stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tôn Lỗ Ban
Dưới triều đại Tôn Quyền

Tôn Lỗ Ban vốn có ác cảm với Vương phu nhân, một trong những người thiếp của cha mình, từ đó ghét lây Tôn Hòa, người anh em cùng cha khác mẹ do Vương phu nhân sinh ra. Năm 242, sau khi Tôn Quyền chỉ định Tôn Hòa làm Thái tử, ông cũng muốn đưa Vương phu nhân lên ngôi Hoàng hậu. Tuy nhiên, Tôn Lỗ Ban đã phản đối mạnh mẽ và liên tục dèm pha Vương phu nhân trước mặt cha mình và thuyết phục ông từ bỏ ý định này.
Do Tôn Lỗ Ban lo lắng Tôn Hòa sẽ trả thù sau khi ông lên ngôi hoàng đế, bà thường xuyên dèm pha ông và Vương phu nhân trước mặt cha mình với hy vọng Tôn Hòa sẽ bị phế truất. Tôn Quyền tin lời con gái và trở nên giận dữ với Vương phu nhân. Vương phu nhân sau đó chết trong sự ghẻ lạnh, trong khi Tôn Hòa bị thất sủng với cha mình.
Vào khoảng thập niên 240, một cuộc đấu tranh quyền lực đã nổ ra giữa Tôn Hòa và người em thứ tư, Tôn Bá, người muốn chiếm lấy địa vị Thái tử từ ông. Cuộc tranh giành quyền lực có tác động phân cực trong triều đình Tôn Quyền; nổi lên hai phe đối lập, mỗi phe ủng hộ Tôn Hòa hoặc Tôn Bá. Trong thời gian này, phu quân của Tôn Lỗ Ban, Toàn Tông, đã ủng hộ Tôn Bá, lại chết vào năm 249 trước khi cuộc tranh giành quyền lực kết thúc. Năm 250, Tôn Quyền buộc Tôn Bá phải tự sát và phế truất Tôn Hòa khỏi vị trí Thái tử, chấm dứt việc tranh ngôi Thái tử. Nhiều quan viên tham gia vào cuộc tranh giành quyền lực này đã bị xử tử, lưu đày hoặc bị cách chức.
Trước đó, Tôn Lỗ Ban nhận thấy rằng cha mình ngày càng sủng ái người con trai út Tôn Lượng và muốn đưa người này vào ngôi vị Thái tử. Vì mong muốn có được Tôn Lượng làm đồng minh chính trị, bà đã khuyên cha mình nên sắp xếp một cuộc hôn nhân giữa Tôn Lượng và Toàn Huệ Giải, con gái của Toàn Thượng (全尚), một thân quyến của Toàn Tông. Tôn Quyền nghe theo lời khuyên của con gái và sắp xếp cho Tôn Lương kết hôn với Toàn Huệ Giải. Năm 250, sau khi hạ bệ Tôn Hòa, Tôn Quyền đã phong Tôn Lượng làm Thái tử mới, và Toàn Huệ Giải đương nhiên trở thành Thái tử phi.
Dưới thời Tôn Tuấn chuyên quyền

Năm 252, Tôn Lượng đăng cơ, trở thành hoàng đế thứ hai của Đông Ngô sau khi cha mình băng hà. Bấy giờ, Tôn Lượng chỉ mới 9 tuổi, đại thần Gia Cát Khác làm phụ chính. Vào năm 253, một đại thần và tôn thất Đông Ngô là Tôn Tuấn đã thực hiện một cuộc binh biến giết chết Gia Cát Khác và thâu tóm quyền lực phụ chính. Tôn Tuấn được cho là đã có tư thông Tôn Lỗ Ban; việc này có lẽ bắt đầu sau khi Toàn Tông qua đời năm 249. Chính Tôn Lỗ Ban đã xúi giục Tôn Tuấn đày cựu Thái tử Tôn Hòa đến quận Tân Đô (新都郡; khu vực Y huyện, An Huy ngày nay) và sau đó gửi một sứ giả để buộc ông ta phải tự sát.
Trước đó, Tôn Lỗ Ban cùng từng bất hòa với em gái ruột Tôn Lỗ Dục khi Tôn Lỗ Dục từ chối ủng hộ bà trong nỗ lực phế truất Tôn Hòa. Năm 255, Tôn Nghi (孫儀) và một số triều thần âm mưu lật đổ Tôn Tuấn khỏi vị trí nhiếp chính, nhưng bị phát hiện và xử tử trước khi họ có thể thực hiện kế hoạch của mình. Tôn Lỗ Ban nắm lấy cơ hội này để buộc tội Tôn Lỗ Dục có liên quan đến âm mưu này và xúi giục Tôn Tuấn xử tử em gái mình.
Dưới thời Tôn Lâm chuyên quyền

Sau khi Tôn Tuấn chết năm 256, em họ Tôn Lâm tiếp vị phụ chính. Vào khoảng giữa năm 256 và 258, Tôn Lượng nghi ngờ Tôn Lỗ Ban có liên quan đến cái chết của Tôn Lỗ Dục, nên đã cho triệu bà vào cung để thẩm vấn. Tôn Lỗ Ban rất sợ hãi, nên đã đổ lỗi cho các con của Chu Cứ là Chu Hùng (朱熊) và Chu Tổn (朱損). Tôn Lượng tin vào lời nói dối này nên đã ra lệnh cho Đinh Phụng xử tử Chu Hùng và Chu Tổn.
Khi bước vào tuổi trưởng thành, Tôn Lượng ngày càng cảnh giác với quyền thần Tôn Lâm, vì vậy vào năm 258, ông đã âm mưu với Tôn Lỗ Ban, Toàn Thượng (全尚) và Lưu Chửng (劉承) để loại bỏ Tôn Lâm. Do âm mưu bị bại lộ, Tôn Lâm nhanh chóng phản kích, giết Toàn Thượng và Lưu Chứng, phế truất Tôn Lượng và đưa Tôn Hưu, con trai thứ sáu của Tôn Quyền, lên ngôi hoàng đế. Ông cũng cho đày Tôn Lỗ Ban đày đến quận Dự Chương (豫章郡; khu vực Nam Xương, Giang Tây ngày nay). Chuyện sau đó về Tôn Lỗ Ban không được sử sách ghi chép đến.
Chú thích

↑  (時長公主壻衞將軍全琮子寄為霸賔客，寄素傾邪，譚所不納。) Tam quốc chí quyển 52.
↑  《三国志·吴志·顾孙綝传》：昔杀小主，自是大主所创，帝不复精其本末，便杀熊、损
1 2  ([高貴鄉公正元二年（乙亥、二五五年）]秋，七月，吳將軍孫儀、張怡、林恂謀殺孫峻，不克，死者數十人。全公主譖朱公主於峻，曰「與儀同謀」。峻遂殺朱公主。) Tư trị thông giám quyển 76.
1 2  (男循尚公主，拜騎都尉，有瑜風，早卒。) Sanguozhi vol. 54.
↑  (黃龍元年，遷衞將軍、左護軍、徐州牧，尚公主。) Sanguozhi vol. 60.
↑  (吳主權步夫人，... 生二女，長曰魯班，字大虎，前配周瑜子循，後配全琮；少曰魯育，字小虎，前配朱據，後配劉纂。) Sanguozhi vol. 50.
↑  (全懌母，孫權女也，...) Jin Shu vol. 2.
↑  (小子吳，孫權外孫，封都鄉侯。) Wu Shu annotation in Sanguozhi vol. 60.
↑  (步氏薨後，和立為太子，權將立夫人為后，而全公主素憎夫人，稍稍譖毀。) Sanguozhi vol. 50.
↑  (吳主長女魯班適左護軍全琮，... 全公主與太子母王夫人有隙，吳主欲立王夫人為后，公主阻之；恐太子立怨己，心不自安，數譖毀太子。) Zizhi Tongjian vol. 74.
↑  (是後王夫人與全公主有隙。權嘗寢疾，和祠祭於廟，和妃叔父張休居近廟，邀和過所居。全公主使人覘視，因言太子不在廟中，專就妃家計議；又言王夫人見上寢疾，有喜色。權由是發怒，夫人憂死，而和寵稍損，懼於廢黜。) Sanguozhi vol. 59.
↑  (殷基通語曰：初權旣立和為太子，而封霸為魯王，初拜猶同宮室，禮秩未分。... 自侍御賔客造為二端，仇黨疑貳，滋延大臣。丞相陸遜、大將軍諸葛恪、太常顧譚、驃騎將軍朱據、會稽太守滕胤、大都督施績、尚書丁密等奉禮而行，宗事太子，驃騎將軍步隲、鎮南將軍呂岱、大司馬全琮、左將軍呂據、中書令孫弘等附魯王，中外官僚將軍大臣舉國中分。) Tongyu annotation in Sanguozhi vol. 59.
1 2  ([赤烏]十二年卒，...) Sanguozhi vol. 60.
↑  (時全寄、吳安、孫奇、楊笁等陰共附霸，圖危太子。譖毀旣行，太子以敗，霸亦賜死。) Sanguozhi vol. 59.
↑  (姊全公主嘗譖太子和子母，心不自安，因倚權意，欲豫自結，數稱述全尚女，勸為亮納。赤烏十三年，和廢，權遂立亮為太子，以全氏為妃。) Sanguozhi vol. 48.
↑  (峻素無重名，驕矜險害，多所刑殺，百姓囂然。又姦亂宮人，與公主魯班私通。) Sanguozhi vol. 64.
↑  (孫亮即位，孫峻輔政。峻素媚事全主，全主與和母有隙，遂勸峻徙和居新都，遣使賜死，嫡妃張氏亦自殺。) Sanguozhi vol. 50.
↑  (初，孫和為太子時，全主譖害王夫人，欲廢太子，立魯王，朱主不聽，由是有隙。五鳳中，孫儀謀殺峻，事覺被誅。全主因言朱主與儀同謀，峻枉殺朱主。) Sanguozhi vol. 50.
↑  (太平中，孫亮知朱主為全主所害，問朱主死意？全主懼曰：「我實不知，皆據二子熊、損所白。」亮殺熊、損。損妻是峻妹也，) Sanguozhi vol. 50.
↑  (亮內嫌綝，乃推魯育見殺本末，責怒虎林督朱熊、熊弟外部督朱損不匡正孫峻，乃令丁奉殺熊於虎林，殺損於建業。) Sanguozhi vol. 64.
↑  (綝入諫不從，亮遂與公主魯班、太常全尚、將軍劉承議誅綝。亮妃，綝從姊女也，以其謀告綝。綝率衆夜襲全尚，遣弟恩殺劉承於蒼龍門外，遂圍宮。使光祿勳孟宗告廟廢亮，... 典軍施正勸綝徵立琅邪王休，綝從之，... 綝遣將軍孫耽送亮之國，徙尚於零陵，遷公主於豫章。) Sanguozhi vol. 64.
Hãn

Hãn (khan, han, đôi khi xan) trong tiếng Mông Cổ và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ là một tước hiệu có nhiều nghĩa, ban đầu có nghĩa là "thủ lĩnh" một bộ tộc. Một hãn kiểm soát một lãnh thổ gọi là hãn quốc. Đôi khi cũng có thể dịch là hoàng đế. Ngày nay các hãn chủ yếu còn ở Nam và Trung Á.
Ở một vài thời điểm, Hãn được phân biệt rõ ràng với Khắc Hãn (Khagan), nghĩa là hãn của các hãn.
Tước hiệu hãn là một trong nhiều tước hiệu được các sultan của đế chế Ottoman, cũng như thủ lĩnh của hãn quốc Kim Trướng và các nhà nước về sau sử dụng. Tước hiệu này cũng được các triều đại người Thổ Seljuk ở vùng Cận Đông sử dụng để chỉ thủ lĩnh của nhiều bộ tộc, bộ lạc hay nhà nước, ở cấp thấp hơn so với Atabeg. Các thủ lĩnh người Nữ Chân và Mãn Châu cũng dùng tước hiệu này; chẳng hạn như, Nỗ Nhĩ Cáp Xích (Nurhachi) tự xưng là Genggiyen Han ("Phúc Dục Liệt Quốc Anh Minh Hãn" 覆育列國英明汗). Các thủ lĩnh người Göktürk (Đột Quyết), Avar và Khazar cũng dùng tước hiệu Đại hãn. Vua nước Tân La (Silla), một nước cổ tại bán đảo Triều Tiên, được gọi là Marib-Khan, như vua Naemul được gọi là Naemul Marib-Khan.
Hãn vương là tước hiệu nhà Kim phong cho thủ lĩnh của các bộ lạc Mông Cổ, khi nhà Kim còn rất mạnh và các bộ lạc Mông Cổ còn tranh giành nội bộ, không thống nhất được với nhau. Cụ thể khi đó người mang tước hiệu Hãn vương là Tô Ha Rin của bộ lạc Khắc Liệt.
Có lẽ những hãn vương nổi tiếng nhất trong lịch sử loài người là Thành Cát Tư Hãn người Mông Cổ và cháu của ông là Hốt Tất Liệt Hãn. Thành Cát Tư Hãn sáng lập ra đế chế Mông Cổ còn Hốt Tất Liệt Hãn lập ra nhà Nguyên của Trung Quốc. Hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn khi lên ngôi thường được gọi là Đại Hãn.
Hyposoter alienus

| Hyposoter alienus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Hyposoter
Loài (species): H. alienus
Danh pháp hai phần
Hyposoter alienus (Brischke, 1880) 
Hyposoter alienus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Hypsicera conviva

| Hypsicera conviva> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Hypsicera
Loài (species): H. conviva
Danh pháp hai phần
Hypsicera conviva (Seyrig, 1935) 
Hypsicera conviva là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Hypsicera curvator

| Hypsicera curvator> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Hypsicera
Loài (species): H. curvator
Danh pháp hai phần
Hypsicera curvator (Fabricius, 1793) 
Hypsicera curvator là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Sudice, Třebíč

| Sudice |
| --- | --- |
—  Làng  —
 

  Hiệu kỳ
Sudice
Quốc gia:  Cộng hòa Séc
Vùng: Vysočina
Huyện: Třebíč
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
NUTS 5: CZ0634 591785
Sudice là một làng thuộc huyện Třebíč, vùng Vysočina, Cộng hòa Séc.
Hà Vương Ngầu Nại

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Hà Vương Ngầu Nại
Tên khai sinh:  26 tháng 11, 1964 (59 tuổi)
Nơi sinh:  Sài Gòn, Việt Nam Cộng Hòa
Chiều cao:  1,70 m
Vị trí:  Tiền đạo, Tiền vệ
Thông tin đội
Đội hiện nay:  PVF
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 1983–1995 |  Cảng Sài Gòn |  221 |  (74) |
Sự nghiệp đội tuyển quốc gia
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 1991–1993 |  Việt Nam |  9+ |  (1) |
Sự nghiệp quản lý
Năm:  Đội
2007–2008:  Thành Nghĩa Quảng Ngãi
2010–2018:  PVF
2024–:  Tiền Giang
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Hà Vương Ngầu Nại (sinh năm 1964) là cựu cầu thủ bóng đá người Việt Nam. Ông được xem là người có đóng góp lớn đối với bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh trong suốt hơn 20 năm. Tên tuối của ông gắn liền với đội Cảng Sài Gòn những năm 80 và 90 của thế kỷ 20 và đội tuyển Việt Nam thời kì đầu hội nhập. Ông là cầu thủ ghi bàn duy nhất đem lại chiến thắng duy nhất cho đội tuyển Việt Nam trước Indonesia (1–0) ngày 16 tháng 4 năm 1993 tại vòng loại World Cup 1994. Ông từng là một trong các huấn luyện viên đào tạo trẻ tại Trung tâm đào tạo bóng đá trẻ PVF.
Thành tích

Vô địch Giải bóng đá vô địch quốc gia: 1986 và 1994
Vô địch Cúp quốc gia: 1992
Vua phá lưới Giải bóng đá vô địch quốc gia: 1986 và 1991
Tham dự SEA Games 16 năm 1991, Sea Games 17 năm 1993
Là cầu thủ ghi bàn duy nhất đem lại chiến thắng cho đội tuyển Việt Nam trước Indonesia (1-0) ngày 16/4/1993 tại vòng loại World Cup 1994 và giành giải cầu thủ xuất sắc nhất trận đấu.
Thống kê sự nghiệp > Quốc tế

| # | Ngày | Địa điểm | Đối thủ | Tỷ số | Kết quả | Giải đấu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 16 tháng 4 năm 1993 | Doha, Qatar |  Indonesia | 1–0 | 1–0 | Vòng loại World Cup 1994 |
Staurastrum unicorne

| Staurastrum unicorne> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Charophyta
Lớp (class): Zygnematophyceae
Bộ (ordo): Zygnematales
Họ (familia): Desmidiaceae
Chi (genus): Staurastrum
Loài (species): S. unicorne
Danh pháp hai phần
Staurastrum unicorne Turner 
Staurastrum unicorne là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Staurastrum.
Chú thích

↑  Staurastrum unicorne (TSN 7765) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
Spiroctenus exilis

| Spiroctenus exilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Nemesiidae
Chi (genus): Spiroctenus
Loài (species): S. exilis
Danh pháp hai phần
Spiroctenus exilis Lawrence, 1938 
Spiroctenus exilis là một loài nhện trong họ Nemesiidae.
Spiroctenus exilis được miêu tả năm 1938 bởi Lawrence.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Dasophrys saliotragus

| Dasophrys saliotragus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Phân bộ (subordo): Brachycera
Phân thứ bộ (infraordo): Asilomorpha
Liên họ (superfamilia): Asiloidea
Họ (familia): Asilidae
Chi (genus): Dasophrys
Loài (species): D. saliotragus
Danh pháp hai phần
Dasophrys saliotragus Londt, 1981 
Dasophrys saliotragus là một loài ruồi trong họ Asilidae. Dasophrys saliotragus được Londt miêu tả năm 1981. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Chú thích

↑  “Species of Asilidae”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012.
Hồng Kỳ, Tân Hương

Hồng Kỳ (chữ Hán giản thể: 红旗区, Hán Việt: Hồng Kỳ khu) là một quận của địa cấp thị Tân Hương (新乡市), tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Hồng Kỳ có diện tích 28 km2, dân số năm 2002 là 280.000 người. Mã số bưu chính của Hồng Kỳ là 453000, quận lỵ tại Tân Sinh Hạng.
Hồng Kỳ được chia thành các đơn vị hành chính gồm 5 nhai đạo: Cừ Đông, Nam Cán Đạo, Đông Nhai, Hướng Dương Tiểu Khu và Tây Nhai, 1 hương Quan Đề.
Stenosphenus protensus

| Stenosphenus protensus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Stenosphenus
Loài (species): S. protensus
Danh pháp hai phần
Stenosphenus protensus Bates, 1880 
Stenosphenus protensus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Stelis stenophylla

| Stelis stenophylla> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Stelis
Loài (species): S. stenophylla
Danh pháp hai phần
Stelis stenophylla Rchb.f. 
Stelis stenophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Rchb.f. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1855.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Stelis stenophylla”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Stelis subcaerulea

| Stelis subcaerulea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Megachilidae
Phân họ (subfamilia): Megachilinae
Tông (tribus): Anthidiini
Chi (genus): Stelis
Loài (species): S. subcaerulea
Danh pháp hai phần
Stelis subcaerulea Cresson, 1878 
Stelis subcaerulea là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Stelis sumacoensis

| Stelis sumacoensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Stelis
Loài (species): S. sumacoensis
Danh pháp hai phần
Stelis sumacoensis Luer & Hirtz 
Stelis sumacoensis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Luer & Hirtz mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Stelis sumacoensis”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Tetragnatha jubensis

| Tetragnatha jubensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Tetragnathidae
Chi (genus): Tetragnatha
Loài (species): T. jubensis
Danh pháp hai phần
Tetragnatha jubensis Pavesi, 1895 
Tetragnatha jubensis là một loài nhện trong họ Tetragnathidae.
Loài này thuộc chi Tetragnatha. Tetragnatha jubensis được miêu tả năm 1895 bởi Pavesi.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Tarphius fraudulentus

| Tarphius fraudulentus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Zopheridae
Chi (genus): Tarphius
Loài (species): T. fraudulentus
Danh pháp hai phần
Tarphius fraudulentus Franz, 1990 
Tarphius fraudulentus là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Franz miêu tả khoa học năm 1990.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Tarphius fernandezlopezi

| Tarphius fernandezlopezi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Zopheridae
Chi (genus): Tarphius
Loài (species): T. fernandezlopezi
Danh pháp hai phần
Tarphius fernandezlopezi Franz, 1968 
Tarphius fernandezlopezi là một loài bọ cánh cứng trong họ Zopheridae. Loài này được Franz miêu tả khoa học năm 1968.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Tê giác trắng phương nam

| Tê giác trắng phương nam |
| --- | --- |
Một con tê giác trắng miền nam tại Nam Phi
Tình trạng bảo tồn
 Sắp bị đe dọa  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Perissodactyla
Họ (familia): Rhinocerotidae
Chi (genus): Ceratotherium
Loài (species): C. simum
Phân loài (subspecies): C. s. simum
Danh pháp ba phần
Ceratotherium simum simum (Burchell, 1817) 
 Phạm vi phân bố là màu xanh lá cây
Danh pháp đồng nghĩa
 Ceratotherium simum burchellii (Desmarest, 1822) Ceratotherium simum oswellii (Elliot, 1847) Ceratotherium simum kiaboaba (Murray, 1866)
Tê giác trắng phương nam (Danh pháp khoa học: Ceratotherium simum simum), là một trong hai phân loài của tê giác trắng. Nó là phân loài phổ biến nhất và phổ biến rộng rãi của các loài tê giác (phân loài kia là tê giác trắng phương Bắc). Tính đến cuối tháng 12 năm 2007, tổng số lượng cá thể được ước tính khoảng 17.460 con tê giác trắng miền Nam trong tự nhiên, làm cho chúng đến nay là các phân loài phong phú nhất của loài tê giác trên thế giới. Tê giác trắng phương nam sống tại vùng thuộc Cộng hòa Nam Phi và Zambia. Phân loài tê giác trắng phương nam còn 20.000 con trên toàn thế giới. Phần lớn tê giác được nuôi ở các sở thú ngày nay là tê giác trắng phương Nam.
Nam Phi là thành trì cho phân loài này (93.0%) hiện đang bảo tồn đến 16.255 cá thể trong tự nhiên vào năm 2007. Tuy nhiên, điều tra số lượng đầu con hiện tại từ trang web chính thức của dự án Giải cứu tê giác (Save the Rhino) tiết lộ rằng có 20.405 con tê giác trắng miền Nam kể từ năm 2013. Vào thời điểm năm 2005, tại Cộng hòa Nam Phi có số lượng tê giác trắng miền nam (Ceratotherium simum simum) với quần thể khoảng 11.000 con, làm cho chúng là phân loài tê giác phổ biến nhất trên thế giới. Tê giác trắng phương nam hiện cũng ở tình trạng nguy cấp với tần suất bị giết hại bởi các tay săn trộm lên tới 3 cá thể/ngày, chúng đôi khi còn được gọi là tê giác trắng Nam Phi hay tê giác Nam Phi do có nguồn gốc từ miền Nam châu Phi và hiện nay phân bố tập trung nhiều ở quốc gia Nam Phi.
Phân loài

Tê giác trắng miền Nam không phải là phân loài chỉ định mà được đặt tên khoa học là Ceratotherium simum simum bởi một nhà thám hiểm người Anh có tên là William John Burchell trong thập kỷ 1810. Đây là phân loài tê giác có rất nhiều cái tên liên quan và tranh cãi chính thức về tên chính cho phân loài này vì nhiều người cùng nghiên cứu về nó. Những cái tên khác cũng đã được đề xuất cho các phân loài tê giác phân bố ở phía miền nam này, cụ thể là các phân loài này còn được gọi là tê giác Burchell (Ceratotherium simum burchellii) được đặt ra ngay sau khi William John Burchell có công phát hiện ra chúng.
Một tên gọi khác chỉ về phân loài tê giác trắng miền Nam này là tê giác Oswell (Ceratotherium simum oswellii) cũng được đặt ra ngay sau khi một nhà sinh vật có tên là William Cotton Oswell cũng có phát hiện tương tự. Tuy nhiên, tất cả chúng được coi là tên đồng nghĩa với tên khoa học ban đầu của nó. Cái tên gọi tê giác Kiaboaba (Ceratotherium simum kiaboaba hoặc Rhinoceros kiaboaba), còn gọi là tê giác sừng thẳng đã được đề xuất như là một giống loài khác nhau được tìm thấy gần hồ Ngami và phía bắc của sa mạc Kalahari. Tuy nhiên, nó đã được phát hiện ra rằng chỉ là một con tê giác trắng miền nam trên thực tế.
Sau khi có khái niệm phát sinh loài, người ta đã đặt vấn đề về danh pháp hợp lệ của phần loài này, những nghiên cứu gần đây vào năm 2010 mới nhất cho ra kết quả và người ta đã đề nghị răng phân loài tê giác trắng miền nam và phân loài tê giác trắng miền bắc có thể là các loài khác nhau chứ không phải là cùng một phân loài của tê giác trắng, trong trường hợp này sẽ có tên khoa học chính xác cho các phân loài ở miền bắc có tên là Ceratotherium cottoni và sau này, phân loài tê giác trắng miền Nam nên bởi biết đến đơn giản Ceratotherium simum. Sự khác biệt về hình thái học và di truyền một cách rõ rệt cho thấy hai loài được đề xuất đã phân ly được ít nhất một triệu năm. Tuy nhiên vì phân loài miền Bắc đã tuyệt chủng do đó những đề xuất này chưa được xem xét.
Đặc điểm

Tê giác trắng khác với tê giác đen ở hình dạng miệng của chúng – ở tê giác trắng thì miệng của chúng rộng hơn để gặm được nhiều cỏ; theo một giả thuyết thì thuật ngữ "White" (trắng) trong tiếng Anh thực sự có nguồn gốc từ tiếng Afrikaan "weit", có nghĩa là 'rộng'. Da của tê giác trắng có màu hoàn toàn tương tự như của tê giác đen. Tê giác trắng cũng có một bướu rõ nét ở phía sau cổ của nó để giữ được cái đầu to lớn. Mỗi chân của tê giác trắng có ba ngón. Chúng đôi khi được gọi là tê giác môi vuông do môi lỗi ra của chúng để hỗ trợ việc gặm các loại cỏ ngắn ở các vùng xavan. Chúng có khả năng đi 4 đến 5 ngày mà không cần nước uống.
Tê giác trắng phía Nam là một trong những động vật trên cạn lớn nhất và nặng nhất trên thế giới. Nó có một cơ thể to lớn và cái đầu to, một cổ ngắn và ngực rộng. Con cái nặng 1.700 kg (£ 3700) và con đực nặng 2.300 kg (£ 5100). Chiều dài đầu và thân thể là 3,4–4 m (11,2-13,1 ft) và chiều cao của vai 160–186 cm (5.25- 6.10 ft). Trên mõm của nó có hai cái sừng. Sừng phía trước là lớn hơn so với sừng khác, trung bình 60 cm (24 in) chiều dài và có thể đạt tới 150 cm (59 in). Con cái thường dài hơn nhưng mỏng hơn sừng hơn con đực mà là lớn hơn nhưng ngắn hơn.
Tê giác trắng miền nam cũng có một cái bướu cơ bắp nổi bật hỗ trợ đầu tương đối lớn của nó. Màu sắc của con vật này có thể dao động từ màu nâu vàng với màu xám đá phiến. Hầu hết lông trên cơ thể của nó được tìm thấy trên các rìa tai và lông đuôi, phần còn lại được phân phối khá thưa thớt hơn phần còn lại của cơ thể. Con tê giác trắng miền Nam có miệng rộng phẳng biệt được sử dụng để gặm cỏ. Tê giác trắng miền Nam sống ở vùng đồng cỏ và thảo nguyên của miền nam châu Phi, từ Nam Phi đến Zambia. Khoảng 98,5% của tê giác trắng phía Nam sinh sống trong năm quốc gia (Nam Phi, Namibia, Zimbabwe, Kenya và Uganda).