stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Varginha

| Varginha |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 

  Hiệu kỳ Ấn chương

Varginhavị trí ở Brasil
Quốc gia:  Brasil
Bang: Minas Gerais
Vùng thuộc bang: Sul e Sudoeste de Minas
Tiểu vùng: Varginha
Diện tích
 • Tổng cộng: 395,647 km2 (152,760 mi2)
Độ cao: 980 m (3,220 ft)
Dân số (2020)
 • Tổng cộng: 136,602
 • Mật độ: 314,7/km2 (815/mi2)
Múi giờ: BRT (UTC-3)
 • Mùa hè (DST): BRST (UTC-2)
37000-000 a 37109-999 
Mã điện thoại: 35 
HDI (2010): 0.778  – high
Trang web: www.varginha.mg.gov.br
Varginha là đô thị thuộc bang Minas Gerais, Brasil. Varginha nổi bật là một trong những trung tâm thương mại và sản xuất cà phê lớn của Brasil và thế giới. Thành phố này còn là trung tâm xuất khẩu cà phê tiêu thụ hầu hết sản lượng của miền nam Minas Gerais, thực hiện việc buôn bán ngũ cốc với một số quốc gia. Thành phố cách đều ba khu vực đô thị lớn nhất ở Brasil (Belo Horizonte, Rio de Janeiro và São Paulo). Thành phố này nằm gần Rodovia Fernão Dias. Thành phố được kết nối qua Sân bay Chuẩn tướng Trompowsky (IATA: VAG, ICAO: SBVG).
Varginha đạt được danh tiếng vừa phải trong giới nghiên cứu UFO nhờ cái gọi là sự kiện UFO Varginha vào năm 1996, trong đó hai sinh vật ngoài hành tinh được cho là đã bị người dân địa phương phát hiện và rồi về sau bị Quân đội Brasil, cùng với cảnh sát và sở cứu hỏa địa phương bắt giữ. Sau biến cố này, thành phố bắt đầu đầu tư vào "du lịch UFO". Ngày nay có những bến xe buýt hình phi thuyền và một tháp nước ở trung tâm thành phố cũng có dạng phi thuyền. Tháng 8 năm 2004, các nhà nghiên cứu UFO từ khắp Brasil đã cùng nhau tham dự Đại hội UFO lần I ở Varginha, được tổ chức với sự hỗ trợ của Tòa thị chính.
Điểm tham quan

Phi thuyền chiếu sáng
Hồ Furnas
Hoa vàng bên hồ Furnas
Đồn điền cà phê
Bến du thuyền và khu nghỉ dưỡng
Tỷ lệ khung hình 16:9

Hình chữ nhật tỷ lệ 16: 9.
Một tivi LCD có tỉ lệ hình ảnh là 16:9.
16:9 (1.77:1) (16:9 = 42:32) là một tỉ lệ hình ảnh với chiều rộng là 16 đơn vị và chiều cao là 9 đơn vị.
Dù từng được xem là kỳ lạ, năm 2009, tỉ lệ này trở thành chuẩn phổ biến cho truyền hình và màn hình máy tính và cũng là định dạng chuẩn quốc tế cho truyền hình độ nét cao, Full HD, Truyền hình kỹ thuật số không có chất lượng cao (non-HD) và ti vi màn ảnh rộng analog. Nó đã thay thế tỷ lệ khung hình 4:3.
16: 9 là định dạng tiêu chuẩn quốc tế của TVHD, truyền hình kỹ thuật số không HD và truyền hình màn hình rộng analog PALplus. Hi-Vision của Nhật Bản ban đầu có tỷ lệ 5: 3 (= 15: 9), nhưng được chuyển đổi khi nhóm tiêu chuẩn quốc tế đưa ra tỷ lệ rộng hơn từ 5⅓ đến 3 (= 16: 9). Nhiều máy quay video kỹ thuật số có khả năng quay 16: 9 (=42:32) và 16:9 là tỷ lệ khung hình màn hình rộng duy nhất được hỗ trợ nguyên bản bởi Chuẩn DVD. Các nhà sản xuất DVD cũng có thể chọn hiển thị các tỷ lệ thậm chí còn rộng hơn, chẳng hạn như 1,85:1 và 2,40:1 trong khung DVD 16:9 bằng cách phủ bóng cứng hoặc thêm các thanh màu đen trong chính hình ảnh. Tuy nhiên, nó thường được sử dụng trong TV tại Anh vào thập niên 1990.
Các quốc gia > Châu Âu

Ở Châu Âu, 16:9 là định dạng phát sóng tiêu chuẩn cho hầu hết các kênh truyền hình và tất cả các chương trình đều phát sóng HD. Một số quốc gia đã áp dụng định dạng này cho analog, trước tiên bằng cách sử dụng tiêu chuẩn PALplus (hiện đã lỗi thời) và sau đó sử dụng Tín hiệu màn hình rộng trên các chương trình phát sóng PAL thông thường.
| Quốc gia | Kênh |
| --- | --- |
 Albania: Tất cả các kênh.
 Andorra: Tất cả các kênh.
 Armenia: Tất cả các kênh.
 Áo: Tất cả các kênh.
 Azerbaijan: Tất cả các kênh.
 Belarus: Tất cả các kênh.
 Bỉ: Tất cả các kênh.
 Bosnia và Herzegovina: Tất cả các kênh.
 Bulgaria: Tất cả các kênh.
 Síp: Tất cả các kênh.
 Croatia: HRT 1**, 2**, 3**, 4**, 5, RTL Televizija*, RTL 2*, Nova TV*, Doma TV*, RTL Kockica* Sportska Televizija**. 
 Cộng hòa Séc: Tất cả các kênh.
 Đan Mạch: Tất cả các kênh.
 Anh: Tất cả các kênh.
 Estonia: Tất cả các kênh.
 Phần Lan: Tất cả các kênh.
 Pháp: Tất cả các kênh.
 Đức: Tất cả các kênh.
 Gruzia: Tất cả các kênh.
 Hy Lạp: Tất cả các kênh.
 Hungary: Tất cả các kênh.
 Iceland: Tất cả các kênh.
 Ireland: Tất cả các kênh.
 Ý: Tất cả các kênh.
 Kazakhstan: Tất cả các kênh.
 Latvia: Tất cả các kênh.
 Litva: Tất cả các kênh.
 Luxembourg: Tất cả các kênh.
 Malta: Tất cả các kênh.
 Moldova: Tất cả các kênh.
 Monaco: Tất cả các kênh.
 Montenegro: Tất cả các kênh.
 Hà Lan: Tất cả các kênh.
 Bắc Macedonia: Tất cả các kênh.
 Na Uy: Tất cả các kênh.
 Ba Lan: Tất cả các kênh.
 Bồ Đào Nha: Tất cả các kênh.
 Romania: Luôn luôn ở tỷ lệ 16:9: Antena channels (Antena 1, Antena Stars, Antena 3, Happy, ZU TV, Antena Internațional), RCS & RDS channels (including Digi 24, U TV, Music Channel), Kiss TV, B1 TV, Telekom Sport, Look TV, Look Plus,Turner channels:(Cartoon Network, Boomerang Thường ở tỷ lệ 16:9: TVR channels (TVR 1, TVR 2, TVR 3, TVRi), PRO channels (Pro TV, Pro 2, Pro X, Pro Cinema, Pro Gold, Pro TV Internațional) Luôn ở tỷ lệ 4:3 với tỷ lệ 16:9 kéo dài: CNM channels (Național TV, Național 24 Plus, Favorit TV), TVR regional channels (TVR Cluj, TVR Craiova, TVR Iași, TVR Tîrgu-Mureș, TVR Timișoara), Prima TV.
 Nga: Tất cả các kênh.
 San Marino: Tất cả các kênh.
 Serbia: Tất cả các kênh.
 Slovakia: Tất cả các kênh.
 Slovenia: Tất cả các kênh.
 Tây Ban Nha: Tất cả các kênh.
 Thụy Điển: Tất cả các kênh.
 Thụy Sĩ: Tất cả các kênh.
 Thổ Nhĩ Kỳ: Tất cả các kênh.
 Ukraina: Tất cả các kênh.
Các quốc gia > Châu Đại Dương

| Quốc gia | Kênh |
| --- | --- |
 Úc: Tất cả các kênh.
 Fiji: Tất cả các kênh.
 New Zealand: Tất cả các kênh.
Các quốc gia > Châu Mỹ

| Quốc gia | Kênh |
| --- | --- |
 Argentina: Tất cả các kênh.
 Barbados: Tất cả các kênh.
 Bolivia: Luôn luôn 16:9: PAT, ATB.  Often on 16:9: Bolivia TV.
 Brazil: Tất cả các kênh.
 Canada: Tất cả các kênh.
 Chile: Tất cả các kênh.
 Colombia: Tất cả các kênh.
 Costa Rica: Tất cả các kênh.
 Cộng hòa Dominica: Tất cả các kênh.
 Ecuador: Tất cả các kênh.
 Jamaica: Tất cả các kênh.
 Mexico: Free-to-air television: Las Estrellas, FOROtv, Canal 5, NU9VE, Televisa Regional, Azteca Uno, Azteca 7, a+, adn40, Imagen Televisión, Excélsior TV, Canal Once, Canal 22, Una Voz con Todos, Teveunam, Milenio Televisión, Multimedios Televisión, Teleritmo, and some local stations broadcast HD signal.Pay television: U, Golden, Golden Edge, TL Novelas, Bandamax, De Película, De Película Clásico, Ritmoson Latino, TDN, TeleHit, Distrito Comedia, Tiin, Az Noticias, Az Clic!, Az Mundo, Az Corazón, Az Cinema, 52MX, TVC, TVC Deportes, Pánico, Cinema Platino, Cine Mexicano.
 Panama: Tất cả các kênh.
 Paraguay: Almost all channels on free-to-air television (especially HD Feeds), (ex.: RPC, NPY, Unicanal, channel 7 HD). SD feeds (usually found on pay television) are usually letterboxed and downscaled to 4:3. (for example: SNT & Paravisión)
 Peru: Tất cả các kênh.
 Mỹ: Tất cả các kênh HD. Dữ liệu SD (thường thấy trên truyền hình trả tiền) thường có hộp chữ cái và được giảm tỷ lệ xuống 4:3.
 Uruguay: Tất cả các kênh.
 Venezuela: Tất cả các kênh.
Các quốc gia > Châu Phi

| Quốc gia | Kênh |
| --- | --- |
 Algeria: Algérie 3 Echourouk TV
 Angola: Tất cả các kênh.
 Botswana: Tất cả các kênh.
 Burkina Faso: Tất cả các kênh.
 Cameroon: Tất cả các kênh.
 Cape Verde: Tất cả các kênh.
 Comoros: Tất cả các kênh.
 Congo: Tất cả các kênh.
 Djibouti: Tất cả các kênh.
 Egypt: Tất cả các kênh.
 Equatorial Guinea: Tất cả các kênh.
 Eritrea: Tất cả các kênh.
 Ethiopia: Tất cả các kênh.
 Gabon: Tất cả các kênh.
 Ghana: Tất cả các kênh.
 Bờ Biển Ngà: Tất cả các kênh.
 Kenya: Tất cả các kênh.
 Lesotho: Tất cả các kênh.
 Liberia: Tất cả các kênh.
 Libya: Tất cả các kênh.
 Madagascar: Tất cả các kênh.
 Malawi: Tất cả các kênh.
 Mali: Tất cả các kênh.
 Morocco: Tất cả các kênh.
 Mozambique: Tất cả các kênh.
 Mauritius: Tất cả các kênh.
 Namibia: Tất cả các kênh.
 Nigeria: Tất cả các kênh.
 Rwanda: Tất cả các kênh.
 Senegal: Tất cả các kênh.
 Somalia: Tất cả các kênh.
 Nam Phi: Tất cả các kênh.
 Sudan: Tất cả các kênh.
 Togo: Tất cả các kênh.
 Tunisia: Tất cả các kênh.
 Uganda: Tất cả các kênh.
 Zimbabwe: Tất cả các kênh.
Lindsaea longipinna

| Lindsaea longipinna> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Lindsaeaceae
Chi (genus): Lindsaea
Loài (species): L. longipinna
Danh pháp hai phần
Lindsaea longipinna Wall., 1830 
Lindsaea longipinna là một loài dương xỉ trong họ Lindsaeaceae. Loài này được Wall. mô tả khoa học đầu tiên năm 1830.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lindsaea longipinna”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Amphithalea imbricata

| Amphithalea imbricata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Amphithalea
Loài (species): A. imbricata
Danh pháp hai phần
Amphithalea imbricata (L.) Druce 
Amphithalea imbricata là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (L.) Druce miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Amphithalea imbricata”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Hemerobius darlingtoni

| Hemerobius darlingtoni> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Hemerobiidae
Phân họ (subfamilia): Hemerobiinae
Chi (genus): Hemerobius
Loài (species): H. darlingtoni
Danh pháp hai phần
Hemerobius darlingtoni Banks, 1938 
Hemerobius darlingtoni là một loài côn trùng trong họ Hemerobiidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Banks miêu tả năm 1938.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Amphithalea micrantha

| Amphithalea micrantha> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Amphithalea
Loài (species): A. micrantha
Danh pháp hai phần
Amphithalea micrantha (E.Mey.) Walp. 
Amphithalea micrantha là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (E.Mey.) Walp. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Amphithalea micrantha”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Megachile pulvinata

| Megachile pulvinata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Megachilidae
Phân họ (subfamilia): Megachilinae
Tông (tribus): Megachilini
Chi (genus): Megachile
Loài (species): M. pulvinata
Danh pháp hai phần
Megachile pulvinata Vachal, 1910 
Megachile pulvinata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Vachal mô tả khoa học năm 1910.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Perdita bishoppi

| Perdita bishoppi |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Andrenidae
Phân họ (subfamilia): Panurginae
Tông (tribus): Perditini
Chi (genus): Perdita
Loài (species): P. bishoppi
Danh pháp hai phần
Perdita bishoppi Cockerell, 1906 
Perdita bishoppi là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1906.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Haremtepe, Çayeli

| Haremtepe |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
HaremtepeVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Rize
Huyện: Çayeli
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 730 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 53200 
Haremtepe là một xã thuộc huyện Çayeli, tỉnh Rize, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 730 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Rize”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2012.[liên kết hỏng]
Lixophaga fumipennis

| Lixophaga fumipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Lixophaga
Loài (species): L. fumipennis
Danh pháp hai phần
Lixophaga fumipennis
Lixophaga fumipennis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Les Préaux

| --- | --- |
 Les Préaux

Town center
Les Préaux
Vị trí trong vùng Upper Normandy Les Préaux 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Normandie
Tỉnh: Eure
Quận: Bernay
Tổng: Pont-Audemer
Xã (thị) trưởng: Jean Vanhee (2008–2014)
Thống kê
Độ cao: 42–127 m (138–417 ft) (bình quân 95 m (312 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 5,96 km2 (2,30 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu2: 417  (1999)
 - Mật độ: 70/km2 (180/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 27476/ 27500
1 Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 acre) cũng như các cửa sông.
2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Les Préaux  là một xã thuộc tỉnh Eure trong vùng Normandie miền bắc nước Pháp.
| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Les Préaux.
| x t Xã của tỉnh Eure  |
| --- | --- | --- |

·  Saint-Philbert-sur-Risle ·  Saint-Pierre-d'Autils ·  Saint-Pierre-de-Bailleul ·  Saint-Pierre-de-Cernières ·  Saint-Pierre-de-Cormeilles ·  Saint-Pierre-de-Salerne ·  Saint-Pierre-des-Fleurs ·  Saint-Pierre-des-Ifs ·  Saint-Pierre-du-Bosguérard ·  Saint-Pierre-du-Mesnil ·  Saint-Pierre-du-Val ·  Saint-Pierre-du-Vauvray ·  Saint-Pierre-la-Garenne ·  Saint-Quentin-des-Isles ·  Saint-Samson-de-la-Roque ·  Saint-Sébastien-de-Morsent ·  Saint-Siméon ·  Saint-Sulpice-de-Grimbouville ·  Saint-Sylvestre-de-Cormeilles ·  Saint-Symphorien ·  Saint-Thurien ·  Saint-Victor-de-Chrétienville ·  Saint-Victor-d'Épine ·  Saint-Victor-sur-Avre ·  Saint-Vigor ·  Saint-Vincent-des-Bois ·  Saint-Vincent-du-Boulay ·  Sancourt ·  Sassey ·  La Saussaye ·  Saussay-la-Campagne ·  Sébécourt ·  Selles ·  Serez ·  Serquigny ·  Surtauville ·  Surville ·  Suzay ·  Sylvains-les-Moulins ·  Theillement ·  Le Theil-Nolent ·  Thevray ·  Thiberville ·  Thibouville ·  Thierville ·  Le Thil ·  Les Thilliers-en-Vexin ·  Thomer-la-Sôgne ·  Le Thuit ·  Le Thuit-Anger ·  Thuit-Hébert ·  Le Thuit-Signol ·  Le Thuit-Simer ·  Tilleul-Dame-Agnès ·  Le Tilleul-Lambert ·  Le Tilleul-Othon ·  Tillières-sur-Avre ·  Tilly ·  Tocqueville ·  Le Torpt ·  Tosny ·  Tostes ·  Touffreville ·  Tournedos-Bois-Hubert ·  Tournedos-sur-Seine ·  Tourneville ·  Tourny ·  Tourville-la-Campagne ·  Tourville-sur-Pont-Audemer ·  Toutainville ·  Touville ·  Le Tremblay-Omonville ·  La Trinité ·  La Trinité-de-Réville ·  La Trinité-de-Thouberville ·  Triqueville ·  Le Troncq ·  Le Tronquay ·  Trouville-la-Haule ·  La Vacherie ·  Val-de-Reuil ·  Valailles ·  Le Val-David ·  Valletot ·  Vandrimare ·  Vannecrocq ·  Vascœuil ·  Vatteville ·  Le Vaudreuil ·  Vaux-sur-Eure ·  Venables ·  Venon ·  Les Ventes ·  Verneuil-sur-Avre ·  Verneusses ·  Vernon ·  Vesly ·  Vézillon ·  Le Vieil-Évreux ·  La Vieille-Lyre ·  Vieux-Port ·  Vieux-Villez ·  Villalet ·  Villegats ·  Villers-en-Vexin ·  Villers-sur-le-Roule ·  Villettes ·  Villez-sous-Bailleul ·  Villez-sur-le-Neubourg ·  Villiers-en-Désœuvre ·  Vironvay ·  Vitot ·  Voiscreville ·  Vraiville |  |
Lindsaea lucida

| Lindsaea lucida> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida/Pteridopsida (disputed)
Bộ (ordo): Polypodiales
(không phân hạng): Eupolypods II
Họ (familia): Dennstaedtiaceae
Chi (genus): Lindsaea
Loài (species): L. lucida
Danh pháp hai phần
Lindsaea lucida Blume, 1828 
Lindsaea lucida là một loài thực vật có mạch trong họ Dennstaedtiaceae. Loài này được Blume miêu tả khoa học đầu tiên năm 1828.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lindsaea lucida”. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2013.
Ulotrichopus stertzi

| Ulotrichopus stertzi |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Ulotrichopus
Loài (species): U. stertzi
Danh pháp hai phần
Ulotrichopus stertzi Püngeler, 1906 
Ulotrichopus stertzi là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Tư Mã Hân

Tư Mã Hân (?-203 TCN) là tướng nhà Tần và vua chư hầu thời Hán Sở trong lịch sử Trung Quốc.
Giúp Hạng Lương

Theo Sử ký, Tư Mã Hân làm chức quan coi ngục ở Lạc Dương thời Tần. Con tướng Hạng Yên nước Sở thời Chiến Quốc là Hạng Lương phạm tội bị giam tại Lạc Dương.
Hạng Lương quen biết quan coi ngục đất Kỳ là Tào Cữu, nhờ Tào Cữu viết thư cho Tư Mã Hân. Tư Mã Hân nhận thư của Tào Cữu bèn tha cho Hạng Lương.
Theo giúp Chương Hàm

Thời Tần Nhị Thế, Tư Mã Hân giữ chức trưởng sử. Năm 209 TCN, Trần Thắng khởi binh chống nhà Tần, sai Chu Văn mang quân đánh vào Hàm Dương. Cùng năm, Hạng Lương khởi binh ở đất Cối Kê hưởng ứng Trần Thắng.
Tần Nhị Thế sai Chương Hàm mang quân ra ngăn chặn. Sau khi nghe tin Chu Văn thất bại và tự sát ở Tào Dương, Nhị Thế phái Tư Mã Hân cùng đô úy Đổng Ế ra giúp Chương Hàm đánh dẹp các lực lượng chống đối khác.
Tư Mã Hân theo Chương Hàm đánh bại các lực lượng chư hầu: quân Sở của Trần Thắng, quân Ngụy của Ngụy Cữu, quân Tề của Điền Đam, quân Sở tái lập của Hạng Lương. Tại trận Định Đào, quân Tần đã giết chết Hạng Lương. Sau đó ông theo Chương Hàm đánh nước Triệu.
Cháu Hạng Lương là Hạng Vũ thay quyền chỉ huy quân đội nước Sở đi cứu Triệu, đại phá quân Tần ở Cự Lộc. Sau đó quân Tần bị Hạng Vũ đánh bại nhiều lần. Quân của Tần nhiều lần rút lui. Tần Nhị Thế sai người đến trách quở Chương Hàm. Chương Hàm lo sợ, bèn sai Tư Mã Hân đi yết kiến Tần Nhị Thế để tâu xin định đoạt.
Tư Mã Hân trở về Hàm Dương đợi ở cửa tư mã ba ngày. Chính sự nước Tần bị hoạn quan Triệu Cao thao túng. Triệu Cao không cho Tư Mã Hân vào yết kiến. Tư Mã Hân đoán biết Triệu Cao có ý hại mình, sợ hãi bỏ chạy về chỗ Chương Hàm. Lại sợ Triệu Cao sai người truy bắt, ông không dám đi theo con đường lần trước mà tìm đường khác đi. Quả nhiên Triệu Cao cho người đuổi theo, nhưng không kịp.
Tư Mã Hân về đến doanh trại nói với Chương Hàm:
Chương Hàm vẫn do dự không quyết định, thì bị Hạng Vũ đánh bại 2 trận nữa ở bến Tam Hộ và sông Vu Thủy. Chương Hàm đành phải mang toàn bộ tướng sĩ đầu hàng Hạng Vũ.
Tắc vương

Hạng Vũ gộp quân Tần vào quân Sở cùng đi đánh Hàm Dương. Tới Tân An, Hạng Vũ sợ hàng binh nước Tần nổi loạn bèn sai chôn sống quân Tần. Toàn bộ 20 vạn tướng sĩ nước Tần bị giết, chỉ còn Chương Hàm cùng Tư Mã Hân và Đổng Ế được giữ lại trong quân Sở.
Vào Hàm Dương, Hạng Vũ là chư hầu mạnh nhất, được các chư hầu khác quy phục, tự xưng là Sở Bá vương và phong đất cho các chư hầu. Tư Mã Hân trong số các tướng được phong làm chư hầu.
Để kiềm chế Hán vương Lưu Bang vốn là người vào Hàm Dương trước và muốn tranh ngôi vị vua Quan Trung, Hạng Vũ chia nước Tần làm 3, phong cho Chương Hàm làm Ung vương, Đổng Ế làm Địch vương, Tư Mã Hân làm Tắc vương. Tư Mã Hân làm Tắc vương cai trị từ phía đông Hàm Dương cho đến Hoàng Hà, đóng đô ở Lạc Dương.
Lưu Bang bất bình vì bị đẩy vào Hán Trung, bèn ngầm khởi binh chống Sở. Nhờ dùng kế giả sửa sạn đạo đánh lừa Chương Hàm, Lưu Bang đánh úp nước Ung khiến Ung vương phải rút vào thành Ung Khâu cố thủ. Sau đó Hán vương sai Hàn Tín đánh nước Tắc và nước Địch. Địch vương Ế và Tắc vương Hân không chống cự nổi quân Hán nên đầu hàng.
Tự vẫn ở sông Tự Thủy

Năm 205 TCN, sau khi chinh phục hàng loạt chư hầu, nhân lúc Hạng Vũ mải đánh nước Tề, Lưu Bang tấn công vào kinh đô Sở là Bành Thành. Hạng Vũ mang quân từ Tề về đánh bại đại quân Hán. Lưu Bang thua tan tác phải bỏ chạy về phía tây. Tư Mã Hân và Đổng Ế thấy nước Sở mạnh lại cùng trở về theo Sở Bá vương. Hạng Vũ không trị tội hàng Hán và vẫn thu nhận hai người.
Hạng Vũ đánh bại quân Hán nhiều trận, chiếm hai thành quan trọng là Vinh Dương và Thành Cao. Nhưng trong lúc quân Sở thắng trận thì tướng Hán là Hàn Tín lại liên tiếp diệt các chư hầu theo nước Sở là Ngụy, Triệu, chiêu hàng Yên và diệt Tề. Đồng thời, tướng nước Lương là Bành Việt lại quấy rối hậu phương quân Sở, cắt đường vận lương.
Năm 203 TCN, Hạng Vũ buộc phải thân chinh đi đánh Bành Việt, sai Tư Mã Hân cùng Tào Cữu và Đổng Ế ở lại giữ Thành Cao. Trước khi đi, Hạng Vũ dặn các tướng phải giữ Thành Cao cẩn thận, chỉ cần cố thủ trong 15 ngày thì Hạng Vũ sẽ trở về.
Trong lúc Hạng Vũ đánh Lương đang thuận lợi, thu phục được nhiều thành trì thì quân Hán kéo đến đánh Thành Cao. Quân Hán mấy lần khiêu chiến với quân Sở nhưng các tướng Sở không chịu ra. Quân Hán sai người mắng nhiếc năm sáu ngày. Tào Cữu nổi giận không kìm được, cùng Đổng Ế và Tư Mã Hân đem quân vượt qua sông Tự Thủy đánh địch. Quân Sở vừa mới ra giữa sông, bị quân Hán đánh úp. Quân Sở thua tan tác. Đổng Ế cùng Tào Cữu và Tư Mã Hân hối không kịp, bèn cùng nhau tự đâm cổ chết giữa sông Tự Thủy.
Theo Hán thư, sau khi ông chết, Lưu Bang đã cho treo đầu Tư Mã Hân lên cột giữa chợ ở Dược Dương (櫟 陽; ngày nay ở Diêm Lương, Tây An, Thiểm Tây) .
Chú thích

↑  Sử ký, Tần Thủy Hoàng bản kỷ
1 2  Sử ký, Hạng Vũ bản kỷ
↑  Dubs, Homer H. (1938): The History of the Former Han Dynasty by Pan Ku, Vol. I. Baltimore, Waverly Press.
| x t Các vua chư hầu thời Tần mạt và Hán Sở |
| --- | --- |
Sở:  Tương Cương  •  Ẩn vương  •  Giả vương Cảnh Câu  •  Nghĩa Đế  •  Bá Vương 
Tề: Điền Đam  •  Điền Giả  •  Điền Thị  •  Điền Đô  •  Điền An  •  Điền Vinh  •  Điền Quảng  •  Điền Hoành  •  Hàn Tín 
Yên: Hàn Quảng  •  Tạng Đồ
Triệu: Vũ Thần  •  Triệu Yết  •  Trương Nhĩ  •  Trương Ngao 
Hàn: Hàn Thành  •  Trịnh Xương  •  Hàn Tín 
Ngụy: Ngụy Cữu  • Ngụy Báo 
Chư hầu khác: Chương Hàm  • Tư Mã Hân • Đổng Ế  • Tư Mã Ngang  • Thân Dương  • Anh Bố  • Ngô Nhuế  • Cung Ngao 
Hán: Lưu Bang - thống nhất thiên hạ
Ham (tinh tinh)

Cú "bắt tay" chào mừng nổi tiếng. Sau chuyến bay của nó trên tên lửa Mercury-Redstone, tinh tinh Ham đã được đón chào bởi chỉ huy tàu trở về, USS Donner (LSD-20).
Ham (tháng 7 năm 1956 - 19 tháng 1 năm 1983) là con tinh tinh được đưa vào vũ trụ trong chương trình không gian của Hoa Kỳ. Ban đầu có 40 con tinh tinh là ứng viên cho chuyến bay tại Holloman, sau khi đánh giá, số ứng viên còn lại 18, sau đó là 6, bao gồm Ham.