stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lê Thị Thu Nguyệt
Đánh bom

Năm 1963, Nguyệt nhận nhiệm vụ gài mìn nổ chậm vào máy bay Boeing 707 chở cố vấn quân sự Mỹ. Trước đó phe cộng sản đã tiến hành cài cắm người vào sân bay, sau đó đưa bà Nguyệt nhập vai người yêu của nhân vật này vào nhằm điều nghiên mục tiêu. Tháng 3 năm 1963, một gói thuốc nổ mạnh C4 cài đồng hồ hẹn giờ được đưa lên chiếc phi cơ này. Theo kế hoạch, mìn sẽ nổ khi phương tiện cất cánh 15 phút, nhưng chiếc Boeing 707 rời Sài Gòn sang San Francisco, quá cảnh đến sân bay Honolulu được 2 phút thì mìn mới phát nổ. Báo chí Việt Nam cho biết toàn bộ chiếc máy bay mang số hiệu FHA007 hoàn toàn hư hỏng, nhiều tài liệu quan trọng bị thiêu rụi. Do điều kiện kinh tế của quân cách mạng khó khăn nên khi sắm đồng hồ, Nguyệt chọn loại rẻ tiền nhất, được biết sự lạc hậu của thiết bị hẹn giờ đã khiến hệ thống bị đình trệ hoạt động khi áp suất thay đổi.
Nguyệt bị bắt vào cuối năm 1963 khi đang chuẩn bị báo cáo thành tích trong Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua. Sau 11 năm trải qua các nhà tù từ An ninh quân đội, Thủ Đức, Chí Hòa, Tân Hiệp đến Côn Đảo, bà được trao trả tại Lộc Ninh vào năm 1973. Thời điểm kết thúc chiến tranh Việt Nam, bà công tác tại địa phương, từng là Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ quận Tân Bình, sau đó nắm giữ chức vụ cửa hàng trưởng một công ty Lương thực trong khu vực.
Đời tư

Năm 1976, bà lập gia đình cùng Đỗ Khánh Vân, sau này ông là Đại tá công tác tại Quân khu 7. Cặp đôi có với nhau hai người con trai, một người trong số đó từng du học ngành hàng không không gian tại Boston, Hoa Kỳ.
Thư mục

Morris, Virginia; Hills, Clive A. (2018). Ho Chi Minh's Blueprint for Revolution: In the Words of Vietnamese Strategists and Operatives [Kế hoạch cách mạng của Hồ Chí Minh: Theo lời các nhà chiến lược và hoạt động Việt Nam] (bằng tiếng Anh). Jefferson, North Carolina: McFarland & Company. ISBN 978-1-4766-6563-4. LCCN 2018014974. OCLC 1031052154.
Kyaukse

| Kyaukse ကျောက်ဆည် |
| --- | --- |
Trung tâm thị trấn Kyaukse
KyaukseLocation in Burma
Tọa độ: 21°36′47″B 96°7′49″Đ﻿ / ﻿21,61306°B 96,13028°Đ﻿ / 21.61306; 96.13028 
Quốc gia:  Burma
Vùng: Vùng Mandalay
Huyện: Kyaukse (huyện)
Phó huyện: Kyaukse (phó huyện)
Dân số (2005)
 • Dân cư: Người Miến
 • Tôn giáo: Thượng tọa bộ
Múi giờ: UTC+06:30
Kyaukse (tiếng Miến Điện: ကျောက်ဆည် မြို့, phát âm [tɕauʔ sʰɛ̀ mjo̯]) là một thị trấn nhỏ ở vùng Mandalay, Myanmar. Đây là quê hương của Thống tướng Than Shwe.
Jiří Hájek

Jiří Hájek (phát âm tiếng Séc: [ˈjɪr̝iː ˈɦaːjɛk], sinh ngày 6.7.1913 tại Krhanice gần Benešov - từ trần ngày 22.10.1993 tại Praha) là chính trị gia và nhà ngoại giao Tiệp Khắc. Cùng với Václav Havel, Zdeněk Mlynář, và Pavel Kohout, Hájek là một trong những người thành lập và là kiến trúc sư của Hiến chương 77.
Sự nghiệp chính trị

Hájek học luật học và hành nghề luật sư. Ngay từ khi còn trẻ, ông đã gia nhập Đảng Dân chủ Xã hội Tiệp Khắc. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai Hájek bị cầm tù (1939 - 1945). Sau chiến tranh, ông được bầu vào nghị viện đại diện cho đảng Dân chủ Xã hội Tiệp Khắc (1945 - 1948) và dường như ông cũng là đảng viên bí mật của Đảng Cộng sản Tiệp Khắc (bí danh E-22). Từ năm 1948 - 1969 ông là ủy viên Ủy ban trung ương đảng Cộng sản Tiệp Khắc. Từ năm 1950 - 1953 ông là hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế Praha.
Ngoại giao

Từ năm 1955 Hájek làm công tác ngoại giao: từ năm 1955 - 1958 làm đại sứ ở Anh; từ năm 1958 - 1962 làm thứ trưởng ngoại giao; từ năm 1962 - 1965 ông làm đại diện Tiệp Khắc tại Liên Hợp Quốc. Từ năm 1965 - 1968 ông làm bộ trưởng bộ giáo dục. Từ tháng 4 tới tháng 9 năm 1968, ông làm bộ trưởng bộ ngoai giao trong chính phủ của Alexander Dubček. Sau khi quân đội Liên Xô nắm quyền kiểm soát Tiệp Khắc (21.8.1968) ông phản đối việc này trong một bài diễn văn đọc ở Liên Hợp Quốc (trong đó ông dùng từ chiếm đóng) - điều này khiến ông bị sa thải khỏi cơ quan cấp cao và thậm chí đuổi khỏi đảng Cộng sản (1970).
Hiến chương 77

Tới năm 1973 Hájek làm việc ở Viện Lịch sử của Viện Hàn lâm Khoa học Tiệp Khắc.
Cùng với Václav Havel, Zdeněk Mlynář, và Pavel Kohout, Hájek là người đồng sáng lập ra Hiến chương 77.
Jiří Hájek nổi lên như một trong ba người phát ngôn hàng đầu của Hiến chương 77, do đó trở thành mục tiêu cho các cuộc thẩm vấn của cảnh sát cùng các cuộc đe dọa. Ông là người kiên quyết bảo vệ Hiến chương này, trong đó nói lên những nguyên tắc về nhân quyền phổ biến.
Sau cuộc Cách mạng Nhung (1989) Hájek làm cố vấn cho Alexander Dubček (1990 - 1992) nhưng không tạo được ảnh hưởng chính trị đáng kể.
Ông qua đời ngày 22 tháng 10 năm 1993.
Giải thưởng

Năm 1987, Hájek được trao Giải tưởng niệm Thorolf Rafto.
Hoa hậu Thế giới 2014

| Hoa hậu Thế giới 2014 |
| --- | --- |

Ngày: 14 tháng 12 năm 2014
Dẫn chương trình: Frankie Cena, Tim Vincent, Megan Young
Biểu diễn: Sky Blu, The Vamps
Địa điểm: ExCeL London, Luân Đôn, Anh Quốc
Truyền hình: E! (Mỹ), ITV (Vương quốc Anh) STAR World (Phát trễ tại châu Á), GMA Network (Philippines), Venevision (Venezuela)
Tham gia: 121
Số xếp hạng: 25
Lần đầu tham gia: Chad São Tomé và Príncipe
Bỏ cuộc: Angola Botswana Bulgaria Chile Trung Hoa Đài Bắc Dominica Guinea-Bissau Honduras Kazakhstan Saint Kitts và Nevis Samoa Uzbekistan Zambia
Trở lại: Ai Cập Israel Luxembourg Myanmar Uruguay Zimbabwe
Người chiến thắng: Rolene Strauss  Nam Phi
← 20132015 →
Hoa hậu Thế giới 2014, là cuộc thi Hoa hậu Thế giới lần thứ 64 diễn ra ngày 14 tháng 12 năm 2014 tại ExCeL London ở Luân Đôn, Anh. 121 thí sinh từ khắp nơi trên thế giới cùng tụ hội về Luân Đôn tham gia cuộc thi. Megan Young từ Philippines đã trao lại danh hiệu cho Rolene Strauss đại diện cho Nam Phi trong sự kiện này. Đây là lần thứ 2 chính thức Nam Phi được xướng tên với danh hiệu cao nhất và cũng là Hoa hậu Thế giới thứ 3 người Nam Phi.
Đây là lần đầu tiên sự kiện chung kết cuộc thi được phát trên các thiết bị di động, máy tính bảng các máy chơi game thông qua ứng dụng Hoa hậu Thế giới và YouTube và cũng là phiên bản cuối cùng của cuộc thi Hoa hậu Thế giới có phần thi áo tắm. Chủ tịch của cuộc thi, bà Julia Morley đã thông báo kể từ năm sau, phần thi áo tắm sẽ chính thức bị loại bỏ khỏi đấu trường nhan sắc lớn nhất hành tinh này.
Các quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia Hoa hậu Thế giới 2014 và kết quả.
Xếp hạng > Kết quả chung cuộc

| Kết quả cuối cùng | Thí sinh |
| --- | --- |
Hoa hậu Thế giới 2014:   Nam Phi – Rolene Strauss
Á hậu 1:   Hungary – Edina Kulcsár
Á hậu 2:   Hoa Kỳ – Elizabeth Safrit
Top 5:   Úc – Courtney Thorpe   Anh – Carina Tyrrell
Top 11:   Brazil – Julia Gama   Guyana – Rafieya Husain   Kenya – Idah Nguma   Mexico – Daniela Alvarez   Ấn Độ – Koyal Rana   Thái Lan – Nonthawan Thongleng §
Top 25:   Bolivia – Andrea Forfori   Trung Quốc – Du Yang   Cộng hòa Dominican – Dhío Moreno   Phần Lan – Krista Haapalainen   Ghana – Nadia Ntanu   Indonesia – Maria Rahajeng   Malaysia – Dewi Liana Seriestha   Hà Lan – Tatjana Maul   Ghana – Valerie Weigmann   Nga – Anastasia Kostenko   Scotland – Ellie McKeating   Nam Sudan – Awien Kuanyin-Agoth   Thụy Điển – Olivia Asplund   Trinidad và Tobago – Sarah Jane Waddell   Việt Nam – Nguyễn Thị Loan
§ Thí sinh chiến thắng do bình chọn
Xếp hạng > Các nữ hoàng sắc đẹp châu lục

| Châu lục | Thí sinh |
| --- | --- |
Châu Phi:   Nam Phi – Rolene Strauss
Châu Mỹ:   Hoa Kỳ – Elizabeth Safrit
Châu Á:   Ấn Độ – Koyal Rana
Vùng Caribe:   Cộng hòa Dominican – Dhío Moreno
Châu Âu:   Hungary - Edina Kulcsár
Châu Đại dương:   Úc – Courtney Thorpe
Các sự kiện > Thể thao

Phần thi thể thao diễn ra vào ngày 25 tháng 11. Có 32 thí sinh được vào bán kết, 8 người mỗi nhóm và sẽ tham dự các sự kiện thể thao trong nhà vào ngày 26 tháng 11. 5 môn thể thao là: nhảy xa, 60 metre sprints, dreaded bleep test, kéo co và 4 X 200m relays.
| Kết quả | Kết quả | Thí sinh |
| --- | --- | --- |
|  Chiến thắng |  Chiến thắng |   Phần Lan - Krista Haapalainen |
|  Hạng 2 |  Hạng 2 |   Hungary - Edina Kulcsár |
|  Hạng 3 |  Hạng 3 |   Nam Phi - Rolene Strauss |
| Hạng 4 | Hạng 4 |   Serbia – Milica Vuklis |
| Hạng 5 | Hạng 5 |   Wales – Alice Ford |
| Top 29 | Đội xanh |   Úc – Courtney Thorpe   Bắc Ireland – Rebekah Shirley   Na Uy – Monica Pedersen   Paraguay – Myriam Arévalos   Trinidad và Tobago – Sarah Jane Waddell   Thổ Nhĩ Kỳ – Amine Gülşe   Hoa Kỳ – Elizabeth Safrit |
| Top 29 | Đội xanh lá |   Belarus – Viktoria Mihanovich   Iceland – Tanja Ýr Ástþórsdóttir   Ấn Độ – Koyal Rana   Jamaica – Laurie-Ann Chin   Mông Cổ – Battsetseg Turbat   Serbia – Milica Vuklis   Việt Nam – Nguyễn Thị Loan |
| Top 29 | Đội đỏ |   Áo – Julia Furdea   Brasil – Julia Gama   Colombia – Leandra García   Anh – Carina Tyrrell   Gibraltar – Shyanne Azzopardi   México – Daniela Álvarez   Wales – Alice Ford |
| Top 29 | Đội vàng |   Bờ Biển Ngà – Yéo Jennifer   Cộng hòa Séc – Tereza Skoumalová   Ecuador – Virginia Limongi   El Salvador – Larissa Vega   Đức – Egzonita Ala   Haiti – Carolyn Desert   Lesotho – Nthole Matela |
| Các môn thể thao | Chiến thắng (Nhóm/Thí sinh) |
| --- | --- |
Nhảy xa:   Hungary – Edina Kulcsár
60 Metre Sprints:   Bờ Biển Ngà – Yéo Jennifer
Dreaded Bleep Test:   Nam Phi – Rolene Strauss
Kéo co: Đội đỏ：  Áo – Julia Furdea   Brazil – Julia Gama   Colombia – Leandra García   Anh – Carina Tyrrell   Gibraltar – Shyanne Azzopardi   Mexico – Daniela Álvarez   Wales – Alice Ford
4 X 200m Relays: Đội vàng：  Bờ Biển Ngà – Yéo Jennifer   Cộng hoà Séc – Tereza Skoumalová   Phần Lan – Krista Haapalainen   Haiti – Carolyn Desert
Các sự kiện > Hoa hậu Tài năng

| Kết quả | Thí sinh |
| --- | --- |
Chiến thắng:   Malaysia - Dewi Liana Seriestha
Á hậu:   Scotland - Ellie McKeating
Top 5:   Nga - Anastasia Kostenko   Thụy Điển - Olivia Asplund   Hoa Kỳ - Elizabeth Safrit
Các sự kiện > Hoa hậu Siêu mẫu

| Kết quả | Thí sinh |
| --- | --- |
Chiến thắng:   Bosna và Hercegovina - Isidora Borovčanin
Top 5:   Úc - Courtney Thorpe   Trung Quốc - Du Yang   Hungary - Edina Kulcsár   Nam Sudan - Awien Kuanyin-Agoth
Top 20:   Croatia - Antonija Gogić   Cộng hòa Séc - Tereza Skoumalová   Cộng hòa Dominica - Dhío Moreno   Pháp - Flora Coquerel   Haiti - Carolyn Desert   Ấn Độ - Koyal Rana   México - Daniela Álvarez   Mông Cổ - Battsetseg Turbat   Namibia - Brumhilda Ochs   Puerto Rico - Genesis Davila   Nga - Anastasia Kostenko   Scotland - Ellie McKeating   Nam Phi - Rolene Strauss   Thổ Nhĩ Kỳ - Amine Gülşe   Zimbabwe - Tendai Hunda
Các sự kiện > Hoa hậu Bãi biển

Phần thi Hoa hậu Bãi biển năm nay vẫn diễn ra với hình thức như mọi năm. Các thí sinh sẽ trình diễn những bộ áo tắm và được chấm điểm hình thể. Tuy nhiên, các hình ảnh của thí sinh chỉ được lưu hành nội bộ giữa Ban giám khảo và những người liên quan đến cuộc thi chứ không được phát sóng tới khán giả trong đêm chung kết.
| Kết quả | Thí sinh |
| --- | --- |
Chiến thắng:   Thụy Điển - Olivia Asplund
Top 5:   Ấn Độ - Koyal Rana   Kenya - Idah Nguma   México - Daniela Álvarez   Nam Phi - Rolene Strauss
Các sự kiện > Giải thưởng truyền thông

| Kết quả | Thí sinh |
| --- | --- |
Chiến thắng:   Hoa Kỳ - Elizabeth Safrit
Top 5:   Anh - Carina Tyrrell   Guyana - Rafieya Husain   Ấn Độ - Koyal Rana   Hà Lan - Tatjana Maul
Các sự kiện > Hoa hậu Nhân ái

| Kết quả | Thí sinh |
| --- | --- |
Chiến thắng:   Brasil - Julia Gama   Guyana - Rafieya Husain   Ấn Độ - Koyal Rana   Indonesia - Maria Sastrayu   Kenya - Idah Nguma
Top 10:   Bolivia - Andrea Forfori   Anh - Carina Tyrrell   Philippines - Valerie Weigmann   Nam Phi - Rolene Strauss   Hà Lan- Tatjana Maul
Các sự kiện > Hoa hậu Nhân ái > Thí sinh được bình chọn

| Kết quả | Thí sinh |
| --- | --- |
Chiến thắng:   Thái Lan - Nonthawan Thongleng
Top 10:   Úc - Courtney Thorpe   Barbados - Zoé Trotman   Canada - Annora Bourgeault   Tchad - Sakadi Djivra   Haiti - Carolyn Desert   Ấn Độ - Koyal Rana     Nepal - Subin Limbu   Philippines -Valerie Weigmann   Tanzania - Happiness Watimanya
Top 25:   Albania - Xhensila Pere   Argentina - Yoana Don   Bermuda - Lillian Lightbourn   Cameroon - Larissa Ngangoum   Trung Quốc - Du Yang   Pháp - Flora Coquerel   Indonesia - Maria Sastrayu   Nhật Bản - Hikaru Kawai   Kenya - Idah Nguma   México - Daniela Álvarez   Mông Cổ - Battsetseg Turbat   Hà Lan - Tatjana Maul   Nga - Anastasia Kostenko   Nam Phi - Rolene Strauss   Uganda - Leah Kalanguka
Các sự kiện > Charity Gala

| Nhóm | Thí sinh |
| --- | --- |
1:   Barbados - Zoé Trotman   Quần đảo Virgin (Anh) - Rosanna Chichester   Mauritius - Sheetal Khadun
2:   Bắc Ireland - Rebekah Shirley   Tây Ban Nha - Lourdes Rodríguez   Hoa Kỳ - Elizabeth Safrit
3:   Ấn Độ - Koyal Rana   Kenya - Idah Nguma   Việt Nam - Nguyễn Thị Loan
4:   Bỉ - Anissa Blondin   Fiji - Charlene Tafuna'i   Tanzania - Happiness Watimanya
5:   Bờ Biển Ngà  - Yéo Jennifer   Gruzia - Ana Zubashvili   Venezuela - Debora Menicucci
6:   Cộng hòa Séc - Tereza Skoumalová   Namibia - Brumhilda Ochs   New Zealand - Arielle Garciano
7:   Croatia - Antonija Gogić   Hàn Quốc - Hwa-Young Song   Tunisia - Wahiba Arres
Các sự kiện > Giải thưởng đặc biệt > Thiết kế trang phục đẹp nhất

| Kết quả  | Thí sinh |
| --- | --- |
 Chiến thắng:   Ấn Độ - Koyal Rana
 Hạng 2 :   Cộng hòa Dominica - Dhio Moreno
 Hạng 3:   Scotland - Ellie McKeating
Các giám khảo

Julia Morley - Chủ tịch tổ chức Hoa hậu Thế giới
Rudy Salles - Thành viên quốc hội Pháp
Jody Reynolds - Cựu chủ tịch Variety International
Marsha-Rae Ratcliff - Thành viên Variety International
Tony Hatch - Nhạc sĩ
Agbani Darego - Hoa hậu Thế giới 2001 từ Nigeria
Azra Akin - Hoa hậu Thế giới 2002 từ Thổ Nhĩ Kỳ
Trương Tử Lâm - Hoa hậu Thế giới 2007 từ Trung Quốc
Kaiane Aldorino - Hoa hậu Thế giới 2009 từ Gibraltar
Biểu diễn âm nhạc

Sky Blu
The Vamps
Hoa hậu Honduras 2014

Tháng 4 năm 2014, Maria Jose Alvarado đã đoạt danh hiệu Hoa hậu Thế giới Honduras, và trở thành đại diện đến Luân Đôn, Anh tham dự cuộc thi Hoa hậu Thế giới năm nay. Tuy nhiên, đến ngày 13 tháng 11 cô cùng với chị gái của mình là Sofia Trinidad được xác nhận mất tích. Đến ngày 19 tháng 11 năm 2014 - chỉ trước ngày khi cô lên đường tham dự cuộc thi - Alvarado và chị gái của cô đã được tìm thấy. Họ đã bị sát hại bởi người bạn trai của chị gái cô. Thi thể của hai chị em Hoa hậu đã được chôn cất trong làng Cablotales. Tổ chức cuộc thi Hoa hậu Honduras quyết định sẽ không trao lại vương miện của Alvarado cho Á hậu 1; đồng nghĩa với việc quốc gia của họ sẽ không có đại diện tại cuộc thi trong năm nay. Vào tháng 11 năm 2014, chủ tịch của cuộc thi Hoa hậu Thế giới, bà Julia Morley và tất cả các thí sinh tham gia cuộc thi Hoa hậu Thế giới 2014 đã tổ chức một lễ tưởng nhớ Alvarado và chị gái của cô.
Liên kết

Trang chủ của cuộc thi Hoa hậu Thế giới
| x t sHoa hậu Thế giới |
| --- | --- |
 1951  1952  1953  1954  1955  1956  1957  1958  1959  1960 
 1961  1962  1963  1964  1965  1966  1967  1968  1969  1970 
 1971  1972  1973  1974  1975  1976  1977  1978  1979  1980 
 1981  1982  1983  1984  1985  1986  1987  1988  1989  1990 
 1991  1992  1993  1994  1995  1996  1997  1998  1999  2000 
 2001  2002  2003  2004  2005  2006  2007  2008  2009  2010 
 2011  2012  2013  2014  2015  2016  2017  2018  2019  2020 
 2021  2022  2023  2024  2025 
Danh sách các Hoa hậu Thế giới • Các nữ hoàng châu lục • Danh sách các quốc gia tham dự • Các giải thưởng đặc biệt • Bảng xếp hạng
Đình Cháy

"Đình Mai Xá" đổi hướng tới đây. Đối với Mai Xá, xem Đình Mai Xá (định hướng).
| Đình Mai Xá  |
| --- | --- |
Tên khác: Đình Cháy
Thờ phụng

Thiên Thần
Chàng Khi
10 tháng 6 – 10 tháng 10 (AL)
 


Sơn Thần
Ngũ Lôi
7 tháng 1 – 15 tháng 11 (AL)
 
Thông tin đình
Địa chỉ:  thị trấn Vĩnh Trụ, huyện Lý Nhân, Hà Nam, Việt Nam
Lễ hội: danh sách
x t s
Đình Mai Xá là một ngôi đình cổ ở vùng Bắc Bộ, nằm trên đất làng Mai Xá 梅舍 (là xã thời đầu thế kỷ 19) tổng Công Xá, huyện Nam Xang, phủ Lý Nhân trấn Sơn Nam Thượng, nay thuộc thị trấn Vĩnh Trụ, huyện Lý Nhân, Hà Nam. Những năm 1950, bị giặc Pháp đốt cháy, nên còn có tên là Đình Cháy[cần dẫn nguồn]. Đến 2010, đình được phục dựng.
Hai vị thành hoàng

Thiên Thần hiệu Đô Thiên, húy Chàng Khi
Sơn Thần hiệu Đại tướng, húy Ngũ Lôi
Dân Mai Xá thờ đức Thiên Thần, đức Sơn Thần cùng ba vị bộ thuộc tại các miếu riêng, còn ở đình thờ cộng đồng. Làng có lệ kiêng húy các chữ: Chàng, Khi, Chân, Bảo, Ngũ, Lôi, Ngọc, Thanh, tên hai thánh và các bậc phụ mẫu.
Các dịp tế lễ

Hàng năm, tế lễ vào:
Các ngày từ 10 đến 12 tháng Sáu (ngày sinh đức Thiên Thần)
Ngày 10 tháng Mười (ngày hóa đức Thiên Thần);
Từ ngày 7 đến ngày 9 tháng Giêng (ngày sinh đức Sơn Thần)
Rằm tháng 11 (ngày hóa đức Sơn Thần)
Ngoài ra còn tế lễ theo các tiết:
Tế xuân (ngày rằm tháng Hai)
Tế thu (ngày rằm tháng Tám)
Hạ điền (ngày 10 tháng Mười)
Thượng điền (ngày 8 tháng Giêng)
Cơm mới (ngày 4 tháng Chín)
Tết Nguyên Đán
Kỳ An (ngày 1 tháng Tư)
Chú thích

↑  Cuốn Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ 19 (thuộc các tỉnh từ Nghệ Tĩnh trở ra), trang 392.
↑  Thần tích- thần sắc Hà Nam – Nhà xuất bản Khoa học xã hội
Đế quốc Anh
Nguồn gốc (1497 – 1583)

Nền móng của Đế quốc Anh bắt đầu được xây dựng từ khi Anh và Scotland còn là hai vương quốc riêng biệt. Sau những thành công của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha trong việc thám hiểm hải ngoại, đến năm 1496 Quốc vương Henry VII của Anh đã ủy quyền cho John Cabot dẫn đầu một cuộc hành trình khám phá một tuyến đường tới châu Á thông qua Bắc Đại Tây Dương. Cabot khởi hành năm 1497, tức 5 năm sau khi người châu Âu phát hiện châu Mỹ, và mặc dù ông ta đã đặt chân lên bờ biển của Newfoundland, họ đã không có bất kỳ nỗ lực nào để thiết lập nên một thuộc địa tại nơi đây (cũng như Cristoforo Colombo, ông nhầm tưởng rằng mình đến được châu Á). Cabot còn dẫn đầu một chuyến đi khác đến châu Mỹ vào năm sau, nhưng sau đó không còn nghe được tin tức gì về các tàu của ông nữa.
Người Anh đã không tiếp tục nỗ lực nhằm thiết lập các thuộc địa tại châu Mỹ cho đến khi Nữ vương Elizabeth I trị vì trong những thập niên cuối của thế kỷ XVI. Vào thời điểm này, cuộc Cải cách Tin Lành khiến cho Anh và vương quốc Tây Ban Nha theo Công giáo trở thành kẻ thù của nhau. Năm 1562, Elizabeth I đã khuyến khích các thuyền trưởng hải tặc như John Hawkins và Francis Drake tiến hành các cuộc tấn công bắt nô lệ chống lại tàu Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha ngoài khơi bờ biển Tây Phi với mục tiêu là thâm nhập vào việc buôn bán nô lệ Đại Tây Dương. Nỗ lực này bị người Tây Ban Nha đẩy lui, và đến khi cuộc chiến tranh Anh – Tây Ban Nha trở nên khốc liệt, Elizabeth lại chống lưng cho các tàu lùng tiếp tục tổ chức các cuộc tấn công vào các cảng Tây Ban Nha ở châu Mỹ và những tàu vận chuyển vượt Đại Tây Dương trở về Tây Ban Nha vốn được chất đầy kho báu của Tân thế giới. Trong khi đó, những nhà văn có ảnh hưởng như Richard Hakluyt và John Dee (người đầu tiên sử dụng thuật ngữ "British Empire") bắt đầu thúc giục thành lập một đế quốc riêng của nước Anh. Đến thời điểm này, Tây Ban Nha đã trở thành thế lực chiếm ưu thế tại châu Mỹ, Bồ Đào Nha đã thiết lập các cơ sở mậu dịch và các tiền đồn từ bờ biển châu Phi và Brasil sang Trung Quốc, còn Pháp đã bắt đầu thuộc địa hóa khu vực sông Saint-Laurent và nơi này sau đó trở thành Tân Pháp.
Nguồn gốc (1497 – 1583) > Thuộc địa hóa Ireland

Mặc dù Anh đi sau các cường quốc châu Âu khác trong việc thiết lập các thuộc địa hải ngoại, nhưng trong thế kỷ XVI, họ đã tiến hành đưa những người Tin Lành từ Anh và Scotland đến Ireland, tiếp nối tiền lệ người Norman xâm chiếm Ireland vào năm 1169. Nhiều người đóng góp vào công cuộc thuộc địa hóa Ireland cũng đóng một vai trò quan trọng trong công cuộc thuộc địa hóa tại Bắc Mỹ vào ban đầu, đặc biệt là một nhóm được gọi là "những người đàn ông miền Tây".
"Đệ Nhất đế quốc" (1583 – 1783)

Năm 1578, Nữ vương Elizabeth I đã ban một giấy phép cho Humphrey Gilbert tiến hành các cuộc khám phá và thám hiểm hải ngoại. Năm đó, Gilbert khởi hành đi Tây Ấn với ý định tham gia vào việc cướp biển và thiết lập một thuộc địa tại Bắc Mỹ, nhưng chuyến đi bị hủy bỏ trước khi thuyền vượt qua Đại Tây Dương. Năm 1583, ông ta bắt tay vào một nỗ lực thứ hai, lần này tới được đảo Newfoundland và tuyên bố chủ quyền cảng của đảo này thuộc về Anh, mặc dù không để bất cứ người định cư nào ở lại. Gilbert sau đó đã qua đời trong chuyến đi trở về nước Anh. Sự nghiệp của ông được người em trai cùng mẹ khác cha của mình là Walter Raleigh kế tục, ông ta cũng đã được Elizabeth I cấp giấy phép vào năm 1584. Trong năm đó, Raleigh đã cho thiết lập một thuộc địa tại đảo Roanoke trên bờ biển Bắc Carolina ngày nay, tuy nhiên do thiếu đồ dự trữ nên thuộc địa thất bại.
Năm 1603, Quốc vương James VI của Scotland trở thành vua của nước Anh và một năm sau đó, ông đàm phán với người Tây Ban Nha ký vào Hiệp ước Luân Đôn, chấm dứt tình trạng thù địch bấy lâu nay. Lúc này, nước Anh ở trong trạng thái hòa bình với đại kình địch của nó, người Anh đã chuyển dần sự quan tâm của họ từ việc cướp bóc cơ sở hạ tầng thuộc địa của các quốc gia khác sang việc thành lập các thuộc địa hải ngoại. Đế quốc Anh bắt đầu thành hình vào đầu thế kỷ XVII, khi nước Anh tiến hành thuộc địa hóa Bắc Mỹ và các đảo nhỏ trong vùng Caribe, cùng với đó là việc thành lập những công ty tư nhân, đáng chú ý nhất là Công ty Đông Ấn Anh, để quản lý các thuộc địa và mậu dịch hải ngoại. Thời kỳ này kéo dài cho đến khi Mười ba thuộc địa giành được độc lập sau khi cuộc chiến tranh giành độc lập Hoa Kỳ kết thúc vào cuối thế kỷ XVIII và được các sử gia gọi là "Đế quốc Anh đầu tiên".
"Đệ Nhất đế quốc" (1583 – 1783) > Kình địch với đế quốc Hà Lan tại châu Á

Vào giai đoạn cuối của thế kỷ XVI, Anh và Hà Lan bắt đầu thách thức sự độc quyền mậu dịch của Bồ Đào Nha với châu Á, hình thành các công ty cổ phần tư nhân để tài trợ cho các chuyến hành trình: Công ty Đông Ấn Anh và Công ty Đông Ấn Hà Lan, chúng được ban đặc quyền lần lượt vào năm 1600 và 1602. Mục đích chủ yếu của những công ty này là khai thác mậu dịch gia vị sinh lợi, một nỗ lực tập trung chủ yếu vào hai khu vực: quần đảo Đông Ấn và một đầu mối quan trọng trong mạng lưới mậu dịch là Ấn Độ. Tại đây, họ đã cạnh tranh bá quyền mậu dịch với Bồ Đào Nha và cả với nhau. Mặc dù sau này nước Anh sẽ tỏ ra vượt trội hoàn toàn so với Hà Lan về phương diện là một đế quốc thực dân, nhưng trong một giai đoạn ngắn, nhờ vào sự tiến bộ hơn trong hệ thống tài chính cùng với ba cuộc chiến tranh với Anh trong thế kỷ XVII đã giúp Hà Lan có một vị thế mạnh hơn tại châu Á. Sự thù địch chỉ kết thúc sau cuộc Cách mạng Vinh quang vào năm 1688 khi một người Hà Lan là William xứ Orange trở thành Danh sách quân chủ Anh, điều này giúp mang lại hòa bình giữa Anh và Hà Lan. Hai quốc gia đã đạt được một thỏa thuận trong đó việc buôn bán gia vị của quần đảo Đông Ấn rơi vào tay của người Hà Lan và ngành công nghiệp dệt của Ấn Độ rơi vào tay của người Anh, nhưng lợi nhuận của ngành dệt may sớm vượt qua mặt hàng gia vị và đến năm 1720, doanh số bán hàng của công ty Anh vượt qua công ty của Hà Lan.