Heinrich Eberbach
Chiến tranh thế giới thứ hai > Giai đoạn 1941-1943

Khi Đức chuẩn bị thôn tính Liên bang Xô viết vào đầu năm 1941, Sư đoàn Thiết giáp 4 trở thành một trong 5 sư đoàn thuộc Quân đoàn XXIV do Thượng tướng Thiết giáp Leo Geyr von Schweppenburg chỉ huy. Quân đoàn này được phiên chế trong Cụm Thiết giáp số 2 (sau nâng cấp thành Tập đoàn Thiết giáp số 2) của Đại tướng Heinz Guderian, người có mệnh danh là "cha đẻ" của Binh chủng Tăng - Thiết giáp Đức. Ngày 22 tháng 6 năm 1941, Hitler phát động Chiến dịch Barbarossa tấn công Liên Xô. 9 ngày sau đó (1 tháng 7), Eberbach được phân công làm Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn Thiết giáp số 5, với đội hình lúc này gồm Trung đoàn Thiết giáp 35, Tiểu đoàn Trinh sát Thiết giáp 4 cùng 1 tiểu đoàn bộ binh mô tô. Ông dẫn dắt lữ đoàn tham gia đánh các trận hợp vây lớn tại Minsk (cuối tháng 6 – 3 tháng 7 năm 1941), Smolensk (tháng 7 năm 1941), Gomel (tháng 8 năm 1941), Kiev (tháng 9 năm 1941), Vyazma-Bryansk (30 tháng 9 – 20 tháng 10 năm 1941) và uy hiếp thủ đô Moskva. Những chiến thắng của Eberbach đã đem lại cho ông sự tín nhiệm vững chắc từ thủ trưởng Guderian. Tuy nhiên, Lữ đoàn Thiết giáp 5 nói riêng - và Tập đoàn Thiết giáp số 2 nói chung - bị chặn đứng với tổn thất rất lớn trong các trận đánh trước cửa ngõ Moskva 3 tháng cuối năm 1941. Ngày 16 tháng 12, Hồng quân Liên Xô phát động phản công trên toàn tuyến. Guderian vì "tự ý rút quân" nên bị Hitler sa thải và thay thế bằng Thượng tướng Thiết giáp Rudolf Schmidt. Do có nhiều công trạng trong trận hợp vây Vyazma-Bryansk và trong việc ngăn chặn các đợt phản kích của Hồng quân, Eberbach được ghi danh trong sổ tuyên dương của quân đội Đức, và nhận thưởng Lá sồi đính kèm Huân chương Chữ Thập Hiệp sĩ của ông vào ngày 1 tháng 1 năm 1942.
Ngày 6 tháng 1 năm 1942, Eberbach được phân công làm Sư đoàn trưởng Sư đoàn Thiết giáp số 4, thay Thiếu tướng Dietrich von Saucken vừa bị chiến thương. Quân Liên Xô lúc này đã thọc sâu tới tận Orel, đẩy quân Đức vào tình thế nguy kịch. Sư đoàn Eberbach phải liên tục đánh trả và phản kích đối phương trong suốt tháng 1 năm 1942. Ngày 2 tháng 2, khi đang thúc quân xông lên phản kích, Eberbach bị trúng đạn vào vai và cánh tay. Binh lính vội vã đưa ông nhập viện tại một bệnh viện dã chiến ở Smolensk. Không lâu sau đó, Bộ Tư lệnh Tối cao chuyển Eberbach vào ngạch dự bị và cho ông về an dưỡng tại Würzburg (Bayern). Dù chưa bình phục hoàn toàn, ông trở lại chiến trường Liên Xô vào ngày 2 tháng 3, rồi thụ phong hàm Thiếu tướng ngày 1 tháng 4 năm 1942. Eberbach chỉ huy Sư đoàn Thiết giáp số 4 đến ngày 22 tháng 11 thì được lệnh về Đức để chữa trị thêm. Sau khi quân Liên Xô đè bẹp Quân đoàn Thiết giáp XXXXVIII (Tư lệnh: Thiếu tướng Hans Cramer) trong Chiến dịch Sao Thiên Vương (19 – 23 tháng 11 năm 1942) gần Stalingrad trên sông Volga, Bộ Tư lệnh Tối cao Đức bãi chức Cramer và cử Trung tướng Otto von Knobelsdorff lên thay. Knobelsdorff đã về nước nghỉ phép từ tháng 10, lại chưa thể ra mặt trận ngay, nên một cán bộ thiết giáp đề xuất bổ nhiệm Eberbach (bấy giờ đang trên đường về Đức) làm Quyền Tư lệnh Quân đoàn Thiết giáp XXXXVIII. Ý kiến này được tán thành và Cramer bàn giao chức vụ cho Eberbach vào ngày 26 tháng 11 năm 1942. Dưới sự chỉ huy sâu sát của Eberbach, Quân đoàn Thiết giáp XXXXVIII ra sức chỉnh đốn hàng ngũ, xây dựng trận địa phòng thủ và bẻ gãy các đợt tấn công của quân Liên Xô từ hướng nam. Ông lãnh đạo quân đoàn tới khi nhường chức cho Knobelsdorff vào ngày 30 tháng 11. Sau đó, Eberbach về Đức nghỉ dưỡng và được thăng cấp hàm Trung tướng vào ngày 1 tháng 1 năm 1943.
Sau thảm bại tại Stalingrad, Hitler lập ra cơ quan Tổng thanh tra Binh chủng Tăng-Thiết giáp do Đại tướng Guderian đứng đầu. Ngày 28 tháng 2 năm 1943, Eberbach được Guderian cất nhắc làm Phó Tổng thanh tra phụ trách lực lượng tăng - thiết giáp Quân đội Bản bộ (Ersatzheer, tức các đơn vị vũ trang đóng trên bản thổ Đức). Ông đã hỗ trợ đắc lực cho Guderian trong công tác giám sát, huấn luyện, tổ chức và phát triển các đơn vị thiết giáp bản bộ. Ngày 1 tháng 8 năm 1943, Eberbach thụ phong quân hàm Thượng tướng Thiết giáp. Mùa thu năm đó, ông thuyết phục Guderian cho ông ra sa trường trong vài tháng, đặng ông nắm bắt tình hình thực tế của quân thiết giáp Đức. Guderian và Bộ Tư lệnh Tối cao đồng ý. Từ ngày 15 tháng 10 tới ngày 25 tháng 11 năm 1943, Eberbach lần lượt chỉ huy các Quân đoàn Thiết giáp XXXXVII, XXXXVIII và Binh đoàn Nikopol (gồm Quân đoàn Thiết giáp XXXX, Quân đoàn Bộ binh XXIX, Quân đoàn Bộ binh IV cùng Quân đoàn XVII) tham gia nhiều trận đánh dữ dội ở miền Nam Nga. Sự tháo vát của năng động của Eberbach đã gây ấn tượng tích cực cho các cấp trên. Tháng 11 năm 1943, ông được Guderian triệu hồi về Berlin để tiếp tục giúp Guderian xây dựng, mở rộng binh chủng thiết giáp.