stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trần Minh Tông

Đối với các định nghĩa khác, xem Trần Minh Tông (định hướng).
Trần Minh Tông (chữ Hán: 陳明宗 4 tháng 10 năm 1300 – 10 tháng 3 năm 1357) tên thật là Trần Mạnh (陳奣), là vị hoàng đế thứ năm của Hoàng triều Trần nước Đại Việt. Ông giữ ngôi từ ngày 3 tháng 4 năm 1314 đến ngày 15 tháng 3 năm 1329, sau đó làm Thái thượng hoàng đến khi qua đời. Thời kỳ của ông và cha ông được mệnh danh là thời kỳ hưng thịnh của vương triều nhà Trần.
Trần Mạnh là con thứ tư của Trần Anh Tông, được vua cha lập làm thái tử năm 1305. Năm 1314, Anh Tông nhường ngôi lên làm Thượng hoàng, Trần Mạnh đăng cơ ở tuổi 14, tức Hoàng đế Minh Tông. Ông được sử cũ khen ngợi là một hoàng đế anh minh, trọng dụng các quan viên có năng lực như Trương Hán Siêu, Nguyễn Trung Ngạn, Đoàn Nhữ Hài, Phạm Sư Mạnh,..., dùng luật nghiêm minh và duy trì sự hưng thịnh kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, cuối thời ông trị vì, mâu thuẫn trở nên gay gắt giữa các phe đối lập trong triều đưa đến những vụ thanh toán tàn khốc mà nhà vua tỏ ra bất lực. Về đối ngoại, Minh Tông giữ được quan hệ ổn định với Nguyên-Mông; ở phương Nam, ông buộc Chiêm Thành phải thần phục dù đến năm 1326, người Chiêm thoát lệ thuộc vào Đại Việt.
Năm 1329, Trần Minh Tông nhường ngôi cho Thái tử Trần Vượng (tức Trần Hiến Tông), được tôn làm Chương Nghiêu Văn Triết Thái Thượng Hoàng Đế (章堯文哲太上皇帝). Đến năm 1341, Hiến Tông mất; Thượng hoàng lập con áp út là Trần Hạo (Trần Dụ Tông) lên ngôi. Trong 12 năm tại vị của Hiến Tông và 16 năm đầu thời Dụ Tông, Thượng hoàng Minh Tông vẫn quyết định mọi việc triều chính. Tình hình Đại Việt vẫn tương đối ổn định, mặc dù khu vực phía Tây thường bị Ai Lao và Ngưu Hống xâm lấn. Thượng hoàng phải mất nhiều công sức mới dẹp yên được. Sau khi Thượng hoàng mất, Dụ Tông bỏ bê chính sự, ăn chơi sa đọa và thực lực Đại Việt xuống dốc.
Cũng như các đời vua trước, Trần Minh Tông ưa chuộng Phật giáo, nhưng cũng trọng dụng Nho thần, và hay sáng tác thơ, văn. Tuy nhiên, trong lúc lâm chung, ông đã sai đốt hầu hết các tập thơ của mình, và ngày nay chỉ còn 25 bài thơ chép rải rác trong Toàn Việt thi lục, Trần triều thế phả hành trạng, Việt âm thi tập, Đại Việt sử ký toàn thư và Nam Ông mộng lục. Ngoài ra, ông cũng viết bài tựa cho tập Đại hương hải ấn thi của Trần Nhân Tông.
Thân thế

Theo sách Đại Việt Sử ký Toàn thư do sử quan Ngô Sĩ Liên soạn năm 1479 đời Lê Thánh Tông, Trần Minh Tông có tên húy Trần Mạnh (陳奣), tên ngoại giao là Trần Nhật Khoáng (陳日爌), sinh ngày 21 tháng 8 âm lịch năm Canh Tý  (tức 4 tháng 10 năm 1300), một ngày sau khi Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn qua đời. Ông là con thứ 4 và cũng là người con trai duy nhất sống đến khi trưởng thành của Trần Anh Tông. Mẹ ông là Huy Tư Hoàng phi (徽思皇妃) họ Trần, Thứ phi theo hầu của Anh Tông; bà mất năm 1359 (2 năm sau khi Minh Tông mất). Cha bà là Bảo Nghĩa vương Trần Bình Trọng.Vì ông nội bà là Lê Tần, dòng dõi của Lê Đại Hành.Vì phò vua đánh giặc nên ông được mang quốc tính. Vì thế, Trần Mạnh mang trong mình một phần dòng máu Lê Đại Hành.
Do các hoàng tử sinh ra trước đó đều khó nuôi, sau khi Trần Mạnh chào đời, Anh Tông đã nhờ mẹ vợ là Thụy Bảo Công chúa (瑞寶公主), con gái Trần Thái Tông nuôi hộ. Thụy Bảo cho rằng mình đang gặp vận hạn nên đã trao Trần Mạnh cho anh trai là Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật nuôi. Theo sử cũ, Trần Nhật Duật đã chăm nuôi Hoàng tử Mạnh rất chu đáo. Nhật Duật còn đặt tên cho hoàng tử tên hiệu là Thánh Sinh (聖生) để giống với con trai mình là Thánh An (聖安) và con gái là Thánh Nô (聖奴). Sau này, khi Minh Tông làm vua, ông đã phong Trần Nhật Duật làm Tá thánh Thái sư đứng đầu triều đình (1324), gia phong Đại vương (1329).
Trần Mạnh cũng nhận được sự giáo dục nghiêm khắc từ vua cha; sách Đại Việt Sử ký Toàn thư ghi lại lời kể của sử quan đời Lê Phan Phu Tiên: "[Minh Tông] đang tuổi ấu thơ, có lần nghịch làm chiếc giá đèn bằng tre, Anh Tông đòi xem, sợ không dám dâng. Hôm khác, vào hầu tẩm điện Anh Tông đang rửa mặt, nhân hỏi đến trò nghịch cũ, Anh Tông giận lắm, cầm ngay cái chậu rửa mặt ném vua. Vua nấp vào cánh cửa tránh được, chậu rơi trúng cánh cửa vỡ tan". Từ sự việc này, Ngô Sĩ Liên nhận định:
Tháng 1 âm lịch năm 1305, Trần Mạnh được vua cha tấn phong làm Đông cung Thái tử. Anh Tông còn tặng cho thái tử một bài giáo huấn mang tên Dược thạch châm, do nhà vua tự soạn. Sử chép năm 1305 Trần Mạnh là Đông cung Thái tử, nhưng đến tháng 1 âm lịch năm 1309 lại chép Đông cung Thái tử Mạnh được sách phong làm Hoàng thái tử. Trong lịch sử nhà Trần, Trần Mạnh là thái tử kế vị đầu tiên không phải do vợ chính của vua cha sinh ra, trong khi các vua Thái Tông, Thánh Tông và Nhân Tông đều là con của chính thất hoàng hậu.
Tháng 11 âm lịch năm 1311 – tháng 5 âm lịch năm 1312, Trần Anh Tông đem đại quân chinh phạt Chiêm Thành. Thái tử Mạnh cùng Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật và Nghi Võ hầu Quốc Tú (tướng chỉ huy quân tả hữu Thánh Dực) nhận nhiệm vụ giám quốc. Đánh trận về, vua Anh Tông không ban thưởng các tướng thắng trận vì cho là công của thái tử và những người giám quốc cũng rất lớn, không thua các tướng trận.
Thời Minh Tông trị vì quốc gia

Ngày 18 tháng 3 âm lịch năm Giáp Dần (tức ngày 3 tháng 4 năm 1314), Trần Anh Tông nhường ngôi cho Thái tử Mạnh. Thái tử 14 tuổi lên ngôi Hoàng đế, tự xưng là Ninh Hoàng (寧皇), tôn Anh Tông làm Quang Nghiêu Duệ Vũ Thái thượng hoàng đế và tôn Thuận Thánh Hoàng hậu (chính cung của Anh Tông) làm Thuận Thánh Bảo Từ Thái thượng hoàng hậu. Các quan dâng Hoàng đế tôn hiệu là Thể Thiên Sùng Hóa Khâm Minh Duệ Hiếu Hoàng Đế (體天崇化欽明睿孝皇帝). Sử sách gọi ông là Trần Minh Tông (陳明宗)hay Minh Tông hoàng đế(明統皇帝). Sứ thần nhà Nguyên đến dự lễ đăng quang của Minh Tông, đã khen ông có hình dáng nhẹ nhàng như thần tiên.
Trong thời trị vì của mình, Trần Minh Tông đã dùng các niên hiệu Đại Khánh (大慶 3 tháng 4 năm 1314 – 27 tháng 1 năm 1324) và Khai Thái (開泰 27 tháng 1 năm 1324 – 15 tháng 2 năm 1329).
Thời Minh Tông trị vì quốc gia > Chiến tranh với Chiêm Thành

Đầu triều Trần Minh Tông, bang giao giữa Đại Việt và Nguyên-Mông khá ổn định; song ở phía Nam, quan hệ với Chiêm Thành diễn ra căng thẳng. Trong chiến dịch tấn công Chiêm năm 1312, Trần Anh Tông đã bắt sống vua Chiêm Chế Chí, rồi lập em Chế Chí là Chế Năng làm vua chư hầu nhà Trần. Năm 1314, nhân lúc Minh Tông lên ngôi, Chế Năng lập mưu chiếm lại hai châu Thuận, Hóa (mà người Chiêm gọi là Ô, Lý) và thoát sự lệ thuộc vào Đại Việt. Quân Chiêm Thành thường kéo sang quấy phá biên giới.
Năm 1318, Trần Minh Tông sai Huệ Vũ Đại vương Trần Quốc Chẩn mở chiến dịch tấn công Chiêm Thành. Quân Đại Việt ban đầu bị thất lợi; tôn thất nhà Lý là Hiếu Túc hầu Lý Tất Kiến thiệt mạng. Nhưng sau đó, đạo quân Thiên Thuộc do Phạm Ngũ Lão chỉ huy đã đột kích vào lưng địch, đánh tan tác quân Chiêm và buộc Chế Năng phải trốn sang đảo Java (Indonesia). Trần Quốc Chẩn xin Minh Tông lập tù trưởng Chế A Nan làm vua chư hầu ở Chiêm, rồi đem quân trở về. Sau chiến thắng, Minh Tông ban tước Quan nội hầu và tặng binh phù hình rùa (phi ngư phù) cho Phạm Ngũ Lão, rồi phong con Phạm Ngũ Lão làm quan.
Sau khi quân nhà Trần rút lui, Chế A Nan tăng cường cống nạp cho nhà Nguyên, đồng thời thuyết phục vua Nguyên hỗ trợ Chiêm giành tự chủ khỏi Đại Việt. Năm 1324, Nguyên Anh Tông sai sứ sang dụ Minh Tông phải tôn trọng chủ quyền của Chiêm Thành. Lo sợ mất chư hầu về tay nhà Nguyên, Minh Tông sai Huệ Túc vương Trần Đại Niên tấn công Chiêm lần hai năm 1326. Quân của Chế A Nan đã đánh bại được quân Trần Đại Niên. Mặc dù nhà Trần không chính thức thừa nhận, thắng lợi này đã giúp Chiêm Thành giành quyền tự trị, không còn bất cứ sự liên đới nào với Đại Việt. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, Minh Tông đã quy trách nhiệm thất bại cho chính bản thân mình; ông nói:
Qua đời

Năm 1356, Thượng hoàng Trần Minh Tông, Hoàng đế Trần Dụ Tông cùng đi tuần Nghệ An. Tháng 8 âm lịch năm này, Thượng hoàng lại đến chơi đền Huệ Vũ Đại vương Quốc Chẩn ở núi Kiệt Đặc, Chí Linh (Hải Dương); lúc trở về, ông bị một con ong vàng đốt ở má bên trái, do đó mà sinh bệnh. Vương hầu, quan lại định lập đàn chay cầu đảo; Thượng hoàng nghe tin, gọi con thứ ba là Hữu tướng quốc Trần Phủ đến hỏi. Trần Dụ Tông sợ, nên bảo Phủ nói là Phạm Ứng Mộng muốn chết thay Thượng hoàng. Trần Phủ đem lời này tâu với Thượng hoàng, Thượng hoàng phán:
Hiến Từ Thái hậu muốn phóng sinh gia súc để cầu mong Thượng hoàng hết bệnh, ông cũng ngăn lại: "Thân ta không thể lấy con lợn, con dê mà đổi được". Nhà vua triệu các ngự y Trâu Canh, Vương Định, Phạm Thế Thường bắt mạch cho Thượng hoàng, Trâu Canh kết luận đây là "mạch phiền muộn". Thượng hoàng liền ứng khẩu một bài thơ chấm biếm nhóm Trâu Canh. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, Thượng hoàng vốn không ưa Canh vì người này ra vào cung cấm, từng thông dâm với cung nữ, và dùng những lời nói mê hoặc, gian xảo để mê hoặc Trần Dụ Tông. Trâu Canh bèn sắc thuốc dâng lên, thượng hoàng từ chối uống, vì ""Người ta ở đời, bao nhiêu khổ não. Ngày nay thoát được khổ não này, thì ngày khác lại phải chịu khổ não khác".
Ngày 19 tháng 2 âm lịch (10 tháng 3 dương lịch) năm 1357, Thượng hoàng Trần Minh Tông qua đời tại cung Bảo Nguyên, hưởng thọ 58 tuổi. Ông được tôn thụy hiệu là Chương Nghiêu Văn Triết Hoàng Đế (章堯文哲皇帝). Ngày 11 tháng 11 âm lịch (22 tháng 12 dương lịch) năm đó, Minh Tông được mai táng vào Mục Lăng, xã Yên Sinh (nay là xã An Sinh), thành phố Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh ngày nay.
Sau khi Trần Minh Tông mất, Trần Dụ Tông tự mình chấp chính. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, vị hoàng đế này ham mê hưởng lạc, rượu chè, đánh bạc, lại xây dựng nhiều cung điện xa hoa, tin dùng gian thần. Ở phía Nam, Chiêm Thành đã mạnh lên, liên tục đánh phá Đại Việt; triều Trần đến hồi suy vong.
Quan điểm

Trần Minh Tông thường dặn các con tìm hiểu về các nhân vật lịch sử, để biết điều đúng mà noi theo, biết điều sai mà tránh làm. Sau khi Minh Tông nhường ngôi lên làm Thái thượng hoàng, có lần Uy Túc công Văn Bích khuyên ông không nên kể về các bạo chúa (vì sợ các hoàng tử bắt chước), Thượng hoàng phản bác rằng:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Thiện ác đều phải nêu để đối chiếu, không thể bỏ một bên nào. Nếu con ta quả là hiền, thì nghe điều thiện tất phải theo mà học tập, nghe điều ác tất phải ghét mà tránh xa; thiện, ác đều có thể làm gương được cả. Nếu con ta không hiền, thì đợi gì thấy kẻ ác rồi mới làm điều ác? Như Thái Khang thất đức, là bởi các vua trước chơi bời mà bắt chước hay sao? Tùy Dạng Đế luôn mồm nói đến Nghiêu Thuấn, nhưng mọi việc làm của ông ta thì lại như Hạ Kiệt, Trụ Vương, có phải là ông ta thấy điều thiện mà bắt chước hay sao. | ” |
— Trần Minh Tông
Đối với việc an táng, Trần Minh Tông tỏ ra là người ít tin vào duy tâm. Năm 1332, khi làm lễ an táng Thuận Thánh Hoàng thái hậu vào Thái Lăng, ở Yên Sinh, Thượng hoàng Minh Tông sai các quan chọn ngày chôn cất. Có người bác đi cho rằng: Chôn năm nay tất hại người tế chủ. Thượng hoàng không đồng tình, cho rằng:
Và ông vẫn cử hành lễ tang.
Thượng hoàng thường dạy các hoàng tử:
Ông cũng hay nói:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Ông vua dùng người, không phải có thiên vị với ai đâu. Nếu ta thực là người hiền, thì những người mình dùng được cũng hiền; ấy như Nghiêu, Thuấn với Tắc, Tiết, Quỳ, Long đấy. Nếu như không phải là người hiền, thì những người mình dùng cũng không phải là hiền; ấy như Kiệt, Trụ với Phi Liêm, Ác Lai đấy. Đó là cái lẽ thanh ứng khí cầu, loài nào đi thứ ấy, chứ có tây vị ai được đâu? | ” |
— Trần Minh Tông
Trần Minh Tông còn là một Phật tử mộ đạo. Mối quan hệ giữa nhà vua với các thiền sư Thiền phái Trúc Lâm như Pháp Loa và Huyền Quang được ghi nhận là rất tích cực. Năm 1314, ngay sau khi lên ngôi, hoàng đế sai dựng 3 bức tượng Phật cao 17 thước ở chùa Báo Ân-Siêu Loại (nay thuộc huyện Gia Lâm, Hà Nội). Cũng tại đây, ông cho lập điện Phật, gác kinh, nhà Tăng, tổng cộng 33 sở. Thầy Pháp Loa, tổ thứ hai Thiền phái Trúc Lâm đã đặt tên cho các nơi này; Minh Tông tự mình viết tấm biển "Nhị hương điện" trao cho chùa. Năm 1316, Thượng hoàng Anh Tông hạ chiếu thỉnh thầy Pháp Loa vào đại nội trao giới Bồ-tát tại gia cho Minh Tông. Từ đó, Minh Tông càng chuyên tâm nghiên cứu, học hỏi về Thiền học. Theo Thánh đăng ngữ lục, Minh Tông đã khuyến khích các thiền sư Pháp Loa, Huyền Quang, Pháp Cổ, Kim Sơn và Cảnh Huy giảng kinh sách của Phật và các Tổ Thiền tông ở hai kinh đô: Thăng Long và Thiên Trường. Minh Tông còn cống hiến nhiều tiền, vàng và nhân công cho việc xây dựng Bảo tháp Viên Thông (nơi chứa nhục thân của Pháp Loa sau khi ông viên tịch) và chùa Đại Tư Quốc – đều ở Hải Dương. Toàn thư cũng ghi lại một lần Minh Tông bảo vệ lập trường trước Huệ Túc vương Trần Đại Niên, một người bài xích đạo Phật:
Gia đình

Cha: Anh Tông Hoàng đế Trần Thuyên
Mẹ đích: Bảo Từ Hoàng hậu Trần Thị Phùng ( 保慈順后陳氏豐 ;? - 1330),là cháu nội của Trần Quốc Tuấn, con gái của Trần Quốc Tảng và là hoàng hậu của vua Trần Anh Tông
Mẹ đẻ: Chiêu Từ Hoàng Thái hậu Trần thị (昭慈皇太后 陳氏 ? - 1359), nguyên là Huy Tư Hoàng phi (徽資皇妃) của Trần Anh Tông, con gái Bảo Nghĩa vương Trần Bình Trọng và Thụy Bảo Công chúa. Hoàng phi được Anh Tông và Bảo Từ Hoàng hậu yêu mến, được phong ngôi cao nơi cung cấm dù không xuất thân từ dòng dõi Hoàng tộc nhà Trần. Minh Tông tôn làm Huy Tư Hoàng thái phi (徽姿皇太妃), sau khi mất truy tặng Chiêu Từ Hoàng Thái hậu (昭慈皇太后).
Hậu phi:
Hiến Từ Tuyên Thánh Hoàng hậu Trần thị (憲慈宣聖皇后 陳氏 1299 - 1370), con gái Huệ Vũ Đại vương Trần Quốc Chẩn, cháu nội Trần Nhân Tông. Bà nguyên được gả cho Tông thất Uy Túc công, sau cải giá lấy Minh Tông làm Lệ Thánh Hoàng hậu (儷聖皇后) (1323). Sau bị Dương Nhật Lễ sát hại.
Minh Từ Hoàng thái phi Lê thị (明慈皇太妃 黎氏 ? - 1365), người Giáp Sơn, cô ruột Lê Quý Ly (sau này đổi tên thành Hồ Quý Ly), em gái cùng mẹ bà Hiến Từ, do con gái của Nguyễn Thánh Huấn lấy một người họ Lê sinh ra. Bà hạ sinh hai Hoàng tử, sau là Hiến Tông và Nghệ Tông, được lập làm Anh Tư Nguyên phi (英姿元妃), đứng đầu các phi tần ở nội cung. Vì sủng ái Nguyên phi, Minh Tông bất chấp sự phản đối từ phía Quốc trượng Trần Quốc Chẩn, lập con trưởng là Trần Vượng làm Hoàng thái tử, sau lại nhường ngôi cho Hoàng thái tử, tức Triết Hoàng Hiến Tông. Năm 1371, Nghệ Tông truy tôn làm Minh Từ Hoàng thái phi.
Đôn Từ Hoàng thái phi Lê thị (惇慈皇太妃 黎氏 ? - 1347), người Giáp Sơn, em gái trong họ tộc bà Minh Từ, mẹ sinh Trần Duệ Tông. Bà làm Cung tần theo hầu Minh Tông, được phong Sung viên. Năm 1372, Cung Tuyên vương Trần Kính được Nghệ Tông lập làm Hoàng thái đệ, truy tặng mẹ sinh Hoàng thái tử làm Quang Hiến Thần phi (光憲宸妃). Năm 1373, Duệ Tông truy tôn làm Đôn Từ Hoàng thái phi'.
Triều Môn Thứ phi Trần thị ( 朝門次妃陳氏 )   , sinh Trần Nguyên Trác.
Thiên Xuân Thứ phi
Con:
Trần Hiến Tông Trần Vượng (陳旺), con của Minh Từ Hoàng thái phi.
Cung Tĩnh Đại vương Trần Nguyên Trác (恭静大王陈元晫; 1319 - 1370) , con của Triều Môn Thứ phi.
Trần Nghệ Tông Trần Phủ (陳暊), tước phong vốn là Cung Định vương (恭定王), con của Minh Từ Hoàng thái phi.
Cung Mẫn vương Trần Nguyên Hú (恭敏王陈元煦; ? - 1347).
Cung Giản vương Trần Nguyên Thạch (恭簡王陈元石; ? - 1350).
Cung Túc vương Trần Nguyên Dục (恭肃王陳元昱; ? - 1364), con của Hiến Từ Tuyên Thánh Hoàng hậu.
Cung Tín vương Trần Thiên Trạch (恭信王陈善泽; ? - 1379).
Trần Dụ Tông Trần Hạo (陳暭), con của Hiến Từ Tuyên Thánh Hoàng hậu.
Trần Duệ Tông Trần Kính (陳曔), tước phong là Cung Tuyên vương (恭宣王), con của Đôn Từ Hoàng thái phi.
Thiên Ninh Công chúa Trần Ngọc Tha (天寕公主 陳玉瑳)  con của Hiến Từ Tuyên Thánh Hoàng hậu, lấy Chính Túc vương Trần Kham (陈堪).
Huy Ninh Công chúa (徽寕公主), trước lấy Tông thất Nhân Vinh (? - 1370), sau lấy Lê Quý Ly – tức Hồ Quý Ly, hoàng đế khai lập triều Hồ.
Chú thích > Thư mục

Khuyết danh (1995). Tam Tố Thực lục. Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam.
Ngô Sĩ Liên (1993). Đại Việt sử ký toàn thư. Nội các quan bản. Hà Nội: Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội.
Hồ Nguyên Trừng (2001). Nam Ông mộng lục và những truyện khác. Nhà Xuất bản Văn học.
Ngô Thì Sĩ (1991). Việt sử tiêu án. Nhà Xuất bản Văn Sử.
Lê Tắc (1961). An Nam chí lược. Viện Đại học Huế.
Phan Huy Chú (2007). Lịch triều hiến chương loại chí. 1. Nhà Xuất bản Giáo dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Hà Nội: Nhà Xuất bản Giáo dục
Trần Trọng Kim (1971), Việt Nam sử lược, Sài Gòn: Trung tâm Học liệu Xuất bản thuộc Bộ Giáo dục
Nguyễn Lang (1979). Việt Nam Phật giáo sử luận. 1. Hà Nội: Nhà Xuất bản Văn học. |ngày truy cập= cần |url= (trợ giúp)
Nguyễn Huệ Chi; Trần Thị Băng Thanh; Đỗ Văn Hỷ; Trần Tú Châu (1988). Thơ văn Lý Trần (PDF). II—Quyển thượng. Hà Nội: Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội. Chú thích có  tham số trống không rõ: |1= (trợ giúp)Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
Cœdès, George (1966), The Making of South East Asia, University of California Press, ISBN 0520050614
Chapuis, Oscar (1995), A history of Vietnam: from Hong Bang to Tu Duc, Greenwood Publishing Group, ISBN 0-313-29622-7
Maspéro, Georges (2002), The Champa Kingdom: The History of an Extinct Vietnamese Culture, White Lotus Press, ISBN 9747534991Quản lý CS1: ref trùng mặc định (liên kết)
Phạm Đình Ba (2002). Hoàng đế triều Trần: cội nguồn, ấn tựơng dân gian. Nhà Xuất bản Văn hóa dân tộc.
Trần Xuân Sinh (2003), Thuyết Trần, Nhà Xuất bản Hải Phòng
Đào Duy Anh (1958), Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX, Bản in lại năm 2007, Hà Nội: Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin
Viện sử học (2013). 50 năm Viện sử học: những bài viết chọn lọc, 1953-2003. Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội.
Taylor, K. W. (2013), A History of the Vietnamese, Cambridge University Press, ISBN 1107244358
Tran Dynasty tại Encyclopædia Britannica (tiếng Anh)
Bài thơ "Bạch Đằng Giang" của Trần Minh Tông trong đền Trần (Nam Định).
Mitr Chaibancha

| Mitr Chaibancha |
| --- | --- |

Sinh: Pichet Pumhem (1934-01-28)28 tháng 1, 1934 Phetchaburi, Thái Lan
Mất: 8 tháng 10, 1970(1970-10-08) (36 tuổi) Jomtien, Thái Lan
Nghề nghiệp: Film actor, producer
Năm hoạt động: 1957—1970
Mitr Chaibancha (tiếng Thái: มิตร ชัยบัญชา, sinh ngày 28 tháng 1 năm 1934 tại Phetchaburi, Thái Lan - mất ngày 08 tháng 10 năm 1970) là một diễn viên điện ảnh Thái Lan đã tham gia 266 bộ phim 1956-1970.
Ông mất ngày 08 tháng 10 năm 1970 tại bãi biển Dongtan, Jomtien, Pattaya, sau khi rơi xuống từ một máy bay trực thăng trong khi quay phim của một diễn viên đóng thế cho cảnh cuối cùng của Insee thong (Đại bàng Vàng).
Ở đỉnh cao của sự nghiệp của mình trong những năm 1960, Mitr, cùng với Petchara Chaowarat, đã thực hiện một loạt các bộ phim thành công tràn ngập các rạp chiếu phim Thái Lan. Trong số 75 đến 100 bộ phim sản xuất mỗi năm của ngành điện ảnh Thái Lan trong thời gian này, Mitr đóng vai chính trong gần một nửa trong số đó.
Tiểu sử

Mitr sinh ra trong nghèo đói với tên khi sinh là Pichet Pumhem. Cha mẹ anh chia tay nhau khi cậu còn là một trẻ sơ sinh. Lúc lên 8 tuổi, Mitr và mẹ chuyển đến Bangkok, nơi cậu đã được ghi danh một trường Muay Thái. Anh trở thành nhà vô địch Muay Thái hạng nhẹ của trường mình vào năm 1952, và đã tiếp tục giành chiến thắng ba danh hiệu hạng nhẹ. Sau khi học xong trung học, anh học tại trường Cao đẳng Pranakhon. Ông sau đó đã được chấp nhận vào trường hàng không Không quân Hoàng gia Thái Lan, nơi anh đã được huấn luyện làm phi công. Sau khi tốt nghiệp, anh làm người hướng dẫn bay tại Căn cứ không quân hoàng gia Thái Don Muang.
Năm 1956, một số bạn bè đưa bức ảnh của anh cho nhà báo Kingkaew Kaewprasert, người đã giới thiệu anh với Surat Pukkawet, biên tập viên của một tạp chí điện ảnh. Lâu trước khi Mitr đóng vai chính trong bộ phim đầu tiên của mình, Chart Sua (Bản năng hổ). Sau đó ông đã quyết định thay đổi tên của mình từ Pichet Pumhem thành Mitr Chaibancha. Anh đã thu hút sự chú ý của người hâm mộ điện ảnh sau khi đóng vai chính trong Chao Nakleng (trùm gangster), bằng cách sử dụng tên nhân vật Rom Ritthikrai từ loạt tiểu thuyết của tác giả Sake Dusit Insee Daeng (Đại bàng đỏ).
Ông kết hôn với vợ mình, Jaruwan, vào năm 1959. Năm 1961, một con trai, Yuthana, hoặc Ton, được sinh ra. Tuy nhiên, họ đã ly hôn.
Quái vật sông Hàn

| Quái vật sông Hàn  |
| --- | --- |
Poster phim tại Hàn Quốc

Hangul: 괴물
Hanja: 怪物
Romaja quốc ngữ: Gwoemul
McCune–Reischauer: Koemul
 
Đạo diễn: Bong Joon-ho
Tác giả: Bong Joon-ho Ha Won-jun Baek Chul-hyun
Sản xuất: Choi Yong-bae
Diễn viên: Song Kang-ho Byun Hee-bong Park Hae-il Bae Doona Go Ah-sung
Quay phim: Kim Hyung-koo
Dựng phim: Kim Sun-min
Âm nhạc: Lee Byung-woo
Hãng sản xuất: Chungeorahm Film Sego Entertainment  
Phát hành: Showbox Entertainment
Công chiếu:  27 tháng 7 năm 2006 (2006-07-27)  
Thời lượng: 119 phút
Quốc gia: Hàn Quốc
Ngôn ngữ: Tiếng Hàn Tiếng Anh
Kinh phí: 11.8 tỉ ₩ (11 triệu đô la Mỹ)
Doanh thu: 89,4 triệu đô la Mỹ
Quái vật sông Hàn (tiếng tiếng Hàn: 괴물; Romaja: Gwoemul ) là một bộ phim quái vật của Hàn Quốc năm 2006 do Bong Joon-ho đạo diễn và có sự tham gia của Song Kang-ho, Byun Hee-bong, Park Hae-il, Bae Doona và Go Ah-sung. Bộ phim kể về một con quái vật biến dị khổng lồ bắt cóc cô con gái của một người cha, và về những nỗ lực của người cha để giải cứu con gái mình. Theo lời kể của đạo diễn, nguồn cảm hứng cho bộ phim của anh là từ một bài báo địa phương nói về một con cá dị dạng có xương sống hình chữ S bị bắt ở sông Hàn.
Tiếp nối thành công của bộ phim Memories of Murder do Bong Joon-ho đạo diễn, Quái vật sông Hàn rất được kỳ vọng cao về độ nổi bật và thú vị. Phim được phát hành tại các rạp chiếu ở Hàn Quốc với một con số kỷ lục vào ngày 27 tháng 7 năm 2006. Tính đến thời điểm kết thúc công chiếu trên toàn quốc vào ngày 8 tháng 11, 13 triệu vé đã được bán ra, khiến bộ phim (vào thời điểm đó) trở thành bộ phim Hàn Quốc có doanh thu cao nhất mọi thời đại. Phim được phát hành tại Hoa Kỳ vào ngày 9 tháng 3 năm 2007 và trên DVD, Blu-ray và HD DVD vào ngày 24 tháng 7 năm 2007. Phim đã giành được một số giải thưởng bao gồm giải "Phim hay nhất" tại Giải thưởng Điện ảnh Châu Á và Giải thưởng Điện ảnh Rồng Xanh.
Diễn viên

Song Kang-ho trong vai Park Gang-du, một người bán hàng trong cửa hàng của cha anh và thường xuyên ngủ gật. Anh cùng thường hay bị các thành viên trong gia đình mắng mỏ vì sự lười biếng và vụng về.
Byun Hee-bong trong vai Park Hee-bong, cha của Gang-du, Nam-il, Nam-joo, và ông nội của Hyun-Seo. Ông điều hành tiệm tạp hóa gần sông Hàn với Gang-du.
Park Hae-il trong vai Park Nam-il, một sinh viên tốt nghiệp đại học thất nghiệp và là một nhà hoạt động chính trị trước đây.
Bae Doona trong vai Park Nam-joo, một cung thủ từng đoạt huy chương quốc gia, người cố gắng sử dụng các kỹ năng của mình để giết con quái vật.
Go Ah-sung trong vai Park Hyun-seo, cô con gái trước tuổi vị thành niên của Gang-du, người cảm thấy xấu hổ trước gia đình, đặc biệt là cha cô. Theo ông nội của cô, việc sinh ra của cô là một "tai nạn", và mẹ cô đã bỏ trốn sau đó. Cô bị bắt cóc bởi Gwoemul, khiến gia đình phải tìm kiếm cô.
Oh Dal-su trong vai Gwoemul, một sinh vật khổng lồ bị đột biến do hóa chất đổ xuống sông Hàn. Gwoemul tấn công bất kỳ con người nào đi vào con đường của nó.
Lee Jae-eung trong vai Se-jin, một người anh trai vô gia cư cố gắng ăn cắp đồ ăn từ cửa hàng tạp hóa nhà Park.
Lee Dong-ho trong vai Se-joo, người em trai vô gia cư đi theo Se-jin và sau này kết bạn với Hyun-seo.
Yoon Je-moon trong vai người đàn ông vô gia cư, người giúp Nam-il tạo vũ khí để chiến đấu với quái vật.
Yim Pil-sung trong vai tiền bối của Nam-il, "Fat Guevara"
Kim Roi-ha trong vai nhân viên mặc đồ bảo hộ màu vàng (tại đám tang tập thể)
Park No-sik trong vai nhân viên điều tra
Go Soo-hee trong vai y tá làm con tin
David Joseph Anselmo trong vai Donald White, một trung sĩ Hoa Kỳ đang cư trú tại Hàn Quốc cùng với bạn gái của mình, người đã giúp Gang-du chiến đấu với con quái vật khi nó mới nổi lên từ sông Hàn.
Scott Wilson trong vai một bác sĩ Quân y Hoa Kỳ, người ra lệnh cho trợ lý người Hàn Quốc của mình đổ hóa chất xuống sông Hàn, tạo ra Gwoemul.
Paul Lazar trong vai một bác sĩ người Mỹ, người đã nói chuyện với Gang-du về việc tìm kiếm con gái của mình, và tiết lộ một sự thật.
Brian Lee trong vai một bác sĩ trẻ người Hàn Quốc, làm trợ lý cho một bác sĩ thuộc Quân đội Hoa Kỳ, người được lệnh đổ hóa chất xuống sông Hàn, và sau đó được xem là người phiên dịch cho Gang-du.