stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Xã Jefferson, Quận Wayne, Iowa
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.
Pomacentrus aurifrons

| Pomacentrus aurifrons> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii 
Nhánh: Ovalentaria
 
Họ (familia): Pomacentridae
Chi (genus): Pomacentrus
Loài (species): P. aurifrons
Danh pháp hai phần
Pomacentrus aurifrons Allen, 2004 
Pomacentrus aurifrons là một loài cá biển thuộc chi Pomacentrus trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2004.
Từ nguyên

Từ định danh aurifrons được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh, aureus ("mạ vàng") và frons ("trán"), hàm ý đề cập đến vùng màu vàng xung quanh mõm, chạy ngược lên trán và băng qua gốc của một số gai trước của vây lưng.
Phạm vi phân bố và môi trường sống

P. aurifrons được ghi nhận ở vùng biển ngoài khơi các đảo quốc thuộc Melanesia, bao gồm Papua New Guinea (nơi mẫu định danh được thu thập), quần đảo Solomon, Vanuatu và Nouvelle-Calédonie.
P. aurifrons sống tập trung gần những rạn san hô viền bờ, độ sâu khoảng từ 2 đến 14 m.
Mô tả

Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở P. aurifrons là 6,2 cm. P. aurifrons có kiểu hình tương đồng với Pomacentrus smithi nhưng không khó để phân biệt nhờ vào đặc điểm vây lưng cao hơn ở P. aurifrons, đặc biệt là vùng màu vàng bao quanh mõm và trán.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.
Sinh thái học

Thức ăn của P. aurifrons bao gồm tảo và các loài động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng.
Proasellus faesulanus

| Proasellus faesulanus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Asellidae
Chi (genus): Proasellus
Loài (species): P. faesulanus
Danh pháp hai phần
Proasellus faesulanus Messana & Caselli, 1995 
Proasellus faesulanus là một loài chân đều trong họ Asellidae. Loài này được Messana & Caselli miêu tả khoa học năm 1995.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Proasellus faesulanus Messana & Caselli, 1995. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=258526
Praemastus watkinsi

| Praemastus watkinsi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Praemastus
Loài (species): P. watkinsi
Danh pháp hai phần
Praemastus watkinsi
Praemastus watkinsi là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Promecotheca salomonina

| Promecotheca salomonina> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Promecotheca
Loài (species): P. salomonina
Danh pháp hai phần
Promecotheca salomonina Spaeth, 1937 
Promecotheca salomonina là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Spaeth miêu tả khoa học năm 1937.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Proasellus espanoli

| Proasellus espanoli> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Asellidae
Chi (genus): Proasellus
Loài (species): P. espanoli
Danh pháp hai phần
Proasellus espanoli Henry & Magniez, 1982 
Proasellus espanoli là một loài chân đều trong họ Asellidae. Loài này được Henry & Magniez miêu tả khoa học năm 1982.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Proasellus espanoli Henry & Magniez, 1982. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=258523
Praepapilio

| †Praepapilio |
| --- | --- |
Thời điểm hóa thạch: Eocene  TiềnЄ Є O S D C P T J K Pg N     
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Papilionidae
Phân họ (subfamilia): Praepapilioninae
Chi (genus): †Praepapilio Durden & Rose, 1978
Các loài
 Xem trong bài.
Praepapilio là một chi đã tuyệt chủng bướm đuôi én từ giữa Eocene thu thập được ở các khoáng vật ở Colorado, Hoa Kỳ. Rất ít hóa thạch loài này được tìm thấy và nay được xem là đại diện hóa thạch của phân họ Praepapilioninae.
Chú thích

↑  Collins, N. Mark; Collins, Michael G. (1985). Threatened Swallowtails of the World:the IUCN red data book. IUCN Protected Area Programme Series. Gland, Switzerland và Cambridge, U.K.: IUCN. tr. 401 & 8 plates. ISBN 9782880326036. Truy cập 22 tháng 10 năm 2010.
Protosmia pulex

| Protosmia pulex> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Megachilidae
Phân họ (subfamilia): Megachilinae
Tông (tribus): Osmiini
Chi (genus): Protosmia
Loài (species): P. pulex
Danh pháp hai phần
Protosmia pulex (Benoist, 1935) 
Protosmia pulex là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Benoist mô tả khoa học năm 1935.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Protosmia paradoxa

| Protosmia paradoxa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Megachilidae
Phân họ (subfamilia): Megachilinae
Tông (tribus): Osmiini
Chi (genus): Protosmia
Loài (species): P. paradoxa
Danh pháp hai phần
Protosmia paradoxa (Friese, 1899) 
Protosmia paradoxa là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1899.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Prophasiane tenebrosata

| Prophasiane tenebrosata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Prophasiane
Loài (species): P. tenebrosata
Danh pháp hai phần
Prophasiane tenebrosata Hulst, 1887 
Prophasiane tenebrosata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Prophasiopsis lopesi

| Prophasiopsis lopesi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Prophasiopsis
Loài (species): P. lopesi
Danh pháp hai phần
Prophasiopsis lopesi
Prophasiopsis lopesi là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Pomacentrus andamanensis

| Pomacentrus andamanensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii 
Nhánh: Ovalentaria
 
Họ (familia): Pomacentridae
Chi (genus): Pomacentrus
Loài (species): P. andamanensis
Danh pháp hai phần
Pomacentrus andamanensis Allen, Erdmann & Ningsih, 2020 
Pomacentrus andamanensis là một loài cá biển thuộc chi Pomacentrus trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2020.
Từ nguyên

Từ định danh andamanensis được đặt theo tên gọi của biển Andaman, phạm vi phân bố trong tự nhiên của loài cá này (–ensis: hậu tố biểu thị nơi chốn).
Phạm vi phân bố và môi trường sống

P. andamanensis trước đây được xem là một biến dị kiểu hình của loài Pomacentrus amboinensis nhưng gần đây đã được công nhận là một loài hợp lệ. Phạm vi của P. andamanensis giới hạn ở biển Andaman, được ghi nhận tại quần đảo Andaman (Ấn Độ), quần đảo Mergui (Myanmar), quần đảo Similan và quần đảo Surin (Thái Lan), phía bắc đảo Sumatra (Indonesia). Loài này được quan sát và thu thập ở độ sâu đến 35 m, nhưng thường được nhìn thấy phổ biến ở độ sâu khoảng 15 m trở vào bờ.
Mô tả

Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở P. andamanensis là 6,5 cm. So với P. amboinensis, P. andamanensis có màu xanh tím đến xanh lam xám ở 2/3 thân trên và đỉnh đầu, còn thân dưới lại màu vàng tươi hơn (toàn cơ thể P. amboinensis có màu vàng nhạt đến màu kem). Cá con và cả cá trưởng thành P. andamanensis đều có một đốm đen lớn viền xanh óng ở ngay sau vây lưng, trong khi đốm này biến mất ở những cá thể P. amboinensis trưởng thành (>4 cm). Cả hai loài này đều có những vệt đốm màu hồng tím trên mặt, nhưng những đốm này thường khá mờ (hoặc tiêu biến) ở P. amboinensis trưởng thành, trong khi vẫn xuất hiện ở P. andamanensis trưởng thành. Ngoài ra, điểm chung của P. andamanensis và P. amboinensis còn có một đốm nhỏ màu xanh lục nhạt trên nắp mang và một đốm đen ở gốc vây ngực.
Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 14–15; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 14–16; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 16–18.
Phân loại học

P. andamanensis nằm trong phức hợp loài P. amboinensis. Ngoài ra, phức hợp này cũng bao gồm Pomacentrus bipunctatus ở Micronesia với Pomacentrus spilotoceps ở Fiji và Tonga. Cả 4 loài đều có chung đặc điểm là có đốm trên nắp mang và ở gốc vây ngực, cũng như đốm lớn ở sau vây lưng cá con (đôi khi có ở cá trưởng thành).
Propsephus descarpentriesi

| Propsephus descarpentriesi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Propsephus
Loài (species): P. descarpentriesi
Danh pháp hai phần
Propsephus descarpentriesi Cobos, 1970 
Propsephus descarpentriesi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Cobos miêu tả khoa học năm 1970.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Protagrotis flavistriga

| Protagrotis flavistriga> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Protagrotis
Loài (species): P. flavistriga
Danh pháp hai phần
Protagrotis flavistriga Smith, 1905 
Protagrotis flavistriga là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Populus przewalskii

| Populus przewalskii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Salicaceae
Chi (genus): Populus
Loài (species): P. przewalskii
Danh pháp hai phần
Populus przewalskii Maxim. 
Populus przewalskii là một loài thực vật có hoa trong họ Liễu. Loài này được Maxim. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1882.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Populus przewalskii”. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2013.[liên kết hỏng]
Protracheoniscus nogaicus

| Protracheoniscus nogaicus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Trachelipodidae
Chi (genus): Protracheoniscus
Loài (species): P. nogaicus
Danh pháp hai phần
Protracheoniscus nogaicus Demianowicz, 1932 
Protracheoniscus nogaicus là một loài chân đều trong họ Trachelipodidae. Loài này được Demianowicz miêu tả khoa học năm 1932.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Protracheoniscus nogaicus Demianowicz, 1932. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=262677
Protracheoniscus marcomannius

| Protracheoniscus marcomannius> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Trachelipodidae
Chi (genus): Protracheoniscus
Loài (species): P. marcomannius
Danh pháp hai phần
Protracheoniscus marcomannius Verhoeff, 1927A 
Protracheoniscus marcomannius là một loài chân đều trong họ Trachelipodidae. Loài này được Verhoeff miêu tả khoa học năm 1927.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Protracheoniscus marcomannius Verhoeff, 1927A. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=262673
Saint-Thibault, Côte-d'Or

| --- | --- |
 Saint-Thibault 
Saint-Thibault 
Vị trí trong vùng Burgundy Saint-Thibault  
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Bourgogne-Franche-Comté
Tỉnh: Côte-d'Or
Quận: Montbard
Tổng: Vitteaux
Xã (thị) trưởng: Michelle Laibe (2001–2008)
Thống kê
Độ cao: 328–450 m (1.076–1.476 ft) (bình quân 368 m (1.207 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 12,35 km2 (4,77 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu1: 138  
 - Mật độ: 11/km2 (28/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 21576/ 21350

2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Saint-Thibault là một xã ở tỉnh Côte-d'Or trong vùng Bourgogne-Franche-Comté, phía đông nước Pháp. Khu vực này có độ cao trung bình 368 mét trên mực nước biển.
Porcellio acutiserra

| Porcellio acutiserra> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Porcellionidae
Chi (genus): Porcellio
Loài (species): P. acutiserra
Danh pháp hai phần
Porcellio acutiserra Barnard, 1940A 
Porcellio acutiserra là một loài chân đều trong họ Porcellionidae. Loài này được Barnard miêu tả khoa học năm 1940.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Porcellio acutiserra Barnard, 1940A. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=262205
Prostanthera phylicifolia

| Prostanthera phylicifolia |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Prostanthera
Loài (species): P. phylicifolia
Danh pháp hai phần
Prostanthera phylicifolia F.Muell. 
 
Prostanthera phylicifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được F.Muell. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1858.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Prostanthera phylicifolia”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Pseudenargia pseudoregina

| Pseudenargia pseudoregina> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Pseudenargia
Loài (species): P. pseudoregina
Danh pháp hai phần
Pseudenargia pseudoregina Fernandez, 1931 
Pseudenargia pseudoregina là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Cormac McCarthy
Tác phẩm

The Orchard Keeper (1965), tiểu thuyết
Outer Dark (1968), tiểu thuyết
Child of God (1973), tiểu thuyết
Suttree (1979), tiểu thuyết
Blood Meridian or the Evening Redness in the West (1985), tiểu thuyết
All the Pretty Horses (Những con tuấn mã, 1992), tiểu thuyết (tập 1 Bộ ba Border)
The Crossing (Vượt lằn ranh, 1994), tiểu thuyết (tập 2 Bộ ba Border)
The Stonemason (1995), kịch
The Gardener's Son (1996), kịch bản phim
Cities of the Plain (Thành phố vùng thảo nguyên, 1998), tiểu thuyết (tập 3 Bộ ba Border)
No Country for Old Men (Không chốn nương thân, 2005), tiểu thuyết
The Road (Con đường, 2006), tiểu thuyết
The Sunset Limited (2006), kịch
The Counselor (2013), kịch bản phim
Chú thích

↑  Don Williams. “Cormac McCarthy Crosses the Great Divide”. New Millennium Writings. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2015.
↑  Cowley, Jason (12 tháng 1 năm 2008). “A shot rang out ...”. The Guardian. London. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2020.
↑  Draper, Robert (tháng 7 năm 1992). “The Invisible Man”. Texas Monthly. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 7 năm 2021. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2021.
↑  Parker, Nicholas (20 tháng 7 năm 2017). “Where to Start with Cormac McCarthy”. New York Public Library. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 9 năm 2021. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2021.
↑  Goodwyn, Wade (13 tháng 6 năm 2023). “Cormac McCarthy, American novelist of the stark and dark, dies at 89”. NPR. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2023.
↑  Cormac McCarthy, author of The Road, dies aged 89, BBC, June 13, 2023. Retrieved June 13, 2023.
Sergei Adamovich Kovalev

Sergei Adamovich Kovalev (thường viết là Sergey Kovalyov; tiếng Nga: Сергей Адамович Ковалёв; sinh ngày 2 tháng 3 năm 1930) là chính trị gia và nhà hoạt động vì nhân quyền người Nga, người bất đồng chính kiến thời Liên Xô cũ và là tù nhân chính trị.
Sự nghiệp ban đầu

Kovalev sinh tại thành phố Seredina-Buda ở Ukraina, gần Sumy. Năm 1932, gia đình ông di chuyển về làng Podlipki gần Moskva. Năm 1954 ông tốt nghiệp Đại học Quốc gia Moskva. Là nhà lý sinh, Kovalev là tác giả của trên 60 xuất bản phẩm khoa học. Từ giữa thập niên 1950, ông chống đối các lý thuyết của Trofim Lysenko được Đảng Cộng sản Liên Xô ưa chuộng.
Năm 1969, Kovalev thành lập Hiệp hội nhân quyền Xô Viết đầu tiên: Initiative Group for the Defense of Human Rights in the USSR (Nhóm sáng kiến bảo vệ Nhân quyền ở Liên Xô) và sau này trở thành mối liên kết chính với phong trào bất đồng chính kiến ở Litva. Kovalev tích cực tham gia vào việc xuất bản các tạp chí định kỳ samizdat như Chronicle of Current Events ở Moskva và The Chronicle of the Catholic Church ở Litva.
Bị bắt

Ngày 8.12.1974, ông bị bắt, đưa ra xét xử ở Vilnius, về tội tuyên truyền khích động và "chống Liên Xô (Điều 70 Luật hình sự của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga) và bị phạt 7 năm trong các trại lao động cưỡng bách ở vùng Perm cùng nhà tù Chistopol, rồi sau đó 3 năm lưu đày trong nước ở Kolyma. Khi mãn hạn, ông định cư ở Kalinin (nay là Tver).
Dưới thời perestroika

Trong thời perestroika do Mikhail Gorbachev khởi xướng, Kovalev được phép trở lại Moskva (năm 1986). Trong thời kỳ này, ông tiếp tục hoạt động và tham gia vào việc thành lập nhiều tổ chức nhân đạo then chốt và các sáng kiến:
Hội nhân quyền Memorial, nhằm tưởng niệm và phục hồi các nạn nhân của cuộc đàn áp chính trị ở Liên Xô. Kovalev làm đồng chủ tịch hội này từ năm 1990.
Chi hội Ân xá Quốc tế ở Moskva.
Hội nghị nhân quyền quốc tế (tháng 12/1987)
Câu lạc bộ báo chí "Glasnost"
Năm 1989, Andrei Sakharov tiến cử ông làm đồng giám đốc của Nhóm Dự án bảo vệ nhân quyền, sau này đặt tên lại là Nhóm nhân quyền Nga-Mỹ (Russian-American Human Rights Group).
Nước Nga hậu Xô Viết

Sau khi Liên Xô tan rã, Kovalev trở lại hoạt động chính trị chính thức. Tháng giêng năm 1991, ông là đồng tác giả của Bản tuyên ngôn Nhân quyền và quyền dân sự ở Nga (Declaration of Human and Civil Rights in Russia) và là người đóng góp chủ yếu vào Điều 2 (Rights and Liberties of Man and Citizen) của Hiến pháp Liên bang Nga.
Từ 1990 tới 1993, ông được bầu làm đại biểu nhân dân của Liên bang Nga, và là thành viên của đoàn chủ tịch Hội đồng tối cao Liên bang Nga (Supreme Council of the Russian Federation). Ông làm trưởng Ủy ban Nhân quyền của tổng thống và Ủy viên Nhân quyền của nghị viện Nga, Duma Quốc gia.
Từ năm 1993 tới 2003 Kovalev là nghị sĩ của Duma Quốc gia Nga. Từ năm 1996 tới 2003 ông cũng là thành viên của phái đoàn Nga tham dự Hội nghị nghị viện của Ủy ban châu Âu và là thành viên của ủy ban hội nghị về các vấn đề luật pháp và nhân quyền.
Năm 1993, ông đồng sáng lập phong trào chính trị - sau này trở thành đảng - Choice of Russia (Выбор России), sau này đặt tên lại là Democratic Choice of Russia (Демократический выбор России).
Từ năm 1994, Kovalev – lúc đó là cố vấn nhân quyền của Boris Yeltsin – đã công khai chống đối việc can thiệp quân sự của Nga vào Chechenskaya, hợp tác với quân nổi dậy và thúc giục binh sĩ Nga từ bỏ (sự can thiệp này). Từ Grozny, ông đã đích thân chứng kiến và tường thuật các sự thật của Chiến tranh Chechnya lần thứ I. Các bài tường thuật hàng ngày của ông qua điện thoại và trên TV đã khích động dư luận công chúng Nga chống đối chiến tranh. Vì hoạt động chống đối, ông đã bị bãi nhiệm chức nghị sĩ ở Duma năm 1995.
Kovalev đã là một người chỉ trích thẳng thừng các khuynh hướng độc đoán trong chính quyền của Boris Yeltsin và Vladimir Putin. Năm 1996, ông từ chức trưởng ủy ban nhân quyền của tổng thống Yeltsin, và đăng một thư ngỏ gửi Yeltsin, trong đó Kovalyov cáo buộc tổng thống đã từ bỏ các nguyên tắc dân chủ. Năm 2002, ông tổ chức một ủy ban công cộng để điều tra vụ đặt bom khủng bố khối nhà chung cư ở Moskva năm 1999 (ủy ban Kovalev), nhưng đã bị làm cho tê liệt sau khi một ủy viên của ủy ban là Sergei Yushenkov bị ám sát,, một ủy viên khác là Yuri Shchekochikhin được cho là bị đầu độc bằng thallium, và nhà điều tra kiêm luật sư hợp pháp của ủy ban là Mikhail Trepashkin bị bắt giam.
Giải thưởng và Vinh dự

Kovalev đã đoạt nhiều giải thưởng và danh hiệu danh dự, trong đó có Giải Olof Palme năm 2004.
Năm 2005, ông tham gia vào phim "They Chose Freedom", một phim tài liệu truyền hình tay tư về các phong trào bất đồng chính kiến ở Liên Xô.
Tác phẩm

Putin's War (2000)