các địa phương, tại những điểm nóng về kinh tế (vùng mới khai hoang), hoặc nơi vừa trải qua dịch bệnh, thiên tai, chiến tranh... giải quyết công việc tại chỗ, gọi là chế độ Kinh lược đại sứ. Nổi tiếng nhất là đoàn Kinh lược sứ của Thượng thư bộ Binh, Cơ mật viện đại thần Trương Đăng Quế, thanh tra toàn bộ 6 tỉnh Nam kỳ vào năm 1836, để lần đầu tiên thiết lập hệ thống sổ sách địa chính của lục tỉnh.
Chú thích

↑  “Nghiên cứu trao đổi” (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 10 tháng 10 năm 2016. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2016.
| x t Quan chế các triều đại quân chủ Việt Nam |
| --- | --- |
Thời kỳ:  Đinh  Tiền Lê  Lý  Trần  Lê sơ  Nguyễn 
Danh sáchchức quan:  Án sát  Bố chính  Cai bạ / Cai bộ  Cai cơ  Cai đội  Cai thuyền  Chưởng cơ  Chưởng dinh  Chưởng doanh  Chưởng vệ  Đại học sĩ  Đề đốc  Đô chỉ huy sứ  Đô đốc  Đốc học  Giáo thụ  Hiệp trấn  Huấn đạo  Khanh sĩ  Khâm sai  Ký lục  Lãnh binh  Lệnh doãn  Lục bộ  Ngũ quân Đô đốc  Ngũ quân Đô đốc phủ  Ngũ quân Đô thống  Phò mã  Phủ doãn  Quản cơ  Suất đội  Suất thập  Tể tướng  Thái thú  Thứ sử  Tam công  Thừa tướng  Thái giám  Thái sư  Thái uý  Tham hiệp trấn  Thượng thư  Tiết độ sứ  Tổng đốc  Trấn thủ  Tri châu  Tri phủ  Tuần phủ  Tư đồ  Tứ trụ triều đình  Văn chức
Carex jeanpertii

| Carex jeanpertii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Carex
Loài (species): C. jeanpertii
Danh pháp hai phần
Carex jeanpertii E.G.Camus, 1910 
Carex jeanpertii là một loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được E.G.Camus mô tả khoa học đầu tiên năm 1910.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Carex jeanpertii”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.