stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Đại học Duke
Học thuật > Nghiên cứu

Chi phí nghiên cứu của Đại học Duke vào năm 2019 là $1.226 tỉ, đứng thứ 8 Hoa Kỳ. Duke được xếp vào hạng mục "R1: Trường đại học với hoạt động nghiên cứu rất cao". Duke đặc biệt đầu tư vào nghiên cứu các ngành khoa học tự nhiên và khoa học đời sống, với $1.02 tỉ được đầu tư và xếp thứ 4 nước Mỹ.
Xuyên suốt lịch sử hình thành và phát triển của trường, các nhà nghiên cứu của Duke đã tạo ra những bước đột phá, bao gồm sự phát triển của hệ thống chẩn đoán siêu âm ba chiều thời gian thực đầu tiên trên thế giới. Năm 2015, Paul Modrich được trao giải Nobel Hóa học. Năm 2012, Robert Leftkowitz cùng với Brian Kobilka, được trao giải Nobel Hóa học cho công trình nghiên cứu về thụ thể tế bào. Duke cũng đi tiên phong trong các nghiên cứu liên quan đến động lực học phi tuyến, sự hỗn loạn và các hệ thống phức tạp trong vật lý.
Tháng 5 năm 2006, các nhà khoa học Duke hoàn thành mảnh ghép nhiễm sắc thể cuối cùng của con người, sự kiện được coi là một dấu mốc vô cùng quan trọng vì nó chính thức đánh dấu sự hoàn thành của dự án giải mã bộ gen người kéo dài hơn một thập kỉ.
| Hạng Đại học> Quốc gia |
| --- | --- |
ARWU: 19
Forbes: 9
U.S. News & World Report: 5
Washington Monthly: 3
Toàn cầu
ARWU: 21
QS: 21
Times: 15
U.S. News & World Report: 7
Đại học Duke xếp trong top 10 trong những ấn phẩm xếp hạng đại học sau: U.S. News & World Report (hạng 9), The Wall Street Journal (hạng 5). Vào năm 2014, Duke được USA Today xếp hạng 1 tại nước Mỹ trong lĩnh vực kinh tế và tâm lý học, và hạng 10 tổng thể trong lĩnh vực khoa học máy tính và kỹ sư. Năm 2016, The Washington Post xếp Duke hạng 7 tổng thể dựa vào trung bình tích lũy xếp hạng từ U.S. News & World Report, Washington Monthly, Wall Street Journal/Times Higher Education, Times Higher Education (toàn cầu), Money và Forbes.
Đại học Duke là một trong những trường đại học danh giá, uy tín bậc nhất nước Mỹ và trên thế giới. Trong nhiều năm liên tiếp, Duke xếp hạng nhất về chất lượng đầu ra sinh viên, đồng hạng với Đại học Harvard và Đại học Yale.   Trường Y khoa Duke là trường trẻ nhất trong số các trường y khoa tốt nhất nước Mỹ và trên thế giới. Năm 2021, U.S. News & World Report xếp Trường Y khoa Duke hạng 3 về nghiên cứu và hạng 26 về chăm sóc sức khỏe. Trong số các trường kinh tế tại Hoa Kỳ, Trường Kinh tế Fuqua của Đại học Duke được xếp hạng 10 bởi U.S. News & World Report trong khi BusinessWeek xếp chương trình MBA của trường hạng 1 trong nước vào năm 2014. Ngoài ra, Trường Luật Duke được xếp hạng 10 và Trường Điều Dưỡng Duke được xếp hạng 2 vào năm 2021. Blue Devils của Duke là một trong những chương trình thể thao lớn nhất trong nước.
Cựu sinh viên

Có 75 câu lạc bộ của cựu sinh viên ở Hoa Kỳ và 38 câu lạc bộ của sinh viên quốc tế. Trong năm tài khoá 2008-2009, Duke xếp hạng ba về tỷ lệ đóng góp của cựu sinh viên trong số các trường cao đẳng và đại học ở Hoa Kỳ theo U.S. News & World Report. Dựa trên thống kê được PayScaletổng hợp vào năm 2011, cựu sinh viên Duke xếp thứ bảy về mức lương trung bình giữa sự nghiệp trong tất cả các trường cao đẳng và đại học ở Hoa Kỳ.
Tổng thống Hoa Kỳ thứ 37 Richard Nixon (J.D. 1937)
Nhà du hành vũ trụ Charles E. Brady, Jr. (M.D. 1975)
Tổng giám đốc điều hành Apple Tim Cook (M.B.A. 1988)
Tổng tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ, Đại tướng Martin Dempsey (M.A. 1984)
Nhà từ thiện Melinda Gates (A.B. 1986, M.B.A. 1987)
Hoàng tử Jordan Hashim bin Al Hussein (X)
Nhà vô địch NBA, 7 lần NBA All-Star Kyrie Irving (2010–2011)
2 lần vô địch NBA, 7 lần NBA All-Star Grant Hill (B.A. 1994)
Nguyên Tổng thống Chile Ricardo Lagos (Ph.D. 1966)
Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ từ Kentucky Rand Paul (M.D. 1988)
Tỷ phú người Mỹ, chủ sở hữu của Khách sạn Hyatt, Tập đoàn TransUnion, và là Thống đốc thứ 43 của Illinois, J. B. Pritzker (A.B. 1987).
Doanh nhân tỷ phú người Ấn Độ Shivinder Mohan Singh (M.B.A. 2000)
Nguyên Chủ tịch và CEO của Tập đoàn General Motors G. Richard Wagoner, Jr. (A.B. 1975)
Xây dựng năm 1932, Old Chemistry có một biểu tượng khoa học tạc trên cửa chính.
Nhà nguyện Duke, một biểu tượng của trường, có thể chứa gần 1.600 người và có một hệ thống đàn 5.200 ống.
Cheilolejeunea fragrantissima

| Cheilolejeunea fragrantissima> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Marchantiophyta
Lớp (class): Jungermanniopsida
Bộ (ordo): Jungermanniales
Họ (familia): Lejeuneaceae
Chi (genus): Cheilolejeunea
Loài (species): C. fragrantissima
Danh pháp hai phần
Cheilolejeunea fragrantissima (Spruce) R.M.Schust., 1980 
Cheilolejeunea fragrantissima là một loài Rêu trong họ Lejeuneaceae. Loài này được (Spruce) R.M. Schust. mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cheilolejeunea fragrantissima”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Chrysso lingchuanensis

| Chrysso lingchuanensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Theridiidae
Chi (genus): Chrysso
Loài (species): C. lingchuanensis
Danh pháp hai phần
Chrysso lingchuanensis Zhu & Zhang, 1992 
Chrysso lingchuanensis là một loài nhện trong họ Theridiidae.
Loài này thuộc chi Chrysso. Chrysso lingchuanensis được miêu tả năm 1992 bởi Zhu & Zhang.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Chrysometa tenuipes

| Chrysometa tenuipes> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Tetragnathidae
Chi (genus): Chrysometa
Loài (species): C. tenuipes
Danh pháp hai phần
Chrysometa tenuipes (Keyserling, 1864) 
Chrysometa tenuipes là một loài nhện trong họ Tetragnathidae.
Loài này thuộc chi Chrysometa. Chrysometa tenuipes được Eugen von Keyserling miêu tả năm 1864.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Chlorissa viridaria

| Chlorissa viridaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Chlorissa
Loài (species): C. viridaria
Danh pháp hai phần
Chlorissa viridaria De la Harpe 1853 
Chlorissa viridaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Bùi Hành Nghiễm

| Bùi Hành Nghiễm> Thông tin cá nhân |
| --- | --- |
Sinh: 
Ngày sinh: thế kỷ 6
Nơi sinh: Vĩnh Tế
 
Mất: 
Ngày mất: 619
Nơi mất: Lạc Dương
 
Giới tính: nam
Gia tộc: họ Bùi Hà Đông
Nghề nghiệp: quân nhân
x • t • 
Bùi Hành Nghiễm (chữ Hán: 裴行俨, ? – 619) là tướng lãnh cuối đời Tùy trong lịch sử Trung Quốc. Ông là nguyên mẫu của nhân vật Bùi Nguyên Khánh (裴元庆) trong các tiểu thuyết thông tục về giai đoạn cuối Tùy đầu Đường.
Tiểu sử

Hành Nghiễm là thành viên của nhánh Trung Quyến thuộc sĩ tộc họ Bùi ở quận Hà Đông .  Cha là Vũ bôn lang tướng Bùi Nhân Cơ.
Không rõ thiếu thời của Hành Nghiễm. Khi Bùi Nhân Cơ nhận chức Hà Nam đạo Thảo bộ đại sứ, nhận lệnh đi trấn thủ Hổ Lao quan, chống lại nghĩa quân Ngõa Cương,   có lẽ ông cũng theo cha đến đấy.
Năm Nghĩa Ninh đầu tiên (617), Bùi Nhân Cơ quy hàng Lý Mật; bấy giờ Hành Nghiễm đã nổi tiếng là kiêu dũng thiện chiến, được Lý Mật cho làm Thượng trụ quốc, Giáng quận công, đối đãi rất thân cận.
Năm sau (618), Vương Thế Sung đánh bại Lý Mật, bắt sống hai cha con Hành Nghiễm, cũng đối đãi rất trọng thị, lấy con gái của anh mình gả cho ông. Đến khi Thế Sung tiếm ngôi, Hành Nghiễm được làm Tả phụ đại tướng quân. Hành Nghiễm mỗi khi ra trận, không kẻ nào chống nổi, được đặt hiệu là Vạn nhân địch. Thế Sung e dè uy danh của hai cha con, càng lúc càng nghi kỵ, đề phòng. Bùi Nhân Cơ hiểu ý, không yên lòng, bày mưu nổi loạn. Việc này bị Trương Đồng Nhi cáo giác, cả hai cha con đều bị hại.
Hình tượng văn hóa

Trong tiểu thuyết khuyết danh Thuyết Đường, Bùi Nguyên Khánh là con trai thứ 3 của Sơn Mã quan tổng binh Bùi Nhân Cơ, còn có 1 chị gái là Bùi Thúy Vân – về sau gả cho Hỗn thế ma vương Trình Giảo Kim. Nguyên Khánh lên 12 tuổi đã dùng cặp chùy bằng cái vại cỡ 5 thăng, nặng hơn 300 cân. Nguyên Khánh theo cha 3 lần đánh trại Ngõa Cương, bị Từ Mậu Công dùng kế thu phục. Trong trận đánh ở núi Tứ Minh, vô số binh tướng của 18 lộ phản vương chỉ có Nguyên Khánh tiếp được 3 chùy của Lý Nguyên Bá. Ở hồi 37, trong chiến dịch Ngũ quan, Nguyên Khánh trúng kế của Hồng Nghê quan tổng binh Tân Văn Lễ, chết bởi trận Hỏa Lôi, hưởng dương 15 tuổi.
Trong Hưng Đường truyện, hồi 109, Hắc Phong trại chủ Nghiệt Thế Hùng thừa cơ quần hùng tham gia tranh giành Ngọc tỷ ở Dương Châu, tấn công núi Ngõa Cương. Lão tướng Bùi Nhân Cơ ra đánh, bị Nghiệt Thế Hùng dùng phi đao giết chết. Nguyên Khánh nổi giận xông ra, không đề phòng nên bị Nghiệt Thế Hùng tiếp tục dùng phi đao ám toán.
Chú thích

↑  Nay là huyện cấp thị Vĩnh Tế, địa cấp thị Vận Thành, tỉnh Sơn Tây
Chu Đạt

Chu Đạt (chữ Hán: 朱達; 91 - 160) là thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa tại Cửu Chân chống ách thống trị nhà Đông Hán.
Ông là người ở Cư Phong (nay là Thiệu Hóa, Thanh Hóa).
Sau khi đàn áp được cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, nhà Hán tăng cường áp bức bóc lột người Việt. Năm 157, Chu Đạt đứng lên kêu gọi nhân dân nổi dậy giết viên huyện lệnh Cư Phong. Nghĩa quân ngày càng lớn mạnh, ông cho đánh huyện Cửu Chân và giết thái thú Nghê Thức, giải phóng huyện Cửu Chân. Triều đình nhà Hán cho quân từ Giao Chỉ vào đàn áp. Ông lui quân về Nhật Nam (nay là vùng Bình Trị Thiên). Tại đây nghĩa quân tiếp tục lớn mạnh do được sự ủng hộ của nhân dân. Nhà Hán cử thứ sử Hạ Phương sang đàn áp. Năm 160 nghĩa quân hoàn toàn thất bại, ông bị chết.
Choắt mỏ cong bé

| Choắt mỏ cong bé |
| --- | --- |
Numenius phaeopus
Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Charadriiformes
Họ (familia): Scolopacidae
Chi (genus): Numenius
Loài (species): N. phaeopus
Danh pháp hai phần
Numenius phaeopus (Linnaeus, 1758) 
Numenius phaeopus
Numenius phaeopus là một loài chim trong họ Scolopacidae.
Chú thích

↑  BirdLife International (2012). “Numenius phaeopus”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2013.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013.
↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Bùi Huyền Mai

| Bùi Huyền Mai> Chức vụ.Đại biểu Quốc hội Việt Nam |
| --- | --- |
Nhiệm kỳ: 2016 – 2021
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 3 tháng 9, 1975 (49 tuổi) xã Đại Cường, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội, Việt Nam
Nghề nghiệp: chính trị gia
Dân tộc: Kinh
Tôn giáo: Không
Đảng chính trị: Đảng Cộng sản Việt Nam
Học vấn: Thạc sĩ Luật học
Bùi Huyền Mai (sinh ngày 3 tháng 9 năm 1975) là một nữ chính trị gia người Việt Nam. Bà hiện là Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội, Bí thư Quận ủy Thanh xuân. Bà từng là đại biểu quốc hội Việt Nam khóa XIV nhiệm kì 2016-2021, thuộc đoàn đại biểu quốc hội thành phố Hà Nội. Bà đã trúng cử đại biểu quốc hội lần đầu năm 2016 ở đơn vị bầu cử số 10, thành phố Hà Nội (gồm Sóc Sơn, Mê Linh) với tỉ lệ 61,27% số phiếu hợp lệ. Bà được bầu làm Ủy viên Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội; Phó trưởng đoàn đại biểu chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội.
Xuất thân

Bùi Huyền Mai sinh ngày 3 tháng 9 năm 1975 quê quán ở xã Đại Cường, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội.
Giáo dục

Giáo dục phổ thông: 12/12
Đại học Luật Hà Nội chuyên ngành Luật Kinh tế
Thạc sĩ Luật học
Cao cấp lí luận chính trị
Sự nghiệp

Bà gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 10/7/2003.
Trước khi là đại biểu quốc hội khóa XIV, bà là Ủy viên Thường vụ Đảng ủy, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy, Chủ tịch Công đoàn cơ quan Văn
phòng Đoàn Đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội; Đại biểu chuyên trách Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội; Phó Trưởng ban Pháp chế chuyên trách Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội, làm việc ở Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội (đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội nhiệm kì 2011-2016).
Ngày 12 tháng 10 năm 2020: tại Hội nghị lần thứ 1, BCH Đảng bộ TP.Hà Nội khóa 17, bà được bầu làm Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội.
Ngày 26 tháng 10 năm 2020, bà được phân công là Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội nhiệm kì 2020 - 2025.
Sáng ngày 3 tháng 11 năm 2022, tại Quận ủy Thanh Xuân, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Nguyễn Thị Tuyến chủ trì công bố và trao các Quyết định của Ban Thường vụ Thành ủy về công tác cán bộ cho đồng chí Bùi Huyền Mai. Theo đó, tại Quyết định số 3968-QĐ/TU, ngày 2/11/2022, Ban Thường vụ Thành ủy quyết định điều động, phân công đồng chí Bùi Huyền Mai (sinh năm 1975), Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, thôi giữ chức Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy nhiệm kỳ 2020-2025; đến nhận công tác tại quận Thanh Xuân, chỉ định tham gia Ban Chấp hành, Ban Thường vụ Quận ủy, giữ chức vụ Bí thư Quận ủy Thanh Xuân, nhiệm kỳ 2020-2025.
Bà từng là đại biểu Quốc hội khóa XIV chuyên trách Địa phương, Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, Phó trưởng đoàn đại biểu chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, Ủy viên Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội.
Băng vết thương

Băng vết thương là một loại dụng cụ y tế dụng để bảo vệ, che chở vết thương, hay còn dùng để cố định một bộ phận nào đó của cơ thể. Băng vết thương được sử dụng cho hầu hết các loại vết thương, đặc biệt cần thiết trong những trường hợp bị chảy máu nặng hay bị động vật có độc cắn. Hiện nay, băng vết thương có nhiều loại, từ loại đơn giản đến loại có thiết kế đặc biệt để phù hợp với từng vị trí trên cơ thể.
Lịch sử phát triển

Về lịch sử phát triển của băng vết thương, có tài liệu cho rằng băng vết thương được chính thức cho vào sản xuất vào năm 1942, thậm chí là năm 1938 hoặc sớm hơn. Loại băng vết thương khi đó được dùng là băng gạc kèm theo với viên đá để tăng áp lực lên vết thương làm tăng hiệu quả cầm máu. Sau này, băng vết thương được một bác sĩ quân y Bernard Bar-Natan Ben cải tiến để có thể tạo được áp lực nên vết thương mà không cần dùng kèm thêm với đá nữa. Vào năm 1990-1991, ý tưởng và thiết kế đã được chính phủ Hoa Kỳ thông qua và đưa vào ứng dụng trong thực tế.
Phân loại

Băng vết thương thông thường: Băng vết thương thông thường có cấu tạo rất đơn giản, kích thước thường nhỏ gọn, phần lớn sử dụng vải là vật liệu chính, có keo dính để kết dính với da, không bị rơi khi hoạt động hay xuống nước, một số loại băng dính còn có thêm chất sát khuẩn để tránh nhiễm khuẩn cho vết thương.
Băng vết thương dạng xịt: là việc bao bọc vết thương bằng cách "xịt" dung dịch tạo màng sinh học lên vết thương để tạo thành một lớp màng bảo vệ vết thương tránh khỏi sự xâm nhập của vi khuẩn, ngăn thấm nước, giúp vết thương thông thoáng, mau lành và không để lại sẹo. Đây được xem như là thành tựu của nền y học hiện đại, đã và đang được sử dụng rộng rãi ở các nước phát triển, có nền y học tiến bộ.
Công dụng

Băng vết thương là một loại dụng cụ y tế dụng để bảo vệ, che chở vết thương, tránh cho vết thương tiếp xúc với tác động có hại bên ngoài. Băng vết thương thông thường có tác dụng cầm máu, trong những trường hợp chảy máu nhẹ và vừa. Một số loại băng dán còn có thêm chất sát khuẩn để chống nhiễm khuẩn cho vết thương. Băng vết thương đặc biệt cần thiết trong những trường hợp bị động vật có độc cắn.
Hiện nay, băng vết thương thông thường có nhiều loại, nhiều kích cỡ, từ loại đơn giản đến loại có thiết kế đặc biệt để phù hợp với từng vị trí trên cơ thể.
Băng vết thương dạng xịt là một thành tựu của y học hiện đại, thường có thành phần chính là màng sinh học Polyesteramide có tác dụng bảo vệ vết thương chống lại sự xâm nhập các tác nhân có hại từ môi trường bên ngoài như vi khuẩn, nước, và có ưu điểm là giúp vết thương thông thoáng, mau lành và hạn chế sẹo tại vết thương.
Sử dụng băng vết thương

Băng vết thương thông thường dùng cho loại vết thương có miệng nhỏ, miệng vết thương sạch, không chảy máu nhiều và không cần phải khâu, có tác dụng chỉ tạm thời cầm máu, bảo vệ bề mặt vết thương.
Trước khi sử dụng băng phải kiểm tra xem vết thương có bụi bẩn không, cần làm sạch vết thương, rồi mới dán.
Sau khi dán băng vết thương, phải duy trì giữ gìn khô ráo và sạch sẽ, không để ngấm nước hoặc nhiễm bẩn. Nếu băng dán bị dính nước, nên lập tức thay băng khác ngay, nếu không rất có thể sẽ tạo thành môi trường để vi khuẩn phát sinh.
Không nên quấn băng quá chặt, để tránh vết thương không thông khí mà sinh ra các vi khuẩn kỵ khí nhiễm trùng, hoặc dẫn tới tuần hoàn máu chỗ vết thương bị bức bí.
Đối với những vết thương như trầy xước, bỏng… không cần dùng đến băng gạc để cầm máu hoặc các vết thương chảy máu đã đến giai đoạn ổn định, vết thương rộng và nông, vết khâu – vết mổ, vết thương phẫu thuât, nên dùng băng vết thương dạng xịt để vết thương thông thoáng, giúp vết thương mau lành, không gây đau đớn khi tháo băng và thay băng.
Băng vết thương dạng xịt có tác dụng tốt trong việc bao phủ, bảo vệ vết thương, ngăn nhiễm khuẩn, ngăn thấm nước và giúp vết thương mau lành sẹo.
Chresta sphaerocephala

| Chresta sphaerocephala> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Chresta
Loài (species): C. sphaerocephala
Danh pháp hai phần
Chresta sphaerocephala DC., 1836 
Chresta sphaerocephala là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được DC. mô tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Chresta sphaerocephala”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Chlorobyrrhulus torrensensis

| Chlorobyrrhulus torrensensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Byrrhidae
Chi (genus): Chlorobyrrhulus
Loài (species): C. torrensensis
Danh pháp hai phần
Chlorobyrrhulus torrensensis Blackburn, 1889 
Chlorobyrrhulus torrensensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1889.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Chrysopidia regulata

| Chrysopidia regulata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Chrysopidae
Phân họ (subfamilia): Chrysopinae
Tông (tribus): Chrysopini
Chi (genus): Chrysopidia
Loài (species): C. regulata
Danh pháp hai phần
Chrysopidia regulata Navás, 1914 
Chrysopidia regulata là một loài côn trùng trong họ Chrysopidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Navás miêu tả năm 1914.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Ấu tàu

Củ Ấu tàu, ấu tẩu, Ô đầu hay còn gọi là củ ấu tàu, là rễ củ của cây Ô đầu (tiếng Trung: 烏頭; bính âm: Wūtóu); tên khoa học là Aconitum fortunei, thuộc họ mao lương Ranunculaceae được xếp vào danh sách thuốc độc bảng A, nhưng cũng là một vị thuốc quý đứng thứ 4 trong "tứ đại danh dược" (sâm, nhung, quế, phụ) sau khi được bào chế cẩn thận.
Phân bố

Cây thường mọc hoang ở các vùng núi cao biên giới phía Bắc Việt Nam bao gồm các tỉnh Lào Cai, Tuyên Quang, Hà Giang, Nghĩa Lộ, Cao Bằng, Bắc Kạn và các tỉnh miền núi Trung Quốc.
Đặc điểm

Ô đầu là cây thuốc có độc, tất cả các phần của cây đều chứa chất gây độc, nhiều nhất là ở củ. Củ ấu tàu rất độc, lượng độc của củ ấu tẩu có thể làm cho người tê cứng chân tay, tắc nghẽn mạch máu, đông máu và chết.
Ấu tàu mọc trên cạn và chỉ có ở vùng núi cao. Lá tựa như lá ngải cứu, chia thành ba thuỳ, có răng cưa ở nửa trên. Rễ củ hình nón, mọc thành chuỗi, có củ cái, củ con. Dưới thân cây, rễ cái phình thành củ giống như củ đậu, gọi là củ mẹ. Cạnh cổ rễ cái, mọc ra những củ con. Trên đầu củ con có một búp mang lá ngầm. Sau khi cây nở hoa, củ mẹ sẽ héo và tiêu dần. Củ mẹ thường nhẹ, rỗng, ở giữa màu xám; củ con thì nặng, chắc hơn và lõi màu vàng.
Trong dược thư Việt Nam, củ nhỏ được gọi là phụ tử, còn củ lớn được gọi là ô đầu. Phụ tử có độc tính kém hơn ô đầu..
Thành phần

Thành phần hóa học của ấu tàu chủ yếu là aconitin, có độc tính cao, thuộc loại thuốc độc bảng A. Độc tính của aconitin rất mạnh: Chỉ cần một liều 0,02 – 0,05 mg cho 1 kg thể trọng là có thể gây chết người. Do cực độc nên trước đây một số người đã dùng nước của loại củ này tẩm vào đầu mũi tên khi săn thú rừng, kể cả voi.
Tác dụng

Theo y học dân tộc, ô đầu vị cay tê, tính rất nóng, rất độc, có tác dụng trợ dương bổ hoả, trừ phong hàn, táo thấp. Trong đông y, ô đầu được dùng để chữa các chứng phong tê, chân tay nhức mỏi, tê bại.... Thường chỉ dùng làm thuốc uống khi đã qua chế biến cẩn thận và được dùng với liều nhỏ, có sự chỉ định và theo dõi thận trọng của thầy thuốc. Tây y dùng làm thuốc ho, chứng ra mồ hôi nhiều.
Cháo ấu tàu

Cháo Ấu tàu từ lâu được xem là đặc sản của Hà Giang, người dân trong vùng gọi đây là "cháo độc dược" hay "cháo chết người". Theo những người dân ở đây, khi được chế biến thành cháo, ăn vào không chết người mà còn khiến cơ thể các đấng nam nhi hồi phục năng lực phòng the...? .
Ngày nay món cháo đặc sản này đã có mặt ở nhiều vùng ở Việt Nam. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều con phố đã bày bán loại cháo này, như trên đường Quang Trung (quận Gò Vấp), đường Cộng Hòa (quận Tân Bình).
Củ ấu tẩu có độc nhưng qua kinh nghiệm chế biến khéo léo của người dân Tây Bắc đã trở thành nguyên liệu của món cháo ngon và có ích cho sức khỏe. Theo họ thì:"thông thường cháo ấu tẩu phải nấu trong nồi cơm điện từ 5 giờ chiều ngày hôm trước cho đến 6 giờ sáng ngày hôm sau mới được, nếu nấu bằng bếp củi thì phải ninh với thời gian lâu hơn. Phải nấu lâu như vậy là để khử độc tố có trong củ ấu. Muốn biết cháo ăn được hay chưa thì chỉ có một cách duy nhất là nếm cháo. Khoảng vài phút sau khi nếm cháo, nếu cảm nhận đầu lưỡi tê cứng, máu đông cứng lại... thì có nghĩa là ấu tẩu chưa hết độc".
Khi du lịch ở các tỉnh vùng Tây Bắc như Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu..., du khách thường được giới thiệu có món cháo đặc sản ấu tẩu ăn vào có lợi cho sức khỏe. Ở các chợ của vùng này, củ ấu tẩu cũng được bán để ai có nhu cầu thì mua về tự chế biến.
Thực ra tên gọi phổ biến với nhiều người là "cháo ấu tẩu" chứ ít khi gọi cháo ấu tàu.
Và nhắc tới cháo ấu tẩu thì nơi có bán món này (chế biến + phục vụ chuyên nghiệp, tức là các nhà hàng chỉ bán riêng một món cháo làm từ củ ấu tẩu, chứ không bán kèm các món ăn hỗn hợp, thập cẩm khác) đó chính là ở tỉnh Hà Giang.
Tại tỉnh Hà Giang thì 2 nơi có nhiều nhà hàng cháo ấu tẩu là TP Hà Giang và tt. Đồng Văn thuộc tỉnh Hà Giang.
Ở những nơi khác như Cao Bằng, Lạng Sơn hoặc Lào Cai... bây giờ muốn tìm một quán cháo ấu tẩu rất khó khăn. Tuy nhiên tại Hà Giang lại rất sẵn.
Xử lý khi bị ngộ độc

Wikipedia tiếng Việt  về tính pháp lý và độ chính xác của các thông tin có liên quan đến y học và sức khỏe. Độc giả cần liên hệ và nhận tư vấn từ các bác sĩ hay các chuyên gia. . Xem chi tiết tại Wikipedia:Phủ nhận y khoa và Wikipedia:Phủ nhận về nội dung.
Khi có biểu hiện ngộ độc củ ấu tàu, có thể gây nôn nếu người bệnh còn tỉnh táo, mới ăn trong khoảng một giờ đầu, cho bệnh nhân uống nước sạch 200ml – 300ml để dễ nôn, sau đó nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất để xử trí. Tuyệt đối không giữ người bị ngộ độc ở nhà để tự theo dõi hoặc điều trị theo mách bảo, sẽ dẫn đến nguy hiểm có thể tử vong nhanh chóng do liệt cơ hô hấp hoặc loạn nhịp tim.