stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bồn trũng Bắc Cực (Sao Hỏa)
Va chạm > Sự hình thành của bồn trũng Borealis

Giả thuyết khả dĩ cho địa hình thấp, bằng phẳng và tương đối không có miệng núi lửa là bồn trũng được hình thành bởi một vụ va chạm lớn duy nhất. Hai mô phỏng về một tác động có thể xảy ra phác họa một kịch bản cho vụ va chạm: vận tốc thấp 6 đến 10 km (3,7 đến 6,2 mi) mỗi góc nghiêng xiên thứ hai và đường kính 1.600 km đến 2.700 km (990-1.680 mi). Dữ liệu địa hình từ Mars Global Surveyor phù hợp với các mô hình và cũng cho thấy miệng hố hình elip có trục dài 10.600 km (6.600 mi) và 8.500 km (5.300 mi), tập trung ở 67°N 208°E, mặc dù điều này đã bị che khuất một phần bởi các vụ phun trào núi lửa sau đó tạo ra phình Tharsis dọc theo vành của nó. Đó là bằng chứng cho vành thứ cấp tốt. Điều này sẽ khiến bồn trũng cực bắc Sao Hỏa cho đến nay là miệng hố va chạm lớn nhất trong Hệ Mặt trời, gấp khoảng bốn lần đường kính của miệng hố lớn tiếp theo: Utopia Planitia, được đặt bên trong Bồn trũng cực bắc Sao Hỏa, bồn trũng Aitken trên mặt trăng và Hellas Planitia trên bán cầu nam của sao Hỏa.
Vụ va chạm có tác động dẫn đến sự tan chảy đáng kể và hình thành lớp vỏ bên ngoài hành tinh trong khoảng thời gian 40 triệu năm sau tác động. Một tác động lớn như vậy sẽ làm xáo trộn lớp phủ, làm thay đổi dòng đối lưu bình thường và gây ra sự gia tăng lượng tan chảy tại vị trí va chạm. Nhìn chung, một sự kiện như vậy thực sự sẽ làm tăng tốc độ làm mát của nội thất sao Hỏa. Việc thiếu các dị thường từ quan sát được ở bán cầu bắc có thể được giải thích bằng một tác động như vậy, vì sóng xung kích tạo ra có thể đã làm mất lớp vỏ.
Va chạm > Khả năng hình thành của Phobos và Deimos thông qua tác động của Borealis

Nguồn gốc của mặt trăng Sao Hỏa, Phobos và Deimos (ảnh phải) là không rõ và vẫn còn gây nhiều tranh cãi. Một giả thuyết cho rằng các mặt trăng bị Sao Hỏa bắt. Tuy nhiên, các mặt trăng có quỹ đạo tròn và độ nghiêng thấp tương đối so với đường xích đạo sao Hỏa không phù hợp với giả thuyết bắt lấy này. Việc phát hiện các khoáng chất trên Phobos tương tự như các khoáng chất trong thạch quyển Sao Hỏa, và mật độ vật chất thấp bất thường và độ xốp vật chất cao của Phobos, do đó mặt trăng sẽ không thể tồn tại nếu tự tổng hợp một cách linh hoạt, cho thấy các mặt trăng có thể hình thành thông qua việc bồi tụ trên quỹ đạo sao Hỏa, tương tự như cách Mặt trăng của Trái Đất hình thành.
Mặc dù các ước tính về khối lượng bị đẩy ra bởi vụ va chạm và kích thước Borealis khác nhau, các mô phỏng cho thấy một thiên thể có kích thước khoảng 0,02 Sao Hỏa có khả năng tạo ra một mảnh vụn khá lớn trên quỹ đạo sao Hỏa, theo thứ tự 5x1020 kg, với khối lượng đáng kể một phần vật chất còn lại gần Sao Hỏa. Con số này nằm trong phạm vi khối lượng ước tính cần thiết để tạo thành hai mặt trăng, vì các dữ liệu khác cho thấy chỉ có 1% khối lượng của một đĩa bồi tụ tạo thành các mặt trăng. Có một số vùng bị tác động lớn khác trên Sao Hỏa có thể đã đẩy ra đủ các mảnh vụn để tạo thành các mặt trăng.
Sóng thần cổ đại

Phân tích dữ liệu của Mars Global Surveyor cho thấy các mỏ khoáng sản tương tự như các morain cuối cùng trên Trái Đất dọc theo rìa phía nam của vùng đất thấp phía bắc. Các nhà khoa học đã phát triển một số lý thuyết để giải thích sự hiện diện của chúng, bao gồm: hoạt động núi lửa, hoạt động băng hà và một loạt các cơn sóng thần sao Hỏa. Sự sắp xếp của các mảng lắng cặn giống như các mảng lắng cặn được quan sát trên Trái Đất và các đặc điểm khác của mảng lắng không phù hợp với các giả thuyết về núi lửa và băng hà. Một cuộc nghiên cứu thăm dò gần đây đã xác định ba miệng hố tác động ở Acidalia Planitia là nguồn có khả năng của giả thuyết sóng thần, với miệng núi lửa Lomonosov (ảnh phải) là ứng cử viên có khả năng nhất. Tại đây, sóng thần do vụ va chạm tạo ra sẽ đạt tới độ cao 75 m (250 ft) và đi được 150 km (90 dặm) qua rìa phía nam. Các kỹ thuật hẹn hò đặt nguồn gốc của các mảng lắng cặn vào khoảng giữa thời kỳ Hesperian và đầu Amazon, khoảng 3 tỷ năm trước, cung cấp bằng chứng cho sự hiện diện của một đại dương trong thời kỳ này.
Sao Hỏa có hai mặt trăng là Phobos và Deimos. Phobos là lớn nhất và gần nhất Sao Hỏa trong hai mặt trăng. Phobos có bán kính trung bình là 11 km, trong khi Deimos có bán kính trung bình là 6 km.
Miệng núi lửa Lomonosov, ứng cử viên có khả năng nhất cho tác động tạo ra sóng thần. Nó có đường kính 150 km, và là một đặc điểm nổi bật của bồn trũng Borealis.
Pseudagapostemon tessellatus

| Pseudagapostemon tessellatus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Halictidae
Phân họ (subfamilia): Halictinae
Tông (tribus): Halictini
Chi (genus): Pseudagapostemon
Loài (species): P. tessellatus
Danh pháp hai phần
Pseudagapostemon tessellatus Cure, 1989 
Pseudagapostemon tessellatus là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cure mô tả khoa học năm 1989.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Lương Ký

| Lương Ký梁冀 |
| --- | --- |
Tên chữ: Bá Trác
Thông tin cá nhân
Mất: 159
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Lương Thương
Anh chị em: Liang Buyi, Thuận Liệt hoàng hậu, Lương Nữ Oánh
 
Nghề nghiệp: chính khách
Quốc tịch: Trung Quốc
x • t • 
Lương Ký (chữ Hán: 梁冀, ? - 159), tên tự là Bá Trác (伯卓), là ngoại thích và quyền thần nhà Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông nổi tiếng là huynh trưởng của hai vị Hoàng hậu Đông Hán là Thuận Liệt Hoàng hậu Lương Nạp, Hoàng hậu của Hán Thuận Đế và Ý Hiến Hoàng hậu Lương Nữ Oánh, Hoàng hậu của Hán Hoàn Đế.
Được phong chức Đại tướng quân và được giao quyền phụ chính, họ Lương trở thành một thế lực ngoại thích lớn mạnh. Sau khi Thuận Đế mất, Lương Nạp trở thành Hoàng thái hậu nhiếp chính cho Hán Xung Đế và Hán Chất Đế, Lương Ký ngang nhiên thao túng triều đình. Chỉ vì một câu nói của Chất Đế, ông liền sai người hạ độc khiến hoàng đế qua đời. Sau ông lập Hán Hoàn Đế lên ngôi, đưa Lương Nữ Oánh lên làm Hoàng hậu. Có được đại quyền và hậu đãi, Lương Ký ra sức vơ vét của công và lộng hành ngang ngược, khiến Hoàn Đế bất mãn, điều này dẫn đến cái chết bất ngờ về sau của Lương Ký.
Thân thế

Lương Ký xuất thân họ Lương, một gia tộc hiển hách thời Đông Hán. Quê ông ở Ôn Thị, An Định (安定乌氏; nay là Bình Lương, tỉnh Cam Túc). Cụ tổ năm đời của Lương Ký là Lương Thống, đại tướng phò giúp Hán Quang Vũ Đế sáng lập nhà Đông Hán, được trọng vọng và được phong làm Thành Thạch hầu, truyền năm đời đến Lương Ký. Cha Lương Ký là Lương Thương, có con gái (tức em gái của Lương Ký) là Lương Nạp, được gả cho Hán Thuận Đế làm hoàng hậu. Do là cha của hoàng hậu nên Lương Thương được trọng vọng, phong chức Đại tướng quân kiểm soát quân đội triều đình, còn Lương Ký được phong làm Hà Nam doãn vào năm 136.
Lương Thương tính tình thận trọng khiêm nhường, cúc cung phục vụ triều đình. Tuy nhiên Lương Ký hoàn toàn trái ngược, vô cùng kiêu ngạo và tàn độc, lại thù dai, cậy thế lực của cha mà đạt được chức Chấp kim ngô khi còn rất trẻ. Sau khi Lương Thương mất, Lương Ký kế chức Đại tướng quân của cha. Từ đó quyền hành đều rơi trong tay Lương Ký, em trai ông là Lương Bất Nghi được phong làm Hà Nam doãn.
Hại Hán Chất Đế

Sau khi Hán Xung Đế qua đời vì bệnh, Hán Chất Đế được Lương Thái hậu lập làm hoàng đế kế vị. Chất Đế còn nhỏ nhưng khá thông minh, biết sự chuyên quyền của Lương Ký, ông từng chỉ tay vào mặt Ký nói trước mặt quần thần:"Ngươi là ông tướng ngang ngược!". Lương Ký nghe vậy rất tức giận, âm mưu trả thù.
Năm Bản Sơ nguyên niên (146), tháng 6, Lương Ký sai người đầu độc vào bát mỳ rồi dâng cho Chất Đế ăn. Khi độc tính phát tác, Chất Đế khó chịu, phái người cấp tốc truyền triệu Lý Cố. Lý Cố đi đến ngự sàn hầu Chất Đế, dò hỏi nguyên nhân. Chất Đế khi ấy còn gượng được, nói:"Trẫm ăn qua bát canh, bụng khó chịu, cho Trẫm uống nước có thể khỏi". Lương Ký ở ngay bên cạnh liền nói:"Bây giờ cho uống nước, có thể nôn mửa". Khi dứt câu, Chất Đế giá băng. Lý Cố khóc rống lạy Chất Đế. Lương Ký sợ sự việc bại lộ nên rất e dè Lý Cố.
Lập Hán Hoàn Đế

Sau khi Hán Chất Đế giá băng, Thái úy Lý Cố, Tư đồ Hồ Quảng (胡廣) cùng Tư không Triệu Giới (赵戒) viết thư báo cho Lương Ký, ông ta liền triệu tập Tam công, các Liệt hầu hưởng 2.000 thạch thực ấp cùng chúng quan viên thương nghị chọn người kế vị. Đám người Lý Cố đề nghị Thanh Hà vương Lưu Toán (劉蒜) kế vị, còn Lương Ký đòi lập Lễ Ngô hầu Lưu Chí, ý kiến này liền bị bãi bỏ. Lương Ký giận mà không có lý do, đương đêm về phủ thì gặp Trung thường thị Tào Đằng bất mãn với Lưu Toán, nên hiến kế cho Lương Ký áp chế các quan viên. Ngày hôm sau, Lương Ký đem binh sĩ bao vây điện nghị sự, khiến cả phe của Lý Cố cũng hoảng sợ, không thể không đồng ý lập Lưu Chí. Lương Ký vào cung nói với Lương Thái hậu. Lương Thái hậu biết chuyện Lương Ký độc chết Chất Đế nhưng không muốn kết tội chính anh trai mình, đành nghe theo Lương Ký để bảo toàn gia tộc, lập Lễ Ngô hầu Lưu Chí đăng vị, tức Hán Hoàn Đế.
Năm Kiến Hòa nguyên niên (147), Hoàn Đế lập Lương Nữ Oánh, em gái của Lương thái hậu và Lương Ký làm Hoàng hậu. Lương Ký cùng đợt được gia tặng thêm thực ấp 13.000 hộ, gia tăng số người được đề cử từ Đại tướng quân phủ, ngoài ra số quan lại phục vụ trong Đại tướng quân phủ cũng gia tăng hơn so với Tam công. Em trai Lương Bất Nghị được phong Dĩnh Âm hầu (潁暘侯), Lương Mông phong Tây Bình hầu (西平侯), con trai Lương Ký là Lương Dận (梁胤) cũng được phong làm Tương Ấp hầu (襄邑侯), mỗi tước có thực ấp 10.000 hộ.
Vào lúc này, thế lực của Lương Ký thực sự đã quá lớn, ông tìm cách giết Lý Cố. Cũng trong năm đó, đám Lưu Văn (劉文) ở Cam Lăng, Lưu Vị (劉鮪) ở quận Ngụy nổi lên tôn Lưu Toán làm Hoàng đế. Lương Ký nắm lấy thời cơ, đổ tội cho Lý Cổ dùng tà thuật phản loạn, giam vào ngục. Lương thái hậu nghe trần tình của các môn sinh nên bảo vệ Lý Cố, giải thoát ông khỏi ngục. Lương Ký vô cùng lo sợ, dùng hết mọi quan hệ và quyền lực bức tủ Lý Cố trong ngục
Cái chết

Ngày 22 tháng 2 năm 147, Hoàng thái hậu Lương Nạp băng hà. Đại tướng quân Lương Ký tuy không còn Lương Thái hậu chống lưng nhưng vẫn còn em gái là Hoàng hậu để dựa vào. Hán Hoàn Đế vẫn không thể tự tiện áp chế nhưng dần xa lánh Lương hoàng hậu.
Năm Diên Hi thứ 2 (159), Hoàng hậu Lương Nữ Oánh đột ngột qua đời. Cuối năm đó, Hán Hoàn Đế kết hợp với hoạn quan lật đổ Lương Ký trong một cuộc đảo chính. Cả gia tộc họ Lương bị thảm sát, chấm dứt thế lực bá đạo kéo dài hơn 20 năm.
Chú thích

↑  《后汉书·卷十下·皇后纪第十下》：桓帝懿献梁皇后讳女莹，顺烈皇后之女弟也。
↑  Phạm Diệp. “Hậu Hán thư, quyển 34: Lương Thống liệt truyện”. Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |access-date= (trợ giúp)
↑  Phạm Diệp. “Hậu Hán thư, quyển 10: Hoàng hậu hạ”. Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |access-date= (trợ giúp)
↑  《后汉书·卷三十四·梁统列传第二十四》：商自以戚属居大位，每存谦柔，虚己进贤，辟汉阳巨览、上党陈龟为椽属。李固、周举为从事中郎，于是京师翕然，称为良辅，帝委重焉。每有饥馑，辄载租谷于城门，赈与贫餧，不宣己惠。检御门族，未曾以权盛干法。
↑  《后汉书·卷三十四·梁统列传第二十四》：冀字伯卓。为人鸢肩豺目，洞精目党眄，口吟舌言，裁能书计。少为贵戚，逸游自恣。性嗜酒，能挽满、弹棋、格五、六博、蹴鞠、意钱之戏，又好臂鹰走狗，骋马斗鸡。初为黄门侍郎，转侍中、虎贲中郎将，越骑、步兵校尉，执金吾。
↑  《后汉书·卷三十四·梁统列传第二十四》：商薨未及葬，顺帝乃拜冀为大将军，弟侍中不疑为河南尹。
↑  《后汉书·卷六·孝顺孝冲孝质帝纪第六》：闰月甲申，大将军梁冀潜行鸩弑，帝崩于玉堂前殿，年九岁。
↑  冲帝又崩，冀立质帝。帝少而聪慧，知冀骄横，尝朝群臣，目冀曰："此跋扈将军也。"冀闻，深恶之，遂令左右进鸩加煮饼，帝即日崩。复立桓帝，而枉害李固及前太尉杜乔，海内嗟惧，语在《李固传》。
↑  《后汉书·卷六十三·李杜列传第五十三》：冀忌帝聪慧，恐为后患，遂令左右进鸠。帝苦烦甚，促使召固。固入，前问："陛下得患所由？"帝尚能言，曰："食煮饼，今腹中闷，得水尚可活。"时冀亦在侧，曰："恐吐，不可饮水。"语未绝而崩。固伏尸号哭，推举侍医。冀虑其事泄，大恶之。
↑  《后汉书·卷七·孝桓帝纪第七》：孝桓皇帝讳志，肃宗曾孙也。祖父河间孝王开，父蠡吾侯翼，母匽氏。翼卒，帝袭爵为侯。本初元年，梁太后征帝到夏门亭，将妻以女弟。会质帝崩，太后遂与兄大将军冀定策禁中，闰月庚寅，使冀持节，以王青盖车迎帝入南宫，其日即皇帝位，时年十五。太后犹临朝政。
↑  《后汉书·卷六十三·李杜列传第五十三》：因议立嗣，固引司徒胡广、司空赵戒，先与冀书曰：天下不幸，仍遭大忧。皇太后圣德当朝，摄统万机，明将军体履忠孝，忧存社稷，而频年之间，国祚三绝。今当立帝，天下重器，诚知太后垂心，将军劳虑，详择其人，务存圣明。然愚情眷眷，窃独有怀。远寻先世废立旧仪，近见国家践祚前事，未尝不询访公卿，广求群议，令上应天心，下合众望。且永初以来，政事多谬，地震宫庙，彗星竟天，诚是将军用情之日。传曰：‘以天下与人易，为天下得人难。’昔昌邑之立，昏乱日滋，霍光忧愧发愤，悔之折骨。自非博陆忠勇，延年奋发，大汉之祀，几将倾矣。至忧至重，可不熟虑！悠悠万事，唯此为大，国之兴衰，在此一举。冀得书，乃召三公、中二千石、列侯大议所立。固、广、戒及大鸿胪杜乔皆以为清河王蒜明德著闻，又属最尊亲，宜立为嗣。先是蠡吾侯志当取冀妹，时在京师，冀欲立之。众论既异，愤愤不得意，而未有以相夺，中常侍曹腾等闻而夜往说冀曰："将军累世有椒房之亲，秉摄万机，宾客纵横，多有过差。清河王严明，若果立，则将军受祸不久矣。不如立蠡吾侯，富贵可长保也。"冀然其言，明日重会公卿，冀意气凶凶，而言辞激切。自胡广、赵戒以下，莫不慑惮之。皆曰："惟大将军令。"而固独与杜乔坚守本议。冀厉声曰："罢会。"固意既不从，犹望众心可立，复以书劝冀。冀愈激怒，乃说太后先策免固，竟立蠡吾侯，是为桓帝。
↑  《后汉书·卷三十四·梁统列传第二十四》：建和元年，益封冀万三千户，增大将军府举高第茂才，官属倍于三公。又封不疑为颍阳侯，不疑弟蒙西平侯，冀子胤襄邑侯，各万户。
↑  《后汉书·卷六十三·李杜列传第五十三》：后岁余，甘陵刘文、魏郡刘鲔各谋立蒜为天子，梁冀因此诬固与文、鲔共为妖言，下狱。门生勃海王调贯械上书，证固之枉，河内赵承等数十人亦要鈇锧诣阙通诉，太后明之，乃赦焉。及出狱，京师市里皆称万岁。冀闻之大惊，畏固名德终为己害，乃更据奏前事，遂诛之，时年五十四。
↑  《后汉书·卷十下·皇后纪第十下》：时，太后秉政而梁冀专朝，故后独得宠幸，自下莫得进见。后借姊兄荫势，恣极奢靡，宫幄雕丽，服御珍华，巧饰制度，兼倍前世。及皇太后崩，恩爱稍衰。后既无子，潜怀怨忌，每宫人孕育，鲜得全者。帝虽迫畏梁冀，不敢谴怒，然见御转稀。
Biên niên sử Đế quốc Ottoman

Bài này nói về Biên niên sử của Đế quốc Ottoman (1299-1922).
Xem thêm bài Biên niên sử Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, để biết về biên niên sử của nhà nước hậu thân của Đế quốc Ottoman.
Khởi đầu (1299-1453)

1299: Osman I thành lập một vương quốc nhỏ bé độc lập khỏi Nhà Seljuk của Rum - Đế quốc Ottoman.
Khởi đầu (1299-1453) > Thế kỷ 14

1317: Osman I bao vây thành phố Bursa.
1326: Osman I mất. Con trai ông là Orhan I lên nối ngôi.
1326: Bursa thất thủ về tay Ottoman, Orhan I chọn nó làm thủ đô của đế quốc Ottoman.
1331: Quân Thổ Ottoman chiếm thành Nicaea, đổi tên nó là İznik
1334: Đoàn Thập tự chinh đánh bại một nhóm cướp biển Thổ Nhĩ Kỳ tại Vịnh Edremit.
1359: Orhan mất, Murad I lên ngôi.
1383: Bey Murad I xưng làm hoàng đế sultan của Đế quốc Ottoman.
1388: Quân Ottoman bị quân Serbia đánh bại trong trận Plocnik.
1389: Murad I đánh bại quân Serbia do hoàng tử Lazar chỉ huy trong trận Kosovo.
1396: Bayezid I đánh bại quân Thập tự chinh trong trận Nicopolis.
Khởi đầu (1299-1453) > Thế kỷ 15

1405: Trận Ankara, đế quốc Timurid do Timur chỉ huy đánh thắng quân Thổ Ottoman, bắt bỏ tù sultan Bayezid I. Đế quốc Ottoman bị đứt quãng.
1413 - 1421: Xây dựng lại đế quốc Ottoman.
1421: Mehmed I mất, Murad II lên nối ngôi.
1430: Murad II xâm chiếm Salonika.
1432: Mehmed II ra đời
1434: Xây dựng Thánh đường Hồi giáo Muradiye tại Erdine.
1439: Trận chiến Smederevo
1444: Murad II truyền ngôi cho con trai là Mehmed II, sau đó ông đánh bại liên minh các nước Tây Âu trong trận Varna.
1444: Do trong nước có mâu thuẫn, Murad quay trở lại nắm quyền
1448: Trận Kosovo lần thứ nhì: Murad II đánh bại quân Hungary do tướng János Hunyadi chỉ huy.
1451: Murad II mất tại Erdine, Mehmed II lên ngôi lần hai.
Cực thịnh (1453-1683)

1453: Sultan Mehmed II chiếm thành phố Constantinopolis của Đế quốc Byzantine, hoàng đế Thiên Chúa giáo Byzantine Constantine XI tử thương. Đế quốc Hy Lạp Byzantine rơi vào tay Ottoman, Mehmed II xưng Caesar (hoàng đế) La Mã.
1461: Mehmed II tiêu diệt đế quốc Trabzon.
1462: Mehmed II bắt đầu xây Cung điện Topkapi.
1473: Trận Otlukbeli
1475: Mehmed II chiếm thành Caffa.
3 tháng 5, 1481: Mehmed II mất. Con trai ông là Bayezid II lên kế vị.
1483: Đổi tên Constantinopolis thành Istanbul.
1499: Trận Zonchio
Cực thịnh (1453-1683) > Thế kỷ 16

1512: Bayezid II thoái vị, Selim I lên ngôi.
1514: Selim I đánh cho quân Ba Tư đại bại tại trận Chaldiran
1517: Khalip chính thức trở thành danh hiệu của các vua Ottoman.
1520: Selim I mất, Suleyman I lên ngôi.
1521: Sultan Suleyman I xâm chiếm Beograd.
1529: Cuộc bao vây thành Viên.
Khoảng 1530-1650: Vương quốc Nữ giới.
1541: Suleyman I chiếm Budapest.
1547: Xâm chiếm hầu hết Hungary. Hungary bị chia cắt, một phần thuộc về Ferdinand I của Đức.
1566: Suleyman I mất, Selim II lên nối ngôi
1569: Dập tắt vụ cháy lớn Istanbul.
1569: Chiến dịch Indonesia
1570: Xâm lăng Yemen.
1571: Đế chế Ottoman chiếm đảo Síp.
1571: Đại Hãn Krym Devlet Giray tấn công Moskva.
1571: Hải quân Tây Ban Nha và Venezia đánh bại Ottoman tại Lepanto.
1574: Chiếm lại Tunisia từ tay Tây Ban Nha.
1574: Selim II mất, Murad III lên nối ngôi.
1578: Quân Ottoman xâm lược Ba Tư.
Cực thịnh (1453-1683) > Thế kỷ 17

1609: Ahmed I bắt đầu cho xây dựng Thánh đường Xanh.
1622: Chiến tranh Ottoman-Iran (1622-1639) bùng nổ.
1623: Mustafa I bị lật đổ, Murad IV nối ngôi.
1635: Murad IV xâm lăng Lưỡng Hà.
1638: Cuộc bao vây Bagdad - quân Ottoman chiếm được Bagdad từ tay người Ba Tư.
1639: Ký hòa ước với Ba Tư.
1648: Mehmed IV lên nắm quyền.
1656-khoảng 1676: Các cải cách của các tể tướng thuộc dòng họ Köprülü.
1683: Bao vây Wien lần thứ hai.
Trì trệ (1683-1827)

1686: Hungary bị quân Habsburg tấn công và chiếm đóng dần dần.
1687: Mehmed IV bị hạ bệ, em là Suleyman II nối ngôi.
1687: Trận Mohács.
1688: Beograd rơi vào tay quân Habsburg
1690: Quân Ottoman chiếm lại Beograd
1691: Trận Slankamen
1695: Trận Zenta
1699: Ottoman nhượng Hungary cho đế quốc La Mã Thần thánh châu Âu theo hiệp ước Karlowitz.
Trì trệ (1683-1827) > Thế kỷ 18

1711: Quân đội của Ahmed III đánh cho Pyotr Đại đế của Nga đại bại tại trận Pruth.
1718: Ký kết hiệp định Passarowitz.
1757: Osman III mất, Mustafa III lên nối ngôi
1768: Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ bùng nổ
1770: Khởi nghĩa Orlov
1774: Mustafa III mất, em là Abdul Hamid I lên nối ngôi.
1789: Selim III lên ngôi, một nhà cải cách lớn.
Trì trệ (1683-1827) > Thế kỷ 19

1807: Selim III bị truất phế.
23 tháng 4 năm 1813: Cuộc khởi nghĩa Serbia lần thứ hai: Dân Serbia nổi dậy.
1821: Cuộc chiến tranh giành độc lập Hy Lạp bắt đầu.
Suy vong (1828-1908)

1830: Thực dân Pháp xâm chiếm Algérie.
21 tháng 7 năm 1832: Thành lập Vương quốc Hy Lạp.
1839: Abdul Mejid I đề xướng kế hoạch cải tổ Tanzimat.
4 tháng 10 năm 1853: Chiến tranh vùng Krym, đế quốc Ottoman cùng với đồng minh Đế quốc Anh, Đệ nhị đế chế (Pháp) và Vương quốc Sardegna đánh bại Đế quốc Nga.
5 tháng 2 năm 1862: Các công quốc Moldavia, Wallachia và Transilvania thống nhất dưới nhà nước România tự trị.
24 tháng 4 năm 1877: Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1877-1878) bùng nổ.
3 tháng 3 năm 1878: Hiệp ước San Stefano đã được ký kết giữa Ottoman và Nga. Romania và Serbia độc lập. Công quốc Bulgaria độc lập trên danh nghĩa Ottoman bảo hộ.
4 tháng 6 năm 1878: Anh chiếm đảo Síp.
1881: Quân Pháp đô hộ Tunis.
1882: Quân Anh chiếm Ai Cập.
6 tháng 9 năm 1885: Tỉnh Đông Rumelia được nhượng cho Bulgaria.
Tan rã (1908-1922)

1908: Bosnia được nhượng lại cho đế quốc Áo-Hung.
5 tháng 10, 1908: Bulgaria hoàn toàn độc lập.
1909: Cuộc cách mạng của nhóm thanh niên Thổ lật đổ sultan Abdul Hamid II, đưa em ông là Mehmed V lên ngôi. Những thanh niên này hiện đại hóa nước Thổ.
1912: Quân Ý xâm lược Libya. Đế chế Ottoman chấm dứt 340 năm cai quản Bắc Phi.
28 tháng 11 năm 1912: Chiến tranh Balkan I:Albania tuyên bố độc lập.
17 tháng 5 năm 1913: Mất hầu hết lãnh thổ ở Châu Âu.
2 tháng 8 năm 1914: Đế chế Ottoman tham gia Thế chiến I, thuộc phe liên minh Trung tâm.
1918: Đế quốc Ottoman bại trận. Các hiệp ước hòa bình sau thế chiến I làm đế quốc này tan rã. Các nước phe Entente thắng trận xâm lược Thổ Nhĩ Kỳ.
1919 - 1922: Cuộc chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ: Nhân dân Thổ vùng dậy chống lại ách thống trị của Entente.
1922: Cách mạng Thổ toàn thắng, phe Entente phải rời bỏ Thổ Nhĩ Kỳ. Đế quốc Ottoman cáo chung, những người cách mạng thành lập nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ.
Murad I
Murad II
Mehmed II
Bayezid II
Suleyman I
Selim II
Murad IV
Mehmed IV
Suleyman II
Mustafa III
Selim III
Abdul Hamid II
Mehmed V
Pseudagoma

| Pseudagoma> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Pseudagoma Kiriakoff, 1975
Pseudagoma là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Loài

Pseudagoma pinheyi Kiriakoff, 1975
Pseudagkistrodon rudis

| Pseudagkistrodon rudis |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Serpentes
Phân thứ bộ (infraordo): Alethinophidia
Họ (familia): Colubridae
Phân họ (subfamilia): Natricinae
Chi (genus): Pseudagkistrodon Van Denburgh, 1909
Loài (species): P. rudis
Danh pháp hai phần
Pseudagkistrodon rudis Boulenger, 1906 
Danh pháp đồng nghĩa
 Macropisthodon rudis  Rhabdophis rudis 
Pseudagkistrodon rudis là một loài rắn trong họ Rắn nước. Loài này được Boulenger mô tả khoa học đầu tiên năm 1906.
Chú thích

↑  Rao D.-q., Lau M. & Zhou Z. (2012). “Rhabdophis rudis”. IUCN Red List of Threatened Species. 2012: e.T191933A2017330. doi:10.2305/IUCN.UK.2012-1.RLTS.T191933A2017330.en.Quản lý CS1: sử dụng tham số tác giả (liên kết)
↑  “Pseudagkistrodon rudis”. The Reptile Database. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2020.
Psilosticha attacta

| Psilosticha attacta |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Psilosticha
Loài (species): P. attacta
Danh pháp hai phần
Psilosticha attacta Wealker, 1860 
Psilosticha attacta là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Psychotria kumbangii

| Psychotria kumbangii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Psychotria
Loài (species): P. kumbangii
Danh pháp hai phần
Psychotria kumbangii Ruhsam 
Psychotria kumbangii là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Ruhsam mô tả khoa học đầu tiên năm 2008.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Psychotria kumbangii”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Pseudopyrausta cubanalis

| Pseudopyrausta cubanalis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Pseudopyrausta
Loài (species): P. cubanalis
Danh pháp hai phần
Pseudopyrausta cubanalis
Pseudopyrausta cubanalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Pselliophora henryi

| Pselliophora henryi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tipulidae
Chi (genus): Pselliophora
Loài (species): P. henryi
Danh pháp hai phần
Pselliophora henryi Edwards, 1927 
Pselliophora henryi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Psychotria krukovii

| Psychotria krukovii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Psychotria
Loài (species): P. krukovii
Danh pháp hai phần
Psychotria krukovii Standl. 
Psychotria krukovii là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Standl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1937.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Psychotria krukovii”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Psilosetia pura

| Psilosetia pura> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Psilosetia
Loài (species): P. pura
Danh pháp hai phần
Psilosetia pura Warren, 1900 
Psilosetia pura là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.