stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Công viên tự nhiên quốc gia Uzhanian
Lịch sử

Năm 1908, khu vực xuyên Carpath vẫn là một phần lãnh thổ của Đế quốc Áo-Hung, một khu bảo tồn thiên nhiên ở thung lũng phía trên sông Stuzhychanka được thành lập để bảo vệ cảnh quan rừng sồi. Diện tích của khu bảo tồn là 331,8 hécta (1,281 dặm vuông Anh). Đồng thời, một khu bảo tồn rừng có diện tích 14,9 hécta (0,058 dặm vuông Anh) đã được thành lập ở thung lũng phía trên của sông Uzh. Từ năm 1919 đến 1938, khu vực xuyên Carpath thuộc về Tiệp Khắc và cả hai khu bảo tồn đều được mở rộng đáng kể về diện tích. Một khu bảo tồn khác đã được thành lập trên khu vực núi Yavirnyk. Sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, khu vực này đã hoàn toàn bị lãng quên và việc khai thác gỗ hàng loạt bắt đầu. Vào năm 1974, trong thời kỳ Xô Viết, khu bảo vệ cảnh quan rừng Stuzhitsia được thành lập với diện tích 2.542 hécta (9,81 dặm vuông Anh). Năm 1995, nó được nâng lên thành công viên cảnh quan và đến năm 1999 nó trở thành một công viên tự nhiên quốc gia.
Địa lý

Công viên nằm trong các thung lũng của sông Uzh và các phạm vi phía tây của dãy núi Carpath. Điểm cao nhất trong công viên là núi Kinchyk Bukovskyi ở độ cao 1.251 mét (4.104 ft). Công viên được chia thành bốn khu vực là rừng sồi, rừng tống quán sủ, khu vực rừng ở độ cao trên 1.100 mét (3.600 ft) và đồng cỏ núi cao. Khí hậu ở công viên là khi hậu ôn đới, với lượng mưa hàng năm khoảng 900 milimét (35 in). Vào mùa đông, nhiệt độ thường dưới mức 0 độ và những ngọn núi bị tuyết bao phủ.
Hệ sinh thái

Công viên có hơn 1.500 loài thực vật, trong đó khoảng 22 loài thực vật có mạch là đặc hữu và 52 loài trong đó có 23 loài hoa lan, được bảo vệ ở cấp quốc gia. Các loài động vật có vú đáng chú ý gồm hươu đỏ, hoẵng châu Âu, lợn rừng, cáo đỏ, lửng châu Âu. Công viên này còn là nhà của 114 loài chim.
Mamestra concolor

| Mamestra concolor> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Mamestra
Loài (species): M. concolor
Danh pháp hai phần
Mamestra concolor Cockayne, 1944 
Mamestra concolor là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Mamestra juncta

| Mamestra juncta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Mamestra
Loài (species): M. juncta
Danh pháp hai phần
Mamestra juncta Lempke, 1964 
Mamestra juncta là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Phthonandria

| Phthonandria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Phthonandria
Phthonandria là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2014.
Anomalon japonicum

| Anomalon japonicum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Anomalon
Loài (species): A. japonicum
Danh pháp hai phần
Anomalon japonicum (Uchida, 1928) 
Anomalon japonicum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Anthurium bushii

| Anthurium bushii> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Alismatales
Họ (familia): Araceae
Chi (genus): Anthurium
Loài (species): A. bushii
Danh pháp hai phần
Anthurium bushii Croat 
Anthurium bushii là một loài thực vật thuộc họ Araceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Pedicularis lineata

| Pedicularis lineata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Orobanchaceae
Chi (genus): Pedicularis
Loài (species): P. lineata
Danh pháp hai phần
Pedicularis lineata Franch. ex Maxim. 
Pedicularis lineata là loài thực vật có hoa thuộc họ Cỏ chổi. Loài này được Franch. ex Maxim. mô tả khoa học đầu tiên năm 1888.
Hacılar, Gülşehir

| Hacılar |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
HacılarVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Nevşehir
Huyện: Gülşehir
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 179 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Hacılar là một xã thuộc huyện Gülşehir, tỉnh Nevşehir, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 179 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Nevşehir”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 2 năm 2013. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2012.
Angelia (bài hát)

"Angelia" là bài hát của Richard Marx từ album thứ hai của anh, Repeat Offender. Đây là đĩa đơn thứ ba từ album, tiếp sau hit "Right Here Waiting". "Angelia" đã đạt đến vị trí số 4 trên Billboard Hot 100. Tại Anh, bài hát này đã đạt vị trí #45
Güney, Hendek

| Güney |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
GüneyVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Sakarya
Quận: Hendek
Dân số (2008)
 • Tổng cộng: 134 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Güney là một xã thuộc quận Hendek, tỉnh Sakarya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 134 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Sakarya”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2012.
Anomalon guisellea

| Anomalon guisellea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Anomalon
Loài (species): A. guisellea
Danh pháp hai phần
Anomalon guisellea Gauld & Bradshaw, 1997 
Anomalon guisellea là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Mikania psilostachya

| Mikania psilostachya> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Mikania
Loài (species): M. psilostachya
Danh pháp hai phần
Mikania psilostachya DC., 1836 
Mikania psilostachya là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được DC. mô tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mikania psilostachya”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Dalechampia peckoltiana

| Dalechampia peckoltiana |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Dalechampia
Loài (species): D. peckoltiana
Danh pháp hai phần
Dalechampia peckoltiana Müll.Arg. 
Dalechampia peckoltiana là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được Müll.Arg. mô tả khoa học đầu tiên năm 1874.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dalechampia peckoltiana”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Anonychia pallida

| Anonychia pallida> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Anonychia
Loài (species): A. pallida
Danh pháp hai phần
Anonychia pallida Warren 1897 
Anonychia pallida là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Mohd Zaquan Adha Abdul Radzak

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Mohamad Zaquan Adha bin Abd. Radzak
Ngày sinh:  3 tháng 8, 1987 (37 tuổi)
Nơi sinh:  Seremban, Negeri Sembilan, Malaysia
Chiều cao:  1,72 m (5 ft 7+1⁄2 in)
Vị trí:  Tiền đạo / Tiền vệ
Thông tin đội
Đội hiện nay:  Kuala Lumpur
Số áo:  8
Sự nghiệp cầu thủ trẻ
Năm:  Đội
2001–2003:  Bukit Jalil Sports School
2004–2005:  Negeri Sembilan
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2006–2011 |  Negeri Sembilan |  126 |  (62) |
| 2012–2013 |  ATM |  22 |  (3) |
| 2013–2014 |  Johor Darul Ta'zim |  10 |  (0) |
| 2014–2016 |  Johor Darul Ta'zim II |  25 |  (12) |
| 2017–2018 |  Perak TBG |  21 |  (2) |
| 2018– |  Kuala Lumpur |  14 |  (2) |
Sự nghiệp đội tuyển quốc gia‡
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2004–2006 |  Malaysia U-20 |  22 |  (13) |
| 2007–2009 |  Malaysia U-23 |  19 |  (6) |
| 2008– |  Malaysia |  49 |  (12) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia, chính xác tính đến 28 tháng 7 năm 2018 ‡ Số trận ra sân và số bàn thắng ở đội tuyển quốc gia, chính xác tính đến 23 tháng 3 năm 2019
Mohamad Zaquan Adha bin Abd. Radzak (sinh ngày 3 tháng 8 năm 1987 tại Seremban, Negeri Sembilan) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Malaysia và cũng là đội trưởng đội tuyển quốc gia Malaysia, đóng vai trò là tiền đạo cho Malaysia Super League bên phía Kuala Lumpur. Anh là em song sinh của cầu thủ bóng đá Aidil Zafuan.
Thống kê sự nghiệp > Bàn thắng quốc tế

| # | Ngày | Địa điểm | Đối thủ | Bàn thắng | Kết quả | Giải đấu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 10 tháng 10 năm 2008 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Pakistan | 2–0 | 4–1 | Giao hữu |
| 2. | 20 tháng 10 năm 2008 | Sân vận động Petaling Jaya, Petaling Jaya, Malaysia |  Afghanistan | 2–0 | 6–0 | Giải bóng đá Merdeka 2008 |
| 3. | 11 tháng 9 năm 2009 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Lesotho | 1–0 | 5–0 | Giao hữu |
| 4. | 14 tháng 11 năm 2009 | Buxoro Arena, Tashkent, Uzbekistan |  Uzbekistan | 1–3 | 1–3 | Vòng loại Asian Cup 2011 |
|  | 30 tháng 12 năm 2009 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Syria | 3–1 | 4–1 | Giao hữu1 |
| 5. | 1 tháng 4 năm 2018 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Bhutan | 2–0 | 7–0 | Giao hữu |
| 6. | 1 tháng 4 năm 2018 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Bhutan | 4–0 | 7–0 | Giao hữu |
| 7. | 1 tháng 4 năm 2018 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Bhutan | 5–0 | 7–0 | Giao hữu |
| 8. | 1 tháng 4 năm 2018 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Bhutan | 6–0 | 7–0 | Giao hữu |
| 9. | 3 tháng 11 năm 2018 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Maldives | 1–0 | 3–0 | Giao hữu |
| 10. | 12 tháng 11 năm 2018 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Lào | 1–1 | 3–1 | AFF Cup 2018 |
| 11. | 24 tháng 11 năm 2018 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Myanmar | 2–0 | 3–0 | AFF Cup 2018 |
| 12. | 24 tháng 11 năm 2018 | Sân vận động Quốc gia Bukit Jalil, Kuala Lumpur, Malaysia |  Myanmar | 3–0 | 3–0 | AFF Cup 2018 |

1 Không phải trận đấu quốc tế 'A' của FIFA.
Mamestra lutina

| Mamestra lutina> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Mamestra
Loài (species): M. lutina
Danh pháp hai phần
Mamestra lutina Smith, 1902 
Mamestra lutina là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Molophilus diceros

| Molophilus diceros> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Molophilus
Danh pháp hai phần
Molophilus diceros Alexander, 1944 
Molophilus diceros là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Ma sát

Trong vật lý học, ma sát là một loại lực cản xuất hiện giữa các bề mặt vật chất, chống lại xu hướng thay đổi vị trí tương đối giữa hai bề mặt. (Nói đơn giản là các lực cản trở chuyển động của một vật, tạo ra bởi những vật tiếp xúc với nó, được gọi là lực ma sát.)
Lực ma sát làm chuyển hóa động năng của chuyển động tương đối giữa các bề mặt thành năng lượng ở dạng khác. Việc chuyển hóa năng lượng thường là do va chạm giữa phân tử của hai bề mặt gây ra chuyển động nhiệt hoặc thế năng dự trữ trong biến dạng của bề mặt hay chuyển động của các electron, được tích lũy một phần thành điện năng hay quang năng. Trong đa số trường hợp trong thực tế, động năng của các bề mặt được chuyển hóa chủ yếu thành nhiệt năng.
Về bản chất vật lý, lực ma sát xuất hiện giữa các vật thể trong cuộc sống là lực điện từ, một trong các lực cơ bản của tự nhiên, giữa các phân tử, nguyên tử.
Có thể xấp xỉ lực ma sát tỷ lệ với lực ép hai bề mặt lên nhau, áp lực F0 vuông góc với hai bề mặt, và hệ số ma sát, k, giữa các vật liệu:
Phân loại

Có ba loại lực ma sát: ma sát trượt, ma sát nghỉ, ma sát lăn.
Phân loại > Ma sát nghỉ

Ma sát nghỉ (hay còn được gọi là ma sát tĩnh) là lực xuất hiện giữa hai vật tiếp xúc mà vật này có xu hướng chuyển động so với vật còn lại nhưng vị trí tương đối của chúng chưa thay đổi. Ví dụ như, lực ma sát nghỉ ngăn cản một vật định trượt (chuẩn bị trượt nhưng vị trí tương đối vẫn chưa thay đổi nhiều - thay đổi ít) trên bề mặt nghiêng. Hệ số của ma sát nghỉ, thường được ký hiệu là μt, thường lớn hơn so với hệ số của ma sát động. Lực ban đầu làm cho vật chuyển động thường bị cản trở bởi ma sát nghỉ
Một ví dụ khác về lực ma sát nghỉ là: lực ma sát nghỉ ngăn cản khiến cho bánh xe khi mới khởi động lăn không được nhanh như khi nó đang chạy. Mặc dù vậy khi bánh xe đang chuyển động, bánh xe vẫn chịu tác dụng của lực ma sát động. Cho nên lực ma sát nghỉ lớn hơn lực ma sát động.
Lực ma sát nghỉ giúp cho vật không bị tác dụng bởi lực khác.
Giá trị lớn nhất của lực ma sát nghỉ, khi vật bắt đầu chuyển động, hay ma sát nghỉ cực đại, được tính bằng công thức:
với:
Phân loại > Ma sát động

Ma sát động xuất hiện khi một vật chuyển động so với vật còn lại và có sự cọ xát giữa chúng. Hệ số của ma sát động thường nhỏ hơn hệ số ma sát nghỉ. Mỗi loại ma sát động lại có một ký hiệu khác nhau:
Các loại ma sát động:
Ma sát trượt xuất hiện khi hai vật thể trượt trên nhau. Lực ma sát trượt cản trở làm cho vật đó không trượt nữa. Ví dụ như đẩy một quyển sách trên mặt bàn
Ma sát nhớt là sự tương tác giữa một vật thể rắn và một chất lỏng hoặc một chất khí, ví dụ như một vật thể di chuyển qua môi trường lỏng hoặc khí. Lực ma sát của không khí tác dụng lên máy bay hay của nước tác dụng lên người thợ lặn đều là các ví dụ về lực ma sát nhớt. Loại lực ma sát này không chỉ xuất hiện do sự cọ xát - trường hợp này tạo ra lực ma sát có phương trùng với tiếp tuyến của bề mặt tiếp xúc giống như lực ma sát trượt, mà nó còn xuất hiện khi có lực vuông góc với bề mặt tiếp xúc. Lực này góp một phần đáng kể (là một phần quan trọng khi vận tốc của vật thể đủ lớn) tạo nên ma sát nhớt. Chú ý rằng trong một số trường hợp, lực này sẽ nâng vật thể lên cao.
Ma sát lăn là lực ngăn cản lại sự lăn của một bánh xe hay các vật có dạng hình tròn trên mặt phẳng bởi sự biến dạng của vật thể và/ hoặc của bề mặt(có thể cũng không nhất thiết là có dạng hình tròn). Lực ma sát lăn nhỏ hơn các lực ma sát động khác. Hệ số ma sát lăn thường có giá trị là 0,001. Ví dụ điển hình nhất của lực ma sát lăn là sự di chuyển của bánh các loại xe trên đường
Phân loại > Ma sát trượt

Lực ma sát là lực cản trở chuyển động của vật này so với vật khác. Lực ma sát xuất hiện giữa bề mặt tiếp xúc của hai vật và phụ thuộc vào bề mặt tiếp xúc, độ lớn của áp lực, không phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc và tốc độ của vật.
Biểu thức:  F_{mst}=\mu N
Trong đó:
F_{mst}: độ lớn của lực ma sát trượt (N)
\mu : hệ số ma sát trượt
N: Độ lớn áp lực (phản lực) (N)
Phân loại > Ma sát trượt > Đặc điểm của ma sát trượt

Điểm đặt lên vật sát bề mặt tiếp xúc.
Phương song song với bề mặt tiếp xúc.
Chiều ngược với chiều chuyển động tương đối so với bề mặt tiếp xúc.
Hệ số ma sát

Hệ số ma sát không phải là một đại lượng có đơn vị, nó biểu thị tỉ số của lực ma sát nằm giữa hai vật trên lực tác dụng đồng thời lên chúng. Hệ số ma sát phụ thuộc vào chất liệu làm nên vật; ví dụ như, nước đá trên thép có hệ số ma sát thấp (hai vật liệu có thể trượt dễ dàng trên bề mặt của nhau), cao su trên mặt đường có hệ số ma sát lớn(hai loại vật liệu không thể dễ dàng trượt trên bề mặt của nhau). Các hệ số ma sát có thể nằm trong khoảng từ 0 cho tới một giá trị lớn hơn 1. Trong điều kiện tốt, lốp xe trượt trên bê tông có thể tạo ra hệ số ma sát với giá trị là 1,7.
Lực ma sát luôn luôn có xu hướng chống lại chuyển động (đối với lực ma sát động) hoặc xu hướng chuyển động (đối với ma sát nghỉ) giữa hai bề mặt tiếp xúc nhau. Ví dụ như, một hòn đá trượt trên băng đã chịu tác dụng của lực ma sát động làm chậm nó lại. Một ví dụ về lực ma sát chống lại xu hướng chuyển động của vật, bánh xe của một chiếc xe đang tăng tốc chịu tác dụng của lực ma sát hướng vế phía trước; nếu không có nó bánh xe sẽ bị trượt ra phía sau. Chú ý rằng trong trường hợp này lực ma sát không chống lại chiều chuyển động của phương tiện mà nó chống lại xu hướng trượt trên đường của lốp xe.
Hệ số ma sát là một đại lượng mang tính thực nghiệm; nó được xác định ra trong quá trình thí nghiệm chứ không phải từ tính toán. Những bề mặt ráp có khả năng tạo nên những giá trị cao hơn cho hệ số ma sát. Hầu hết các vật liệu khô kết hợp với nhau cho ta hệ số ma sát nằm trong khoảng từ 0.3 đến 0.7. Các giá trị ngoài tầm này thường rất hiếm gặp, nhưng Teflon có thể có hệ số ma sát thấp với giá trị là 0,04. Hệ số ma sát có giá trị không chỉ xuất hiện trong trường hợp bay lên nhờ có từ trường. Cao su trên các mặt tiếp xúc khác thường có hệ số ma sát nằm trong khoảng 1,0 đến 2.0.
Hệ số ma sát > Một số hệ số ma sát

| Vật liệu> Vật liệu.Khô và sạch | Ma sát nghỉ,  \mu _{\mathrm {s} }\,> .Khô và sạch | Ma sát nghỉ,  \mu _{\mathrm {s} }\,> .Đã bôi trơn | Ma sát trượt,  \mu _{\mathrm {k} }\,> . | Ma sát trượt,  \mu _{\mathrm {k} }\,> . |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Nhôm | 0,61 |  | 0,47 |  |
| Nhôm |  |  | 1,5 |  |
| Vàng |  |  | 2,5 |  |
| Bạch kim |  |  | 3 |  |
| Bạc |  |  | 1,5 |  |
| Gốm alumina |  |  |  | 0,004 (ướt) |
| BAM (Hợp gốm AlMgB14) | 0,04–0,05 | 0,02 |  |  |
| Đồng thau | 0,35-0,51 | 0,19 | 0,44 |  |
| Gang | 1,05 |  | 0,29 |  |
| Gang | 0,85 |  | 0,21 |  |
| Bê tông | 1 | 0,3 (ướt) | 0,6-0,85 | 0,45-0,75 (ướt) |
| Bê tông | 0,62 |  |  |  |
| Đồng đỏ | 0,68 |  |  |  |
| Đồng đỏ | 0,53 |  | 0,36 |  |
| Kính | 0,9-1 |  | 0,4 |  |
| Hoạt dịch ổ khớp người |  | 0,01 |  | 0,003 |
| Băng | 0,02-0,09 |  |  |  |
| Polyethene | 0,2 | 0,2 |  |  |
| PTFE (Teflon) | 0,04 | 0,04 |  | 0,04 |
| Thép | 0,03 |  |  |  |
| Thép | 0,04-0.2 | 0,04 |  | 0,04 |
| Thép | 0,74-0.80 | 0,16 | 0,42-0,62 |  |
| Gỗ | 0,2–0,6 | 0,2 (ướt) |  |  |
| Gỗ | 0,25–0,5 | 0,2 (ướt) |  |  |
Trong điều kiện nhất định, một số vật liệu có hệ số ma sát rất thấp. Ví dụ như graphite (nhiệt phân có trật tự cao) mà hệ số ma sát là dưới 0,01.
Kiểu này được gọi là siêu trơn.
Ứng dụng của ma sát trong cuộc sống xã hội

Lực ma sát có thể được ứng dụng để làm biến dạng các bề mặt như trong kỹ thuật đánh bóng, mài gương, sơn mài,... Nó được dùng để hãm tốc độ các phương tiện giao thông, chuyển động năng của phương tiện thành nhiệt năng và một phần động năng của Trái Đất.
Nhiệt năng sinh ra bởi lực ma sát còn được ứng dụng để đánh lửa, trong đá lửa, hoặc các dụng cụ tạo lửa của người tiền sử như theo một số giả thuyết.
Giảm lực ma sát

Lực ma sát cũng gây nhiều ảnh hưởng đôi khi ngược với mong muốn. Nó ngăn trở chuyển động, gây thất thoát năng lượng. Nó mài mòn các hệ thống cơ học cho đến lúc các hệ thống này bị biến dạng vượt qua ngưỡng cho phép của thiết kế. Nhiệt năng sinh ra bởi lực ma sát có thể gây chảy hoặc biến chất vật liệu, thay đổi hệ số ma sát. Trong các trường hợp như vậy, có thể áp dụng các phương pháp làm giảm ma sát liệt kê dưới đây.
Giảm lực ma sát > Chuyển ma sát trượt thành ma sát lăn

Các ổ bi, chuyển ma sát trượt thành ma sát lăn, giúp giảm đáng kể ma sát trong các hệ thống cơ học.
Giảm lực ma sát > Giảm ma sát tĩnh

Đối với các đoàn tàu hỏa trước đây, khi khởi động, đầu tàu được đẩy giật lùi, tạo khe hở giữa các toa tàu, trước khi tiến. Động tác này giúp đầu tàu kéo từng toa tàu một, chỉ phải chống lại lực ma sát tĩnh của mỗi toa một lúc.
Giảm lực ma sát > Thay đổi bề mặt

Việc sử dụng các chất bôi trơn, như dầu mỡ hay bột than chì, giữa các bề mặt rắn có tác dụng giảm hệ số ma sát.
Hiện tượng siêu trơn vừa được khám phá đối với than chì: một lượng rất nhỏ động năng bị chuyển thành nhiệt năng nhờ vào tương tác giữa các điện tử và/hoặc dao động mạng nguyên tử.
Bôi trơn âm học dùng âm thanh để tạo ra tương tác giảm ma sát.
Scaphium affine

| Scaphium affine> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Malvaceae
Chi (genus): Scaphium
Loài (species): S. affine
Danh pháp hai phần
Scaphium affine (Mast.) Pierre, 1889 
Scaphium affine là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được (Mast.) Pierre miêu tả khoa học đầu tiên năm 1889.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Scaphium affine”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Hadena cretacea

| Hadena cretacea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Hadena
Loài (species): H. cretacea
Danh pháp hai phần
Hadena cretacea Eversmann, 1847 
Hadena cretacea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).