stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trường Trung học phổ thông chuyên Chu Văn An, Hà Nội

Đối với các trường cùng tên, xem Trường Chu Văn An.
| Trường Trung học phổ thông Chuyên Chu Văn An |
| --- | --- |

Địa chỉ
Số 10 phố Thụy Khuê, phường Thụy Khuê, quận Tây Hồ, Hà Nội, Việt Nam
Thông tin
Tên khác: Trường Bưởi, Trường Chu
Thành lập: 1908; 117 năm trước (1908)
Hiệu trưởng: Nguyễn Thị Nhiếp
Giáo viên: ~170 (năm học 2024-2025)
Cấp: 10-12
Số học sinh: 2338 (năm học 2024-2025)
Phương châm: Yêu nước - Cách mạng - Dạy tốt - Học giỏi
Website: c3chuvanan.edu.vn

Tổ chức và quản lý
Phó hiệu trưởng: Trần Thị Tuyến Lê Đại Hải
 
Trường Trung học phổ thông Chuyên Chu Văn An (còn được gọi là Trường Chu Văn An, Trường Bưởi, Trường Chu hay trước đây là Trường Trung học phổ thông Quốc gia Chu Văn An, Trường PTTH Chuyên ban Chu Văn An) là một trường trung học phổ thông công lập ở Hà Nội. Được thành lập từ năm 1908, cho đến nay Chu Văn An là một trong những trường phổ thông được cho là lâu đời và giàu truyền thống nhất của nền giáo dục Việt Nam. Nhiều nhân vật nổi tiếng trong lịch sử Đông Dương từng học ở trường này.
Được người Pháp thành lập với tên chính thức Lycée du Protectorat (Trường Trung học Bảo hộ) thường được gọi với tên tiếng Việt là Trường Bưởi. Năm 1945, trường được đổi tên thành Quốc lập Trung học hiệu Chu Văn An dưới thời Chính phủ Trần Trọng Kim (tháng 4 năm 1945) và giữ cái tên này từ đó cho tới nay. Cơ sở của trường ban đầu được đặt tại làng Thụy Khuê (nay là phường Thụy Khuê) bên cạnh hồ Tây, sau một thời gian phải sơ tán đi nhiều nơi do hoàn cảnh chiến tranh, trường chuyển về địa điểm cũ từ năm 1955 và cố định ở đó đến hiện tại.
Lịch sử > Giai đoạn 1945 - 1954

Sau Cách mạng tháng Tám trường phải học tạm ở thị xã Hà Đông vì trường phải dùng làm nơi đóng quân của quân đội Tưởng Giới Thạch. Đến đầu năm 1946, trường chuyển về Việt Nam Học xá (tức Đông Dương Học xá trước đó, nay là Đại học Bách khoa Hà Nội). Sau kỳ nghỉ hè 1946, trường lại chuyển về một trường trung học nữ Pháp (bây giờ là Tòa nhà Bộ Tư pháp).
Khi Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất bùng nổ, trường Chu Văn An được chia làm hai phân hiệu, một phân hiệu chuyển về vùng kháng chiến Đào Giã - Phú Thọ do thầy giáo Trần Văn Khang làm hiệu trưởng, phân hiệu thứ hai ở lại Hà Nội. Trong những năm Hà Nội bị tạm chiến, nhà trường bị binh đoàn xe tăng Pháp chiếm đóng, nên thầy và trò phải tạm trú tại trường nữ sinh Đồng Khánh (nay là trường Trưng Vương) ở phố Hàng Bài, sau lên Cửa Bắc chung với trường Sư phạm Đỗ Hữu Vị cũ (nay là trường Phan Đình Phùng). Sau ngày giải phóng Thủ đô tháng 10 năm 1954, trường Chu Văn An mới lại trở về địa điểm ban đầu cạnh hồ Tây.
Trong 9 năm chiến tranh, rất nhiều học sinh Chu Văn An đã gia nhập tự vệ và bộ đội Việt Minh. Nhiều người sau đó trở thành cán bộ cao cấp của chính quyền như Nguyễn Xiển, Phan Anh,... Một số sau này trở thành tướng lĩnh như Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp, Thiếu tướng Nguyễn Đôn Tự...
Lịch sử > Giai đoạn 1954 - 1986

Vào thập niên 1950 vì thiếu giảng viên, do sau Hiệp định Genève 1954, một số các giáo viên học sinh di cư vào miền Nam Việt Nam, chính phủ có yêu cầu Pháp cung cấp một số giáo sư như ông bà Gérard Tongas sang thỉnh giáo ở trường Chu Văn An.
Trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam, vì Không quân Mỹ đánh phá Hà Nội, trường lại phải sơ tán đi nơi khác một lần nữa, lần này là về Khoái Châu (Hưng Yên). Rất nhiều con em cán bộ tập kết miền Nam cũng đã học tập tại trường.
Nhiều học sinh Chu Văn An sau đó đã cầm súng chiến đấu ở chiến trường miền Nam, nhiều người đã trở thành liệt sĩ và được phong Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân như liệt sĩ - bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm, liệt sĩ Nguyễn Văn Chư (học sinh miền Nam, được truy tặng danh hiệu Anh hùng). Nhiều học sinh và cả giáo viên của trường đã tham gia chiến đấu trong các binh chủng không quân, phòng không chống lại các cuộc không kích của Không quân Hoa Kỳ, trong đó có những người được phong anh hùng như Nguyễn Tiến Sâm, Vũ Xuân Thiều.
Cho đến trước năm 1986, trường Chu Văn An là trường có lớp chuyên Toán duy nhất của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, nơi đã đào tạo nhiều thế hệ học sinh chuyên Toán giành thành tích cao trong các cuộc thi Học sinh giỏi Quốc gia, các kì thi Olympic Toán Quốc tế và sau đó đã thành công trên nhiều lĩnh vực, tiêu biểu như GS-TSKH Nguyễn Hữu Việt Hưng, chủ nhiệm bộ môn Đại số tuyến tính trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, PGS-TS Trương Gia Bình, tổng giám đốc công ty FPT, PGS-TS Đào Tiến Khoa, giám đốc Trung tâm tính toán cơ bản, Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân.
Lịch sử > Từ năm 1986 đến nay

Từ năm 1986, các giáo viên và học sinh nòng cốt của trường được Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cử sang xây dựng trường chuyên mới của Hà Nội, trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội - Amsterdam. Do đó, Chu Văn An mất vị trí dẫn đầu về chất lượng giáo dục ở Hà Nội. Từ năm 1970 đến năm 1993, trường cấp III Chu Văn An chia sẻ cơ sở vật chất với trường cấp III Ba Đình theo hình thức một trường buổi sáng, một trường buổi chiều, hai trường hợp nhất làm một từ tháng 1 năm 1993.
Ngày 17 tháng 2 năm 1995, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã ra quyết định xây dựng trường Chu Văn An trở thành một trong 3 trường trung học phổ thông trọng điểm quốc gia của Việt Nam. Cùng với trường Quốc học Huế và trường chuyên Lê Hồng Phong Thành phố Hồ Chí Minh, trường Chu Văn An bước sang một giai đoạn mới, giai đoạn đầu tư cơ sở mạnh mẽ cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên, tiến tới kỉ niệm 100 năm ngày thành lập.
Ngày 6 tháng 11 năm 2004, trường Chu Văn An đã được nhận bằng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia Việt Nam. Lễ kỷ niệm 100 năm thành lập trường được tổ chức vào hai ngày 16 và 17 tháng 5 năm 2008.
Ngày 15 tháng 1 năm 2025, theo Quyết định số 266/QĐ-UBND, UBND thành phố Hà Nội quyết định tổ chức lại Trường THPT Chu Văn An thành Trường THPT chuyên Chu Văn An thuộc Sở GD&ĐT Hà Nội.
Lịch sử > Danh sách hiệu trưởng

| Thời gian | Hiệu trưởng | Ghi chú |
| --- | --- | --- |
| 1914 - 1918 | Muss |  |
| 1925 - 1926 | Lombriger |  |
| 1936 - 1939 | Léon Autigeon |  |
| 1940 - 1945 | Perruca |  |
| 1944 - 1945 | Dizes | Giám học phân hiệu Chu Văn An sơ tán ở Phú Nhạc |
| Tháng 6 - 8 năm 1945 | Nguyễn Gia Tường | Hiệu trưởng người Việt đầu tiên được bổ nhiệm sau khi Nhật đảo chính Pháp |
| Tháng 8 - 9 năm 1945 | Dương Quảng Hàm | Hiệu trưởng đầu tiên trong nước Việt Nam độc lập do Việt Minh bổ nhiệm |
| 1948 - 1951 | Phạm Xuân Độ | Hiệu trưởng trường Chu Văn An tại Hà Nội thuộc Pháp |
| 1951 - 1953 | Vũ Ngô Xán | Hiệu trưởng trường Chu Văn An tại Hà Nội thuộc Pháp |
| 1953 - 1954 | Mai Phương | Hiệu trưởng trường Chu Văn An tại Hà Nội thuộc Pháp |
| 1945 - 1954 | Trần Văn Khang | Hiệu trưởng trường Chu Văn An tại vùng Đào Giã thuộc Việt Minh |
| 1954 - 1958 | Phạm Quang Hiếu |  |
| 1958 - 1965 | Hoàng Hùng |  |
| 1965 - 1968 | Hoàng Xuân Hoài |  |
| 1985 - 1990 | Nguyễn Đức Lưu |  |
| 1984 - 1990 | Vũ Thái Bình |  |
| 1990 - 1993 | Trần Thúy Lan |  |
| 1993 - 1997 | Phạm Đình Đậu | Hiệu trưởng khi trường hợp nhất với trường Ba Đình |
| 1997 - 2008 | Đinh Sĩ Đại |  |
| 2008 - 2014 | Chử Xuân Dũng |  |
| 2014 - 2021 | Lê Mai Anh |  |
| 2022 - nay | Nguyễn Thị Nhiếp |  |
Nguồn: Phòng truyền thống Trường Trung học phổ thông Chu Văn An
Đào tạo > Cơ cấu tổ chức

Trường được tổ chức với mô hình ban giám hiệu điều hành và quản lý chung với hiệu trưởng là Nguyễn Thị Nhiếp và 2 hiệu phó là cô Trần Thị Tuyến và thầy Lê Đại Hải (được bổ nhiệm từ năm học 2020-2021).
Công tác giáo dục được phân chia thành 15 bộ môn riêng biệt:
Công nghệ
Giáo dục công dân (GDCD)
Giáo dục quốc phòng (GDQP)
Hóa học
Lịch sử
Văn học
Sinh học
Thể dục
Ngoại ngữ (gồm Tiếng Anh, Tiếng Nhật và Tiếng Pháp)
Tin học
Toán học
Vật lí
Địa lí, và
khối Song bằng. Học sinh theo học khối Song bằng học thêm 5 môn bên cạnh chương trình giáo dục phổ thông của Việt Nam: Kinh tế, Toán học, Vật lí, Hóa học và Tiếng Anh học thuật. Tất cả các môn này được dạy bằng Tiếng Anh và bám theo chương trình A-Level quốc tế của đại học Cambridge (Cambridge International AS & A Level), ngoại trừ môn Tiếng Anh học thuật (được dạy theo giáo trình Oxford EAP).
Ngoài ra còn các phòng ban thực hiện công tác phục vụ vận hành trường gồm:
Văn thư,
Thí nghiệm,
Thư viện,
Bảo vệ,
Quản trị,
Lao công và
Y tế.
Đào tạo > Hệ thống lớp học

Tính cho đến niên khóa 2007 - 2010 Chu Văn An có khoảng trên 2.000 học sinh thuộc 3 khối 10, 11 và 12. Hệ thống lớp học của trường Chu Văn An bao gồm có 11 lớp chuyên: Toán, Lý, Hóa, Tin, Văn, tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nhật, Địa, Sử và Sinh. Đây là các lớp được dạy tăng cường (số tiết, khối lượng kiến thức nhiều hơn so với các lớp còn lại) các môn chuyên tương ứng. Học sinh của các lớp chuyên hàng năm có thể tham gia các kì thi học sinh giỏi cấp trường và thành phố. Ngoài ra, trường còn có 1 lớp song ngữ tiếng Pháp (F): đây là lớp thuộc hệ thống lớp song ngữ do Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF) tài trợ và đào tạo, học sinh sẽ được dạy các môn chính khóa song song tiếng Pháp và tiếng Việt. Đôi khi lớp này được chia đôi sĩ số thành hai lớp F1 và F2. Ngoài các lớp chuyên trên, trường Chu Văn An còn có 7 lớp đào tạo chất lượng cao (từ A1 đến A7). Các lớp hệ B đã được bãi bỏ.
Từ niên khóa 2007 - 2010 Chu Văn An là trường trung học phổ thông đầu tiên tại Hà Nội mở lớp tiếng Nhật, đây là đề án hợp tác của Bộ Giáo dục Việt Nam và Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam.
Trong thời gian Bộ Giáo dục còn sử dụng hệ thống giáo dục phân ban (ban Tự nhiên - ban Xã hội) thì hệ thống lớp không chuyên của Chu Văn An được chia thành các lớp A (ban Tự nhiên - ban A) và các lớp C (ban Xã hội - ban C).
Trong niên khóa 2009 - 2012, nhà trường bắt đầu triển khai hệ thống lớp học mới, chia các lớp thành hai nhóm lớp chuyên và không chuyên. Nhóm lớp chuyên có các lớp: Toán, Tin, Nhật, Anh, Văn, Sử, Địa, Pháp 1, Pháp 2 (tăng cường), Lý (từ khóa 2011 - 2014), Hóa (từ khóa 2011 - 2014), Sinh (từ khóa 2011 - 2014). Nhóm lớp không chuyên có các lớp: A1, A2 theo định hướng khối A và D1, D2, D3 theo định hướng khối D.
Từ niên khóa 2017 - 2018, trường THPT Chu Văn An là trường công lập đầu tiên thí điểm đào tạo chương trình song bằng tú tài. Mỗi năm, trường tuyển 2 lớp song bằng, I1 và I2, với chỉ tiêu 50 học sinh cho cả 2 lớp.
Đào tạo > Kết quả đào tạo

Với tỷ lệ đỗ tốt nghiệp của học sinh thường xấp xỉ 100%, tỷ lệ đỗ đại học trên 70%, trường Chu Văn An được coi là cơ sở đào tạo cấp phổ thông trung học có chất lượng cao ở Hà Nội và Việt Nam. Cụ thể niên khóa 2006 - 2007 học sinh Chu Văn An có tỷ lệ đỗ tốt nghiệp đạt 99,1% (40,59% đỗ loại khá giỏi), tỷ lệ đỗ đại học đạt 78% với điểm thi trung bình 18,77 (xếp thứ 24 toàn quốc).
Trước năm 1986 do là trường duy nhất có lớp chuyên Toán của thành phố Hà Nội nên học sinh Chu Văn An luôn có thành tích tốt trong các kì thi học sinh giỏi quốc gia và quốc tế. Trong các kì thi Olympic Toán Quốc tế, học sinh Chu Văn An đã đạt được 6 huy chương, trong đó có 2 huy chương bạc và 4 huy chương đồng. Từ năm 1986, với việc Sở Giáo dục Hà Nội rút đội ngũ giáo viên và học sinh nòng cốt để thành lập trường chuyên mới Hà Nội - Amsterdam, trường Chu Văn An không còn là trường dẫn đầu về thành tích đào tạo ở Hà Nội.
Vinh danh

Do thành tích dạy và học, trường đã được Nhà nước Việt Nam trao tặng:
Huân chương Lao động hạng ba (năm 1964)
Huân chương Lao động hạng nhì (năm 1992)
Huân chương Độc lập hạng nhất (năm 1998)
Danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới (năm 2013)
Cơ sở vật chất

Chu Văn An có cơ sở vật chất pha trộn giữa phong cách kiến trúc của các nhà học kiểu Pháp đã gần 100 năm tuổi với các công trình mới được xây dựng trong thời gian gần đây nằm trong dự án xây dựng trường điểm quốc gia của chính phủ.
Cơ sở vật chất > Các nhà chính

Hệ thống các nhà chính gồm:
3 dãy nhà 3 tầng là nhà A, B và E;
2 dãy nhà 1 tầng là nhà C và D, được xây dựng từ thời Pháp và liên tục được cải tạo trên cơ sở giữ nguyên những nét kiến trúc cổ và tạo điều kiện học tập tốt nhất cho học sinh;
nhà H, nơi có văn phòng của nhà trường;
khu vực ký túc xá - căng tin (nhà K);
một nhà học thực nghiệm (nhà T) gồm phòng đa phương tiện (multimedia), phòng đựng giáo cụ trực quan và đồ thí nghiệm, phòng thí nghiệm, phục vụ cho công tác thực hành thực nghiệm; và
một nhà Hội đồng sư phạm (nhà S) gồm phòng Hội đồng các phòng học tiếng và tin học.
Cơ sở vật chất > Các cơ sở ngoại khóa khác

Về mảng tự học và ngoại khóa của học sinh, trường có:
một thư viện,
phòng truyền thống,
một hội trường hiện đại với 200 chỗ ngồi tên là Hội trường Thăng Long,
ba sân bóng đá, được tu sửa từ 3 sân đất,
hai sân bóng rổ: một trong nhà (phòng thể chất), một ngoài trời (sân sau nhà A),
một sân quần vợt (nay không còn được sử dụng),
một phòng y tế (khu vực nhà D), và
vườn trường.
Ngoài ra, trường còn có ký túc xá dành cho các học sinh ở xa và 3 căng tin: hai căng tin mới ở nhà K (ký túc xá) và căng tin cũ cạnh nhà I (nhà tập).
Cơ sở vật chất > Công trình kiến trúc khác > Nhà Bát Giác

Toà nhà cổ kính và đẹp nhất của trường là khu thư viện hay được gọi với cái tên Nhà Bát Giác, được xây dựng từ năm 1898. Ban đầu tòa nhà có tên Biệt thự Schneider (La villa Schneider) lấy theo tên người chủ căn biệt thự, một ông chủ xưởng giấy người Pháp tên là Henri Schneider. Sau đó tòa nhà được dùng làm nơi ở của Hiệu trưởng người Pháp của trường Trung học Bảo hộ. Năm 1999, với sự giúp đỡ tài chính của vùng Île-de-France (Pháp), tòa nhà đã được tu sửa và hiện được dùng làm thư viện của trường. Ngày nay phòng đọc đã được di chuyển xuống tầng hầm, các tầng còn lại được sử dụng làm phòng hiệu trưởng, phòng học đàn và phòng vi tính. Phòng truyền thống của trường vốn ở nhà Bát Giác đã được chuyển tới tòa nhà nằm sau khu Hội trường Thăng Long. Đây nguyên là nơi ở của ông hiệu phó trường trung học bảo hộ mới được xây dựng lại năm 2006.
Cơ sở vật chất > Công trình kiến trúc khác > Các bức tượng

Ngày 19 tháng 1 năm 2007, trường đã khánh thành bức tượng Danh sư Chu Văn An, một trong các công trình chuẩn bị cho lễ kỉ niệm 100 năm trường Bưởi - Chu Văn An.
Ngày 5 tháng 9 năm 2019, trong khuôn khổ lễ khai giảng năm học 2019-2020, trường đã khánh thành bức tượng liệt sĩ Đặng Thùy Trâm.
Khu ký túc xá mới
Nhà Bát Giác
Tượng đài Chu Văn An
Sân vận động
Vườn hoa chính
Tượng đài Đặng Thùy Trâm
Trong văn hóa đại chúng

Với khung cảnh cổ kính nên thơ, trường Chu Văn An đã được chọn làm bối cảnh cho bộ phim 12A và 4H của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên. Nguyên một lớp học đã được chọn làm diễn viên phụ cho bộ phim.
Ngôi trường cũng là bối cảnh cho mối tình tuổi học trò của hai nhân vật chính Kiên và Phương trong tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh.
Giáo viên và cựu học sinh nổi tiếng

Với truyền thống lâu đời của mình, trường Bưởi – Chu Văn An đã là nơi học tập và giảng dạy của rất nhiều danh nhân trên mọi lĩnh vực của Việt Nam. Dưới đây là một số giáo viên và cựu học sinh nổi tiếng của trường Bưởi – Chu Văn An.
Giáo viên và cựu học sinh nổi tiếng > Giáo viên

Nguyễn Lân, nhà nghiên cứu, nhà giáo nhân dân, Giải thưởng nhà nước đợt I.
Nguyễn Phan Chánh, họa sĩ tranh lụa, Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I.
Dương Quảng Hàm (1920 - 1946), giáo sư, liệt sĩ, nhà nghiên cứu văn học, nhà giáo dục.
Hoàng Xuân Hãn (học sinh khóa 1926, giảng dạy từ năm 1936 đến năm 1939), học giả, người soạn thảo Chương trình giáo dục phổ thông đầu tiên của nước Việt Nam dưới thời chính phủ Trần Trọng Kim, Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt II.
Nguyễn Văn Huyên (1935 – 1938), nhà nghiên cứu văn hóa, Bộ trưởng Bộ Giáo dục nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt II.
Nguỵ Như Kon Tum, (1941 – 1945) nhà vật lý, hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Tổng hợp Hà Nội, nhà giáo nhân dân.
Nguyễn Mạnh Tường, luật sư, tiến sĩ, nhà nghiên cứu.
Nguyễn Xiển, (học sinh khóa 1925, giảng dạy từ năm 1935 đến năm 1937) nhà khí tượng học, Tổng Thư ký Đảng Xã hội Việt Nam.
Giáo viên và cựu học sinh nổi tiếng > Học sinh > Nhân vật Việt Nam Cộng hòa

Bùi Văn Bảo (khóa 1940), nhà giáo, soạn giả.
Nguyễn Cao Kỳ (khóa 1949 – 1950), Thủ tướng và Phó Tổng thống của Việt Nam Cộng hòa
Vương Văn Bắc, luật sư, Tổng trưởng Ngoại giao Việt Nam Cộng hòa
Escorca

| Escorca Escorca |
| --- | --- |

 
 Vị trí của Escorca

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng
Tỉnh:  Quần đảo Baleares
Đảo: Mallorca
Đặt tên theo: Escorca
Thủ phủ: Lluc
Chính quyền
 • Thị trưởng: Antonio Gómez Pérez
Diện tích
 • Đất liền: 139,39 km2 (5,382 mi2)
Độ cao: 740 m (2,430 ft)
Dân số (INE 2007)
 • Tổng cộng: 290
 • Mật độ: 2,08/km2 (540/mi2)
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 07315
Số khu dân cư: 3
Tên gọi dân cư: Lluqueros
Website: Ayuntamiento
Blue Gorge
Escorca là một đô thị trên đảo Mallorca, thuộc quần đảo Baleares, Tây Ban Nha.
Các đồi

Puig Major (1445 m)
Puig de Massanella (1364 m)
Puig Tomir (1102 m)
Puig Roig (1003 m)
| x t sCác đô thị ở quần đảo Baleares |
| --- | --- | --- |
| Mallorca: Alaró •  Alcúdia •  Algaida •  Andratx •  Ariany •  Artà •  Banyalbufar •  Binissalem •  Búger •  Bunyola •  Calvià •  Campanet •  Campos •  Capdepera •  Consell •  Costitx •  Deià •  Escorca •  Esporles •  Estellencs •  Felanitx •  Fornalutx •  Inca •  Lloret de Vistalegre •  Lloseta •  Llubí •  Llucmajor •  Manacor •  Mancor de la Vall •  Maria de la Salut •  Marratxí •  Montuïri •  Muro •  Palma de Mallorca •  Petra •  Sa Pobla •  Pollença •  Porreres •  Puigpunyent •  Ses Salines •  Sant Joan •  Sant Llorenç des Cardassar •  Santa Eugènia •  Santa Margalida •  Santa María del Camí •  Santanyí •  Selva •  Sencelles •  Sineu •  Sóller •  Son Servera •  Valldemossa •  Vilafranca de Bonany  Menorca: Alaior •  Es Castell •  Ciutadella de Menorca •  Ferreries •  Maó •  Es Mercadal •  Es Migjorn Gran •  Sant Lluís  Ibiza: Ibiza (Vila d'Eivissa) •  Sant Antoni de Portmany •  Sant Joan de Labritja •  Sant Josep de sa Talaia •  Santa Eulària des Riu  Formentera | Mallorca: Alaró •  Alcúdia •  Algaida •  Andratx •  Ariany •  Artà •  Banyalbufar •  Binissalem •  Búger •  Bunyola •  Calvià •  Campanet •  Campos •  Capdepera •  Consell •  Costitx •  Deià •  Escorca •  Esporles •  Estellencs •  Felanitx •  Fornalutx •  Inca •  Lloret de Vistalegre •  Lloseta •  Llubí •  Llucmajor •  Manacor •  Mancor de la Vall •  Maria de la Salut •  Marratxí •  Montuïri •  Muro •  Palma de Mallorca •  Petra •  Sa Pobla •  Pollença •  Porreres •  Puigpunyent •  Ses Salines •  Sant Joan •  Sant Llorenç des Cardassar •  Santa Eugènia •  Santa Margalida •  Santa María del Camí •  Santanyí •  Selva •  Sencelles •  Sineu •  Sóller •  Son Servera •  Valldemossa •  Vilafranca de Bonany  Menorca: Alaior •  Es Castell •  Ciutadella de Menorca •  Ferreries •  Maó •  Es Mercadal •  Es Migjorn Gran •  Sant Lluís  Ibiza: Ibiza (Vila d'Eivissa) •  Sant Antoni de Portmany •  Sant Joan de Labritja •  Sant Josep de sa Talaia •  Santa Eulària des Riu  Formentera |  |
Coll de Biniamar
Hawaii

Hawaii (tiếng Hawaii: Hawaiʻi) là tiểu bang Hoa Kỳ nằm hoàn toàn trên quần đảo Hawaiʻi (ngày xưa được gọi quần đảo Sandwich bởi những người Châu Âu), nằm trong Thái Bình Dương cách lục địa khoảng 3.700 kilômét (2.300 dặm). Khi bang được gia nhập Liên bang ngày 21 tháng 8 năm 1959, Hawaiʻi được trở thành tiểu bang thứ 50 của Hoa Kỳ. Tên của tiểu bang trong tiếng Hawaiʻi có dấu ʻokina (ʻ), cho nên tiếng Anh chuẩn của Hawaiʻi (thổ ngữ Hawaiʻi) cũng phải được viết với dấu này. Đây là tiểu bang có tỷ lệ cư dân gốc Á cao nhất tại Hoa Kỳ.
Đây là nơi sinh của cựu tổng thống Barack Obama (tại Honolulu).
Địa lý

Bài chi tiết: Quần đảo Hawaiʻi
Hawaiʻi là tiểu bang duy nhất của Hoa Kỳ có nước xung quanh. Vì không thuộc lục địa Hoa Kỳ, nó là một trong hai tiểu bang không giáp với tiểu bang khác (Alaska là tiểu bang còn lại). Nó cũng là cực Nam của Hoa Kỳ và là tiểu bang duy nhất nằm hoàn toàn trong miền nhiệt đới cũng như không thuộc về châu lục nào. Hawaiʻi cũng là tiểu bang duy nhất đang tiếp tục được nâng lên bởi các dòng dung nham đang chảy, nhất là từ núi lửa Kīlauea.
Quần đảo Hawaiʻi bao gồm 19 đảo và 1 đảo san hô kéo dài 2.400 km (1.500 dặm). Các đảo chính là tám đảo cao nhất về phía đông nam của dãy đảo. Các đảo này, theo vị trí từ phía tây bắc tới phía đông nam, có những tên: Niʻihau, Kauaʻi, Oʻahu, Molokaʻi, Lānaʻi, Kahoʻolawe, Maui, và đảo Hawaiʻi.
Các đảo Hawaiʻi được tạo ra do núi lửa nổi lên từ đáy biển qua một lỗ thông được gọi là nhiệt điểm (hotspot) trong thuyết địa chất. Lý thuyết này xác nhận rằng trong khi mảng kiến tạo dưới phần lớn của Thái Bình Dương tiến về hướng tây bắc, các nhiệt điểm này đứng yên, từ từ tạo ra các núi lửa mới. Đây là lý do chỉ những núi lửa vào phần nam của Đảo Hawaiʻi đang hoạt động.
Núi lửa phun ở ngoài Đảo Hawaiʻi lần cuối tại Haleakalā trên đảo Maui vào cuối thế kỷ 18. Núi lửa mọc lên gần đây nhất là Lōʻihi, dưới mặt biển cách bờ phía nam của đảo Hawaiʻi.
Bởi vì quần đảo Hawaiʻi bị cô lập ở giữa Thái Bình Dương, và nhiều loại môi trường tồn tại ở các đảo cao nằm trong hay gần vùng nhiệt đới, cho nên tiểu bang này có đủ loại thứ loài thực vật và động vật đặc hữu. Những hoạt động của núi lửa và xói mòn sau đó tạo ra nhiều địa mạo đẹp hay. Thời tiết ở đây làm cho núi Waiʻaleʻale thành nơi ẩm ướt thứ ba trên thế giới; mỗi năm mưa trung bình 11,7 m (460 inch).
Các khu vực dưới quyền của Dịch vụ Vườn Quốc gia (NPS) bao gồm:
Đường lịch sử Quốc gia Ala Kahakai trên đảo Hawaii
Công viên Quốc gia Haleakala tại Kula
Công viên Quốc gia các Núi lửa Hawaii tại Hilo
Công viên lịch sử Quốc gia Kalaupapa tại Kalaupapa
Công viên lịch sử Quốc gia Kaloko-Honokohau tại Kailua-Kona
Công viên lịch sử Quốc gia Puʻuhonua O Honaunau tại Honaunau
Khu tưởng niệm Quốc gia Puukohola Heiau tại Kawaihae
Đài kỷ niệm USS Arizona tại Honolulu
Địa lý > Các đảo chính

Niʻihau
Kauaʻi
Oʻahu
Maui
Molokaʻi
Lānaʻi
Kahoʻolawe
Hawaiʻi
Địa lý > Các thành phố quan trọng

Những nơi đông người ở vị trí ngày nay do hoàng gia Hawaiʻi mới đầu di chuyển từ đảo Hawaiʻi tới Maui rồi tới Hawaiʻi. Thành phố lớn nhất và thủ phủ của tiểu bang, Honolulu, là thành phố mà Quốc vương Kamehameha III lựa chọn thành kinh đô của quốc vương ngày xưa, do có cảng tự nhiên ở đấy, đó là cảng Honolulu ngày nay.
Honolulu nằm ven bờ biển phía đông nam của đảo Oʻahu. Các thành phố đông người kia có: Hilo, Kāneʻohe, Kailua, Thành phố Pearl, Kahului, Kailua-Kona, và Līhuʻe.
Lịch sử

Bài chi tiết: Lịch sử Hawaii
Lịch sử > Thời cổ

Các nhà nhân chủng học cho rằng những người Polynesia của quần đảo Marquises và quần đảo Société bắt đầu tới quần đảo Hawaiʻi vào khoảng 300 CN, sau đó dân Tahiti tới vào khoảng 1300 CN, họ xâm chiếm và giết hết mọi dân cư đầu tiên ở quần đảo. Những người Tahiti này giữ kỷ niệm của sự di trú bằng lời nói dùng chuyện phả hệ và truyện dân gian, như các chuyện Hawaiʻiloa và Paʻao. Họ chỉ có quan hệ với nhóm người Polynesia khác lâu vào đầu thời di trú, và Hawaiʻi phát triển từ những làng nhỏ thành xã hội phức tạp gần một mình.
Họ tự nhiên ngừng đi lại giữa Hawaiʻi và vùng Nam Thái Bình Dương, không biết lý do vài thế kỷ trước khi người Âu Châu đến. Các thủ lĩnh địa phương, được gọi aliʻi, cai trị làng của họ và chiến đấu để mở rộng thế lực và chống lại các làng khác. Chiến tranh xảy ra rất nhiều. Xã hội này hướng về cương vị lớn hơn và bắt đầu bao gồm cả hòn đảo.
Các bản báo cáo mập mờ của những nhà thám hiểm Âu Châu cho biết rằng Hawaiʻi đã được người Âu Châu thăm viêng từ lâu trước hạm trưởng người Anh James Cook năm 1778. Các sử gia ghi công ông Cook về sự khám phá này, tại vì ông là người đầu tiên vẽ bản đồ và xuất bản tọa độ của quần đảo Hawaiʻi. Cook đặt tên là quần đảo Sandwich để thể hiện lòng tôn trọng của ông đối với một trong những nhà tài trợ cho chuyến đi là John Montagu, bá tước đời thứ tư Sandwich.