Giáo hoàng Gioana
Sự xét lại > Thời kỳ cận hiện đại

Nhiều học giả hiện đại xác nhận "Giáo hoàng Gioana" chỉ là truyền thuyết thời Trung Cổ, nhà sử học Anh là John Julius Norwich còn đưa ra diễn chứng logic cụ thể. Còn "Từ điển Oxford về Giáo hoàng" khẳng khái nhận xét rằng: ["Không có bất kỳ chứng cứ đáng tin, về ngày tháng lẫn hành vi cho sự xuất hiện của một Nữ Giáo hoàng"]. Dầu vậy, vẫn không thể phủ định truyền thuyết này đã được tin tưởng quá lâu trong hàng thế kỉ, cả người Công giáo vẫn tin.
Bộ Sách giáo khoa Công giáo (Catholic Encyclopedia), xuất bản năm 1910, đã thảo luận tỉ mỉ vấn đề này:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Hình ảnh bài tarot về Nữ Giáo hoàng Gioana, khoảng năm 1450. Between Leo IV and Benedict III, where Martinus Polonus places her, she cannot be inserted, because Leo IV died 17 July 855, and immediately after his death Benedict III was elected by the clergy and people of Rome; but, owing to the setting up of an Antipope, in the person of the deposed Cardinal Anastasius, he was not consecrated until 29 September. Coins exist which bear both the image of Benedict III and of Emperor Lothair, who died 28 September 855; therefore Benedict must have been recognized as pope before the last-mentioned date. On 7 October 855, Benedict III issued a charter for the Abbey of Corvey. Hincmar, Archbishop of Reims, informed Nicholas I that a messenger whom he had sent to Leo IV learned on his way of the death of this Pope, and therefore handed his petition to Benedict III, who decided it (Hincmar, ep. xl in P.L., CXXXVI, 85). All these witnesses prove the correctness of the dates given in the lives of Leo IV and Benedict III, and there was no interregnum between these two Popes, so that at this place there is no room for the alleged Popess. . Giữa Giáo hoàng Leo IV và Benedict III, thời điểm mà Martinus Polonus cho rằng có sự xuất hiện của Nữ Giáo hoàng, thực sự không có khả năng. Bởi vì Leo IV mất vào ngày 17 tháng 7 năm 855, thì ngay lập tức Benedict III đã được bầu chọn bởi các Giáo sĩ và dân chúng thành Rome, nhưng cũng vì sự phản đối của những phe đối lập như Hồng y Anastasius, mà lễ tôn phong (của Benedict III) phải dời đến ngày 29 tháng 9 cùng năm. Bên cạnh đó, đồng tiền xu đương thời có hình của Benedict III lẫn Hoàng đế Lothair, người qua đời vào ngày 28 tháng 9 năm 855, chứng tỏ Benedict III đã có danh vị Giáo hoàng một cách chính thức trước cả khi vị Hoàng đế này qua đời. Ngày 7 tháng 11 năm 855, Benedict III đã sắp xếp hoạt động nhượng đất cho Tu viện Corvey. Hincmar, Tổng giám mục Reims, cho Nicholas I biết rằng bức thư mà ông gửi cho Leo IV không kịp đến tay Giáo hoàng thì đã qua đời, do vậy phải thuyên chuyển sang cho người kế nhiệm là Benedict III, và sau cùng Tân Giáo hoàng cũng giải quyết yêu cầu này (Hincmar, ep. xl in P.L., CXXXVI, 85). Tất cả những chứng cứ khoa học này đã chứng minh, vào thời điểm vô chính phủ giữa hai vị Giáo hoàng là Leo IV và Benedict III, không có khả năng xuất hiện một "Nữ Giáo hoàng" nào như truyền thuyết thêu dệt. | ” |
— Nhà thờ Công giáo La Mã, Catholic Encyclopedia
Ngoài ra, có một dẫn chứng khác là những người chống đối Giáo hoàng vào thế kỉ 9 vẫn không hề nhắc đến Nữ Giáo hoàng nào, mặc dù đây là điểm có lợi để bôi nhọ và chỉ trích chế độ Giáo hoàng mà họ cần. Ví dụ như Photios I xứ Constantinople, trở thành Thượng phụ trước khi bị Giáo hoàng Nicholas I phế truất, về sau ông hoạt động như một Thượng phụ tự xưng và chống đối Giáo hoàng, nhưng trong kho tàn dữ liệu đồ sộ của ông lại không nhắc đến bất kỳ scandal nào có lợi cho mình như Nữ Giáo hoàng Gioana trong truyền thuyết, thậm chí còn ghi: ["Leo và Benedict, liên tục trở thành những Tu sĩ vĩ đại của Nhà thờ Công giáo"]. Mặc dù vậy vẫn còn nhiều ý kiến bảo vệ quan điểm đã thực sự có một Nữ Giáo hoàng, nhưng không phải xen giữa Leo và Benedict. Tác giả của The Female Pope: The Mystery of Pope Joan là Rosemary Pardoe và Darroll Pardoe giả thiết rằng, Nữ Giáo hoàng nếu thật sự tồn tại thì có lẽ sẽ xảy ra ở giữa 1086 và 1108, thời điểm cực nhiều Giáo hoàng đối lập, hơn nữa thời kỳ này thì ghi chép chính thống về các Giáo hoàng hợp pháp như Victor III, Urban II và Paschal II lại thiếu thốn vì sự tấn công thành Rome của Hoàng đế Heinrich IV của Thánh chế La Mã, tiếp đó thành Rome còn phải hứng chịu sự cướp phá từ người Norman. Luận điểm này cũng chứng minh có khả thi khi truyền thuyết xuất phát đầu tiên từ Jean de Mailly được ghi là diễn ra vào năm 1099, rất phù hợp với niên đại này.
Chủ bút của tờ Catholic Herald là Peter Stanford, đã kết luận trong bài The Legend of Pope Joan: In Search of the Truth vào năm 2000 rằng: ["Mặc cho những chứng cứ trôi nổi trước mắt, tôi tin chắc Giáo hoàng Gioana là một hình tượng lịch sử có thực, dù những câu chuyện của bà về sau đã được lưu truyền thiếu chính xác và chặt chẽ"]. Và dù thiếu chứng thực, song câu chuyện về Giáo hoàng Gioana vẫn tồn tại và được tin qua hàng thế kỉ qua cũng là dấu hỏi lớn của giới học giả. Cuốn The New Anti-Catholicism của Philip Jenkins đưa ra nhận định rằng lý do dạng "Truyền thuyết phản Giáo hoàng" này tồn tại được, là dựa trên nền tảng chủ nghĩa nữ quyền và Phản Công giáo rất mạnh mẽ, thuộc phạm trù duy tính hơn là dựa vào cứ liệu chuẩn xác.
Cái ghế có khoét lỗ, "sede stercoraria", được đặt trong Tổng lãnh vương cung thánh đường Thánh Gioan Latêranô sau đó liền được đem ra nghiên cứu. Cái ghế này, cùng một cái ghế dùng cho vệ sinh đã được dùng trong lễ tấn phong của Giáo hoàng Pascal II vào năm 1099, và câu chuyện về kết cấu của chiếc ghế vẫn còn là đề tài tranh luận không có hồi kết. Có suy đoán rằng đây chỉ là một cái bidet kiểu La Mã, hoặc một cái ghế dùng cho việc lâm bồn thời kỳ hoàng gia La Mã, được dùng bởi các Giáo hoàng chỉ đơn giản là khẳng định vị thế hoàng gia (Imperial claims), như trường hợp danh hiệu tiếng Latinh là [Pontifex maximus]. Học giả Alain Boureau trích dẫn lời của nhà nghiên cứu khoa học nhân văn là Jacopo d'Angelo de Scarparia, từng đến thành Rome năm 1406 để chứng kiến sự tôn phong của Giáo hoàng Gregory XII, thuật lại rằng: ["Đức Giáo hoàng ngồi trên hai cái 'ghế khoét lỗ', và theo 'những truyền thuyết điên rồ' thì Giáo hoàng phải được xác minh là nam giới"], cho thấy hệ quả truyền thuyết về Giáo hoàng gioana đã ảnh hưởng rất lớn và trong nhiều thế kỉ. Và các Giáo hoàng từ giữa thế kỉ 13 quả thực tránh con đường giữa Tổng lãnh vương cung và Tòa vương cung St Peter's, như Martin thành Opava nhận định. Tuy nhiên, cái thủ tục này lại không có gì chứng minh là từ trước thế kỉ 13, thời điểm mà Martin cho là xuất hiện Giáo hoàng Gioana. Việc thủ tục này xuất hiện không rõ ràng, nhưng có vẻ nó cũng là hệ quả của truyền thuyết Giáo hoàng Gioana từ ghi chép của Martin.
Một vấn đề thường liên hệ đến sự tồn tại của Giáo hoàng Gioana là không bao giờ có [Giáo hoàng John XX] trong danh sách Giáo hoàng truyền thống hợp pháp, đây được cho là biểu hiện của việc phải đếm số lại thứ tự Giáo hoàng để Gioana biến mất hoàn toàn trong lịch sử. Tuy nhiên, theo Louis Duchesne, việc sắp xếp lại thứ tự Giáo hoàng là từ sự hiểu nhầm ghi chép cổ, vào thế kỉ 11, sau thời đại Giáo hoàng John XIX đã có nhầm lẫn khi cho rằng Giáo hoàng John XIV là hai người, dẫn đến tính ra thành [Iohannes XIV] và [Iohannes XIV bis]. Sự sai lầm này kéo dài đến Giáo hoàng John XIX sau thế kỉ 13. Đến khi Petrus Hispanus đăng ngai Giáo hoàng năm 1276 và chọn tên [John], ông quyết định sửa sai lầm này bằng cách bỏ qua con số XX, trở thành Giáo hoàng John XXI, dẫn đến việc ngộ nhận có sự tồn tại của [John XIV "bis"] trong lịch sử.