Vụ Dreyfus
Chân Lý trên đường(1895-1897) > Bản án và sự tha bổng kẻ phản bội

Tướng de Pellieux được yêu cầu phải thực hiện một cuộc điều tra. Nó kết thúc nhanh chóng, điều tra viên bị thao túng một cách khôn khéo bởi Bộ Tổng Tham mưu. Người có tội thực sự, ông này công bố, là trung tá Picquart. Cuộc điều tra dẫn tới một sự miễn tố, trong khi tình nhân của Esterházy, bà de Boulancy, công bố trên Le Figaro những lá thư trong đó ông này, cách đây hơn chục năm, đã bày tỏ mạnh mẽ sự căm ghét đối với nước Pháp và sự khinh miệt Quân đội Pháp. Các tờ báo thuộc quân đội tìm cách chống đỡ cho kẻ phản bội bằng một chiến dịch bài Do Thái chưa có tiền lệ. Báo chí ủng hộ Dreyfus đáp lại, nhấn mạnh vào những yếu tố mới phát hiện. Georges Clemenceau, trên tờ L’Aurore, đặt câu hỏi:
"Ai bảo vệ thiếu tá Esterházy ? Luật pháp ngừng bước, bất lực trước tên chuẩn úy Phổ đội lốt sĩ quan Pháp này. Tại sao? Ai mà lại run sợ trước Esterházy ? Những thế lực sâu kín, những lý do không thể tiết lộ nào chống lại sự thực thi công lý? Ai ngáng đường nó? Tại sao Esterházy, một nhân cách đồi bại lại đáng ngờ, được bảo vệ bất chấp mọi sự buộc tội? Tại sao một người lính trung thực như trung tá Picquart lại bị mất tín nhiệm, đè nén, hạ nhục?"
Mặc dù được bảo vệ bởi Bộ Tổng tham mưu lẫn chính phủ, Esterházy buộc phải thú nhận là tác giả những lá thư bài Pháp mà tờ Le Figaro công bố. Điều này buộc Bộ Tổng tham mưu phải hành động: tìm một giải pháp để làm ngừng những câu hỏi, những nghi vấn và những yêu cầu chứng minh rõ ràng. Ý tưởng của họ là buộc Esterházy phải tự xin chịu điều tra và được tha bổng để ngừng những lời đồn đại và cho phép lập lại trật tự. Do đó để hợp thức một sự giải tội hoàn toàn, chiểu theo một quy tắc luật pháp cổ « Res judicata pro veritate habetur », Esterházy hiện diện trước một tòa án binh ngày 10 tháng 1 năm 1898. Phiên xử kín « trì hoãn » được tuyên bố. Esterházy được nhắc nhở trước những chủ đề của ngày hôm sau với chỉ dẫn để bào chữa. Phiên tòa diễn ra bất thường: những đại diện của bên dân sự được Mathieu và Lucie Dreyfus yêu cầu bị từ chối, ba chuyên gia về chữ viết tay không nhận ra chữ viết của Esterházy trong bản kê và kết luận là sự giả mạo. Chính bị cáo được hoan hô trong khi chứng cớ buộc tội bị la ó, Pellieux can thiệp để Bộ Tổng tham mưu không có tư cách hợp pháp. Người bị buộc tội thực sử là trung tá Picquart, bị bêu xấu bởi những nhân vật quân đội chính trong vụ án. Esterházy được tha bổng trong phiên xử hôm sau, sau chỉ 3 phút nghị án. Dưới những tiếng hoan hô, ông ta phải vất vả vượt qua hành lang rời viên tòa với khoảng 1500 người đứng chờ.
Do sai lầm tư pháp, một người vô tội bị kết án, và do mệnh lệnh, kẻ phạm tội được tha bổng. Đối với nhiều người cộng hòa ôn hòa, đó là một sự xúc phạm không thể chịu nổi cho những giá trị mà họ bảo vệ. Sự tha bổng Esterházy do đó dẫn đến một sư thay đổi trong chiến lược bảo vệ Dreyfus. Từ chủ nghĩa tự do đáng kính của Scheurer-Kestner và Reinach, một hành động hiếu chiến và nghi kỵ xã hội hơn nối tiếp. Đáp lại sự tha bổng, những cuộc phản đối có tính bạo lực chống Dreyfus và bài Do Thái xảy ra trên toàn nước Pháp, gây thiệt hại tới cả tài sản lẫn con người.
Cậy vào thắng lợi của mình, Bộ Tổng tham mưu bắt giữ trung tá Picquart dưới cáo buộc vi phạm bí mật ngành, liên quan tới hành vi tiết lộ việc điều tra cho luật sư người kể lại cho thượng nghị sĩ Scheurer-KddaijtrungVieen trung tá này này, bất chấp bị giam giữ ở Pháo đài Mont-Valérien, không từ bỏ mà tham gia ngày càng sâu vào vụ việc. Đáp lại lời cảm tạ của Mathieu Dreyfus, ông đáp lại ngắn gọn rằng ông "chỉ làm nhiệm vụ của mình". Thiếu tá Esterházy, nhanh chóng được thả tự do, và đứng trước những nguy cơ đè nạng, quyết định di cư sang Anh nơi ông ta sống phần cuối cuối đời êm đềm những năm 1920. Esterházy đã được hưởng, trong quá trình vụ án, một sự ưu đãi đặc biệt từ các cấp cao trong quân đội, điều khó mà hiểu được nếu không phải là do mong muốn của Bộ Tổng tham mưu muốn phủi sạch những cơ hội xét lại bản án đối với đại úy Dreyfus năm 1894.