stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nhôm
Sản xuất > Công nghệ Hall-Héroult

Bài chi tiết: Công nghệ Hall-Héroult
Quá trình chuyển đổi alumina sang nhôm được thực hiện bởi quy trình Hall–Héroult. Trong quá trình tiêu hao nhiều năng lượng này, dung dịch alumina trong hỗn hợp cryolite (Na
3AlF
6) và calci fluoride nóng chảy (ở nhiệt độ 955°C và 965°C) được điện phân để sản sinh nhôm kim loại. Nhôm lỏng chìm xuống đáy dung dịch và được khai thác, và thường được đúc thành những khối lớn gọi là phôi nhôm để chế biến thêm.
Các anode của bình điện phân được làm bằng carbon, là vật liệu chống ăn mòn fluoride tốt nhất. Anode được nung trong quá trình này hoặc được nung trước. Loại ban đầu, còn được gọi là anode Söderberg, có hiệu suất tiết kiệm điện năng thấp hơn và việc thu gom khói thải trong quá trình nung tốn kém. Vì thế, chúng được thay thế bằng anode đã nung trước. Carbon dùng cho anode nên có độ tinh khiết cao để nhôm hoặc chất điện phân không bị nhiễm tro. Mặc dù carbon có khả năng chống ăn mòn, nhưng 0,4–0,5 kg cathode vẫn bị tiêu thụ trong quá trình sản xuất một kilogram nhôm. Cathode được làm bằng anthracit không yêu cầu độ tinh khiết cao vì các tạp chất rửa trôi rất chậm. Cathode bị tiêu thụ ở mức 0,02–0,04 kg cho mỗi kilogram nhôm sản xuất. Một bình điện phân thường sẽ ngừng hoạt động sau 4–6 năm kể từ khi cực âm bị hư hại.
Quy trình Hall–Héroult sản xuất nhôm với độ tinh khiết từ 99% trở lên. Nhôm có thể được làm tinh khiết hơn nhờ quy trình Hoopes. Trong quy trình nay, nhôm nóng chảy được điện phân cùng chất điện phân natri, bari và nhôm fluoride. Sản phẩm thu được là nhôm với độ tinh khiết 99,99%.
Năng lượng điện chiếm khoảng 20-40% trong giá thành của sản xuất nhôm, phụ thuộc vào nơi đặt lò nhôm. Sản xuất nhôm tiêu thụ khoảng 5% lượng điện được sản xuất tại Hoa Kỳ. Vì lý do này, các công nghệ thay thế quy trình Hall–Héroult đã được nghiên cứu, nhưng không có công nghệ nào đạt khả thi về mặt kinh tế.
Sản xuất > Tái chế

Thu hồi nhôm bằng cách tái chế đã trở thành một nhiệm vụ quan trọng của ngành công nghiệp luyện nhôm. Hoạt động tái chế nhôm ít được chú ý cho đến cuối những năm 1960, khi việc sử dụng ngày càng nhiều lon đồ uống bằng nhôm bằng nhôm khiến công chúng chú ý đến việc tái chế nhôm. Tái chế bao gồm việc nấu chảy phế liệu, một quá trình chỉ cần 5% năng lượng dùng để sản xuất nhôm từ quặng, mặc dù một phần đáng kể (lên tới 15% nguyên liệu đầu vào) bị mất dưới dạng cặn (oxide giống tro). Máy nấu chảy nhôm xếp chồng tạo ra ít xỉ hơn nhiều, với giá trị được báo cáo thấp hơn 1%.
Xỉ trắng từ quá trình sản xuất nhôm sơ cấp và từ các hoạt động tái chế thứ cấp vẫn chứa một lượng nhôm hữu ích có thể được chiết xuất trong công nghiệp. Quá trình này tạo ra nhôm dưới dạng phôi cùng với một loại vật liệu phế thải có độ phức tạp cao. Chất thải này rất khó quản lý.Nó phản ứng với nước, giải phóng hỗn hợp khí gồm acetylen, hydro sulfide, một lượng lớn khí amonia và nhiều loại khí khác. Bất chấp những thách thức này, chất thải vẫn được sử dụng làm chất độn trong nhựa đường và bê tông. Tiềm năng sản xuất hydro của xỉ nhôm cũng được xem xét và nghiên cứu.
Vai trò sinh học

Mặc dù phổ biến rộng rãi trong vỏ Trái Đất, nhưng nhôm không có vai trò sinh học nào được biết đến. Ở độ pH 6–9 (liên quan đến phần lớn nguồn nước tự), nhôm kết tủa dưới dạng hydroxide và không còn tồn tại; phần lớn các nguyên tố có tính chất như vậy không có vai trò sinh học hoặc là chất độc. Nhôm sulfat có giá trị LD50 là 6207 mg/kg (đường miệng, chuột), tương đương với 435 gram đối với một con chuột nặng 70kg.
Vai trò sinh học > Độc tính

Nhôm được Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ phân loại là chất không gây ung thư. Một bài đánh giá năm 1988 cho rằng có rất ít bằng chứng cho việc nguy hại tới sức khỏe từ việc tiếp xúc nhôm thông thường, và một bài đánh giá độc tính của nhiều nguyên tố năm 2014 không tìm thấy tác động có hại của nhôm khi tiêu thụ dưới 40 mg/ngày với mỗi 1 kg khối lượng cơ thể. Phần lớn lượng nhôm tiêu thụ sẽ được đào thải ra khỏi cơ thể qua phân; phần lớn lượng nhôm nhỏ đi vào máu sẽ được bài tiết qua nước tiểu; tuy nhiên, một lượng nhôm vẫn vượt qua được hàng rào máu não và lưu trú chủ yếu lưu trú ở não của bệnh nhân Alzheimer. Bằng chứng được công bố năm 1989 chỉ ra rằng đối với bệnh nhân Alzheimer, nhôm có thể hoạt động bằng cách liên kết chéo tĩnh điện giữa các protein, từ đó làm giảm biểu hiện gen ở hồi thái dương trên.
Vai trò sinh học > Tác động

Mặc dù hiếm gặp, nhưng nhôm có thể gây loãng xương kháng vitamin D, thiếu máu hồng cầu nhỏ kháng erythropoietin và những thay đổi ở hệ thần kinh trung ương. Những người bị suy thận có nguy cơ đặc biệt cao. Việc tiêu thụ nhôm silicat ngậm nước trong thời gian dài (để kiểm soát acid dạ dày cao) có thể tạo liên kết nhôm với các chất trong ruột và tăng đào thải các kim loại khác, chẳng hạn như sắt hoặc kẽm; thiếu máu có thể xảy ra ở liều đủ cao (>50 g/ngày).
Trong sự cố ô nhiễm nước Camelford năm 1988, nguồn nước uống của người dân tại Camelford, Anh đã bị nhiễm nhôm sulfat trong nhiều tuần. Một báo cáo cuối cùng về sự cố này vào năm 2013 đã kết luận rằng việc này không có khả năng gây ra các vấn đề lâu dài về sức khỏe.
Nhôm bị nghi ngờ là nguyên nhân có thể gây bệnh Alzheimer, nhưng tính đến  năm 2018, sau 40 năm nghiên cứu, không có bằng chứng rõ ràng về mối liên quan này.
Nhôm làm gia tăng biểu hiện gen liên quan đến estrogen trong các tế bào ung thư vú ở người được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. Ở liều rất cao, nhôm có liên quan đến sự thay đổi chức năng của hàng rào máu não. Một số ít người có thể bị dị ứng khi tiếp xúc với nhôm, gây ra các triệu chứng như phát ban ngứa, đau đầu, đau cơ, đau khớp, suy giảm trí nhớ, mất ngủ, trầm cảm, hen suyễn, hội chứng ruột kích thích hoặc các vấn đề khác khi sử dụng các sản phẩm chứa nhôm.
Tiếp xúc với nhôm dưới dạng bột hoặc khói hàn có thể gây xơ phổi. Bột nhôm mịn có thể gây cháy hoặc nổ, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn tại nơi làm việc.
Vai trò sinh học > Con đường tiếp xúc

Thức ăn là nguồn cung cấp nhôm chính. Nước uống chữa nhiều nhôm hơn đồ ăn rắn; tuy nhiên, nhôm trong thức ăn có thể được hấp thụ nhiều hơn nhôm từ nước. Các nguồn tiếp xúc với nhôm qua đường miệng của người bao gồm thực phẩm (do nhôm được sử dụng trong phụ gia thực phẩm, bao bì thực phẩm và đồ uống, và dụng cụ nấu ăn), nước uống (do sử dụng trong xử lý nước đô thị) và thuốc chứa nhôm (đặc biệt là thuốc trung hòa acid/thuốc chống loét và các chế phẩm aspirin đệm). Mức phơi nhiễm qua chế độ ăn uống ở người châu Âu trung bình là 0,2–1,5 mg/kg/tuần nhưng có thể lên đến 2,3 mg/kg/tuần. Mức phơi nhiễm nhôm cao hơn chủ yếu giới hạn ở thợ mỏ, công nhân sản xuất nhôm và bệnh nhân chạy thận nhân tạo.
Việc tiêu thụ thuốc trung hòa acid, chất chống mồ hôi, vắc-xin và mỹ phẩm là những con đường tiếp xúc tiềm ẩn. Tiêu thụ thực phẩm hoặc chất lỏng có tính acid kèm nhôm làm tăng khả năng hấp thụ nhôm, và maltol đã được chứng minh là làm gia tăng sự tích tụ nhôm trong các mô thần kinh và xương.
Vai trò sinh học > Điều trị

Trong trường hợp bị nghi hấp thụ đột ngột một lượng lớn nhôm, phương pháp điều trị duy nhất là sử dụng deferoxamine mesylate để đào thải nhôm ra khỏi cơ thể bằng liệu pháp chelation. Tuy nhiên, cần thận trọng khi áp dụng phương pháp này vì nó không chỉ làm giảm nồng độ nhôm trong cơ thể mà còn làm giảm nồng độ các kim loại khác như đồng hoặc sắt.
Tác động môi trường

Các tác động môi trường bao gồm việc xảy ra mức độ cao về nhôm gần các khu vực khai thác; một lượng nhỏ nhôm được thải ra môi trường tại các nhà máy nhiệt điện chạy bằng than hoặc các nhà đốt cháy rác. Nhôm trong không khí được rửa sạch bởi mưa hoặc thường lắng xuống nhưng các hạt nhôm nhỏ vẫn còn trong không khí trong một thời gian dài.
Mưa acid là yếu tố tự nhiên chủ yếu gây di chuyển nhôm từ nguồn tự nhiên, và cũng là lý giải cho tác động môi trường tiêu cực của nhôm; Tuy nhiên, yếu tố chính gây hiện diện nhôm trong nước mặn và nước ngọt là quá trình công nghiệp cũng thải nhôm vào không khí.
Trong nước, nhôm hoạt động như một chất độc đối với các sinh vật hô hấp qua mang như cá khi nước có tính acid, trong đó nhôm có thể kết tủa trên màng mang, gây mất các ion trong huyết tương và hemolymph dẫn đến sự mất cân bằng trong quá trình tự điều hòa nước. Các hợp chất hữu cơ của nhôm có thể dễ dàng được hấp thụ và can thiệp vào quá trình chuyển hóa trong động vật và chim, mặc dù điều này hiếm khi xảy ra trong thực tế.
Nhôm là một trong những yếu tố chính làm giảm sự phát triển của cây trên đất chua. Mặc dù nó không gây hại đến sự phát triển cây trên đất có pH trung tính, nhưng trên đất acid, nồng độ các ion nhôm Al3+ độc hại tăng lên và làm xáo trộn sự phát triển và chức năng của rễ. Lúa mì đã phát triển khả năng chịu đựng nhôm, giải phóng các hợp chất hữu cơ kết hợp với các ion nhôm gây hại. Cơ chế chịu đựng này cũng có thể tồn tại trong cao .
Sản xuất nhôm gặp các thách thức riêng về môi trường ở từng giai đoạn trong quá trình sản xuất. Thách thức chính là khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Các khí này là kết quả từ sự tiêu thụ điện của các nhà luyện kim và các sản phẩm phụ của quá trình chế biến. Các khí mạnh nhất trong số này là các perfluorocarbon từ quá trình luyện kim. Lưu huỳnh dioxide được thải ra là một trong những chất tiên đồ chính của mưa acid.
Quá trình phân hủy sinh hủy nhôm kim loại rất hiếm; hầu hết các sinh vật gây ăn mòn nhôm không tấn công hoặc tiêu thụ trực tiếp nhôm, mà thay vào đó tạo ra chất thải gây ăn mòn. Nấm Geotrichum candidum có thể tiêu thụ nhôm trong các đĩa CD. Vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa và nấm Cladosporium resinae thường được phát hiện trong bình nhiên liệu máy bay sử dụng nhiên liệu kerosene (khác với xăng máy bay), và các mẫu nuôi cấy trong phòng thí nghiệm có thể làm suy yếu nhôm.
Từ nguyên

Các từ "aluminium" và "aluminum" xuất phát từ từ "alumine", một thuật ngữ đã cũ để chỉ "alumina", một oxide nhôm tự nhiên. "Alumine" được mượn từ tiếng Pháp, từ đó xuất phát từ "alumen", từ tiếng La-tinh cổ điển để chỉ alum, khoáng chất mà từ đó nó được thu thập. Từ tiếng La-tinh "alumen" bắt nguồn từ nguyên âm gốc Tiếng Ấn-Âu nguyên thủy " *alu-" có nghĩa là "đắng" hoặc "bia".
Từ nguyên > Xuất xứ

Nhà hóa học người Anh Humphry Davy, người đã thực hiện một số thí nghiệm nhằm tách riêng kim loại này, được ghi nhận là người đã đặt tên cho nguyên tố này. Tên đầu tiên được đề xuất cho kim loại được tách riêng từ alum là "alumium", mà Davy đề xuất trong một bài viết năm 1808 về nghiên cứu điện hóa của mình, được đăng trên tạp chí Philosophical Transactions of the Royal Society. Dường như tên này được tạo từ từ "alum" tiếng Anh và hậu tố "-ium" tiếng La-tinh; tuy nhiên, vào thời điểm đó, thường quy ước đặt tên các nguyên tố bằng tiếng Latinh, do đó tên này không được áp dụng rộng rãi. Tên này đã bị chỉ trích bởi những nhà hóa học đương thời từ Pháp, Đức và Thụy Điển, người đã yêu cầu kim loại này được đặt theo tên của oxide, alumina, từ đó nó được tách riêng. Tên tiếng Anh "alum" không xuất phát trực tiếp từ tiếng La-tinh, trong khi "alumine"/"alumina" rõ ràng xuất phát từ từ tiếng La-tinh "alumen" (khi biến hóa, "alumen" trở thành "alumin-").
Một ví dụ là Essai sur la Nomenclature chimique (tháng 7 năm 1811), được viết bằng tiếng Pháp bởi nhà hóa học Thụy Điển Jöns Jacob Berzelius, trong đó tên gọi aluminium được đặt cho nguyên tố sẽ được tổng hợp từ alum. (Một bài viết khác trong cùng số báo cũng đặt tên aluminium cho kim loại có oxide là cơ sở của sapphire). Một tóm tắt của một bài giảng của Davy tại Royal Society vào tháng Một năm 1811 cũng đề cập đến tên aluminium như một khả năng. Năm sau đó, Davy đã xuất bản một sách giáo trình hóa học trong đó ông sử dụng cách viết aluminum. Cả hai cách viết đã tồn tại song song kể từ đó. Cách viết aluminum phổ biến ở Hoa Kỳ và Canada còn cách viết aluminium phổ biến ở các nước nói tiếng Anh khác.
Từ nguyên > Chính tả

Năm 1812, nhà khoa học người Anh Thomas Young đã viết một bài đánh giá ẩn danh về cuốn sách của Davy, trong đó ông đề xuất tên aluminium thay vì aluminum, ông cho rằng tên này có "âm thanh ít cổ điển hơn". Tên này đã trở nên phổ biến: mặc dù chính tả -um được sử dụng đôi khi ở Anh, ngôn ngữ khoa học của Mỹ sử dụng -ium từ đầu.
Ludwig Wilhelm Gilbert đã đề xuất tên Thonerde-metall (dựa trên từ tiếng Đức "Thonerde") cho alumina trong cuốn Annalen der Physik của ông nhưng tên này chưa bao giờ được phố biến kể cả ở Đức. Joseph W. Richards chỉ tìm thấy một lần từ argillium xuất hiện trong tiếng Thụy Điển vào năm 1891, dựa trên từ "argille có nghĩa là đất sét trong tiếng Pháp. Người Pháp vốn dĩ đã sử dụng tên aluminium ngay từ đầu. Tuy nhiên, ở Anh và Đức, cách viết aluminum của Davy ban đầu được sử dụng cho đến khi nhà hóa học người Đức Friedrich Wöhler công bố tài liệu về quy trình Wöhler vào năm 1827, trong đó ông dùng cách viết aluminium. Điều này khiến cách viết aluminium trở nên phổ biến ở Anh và Đức, mặc dù vẫn có một số người đôi khi sử dụng aluminum. Richards gọi họ là những nhà hóa học "yêu nước" người Anh, "những người không thích tiếp nhận cải tiến từ nước ngoài".
Hầu hết các nhà khoa học trên toàn thế giới đã sử dụng -ium trong thế kỷ 19; và nó đã được củng cố trong nhiều ngôn ngữ châu Âu khác, như tiếng Pháp, tiếng Đức, và tiếng Hà Lan.
Năm 1828, một từ điển gia người Mỹ, Noah Webster, chỉ ghi lại chính tả aluminum trong cuốn Từ điển Anh ngữ của Mỹ của ông. Vào những năm 1830, chính tả -um được sử dụng ở Hoa Kỳ; đến những năm 1860, nó đã trở thành chính tả phổ biến hơn ở đó ngoài lĩnh vực khoa học. Năm 1892, Hall sử dụng chính tả -um trong tờ rơi quảng cáo phương pháp điện phân mới của ông để sản xuất kim loại này, mặc dù ông đã liên tục sử dụng chính tả -ium trong tất cả các bằng sáng chế mà ông nộp từ năm 1886 đến 1903: không biết liệu việc chính tả này đã được giới thiệu do lỗi hay cố ý; nhưng Hall ưa thích aluminum kể từ khi nó được giới thiệu vì nó giống với platinum, tên của một kim loại danh giá. Đến năm 1890, cả hai cách viết đã phổ biến ở Hoa Kỳ, nhưng chính tả -ium lại phổ biến hơn một chút; đến năm 1895, tình hình đã đảo ngược; đến năm 1900, aluminum đã trở nên gấp đôi aluminium; trong thập kỷ tiếp theo, chính tả -um đã thống trị việc sử dụng ở Mỹ. Năm 1925, Hội Hóa học Hoa Kỳ(ACS) chấp nhận chính tả này.
Vào năm 1990, Liên minh Quốc tế về Hóa học cơ bản và Hóa học ứng dụng (IUPAC) đã chấp nhận tên tiếng Anh aluminium là tên tiêu chuẩn quốc tế cho nhôm. Năm 1993, họ công nhận aluminum là một biến thể chấp nhận được; phiên bản mới nhất phiên bản 2005 của IUPAC về tên hóa học không hữu cơ cũng công nhận cách viết này. Các xuất bản chính thức của IUPAC sử dụng chính tả -ium làm chính, và liệt kê cả hai cách khi phù hợp.
Đại dịch COVID-19 tại El Salvador

| Đại dịch COVID-19 tại El Salvador |
| --- | --- |
Số ca nhiễm theo từng vùng hành chính   1-99 ca nhiễm   100-249 ca nhiễm   250-499 ca nhiễm   500-999 ca nhiễm   1000-4999 ca nhiễm   ≥5000 ca nhiễm
Dịch bệnh: COVID-19
Chủng virus: SARS-CoV-2
Vị trí: El Salvador
Ngày đầu: ngày 18 tháng 3 năm 2020 (1 ngày)
Trường hợp xác nhận: 201.989 
Tử vong: 4.230 
Tỷ lệ tử vong: 2.09%
Vắc-xin: 4.659.970 (tổng lượt tiêm chủng) 4.397.817 (tiêm chủng đủ) 11.459.448 (số liều đã phân bổ)
Bài viết này ghi lại các tác động của đại dịch COVID-19 ở El Salvador, và có thể không bao gồm tất cả các phản ứng và biện pháp chính hiện đại.
Dòng thời gian

| 2020-12-08 | 2020-12-08 |  ​ ​ ​  | 40.741(+0,47%) | 1.174(+0,51%) |
| 2020-12-09 | 2020-12-09 |  ​ ​ ​  | 40.946(+0,5%) | 1.180(+0,51%) |
| 2020-12-10 | 2020-12-10 |  ​ ​ ​  | 41.163(+0,53%) | 1.186(+0,51%) |
| 2020-12-11 | 2020-12-11 |  ​ ​ ​  | 41.394(+0,56%) | 1.193(+0,59%) |
| 2020-12-12 | 2020-12-12 |  ​ ​ ​  | 41.631(+0,57%) | 1.200(+0,59%) |
Nguồn: Chính phủ El Salvador (2020). .  Tổ chức Y tế Thế giới (2020). .  El Diario de Hoy (ngày tử vong, năm 2020). . (ngày hồi phục, 2020). .
Vào ngày 18 tháng 3, trường hợp đầu tiên ở El Salvador đã được xác nhận.
Tính đến hết ngày 13 tháng 4 năm 2024, El Salvador ghi nhận 201,855 trường hợp nhiễm COVID-19 và 4,230 trường hợp tử vong.
Phòng ngừa

Tổng thống Nayib Bukele đã cấm tập hợp công khai hơn 500 người, cấm hầu hết khách du lịch quốc tế và đóng cửa các tổ chức giáo dục.
1 2 3 4 5  Ritchie, Hannah; Mathieu, Edouard; Rodés-Guirao, Lucas; Appel, Cameron; Giattino, Charlie; Ortiz-Ospina, Esteban; Hasell, Joe; Macdonald, Bobbie; Beltekian, Diana; Dattani, Saloni; Roser, Max (2020–2021). “Coronavirus Pandemic (COVID-19)”. Our World in Data (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2025.
↑  https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/EN-VIVO-El-Salvador-confirma-primer-caso-de-COVID-19-20200318-0064.html
↑  “National Quarantine in El Salvador to contain the spread of the COVID-19”. JD Supra. ngày 17 tháng 3 năm 2020. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2020.
Tố Hữu

| Tố Hữu |
| --- | --- |

Chức vụ
  Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Bộ trưởng Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủnuớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Nhiệm kỳ: 7 tháng 2 năm 1980 – 21 tháng 6 năm 1986 6 năm, 134 ngày
Chủ tịch (Thủ tướng): Phạm Văn Đồng
Tiền nhiệm: Phó chủ tịch Thường Trực Đầu tiên.
Kế nhiệm: Võ Chí Công
Vị trí:  Việt Nam
 
Ủy viên Bộ Chính trị khóa IV, V
Nhiệm kỳ: 20 tháng 12 năm 1976 – 21 tháng 6 năm 1986 9 năm, 183 ngày
 
Ủy viên Dự khuyết Bộ Chính trị khóa IV
Nhiệm kỳ: 1976 – 1980
 
Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương
Nhiệm kỳ: 1968 – 1982
Tiền nhiệm: Trường Chinh
Kế nhiệm: Bùi Thanh Khiết
 
Chủ nhiệm Văn phòng Văn giáo Chính phủ
Nhiệm kỳ: 1960 – 1/1963
Tiền nhiệm: đầu tiên
Kế nhiệm: Lê Liêm
 
Bí thư Trung ương Đảng khóa II, III, IV
Nhiệm kỳ: 1958 – 1980
 
Thông tin cá nhân
Quốc tịch: Việt Nam
Sinh: (1920-10-04)4 tháng 10, 1920 Quảng Điền, Thừa Thiên Huế, Trung Kỳ, Liên bang Đông Dương
Mất: 9 tháng 12, 2002(2002-12-09) (82 tuổi) Hà Nội, Việt Nam
Nghề nghiệp: nhà thơ, chính khách
Dân tộc: Kinh
Đảng chính trị: Đảng Cộng sản Việt Nam
Vợ: Vũ Thị Thanh
Học vấn: Trường Quốc học Huế
| Tố Hữu |
| --- | --- |
Nghề nghiệp: Nhà thơ, chính khách
Ngôn ngữ: Tiếng Việt
Quốc tịch: Việt Nam
Dân tộc: Kinh
Giáo dục: Trường Quốc học Huế
Giai đoạn sáng tác: 1936-2002
Thể loại: Thơ cách mạng
Chủ đề: Cách mạng
Trào lưu: Phong trào Thơ mới
Tác phẩm nổi bật: Từ ấy, Việt Bắc
Giải thưởng nổi bật: Giải thưởng Hồ Chí Minh Huân chương Sao vàng
Phối ngẫu: Vũ Thị Thanh
Con cái: (3) Nguyễn Thanh Hoa (con gái cả) Nguyễn Vũ Phương (con trai thứ) Nguyễn Minh Hồng (con gái út)
Nguyễn Kim Thành, thường được biết đến với bút danh Tố Hữu (4 tháng 10 năm 1920 – 9 tháng 12 năm 2002), là một cố nhà thơ kiêm chính trị gia người Việt Nam.
Ông đã từng giữ các chức vụ quan trọng trong hệ thống chính trị Việt Nam như Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng (Nay là Phó Thủ tướng thường trực Chính phủ) nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Nguồn gốc bút danh Tố Hữu

Theo lời Tố Hữu tự giải thích về bút danh của mình thì năm 1938, ông sang Lào thăm một người anh. Ở đây ông gặp một cụ đồ người Quảng Bình. Cụ đồ đã đặt cho ông bút danh "Tố Hữu" , lấy từ câu nói của Đỗ Thị "Ngô nhi tố hữu đại chí" (吾兒素有大志). Tố Hữu có nghĩa là "sẵn có, ý chỉ khí phách tiềm ẩn trong người". Tố Hữu nhận tên gọi này nhưng hiểu theo nghĩa là "người bạn trong trắng"
Nguồn gốc bút danh Tố Hữu > Thời niên thiếu

Tố Hữu tên khai sinh là Nguyễn Kim Thành. Ông sinh ngày 4 tháng 10 năm 1920 tại thành phố Huế, là con út trong gia đình. Đến năm 9 tuổi, ông cùng cha trở về sống tại làng Phù Lai, nay thuộc xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, thành phố Huế. Cha ông là một nhà nho nghèo, không đỗ đạt và phải kiếm sống rất chật vật nhưng lại thích thơ, thích sưu tập ca dao tục ngữ. Ông đã dạy Tố Hữu làm thơ cổ. Mẹ ông cũng là con của một nhà nho nghèo nhưng thuộc nhiều ca dao dân ca Huế và rất yêu thương con. Cha mẹ đã góp phần nuôi dưỡng tâm hồn thơ Tố Hữu.
Mẹ ông mất vào năm ông lên 12 tuổi. Năm 13 tuổi, ông vào trường Quốc học Huế. Tại đây, được trực tiếp tiếp xúc với tư tưởng của Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Ilyich Lenin, Maksim Gorky,... và qua sách báo, kết hợp với sự vận động của các đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam bấy giờ (Lê Duẩn, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Chí Diểu), Nguyễn Kim Thành sớm tiếp cận với lý tưởng cộng sản. Năm 1936, ông gia nhập Đoàn thanh niên Dân chủ Đông Dương..
Đóng góp văn học

Ở Tố Hữu có sự thống nhất đẹp đẽ giữa cuộc đời cách mạng và cuộc đời thơ, giữa lý tưởng trong trái tim và những câu thơ trên đầu bút. Chặng đường thơ của Tố Hữu là chặng đường lịch sử của cả một dân tộc. Ông được coi là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng và kháng chiến, được tôn vinh là "nhà thơ của cách mạng", "nhà thơ của nhân dân", "ngọn cờ chiến đấu của thơ ca cách mạng Việt Nam", "người có công đầu xây dựng nền thơ ca cách mạng Việt Nam", "một cuộc đời trọn vẹn với Cách mạng - Nghệ thuật - Tình yêu", "nhà thơ của chủ nghĩa nhân văn cách mạng".
Trong 2 cuộc kháng chiến, Tố Hữu đã sáng tác rất nhiều bài thơ để cổ vũ tinh thần cho chiến sĩ và nhân dân, gắn liền với suốt chiều dài lịch sử kháng chiến. Nổi tiếng nhất là những bài thơ như Việt Bắc, Lượm, Hoan hô chiến sĩ Điện Biên, Việt Nam máu và hoa, Từ Cu-ba,...
Thơ Tố Hữu thanh đạm, dịu ngọt, thấm sâu vào tâm hồn mọi thế hệ, từ người "đã ngã xuống cánh rừng trai trẻ" hay "người đến với thơ ông suốt thời thơ ấu" (nhận xét của Nguyễn Khoa Điềm), được lưu giữ và phát huy như một sức mạnh tinh thần, một giá trị văn hóa tiềm ẩn trong con người thời đại Hồ Chí Minh.
Đóng góp văn học > Các tác phẩm chính

Từ ấy (1937 – 1946), 72 bài thơ
Việt Bắc (1947 – 1954), 26 bài thơ
Gió lộng (1955 – 1961), 25 bài thơ
Ra trận (1962 – 1971), 35 bài thơ
Xây dựng một nền văn nghệ lớn xứng đáng với nhân dân ta, thời đại ta (tiểu luận, 1973)
Máu và Hoa (1972 – 1977), 13 bài thơ
Cuộc sống cách mạng và văn học nghệ thuật (tiểu luận, 1981)
Một tiếng đờn (1978 – 1992), 74 bài thơ
Ta với ta (1992 – 1999)
Nhớ lại một thời (hồi ký, 2000)
Một khúc ca xuân (thơ, 1977)
Đóng góp văn học > Bài thơ tiêu biểu của ông

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Bác ơi  Bà má Hậu Giang  Bài ca xuân 1961  Bài ca quê hương  Bầm ơi!  Con cá chột nưa  Có thể nào yên?  Đi đi em!  Đời đời nhớ Ông  Đợi anh về (tập thơ dịch, 1998)  Em ơi... Ba Lan  Gặp anh Hồ Giáo  Hai đứa trẻ  Hồ Chí Minh  Hãy nhớ lấy lời tôi  Hoa tím |  Hoan hô chiến sĩ Điện Biên  Kính gửi cụ Nguyễn Du  Khi con tu hú  Lao Bảo  Lạ chưa  Lượm  Mẹ Suốt  Mẹ Tơm  Mồ côi  Một tiếng đờn  Miền Nam  Mưa rơi  Năm xưa  Sáng tháng Năm  Stalin! Stalin!  Emily, con ơi |  Ta đi tới  Ta với ta  Từ ấy  Tâm tư trong tù  Tương tri  Theo chân Bác  Tiếng chổi tre  Tiếng hát sông Hương  Tiếng ru  Với Lênin  Vườn nhà  Việt Bắc (thơ, 1954)  Việt Nam máu và hoa  Xuân đang ở đâu...  Xuân đấy  Một khúc ca xuân** |
Phong tặng và Giải thưởng văn học

Giải nhất Giải thưởng Văn học Hội Văn nghệ Việt Nam 1954 – 1955 (tập thơ Việt Bắc).
Giải thưởng Văn học ASEAN của Thái Lan năm 1996 cho tập thơ Một tiếng đờn.
Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học – Nghệ thuật (đợt 1, 1996).
Huân chương Sao Vàng (1994).
Nhiều giải thưởng, danh hiệu khác...
Sự kiện rắc rối sau khi ông mất

Ông qua đời năm 2002 vì bệnh nặng. Bài phỏng vấn Tố Hữu với tựa đề: "Gặp Tố Hữu tại biệt thự 76 Phan Đình Phùng" của Nhật Hoa Khanh được công bố sau khi ông mất đã gặp phải sự phản đối từ gia đình ông. Vào tháng 4 năm 2004, tài liệu này bắt đầu được phổ biến trong giới văn nghệ, báo chí tại Việt Nam. Vào tháng 5 năm 2004, báo Quân đội nhân dân trích đăng 3 kì một số đoạn từ tài liệu này với nhan đề "Tố Hữu" và "Hoan hô chiến sĩ Điện Biên" (kì số 3 vào ngày 7/5/2004). Ngoài ra bài này cũng được đăng thành nhiều phần nhỏ trong các báo khác như Nhân dân, Tiền Phong Chủ Nhật, Người Hà Nội... Nội dung bài phỏng vấn có nhắc tới các sự kiện văn hóa trước đây như Nhân văn-Giai phẩm, phong trào sáng tác thơ văn cách mạng, ông Tố Hữu có những lời ca ngợi những người này.
Bài phỏng vấn thực hiện năm 1997, nhưng đến khi phổ biến thì bị bà Vũ Thị Thanh, vợ của Tố Hữu, phủ nhận và cho đó là những tài liệu giả mạo, đã "pha chế nhiều ý kiến riêng, mượn danh Tố Hữu, biến Tố Hữu thành người phát ngôn cho ý mình". Bà yêu cầu cơ quan chức năng vào cuộc để điều tra làm rõ sự giả mạo của tài liệu này, nhưng ông Nhật Hoa Khanh nói có đầy đủ băng ghi âm ghi lại cuộc nói chuyện của ông với Tố Hữu. Bài phỏng vấn là thực hay giả chưa rõ, nhưng thực tế nó đã được nhiều tờ báo chính thống ở Việt Nam đăng lên. Sau đó sự kiện này không được các cơ quan báo chí, văn nghệ nhắc tới nữa.