Tào Khê tông
Lịch sử

Trước khi Tào Khê tông ra đời, tại bán đảo Triều Tiên đã tồn tại 9 trường phái Thiền (Cửu Sơn Thiền Môn) do các vị tăng người Triều Tiên sang Trung Quốc tham học và đem về truyền bá vào đầu giữa triều đại Cao Ly - một vương triều rất ủng hộ Phật giáo. 9 trường phái Thiền này là:
| TT | Tên phái | Người sáng lập | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Ca Trí Sơn | Thiền sư Đạo Nghĩa | nối pháp Thiền sư Tây Đường Trí Tạng. Đạo Nghĩa có hơn 800 môn đệ. |
| 2 | Thực Tướng Sơn | Thiền sư Hồng Trắc | nối pháp Thiền sư Tây Đường Trí Tạng. |
| 3 | Xà Quật Sơn | Thiền sư Phạm Nhật | nối pháp Thiền sư Diêm Quan Tề An, phái này phát triển mạnh nhất trong Cửu Sơn Thiền. |
| 4 | Đồng Lí Sơn | Thiền sư Huệ Triết | nối pháp Thiền sư Tây Đường Trí Tạng. Đệ tử của Huệ Triết có khoảng vài trăm vị. |
| 5 | Thánh Trụ Sơn | Thiền sư Vô Nhiễm | nối pháp Thiền sư Ma Cốc Bảo Triệt. Đệ tử lên tới 2000 người. |
| 6 | Sư Tử Sơn | Thiền sư Đạo Doãn | nối pháp Thiền sư Nam Tuyền Phổ Nguyện. |
| 7 | Hi Dương Sơn | Thiền sư Trí Sân | nối pháp Đại sư Huệ Ẩn (thuộc dòng của Tứ Tổ Đạo Tín). |
| 8 | Phụng Lâm Sơn | Thiền sư Huyền Dực | nối pháp Thiền sư Chương Kính Hoài Huy. |
| 9 | Tu Di Sơn | Thiền sư Lợi Nghiêm | nối pháp Thiền sư Vân Cư Đạo ưng, Lợi Nghiêm được biết đến là người đầu tiên truyền bá tông chỉ của tông Tào Động vào bán đảo Triều Tiên. |
Tuy nhiên, giáo đoàn riêng của Thiền tông lúc này vẫn chưa được thành lập.
Đến cuối thế kỷ thứ 11 có xảy ra một sự kiện là Quốc sư Đại Giác Nghĩa Thiên (1055-1101) của Thiên Thai tông vì không thích Thiền tông nên cố tình sáp nhập Thiền tông vào Thiên Thai tông và bị các tăng sĩ của Cửu Sơn Thiền Môn đoàn kết phản đối. Điều đó cho thấy ý thức về tông phái đã bắt đầu phát triển trong các tăng sĩ Thiền tông. Đây là cơ sở để Thiền sư Trí Nột hợp nhất các phái kể trên thành một giáo đoàn Thiền tông thống nhất và độc lập vào cuối thế kỷ 12 và đầu thế kỷ 13.
Về Trí Nột (1158-1210), ông kế thừa tư tưởng "Thiền-giáo song tu" và  "Kiến tính khởi tu" của Đại sư Khuê Phong Tông Mật (vị tổ đời thứ 4 của phái Hà Trạch Thần Hội và đồng thời cũng là tổ thứ 5 của Hoa Nghiêm tông Trung Quốc) cũng như tư tưởng "Thiền công án, thoại đầu" của Thiền sư Đại Huệ Tông Cảo (vị tổ sáng lập dòng Đại Huệ của tông Lâm Tế). Ông đã vận dụng các tư tưởng trên làm tông chỉ và thống nhất Cửu Sơn Thiền Môn thành Tào Khê tông. Tên gọi "Tào Khê tông" được mượn từ ngọn núi Tào Khê – nơi Lục tổ Huệ Năng từng hoằng pháp, nhằm biển thị tông Tào Khê là Thiền chính tông được chân truyền từ Lục tổ Huệ Năng. Văn bia tại chùa Tùng Quảng (ko. Songgwangsa) do Triệu Tông Trứ soạn vào năm 1679 có kể về sự tích truyền thừa tông Tào Khê này.
Bên cạnh Trí Nột, Thiền sư Thái Cổ Phổ Ngu (tông Lâm Tế) cũng là người có đóng góp không nhỏ đối với sự ra đời của tông Tào Khê. Sau khi nhận ấn khả từ Thiền sư Thạch Ốc Thanh Củng, năm 1348, Phổ Ngu quay trở lại bán đảo Triều Tiên và truyền bá Thiền Lâm Tế. Phổ Ngu đã thành lập một tổ chức liên hiệp để hoàn thiện việc thống nhất Cửu Sơn Thiền Môn, trụ sở đặt tại Quảng Minh Tự (ko. 광명사, zh. 廣明寺). Bên cạnh đó, Phổ Ngu cũng có công lao trong việc giải quyết các bất đồng, mâu thuẫn đã có từ trước giữa các trường phái Phật giáo Triều Tiên.
Dưới triều đại Joseon (1392-1910), Tân Nho giáo rất phát triển do triều đình này rất ủng hộ Tân Nho giáo và còn tôn Tân Nho giáo làm quốc giáo. Phía Phật giáo khá ảm đạm do bị triều đình đưa ra nhiều chính sách cấm đoán như tăng ni không được bén mảng đến thành thị, tất cả các chùa đều phải dời lên núi... Đến đời của Vua Sejong, tất cả các tông phái Phật giáo Triều Tiên bị hợp thành hai phái là Thiền tông (gộp từ Tào Khê tông, Thiên Thai tông, Từ Nam tông) và Giáo tông (gộp từ Hoa Nghiêm tông, Từ Ân tông, Trung Thần tông, Thủy Hưng tông, Nam Sơn tông) để triều đình dễ dàng quản lý Phật giáo. Tuy nhiên, đến đời của Vua Yonsangun thì hai phái trên tạm thời bị bãi bỏ khiến cho Phật giáo Triều Tiên rơi vào hỗn loạn.
Mặc dù bị cấm đoán, trong thời gian diễn ra Chiến tranh Nhật Bản – Triều Tiên (1592–1598), Phật giáo vẫn đứng về phía triều đình chống quân Nhật. Điển hình nhất là hoạt động của vị tổ Tào Khê tông là Thiền sư Thanh Hư Đường Tập (cũng được gọi là Đại sư Tây Sơn) và đệ tử là Đại sư Tứ Minh (ko. Samyeong, Yujeong). Mặc dù đã 72 tuổi nhưng Đại sư Tây Sơn vẫn lãnh đạo một đội quân "tu sĩ Phật giáo" hợp sức cùng với quân Minh thành công tái chiếm Bình Nhưỡng từ tay Nhật Bản. Vì tuổi già sức yếu, Đại sư Tây Sơn giao lại cho đệ tử là Đại sư Tứ Minh tiếp tục lãnh đạo các vị tăng chiến đấu chống quân Nhật. Chính Tứ Minh chính là người được Vua Seonjo giao trọng trách sang Nhật đàm phán hoà bình với Tokugawa Leyasu. Những điều trên đã góp phần cải thiện quan hệ giữa triều đình và Phật giáo, tuy nhiên phải đến năm 1895 thì tăng ni mới được cho phép vào thành thị.
Đến cuối thế kỷ 19, tông Tào Khê được trùng hưng thông qua sự hoằng hóa Thiền sư Cảnh Hư Tinh Ngưu. Ông kế thừa tinh thần "Định - huệ song tu" của Quốc sư Trí Nột và tích cực truyền bá "Thiền thoại đầu" – vốn là phương pháp tu chính yếu của Thiền tông Đại Hàn. Tại Hải Ấn tự (ko. Haeinsa), ông thành lập đạo tràng Thiền Xã vận động (1889) để quảng bá tinh thần tu tập Thiền học đến quần chúng Phật giáo. Ông có 5 đệ tử nối pháp nổi danh là: Huệ Nguyệt Huệ Minh (1861-1937), Mãn Không Nguyệt Diện (1871-1946), Thủy Nguyệt Âm Quán (1855-1928), Long Thành Thần Chung (1864-1940) và Hán Nham Trùng Viễn (1876-1951). Hầu như tất cả các dòng truyền Tào Khê hiện nay tại Hàn Quốc đều thuộc pháp hệ của các vị này.
Trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng Triều Tiên (1910-1945), Phật giáo Triều Tiên bị lai tạp với các nghi lễ, hình thức sinh hoạt của Phật giáo Nhật Bản do người Nhật du nhập sang. Thậm chí, nhà cầm quyền Nhật Bản còn thay đổi quy tắc tăng đoàn của các sơn môn, điển hình là việc hợp pháp hóa việc tăng sĩ có thể kết hôn sinh con và điều này đã gây ra sự bức xúc trong giới Phật giáo Triều Tiên.
Năm 1937, các vị cao tăng Thiền phái Tào Khê họp và quyết định lấy chùa Tào Khê (ko. Jogyesa) ở trung tâm Seoul làm trụ sở hoạt động chính của tông phái. Từ năm 1947-1949, một số vị Thiền sư tông Tào Khê tổ chức phong trào cải cách "Sống trên tinh thần lời dạy của Đức Phật" (Living According to the Teachings of the Buddha), mục tiêu là khôi phục lại giới luật và truyền thống tu tập của Thiền tông Đại Hàn đã bị suy đồi trong thời gian Nhật Bản chiếm đóng. Trong số 20 thành viên của phong trào này, có 4 người về sau trở thành tông trưởng và 5 người trở thành chủ tịch tông Tào Khê.
Từ năm 1954-1962, các vị trưởng lão độc thân của Thiền phái Tào Khê thực hiện Phong trào Thanh lọc Phật giáo, kêu gọi sự tách biệt giữa các vị tu sĩ độc thân và các vị tu sĩ có gia đình trong tông Tào Khê. Hoạt động này được chính quyền Lý Thừa Vãn ủng hộ. Kết quả, 300 vị tăng độc thân tách riêng ra thành một phái và sử dụng tên cũ là Thiền phái Tào Khê. Phía các vị tu sĩ có gia đình và các vị tu sĩ độc thân còn lại hợp thành Thiền phái Thái Cổ (en. Taego Order, được thành lập năm 1970, tên gọi lấy theo pháp danh của Thiền sư Thái Cổ Phổ Ngu). Về sự giống nhau, cả hai Thiền phái này đều bắt nguồn từ Thiền phái Tào Khê do Quốc sư Trí Nột sáng lập và đều có nguồn gốc truyền thừa từ Thiền sư Thái Cổ Phổ Ngu. Điểm khác biệt là một bên chỉ toàn các vị tu sĩ độc thân và hoàn toàn cấm việc tu sĩ kết hôn, bên còn lại thì chủ yếu là các tu sĩ đã có gia đình và cho phép tu sĩ kết hôn (mặc dù không phải tất cả các vị sư của Thiền phái Thái Cổ đều kết hôn, có một số vị chọn sống độc thân). Về màu y cà sa, các vị tu sĩ của phái Tào Khê sử dụng y cà sa màu nâu còn các vị tu sĩ của phái Thái Cổ sử dụng màu y truyền thống của Phật giáo Đại Hàn truyền thống là màu đỏ, xanh đậm hoặc gần như đen. Hiện nay, Thiền phái Thái Cổ là tông phái Phật giáo lớn thứ 2 Hàn Quốc, sau Thiền phái Tào Khê.
Vào ngày 11 tháng 4 năm 1962, Tổ chức Đại Hàn Phật Giáo Tào Khê Tông (bắt nguồn từ 300 vị tu sĩ độc thân nói trên) chính thức được thành lập tại Hàn Quốc với 3 mục tiêu chính: Đào tạo và Giáo dục (Training and Education), Phiên dịch kinh điển từ Hán văn sang tiếng Hàn (Translation of sutras from traditional Chinese into modern Korean) và Hoằng pháp (Dharma propagation). Các mục tiêu kể trên là kim chỉ nam hoạt động của Thiền phái Tào Khê cho đến ngày nay. Vị tông trưởng đầu tiên là Thiền sư Hiểu Phong Học Nột (ko. Hyobong Hangnul, 1888-1966).