stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Họ Đước

Đối với các định nghĩa khác, xem Đước (định hướng).
| Họ Đước |
| --- | --- |

Một cụm đước trong rừng ngập mặn

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
nhánh:: Tracheophyta
nhánh:: Angiospermae
nhánh:: Eudicots
nhánh:: Rosids
Bộ:: Malpighiales
Họ:: Rhizophoraceae Pers., 1806

Chi điển hình
Rhizophora L., 1753
Các chi
 Xem văn bản

Phân bố thực vật họ Đước       Cây nhiệt đới       Đước
Họ Đước (danh pháp khoa học: Rhizophoraceae) là một họ bao gồm một số loài thực vật có hoa dạng cây thân gỗ hay cây bụi ở vùng nhiệt đới hay cận nhiệt đới. Trong số này được biết đến nhiều nhất có lẽ là các loài đước trong chi Rhizophora. Họ này chứa khoảng 120-150 loài, phân bố trong 16 chi, phần lớn là bản địa Cựu thế giới. Chúng là các dạng cây thân gỗ với các lá mọc đối hay vòng (nhưng không chéo chữ thập), với các hoa thụ phấn nhờ côn trùng có các đĩa mật và thường có 5 cánh hoa.
Trong hệ thống APG II họ này được đặt trong bộ Sơ ri (Malpighiales), mặc dù trong hệ thống Cronquist nó tự tạo thành bộ của chính mình, gọi là Rhizophorales. Các loài trong họ này chủ yếu là lưỡng tính, hiếm hơn là đơn tính cùng gốc hoặc hỗn hợp đơn tính cùng gốc+lưỡng tính. Các loài đước thường có phôi mầm lớn nhưng nội nhũ nhỏ và là dạng "sinh cây con" (nghĩa là hạt nảy mầm thành cây con ngay trên cây mẹ), sau khi rời cây mẹ thì hạt đã nảy mầm trôi nổi trong nước, trụ dưới lá mầm thẳng ra và phát triển các rễ bên để cố định cây con, trong khi các loài sống trên đất liền lại không như vậy.
Phân loại

Họ này có thể phân chia thành 4 tông/nhóm là:
Tông Macariseae gồm 7 chi với khoảng 94 loài, trong đó các chi Cassipourea (62 loài), Dactylopetalum (15 loài) là đa dạng nhất. Phân bố: nhiệt đới châu Mỹ và châu Phi, cũng như tại Ấn Độ và Sri Lanka.
Cassipourea (bao gồm cả Anstrutheria, Endosteira, Legnotis, Petalodactylis, Richaeia, Richea, Weihea)
Blepharistemma
Comiphyton
Tông Paradrypetes : 1 chi và 2 loài tại Brasil.
Paradrypetes (trước đây thuộc họ Picrodendraceae hay phân họ Oldfieldioideae của họ Euphorbiaceae).
Tông Gynotrocheae : 4 chi, 30 loài, trong đó Crossostylis (10 loài) là đa dạng nhất. Phân bố: khu vực Ấn Độ-Malesia, Madagascar.
Carallia (bao gồm cả Barraldeia, Diatoma, Karekandel, Petelotoma, Sagittipetalum): Xăng mả, trúc tiết. Việt Nam có xăng mã nguyên Carallia brachiata và Răng cá Carallia diplopetala.
Crossostylis (bao gồm cả Haplopetalon, Haplopetalum).
Gynotroches
Pellacalyx (bao gồm cả Plaesiantha)
Tông Rhizophoreae : 4 chi, 17 loài, trong đó Rhizophora (khoảng 9 loài) là đa dạng nhất. Phân bố rộng khắp vùng nhiệt đới, nhưng tập trung tại khu vực ven biển thuộc miền đông Ấn Độ Dương và Đông Nam Á.
Bruguiera (bao gồm cả Kanilia, Paletuviera): Vẹt. Hiện ở Việt Nam có vẹt đen Bruguiera sexangula, vẹt dù Bruguiera gymnorhiza, vẹt khang Bruguiera cylindrica, vẹt tách Bruguiera parviflora
Kandelia: Trang.
Ceriops: Dà, nét. Ở Việt Nam có dà ceriops tagal và dà đỏ ceriops decandra.
Rhizophora (bao gồm cả Mangium): Chi Đước. Hiện ở Việt Nam có đước đôi Rhizophora apiculatta, đước xanh Rhizophora mucronata và đước chằng Rhizophora stylosa.
Phát sinh chủng loài

Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo Schwarzbach A. E. và Ricklefs R. E. (2000), trong phân tích của các tác giả không có dữ liệu cho hai chi Comiphyton và Blepharistemma, nhưng nói chung chúng được xếp trong tông Macariseae, cụ thể là có qua hệ gần với Cassipourea. Chi Paradrypetes không có mặt trong cây phát sinh chủng loài này, nhưng theo nghiên cứu của Kenneth J. Wurdack và Charles C. Davis (2009) thì nó có quan hệ họ hàng gần với chi Cassipourea, và như thế thuộc về họ Rhizophoraceae.
Sử dụng

Một số loài có gỗ thích hợp cho các công trình xây dựng dưới nước hoặc để làm cọc, cột. Tanin thu được từ vỏ cây để thuộc da. Các rừng đước ngập mặn tạo thành một phần của hệ sinh thái đất ngập mặn, có vai trò quan trọng trong sự phát triển và đa dạng hóa của động vật thân mềm.
Bathyraja aguja

| Bathyraja aguja |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Thiếu dữ liệu  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Chondrichthyes
Bộ (ordo): Rajiformes
Họ (familia): Arhynchobatidae
Chi (genus): Bathyraja
Loài (species): B. aguja
Danh pháp hai phần
Bathyraja aguja (Kendall & Radcliffe, 1912) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Raia aguja Kendall & Radcliffe, 1912 
Bathyraja aguja là một loài cá đuối thuộc họ Arhynchobatidae. Người ta ít biết về loài cá này, ngoại trừ mẫu vật điển hình là cá cái chưa trưởng thành đánh bắt ở độ sâu 980 m, có tổng chiều dài 480 mm (18,875 inch), từ trạm 4653 gần mũi Aguja, Peru, được lưu giữ tại Bảo tàng Quốc gia Hoa Kỳ (USNM) số 65641. cũng như một mẫu vật cá đực dài 284 mm (11,2 inch) đánh bắt cùng địa điểm và được lưu giữ tại Bảo tàng Động vật học So sánh (MCZ) số 1364. Người ta đã không thu thập thêm được mẫu vật nào của loài cá này kể từ khi phát hiện ở vùng biển khơi ngoài bờ biển Peru năm 1904. Giống như các loài cá đuối khác, nó là loài đẻ trứng, với trứng đẻ thành từng cặp. Trứng có các nhú lồi ra giống như sừng trên vỏ.
Chú thích

1 2 3 4  Ishihara H. & Huveneers C. (2006). “Bathyraja aguja”. The IUCN Red List of Threatened Species. 2006: e.T61399A12462715. doi:10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T61399A12462715.en. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2020.
1 2 3 4  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Thông tin Bathyraja aguja trên FishBase. Phiên bản tháng 12 năm 2019.
1 2 3  William C. Kendall & Lewis Radcliffe, 1912. The shore fishes. Memoirs of the Museum of Comparative Zoology 35(3): 78-79. Tiêu bản 1, hình 1-2.
Havelberg

| Havelberg   |
| --- | --- |

  Huy hiệu
Vị trí của Havelberg   thuộc Huyện Stendal  
Havelberg  
Quốc gia: Đức
Bang: Sachsen-Anhalt
Huyện: Stendal
Phân chia hành chính: 14
Chính quyền
 • Thị trưởng: Bernd Poloski
Diện tích
 • Tổng cộng: 149,13 km2 (5,758 mi2)
Độ cao: 26 m (85 ft)
Dân số (2006-12-31)
 • Tổng cộng: 7.477
 • Mật độ: 0,50/km2 (1,3/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+01:00)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 39532–39539
Mã vùng: 039387 und 039382
Biển số xe: SDL
Thành phố kết nghĩa: Verden, Saumur, Warwick 
Trang web: havelberg.de
Havelberg là một thị xã thuộc huyện Stendal, bang Sachsen-Anhalt, Đức. Đô thị Havelberg có diện tích 149,13 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 7477 người. Đô thị Havelberg nằm bên sông Havel, một phần của thị xã được xây dựng trên cù lao ở giữa sông. Cả hai khu vực được hợp nhất thành một thị xã năm 1875.
| x t Xã và đô thị của huyện Stendal |
| --- | --- | --- |
|  Aland  Altmärkische Höhe  Altmärkische Wische  Arneburg  Bismark  Eichstedt  Goldbeck  Hassel  Havelberg  Hohenberg-Krusemark  Iden  Kamern  Klein Schwechten  Klietz  Osterburg  Rochau  Sandau  Schollene  Schönhausen  Seehausen  Stendal  Tangerhütte  Tangermünde  Werben (Elbe)  Wust-Fischbeck  Zehrental  |  Aland  Altmärkische Höhe  Altmärkische Wische  Arneburg  Bismark  Eichstedt  Goldbeck  Hassel  Havelberg  Hohenberg-Krusemark  Iden  Kamern  Klein Schwechten  Klietz  Osterburg  Rochau  Sandau  Schollene  Schönhausen  Seehausen  Stendal  Tangerhütte  Tangermünde  Werben (Elbe)  Wust-Fischbeck  Zehrental  |  |
Wanit Chaisan

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Wanit Chaisan
Ngày sinh:  25 tháng 7, 1992 (32 tuổi)
Nơi sinh:  Băng Cốc, Thái Lan
Chiều cao:  1,72 m (5 ft 7+1⁄2 in)
Vị trí:  Tiền đạo
Thông tin đội
Đội hiện nay:  Trat
Số áo:  89
Sự nghiệp cầu thủ trẻ
Năm:  Đội
2010–2011:  Chonburi
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2012–2016 |  Chonburi |  12 |  (3) |
| 2013 |  → Songkhla United (mượn) |  18 |  (0) |
| 2014 |  → Bangkok (mượn) |  15 |  (5) |
| 2015–2016 |  → Prachuap    (mượn) |  10 |  (1) |
| 2017 |  Sisaket |  12 |  (2) |
| 2018– |  Trat |  0 |  (0) |
Sự nghiệp đội tuyển quốc gia
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2014–2015 |  U-23 Thái Lan |  3 |  (0) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Wanit Chaisan (tiếng Thái: วานิช ใจแสน, sinh ngày 25 tháng 7 năm 1992) là một cầu thủ bóng đá từ Thái Lan. Anh hiện tại thi đấu cho Trat ở Thai League 2 ở vị trí tiền đạo.
Bathypogon rubidapex

| Bathypogon rubidapex> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Phân bộ (subordo): Brachycera
Phân thứ bộ (infraordo): Asilomorpha
Liên họ (superfamilia): Asiloidea
Họ (familia): Asilidae
Chi (genus): Bathypogon
Loài (species): B. rubidapex
Danh pháp hai phần
Bathypogon rubidapex Hull, 1956 
Bathypogon rubidapex là một loài ruồi trong họ Asilidae. Bathypogon rubidapex được Hull miêu tả năm 1956. Loài này phân bố ở miền Australasia.
Chú thích

↑  “Species of Asilidae”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012.
Eleocharis wichurae

| Eleocharis wichurae |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Eleocharis
Loài (species): E. wichurae
Danh pháp hai phần
Eleocharis wichurae Boeckeler 
Eleocharis wichurae là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Boeckeler mô tả khoa học đầu tiên năm 1870.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Eleocharis wichurae”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Molvena hieroglyphica

| Molvena hieroglyphica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Molvena
Loài (species): M. hieroglyphica
Danh pháp hai phần
Molvena hieroglyphica Turner, 1920 
Molvena hieroglyphica là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Dryopteris lobangensis

| Dryopteris lobangensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Dryopteridaceae
Chi (genus): Dryopteris
Loài (species): D. lobangensis
Danh pháp hai phần
Dryopteris lobangensis C.Chr., 1934 
Dryopteris lobangensis là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được C.Chr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dryopteris lobangensis”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Elathous vasquezi

| Elathous vasquezi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Elathous
Loài (species): E. vasquezi
Danh pháp hai phần
Elathous vasquezi Cobos, 1969 
Elathous vasquezi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1969.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Liên hoan phim quốc tế Karlovy Vary

| Liên hoan phim quốc tế Karlovy Vary  |
| --- | --- |
 Tên bằng ngôn ngữ chính thức Tiếng Séc: Mezinárodní filmový festival Karlovy Vary Tiếng Anh: Karlovy Vary International Film Festival 
Khai mạc Karlovy Vary IFF lần thứ 50
Địa điểm: Karlovy Vary, Cộng hòa Séc
Thành lập: 1946
Giải thưởng: Crystal Globe
Số phim tham gia: 223 (2015)
Trang web chính thức
 Cổng thông tin Điện ảnh
Karlovy Vary
Trước khách sạn Themal trong LHP KV lần thứ 40 (2005).
Liên hoan phim quốc tế Karlovy Vary (tiếng Séc: Mezinárodní filmový festival Karlovy Vary, tiếng Anh: Karlovy Vary International Film Festival (viết tắt là KVIFF)) là đại hội điện ảnh được tổ chức hàng năm trong tháng 7 tại Karlovy Vary (Carlsbad), Tiệp Khắc (nay là Cộng hòa Séc). Vì sự thành công trong những năm gần đây, liên hoan phim Karlovy Vary trở thành một trong những sự kiện điện ảnh quan trọng nhất tại Trung và Tây Âu.
Lịch sử

Liên hoan phim Karlovy Vary là đại hội điện ảnh lâu đời hạng 3 thế giới (sau Liên hoan phim Venezia và Liên hoan phim quốc tế Moskva), và cũng là liên hoan phim hạng A nhỏ nhất thế giới. Được tổ chức lần đầu tiên năm 1946, nhưng chỉ phát giải lần đầu tiên năm 1948. Từ năm 1958 đến 1994, Liên hoan được tổ chức 2 năm 1 lần. Từ năm 1990, Liên hoan được sự chỉ đạo của diễn viên Séc Jiří Bartoška. Giải thưởng chính là "quả cầu thủy tinh" (Kristalovy Globus).
Ürünlü, Olur

| Ürünlü |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
ÜrünlüVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Erzurum
Huyện: Olur
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 88 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Ürünlü là một xã thuộc huyện Olur, tỉnh Erzurum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 88 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Erzurum”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Trai

| --- | --- |
: Tra trai trong từ điển mở tiếng Việt Wiktionary
Trai trong tiếng Việt có thể chỉ:
Nam giới nói chung, thường là người trẻ tuổi:
Con trai (xét trong mối quan hệ với cha mẹ)
Bé trai
Trai (động vật), tên gọi của các loài động vật thân mềm hai mảnh vỏ (Bivalvia) như:
Bộ Unionoida (trai cóc)
Bộ Eulamellibranchia (mang tấm)...
Bộ Pterioida
Tên gọi của các loài thực vật như:
Chi Fagraea họ Gentianaceae (trước đây từng coi là thuộc họ Loganiaceae (mã tiền)).
Các chi Commelina, Murdannia họ Commelinaceae (thài lài, trai, lõa trai, thủy trúc)
Loài Garcinia fagraeoides họ Clusiaceae (bứa, măng cụt).
Từ cổ có nghĩa là ăn chay.
Exestuberis gracilis

| Exestuberis gracilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Exestuberis
Loài (species): E. gracilis
Danh pháp hai phần
Exestuberis gracilis Wang & Yue, 1995 
Exestuberis gracilis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Bảo tàng tỉnh Albacete

| Bảo tàng tỉnh Albacete |
| --- | --- |
Tên địa phương:  tiếng Tây Ban Nha: Museo Provincial de Albacete

Vị trí: Albacete, Tây Ban Nha
Tọa độ: 38°59′11″B 1°51′21″T﻿ / ﻿38,986442°B 1,855897°T﻿ / 38.986442; -1.855897

 Di sản văn hóa Tây Ban Nha được quan tâm
Tên chính thức: Museo Provincial de Albacete
Loại: Cố định
Tiêu chuẩn: Di tích
Ngày nhận danh hiệu: 1962
Số hồ sơ tham khảo: RI-51-0001301
 
Vị trí Bảo tàng tỉnh Albacete tại Tây Ban Nha
Bảo tàng tỉnh Albacete (Museo Provincial de Albacete) là một bảo tàng khảo cổ học và mỹ thuật nằm ở Albacete, Tây Ban Nha. Nó được công nhận là Bien de Interés Cultural năm 1962.
Bathypogon rufitarsus

| Bathypogon rufitarsus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Phân bộ (subordo): Brachycera
Phân thứ bộ (infraordo): Asilomorpha
Liên họ (superfamilia): Asiloidea
Họ (familia): Asilidae
Chi (genus): Bathypogon
Loài (species): B. rufitarsus
Danh pháp hai phần
Bathypogon rufitarsus Hull, 1958 
Bathypogon rufitarsus là một loài ruồi trong họ Asilidae. Bathypogon rufitarsus được Hull miêu tả năm 1958. Loài này phân bố ở miền Australasia.
Chú thích

↑  “Species of Asilidae”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012.
Waniorowo

| Waniorowo |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Waniorowo
Quốc gia:  Ba Lan
Voivodeship: West Pomeranian
Quận hạt: Gryfice
Gmina: Gryfice
Dân số : 72
Múi giờ: UTC+1, UTC+2 
Waniorowo [vaɲɔˈrɔvɔ] (tiếng Đức: Vahnerow) là một ngôi làng thuộc khu hành chính của Gmina Gryfice, thuộc quận Gryfice, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 9 kilômét (6 mi) phía nam Gryfice và 62 km (39 mi) về phía đông bắc của thủ đô khu vực Szczecin.
Làng có dân số 72 người.
Trước năm 1637, khu vực này là một phần của Duchy of Pomerania. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Dryopteris lobbii

| Dryopteris lobbii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Dryopteridaceae
Chi (genus): Dryopteris
Loài (species): D. lobbii
Danh pháp hai phần
Dryopteris lobbii Kuntze, 1891 
Dryopteris lobbii là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dryopteris lobbii”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Illawarra

| Illawarra |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Hexathelidae
Chi (genus): Illawarra
 
Illawarra là một chi nhện trong họ Hexathelidae.
Chú thích

↑  Norman I. Platnick. “The World Spider Catalog, Version 13.5”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Dushanbe

| Душанбе Dushanbe |
| --- | --- |
[[Tập tin:||266px]]
  Ấn chương
Душанбе DushanbeXem bản đồ TajikistanДушанбе DushanbeXem bản đồ Châu Á
Tọa độ: 38°32′12″B 68°46′48″Đ﻿ / ﻿38,53667°B 68,78°Đ﻿ / 38.53667; 68.78000 
Quốc gia: Tajikistan
Đặt tên theo: Iosif Vissarionovich Stalin, Thứ Hai, Thứ Hai 
Chính quyền
 • Thị trưởng: Rustam-i Emomali
Diện tích
 • Tổng cộng: 100 km2 (40 mi2)
Độ cao: 706 m (2,316 ft)
Dân số (2021)
 • Tổng cộng: 863,400
 • Mật độ: 5.051/km2 (13,080/mi2)
Múi giờ: GMT (UTC+5)
 • Mùa hè (DST): GMT (UTC+5)
Mã bưu chính: 734000 
Mã điện thoại: 37 
Mã ISO 3166: TJ-DU 
Thành phố kết nghĩa: Ganca, Lusaka, Sana'a, Monastir, Klagenfurt, Lahore, Boulder, Mazar-i-Sharif, Reutlingen, Sankt-Peterburg, Shiraz, Minsk, Ürümqi, Tehran, Hạ Môn, Shahrekord, Ankara 
Trang web: www.dushanbe.tj
Dushanbe (tiếng Tajik: Душанбе, IPA: [duʃæmˈbe]) là thủ đô và là thành phố lớn nhất của Tajikistan. Dushanbe có nghĩa là Thứ hai trong tiếng Tajik địa phương. Nó được đặt tên theo cách này bởi vì nó phát triển từ một ngôi làng ban đầu có một thị trường nổi tiếng vào thứ Hai. Tính đến năm 2016, Dushanbe có dân số là 802.700 người.
Trong lịch sử, từ một ngôi làng nhỏ, Dushanbe đã trở thành thủ đô của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Tajik vào năm 1924. Cho đến năm 1929, thành phố này được biết đến với tên tiếng Nga là Dyushambe (tiếng Nga: Дюшамбе, Dyushambe) và từ năm 1929 đến năm 1961 với tên Stalinabad (tiếng Tajik: Сталинобод, Stalinobod), được đặt theo tên của Joseph Stalin.
Lịch sử

Nằm ở ngã ba sông, Varzob và Kofarnihon, Dushanbe là thủ đô của Tajikistan. Mặc dù tàn dư khảo cổ có niên đại từ thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên đã được phát hiện trong khu vực, nhưng có rất ít ý kiến ​​cho rằng Dushanbe không chỉ là một ngôi làng nhỏ cho đến đầu thế kỷ 20.
Đó là ở ngã tư đường, nơi một hội chợ lớn diễn ra vào thứ Hai, do đó cái tên Dushanbe-Bazar (Tajik: Душанбе Бозор, Dushanbe Bozor) từ Dushanbe, nghĩa là Thứ Hai trong tiếng Ba Tư, - ngày thứ hai (du) sau thứ bảy (shambe). Trong làng, có hơn 500 hộ gia đình và dân số khoảng 8.000 người.
Đến năm 1826, thị trấn được gọi là Dushanbe Qurghan (tiếng Tajik: Душанбе Қурғон, Dushanbe Qurghon, với hậu tố qurƣon từ qurğan trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, có nghĩa là "pháo đài") được phiên âm theo tiếng Nga là Dyushambe (Дюшамбе). Bản đồ đầu tiên cho thấy Dyushambe được phác thảo vào năm 1875. Vào thời điểm đó, thị trấn là một pháo đài trên một bờ dốc ở bờ trái của sông Varzob với 10.000 cư dân.
Năm 1920, Tiểu Vương quốc Bukhara cuối cùng đã nhanh chóng lánh nạn ở Dyushambe sau khi bị lật đổ bởi cuộc cách mạng Bolshevik. Ông trốn sang Afghanistan sau khi Hồng Quân chinh phục khu vực này vào năm sau. Vào đầu năm 1922, thị trấn đã bị quân đội Basmachi được lãnh đạo bởi Enver Pasha đánh chiếm, nhưng vào ngày 14 tháng 7 năm 1922, một lần nữa nơi đây trở lại dưới quyền kiểm soát của những người Bolshevik và được tuyên bố là thủ đô của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Tajik như một phần của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbekistan năm 1924.
Một quốc gia tên là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Tajikistan đã tách khỏi SSR Uzbekistan được thành lập vào năm 1929, và thủ đô Dyushambe của nó được đổi tên thành Stalinabad (tiếng Nga: Сталинабад; Tajik: Сталинобод Stalinobod) theo tên của Joseph Stalin vào ngày 16 tháng 10 năm 1929. Trong những năm sau đó, thành phố đã phát triển với tốc độ chóng mặt
Liên Xô đã biến khu vực này thành một trung tâm sản xuất bông và lụa, và hàng chục ngàn người đã chuyển đến thành phố. Dân số cũng tăng lên với hàng ngàn người Tajik di cư đến Tajikistan sau khi chuyển Bukhara và Samarkand sang SSR Uzbekistan như một phần của việc phân định quốc gia ở Liên Xô.
Vào ngày 10 tháng 11 năm 1961, như một phần của quá trình phi Stalin hóa, Stalinabad được đổi tên thành Dushanbe, cái tên được giữ lại cho đến ngày nay.
Vụ bạo loạn nghiêm trọng xảy ra vào tháng 2 năm 1990, sau khi có tin đồn rằng chính phủ Liên Xô đã lên kế hoạch di dời hàng chục ngàn người tị nạn Armenia đến Tajikistan. Các cuộc bạo loạn ở Dushanbe chủ yếu được thúc đẩy bởi những lo ngại về tình trạng thiếu nhà ở cho người dân Tajik, nhưng chúng trùng hợp với một làn sóng bất ổn dân tộc đã lan rộng khắp Transcaucasia và các quốc gia Trung Á khác trong giai đoạn cuối dưới sự cai trị của Mikhail Gorbachev. Dushanbe trở thành thủ đô của một quốc gia Tajikistan độc lập vào năm 1991.
Vào tháng 1 năm 2017, Rustam Emomali, con trai của Tổng thống hiện tại Emomali Rahmon, được bổ nhiệm làm Thị trưởng Dushanbe, một động thái được một số nhà phân tích coi là một bước để đạt đến đỉnh cao của chính phủ.
Hành chính

Dushanbe được chia thành các quận huyện sau:
Avicenna (Tajik: Абӯалӣ Ибни Сино, Abūali Ibni Sino; Persian: ابوعلی ابن سینا‌)
Ferdowsi (Tajik: Фирдавсӣ, Firdavsi; Persian: فردوسی‌)
Ismail Samani (Tajik: Исмоили Сомонӣ, Ismoili Somoni; Persian: اسماعیل سامانی‌)
Shah Mansur (Tajik: Шоҳмансур, Shohmansur; Persian: شاه منصور‌)
Nhân khẩu học

Dân số của Dushanbe:
Năm 1987 là khoảng 796.000 người và bao gồm các dân tộc Tajik (75%), Uzbek (10%), người Nga (3%), và những dân tộc khác (12%);
Năm 2016 là khoảng 802.400 người và bao gồm các dân tộc Tajik (khoảng 84,4%), Uzbeks (9,1%), người Nga (4,1%) và những dân tộc khác (2,4%).
| Năm | Số dân |
| --- | --- |
1926: 6,000
1936: 83,000
1956: 227,000
1971: 388,000
1987: 796,000
1991: 582,000
2002: 579,000
2006: 661,000
2008: 679,400
2014: 779,000
2015: 788,700
2016: 802,700
Kinh tế

Tajik Air có trụ sở chính tại sân bay Dushanbe ở Dushanbe. Somon Air có trụ sở chính tại Dushanbe
Giáo dục

Một số cơ sở giáo dục có trụ sở tại Dushanbe:
Đại học quốc gia Tajikistan
Đại học Nông nghiệp Tajikistan
Đại học Y khoa Tajikistan
Đại học Luật, Kinh doanh & Chính trị Tajikistan
Đại học Slavonic Nga-Tajik
Trường quốc tế Dushanbe
Điểm tham quan chính

Bảo tàng quốc gia Tajikistan
Bảo tàng Cổ vật Quốc gia
Trung tâm Ismaili
Cung điện Vahdat
Cột cờ Dushanbe Đây là cột cờ đứng cao thứ hai trên thế giới, ở độ cao 165 mét (541 feet), [17]
Sở thú Dushanbe
Đại lộ Rudaki
Bảo tàng nhạc cụ Gurminj