Hoàng nữ
Hôn nhân > Thế giới Nho Khổng > Các quốc gia đồng văn

Tại những quốc gia ảnh hưởng Nho Khổng như Việt Nam cùng Hàn Quốc, vấn đề hôn nhân của hoàng nữ vương nữ đều tương tự Trung Quốc, chủ trọng hôn nhân của nữ quyến của vua chúa cho các gia tộc có thế lực nhằm giữ vững họ có mối quan hệ với triều đình.
Tại Việt Nam, việc gả hoàng nữ của đại đa số các triều đều có mục đích là lôi kéo gia tộc công thần có sự ràng buộc với triều đình, và ngay những triều nhà Đinh, nhà Lý đầu tiên đã có xu hướng này khi Đinh Tiên Hoàng gả con gái cho Ngô Nhật Khánh, Lý Thái Tổ gả con gái cả An Quốc công chúa cho Đào Cam Mộc và phong cho họ Đào tước Hầu,... Thời kỳ nhà Trần, triều đại này lại có chủ trương Cận hôn (近婚) để bảo toàn quyền thống trị cho cả gia tộc, mà nguyên nhân được suy đoán là tránh ngoại thích. Phương pháp cận hôn của nhà Trần có ba hướng chính: thứ nhất là gả hoàng nữ công chúa cho tông thất thuộc chi tiểu tông nhánh gần, thứ hai là đưa tông thất nữ làm hậu phi cho hoàng đế của đại tông, và thứ ba là đưa tông thất nữ để làm chính phi cho các hoàng tử của chi đại tông. Thời kỳ nhà Trần cũng rất rộng rãi trong việc gia phong tước hiệu, những con gái vương công như bà Phụng Dương, bà Hiến Từ, cùng các con gái của Trần Quang Khải và Trần Quốc Khang, tất cả đều được gia phong vị hiệu công chúa như hoàng nữ. Bước sang thời kỳ nhà Nguyễn, căn cứ "Lệ về hôn nhân dưới thời Minh Mạng và Tự Đức", bởi vì các tông thất nữ đều có tình trạng cậy thân phận mà làm bậy, từ đấy về sau không còn xu hướng kết thân với nhà ở xa kinh thành mà đều phải gả cho nhà ở trong kinh, hoặc chí ít là quê ở chỗ khác nhưng có nhà ở trong kinh.
Nhìn chung, tuy các văn bia về Phụng Dương công chúa triều Trần hay Cẩm Vinh công chúa triều Hậu Lê đều đề cao tính cần kiệm khiêm tốn và đối nhân xử thế của các công chúa tương tự triều Tống, thế nhưng dựa vào thực trạng Vua Tự Đức nhận xét, "Huống chi con gái tước công từ lâu sinh trưởng ở nơi buồng the sâu thẳm mà quen thói kiêu căng xa xỉ", thì việc nữ quyến hoàng gia cậy vào thân phận vẫn cực kỳ phổ biến. Triều Nguyễn là triều đại coi trọng lễ tắc và có xu hướng án theo Nho Khổng như thời Tống Minh, cũng biểu hiện có tiến hành quản lý hành vi phụ nữ ở tầng lớp trên, cũng theo vì tình mà khiển lệ hoàng nữ công chúa có để tang cho cha mẹ của phò mã, còn nhấn mạnh "Công chúa và Phò mã có đạo vợ chồng". Thế nhưng con gái hoàng thất vẫn là ở vai trò quân quyền mà có rất nhiều ngoại lệ, cho dù hình tượng chung hướng đến họ cần "Nhu mì thục đức" và "Hiếu đễ", song vì thân thế như vậy mà rất nhiều nữ quyến hoàng gia vẫn ở vai trên so với nhà chồng, cũng không thể bắt hoàng nữ công chúa như phụ nữ bình thường trong xã hội được, ví dụ chuyện để tang cũng theo thân phận mà giảm đi. Lại như hai đạo luật triều Nguyễn về hôn nhân trên tuy tỏ ra biểu hiện không thích thói cậy quyền của các tông thất nữ, nhưng cuối cùng nhà Vua lại chỉ giới hạn gả trong kinh cho tiện bề quản lý mà không có biện pháp răn đe một cách công khai đối với hành vi cậy thân phận mà kiêu căng của họ, có thể thấy vai trò của quân quyền một lần nữa được thể hiện rõ.
Triều đại nhà Triều Tiên của Hàn Quốc cũng tương tự như vậy, vương nữ công chúa cùng ông chúa được gả cho nhà quyền quý, phần lớn không là người đứng đầu gia tộc thì cũng là thành viên kế thừa. Do là một triều đại theo Tống Nho điển hình, xu hướng vương nữ có lễ giáo cũng trở thành một chuẩn mực của thời đại này, như con gái Anh Tổ là Hòa Thuận Ông chúa được ghi lại là "Thậm đắc phụ đạo, trinh nhu kiêm bị, nhã thượng kiệm ước", đương thời gọi là "Hiền đô úy thục Ông chúa" (賢都尉淑翁主) để tán dương, sau vì chồng qua đời mà tuyệt thực, được người đời khen nức nở tiếng "Trinh thuận". Tuy vậy, những người có hành vi phóng đãng như Lý Cừu Chi, hoặc phạm đại ác như Phế Hiếu Minh Ông chúa, hoặc can dự chính sự như Hòa Hoãn Ông chúa cũng xuất hiện. Bên cạnh đó, vương nữ triều Tiên cũng khuyến khích được gả cho hậu duệ các vương nữ cùng tông thất nữ, ví dụ chồng của Hòa Hoãn Ông chúa vốn có mẹ là con gái một hậu duệ của Hiếu Ninh Đại quân. Đồng thời, hậu duệ họ chồng của các vương nữ cũng có xu hướng được vào Nội cung, như Hiến Kính Vương hậu Hồng thị vốn là hậu duệ họ chồng của Trinh Minh Công chúa.
Hai quốc gia Hàn Quốc và Nhật Bản, vì lý do quan niệm thân phận rất sắc bén mà có thời gian dài áp dụng xu hướng "Cận hôn", đem dòng dõi hoàng gia cùng vương thất gả cho các chi xa gần. Chế độ này ở Hàn Quốc có từ Tân La và chỉ dừng khi triều đại Cao Ly diệt vong, triều đại Triều Tiên tiếp theo đó không thấy còn sử dụng. Chế độ này được sử Hàn Quốc gọi là Cốt phẩm chế độ (骨品制度; tiếng Anh là Bone-rank system). Căn cứ khái niệm, chỉ khi thành viên vương thất giữ dòng máu thuần huyết thì mới có tư cách kế vị, từ Tân La đến Cao Ly đều có tình trạng anh em chung ông nội kết hôn. Triều đại Cao Ly từ thời Quang Tông đã bắt đầu thông lệ anh em cùng cha cũng có thể kết hôn, nhưng lại bắt vương nữ đổi sang họ mẹ hoặc bà nội, như Đại Mục Vương hậu Hoàng Phủ thị của Quang Tông. Tại Nhật Bản thì quan niệm cận hôn này kéo dài thành một dạng truyền thống, nhưng thường là chỉ cùng chung ông nội mà không thể cho cùng cha như Hàn Quốc. Hoàng gia Nhật Bản có quan niệm hoàng nữ hoặc vương nữ gả đi cho người không thuộc hoàng gia đều được gọi là "Hàng giá", mang ý con gái hoàng gia gả thấp. Đây có lẽ xuất phát từ việc phụ nữ Nhật Bản khi được gả đi đều sẽ đổi thẳng thành họ chồng, việc hoàng nữ vương nữ gả đi cho gia tộc khác tức là trở thành người của gia tộc ấy, cho nên họ không thể được xem là thành viên hoàng thất nữa. Vì lý do đó, hoàng nữ cùng tông thất nữ của Nhật Bản sẽ có xu hướng ở giá trọn đời và đạt chế độ Nữ viện khi xuất gia. Một xu hướng tương đối ít phổ biến là gả cho chi hoàng gia, như ví dụ gần nhất có Hương Thuần Hoàng hậu vốn là một tông thất mang tước hiệu Nữ vương, thuộc về chi Phục Kiến cung - hậu duệ của Thiên hoàng Sukō thời Nam bắc triều.
Cả hai quốc gia này cũng xem liên hôn với nhau không tổn hại đến dòng dõi của mình, vì từ Thiên hoàng Kanmu đã được ghi lại có mẹ là một Phi tử người Bách Tế, dòng dõi Bách Tế Vũ Ninh Vương. Thời kỳ Đế quốc Đại Hàn, hoàng gia Nhật Bản gả Lý Phương Tử cho Anh Thân vương Lý Ngân của Triều Tiên Cao Tông. Lúc này họ Lý Triều Tiên đã quy phụ hoàng gia Nhật Bản với danh vị "Lý vương", Lý Ngân là Thế tử của Lý vương, Phương Tử tuy lấy người ngoại tộc thế nhưng được giữ thân phận hoàng gia với vị hiệu "Lý vương Thế tử phi Phương Tử Nữ vương" (李王世子妃方子女王).