stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nắng ấm xa dần

"Nắng ấm xa dần" là một bài hát được thu âm và sáng tác bởi ca sĩ kiêm sáng tác nhạc người Việt Nam Sơn Tùng M-TP với phần nhạc nền được sample toàn bộ từ bài hát "Monologue" của cặp song ca nữ Hàn Quốc As One [en], được viết và sản xuất bởi Won Young-heon, Lee Yo-han và Rhymer (chỉ sáng tác nhạc nền). Bài hát được anh đăng tải lên Zing MP3 vào ngày 11 tháng 8 năm 2013, sau thành công của đĩa đơn đầu tay "Cơn mưa ngang qua".
Sau khi phát hành, bài hát đã gặt hái được một số thành công thương mại, đạt hơn 300 nghìn lượt nghe trong ngày đầu tiên và vươn tới vị trí thứ 6 trên bảng xếp hạng Zing MP3 sau hai tuần. Ngày 15 tháng 12 năm 2013, bài hát cùng "Em của ngày hôm qua" được phát hành dưới dạng một đĩa đơn đôi. Bài hát đã được thêm vào album tuyển tập đầu tiên của anh, m-tp M-TP (2017) ở vị trí thứ hai với một bản phối mới từ Long Halo.
Bài hát không có video âm nhạc chính thức, nhưng một video phòng thu được phát hành thông qua K+ đã được đăng tải lên YouTube vào ngày 11 tháng 10 năm 2013. Hiện video đã vượt qua hơn 45 triệu lượt xem.
Nhiều phiên bản remix cho "Nắng ấm xa dần" đã được phát hành, trong đó bao gồm phiên bản của Onionn (2019), đã đạt hơn 1,5 triệu lượt xem trên YouTube sau 24 giờ phát hành vào ngày 5 tháng 4 năm 2019. Năm 2022, Sơn Tùng M-TP phát hành EP Sky Decade kỷ niệm 10 năm ca hát, trong đó bao gồm hai bài hát "Cơn mưa xa dần" và "Nắng ấm ngang qua", đây là hai bài hát được phối lại từ hai đĩa đơn đầu tiên trong sự nghiệp chính thống của Tùng. Sau khi bản gốc được phát hành trên Spotify cùng với album m-tp M-TP vào ngày 1 tháng 4 năm 2017, hiện bài hát đã đạt hơn 3,5 triệu lượt phát trên nền tảng này.
Tranh cãi

Bản phối của "Nắng ấm xa dần" được sử dụng hoàn toàn từ bài hát "Monologue" phát hành năm 2010 của bộ đôi Hàn Quốc As One. Sau khi bài hát trở nên nổi tiếng, việc mượn lại bản phối đã khiến khán giả chia thành 2 luồng dư luận. Một bên ủng hộ Tùng vì phần lời là hoàn toàn do Sơn Tùng M-TP sáng tác, còn chuyện vay mượn beat là một điều rất bình thường đối với những nghệ sĩ underground như Sơn Tùng M-TP vào thời điểm đó. Nhưng những ý kiến phản bác lại cho rằng việc Sơn Tùng M-TP mượn bản phối rồi tự ý lấy tên mình vào phần sáng tác để tham gia các cuộc thi âm nhạc là 1 sự đạo nhạc trắng trợn.
Dưới làn sóng tranh cãi này, vào tháng 6 năm 2014, Huy Tuấn và các nhà sản xuất chương trình Bài hát yêu thích quyết định loại bỏ "Nắng ấm xa dần" ra khỏi chương trình.
Trao đổi với báo chí, Sơn Tùng M-TP thừa nhận đã sử dụng beat miễn phí trên mạng. Khoảng thời gian đó, nam ca sĩ vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường và sinh hoạt trong giới underground, hoàn toàn không nghĩ rằng mình sẽ nổi tiếng như hiện nay. Sơn Tùng cũng cho rằng: "Việc tôi sử dụng và lấy cảm hứng từ beat nhạc ngoại thì tôi thừa nhận, bởi đó cũng là cách làm quen thuộc hiện nay của nhiều người". Điều này đã gây ra nhiều tranh cãi trái chiều trong dư luận về vấn đề đạo nhạc.
Sylviorthorhynchus desmursii

| Sylviorthorhynchus desmursii |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Furnariidae
Chi (genus): Sylviorthorhynchus Des Murs, 1847
Loài (species): S. desmursii
Danh pháp hai phần
Sylviorthorhynchus desmursii Des Murs, 1847 
Sylviorthorhynchus desmursii là một loài chim trong họ Furnariidae.
Loài chim này được tìm thấy ở miền tây Argentina từ tỉnh Santa Cruz bắc đến San Juan và ở miền nam và miền trung Chile từ Magallanes bắc đến vùng Valparaíso. Chúng sinh sống ở những bụi cây rậm rạp nhiều tre trong rừng mưa ôn đới mát mẻ, hiện diện từ mực nước biển lên đến 1.200 mét, nhưng cũng có thể hiện diện trong cây bụi chịu được bóng râm chuyển tiếp sớm của các loài thuộc họ Myrtaceae, chủ yếu là Amomyrtus.
Chú thích

↑  BirdLife International (2012). “Sylviorthorhynchus desmursii”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2013.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013.
↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Nguyễn Huỳnh Kim Duyên

| Nguyễn Huỳnh Kim Duyên |
| --- | --- |
Tập tin:Nguyễn Huỳnh Kim Duyên 2022.png
Sinh: Nguyễn Huỳnh Kim Duyên 19 tháng 10, 1995 (29 tuổi) Kiên Giang, Việt Nam
Dân tộc: Kinh
Trường lớp:  Trường THPT Phan Ngọc Hiển (Cần Thơ)  Trường Cao đẳng Y tế Cần Thơ  Trường Đại học Nam Cần Thơ  Trường Đại học James Cook  Trường Đại học Stamford Raffles 
Nghề nghiệp: {{Hlist|Á hậu|Người mẫu|Kinh doanh
Danh hiệu:  Hoa khôi Đại học Nam Cần Thơ 2016 (Miss DNC 2016)  Á hậu Hoàn vũ Việt Nam 2019  Á hậu 2 Siêu quốc gia 2022 
Thông tin chỉ số
Số đo: 92-65-93
Chiều cao: 1,73 m (5 ft 8 in)
Màu mắt: Nâu
Màu tóc: Đen
 
Thành tích sắc đẹp
Cuộc thi lớn:  Hoa khôi Áo dài Việt Nam 2014 (Top 12)  Hoa khôi Đại học Nam Cần Thơ 2016  (Chiến thắng)  Hoa hậu Việt Nam 2016 (Top 36)  Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2019 (Á hậu 1)  Hoa hậu Hoàn vũ 2021 (Top 16)  Hoa hậu Siêu quốc gia 2022 (Á hậu 2) 
 
Nguyễn Huỳnh Kim Duyên (sinh ngày 19 tháng 10 năm 1995) là một Á hậu, người mẫu người Việt Nam. Cô đại diện Việt Nam xuất sắc giành danh hiệu Á hậu 2 Hoa hậu Siêu quốc gia 2022 kèm giải thưởng Supra Chat Interview.
Trước đó, cô từng đạt danh hiệu Á hậu 1 Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2019, sau đó đại diện Việt Nam và lọt Top 16 chung cuộc tại Hoa hậu Hoàn vũ 2021 nhờ bình chọn của khán giả.
Tiểu sử

Kim Duyên sinh ra ở Kiên Giang nhưng cô sống và lớn lên tại Cần Thơ trong một gia đình thuần nông.
Kim Duyên còn là người đồng sáng lập nên quỹ "Lan tỏa yêu thương" và đồng hành thực hiện các dự án "Cùng em đến trường", trao tặng balo, sách, vở cùng những món quả nhỏ để tiếp thêm yêu thương đến với các em thiếu nhi trước khi bước vào năm học mới.
Sự nghiệp > Sự nghiệp ban đầu

Năm 2014: Kim Duyên tham dự cuộc thi Hoa khôi Áo dài Việt Nam đạt được thành tích Top 12 chung cuộc, đăng quang ngôi vị Hoa khôi là Trần Ngọc Lan Khuê, Á khôi 1 là Phạm Hồng Thúy Vân, Á khôi 2 là Nguyễn Thị Lệ Quyên.
Năm 2016: Đoạt danh hiệu Hoa khôi Sinh viên thanh lịch Đại học Nam Cần Thơ 2016 đồng thời tham dự Hoa hậu Việt Nam và lọt Top 36 thí sinh tham gia vòng chung kết (về sau có 6 thí sinh xin rút khỏi cuộc thi), Đỗ Mỹ Linh đăng quang ngôi vị Hoa hậu, Á hậu 1 là Ngô Thanh Thanh Tú, Á hậu 2 là Huỳnh Thị Thùy Dung.
Năm 2019: Kim Duyên đã trở thành Á hậu 1 Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam, người đăng quang là Nguyễn Trần Khánh Vân và Á hậu 2 là Phạm Hồng Thúy Vân.
Sự nghiệp > Hoa hậu Hoàn vũ 2021

Với tư cách là Á hậu 1 Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2019, cô được trao vương miện và bổ nhiệm trở thành Miss Universe Vietnam 2021, sau đó đại diện Việt Nam tại đấu trường nhan sắc Hoa hậu Hoàn vũ 2021, được tổ chức vào ngày 12 tháng 12 năm 2021 tại Eilat, Israel và dừng chân ở Top 16, nhờ chiến thẳng giải bình chọn Miss Fans Vote.
Sự nghiệp > Hoa hậu Siêu quốc gia 2022

Tại sự kiện khởi động cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2022, cô tiếp tục được quyền đại diện Việt Nam tại cuộc thi Hoa hậu Siêu quốc gia 2022 được tổ chức vào tháng 7. Kim Duyên có màn thể hiện vô cùng ấn tượng suốt hành trình cuộc thi và cô xuất sắc cán đích ở vị trí Á hậu 2 cùng các giải phụ Supra Chat Interview, Supra Model Asia. Đây cũng là thành tích cao nhất được ghi nhận của đại diện Việt Nam từ trước đến nay ở đấu trường Hoa hậu Siêu quốc gia.
Thành tích sắc đẹp

Top 12 Hoa khôi Áo dài Việt Nam 2014
Đăng quang Hoa khôi Đại học Nam Cần Thơ 2016 (Miss DNC 2016)
Top 36 thí sinh tham gia vòng chung kết Hoa hậu Việt Nam 2016
Á hậu 1 Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2019
Top 16 Hoa hậu Hoàn vũ 2021
Giải phụ: Miss Fans Vote
Á hậu 2 Hoa hậu Siêu quốc gia 2022
Giải phụ :
Supra Chat Interview Winner
Supra Model Of Asia
Chú thích

↑  VietnamPlus (16 tháng 7 năm 2022). “Miss Supranational 2022: Kim Duyên giành ngôi vị Á hậu 1 chung cuộc”. VietnamPlus. Truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2022.
↑  “Kim Duyên lọt Top 16 Miss Universe 2021”. Báo Tiền Phong. 13 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2021.
↑  “Á hậu Kim Duyên: 'Tôi chưa tốt nghiệp đại học'”. Báo điện tử VnExpress. 16 tháng 9 năm 2021. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2022.
↑  “Khánh Vân, Kim Duyên, Lệ Hằng lan tỏa yêu thương với dự án 'Chuyến xe thực phẩm 0 đồng' lần 7”. Chuyên trang điện tử Sao Pháp Luật - Đơn vị trực thuộc Báo Pháp Luật Việt Nam. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 8 năm 2021. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2021.
↑  “Nguyễn Huỳnh Kim Duyên và hành trình chinh phục ngôi Á hậu 1 Miss Universe Vietnam 2019”. Báo Thanh Niên. 8 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2021.
↑  “Nguyễn Huỳnh Kim Duyên to represent Vietnam at Miss Universe 2021 | Angelopedia”. www.angelopedia.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2021.
Kỷ Phấn Trắng

Kỷ Phấn trắng hay kỷ Creta (phiên âm tiếng Việt: Krêta) là một kỷ địa chất chính trong niên đại địa chất, bắt đầu từ khi kết thúc kỷ Jura khoảng 145 triệu năm trước cho đến khi bắt đầu kỷ Cổ Cận vào khoảng 66 triệu năm trước đây. Là kỷ địa chất dài nhất trong Đại Trung sinh, kỷ Phấn Trắng chiếm khoảng gần một nửa thời gian của đại địa chất này. Sự kết thúc của kỷ Phấn Trắng xác định ranh giới giữa Đại Trung Sinh và Đại Tân sinh.
Creta tiếng Latinh có nghĩa là đá phấn hay phấn trắng là một kỷ tách biệt lần đầu tiên được nhà địa chất người Bỉ Jean d'Omalius d'Halloy định nghĩa năm 1822, sử dụng địa tầng trong lòng chảo Paris và đặt tên cho các tầng đá phấn trải rộng (calci cacbonat đã trầm lắng hoặc hóa thạch từ vỏ hay mai của các động vật không xương sống dưới đại dương, chủ yếu là Coccolith), được tìm thấy trong các tầng đá thuộc kỷ Phấn Trắng sớm ở châu Âu lục địa và quần đảo Anh (bao gồm cả vách đá trắng Dover).
Niên đại

Giống như các kỷ địa chất cổ hơn, các tầng đá xác định kỷ Creta đã được xác định khá rõ nhưng niên đại chính xác của sự khởi đầu và kết thúc kỷ này vẫn không chắc chắn trong phạm vi vài triệu năm. Không có sự kiện tuyệt chủng lớn hay sự bùng nổ tính đa dạng nào tách rời kỷ Creta ra khỏi kỷ Jura trước đó. Tuy nhiên, sự kết thúc kỷ này được xác định chắc chắn nhất, được đặt tại các lớp giàu iridi tìm thấy trên khắp thế giới được cho là gắn liền với miệng núi lửa Chicxulub tại Yucatan và vịnh Mexico. Lớp đá này đã được xác định niên đại là khoảng 65,5 Megaannum. Sự va chạm sao băng này có lẽ là nguyên nhân chính gây ra sự kiện tuyệt chủng lớn là sự kiện tuyệt chủng kỷ Creta-Paleogen (Creta-phân đại đệ Tam) đã được nghiên cứu rộng rãi.
Các đơn vị

Kỷ Creta thông thường được phân chia thành các thế Creta sớm và muộn. Các tầng động vật từ trẻ nhất tới cổ nhất được liệt kê dưới đây; thời gian được coi là sớm hay muộn, còn các tầng đá tương ứng được coi là hạ hay thượng:
| Hệ/ Kỷ | Thống/ Thế | Bậc/ Kỳ | Tuổi  (Ma) | Tuổi  (Ma) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Paleogen | Paleocen | Đan Mạch | trẻ hơn | trẻ hơn |
| Creta | Thượng/Muộn | Maastricht | 66.0 | 72.1 |
| Creta | Thượng/Muộn | Champagne | 72.1 | 83.6 |
| Creta | Thượng/Muộn | Santon | 83.6 | 86.3 |
| Creta | Thượng/Muộn | Cognac | 86.3 | 89.8 |
| Creta | Thượng/Muộn | Turon | 89.8 | 93.9 |
| Creta | Thượng/Muộn | Cenoman | 93.9 | 100.5 |
| Creta | Hạ/Sớm | Alba | 100.5 | ~113.0 |
| Creta | Hạ/Sớm | Apt | ~113.0 | ~125.0 |
| Creta | Hạ/Sớm | Barrême | ~125.0 | ~129.4 |
| Creta | Hạ/Sớm | Hauterive | ~129.4 | ~132.9 |
| Creta | Hạ/Sớm | Valangin | ~132.9 | ~139.8 |
| Creta | Hạ/Sớm | Berrias | ~139.8 | ~145.0 |
| Jura | Thượng/Muộn |  Tithon | già hơn | già hơn |
Phân chia kỷ Creta theo ICS năm 2017.
| --- | --- |
Creta Thượng/Muộn: 
Maastricht: (70,6 ± 0,6 – 65,8 ± 0,3 Ma)
Champagne: (83,5 ± 0,7 – 70,6 ± 0,6 Ma)
Santon: (85,8 ± 0,7 – 83,5 ± 0,7 Ma)
Cognac: (89,3 ± 1,0 – 85,8 ± 0,7 Ma)
Tours: (93,5 ± 0,8 – 89,3 ± 1,0 Ma)
Cenoman: (99,6 ± 0,9 – 93,5 ± 0,8 Ma)
 : 
Creta Hạ/Sớm: 
Alba: (112,0 ± 1,0 – 99,6 ± 0,9 Ma)
Apt: (125,0 ± 1,0 – 112,0 ± 1,0 Ma)
Barrême: (130,0 ± 1,5 – 125,0 ± 1,0 Ma)
Hauterives: (136,4 ± 2,0 – 130,0 ± 1,5 Ma)
Valangin: (140,2 ± 3,0 – 136,4 ± 2,0 Ma)
Berrias: (145,5 ± 4,0 – 140,2 ± 3,0 Ma)
Cổ địa lý học

Trong kỷ Creta, siêu lục địa Pangaea có từ cuối đại Cổ Sinh – đầu đại Trung Sinh đã hoàn thành việc chia tách nó ra thành các châu lục như ngày nay, mặc dù vị trí của chúng là khác đáng kể so với hiện nay. Khi Đại Tây Dương mở rộng ra, các kiến tạo sơn lề hội tụ đã bắt đầu từ kỷ Jura vẫn tiếp tục tại dãy núi Bắc Mỹ, chẳng hạn kiến tạo sơn Nevada đã được kế tiếp bởi các kiến tạo sơn như kiến tạo sơn Sevier và Laramide.
Mặc dù Gondwana vẫn không bị ảnh hưởng vào đầu kỷ Creta, nhưng tự nó đã tách ra do Nam Mỹ, châu Nam Cực và Australia đã trôi dạt ra khỏi châu Phi (mặc dù Ấn Độ và Madagascar vẫn còn dính với nhau); vì thế, Ấn Độ Dương và phần phía nam của Đại Tây Dương là các đại dương mới được hình thành. Hoạt động trôi dạt như vậy đã nâng các chuỗi núi lớn ngầm dưới biển dọc theo các đường viền, nâng mực nước biển chấn tĩnh trên khắp thế giới. Về phía bắc của châu Phi thì biển Tethys tiếp tục thu hẹp lại. Các biển nông rộng lớn chiếm ưu thế dọc theo miền trung Bắc Mỹ (biển nội địa miền Tây) và châu Âu, và sau đó bắt đầu rút xuống, để lại các trầm tích đại dương dày xen vào giữa các tầng than.
Kỷ Creta chính xác là nổi tiếng vì đá phấn của nó; thực vậy, đã có nhiều đá phấn được hình thành trong kỷ này hơn so với bất kỳ thời kỳ nào của liên đại Hiển Sinh. Hoạt động tạo lằn gợn đại dương—hay đúng hơn là, sự lưu thông của nước biển qua các lằn gợn mở rộng—làm giàu thêm calci cho các đại dương; điều này làm cho nước biển trở nên bão hòa hơn, cũng như làm tăng hiệu lực sinh học của nguyên tố này đối với các tảo phù du đá vôi. Chúng làm loang rộng các trầm tích cacbonat cũng như các loại trầm tích khác, làm cho các mẫu đá kỷ Creta là đặc biệt mịn. Famous formations từ Bắc Mỹ bao gồm các hóa thạch đại dương phong phú ở đối Smoky tại Kansas và quần động vật đất liền cuối kỷ Creta tại hình thành sông Hell. Các hóa thạch quan trọng khác có tại châu Âu và Trung Quốc. Tại khu vực ngày nay là Ấn Độ, các tầng dung nham khổng lồ gọi là Deccan Traps đã sụt xuống vào cuối kỷ Creta và đầu thế Paleocen.
Khí hậu

Khí hậu là rất ấm trong kỷ Creta đến mức không có băng tại hai địa cực. Mực nước biển cao hơn nhiều so với ngày nay và các khu vực lớn của lớp vỏ Trái Đất đã bị các biển nông bao phủ; các phần lõi trầm tích chỉ ra rằng các biển nhiệt đới có thể có nhiệt độ cao hơn khoảng 9-12° so với ngày nay, trong khi nhiệt độ của lòng đại dương có thể cao hơn tới 15-20° so với ngày nay,. Biển Tethys đã nối các đại dương vùng nhiệt đới từ tây sang đông, điều này làm cho khí hậu toàn cầu cân bằng hơn. Các hóa thạch thực vật đã thích nghi với khí hậu nóng ấm được tìm thấy tại các khu vực xa về phía bắc tới tận Alaska và Greenland, trong khi các hóa thạch khủng long cũng đã được tìm thấy trong phạm vi 15° kể từ Nam cực của kỷ Creta.
Trái Đất về trung bình có thể không ấm nhiều hơn so với kỷ Trias hay kỷ Jura, nhưng khi đó nó có gradient nhiệt độ thoai thoải hơn từ xích đạo tới hai cực. Hiệu ứng phụ của điều này có thể làm suy yếu các luồng luân chuyển không khí (gió) toàn cầu, tạo ra ít sự chuyển động của các khối nước lạnh và giàu dinh dưỡng lên bề mặt đại dương và làm cho các đại dương trở thành tù đọng hơn so với ngày nay, với chứng cứ là các trầm tích đá phiến sét màu đen rộng khắp.
Quần thực vật

Thực vật có hoa đã phát triển mạnh trong kỷ này, mặc dù chúng vẫn chưa trở thành thống trị cho đến tận gần cuối kỷ (tầng Champagne). Sự tiến hóa của chúng được trợ giúp thêm bởi sự xuất hiện của ong; trên thực tế thực vật có hoa và côn trùng là các ví dụ điển hình về cùng tiến hóa. Đại diện đầu tiên của nhiều loại cây hiện đại đã xuất hiện trong kỷ này, như các loài đa, tiêu huyền và mộc lan. Cùng thời gian đó, một vài loài thực vật hạt trần từ thời kỳ đầu đại Trung Sinh, chẳng hạn như thông vẫn tiếp tục thịnh vượng, mặc dù một vài nhánh khác như bộ Bennettitales (dạng tuế cổ) đã biến mất trước khi kỷ này kết thúc.
Quần động vật > Đất liền

Trên đất liền, động vật có vú vẫn còn ít và chỉ là thành phần tương đối nhỏ của quần động vật. Quần động vật khi đó chủ yếu là các loài bò sát dạng thằn lằn thống trị (nhóm Archosauria), đặc biệt là khủng long, khi đó đang ở đỉnh cao đa dạng của chúng. Các loài bò sát bay (bộ Pterosauria) là phổ biến ở đầu và giữa kỷ Creta, nhưng càng về cuối kỷ thì chúng lại phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gia tăng của chim, và vào cuối kỷ này thì chỉ còn 2 họ thằn lằn bay chuyên biệt hóa cao là còn tồn tại.
Khu vực lưu giữ hóa thạch tại Liêu Ninh, Trung Quốc cung cấp một cái nhìn tổng quan vì sự sống đầu kỷ Creta. Tại đây các dấu tích còn được bảo quản của hàng loạt các loài khủng long, chim và động vật có vú nhỏ đã được phát hiện. Các loài khủng long thuộc nhóm Coelurosauria tìm thấy ở đây là đại diện cho các động vật của nhóm Maniraptora (dạng chuyển tiếp giữa khủng long và chim) và đáng chú ý vì sự hiện diện của các lông vũ.
Trong kỷ Creta, côn trùng bắt đầu đa dạng hóa và các loài kiến, mối cùng một vài loài cánh vẩy cổ nhất đã biết đã xuất hiện. Các loài rệp (siêu họ Aphidoidea), châu chấu (phân bộ Caelifera) và ong vú lá (họ Cipnipidae) cũng đã xuất hiện. Hàng loạt các loại hóa thạch côn trùng được bảo quản tốt cũng đã được tìm thấy trong các khu vực lưu giữ hóa thạch thời kỳ Creta muộn tại Baissa ở khu vực Siberia.
Quần động vật > Đại dương

Trong lòng đại dương, các loài cá đuối (siêu bộ Batoidea), cá mập (siêu bộ Selachimorpha) hiện đại và cá xương thật sự (phân lớp Teleostei) đã trở thành phổ biến. Các loài bò sát biển bao gồm thằn lằn cá (bộ Ichthyosauria) ở đầu và giữa kỷ Creta, thằn lằn đầu rắn (phân bộ Plesiosauria) trong suốt cả kỷ và thằn lằn rắn (họ Mosasauridae) ở cuối kỷ.
Baculites, một dạng vỏ thẳng của cúc đá (phân lớp Ammonoidea) cũng đã thịnh vượng trong lòng đại dương. chim có răng (phân lớp Hesperornithes) là các loài chim không bay, sống trên mặt đại dương và bơi lội giống như các loài chim lặn (bộ Podicipediformes). Các loài trùng lỗ (ngành Foraminifera) và động vật da gai (ngành Echinodermata) như nhím biển và sao biển (lớp Asteroidea) cũng thịnh vượng. Sự lan tỏa đầu tiên của các loài tảo cát (nói chung là dạng cát chứ không phải dạng đá vôi) trong đại dương cũng diễn ra vào kỷ này nhưng các loài tảo cát nước ngọt mãi đến thế Miocen mới xuất hiện.
Quần động vật > Tuyệt chủng

Bài chi tiết: Sự kiện tuyệt chủng kỷ Creta-phân đại đệ Tam
Trong sự kiện tuyệt chủng đánh dấu sự kết thúc kỷ Creta thì một lượng đáng kể các loài (~50%) và các họ đã biết (~25%) đã biến mất. Thực vật gần như không bị tổn thương, trong khi các sinh vật biển phải gánh chịu nặng nề nhất. Trong số đó một lượng lớn (~95%) các dạng trùng lỗ (trừ bộ Globigerinida), và thậm chí một lượng lớn hơn của nhóm Coccolithophores, tất cả các loài cúc đá và tên đá (nhóm Belemnoidea) của động vật chân đầu (lớp Cephalopoda) cũng như tất cả các nhóm rudists tạo đá ngầm của ngành động vật thân mềm (ngành Mollusca) và các loài trai thuộc chi Inoceramus), cũng như gần như toàn bộ bò sát biển (ngoại trừ rùa và cá sấu). Khủng long có lẽ là nạn nhân nổi tiếng nhất của sự kiện tuyệt chủng kỷ Creta. Các loài khủng long còn sót lại vào gần cuối kỷ (chẳng hạn Tyrannosaurus rex, Triceratops và Ankylosaurus) cũng đã bị tiêu diệt. Những con thằn lằn có cánh cuối cùng cũng đã bị tuyệt chủng và phần lớn các loài chim cũng chịu chung số phận, trong đó có các phân lớp Enantiornithes và Hesperornithes.
Sự tuyệt chủng cao độ của côn trùng diễn ra vào khoảng giữa kỷ Creta, trong tầng Alba.
Lưu ý

Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
↑  Image:Sauerstoffgehalt-1000mj.svg
↑  Image:Phanerozoic Carbon Dioxide.png
↑  Image:All palaeotemps.png
↑  “International Chronostratigraphic Chart v.2018/08”. International Commission on Stratigraphy. tháng 8 năm 2018.
↑  Đại Từ điển bách khoa Xô viết (bằng tiếng Nga) (ấn bản thứ 3). Moskva: Sovetskaya Enciklopediya. 1974. tr. tập 16, trang 50.
↑  “ICS Timescale Chart”. www.stratigraphy.org.
↑  Stanley Steven M. Earth System History. New York: W.H. Freeman và Công ty, 1999. ISBN 0-7167-2882-6 trang 280
↑  Stanley, các trang 279-81
↑  "Warmer than a Hot Tub: Atlantic Ocean Temperatures Much Higher in the Past" PhysOrg.com. Truy cập 3/12/2006.
↑  Skinner Brian J. và Stephen C. Porter. The Dynamic Earth: An Introduction to Physical Geology. ấn bản lần thứ 3, New York: John Wiley & Sons, Inc., 1995. ISBN 0-471-59549-7. trang 557
↑  Stanley, các trang 480-2
↑  Stanley, các trang 481-2
| Kỷ Phấn Trắng> Phấn trắng Hạ/Sớm | Kỷ Phấn Trắng> Phấn trắng Thượng/Muộn |
| --- | --- |
Berrias | Valangin | Hauterive Barrem | Apt | Alba: Cenoman | Tours | Coniac Santon | Champagne | Maastricht
| --- | --- |
Tiêu đề chuẩn :  BNF: cb11975339c (data)  GND: 4135819-3  LCCN: sh85097127  NDL: 00562851  NKC: ph124941 
Địa lý Bắc Mỹ trong kỷ Creta
Hình ảnh cá hóa thạch thuộc kỷ Creta
Cao đẳng nữ sinh

Một trường cao đẳng nữ sinh FD Arts and Commerce College for Women ở Ahmedabad thuộc Ấn Độ
Cao đẳng nữ sinh (Women's college) trong giáo dục bậc đại học là các cơ sở đào tạo và cấp bằng đại học, cử nhân (thường là các trường cao đẳng nghệ thuật tự do và giáo dục các môn khai phóng) nơi số lượng sinh viên chỉ bao gồm hoặc hầu như chỉ có các bạn nữ. Một số trường cao đẳng nữ sinh nhận sinh viên nam vào các trường theo các chương trình đào tạo sau đại học hoặc với số lượng nhỏ hơn vào các chương trình đại học, nhưng tất cả đều phục vụ chủ yếu là dành cho sinh viên nữ. Trường cao đẳng dành cho nữ sinh sẽ cung cấp chương trình giảng dạy độc quyền hoặc chủ yếu, trong khi trường thục nữ dành cho các em cháu nữ hoặc nữ sinh và các chương trình của trường thục nữ tập trung vào việc dạy cho phụ nữ trẻ những cách ứng xử xã hội, tập trung vào các nét công dung, phép xã giao, lễ nghi, nghi thức, phép tắc văn hóa của tầng lớp thượng lưu như một sự chuẩn bị cho việc bước vào xã hội.