stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Zambezi
Chú thích

1 2 3  “Richard Beilfuss & David dos Santos: Patterns of Hydrological Change in the Zambezi Delta, Monogram for the Sustainable Management of Cahora Bassa Dam and The Lower Zambezi Valley (2001). Estimated mean flow rate 3424 m³/s” (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 17 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2012.
1 2 3  International Network of Basin Organisations/Office International de L'eau: Lưu trữ 2009-03-27 tại Wayback Machine "Développer les Compétences pour mieux Gérer l'Eau: Fleuves Transfrontaliers Africains: Bilan Global." (2002). Estimated annual discharge 106 km³, equal to mean flow rate 3360 m³/s
↑  Dorling Kindersley, 84–85
Varicosia

| Varicosia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Varicosia
Varicosia là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.
12620 Simaqian

| Phát hiện A |
| --- | --- |
Người phát hiện: {{{người phát hiện}}}
Ngày phát hiện: {{{ngày phát hiện}}}
Tên khác: {{{các tên}}} B
Loại: {{{loại}}}
Các thông số quỹ đạo C
Kỷ {{{kỷ}}}
Độ lệch tâm (e): {{{độ lệch tâm}}}
Bán trục chính (a): {{{bán trục chính}}}
Điểm cận nhật (q): {{{cận nhật}}}
Điểm viễn nhật (Q): {{{viễn nhật}}}
Chu kỳ quỹ đạo (P): {{{chu kỳ}}}
Vận tốc quỹ đạo: {{{vận tốc}}}
Độ nghiêng quỹ đạo (i): {{{độ nghiêng}}}
Kinh độ điểm lên (Ω): {{{góc lên}}}
Góc cận nhật (ω): {{{đối số cận nhật}}}
Độ dị thường trung bình (M): {{{dị thường trung bình}}}
Các đặc trưng vật lý
Kích thước: {{{kích thước}}}
Khối lượng: {{{khối lượng}}}
Tỷ trọng: {{{tỷ trọng}}}
Gia tốc trọng trường bề mặt: {{{gia tốc}}}
Vận tốc vũ trụ cấp 2: {{{vận tốc vũ trụ 2}}}
Chu kỳ tự quay: {{{tự quay}}}
Lớp quang phổ: {{{lớp quang phổ}}}
Độ sáng tuyệt đối: {{{độ sáng tuyệt đối}}}
Suất phản chiếu: {{{suất phản chiếu}}}
Nhiệt độ trung bình bề mặt: {{{nhiệt độ}}}
12620 Simaqian là một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 1995.5040186 ngày (5.46 năm).
Nó được phát hiện ngày 24 tháng 9 năm 1960.
Tiểu hành tinh được đặt tên vào ngày 22 tháng 1 năm 2008 theo tên của nhà chiêm tinh, nhà sử học và nhà văn Trung Quốc Tư Mã Thiên.
Zambesomima hirsuta

| Zambesomima hirsuta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Zambesomima
Loài (species): Z. hirsuta
Danh pháp hai phần
Zambesomima hirsuta
Zambesomima hirsuta là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
12616 Lochner

12616 Lochner (tên chỉ định: 4874 P-L) là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld, và Tom Gehrels ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 16 tháng 9 năm 1960. Nó được đặt theo tên Stefan Lochner, a German late Gothic painter of the 15th century.
Y Brơm

| Y Brơm> Thông tin cá nhân |
| --- | --- |
Sinh: 
Ngày sinh: 1940
Nơi sinh: Mang Yang, Gia Lai, Liên bang Đông Dương
 
Mất: 
Ngày mất: 28 tháng 10, 2013(2013-10-28) (72–73 tuổi)
Nơi mất: Pleiku, Gia Lai
 
Giới tính: nam
Quốc tịch:  Việt Nam
Đảng chính trị:  Đảng Cộng sản Việt Nam
Dân tộc: Ba Na
Nghề nghiệp: Biên đạo
Gia đình: 
Vợ: Nay Kim Cương (cưới 1968⁠–⁠1983) Trương Thanh Bình (cưới 1988)
Con cái: Y Song Linh Y Song Bring
 
Đào tạo: Trường Múa Việt Nam (1957–1958)
Lĩnh vực: Múa
Danh hiệu: Nghệ sĩ nhân dân (1984)
Giải thưởng
Giải thưởng Nhà nước 2001 Văn học Nghệ thuật
x • t • 
Y Brơm (1940 – 28 tháng 10 năm 2013) là biên đạo múa người Việt Nam. Ông được biết đến với các tác phẩm múa mang âm hưởng Tây Nguyên, ông được nhà nước trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân và giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.
Tiểu sử

Y Brơm sinh năm 1940 tại làng Đak Hlah, xã Đê Ar, huyện Đak Bơk (nay là xã Lơ Pang, huyện Mang Yang), tỉnh Gia Lai. Ông là người dân tộc Ba Na, cha ông tên là Y Phứ, mẹ tên là Hdjới. Từ năm 13 tuổi, ông thoát ly tham gia hoạt động du kích tuyên truyền.
Năm 1954, ông tập kết ra Bắc và bắt đầu học văn hóa. Tháng 9 năm 1955, Y Brơm được tuyển vào Đoàn Hát, Kịch Tây Nguyên, sau đổi thành Đoàn Ca múa Nhân dân Tây Nguyên vào cuối năm 1956. Kể từ năm 1957, ông thôi hát để tập trung vào múa và trở thành solist của Đoàn, bắt đầu tham gia sáng tác những điệu múa mới. Ông theo học ở Trường Múa Việt Nam (tháng  3 năm 1957 – tốt nghiệp năm 1958), từ đó tập trung vào công việc biểu diễn và huấn luyện ở Đoàn. Tác phẩm đầu tay của ông – vở múa Kéo pháp – được biểu diễn tháng 9 năm 1958. Ông còn vinh dự khi 6 lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Từ cuối năm 1960 đến 1965, Y Brơm được cử đi học lớp biên đạo múa 4 năm tại Bắc Triều Tiên. Trở về, ông dựng vở Múa trống Tây Nguyên trở thành tiết mục múa Tây Nguyên được đi biểu diễn quốc tế. Năm 1966, ông trở thành Phó đoàn kiêm chỉ đạo nghệ thuật Đoàn Ca múa Tây Nguyên (sau đổi tên thành Đoàn Nghệ thuật Đam San vào 1975), tuy nhiên lúc này do bị nghi ngờ dính líu với tổ chức FULRO nên ông không được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam cho đến năm 1991, ông được kết nạp vào Đảng khi đã được chứng minh là không có quan hệ với FULRO.
Năm 1992, Y Brơm chuyển sang hoạt động quản lý, đảm nhận làm Phó Giám đốc Sở Văn hoá - Thông tin Gia Lai cho đến khi về hưu năm 2001. Trong cuộc bạo động ở Tây Nguyên năm 2001, khi đang đương nhiệm, ông đã bị lực lượng bạo động bắt trói và đánh đập.
Trong hơn 50 năm hoạt động nghệ thuật, Y Brơm đã dàn dựng hàng trăm tiết mục múa, trong đó có 30 tác phẩm đoạt huy chương vàng trong các hội diễn chuyên và không chuyên. Ông là một trong ba nghệ sĩ của ngành múa (cùng Thái Ly, Phùng Nhạn) được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân đợt đầu tiên (1984). Năm 2001, ông được trao tặng Giải thưởng Nhà nước cho ba tác phẩm: Múa trống Tây Nguyên, Múa khiên, Múa giã gạo đêm trăng.
Sau khi nghỉ hưu, Y Brơm vẫn tiếp tục công việc nhằm bảo tồn các giá trị văn hóa Tây Nguyên. Ông tham gia dàn dựng các tiết mục trong đợt UNESCO công nhận Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên cũng như tổ chức Festival Cồng chiêng Quốc tế năm 2009 tại Gia Lai. Ông cùng nhạc sĩ Lê Xuân Hoan thực hiện đề tài sưu tầm, biên soạn và bảo tồn những làn điệu dân ca cổ của dân tộc Ba Na.
Ngày 28 tháng 10 năm 2013, ông qua đời tại làng Kép, Pleiku, hưởng thọ 73 tuổi.
Gia đình

Năm 1968, Y Brơm kết hôn với người vợ mang hai dòng máu Gia Rai và Kinh tên là Nay Kim Cương, và có một người con gái là Y Song Linh. Ông ly hôn với Nay Kim Cương năm 1983. Năm 1988, ông tái hôn với Trương Thanh Bình, một nữ diễn viên cũ của Đoàn Nghệ thuật Đam San và có một người con trai là Y Song Bring.
Chú thích

1 2  Đông Lâm (22 tháng 5 năm 2013). “Nghệ sỹ Nhân dân Y Brơm: Nghệ thuật là một phần cuộc sống”. Báo Biên phòng. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2024.
1 2 3  Đăng Trường (23 tháng 5 năm 2010). “NSND Y Brơm: Lời Bác dạy khắc ghi trong tôi”. Báo Công an Nhân dân. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2024.
↑  Quốc Học (2 tháng 9 năm 2009). “NSND Y Brơm: Bác như vẫn đang còn đâu đây”. VOV. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2024.
1 2 3  Thất Sơn (ngày 5 tháng 5 năm 2009). “Nghệ sĩ nhân dân Y Brơm: "Sống giữa mọi người không ngại ngần"”. Báo Gia Lai. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2010.
↑  “Sự thật về cuộc "gây rối mang màu sắc chính trị" ở Tây Nguyên (phần II)”. Báo Công An Nhân dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới. 14 tháng 3 năm 2001. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 3 năm 2013. Truy cập 21 tháng 3 năm 2013.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
↑  “Nghệ sĩ nhân dân”. Trang Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Việt Nam. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 3 năm 2008. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2024.
↑  N. Như (30 tháng 10 năm 2013). “Vĩnh biệt NSND Y Brơm”. Báo Công an Nhân dân. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2024.
| x t Người được trao Giải thưởng Nhà nước về Múa |
| --- | --- |
Đợt 1 (2001):  Chu Thúy Quỳnh  Y Brơm 
Đợt 2 (2007):  Bùi Chí Thanh  Hoàng Phi Long  Lê Huân  Lê Ngọc Cường  Nguyễn Bá Thái  Nguyễn Trọng Lanh  Phạm Anh Phương 
Đợt 3 (2012):  Bùi Đình Phiên  Nghiêm Chí  Ngô Đặng Cường  Nguyễn Minh Thông  Phạm Minh Phương 
Đợt 4 (2017):  Trần Xuân Thanh  Nguyễn Văn Quang 
Đợt 5 (2022):  Hà Thế Dũng  Phạm Thị Ngọc Bích  Hoàng Ngọc Hải  Mai Trung Kiên  Đặng Hùng / Vương Linh  Nguyễn Hồng Phong  Nguyễn Hòa Hiếu  Trần Ly Ly  Nguyễn Hữu Từ  Nguyễn Thị Hiền Trang  Nguyễn Thị Tuyết Minh  Đỗ Tiến Định  Trần Thị Cung  Trần Quang Tâm  Nguyễn Thị Thu Hà
William Aiton

William Aiton (1731-1793).
William Aiton (1731 – 2 tháng 2 năm 1793) là một nhà thực vật học người Scotland.
Aiton được sinh ra gần Hamilton. Được đào tạo đầy đủ về nghề làm vườn, ông chuyển đến Luân Đôn vào năm 1754, và trở thành người phụ tá của Philip Miller, và sau là người trông nom Vường Thảo dược Chelsea. Năm 1759 ông được chỉ định làm giám đốc của một vườn thực vật vừa mới được thành lập tại Kew, nơi ông làm việc cho tới cuối đời. Ông có nhiều ảnh hưởng trong cải tiến việc làm vườn, và vào năm 1789 ông xuất bản cuốn sách Hortus Kewensis, đây là một bộ sưu tập các loài cây được nuôi trồng trong vườn nhà.
lần xuất bản thứ hai và có bổ sung của cuốn Hortus là vào năm 1810-1813 được thực hiện bởi người con cả của ông là William Townsend Aiton.
Đề lĩnh

Đề lĩnh (提領) là chức quan thuộc ban võ từ thời Lê sơ đến đời nhà Nguyễn.
Chức quan có nhiệm vụ chính là phụ trách an ninh, trật tự cho kinh thành: tuần phòng Kinh đô, nghe ngóng dò xét, tìm bắt kẻ gian phi...
Lịch sử

Kinh thành Thăng Long chia ra 36 phường, mỗi phường đặt một người phường trưởng. Lại đặt ra phủ Phụng Thiên có quan Phủ doãn, quan Thiếu doãn kiêm coi cả việc tuần phủ và việc liêm sát, đốc suất hai huyện Thọ Xương và Quảng Đức, mỗi huyện có quan Huyện úy cai trị. Toàn kinh thành Thăng Long thì cử một quan trọng thần sung chức Đề lĩnh Tứ thành quân vụ.
Hồng Thuận thứ nhất (1516), do lo sợ mối hiểm họa tiếm quyền như mình đã làm trước đây, ngay khi lên ngôi vua Lê Tương Dực đã thiết lập quan tứ thành Đề lĩnh với nhiệm vụ chính bảo an kinh đô, ngoài ra còn có nhiệm vụ tình báo, bắt giam những người có hành vi chống đối.
Tứ thành Đế lĩnh có các chức Chưởng Đề lĩnh (掌提領), phó đề lĩnh (褔提領), đồng đề lĩnh (同提領). Các chức này thuộc ban võ, phẩm trật hàm Tòng nhất phẩm, tòng nhị phẩm.
Vào thời kỳ Lê Trung hưng, chức vụ Đồng đề lĩnh cấp cho ban văn coi quân vụ tứ thành. Các chức khác vẫn thuộc ban võ.
Quan chế đời Bảo Thái cho Đề lĩnh trật Chánh nhị phẩm, phó đề lĩnh trật tòng nhị phẩm.
Về sau thời kỳ Chúa Trịnh nắm quyền chức vụ chỉ mang tính chất quản lý chăm sóc các công trình, khai mương, tháo nước, đường sá,... Các công việc kiện tục chỉ được tra hỏi các việc trộm cướp đánh nhau.
Vào thời nhà Nguyễn, Đề lĩnh chịu trách nhiệm coi việc quân sự của tỉnh.
Đãi ngộ

Vào thời Lê sơ, chức vụ là chức quan khá quan trọng trong quan chế triều đình. Phẩm hàm tòng nhất phẩm.
Truy phong tập ấm là lệ ban với mục đích phong quan chức cho cha, mẹ của chức quan. Đề lĩnh hàm tòng nhất phẩm nên cha được phong Đô đốc đồng tri (都督同知) - chánh nhị phẩm, mẹ phong Thuận nhân (順人) - chánh nhị phẩm, vợ phong Thạc nhân (碩人)- chánh tứ phẩm, con trưởng phong Mậu lâm tá lang (茂林佐郎) - tòng lục phẩm.
Lương bổng vào thời Lê sơ, mỗi tháng 6 quan 2 tiền 30 đồng, tổng năm là 75 quan.
Tại kinh đô được cấp 2 mẫu vườn đất.
Khi về hưu, chức quan được ân tứ dân huệ lộc. Đề lĩnh được dân lộc từ 2-3 xã, chuẩn định tiền gián 300 quan, theo hầu 30 người. Ngoài ra được miễn thuế 50 mẫu ruộng.
Xã Dwight, Michigan

| Xã Dwight Dwight Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 
 Vị trí trong Quận Huron, Michigan
 Vị trí quận Huron trong tiểu bang Michigan ở Hoa Kỷ
Xã Dwight
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Michigan
Quận: Quận Huron
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 758
Múi giờ: CST (UTC-5)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-4)
Xã Dwight (tiếng Anh: Dwight Township) là một xã thuộc quận Huron, tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 758 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.
Varicorhinus platystomus

| Varicorhinus platystomus> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Cực kỳ nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Cypriniformes
Họ (familia): Cyprinidae
Chi (genus): Varicorhinus
Loài (species): V. platystomus
Danh pháp hai phần
Varicorhinus platystomus Pappenheim in Pappenheim & Boulenger, 1914 
Danh pháp đồng nghĩa
 Varicorhinus platystoma  Pappenheim & Boulenger, 1914
Varicorhinus platystomus là một loài cá vây tia trong họ Cyprinidae.
Nó chỉ được tìm thấy ở Rwanda.
Môi trường sống tự nhiên của nó là các con sông.
Aspidosperma fendleri

| Aspidosperma fendleri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Apocynaceae
Chi (genus): Aspidosperma
Loài (species): A. fendleri
Danh pháp hai phần
Aspidosperma fendleri Woodson, 1951 
Aspidosperma fendleri là một loài thực vật có hoa trong họ La bố ma. Loài này được Woodson mô tả khoa học đầu tiên năm 1951.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Aspidosperma fendleri”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Y Doãn

| Y Doãn |
| --- | --- |

Thông tin cá nhân
Sinh: 1648 TCN
Mất: 1549 TCN
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Hậu duệ: Yi Zhi
 
Chức quan: aheng
Nghề nghiệp: chef, chính khách
Quốc tịch: Nhà Thương
x • t • 
Y Doãn (tiếng Trung: 伊尹; bính âm: Yī Yǐn) là tướng nhà Thương trong lịch sử Trung Quốc. Ông có công giúp Thành Thang tiêu diệt nhà Hạ, thành lập nhà Thương và phò trợ với vai trò nhiếp chính của nhà Thương ổn định trong thời gian đầu.
Trong lịch sử Trung Hoa, Y Doãn cùng với Hoắc Quang thời nhà Hán được xưng tụng là hai đại thần nhiếp chính phế lập vua nhưng được ca ngợi, gọi là [Y Hoắc]. Sự việc của hai người thường được gọi chung bằng cụm 「Y Hoắc chi sự; 伊霍之事」.
Hữu tướng nước Thương

Sử sách chép chưa hoàn toàn thống nhất về lai lịch của Y Doãn. Sử ký Tư Mã Thiên nêu ra những thuyết khác nhau về việc Y Doãn đến với Thành Thang. Có thuyết cho rằng thời đó có một bộ lạc là Hữu Sằn gả con gái cho Thang, đi theo hầu có một người hầu là Y Doãn. Thấy Y Doãn có tài, Thành Thang liền cho làm hữu tướng. Tuy nhiên, Sử ký cũng dẫn thuyết khác cho rằng, Y Doãn là ẩn sĩ, Thành Thang nghe tiếng sai người đến mời 5 lần, Y Doãn mới nhận lời ra giúp. Thuyết này có nhiều điểm tương đồng với lai lịch Y Doãn được ghi chép trong truyện Phong thần diễn nghĩa. Tại hồi thứ nhất Trụ Vương tế miễu bà Nữ Oa, sách chép rằng: "Thành Thang là người nhân đức và trung hậu, nghe đồn ông Y Doãn là người tài trí, thất thời, ẩn cư cày ruộng nơi Sằn Dã, liền đến rước về, dâng cho vua Kiệt, nhà Hạ dùng. Ấy vì lòng trung, Thành Thang không dám dùng riêng người tài cho mình. Ai ngờ vua Kiệt bất trí, không biết dùng người tài, nghe lời dua mị, không trọng dụng Y Doãn, Y Doãn bỏ vua Kiệt trở về với Thành Thang."
Còn có sách khác chép rằng, Y Doãn đã bỏ Thương sang làm quan cho Hạ Kiệt, nhưng sau đó thấy Kiệt hoang dâm tàn bạo, khinh rẻ chư hầu nên Y Doãn trở lại với Thành Thang. Thành Thang vẫn một lòng kính trọng và trọng dụng Y Doãn. Có ý kiến rất khác biệt, căn cứ vào Trúc thư kỉ niên, một cuốn biên niên sử cổ của nước Ngụy thời Chiến Quốc được phát hiện năm 281 đời Tây Tấn: Y Doãn thực chất được Thành Thang cử sang làm gián điệp bên nhà Hạ, lợi dụng sự bất mãn của nàng Muội Hỷ khi nàng không còn được Hạ Kiệt sủng ái để lấy tin tức về tình hình Hạ Kiệt. Sau khi nắm được nội tình nhà Hạ, Y Doãn trở về với Thành Thang.
Ngoài ra, Thành Thang còn thu dụng một người ở bộ lạc khác đến là Trọng Hủy, cho làm tả tướng. Y Doãn và Trọng Hủy được giao trọng trách xử lý công việc trong bộ lạc, đó là việc trái với thông lệ nhiều đời chỉ bó hẹp quyền hành trong tay những người nội tộc của nước Thương.
Giúp Thương diệt Hạ

Y Doãn bày kế cho vua Thành Thang tranh thủ liên minh với các bộ tộc miền hạ lưu sông Hoàng Hà để có vây cánh chống nhà Hạ; sau đó thực hiện việc thanh trừ các bộ tộc thân với nhà Hạ như Cát, Côn Ngô, Bính Chướng Vi. Trong khi đó Hạ Kiệt vẫn say mê tửu sắc, không quan tâm tới chính sự.
Theo kế sách của Y Doãn, Thương Thang bắt đầu khiêu chiến với nhà Hạ, bỏ không nộp cống cho Hạ Kiệt. Hạ Kiệt nổi giận điều động binh mã 9 bộ tộc phía đông trước sau đánh vào bộ lạc Thương. Thành Thang bèn sai người đến nộp cống. Thấy Thang thuần phục, Kiệt cho lui quân.
Sang năm sau, Thang lại bỏ cống nạp. Hạ Kiệt lại tổ chức hội các bộ lạc phụ thuộc ở Hữu Nhung đánh Thương, nhưng lần này các bộ lạc không nghe theo. Bộ lạc Mân lên tiếng phản đối, Hạ Kiệt bèn mang quân đánh Mân trước. Khi Kiệt bị sa lầy vào cuộc chiến với tộc Mân, Thang ra quân diệt Hạ. Năm 1767 TCN, Thành Thang đánh thắng Hạ Kiệt trong trận quyết định ở Minh Điều. Hạ Kiệt thua trận, bị mất ngôi và bị đày ra Nam Sào.
Sau khi nghe Y Doãn báo cáo tình hình các chư hầu đã quy phục, Thương Thang trở về đất Thái Quyển, chính thức lên ngôi vua, lập ra nhà Thương.
Còn theo sách Phong thần diễn nghĩa, vua Kiệt càng ngày càng bạo tàn, vô đạo. Gián quan Long Phùng khuyên can thì bị vua giết hại, Thành Thang sai người khuyên can vua thì vua bắt giam ông tại Hạ Đài suốt một thời gian mới thả về. Về sau, nhờ tài đức của mình, thiên hạ đều khen tụng Thành Thang, hơn bốn mươi nước đều theo về trướng. Ông Thành Thang được Y Doãn phò trợ, đánh đuổi vua Kiệt qua đất Nam Sào, sau đó lên ngôi Thiên tử, lập kinh đô nơi đất Bạt vào năm Ất Mùi, mở đầu nhà Thương.
Đày Thái Giáp

Thành Thang làm vua không lâu, đến năm 1761 TCN thì qua đời. Vì Thái tử Thái Đinh mất sớm trước Thành Thang nên con thứ của Thang là Ngoại Bính được Y Doãn lập làm vua. Nhưng đến năm 1758 TCN, Ngoại Bính cũng qua đời, Y Doãn lại lập em Ngoại Bính là Trọng Nhâm lên ngôi. Chỉ được 4 năm (1754 TCN), Trọng Nhâm lại mất, khi đó con thái tử Thái Đinh là Thái Giáp đã lớn nên Y Doãn lập Thái Giáp lên ngôi.
Y Doãn là nguyên lão 4 triều vua, làm phụ chính, dạy dỗ vị vua trẻ rất cẩn thận. Ông nói với Thái Giáp:"Bậc đế vương phải yêu dân, càng phải chăm chỉ học tập tinh thần trị nước của tổ phụ Thang".
Ông còn lấy bài học của Hạ Kiệt mất nước để khuyên răn Thái Giáp. Tuy nhiên, Thái Giáp từ nhỏ sống trong cảnh quyền quý, chỉ hưởng lạc mà không làm việc. Thái Giáp không nghe những lời dạy của Y Doãn, vẫn chơi bời phóng túng. Thấy Thái Giáp như vậy, Y Doãn quyết định dùng biện pháp mạnh: ông đày vua đến Đổng Cung gần lăng miếu của Thành Thang và tự mình nắm quyền chính. Ông còn sai người đến giám sát Thái Giáp để vua suy nghĩ và tỉnh ngộ.
Sau 3 năm, Thái Giáp hiểu ra sai lầm của mình, quyết tâm sửa chữa khuyết điểm. Khi thấy Thái Giáp biết tu tỉnh, Y Doãn đích thân đến đón rước vua về kinh đô và trao lại quyền hành cho Thái Giáp. Thái Giáp trở thành một vị vua giỏi của nhà Thương. Tương truyền Y Doãn sống hơn 100 tuổi mới mất. Công lao khai quốc và dìu dắt vua nhỏ, giúp cho một triều đình mới thành lập được ổn định, tạo cơ sở tồn tại lâu dài của ông được đời sau nhắc đến rất nhiều. Y Doãn cùng Chu Công Đán nhà Chu trở thành những tấm gương mẫu mực về trung thần phò ấu chúa trong lịch sử Trung Quốc.
Tuy nhiên, căn cứ vào Trúc thư kỉ niên, một số nhà nghiên cứu Trung Quốc đưa ra ý kiến khác cho rằng: không phải Y Doãn trả lại ngôi cho Thái Giáp mà ông đã đày Thái Giáp ra Đổng Cung rồi cướp lấy ngôi nhà Thương. Sau 7 năm, Thái Giáp trốn khỏi Đổng Cung, giết chết Y Doãn giành lại ngôi, phục hồi nhà Thương; hai người con của Y Doãn là Y Trắc và Y Phấn vẫn được lập tế tự cho ông và Thái Giáp chia đôi tài sản của ông cho hai người con. Vì những tình tiết bổ sung từ Trúc thư kỉ niên, có quan điểm đánh giá Y Doãn là một nhân vật khá phức tạp trong lịch sử Trung Quốc cổ đại.
Chú thích

↑  Sử ký, bản dịch của Bùi Hạnh Cẩn và Việt Anh, sách đã dẫn, tr 58
↑  Chu Mục, Trần Thâm, sách đã dẫn, tr 44
1 2  Kỳ Ngạn Thần, sách đã dẫn, tr 51
↑  Vùng Tế Ninh, Sơn Đông hiện nay
↑  Miền đông Phong Khâu, Hà Nam, Trung Quốc
↑  Miền đông nam huyện Thọ, An Huy hiện nay
↑  Thuộc Hà Nam Trung Quốc
↑  Chu Mục, Trần Thâm, sách đã dẫn, tr 48
↑  Kỳ Ngạn Thần, sách đã dẫn, tr 50-51
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 16
Varicospira kooli

| Varicospira kooli |
| --- | --- |


Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Mollusca
Lớp:: Gastropoda
nhánh:: Caenogastropoda
nhánh:: Hypsogastropoda
Bộ:: Littorinimorpha
Họ:: Rostellariidae
Chi:: Varicospira
Loài:: V. kooli
Danh pháp hai phần
Varicospira kooli Moolenbeek & Dekker, 2007

Varicospira kooli là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rostellariidae.
Chú thích

↑  Moolenbeek & Dekker (2007). Miscellanea Malacologica 2(3): 45-58. World Register of Marine Species, accessed 27 June 2010.
↑  Varicospira kooli Moolenbeek & Dekker, 2007. WoRMS (2010). Varicospira kooli Moolenbeek & Dekker, 2007. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. Accessed through:  World Register of Marine Species at http://www.marinespecies.eu/aphia.php?p=taxdetails&id=457920 on 27 June 2010.
Yalıköy, Niksar

| Yalıköy |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
YalıköyVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Tokat
Huyện: Niksar
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 225 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Yalıköy là một xã thuộc huyện Niksar, tỉnh Tokat, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 225 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Tokat”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.
Ateles

| Ateles |
| --- | --- |
Một con khỉ nhện trong vườn thú
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Primates
Họ (familia): Atelidae
Chi (genus): Ateles E. Geoffroy, 1806
Loài điển hình
Simia paniscus Linnaeus, 1758 
 Phân bố
Các loài
  Danh sách  Ateles belzebuth  Ateles chamek  Ateles hybridus  Ateles marginatus  Ateles fusciceps  Ateles geoffroyi  Ateles paniscus  
Danh pháp đồng nghĩa
 Ameranthropoides Montandon, 1929;  Montaneia Ameghino, 1911;  Paniscus Rafinesque, 1815;  Sapajou Lacépède, 1799. 
Ateles là một chi động vật có vú trong họ Atelidae, bộ Linh trưởng. Chi này được É. Geoffroy miêu tả năm 1806. Loài điển hình của chi này là Simia paniscus Linnaeus, 1758.
Các loài

Chi này gồm các loài:
Ateles belzebuth
Ateles chamek
Ateles hybridus
Ateles marginatus
Ateles fusciceps
Ateles geoffroyi
Ateles arachnoides
Ateles paniscus
Chú thích

1 2  Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Ateles”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
↑  10th edition of Systema Naturae
Çakırlar, Yapraklı

| Çakırlar |
| --- | --- |
—  Xã  —
 

ÇakırlarVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Çankırı
Huyện: Yapraklı
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 41 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 18900 
Çakırlar là một xã thuộc huyện Yapraklı, tỉnh Çankırı, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 41 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Çankırı”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2012.
Ateles marginatus

| Ateles marginatus |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Primates
Họ (familia): Atelidae
Chi (genus): Ateles
Loài (species): A. marginatus
Danh pháp hai phần
Ateles marginatus É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1809 
 
Ateles marginatus là một loài động vật có vú trong họ Atelidae, bộ Linh trưởng. Loài này được É. Geoffroy mô tả năm 1809.