Hình tượng động vật trong văn hóa
Linh điểu > Kim Sí Điểu

Mệnh lệnh điểu hay Kim Sí Điểu hay Chim cánh vàng, còn gọi là Garuda (Ca-lâu-la) trong Hindu giáo được xem là vị vua của các loài chim, được cho là một trong những hóa thân của Đức Phật. Mệnh lệnh điểu có thể bay từ đầu này sang đầu kia của vũ trụ chỉ trong một sải cánh. Mệnh lệnh điểu nêu biểu cho lòng dũng cảm, và giúp hộ trì chúng sinh đạt giác ngộ. Linh vật này là biểu tượng cho sự khoáng đạt rộng lớn của tâm và không bị trói buộc bởi những xung đột của xúc tình tiêu cực. Tâm thức sáng rõ thì có thể đến mọi nơi, giống như những tia nắng mặt trời, và tạo nên sự sinh trưởng của đời sống và trí tuệ.
Đặc biệt ở trong Phật giáo, từ truyền thuyết trong Hindu giáo, thì ở trường phái Mật tông Tây Tạng, loài Garuda chính là Mệnh lệnh điểu trên cờ Lungta nêu biểu cho hạnh bố thí Ba-la-mật (Dana Paramita), giống như những tia nắng mặt trời ban tặng sự sống cho Trái Đất. Sự xuất hiện của Mệnh lệnh điểu sẽ hộ trì con người tránh khỏi những ảnh hưởng xấu của long thần. Mệnh lệnh điểu tượng trưng cho sự tự do không còn bị ràng buộc bởi hy vọng và sợ hãi để viên mãn mọi tâm nguyện. Mệnh lệnh điểu bảo hộ chúng sinh trong khu vực lân cận khỏi những ảnh hưởng của năng lượng tiêu cực từ phương Bắc.
Chim thần Garuda là một loại chim thần có nguồn gốc từ Ấn Độ, thường được miêu tả trong hình thức người-chim (Điểu nhân/Tiên chim), tượng trưng cho sức mạnh và chân lý. Ở Việt Nam, Garuda xuất hiện trong nghệ thuật Champa với tư cách là một vị Thần Ấn Độ giáo, là biểu trưng và vật cưỡi của thần Vishnu. Trong nghệ thuật Phật giáo Đại Việt từ thời Lý đến thời Mạc, Garuda là linh vật trấn giữ các góc tháp, đỡ góc bệ thờ hoặc mái đao chùa. Garuda là hình ảnh tiêu biểu cho sự giao lưu văn hóa Đại Việt và Champa.
Kim Sĩ Điểu có hình dáng như chim, nên được xếp vào loại chim. Trong tất cả loài chim, Kim Sĩ Điểu là loại chim to nhất, trú xứ của loài chim là núi Sineru. Núi Sineru có ba tầng, Kim Sĩ Điểu ở tầng thứ hai của núi Sineru và ở Đại dương hoặc biển Sīdantara. Trong tầng thứ hai của núi Sineru này có rừng Bả Đậu Chúa, Kim Sĩ Điểu có thân cao 150 do tuần, mỗi cánh rộng 50 do tuần, đuôi dài 20 do tuần, cổ dài 30 do tuần, miệng rộng 9 do tuần, chân dài 20 do tuần. Kim Sĩ Điểu Vương khi đang bay mãnh lực của việc đập cánh phát sanh thành luồng cuồng phong có tầm ảnh hưởng từ 700-800 do tuần, thường thì Kim Sĩ Điểu ăn thịt rồng (Naga).
Người Khmer gọi chim thần “Krut” là để chỉ một con vật linh thiêng, được bắt nguồn từ thần thoại Ấn Độ cổ đại, gọi là Garuda, chim thần Krut (hay Garuda) xuất hiện khá phong phú trong các mẫu truyện thần thoại. Theo truyền thuyết, Nữ thần Vin-ta sinh ra chim thần Krut (Garuda) và nữ thần Kro-dhus sinh ra rắn Naga. Ngay từ khi mới ra đời, Krut đã sở hữu một hình thể khổng lồ, dữ tợn được biểu hiện một loài chim săn mồi, có hình đầu người, ba mắt và chiếc mỏ nhọn và cong quắp, cùng móng chân sắc nhọn của Đại bàng và có một sức mạnh khủng khiếp, sau đó, chim thần Krut đã giảm bớt kích thước và sinh lực, Krut còn bị đọa đài trong thân phận của một kẻ tôi tớ, chỉ vì thua sau một lần cá cược của mẹ Krut với nữ thần Kro-dhus.
Trong các công trình kiến trúc thì hình tượng chim thần Krut là hình ảnh được các nghệ nhân quan tâm và tác tạo khá phổ biến, hình tượng của chim thần đã đi sâu vào đời sống tâm linh, thẩm mỹ của người Khmer bằng sự thể hiện tài hoa qua những công trình kiến trúc tôn giáo của người Khmer. Các nghệ nhân Khmer thường dùng hình tượng chim thần trang trí trong những ngôi chùa và được thể hiện hình tượng Krut trong tư thế dang đôi cánh rộng, trông như những cánh tay săn chắc, lực lưỡng nắm chặt thân rắn Naga căng ngang xé ra từng mãnh bằng mỏ và chân. Các công trình kiến trúc của chùa Khmer thì Krut được thể hiện trong tư thế dang đôi cánh hoặc đôi tay đỡ lấy tầng mái, thân đứng tựa vào các đầu cột.
Hình tượng Krut đã có mặt trong nền văn hóa Khmer Nam bộ từ khá sớm và được tôn vinh như lực lượng siêu nhiên, là vị thần tối cao được người Khmer tôn kính, là hiện thân của cái thiện giúp đỡ những người gặp phải hoạn nạn, khó khăn chống lại cái ác, trừng trị kẻ ác. Những ngôi chùa Khmer ở Nam bộ, hình tượng Krut được đúc khuôn bằng xi-măng, có ít hình tượng Krut làm từ chất liệu gỗ. Tại tỉnh Sóc Trăng, hình tượng Krut được thể hiện trong các công trình kiến trúc tại chùa Kh'leang, chùa Mahatúp (chùa Dơi), chùa Srolon (chùa Chén Kiểu), tại Phòng Trưng bày Văn hóa Khmer tỉnh Sóc Trăng, vẫn còn lưu giữ một số hình tượng chim thần Krut được chế tác từ gỗ, tượng có dáng vẻ hài hòa, cân đối, các đường chạm, đục rất sắc nét, điêu luyện và rất có giá trị về mặt nghệ thuật. Qua quá trình phát triển, dù được làm từ chất liệu khác nhau nhưng chim thần Krut mang giá trị văn hóa, vừa là vật thể vừa là phi vật thể trong kho tàng văn hóa của người Khmer.