stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Napoléon III
Các cuộc chiến tranh thời Napoleon III

Sau khi Napoléon III xưng đế, chiến tranh bên ngoài luôn luôn xảy ra. Tháng 3 năm 1854, nhân dịp chiến tranh Nga – Thổ, ông ta liên hợp với nước Anh, tuyên chiến với Nga. Ngày 17 tháng 8, ông ra lệnh cho Hạm đội lên liên hợp Pháp - Anh tiến vào Sevastopol, chiến tranh Krym mở rộng. Trong trận vây hãm thành Sevastopol gần một năm, quân Pháp chết trận, chết bệnh tật lên tới gần 10 vạn người, hao tiền tốn của lên tới hàng trăm vạn franc. Ngày 10 tháng 9 năm 1855, liên quân Pháp – Anh tiến đánh Sevastopol. Thắng lợi của chiến tranh lần này đã khôi phục được địa vị bá chủ châu Âu của Pháp. Ngôi Hoàng đế của Napoléon III được củng cố. Năm 1853, ông ta phái binh đi đánh chiếm đảo Nouvelle-Calédonie, biến đảo này thành thuộc địa của Pháp. Ông còn phái binh đi chinh phục Algérie, làm cho Algérie trở thành "con bò sữa" của nước Pháp. Tháng 7 năm 1858, lấy danh nghĩa giúp Italia thống nhất, Napoléon III đã mời Camillo Benso, Bá tước xứ Cavour, Thủ tướng Vương quốc Sardegna, vương quốc mạnh nhất của Italia, bí mật thăm Pháp để bàn biện pháp đối phó với chiến tranh Áo. Ngày 26 tháng 1 năm 1859 Pháp và Sardegna thành lập Đồng minh chống Áo. Tháng 5 năm 1859, Napoléon III dẫn quân vào Italia đánh Áo. Nhưng nhân lúc liên minh Pháp - Sardegna đánh bại quân Áo, ông lại đột nhiên ngừng chiến. Tháng 7, một mình Pháp hòa ước với Hoàng đế Áo. Sự thống nhất Italia vì thế mà bị chết yểu, còn ông lại từ vụ Italia được trả "thù lao" bằng hai nơi là Nice và Savoie.
Ở châu Á, Napoleon III xâm lược Nam Kỳ, Campuchia và còn phái quân đi cùng quân đội nhà Thanh (Trung Quốc) đàn áp cuộc khởi nghĩa "Hội tiểu đao" ở Thượng Hải. Sau Chiến tranh Nha phiến, quân Pháp lại xâm phạm Trung Quốc. Tháng 10 năm 1860, quân Pháp xâm nhập Bắc Kinh, cùng quân Anh cướp bóc đốt cháy vườn Viên Minh. Sự mạo hiểm quân sự lớn nhất của Napoléon III là cuộc viễn chinh ở México. Đầu năm 1862, ông ta cử tướng François Achille Bazaine thống lĩnh mấy vạn quân tiến vào nước này. Tháng 6 năm sau, đánh chiếm thủ đô của México. Cuộc viễn chinh ở México thất bại đã làm tăng thêm sự mâu thuẫn sâu sắc trong nước.
Các cuộc chiến tranh thời Napoleon III > Chiến tranh Pháp-Phổ

Bài chi tiết: Chiến tranh Pháp-Phổ
Để làm dịu nguy cơ trong nước, ông đã tranh chấp quyền bá chủ châu Âu với Phổ. Ngày 19-7-1870, Napoléon III tuyên chiến với Phổ. Hoàng hậu Eugénie chấp chính ở Paris. Napoléon III tự làm thống soái toàn quân, ngày 28-7, ông ta đưa Hoàng thái tử thân chinh ra trận. Napoléon III nói khoác lác là Pháp có thể chuẩn bị chiến tranh tốt, sớm trước 10 ngày so với Phổ, nhưng đến khi kiểm tra quân đội mới thấy quân Pháp bố trí không tốt, phối hợp không linh hoạt, trang bị rất kém. Thượng tuần tháng 8, quân Pháp liên tiếp thất bại. Ông ta định trốn về Paris, sau khi gặp phải sự cự tuyệt của Hoàng hậu Eugénie, ông đành giao cho Thống chế MacMahon làm thống soái và ở lại cùng quân đội. Mặt trận không giành được thắng lợi, đã làm cho chính quyền Paris dao động. Ngày 9 tháng -8, Eugénie buộc Nội các Ollivier từ chức, để tổ chức Nội các thời chiến đứng đầu là Bá tước Charles Cousin-Montauban. Các quyết sách chiến lược của Bộ Lục quân và ý đồ tác chiến của các tướng lĩnh về mặt trận cách nhau rất xa, điều đó đã dẫn đến hệ thống chỉ huy quân sự hỗn loạn. Quân Phổ thừa cơ từng bước bám sát quân Pháp mà đánh. Ngày 30 tháng 10, đại quân của MacMahon bị quân Phổ bao vây ở Sedan. Quân Pháp tự chống trả kịch liệt, nhưng bị động nên thất bại. Chiều ngày mồng 1 tháng 9, Napoléon III trong thế tuyệt vọng đã ra lệnh đầu hàng. Ngày hôm sau, Hoàng đế bị bắt làm tù binh. Ngày 4 tháng 9, Paris nổ ra Cách mạng lật đổ đế chế thứ II lập nên nền cộng hòa, lịch sử gọi là nền cộng hòa thứ III. Hoàng hậu Eugénie hoảng sợ bỏ trốn sang Anh.
Những năm tháng cuối đời

Từ tháng 9 năm 1870 đến tháng 3 năm 1871, Napoléon III bị giam lỏng trong một tòa biệt thự tại vùng Wilhelmshöhe, gần Kassel, Đức. Thời gian này, ông nhiều lần cử người đàm phán ký kết hòa ước với Thủ tướng Đức Bismarck và khôi phục quan hệ với đế chế. Vì Bismarck đòi giá rất cao, mà tình thế của Pháp lại không chịu sự điều khiển của Napoléon III. Vì thế, ý đồ của Napoleon III cuối cùng bị phá sản.
Ngày 19 tháng 3 năm 1871, ông được nước Đức phóng thích, ngày hôm sau, ông đến Anh, ông về Chislehurst gặp mặt vợ và con đã đến đây trước đó. Từ đấy Napoleon III ở ẩn tại đây, ngày 9 tháng 1 năm 1873, ông bị bệnh rồi qua đời.
Thông tin bên lề

Khi còn đương vị, Napoleon III đã nảy ra một ý thích kỳ quái là cần phải có một chiếc vương miện làm bằng kim loại còn quý hơn cả vàng với ngọc. Với sự giúp đỡ của các nhà hóa học Pháp lúc đó, nguyên tố này đã được tìm ra. Đó chính là nhôm. Điều này không có gì là lạ vì nhôm là một trong các nguyên tố kim loại có hàm lượng lớn nhất trên Trái Đất (8.8%). Tuy vậy, con người biết cách luyện nhôm khá muộn. Nếu như sắt được luyện từ rất lâu thì mãi tới năm 1827, nhà vật lý người Đan Mạch Hans Christian Ørsted mới làm được việc là đẩy được nhôm nguyên chất ra khỏi Chloride nhôm nhờ Kali. Trong vòng 60 năm sau đó, nhôm vẫn là kim loại quý vì không có cách gì tăng được sản lượng của nhôm. Sau đó, Napoleon III đã kiêu hãnh đội vương miện bằng nhôm thay cho vàng bạc châu báu.
Ban đầu, Napoleon đã đính hôn với người em họ đời đầu của mình là Mathilde Bonaparte, con gái của Jérôme Bonaparte và Katharina của Württemberg, nhưng sau sự kiện ông vượt Eo biển Manche từ Vương quốc Anh trở về Đệ Nhị Cộng hòa Pháp và diễn thuyết trước quân đội địa phương, ông bị tuyên án tử hình và tạm giam ở lâu đài Ham, nên hôn ước giữa hai người đã bị bãi bỏ. Mathilda đã kết hôn với một quý tộc giàu có Toscana gốc Nga là Anatoly Nikolaievich Demidov, Thân vương thứ nhất xứ San Donato vào năm 1840.
Hậu duệ

Ông chỉ có với Hoàng hậu Eugénie một người con trai duy nhất là Napoléon Eugène Louis Jean Joseph Bonaparte (16 tháng 3 năm 1856 – 1 tháng 6 năm 1879), còn được gọi là Louis-Napoléon. Sau khi ông bị truất ngôi vào năm 1870, hoàng tử Napoleon Eugène chuyển đến Anh cùng gia đình. Ở Anh, ông được đào tạo để trở thành sĩ quan của Quân đội Anh. Mong muốn được phiêu lưu và ​​hành động, ông đã thuyết phục người Anh cho phép ông tham gia Chiến tranh Anh-Zulu. Năm 1879, khi đang phục vụ trong lực lượng Anh, ông đã thiệt mạng trong một cuộc giao tranh với một nhóm người Zulu khi chỉ mới 23 tuổi. Cái chết của ông đã gây ra chấn động khắp châu Âu, vì ông là hy vọng cuối cùng của triều đại để khôi phục lại ngai vàng của Nhà Bonaparte ở Pháp.
Chú thích

1 2  Theo cuốn Lịch sử thế giới, tài liệu nước ngoài do Bùi Đức Tịnh biên dịch
↑  Theo cuốn 1001 nhân vật và sự kiện lịch sử thế giới của Ngọc Lê
Ảnh chụp Louis-Napoléon Bonaparte vào năm 1852 của Gustave Le Gray
Napoleon III vào năm 1855
Xu bạc: 5 franc, được đúc năm 1852 dưới thời Napoleon còn là Tổng thống Đệ Nhị Cộng hòa Pháp
Xu bạc: 5 franc, được đúc năm 1870, là năm cuối cùng Napoleon III trên ngai vàng Đệ Nhị Đế chế Pháp
Đoàn sứ thần Phan Thanh Giản tiếp kiến Pháp hoàng Napoleon III để xin chuộc lại 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ
Napoleon III và Bismarck nói chuyện sau khi Napoleon bị bắt tại Trận Sedan, của Wilhelm Camphausen
Bức ảnh cuối cùng của Napoleon III vào năm 1872
Napoleón Eugène ở Nam Phi
Người Mỹ gốc Montenegro

Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group
| --- | --- |
 
Tổng dân số
không xác định; 40.000 (ước tính 2014)
Khu vực có số dân đáng kể
California, Illinois, New York, Louisiana, Alaska
Ngôn ngữ
Tiếng Anh Tiếng Montenegro
Tôn giáo
Chủ yếu là Chính thống giáo Đông phương (Chính thống giáo Serbia Chính thống giáo Montenegro)
Sắc tộc có liên quan
Montenegrin Canadians, Yugoslav Americans other Slavic and European Americans 
Người Mỹ gốc Montenegro là Người Mỹ có nguồn gốc người Montenegro. Con số này bao gồm tất cả những người liên kết với Hoa Kỳ có tổ tiên là người Montenegro, cả những người sinh ra trong nước và công dân nhập tịch, cũng như những người có hai quốc tịch liên kết với cả hai quốc gia hoặc nền văn hóa. Số lượng người Mỹ gốc Montenegro ở Hoa Kỳ không được biết rõ, vì cộng đồng người Montenegro không được phân biệt trong Điều tra dân số Hoa Kỳ cũng như khác với các nhóm Người Mỹ gốc Serbia và Người Mỹ gốc Nam Tư; do đó người Mỹ gốc Montenegro có khả năng đồng nhất với những nhóm đó.
Khawhai

| Khawhai |
| --- | --- |
Khawhai
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Mizoram
Độ cao: 1.369 m (4,491 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 2.408
Múi giờ: UTC+05:30
Khawhai là một thị trấn thống kê (census town) của quận Champhai thuộc bang Mizoram, Ấn Độ.
Địa lý

Khawhai có vị trí 23°22′B 93°07′Đ﻿ / ﻿23,37°B 93,12°Đ﻿ / 23.37; 93.12 Nó có độ cao trung bình là 1369 mét (4491 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Khawhai có dân số 2408 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Khawhai có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 78%. Tại Khawhai, 17% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Hoa hậu Hoàn vũ 1960

| Hoa hậu Hoàn vũ 1960 |
| --- | --- |
Ngày: 9 tháng 7 năm 1960
Dẫn chương trình: Charles Collingwood
Địa điểm: Nhà hát Thính phòng Miami Beach, Miami Beach, Florida, Hoa Kỳ
Tham gia: 43
Số xếp hạng: 15
Lần đầu tham gia: Jordan Bồ Đào Nha Tây Ban Nha Tunisia
Bỏ cuộc: Guatemala Hawaii Mexico Ba Lan Thái Lan Thổ Nhĩ Kỳ
Trở lại: Chile Phần Lan Hồng Kông Liban Maroc New Zealand Paraguay Nam Phi Suriname Thụy Sĩ Venezuela
Người chiến thắng: Linda Bement    Hoa Kỳ
Thân thiện: Myint Myint May   Miến Điện   Judy Rebecca Fletcher  Louisiana
Ăn ảnh: Daniela Bianchi    Ý
← 19591961 →
Hoa hậu Hoàn vũ 1960 là cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ lần thứ 9 được tổ chức vào ngày 9 tháng 7 năm 1960 tại Nhà hát Thính phòng Miami Beach ở Miami Beach, Florida, Hoa Kỳ. Cuộc thi có tổng cộng 43 thí sinh tham gia với chiến thắng thuộc về hoa hậu nước chủ nhà, Linda Bement. Linda được trao vương miện bởi Hoa hậu Hoàn vũ 1959 Akiko Kojima đến từ Nhật Bản.
Kết quả > Thứ hạng

| Kết quả | Thí sinh |
| --- | --- |
Hoa hậu Hoàn vũ 1960:   Hoa Kỳ – Linda Bement †
Á hậu 1:   Ý – Daniela Bianchi
Á hậu 2:   Áo – Elizabeth Hodacs
Á hậu 3:   Nam Phi – Nicolette Caras
Á hậu 4:   Tây Ban Nha – María Teresa del Río
Top 15:   Brazil – Jean Gina MacPherson   Colombia – Stella Márquez   Anh – Joan Ellinor Boardman   Đức – Ingrun Helgard Moeckel   Hy Lạp – Magda Passaloglou   Israel – Aliza Gur   Nhật Bản – Yayoi Furuno   Hàn Quốc – Sohn Miheeja   Na Uy – Ragnhild Aass   Thụy Sĩ – Elaine Maurath
Kết quả > Các giải thưởng đặc biệt

| Giải thưởng | Thí sinh |
| --- | --- |
Hoa hậu Thân thiện:   Miến Điện – Sodsai Venitwatana   Louisiana – Judy Rebecca Fletcher
Hoa hậu Ảnh:   Ý – Daniela Bianchi
Cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ và Hoa hậu Mỹ lúc này được tổ chức như hai sự kiện song song với nhau nên có hai giải thưởng Hoa hậu Thân thiện cho mỗi cuộc thi.
Hội đồng giám khảo

Maxwell Arnow
Claude Berr
Irwin Hansen
Russell Patterson
Vuk Vuchinich
Miyoko Yanagida
Thí sinh tham gia

Cuộc thi có tổng cộng 43 thí sinh tham gia:
| Quốc gia/Vùng lãnh thổ | Thí sinh |
| --- | --- |
 Argentina: Rose Marie Lincke
 Áo: Elizabeth Hodacs
 Bỉ: Huberte Bax
 Bolivia: Nancy Aguirre
 Brazil: Jean Gina MacPherson
 Miến Điện: Myint Myint May
 Canada: Edna Dianne McVicar
 Chile: Marinka Polhammer Espinoza
 Colombia: Stella Márquez
 Costa Rica: Leila Rodríguez
 Cuba: Flora Lauten Hoyos
 Đan Mạch: Lizzie Ellinor Hess
 Ecuador: Isabel Rolando Ceballos
 Anh: Joan Ellinor Boardman
 Phần Lan: Marja Leena Manninen
 Pháp: Florence Anne Marie Eyrie
 Đức: Ingrun Helgard Moeckel
 Hy Lạp: Magda Passaloglou
 Hà Lan: Carina Verbeek
 Hồng Kông: Vivian Cheung
 Iceland: Svanhildur Jakobsdóttir
 Israel: Aliza Gur
 Ý: Daniela Bianchi
 Nhật Bản: Yayoi Furuno
 Jordan: Helen Giatanapoulus
 Hàn Quốc: Sohn Miheeja
 Liban: Gladys Tabet
 Luxembourg: Marie Venturi
 Maroc: Marilyn Escobar
 New Zealand: Lorraine Nawa Jones
 Na Uy: Ragnhild Aass
 Paraguay: Mercedes Teresa Ruggia
 Peru: Medallit Gallino
 Bồ Đào Nha: Maria Teresa Motta Cardoso
 Nam Phi: Nicolette Joan Caras
 Tây Ban Nha: María Teresa del Río
 Suriname: Christine Jie Sam Foek
 Thụy Điển: Birgitta Öfling
 Thụy Sĩ: Elaine Maurath
 Tunisia: Marie Louise Carrigues
 Uruguay: Iris Teresa Ubal Cabrera
 Hoa Kỳ: Linda Bement
 Venezuela: Mary Quiroz Delgado
Chú ý > Lần đầu tham gia

Jordan
Bồ Đào Nha
Tây Ban Nha
Tunisia
Chú ý > Trở lại

| --- | --- |
 Lần cuối tham gia vào năm 1953:  Nam Phi   Thụy Sĩ  Lần cuối tham gia vào năm 1954:  Hồng Kông   New Zealand  Lần cuối tham gia vào năm 1955:  Phần Lan   Liban  :  Lần cuối tham gia vào năm 1957:  Maroc  Lần cuối tham gia vào năm 1958:  Chile   Paraguay   Suriname   Venezuela
Chú ý > Thay thế

Đan Mạch – Antje Moller được thay thế bởi Lizzie Ellinor Hess do cô mới chỉ có 16 tuổi không đạt độ tuổi theo quy định.
Chú ý > Bỏ cuộc

Guatemala
Hawaii
Mexico – Lorena Velázquez
Ba Lan – Marzena Malinowska
Thái Lan
Thổ Nhĩ Kỳ
Chú ý > Không tham gia

Cameroon – Sale Assouen
Haiti – Claudinette Fourchard
Tahiti – Maria Flohr
Các quốc gia và lãnh thổ tham gia Hoa hậu Hoàn Vũ 1960 và kết quả.
Nhà hát Thính phòng Miami Beach, địa điểm chính thức diễn ra cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 1960.
Đuông

Đuông dừa
Đuông là ấu trùng dạng sâu của một số loại bọ cánh cứng, thường sinh sống trong lõi non bên trong ngọn cây chà là dại, dừa, cau, đủng đỉnh, nói chung là các loại cây thuộc họ Cau, được sử dụng để làm nhiều món đặc sản trong ẩm thực Việt Nam vùng Nam Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ.
Đặc điểm

Đuông là ấu trùng của loại bọ cánh cứng như con kiến vương, bọ rầy, chuyên đục phá trên các cổ hũ non mềm ở ngọn cây chà là, cau, dừa, đủng đỉnh, tuy mỗi loại cây sẽ được các giống bọ cánh cứng khác nhau ưa chuộng. Đến mùa sinh sản, bọ cánh cứng đục lỗ trên ngọn cây và đẻ trứng vào. Ấu trùng lớn gần bằng ngón tay thì hóa thành đuông có hình dạng giống con sâu béo mập. Đuông trưởng thành, tùy loại sẽ có kích thước bằng ngón tay trỏ hoặc thậm chí bằng ngón chân cái người lớn, dài chừng 3 cm đến 5 cm, toàn thân có màu trắng (đuông chà là) hoặc vàng nhạt (đuông dừa) và vào thời kỳ này, con đuông non nào cũng ứ sữa, mập tròn và mềm nhũn. Người ta chỉ tìm được đuông khi thấy chòm lá trên ngọn cây chà là, dừa, cau bị héo và đổ gục xuống. Dù hầu như không thể nhìn ngọn tàu lá rũ xuống để xác định tuổi và độ lớn của đuông, người ta thường bắt bằng cách leo lên chặt cả ngọn cây, do cây bị đuông ăn thì cũng không thể sống tiếp được, hốt trọn ổ đuông mang về nhà (với đuông dừa), hoặc thu hoạch ngọn cây với đuông ở trong, phần thân của ngọn cây vẫn tiếp tục sống để nuôi đuông (với đuông chà là).
Thường đuông chà là chỉ có một con tại một cổ hũ cây, trong khi đuông dừa có thể có hàng trăm con trong một cổ hũ.
Các loại đuông thông dụng

Các loại cây thường có đuông là chà là, dừa, cau, và có thể có cả ở măng, tuy thường gặp nhất là các loại đuông chà là, đuông dừa, quý nhất và cũng hiếm nhất là đuông chà là.
Các loại đuông thông dụng > Đuông chà là

Đuông chà là không có ruột đen, không có lông như đuông dừa mà trắng muốt, sống trong những ngọn cây chà là mọc hoang dại thành từng bụi ở các vùng cù lao, bán đảo như Trà Vinh, không phải là giống cây chà là lấy quả như thường gặp ở Campuchia. Đầu mùa mưa, kiến dương, một loại bọ cánh cứng màu hung to hơn con bọ rầy, khoét lỗ cổ hũ chà là đẻ trứng vào. Khoảng tháng 10 âm lịch con đuông phát triển hoàn chỉnh và lâu lâu sau đó, nếu không bị người tìm bắt, sẽ mọc chân, cánh, phá tổ bay ra khi mùa xuân đến. Chính ngay giai đoạn quá độ của con đuông chuyển thành kiến dương ấy thường là lúc người ta săn tìm món thực phẩm quý hiếm này. Ngọn chà là có đuông được chặt đem về, bó thành từng bó, có thể để một thời gian nuôi đuông sống tiếp chờ ngày mang ra chợ bán hoặc đem biếu. Khi đem đuông ra chế biến món ăn người nội trợ dùng dao chẻ thật nhẹ nhàng để tách ngọn chà là, tránh làm vỡ đuông ở trong.
Đuông chà là hiện nay rất hiếm và giá thành khá đắt, do mỗi cây chà là chỉ cho một con đuông, và những rừng chà là hoang dại ven biển hiện hầu như đã bị tận diệt. Thêm vào đó, đuông chà là là loại đuông ngon đặc biệt, giàu chất dinh dưỡng, hương vị thơm ngon và ngọt béo như mùi sữa.
Các loại đuông thông dụng > Đuông dừa

Ở đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt là tỉnh Bến Tre, có rất nhiều dừa. Cây dừa thường hay bị đuông ăn cho đến chết.
Hàng năm, cứ sau mùa giao phối, bọ kiến dương thường chọn cây dừa sung sức để khoét ngọn vào sinh trứng. Trứng nở ra ấu trùng và lớn dần lên nhờ ngày đêm ăn cổ hũ dừa vừa mềm vừa bổ cho đến khi xuyên thủng ngọn dừa làm cây dừa kiệt sức rồi úa tàn dần đến chết. lúc đọt thối ngã ngang cũng là lúc đuông trong cây dừa rất nhiều, áp tai vào thân dừa sẽ nghe đuông rầm rì ở trong. Bổ thân dừa ra, mỗi con nằm một lỗ và một cây có hàng trăm con, những con mọc cánh có người bảo ăn được và ngon nữa là khác. Chủ vườn phải hạ đốn để bắt đuông.
Các loại khác > Đuông đất

Đây là loại đuông khá đặc biệt, không sống trên ngọn cây mà trong đất cát vàng, những con giồng cát miền duyên hải. Lê Tân, trong cuốn Ẩm thực Trà Vinh cho biết loại đuông đất là do con bọ rầy, một giống côn trùng có cánh màu hung sinh ra. Con đực và con cái giao phối với nhau trên những tán cây như tre, đào lộn hột (cây điều) rồi đến khoảng tháng 6, 7 âm lịch thì sà xuống đất, bới đất làm hang sinh ấu trùng. Sau khi ấu trùng nở thành con đuông con tiếp tục moi hang và sống dưới mặt đất. Khoảng tháng 9 âm lịch thì đuông đầy đặn, đúng tuổi, ăn béo, có thể to bằng ngón tay cái người lớn. Người thu hoạch tìm bắt đuông rồi rửa sạch, ngắt đít, bỏ ruột đen sau đó chế biến các món ăn.
Các loại khác > Đuông nuôi trong mía

Vũ Bằng, trong cuốn Món lạ Miền Nam, còn giới thiệu món "đuông mía", tuy không phải là đuông tự sinh trong cây mía mà là giống đuông chà là, đuông dừa, đuông cau được người sành ẩm thực đem về nuôi trong các đọt cây mía. Nguyên đuông chà là, đuông cau, đuông dừa lấy ra ăn luôn đã ngon và bổ lắm rồi, nhưng có người "kỳ kèo" cho thế là chưa đủ ngọt lại cho đuông ăn mía. Cây mía đem đục một lỗ to ở giữa, đuông sống bắt ra cho vào lỗ đó, mỗi cây mía một con, đậy kín lại để con đuông ăn rỗng hết các cây mía. Đuông ăn hết mía rồi, lúc đó người ta mới đem đuông ra làm thịt.
Các món ăn được làm từ đuông

Các món ăn được làm từ đuông thường không mấy đa dạng, chủ yếu là các món chiên, nướng, hấp xôi, thậm chí ăn sống. Đuông được bổ ra khỏi đọt cây vật chủ, được sơ chế bằng cách ngâm qua nước mắm, nước muối tương đối mặn nhả hết chất dơ, hoặc có thể dội qua nước sôi cho sạch (với đuông dừa, đuông cau, và có thể không cần với đuông chà là).
Các món ăn được làm từ đuông > Ăn sống

Đuông ăn sống thường chỉ dùng loại đuông chà là, béo, không có lông và trong ruột rất sạch. Những người đi tìm đuông, sau khi phát các bụi gai nhọn hoắt để tìm và chặt các cổ hũ chà là héo rũ (có đuông ở trong), họ có thể nhẹ nhàng tách cổ hũ lấy đuông, ngắt bỏ đầu và ăn sống. Khi ăn như vậy không hề có cảm giác tanh hôi mà rất bổ, thơm ngon như việc mút lòng đỏ trứng gà sống.
Các món ăn được làm từ đuông > Đuông tẩm nước mắm

Đây cũng là món sống, dân sành điệu còn gọi "đuông lội sông" do những con đuông vàng rụm dài khoảng 2–3 cm, mình tròn trịa, di chuyển trong đĩa nước mắm như những chiếc xe lội sông. Thực khách gắp lấy một con đuông cho vào miệng nhai vỡ để các dinh dưỡng trong mình đuông lan tỏa trong miệng tạo nên hương vị ngọt ngọt, bùi bùi, vừa giống trứng vừa giống pho mát.
Các món ăn được làm từ đuông > Đuông lăn bột chiên

Đuông lăn bột chiên cũng món đuông tương đối phổ biến tuy cách làm tùy người nội trợ và tùy địa phương, rất đa dạng. Đuông sơ chế sau đó có thể dồn một vài hạt đậu phộng vào trong thân đuông, lăn qua hỗn hợp bột mì, bột năng, trứng gà, chút hồ tiêu tán nhuyễn, muối, đem chiên vừa độ vàng trong chảo mỡ sau đó đảo qua bơ cho thơm vàng.
Các món ăn được làm từ đuông > Đuông rang

Đuông sơ chế cho vào chảo rang mặn và hơi khô với muối, đường, bột ngọt, gần tương tự như cách làm món nhộng tằm, thường dùng như một món ăn mặn với cơm.
Các món ăn được làm từ đuông > Đuông nướng

Đuông nướng có thể thực hiện bằng cách bỏ lò nướng, phết bơ, nhưng thịnh hành nhất là đuông nướng lửa than. Ở Nam Bộ, tương truyền món đuông dừa nướng lửa than đã được tiến cống cung đình triều Nguyễn dưới thời Hoàng thái hậu Từ Dụ và Hoàng hậu Nam Phương. Đuông dừa nướng lửa than bằng cách dùng hai thanh tre hoặc trúc, chẻ vừa miếng làm nẹp, kẹp đuông còn sống vào giữa để lên lửa than nướng liu riu, trở qua xoay lại cho đến khi chín giòn. Lấy ra mở nẹp xếp vào đĩa. Sửa soạn chén nước mắm me bằng cách lấy me lùi vào than cho chín rồi rót nước mắm Phú Quốc vào, thêm chút đường, bột ngọt cho vừa ăn. Đuông nướng ăn với các loại rau xà lách, rau cải trời, rau càng cua, cải xanh, húng quế, tía tô, ớt bằng cách dùng tay bốc đuông dừa lót lên các loại rau cuốn lại chấm vào chén mắm me chua.
Các món ăn được làm từ đuông > Đuông luộc nước dừa

Đuông luộc nước dừa tươi rồi vớt ra ăn bằng cách cuốn với một số loại rau thơm trong bánh tráng, chấm nước mắm cơm mẻ trộn sả, ớt bằm nhuyễn.
Các món ăn được làm từ đuông > Đuông hấp xôi

Thổi nồi xôi trắng, cho vài ba con đuông chà là hoặc đuông dừa lên trên bề mặt gạo nếp. Khi xôi chín thì đuông cũng chín. Người ta có thể ăn xôi kèm với đuông, cũng có thể chọc cho sữa trong ruột đuông tươm ra, xới trộn đều với xôi. Xôi đuông có thể được trộn thêm với đường hoặc ăn với nước mắm ngon cho đỡ ngán, đặc biệt là ăn với thịt gà rang. Theo sử sách ghi lại, thời nhà Nguyễn có hai ông vua cực kỳ thích ăn xôi với đuông dừa là Gia Long và Minh Mạng. Lúc ở Bến Tre, cha con ông hoàng được dân bắt đuông về hấp xôi dâng lên. Thấy vua khoái khẩu, sau này người dân trong vùng hấp xôi đuông tiến kinh hàng năm. Vua Minh Mạng còn cho khắc trái bần và con đuông lên Cửu Đỉnh đặt ở thế miếu ngoài cung đình Huế, xem như sản vật quý lạ nước Nam.
Các món ăn được làm từ đuông > Cháo đuông

Dùng đuông sơ chế nấu cháo với nước cốt dừa, đây là loại cháo thường được thực hiện với đuông trong cây đủng đỉnh.
Các món ăn được làm từ đuông > Gỏi cổ hũ đuông dừa

Gỏi được thực hiện với cổ hũ dừa thái con chì, ớt chuông thái mỏng, hành lá cắt khúc kết hợp với thịt tôm hùm, bánh phồng tôm chiên giòn. Tất cả các nguyên liệu đã sơ chế nói trên được trộn đều trong các gia vị như mù tạt, dấm, dầu olive, xếp ra đĩa và bày khoảng mươi con đuông dừa chiên vàng lên trên.
Thưởng thức

Các món đuông lăn bột chiên, đuông nướng thường thích hợp nhất là đi kèm với rượu trắng chát nhẹ, hoặc một vài ly rượu cúc nhẹ, chứ không hợp với rượu đế có nồng độ cồn cao. Đuông cũng thường được ăn một cách nhấm nháp và hiếm khi kết hợp với các loại đồ nhắm, rau, dưa khác. Theo Vũ Bằng, muốn ăn cách gì thì ăn, thưởng thức con đuông cũng cần phải theo nền nếp chứ không thể coi thường quy tắc được. Bởi đuông là một miếng ngon được liệt vào "siêu hạng", vượt hẳn các thức ăn khác, nên không thể có thức nào đi đôi với nó được; ăn đuông thì phải ăn trơn một thứ đuông không, chứ không thể ăn kèm với rau hay giá, hoặc với đồ chua như cà rốt, cải hay cần tây ngâm dấm.
Dị ứng, ngộ độc do ăn đuông

Việc ăn đuông không qua chế biến có thể mang lại nhiều triệu chứng có hại thậm chí nguy hiểm cho người ăn.
Chú thích

↑  http://www.baobinhduong.org.vn/detail.aspx?Item=1853%5B%5D
↑  Đi ăn... sâu bọ - VnExpress
↑  Bài "Đuông chà là" trong cuốn Văn hóa ẩm thực Trà Vinh, trang 19.
1 2  “Duong dua Nam bo”. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 1 năm 2008.
↑  Lê Tân, Văn hóa ẩm thực Trà Vinh, đã dẫn, trang 22.
↑  Thông tin Nữ Công Gia Chánh | Nuconggiachanh.net[liên kết hỏng]
↑  “Ăn đuông dừa, suýt chết!”.