stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Giáo hoàng Innôcentê XI
Cuộc chiến với Louis XIV

Innocent đã phải chiến đấu một cuộc chiến cam go với vua Louis XIV của Pháp.
Hạn từ Pháp giáo (Gallicanisme) có nhiều nghĩa khác nhau. Các thần học gia đề cao công đồng hơn Giáo hoàng, các phán quan thì muốn những quyết định của Roma phải đợi họ cho phép mới có giá trị pháp lý trong nước Pháp, Còn các vua, từ thời vua Philippe le Bel xưa, muốn chiếm đoạt tài sản Giáo hội và chỉ đạo về tự do tôn giáo. Tất cả đều xác định rõ ràng Giáo hội Pháp có quyền tự trị đối với Roma. Năm 1610, Giám mục Richer, một thần học gia Paris đề ra tổ chức hội đồng Giáo hội tại Pháp (Collégiale).
Đẩy mạnh phong trào Pháp giáo, vua Louis XIV tìm cách giải quyết Jansenisme và Quietisme bằng cách bãi bỏ sắc lệnh Nantes (1598: cho tự do chọn tôn giáo). Louis XIV cố phục hồi sự thống nhất tôn giáo theo nguyên tắc cũ: "Một Thiên Chúa, một đức vua, một luật lệ, một đức tin". Louis nghĩ điều này khiến Giáo hoàng chấp nhận cho Louis về vương quyền. Louis cưỡng ép những người R.P.R. (Religion Prétendue Réformée: tôn giáo tự nhận là cải cách) phải gia nhập Công giáo. Louis hạn chế việc phụng tự, cấm một số hệ phái Tin Lành. Một ngân quỹ lo việc cải đạo được thành lập. Kị binh nhà vua (Long kỵ binh) đóng quân ngay tại khu vực anh em cải cách làm gia tăng việc cải đạo cưỡng bức.
Cuộc xung đột thế kỷ XVII từ chuyện tiền bạc trong cuộc tranh chấp về vương quyền (Régal: nhà vua thu bổng lộc những tòa Giám mục trống ngôi). Vua Louis XIV đòi áp dụng vương quyền trên mọi địa phận, thay vì hạn chế trong các địa phận cổ xưa nhất. Thế nhưng, Innocentê XI không chấp nhận các Giám mục do Louis chỉ định. Chẳng bao lâu 35 địa phận Pháp không có Giám mục.
Đáp lại, vua Louis triệu tập hội nghị giáo sĩ Pháp năm 1681. Giám mục địa phận Meaux, đã giảng một bài danh tiếng tại hội nghị về sự duy nhất của Giáo hội và soạn thảo bản tuyên ngôn bốn khoản (19-3-1682) là hiến chương của thuyết Pháp giáo: Nhà vua là thủ lĩnh tối cao trong vương quốc và Công đồng hơn Giáo hoàng (theo CĐ. Constancia), Các tập tục Giáo hội Pháp phải được tôn trọng và Sắc lệnh của Giáo hoàng có thể thay đổi.
Giáo hoàng Innocentê XI không kết án bản tuyên ngôn, nhưng ông phạt vạ các Giám mục trực tiếp soạn thảo. Tranh chấp lên cao độ. Năm 1685, Louis XIV làm ra vẻ tin rằng trong nước Pháp không còn ai theo Tin Lành, tuyên bố hủy bỏ sắc lệnh Nantes làm nhiều giáo sĩ được thỏa mãn. Thế nhưng RPR không biến mất. Khoảng 200.000 giáo dân đã rời nước Pháp lên vùng Liên Tỉnh (Provinces Unies) đến thành phố Hesse hoặc Brandebourg. Thế hệ tiếp theo của họ sẽ vùng dậy tại Cévennes (nhóm Camisards 1702) hoặc tổ chức "Giáo hội sa mạc" (Antoine Court 1715).
Năm 1693, nhân dịp Giáo hoàng Innocentê XII lên ngôi và vì phải đối đầu với liên quân các nước, vua Louis XIV nhượng bộ và các Giám mục Pháp rút lại bản tuyên ngôn.
Chiến tranh chống đế quốc Ottoman

Bài chi tiết: Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ
Năm 1683, quân Thổ Ottoman vây hãm Viên, thủ đô của đế quốc La Mã Thần thánh. Bằng những nguồn tài chính khổng lồ, Giáo hoàng Innôcentê XI giúp vua Ba Lan là Jan III Sobieski trong trận đánh với quân Ottoman diễn ra ngay ở các cửa ngõ của Viên. Chiến thắng thuộc về Sobieski
Do việc tổ chức lại đội quân thập tự chinh để chống lại quân Ottoman, Giáo hoàng Innôcentê đã thành công ghép đế quốc La Mã Thần thánh, Ba Lan, Malta và Venezia lại thành một khối. Để chống lại quân Ottoman, ông cầu viện Jan III Sobieski, người đã từng đánh thắng quân Ottoman tại Viên.
Những ngày cuối cùng và qua đời

Innocent XI được biết là đã bị sỏi thận từ năm 1682 và vào năm 1689, sức khỏe của ông suy giảm đáng kể. Vào tháng 6 năm đó, ông phải nằm liệt giường. Vì lý do sức khỏe, ông đã hủy bỏ một hội nghị hồng y được triệu tập vào ngày 19 tháng 6 để thẩm tra các giám mục và ông cũng hủy các cuộc họp vào ngày 21 tháng 6. Giáo hoàng đột nhiên bị sốt cao vào ngày 25 tháng 6 và vào ngày 29 tháng 6, ông không thể cử hành Thánh lễ trọng thể cho Lễ Thánh Phêrô và Phaolô, cử Hồng y Flavio Chigi cử hành thay ông. Tình trạng của Giáo hoàng trở nên tồi tệ hơn vào ngày 2 tháng 7 và các bác sĩ của ông đã phải rạch chân trái của ông, khiến chất lỏng bị rò rỉ, và cuối cùng đã tiến hành một cuộc phẫu thuật ở chân phải của ông vào ngày 31 tháng 7 và hai cuộc phẫu thuật nữa trong hai ngày tiếp theo.
Vào ngày 9 tháng 8, ông đã nhận bí tích thánh thể (viaticum) vì các bác sĩ cho rằng ông không còn nhiều thời gian để sống. Vào ngày 11 tháng 8, ông đã tiếp kiến ​​Hồng y Leandro Colloredo, người đã đến để nhắc nhở ông rằng giáo hoàng đã được sắp xếp để đưa mười người lên hàng hồng y nhưng giáo hoàng đã từ chối làm như vậy mặc dù hồng y đã khăng khăng bám vào điều đó. Vào sáng ngày 12 tháng 8, ông đã mất khả năng nói và bị khó thở.
Innocent XI qua đời vào ngày 12 tháng 8 năm 1689 lúc 22:00 (giờ Rome). Sau khi qua đời, ông được chôn cất tại Vương cung thánh đường Thánh Phêrô bên dưới tượng đài tang lễ của ông gần Nhà nguyện Clementine, nơi cháu trai của ông, Thân vương Livio Odescalchi, đã ủy quyền xây dựng. Tượng đài, được thiết kế và điêu khắc bởi Pierre-Étienne Monnot, có hình ảnh Giáo hoàng ngồi trên ngai vàng phía trên một chiếc quan tài có phù điêu ở chân đế cho thấy sự giải phóng Viên khỏi người Thổ của Jan III Sobieski, hai bên là hai nhân vật ngụ ngôn đại diện cho Đức tin và Lòng kiên cường.
Vào tháng 4 năm 2011, hài cốt của Giáo hoàng Innocent XI đã được di chuyển để nhường chỗ cho hài cốt của Giáo hoàng John Paul II đã được phong chân phước.
Phong chân phước

| Innocent XI |
| --- | --- |
Chân dung (1787).
Giáo hoàng; Người giải tội
Sinh: 16 tháng 5 năm 1611 Como, Lombardia, Công quốc Milan
Mất: Ngày 12 tháng 8 năm 1689 (78 tuổi) Điện Tông Tòa, Rome, Lãnh địa Giáo hoàng
Tôn kính: Giáo hội Công giáo
Chân phước: 7 tháng 10 năm 1956, Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, Thành Vatican bởi Pope Pius XII
Lễ kính: Ngày 12 tháng 8 Ngày 13 tháng 8 (Hungary)
Biểu trưng: lễ phục Giáo hoàng Vương miện Giáo hoàng Camauro
Quan thầy của: Giáo phận Novara Giáo phận Como Giáo đoàn Bayern
Quy trình phong chân phước cho Innocent XI được Giáo hoàng Innocent XII khởi xướng vào năm 1691. Quá trình này chính thức mở vào ngày 23 tháng 6 năm 1714 dưới thời Giáo hoàng Clement XI, trao cho ông danh hiệu Tôi tớ Chúa, và tiếp tục dưới thời Giáo hoàng Clement XII, nhưng ảnh hưởng của Pháp và cáo buộc theo chủ nghĩa Jansen đã khiến quá trình phong thánh bị Giáo hoàng Benedict XIV đình chỉ vào năm 1744. Vào thế kỷ XX, quá trình đã được tái khởi động; các tác phẩm của ông đã được các nhà thần học chấp thuận vào ngày 24 tháng 3 năm 1945, và Giáo hoàng Pius XII tuyên bố ông là Đấng đáng kính vào ngày 15 tháng 11 năm 1955 và được ban Chân phước vào ngày 7 tháng 10 năm 1956.
Sau khi được phong Chân phước, quan tài của ông được đặt dưới Bàn thờ Thánh Sebastian trong Nhà nguyện Thánh Sebastian của Vương cung thánh đường, nơi nó ở lại cho đến ngày 8 tháng 4 năm 2011 khi nó được di chuyển để nhường chỗ cho hài cốt của Giáo hoàng John Paul II được di dời đến Vương cung thánh đường từ hang động bên dưới Nhà thờ Thánh Peter để tôn vinh việc phong chân phước của ông và để công chúng có thể tiếp cận nơi an nghỉ của ông dễ dàng hơn. Thi hài của Innocent được chuyển đến Bàn thờ Biến hình của Vương cung thánh đường, nằm gần Nhà nguyện Clementine và hài cốt của Giáo hoàng Gregory Cả (590–604). Bàn thờ cũng nằm đối diện với tượng đài của Innocent XI, nơi chôn cất ban đầu của ông trước khi được phong chân phước.
Ngày lễ được chỉ định cho Innocent XI là ngày 12 tháng 8, ngày mất của ông. Trong lịch Hungary, ngày này được kỷ niệm vào ngày 13 tháng 8.
Các báo cáo cho rằng sau các cuộc tấn công vào Hoa Kỳ vào ngày 11/9, Giáo hội đã quyết định thúc đẩy việc phong thánh cho Giáo hoàng Innocent XI đã bị đình chỉ từ lâu, với tư cách là giáo hoàng đã ngăn chặn người Thổ tràn ngập Cơ đốc giáo vào năm 1683, do đó tạo ra sự tương đồng với chủ nghĩa Hồi giáo hung hăng. Tuy nhiên, những tiết lộ phổ biến được đưa ra trong cuốn tiểu thuyết Imprimatur đã làm tổn hại đến danh tiếng của Giáo hoàng Innocent XI và do đó, kế hoạch phong thánh cho ông đã bị đình chỉ vô thời hạn.
Người ta tin rằng việc phong thánh sẽ diễn ra vào năm 2003 nhưng việc xuất bản cuốn sách đã dừng mọi kế hoạch phong thánh cho Innocent XI.
Myrcia neocuprea

| Myrcia neocuprea |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
nhánh:: Tracheophyta
nhánh:: Angiospermae
nhánh:: Eudicots
nhánh:: Rosids
Bộ:: Myrtales
Họ:: Myrtaceae
Chi:: Myrcia
Loài:: M. neocuprea
Danh pháp hai phần
Myrcia neocuprea E.Lucas & C.E.Wilson

Các đồng nghĩa
 Marlierea cuprea Amshoff, 1948
Myrcia neocuprea là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được Amshoff mô tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Marlierea cuprea”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
J.D. Vance

| J>  D. Vance |
| --- | --- |
Chân dung chính thức, 2025

 Phó Tổng thống thứ 50 của Hoa Kỳ
Đương nhiệm
Nhậm chức  20 tháng 1 năm 2025 2 ngày
Tổng thống: Donald Trump
Tiền nhiệm: Kamala Harris
Thượng Nghị sĩ Hoa Kỳ từ Ohio
Nhiệm kỳ 3 tháng 1 năm 2023 – 10 tháng 1 năm 2025Phục vụ cùng Sherrod Brown, Bernie Moreno
Tiền nhiệm: Rob Portman
Kế nhiệm: Jon Husted
 
Thông tin cá nhân
Sinh: James Donald Bowman 2 tháng 8, 1984 (40 tuổi) Middletown, Ohio, Hoa Kỳ
Đảng chính trị: Cộng hòa
Phối ngẫu: Usha Chilukuri (cưới 2014)
Con cái: 3
Alma mater:  Đại học Bang Ohio (BA)  Đại học Yale (JD) 
Nghề nghiệp:  Chính trị gia  tác giả  nhà đầu tư mạo hiểm  luật sư 
Tặng thưởng:  Huy chương thành tựu của Hải quân và Thủy quân Lục chiến  Huân chương hạnh kiểm tốt của Thủy quân Lục chiến  Huy chương phục vụ cuộc chiến chống khủng bố toàn cầu  Huy chương chiến dịch Iraq  Dải triển khai dịch vụ trên biển của Hải quân và Thủy quân Lục chiến 
Chữ ký: 
Website: Website Thượng viện
Phục vụ trong quân đội
Phục vụ: Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ
Năm tại ngũ: 2003–2007
Cấp bậc: Hạ sĩ
Đơn vị: Phi đoàn máy bay thủy quân lục chiến số 2
Tham chiến: Chiến tranh Iraq
James David Vance (tên khai sinh James Donald Bowman; sinh 2 tháng 8, 1984) là Phó Tổng thống thứ 50 và là đương nhiệm của Hoa Kỳ. Trước đó ông từng là Thượng Nghị sĩ Hoa Kỳ đến từ Ohio từ năm 2023, ông cũng từng là tác giả, nhà đầu tư mạo hiểm. Là thành viên của Đảng Cộng hòa, ông được Donald Trump, cựu tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ chọn là phó tổng thống được đề cử vào ngày 15 tháng 7, 2024.
Thượng Nghị sĩ Hoa Kỳ > Bầu cử 2022

Vào đầu năm 2018, Vance đã cân nhắc việc ra tranh cử vào Thượng viện Hoa Kỳ chống lại Sherrod Brown, nhưng ông đã quyết định không làm vậy. Vào tháng 3 năm 2021, Peter Thiel đã trao 10 triệu đô la cho Protect Ohio Values, một siêu PAC được thành lập vào tháng 2 để hỗ trợ cho ứng cử viên tiềm năng của Vance; Robert Mercer cũng đã trao một số tiền không được tiết lộ. Vào tháng 4, Vance bày tỏ sự quan tâm đến việc tranh cử vào ghế Thượng viện do đảng viên Cộng hòa Rob Portman bỏ trống. Vào tháng 5, ông đã thành lập một ủy ban thăm dò. Vance là đồng minh của nhà gây quỹ Đảng Cộng hòa Nate Morris, người cũng đã cung cấp hỗ trợ tài chính cho Thượng nghị sĩ Rand Paul.
Vance chính thức tham gia cuộc đua vào tháng 7 năm 2021; chiến dịch đầu tiên của ông cho chức vụ công. Vào ngày 3 tháng 5 năm 2022, ông đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Cộng hòa với 32% số phiếu bầu, đánh bại nhiều ứng cử viên, bao gồm Josh Mandel (23%) và Matt Dolan (22%). Trong cuộc tổng tuyển cử vào ngày 8 tháng 11, Vance đã đánh bại ứng cử viên của Đảng Dân chủ Tim Ryan với 53% số phiếu bầu so với 47% của Ryan.
Thượng Nghị sĩ Hoa Kỳ > Nhiệm kỳ

Vào ngày 3 tháng 1 năm 2023, Vance đã tuyên thệ nhậm chức tại Thượng viện Hoa Kỳ, với tư cách là thành viên của Quốc hội Hoa Kỳ khóa 118. Ông là thượng nghị sĩ Hoa Kỳ đầu tiên đến từ Ohio không có kinh nghiệm làm việc trong chính phủ kể từ John Glenn, người nhậm chức vào năm 1974.
Vance bị chỉ trích vì phản ứng chậm trễ của ông đối với vụ trật bánh tàu hỏa năm 2023 ở East Palestine, Ohio. Văn phòng của ông đã đưa ra một tuyên bố chính thức vào ngày 13 tháng 2 năm 2023, mười ngày sau vụ trật bánh. Vance và những người khác phản bác rằng ông đã đăng tweet về vụ trật bánh một ngày sau khi nó xảy ra.
Vào ngày 26 tháng 2 năm 2023, Vance đã viết một bài xã luận trên tờ The Washington Post, ủng hộ việc cung cấp các khoản tiền theo kiểu PPP cho những người bị ảnh hưởng bởi vụ trật bánh, một số thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã chỉ trích.  Vào ngày 1 tháng 3 năm 2023, Vance, Brown và các Thượng nghị sĩ John Fetterman, Bob Casey, Josh Hawley và Marco Rubio đã đề xuất luật lưỡng đảng để ngăn chặn các vụ trật bánh như vụ ở East Palestine.
Vào tháng 6 năm 2023, Vance là một trong 31 Thượng nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu chống lại việc thông qua Đạo luật Trách nhiệm Tài chính năm 2023.
Chiến dịch tranh cử 2024

Bài chi tiết: Chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2024 của Donald Trump
Vào ngày 31 tháng 1 năm 2023, Vance ủng hộ cựu Tổng thống Donald Trump trong cuộc bầu cử sơ bộ tổng thống Đảng Cộng hòa 2024. Trump đã tham dự một bữa tối gây quỹ riêng trị giá $50.000 Mỹ một người với Vance tại Cincinnati vào ngày 15 tháng 5 năm 2024. Khách mời bao gồm Chris Bortz và nhà gây quỹ của Đảng Cộng hòa Nate Morris. Ông đã xuất hiện trong các sự kiện chính trị bảo thủ quan trọng và được mô tả là một ứng cử viên tiềm năng vào tháng 6 năm đó.
Vào ngày 15 tháng 7 năm 2024, trong sự kiện Đại hội toàn quốc Đảng Cộng hòa 2024, Trump thông báo rằng ông đã chọn Vance làm người bạn đồng hành tranh cử của mình thông qua một bài đăng trên Truth Social. David A. Graham của The Atlantic đã lưu ý về sự lựa chọn của Vance:
Tiếng Anh (gốc): Vance brings youth and intellect to the Republican ticket. He could also strengthen the ticket in the upper Midwest, which Joe Biden must win to be reelected (although Ohio is expected to be a safe Republican state). Unlike Trump, he is a military veteran and a real product of the working class.

Tiếng Việt (được dịch): Vance mang lại tuổi trẻ và trí tuệ cho lá phiếu của Đảng Cộng hòa. Ông cũng có thể củng cố lá phiếu ở vùng Trung Tây phía trên, nơi Joe Biden phải giành chiến thắng để được tái đắc cử (mặc dù Ohio được kỳ vọng là một tiểu bang an toàn của Đảng Cộng hòa). Không giống như Trump, ông là một cựu chiến binh và là sản phẩm thực sự của tầng lớp lao động.
—David A. Graham
Vườn quốc gia Thiên Sơn

| Vườn quốc gia Thiên Sơn |
| --- | --- |
IUCN loại II (Vườn quốc gia)
Vị trí của vườn quốc gia
Vị trí: Liêu Ninh, Trung Quốc
Thành phố gần nhất: An Sơn
Diện tích: 44 km²
Thành lập: 8 tháng 11 năm 1982
Wikivoyage có cẩm nang du lịch về .
Cổng vào vườn quốc gia Thiên Sơn An Sơn
Bên trong vườn quốc gia Thiên Sơn An Sơn
Vườn quốc gia Thiên Sơn (tiếng Trung: 千山国家公园; bính âm: Qiānshān; nghĩa đen 'Ngàn núi') là một vườn quốc gia nằm ở phía đông nam An Sơn, tỉnh Liêu Ninh, Trung Quốc. Nó nằm trong Dãy núi Thiên (tiếng Trung: 千山山脉) và vườn quốc gia cũng lấy tên từ chính dãy núi đó. Dãy núi Thiên Sơn kéo dài từ dãy núi Trường Bạch ở biên giới Trung Quốc-Bắc Triều Tiên, chạy theo hướng tây đến Liêu Dương, sau đó xuống phía nam tới Đại Liên ở góc phía nam của tỉnh Liêu Ninh.
Tên

Vườn quốc gia được gọi là "Viên ngọc của Đông bắc". Tên Thiên Sơn nghĩa là "ngàn núi". Đây thực sự là một từ viết tắt của cái tên "Thiên Đóa Liên Hoa Sơn" (tiếng Trung: 千朵莲花山; bính âm: qiān duǒ liánhuā shān). Theo truyền thuyết, bốn góc của bầu trời sụp đổ, Nữ Oa muốn cứu con người nên đã lấy đá vá trời. Tuy nhiên, một viên đá vô tình rơi xuống mặt đất, nơi rơi xuống đất bắn ra xung quanh tạo ra hàng ngàn đỉnh núi có hình dạng như đóa hoa sen. Như vậy là chính Nữ Oa đã tạo ra Thiên Sơn. Khu vực vườn quốc gia chiếm 44 km²  được tôn lên bởi những đền thờ Đạo giáo, Phật giáo và tu ni viện. Đây là một trong số các địa điểm mà kiến trúc của cả hai tôn giáo này đều có mặt. Trong số các đỉnh núi, một đỉnh mang hình ảnh tự nhiên của Đức Phật đứng cao 70 mét và nó được tuyên bố hình ảnh tự nhiên lớn nhất của Đức Phật Di Lặc trên thế giới.
Khu vực này có một lịch sử lâu đời của các đền thờ tôn giáo có niên đại vào thời nhà Đường của Trung Quốc và được tăng cường trong cả triều đại nhà Minh và Thanh. Các cuộc cách mạng của thế kỷ XX đã khiến một số tòa nhà bị hư hại. Vườn quốc gia được thành lập kể từ khi các công trình được phục hồi và mở rộng với các chùa và đền thờ Phật Di Lặc mới.
Tại điểm cao nhất của nó, Thiên Sơn có độ cao 708,3 mét. Vườn quốc gia có số lượng cây cối rậm rạp với 95% diện tích được bao phủ bởi rừng. Hơn mười ngàn cây thông ước tính hơn 100 năm tuổi có mặt tại đây. Hệ động thực vật quý hiếm cùng với một số lượng lớn các thảo mộc được sử dụng trong y học cổ truyền Trung Quốc. Tại đây còn có hơn 100 loài chim khác nhau, trong đó có nhiều loài quý hiếm như Cò đầu đen.
Ngư lôi

Động cơ phản lực của VA-111 Shkval, đây là loại động cơ phản lực luồng có lượng thông qua lớn từ nước hút vào
VA-111 Shkval Nga, đầu tạo siêu bọt.
Tàu ngầm hạt nhân Le Redoutable Pháp, ngư lôi trong buồng L4 và L5
Một dàn phóng ngư lôi loại MK-32 Mod 15 (SVTT) bắn ra ngư lôi loại nhẹ MK-46 Mod 5
Tàu ngầm lớp Virginia phóng ngư lôi
Máy bay Pháp Lynx và ngư lôi mk46
Một quả Malafon tên lửa mang ngư lôi
CSS David, tàu hồi nội chiến Mỹ, tiền thân của ngư lôi.
Ngư lôi là một loại vũ khí tự di chuyển trong nước, bên trong mang thuốc nổ lao vào đáy tàu thuyền của đối phương. Ngư lôi là đạn chính của tàu ngầm tấn công và tàu phóng lôi, ngoài ra còn có thể được bắn từ tàu nổi và máy bay
Ngư lôi thuộc nhóm đạn tự hành (tiếng Anh: torpedo), có thể có điều khiển hoặc không, được bắn từ ống phóng lôi, phổ biến nhất là bắn bằng năng lượng khí nén, hoặc được phóng không cần ống, như ở máy bay hay thủy lôi.
Ngư lôi ngày nay có hình trụ rất dài, có máy tự đẩy và mang theo đầu đạn chứa nhiều thuốc nổ. Ngư lôi mang đầu đạn từ vài chục, vài trăm kilôgam đến nhiều tấn, có thể mang đầu đạn hạt nhân hoặc thông thường. Ngư lôi cũng được dùng như một thành phần của vũ khí khác.
Các tên lửa phóng từ tàu ngầm dùng ngư lôi đẩy lên mặt nước trước khi phóng.
Các tên lửa chống ngầm mang đến khu vực có mục tiêu một phao nổi và ngư lôi nối với nhau bởi dây dẫn, qua đó điều khiển được ngư lôi.
Một số loại thủy lôi có đầu đạn ngư lôi. Khi phát hiện ra mục tiêu phần ngư lôi lao đến tiêu diệt.
Trong Nội chiến Mỹ ngư lôi dùng để chỉ loại tàu hẹp và dài, chạy hơi nước. Đầu tàu có cần dài, trên đó có khối thuốc nổ. Cảm tử quân đâm khối thuốc này vào tàu địch rồi kích nổ. Công việc này quá nguy hiểm nên có nhu cầu đạn tự hành.
Người ta hay nhầm lẫn giữ ngư lôi và thủy lôi (một loại mìn dưới nước). Hiện nay, do công nghệ phát triển nên ranh giới phân biệt 2 loại vũ khí này cũng mờ nhạt đi, hiện đã có những loại "thủy lôi lai ngư lôi", chúng được neo dưới nước giống như thủy lôi nhưng lại có thể tự phát hiện mục tiêu rồi lao vào đối phương giống như ngư lôi.
Máy đẩy

Những ngư lôi ban đầu dùng khí nén nguội. Năm 1866 bình khi nén 2,25 atm chạy piston 100 vòng phút, ngư lôi đi được  khoảng 180 mét. Đến năm 1906 ngư lôi khí nén nguội đã đi được 1 km.
Loại ngư lôi Howell Mỹ năm 1870 chạy bằng bánh đà 60 kg, quay đến tốc độ 10.000-20.000 vòng/phút trước khi phóng. Đầu đạn 43,5 kg, tầm 365 mét, tốc độ 46 km/h.
Loại ngư lôi Brennan 1877 dùng dây, dây quấn vào trống, khi kéo dây thì trống quay, qua đó điều khiển được ngư lôi, đây là đạn tự hành có điều khiển đầu tiên.
Năm 1904 người ta dùng không khí nén để đốt nhiên liệu động cơ. Sau đó nước được bơm vào tăng lượng thông qua. Đến những năm 1930 đã có ngư lôi chạy oxy nén.
Phổ biến hiện nay ngư lôi chạy điện sinh ra từ pin. Động cơ điện quay chân vịt đẩy ngư lôi.
Ngày nay có loại pin dùng hơi sulphur hexaflorua phun qua mặt lithium cho dòng điện mạnh và lâu, khởi động nhanh.
Các loại ngư lôi mạnh của Nga dùng động cơ phản lực hơi nước. Nhiên liệu đốt bay hơi hơi nước, tạo áp suất sinh phản lực.
Các loại ngư lôi tầm xa dùng động cơ chạy bằng nhiên liệu và chất oxy hóa mang theo như peroxyt hydro, nhiệt năng tạo hơi nước, đẩy turbine hay piston.
Ngày nay ngư lôi đẩy mạnh nhất là loại VA-111 Shkval áp dụng công nghệ siêu bọt của Nga, tốc độ đạt 360 km/h, nhanh gấp 7 lần so với tốc độ 52 km/h của ngư lôi MK-46 (Mỹ). Ngư lôi siêu bọt đẩy bằng động cơ phản lực hơi nước, đầu ngư lôi có chóp tạo khí, cả ngư lôi nằm trong một cái bọt lớn, thành ngư lôi có các càng chống vào thành bọt.
Điều khiển

Ban đầu các ngư lôi không có điều khiển
Giữ hướng bằng con quay hồi chuyển hay la bàn từ trường tăng tầm bắn chính xác của ngư lôi.
Ngư lôi chạy theo chương trình lập sẵn được người Đức dùng trong Chiến tranh thế giới thứ hai để đánh lừa Đồng Minh
Ngư lôi tự dò mục tiêu thụ động tìm nguồn âm thanh thường phát ra từ tàu thủy. Mỹ và Đức dùng trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Đức dùng ngư lôi Tsaukenig phóng từ tàu ngầm, ngư lôi Faydo của Mỹ phóng từ máy bay.
Ngày nay có nhiều ngư lôi tìm mục tiêu chủ động, ngư lôi có sonar riêng.
Một số ngư lôi đièu khiển từ xa bằng dây. Điều khiển từ xa có thể kết hợp bám địch chủ động hay thụ động.
Ngư lôi có thể được kích nổ bằng chạm nổ, bằng từ trường, âm thanh hay điều khiển phát nổ.
Kích thước

Vào năm 1945. Chiến tranh thế giới thứ hai có nhiều ngư lôi rất lớn. Ngày nay hầu hết ngư lôi có cỡ 533 mm, một số cỡ thông dụng nữa là 450 mm và 650 mm. Ngư lôi cỡ 533 mm dài trung bình 7 mét, nặng 2 tấn, mang 200–400 kg thuốc nổ.
Những cơ ngư lôi và ống phóng ít thấy hơn
12,75 inch (324 mm), ngư lôi hạng nhẹ.
16 inch (406 mm) được Liên Xô dùng trên lớp tàu ngầm Hotel, loại ngư lôi ASW, thông thường có thêm ống 21 inch.
450 mm (17,7 inch): Hải quân Hoàng gia Nhật, đôi khi được gọi là 18 inch.
21 inch (533 mm) thông dụng nhất, Đồng Minh, Đức, NATO, một số ngư lôi Liên Xô, một số ngư lôi Đế quốc Nhật.
24 inch (610 mm) Đế quốc Nhật, dùng cho ngư lôi phòng từ tàu nổi Kiểu 93.
650 mm dùng trên một số tàu Liên Xô, có guốc để phóng ngư lôi 533 mm trong ống 650 mm.
660 mm (26 inch), 30 inch (762 mm) và 36 inch (914 mm) dùng trên các tàu ngầm hạt nhân phóng tên lửa có đường kính lớn. Có thể phóng được ngư lôi 533 mm.
1550 mm,hiếm thấy nhất,được Nga dùng để phóng ngư lôi T-15 và Status-6
Một số ngư lôi > Đức

Hải quân Đức:
DM2A4
DM2A3
MU90 Impact
Mark 46 torpedo
Barracuda đang phát triển, siêu bọt
Hải quân Đức quốc xã Kriegsmarine:
G7a (T1)
G7e (T2)
T3
T4 (Falke)
G7es (Zaunkönig)
T11
Một số ngư lôi > Đế quốc Nhật

Ngư lôi kiểu 91
Ngư lôi kiểu 92
Ngư lôi kiểu 93
Ngư lôi kiểu 95
Ngư lôi kiểu 97
Ngư lôi kiểu Kaiten
Một số ngư lôi > Hải quân Hoàng gia Anh

Ngư lôi kiểu Spearfish
Ngư lôi kiểu Stingray
Ngư lôi kiểu Mark 24
Một số ngư lôi > Hải quân Nga

Ngư lôi kiểu 53
Ngư lôi kiểu 65
Ngư lôi kiểu VA-111 Shkval
Một số ngư lôi > Hải quân Mỹ

Mark 46 hạng nhẹ;
Mark 48 hạng nặng;
Mark 50 hạng nhẹ;
Mark 54 Hạng nhẹ tốc độ cao..
Derby Bắc Luân Đôn

| --- | --- |
Gilberto Silva (đầu bên trái) và Ledley King (cuối bên phải), đội trưởng của Arsenal và Tottenham tại White Hart Lane, vào ngày 21 tháng 4 năm 2007. Trận đấu kết thúc với tỷ số hòa 2–2.
Tên khác: Arsenal vs Tottenham Hotspur
Địa điểm: London
Đội: Arsenal Tottenham Hotspur
Gặp nhau lần đầu: Arsenal 1–0 Tottenham Hotspur 1909–10 Football League (4 tháng 12 năm 1909)
Gặp nhau gần nhất: 28 tháng 4 năm 2024 Ngoại hạng Anh Tottenham Hotspur 2–3 Arsenal
Sân vận động: Sân vận động Emirates (Arsenal) Sân vận động Tottenham Hotspur (Spurs)
Thống kê
Số lần gặp nhau: 196
Thắng nhiều nhất: Arsenal (81)
Cầu thủ tham dự nhiều nhất: David O'Leary (35)
Ghi bàn hàng đầu: Harry Kane (14)
Chuỗi trận mọi thời đại: Arsenal: 82 Hòa: 51 Tottenham: 63
Trận thắng cách biệt nhất: Tottenham Hotspur 0–6 Arsenal Football League 1934–35 (6 tháng 3 năm 1935)
Derby Bắc Luân Đôn là trận đấu bóng đá giữa hai câu lạc bộ Arsenal và Tottenham Hotspur. Trận derby này là trận đấu giữa hai câu lạc bộ bóng đá nằm ở cùng một thành phố. Ở Luân Đôn có rất nhiều trận derby khác nhau vì thành phố này có rất nhiều đội bóng tham gia giải đấu cao nhất của giải Ngoại Hạng Anh như West Ham United, Chelsea, Arsenal, Tottenham Hotspur, Crystal Palace. Do đó cụm từ Derby Bắc Luân Đôn nhằm nói đến trận đấu giữa hai đội bóng nằm phía Bắc của thành phố Luân Đôn đó là Arsenal và Tottenham Hotspur. Đây cũng là trận Derby được xem là hay nhất của Luân Đôn và mang nặng tính thù hằn giữa cổ động viên hai đội nhất ở Luân Đôn.