Bảo tàng Đồng Nai
Hiện vật tiêu biểu > Tượng Vishnu Bình Hoà

| Tượng thần Vishnu Bình Hòa |
| --- | --- |
Bảo vật quốc gia số 7, đợt 10
Tượng thần Vishnu Bình Hòa nhìn chính diện
Chất liệu: Sa thạch
Chiều cao: 167,4 cm
Chiều rộng: 56,3 cm
Khối lượng: 220 kg
Niên đại: thế kỉ VI - VII
Thời kỳ/Văn hóa: Văn hóa Óc Eo
Địa điểm phát hiện: 20m dưới lòng sông Đồng Nai khu phố Bình Hoà, Hóa An
Thời điểm phát hiện: 1982
Phát hiện bởi: Nguyễn Văn Hưng
Hiện lưu trữ tại: Bảo tàng Đồng Nai
Năm 1976, ông Nguyễn Văn Hưng, công nhân Xí nghiệp khai thác cát Hóa An, đã múc được phần chân đế của bức tượng này lẫn trong cát. Tới năm 1977, cũng tại đoạn sông đó, ông Hưng lại múc tiếp được phần thân tượng. Hai phần tượng này khi đem về gắn thì thấy khớp sát với nhau. Sau đó, tượng và đế tượng được bảo quản tại kho của xí nghiệp. Tháng 4 năm 1977, tượng được bàn giao cho Bảo tàng Đồng Nai.
Tượng có 4 tay đều bị gãy mất, đầu đội mũ trụ, thân để trần, dưới mặc xăm pốt dài đến đầu gối, eo buộc dây thắt lưng gút phía trước. Nghệ nhân đã tạc tượng ở tư thế đứng thẳng trên một bệ trơn hình chữ nhật có chuôi nhọn để cắm sâu vào lòng kiến trúc. Thanh đỡ là những trụ ngang hai bên tai và trên bệ nhưng đã bị gãy. Các tay đã bị gãy đến phần cùi chỏ. Chân trái gãy mất một đoạn từ ống quyển đến mắt cá chân. Hai chân tượng bị gãy rời ra khỏi bàn chân.
Tượng thần Vishnu có 4 tay thường mỗi tay cầm các vật thiêng như: con ốc (cankha), cây gậy, cái đĩa, bánh xe hay quả cầu. Đây là vật tùy thân của thần theo truyền thuyết đạo Hindu - Ấn Độ giáo. Tượng thể hiện phong cách nghệ thuật giai đoạn Phnom Da muộn, khoảng thế kỷ VI-VII. Tượng này sử dụng 2 cây gậy vừa làm vật tùy thân của thần, vừa là cây chống đứng thẳng từ bàn tay trái xuống bệ. Nhờ vậy đã làm nổi bật toàn thể hình khối sinh động của pho tượng. Đây có thể coi là một sản phẩm nghệ thuật tôn giáo vào loại đẹp và hiếm thấy trong sưu tập tượng tròn cổ ở đồng bằng Nam bộ.
Sự xuất hiện của pho tượng này đã giúp cho các nhà nghiên cứu đoán định rằng, vào thời bấy giờ, có 2 trung tâm chế tác tượng theo 2 phong cách khác nhau, tuy giải pháp kỹ thuật làm bộ phận đỡ tượng khá giống nhau, mà một trong 2 phong cách đó chính là phong cách Phnom Da có không gian phân bố chủ yếu trên vùng đất Đông Nam Campuchia, với truyền thống tạc tượng cao lớn, mảnh mai, thân hình mềm mại, dáng đẹp, được giới khoa học Pháp xem là sản phẩm nghệ thuật tượng tròn Phù Nam - Chân Lạp sơ kỳ thế kỷ VI-VIII hoặc nghệ thuật tượng tròn Tiền Ăngkor. Tượng Vishnu Bình Hoà mang đậm dấu ấn của phong cách nghệ thuật Phnom Da - Angkor Borei nhưng đã giản lượt khung giá đỡ làm lộ rõ hình khối tượng tròn. Đồng thời cũng thể hiện sự sùng bái tượng của cư dân Óc Eo ở vùng Biên Hòa - Đồng Nai.
Tượng Vishnu này góp phần khẳng định rằng nghệ thuật điêu khắc tượng tròn vào thế kỷ V - VII đã đạt đến đỉnh cao của chuẩn mực hình khối, kích thước. Các chi tiết giải phẫu được làm theo khuynh hướng hiện thực sống động và đầy sáng tạo. Theo hồ sơ bảo vật quốc gia, tượng thần Vishnu Bình Hòa là hiện vật gốc mang tính độc bản, độc đáo, có nhiều giá trị về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và khoa học. Tượng còn được nhiều nước khác nhau trên thế giới mượn để giới thiệu về văn hóa Óc Eo. Năm 2010, tượng Vishnu đã được tổ chức Asia Society (New York) chọn đưa sang Houston và New York trong trưng bày "Nghệ thuật cổ Việt Nam - từ đồng bằng đến biển khơi" (Arts of Ancient Viet Nam - from River Plain to Open Sea).