stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Paestum

Bài này viết về thành phố cổ đại. Đối với ngôi làng hiện đại gần đó, xem Paestum (xã).
| --- | --- |
Paestum chứa ba trong số những ngôi đền Hy Lạp cổ đại được bảo tồn tốt nhất trên thế giới, bao gồm hai Đền thờ Hera ở trên.
Vị trí tại Ý
Vị trí: Paestum, Salerno, Campania, Ý
Vùng: Magna Graecia
Tọa độ: 40°25′20″B 15°0′19″Đ﻿ / ﻿40,42222°B 15,00528°Đ﻿ / 40.42222; 15.00528
Loại: Khu định cư
Lịch sử
Xây dựng: Thuộc địa từ Sybaris hoặc/và Troezen
Thành lập: Khoảng năm 600 TCN
Niên đại: Hy Lạp cổ đại tới Trung Cổ
Các ghi chú về di chỉ
Quản lý: Soprintendenza per i Beni Archeologici di Salerno, Avellino, Benevento e Caserta
Website: www.museopaestum.beniculturali.it (tiếng Ý) (tiếng Anh)

 Di sản thế giới UNESCO
Tên chính thức: Vườn quốc gia Cilento và Vallo di Diano cùng với các địa điểm khảo cổ Paestum, Velia, và Certosa di Padula
Loại: Văn hóa
Tiêu chuẩn: iii, iv
Đề cử: 1998 (Kỳ họp 22)
Số tham khảo: 842
Vùng: Châu Á và châu Đại Dương
 
 
Paestum là một thành phố Hy Lạp cổ đại lớn nằm bên bờ biển Tyrrhenian thuộc khu vực ven biển Magna Graecia, miền Nam nước Ý. Paestum nổi tiếng với ba ngôi đền Hy Lạp cổ đại sử dụng các thức cột Doric có niên đại từ khoảng 600-450 trước Công nguyên, mà vẫn đang ở trong tình trạng bảo quản rất tốt. Các bức tường thành phố và nhà hát ngoài trời phần lớn còn nguyên vẹn, phần dưới cùng của các bức tường của nhiều công trình khác cũng như những con đường vẫn còn. Địa điểm này mở cửa cho công chúng, và có một bảo tàng quốc gia hiện đại đặt tại bên trong chứa những phát hiện khảo cổ từ Foce del Sele gần đó.
Sau khi thành lập bởi những người chinh phục Hy Lạp dưới tên gọi Poseidonia (tiếng Hy Lạp cổ: Ποσειδωνία), cuối cùng nó đã bị chinh phục bởi những người Lucani và sau đó là những người La Mã. Người Lucani đổi tên thành Paistos và người La Mã đặt cho thành phố cái tên như hiện tại. Là Pesto hay Paestum, thành phố trở thành một tòa giám mục (ngày nay đã không còn) nhưng đã bị bỏ hoang từ thời kỳ Trung Cổ, không bị xáo trộn cho đến thế kỷ 18.
Ngày nay, những gì còn lại của thành phố nằm trong xã (frazione) Paestum, một phần của đô thị Capaccio Paestum, tỉnh Salerno, Campania, Ý. Khu dân cư hiện đại nằm ở phía nam địa điểm khảo cổ này ngày nay là một khu nghỉ mát nổi tiếng với những bãi biển cát trải dài.
Di tích

Tính năng nổi bật nhất của khu di tích này là ba ngôi đền Hy Lạp cổ đại lớn sử dụng các thức cột Doric có niên đại từ khoảng 550 đến 450 trước Công nguyên. Tất cả đều là những công trình kiến trúc điển hình thời kỳ này, Với những thức cột Doric khổng lồ có đường cong lồi ấn tượng, mở rộng ở chân cột giống như những cây nấm mọc ngược. Tại Đền thờ Thứ hai của Hera vẫn còn giữ lại hầu hết các mũ cột trong khi hai ngôi đền còn lại chỉ còn các dầm đầu cột ở phía trên.
Đây là các ngôi đền được dành cho các vị thần Hera, Athena và Poseidon (trong Lã Mã là Juno, Minerva, và Neptune) mặc dù trước đó, sau những tranh luận thế kỷ 18 cho rằng nó được dành cho vị thần Ceres (trong Hy Lạp là Demeter). Hai đền thờ của Hera nằm cạnh nhau trong khi Đền thờ Athena nằm ở phía bên kia khu dân cư cổ đại. Paestum nằm xa các khu vực khai thác đá cẩm thạch tốt. Ba ngôi đền chính có vài bức phù điêu bằng đá trong khi một số cấu trúc sử dụng đất nung. Nhiều mảnh đất nung lớn hiện được trưng bày trong bảo tàng.
Toàn bộ thành phố có diện tích 120 hecta. Tuy nhiên, diện tích của ba ngôi đền cùng với các tòa nhà khác được khai quật có tổng diện tích 25 hecta, 95 hecta còn lại vẫn nằm trên diện tích đất của tư nhân và chưa được nghiên cứu. Thành phố được bao quanh bởi những bức tường cổ đại vẫn còn đứng vững với chiều dài khoảng 4.750 mét, dày 5-7 mét và cao 15 mét. Nằm dọc theo bức tường là 24-28 tháp canh có dạng vuông hoặc tròn. Một vài trong số chúng bị phá hủy trong quá trình xây dựng đường cao tốc trong thế kỷ 18 chia đôi khu vực khảo cổ này.
Khu vực trung tâm của Paestum có các tòa nhà hiện đại có từ thời trung cổ. Mặc dù nhiều đá đã bị mất đi, nhưng một số lượng lớn các tòa nhà vẫn có thể được phát hiện bởi phần chân của chúng hoặc phần dưới của bức tường, với các con đường chính vẫn được lát đá. Một đài tưởng niệm hoặc đền thờ Heroon được xây dựng dành cho một anh hùng địa phương vô danh vẫn còn sót lại cùng vô số ngôi mộ đã được khai quật bên ngoài các bức tường.
Di tích > Ba ngôi đền Hy Lạp

Đền thờ Thứ nhất của Hera được xây dựng vào khoảng năm 550 TCN theo lối kiến trúc Hy Lạp là ngôi đền còn tồn tại lâu đời nhất tại Paestum. Các nhà khảo cổ thế kỷ 18 đặt cho nó là "Vương cung thánh đường" vì một số người lầm tưởng nó là một công trình kiến trúc La Mã. Vương cung thánh đường cơ bản ban đầu là một hình thức xây dựng trước khi danh hiệu vương cung thánh đường được sử dụng để dành cho các nhà thờ.
Chữ khắc và tượng đất nung hé lộ rằng, đền thờ được dành riêng cho nữ thần Hera. Sau đó, bệ thờ ngoài trời ở trước đền đã được khai quật. Các tín đồ có thể tham gia các nghi thức và tế lễ mà không cần phải vào nội điện hay bên trong đền thờ. Các cột Doric khổng lồ với đường cong lồi trên thân cột, một số cột còn lưu giữ được cả màu sơn ban đầu. Đền thờ này rộng hơn hầu hết các đền thờ Hy Lạp cổ đại khác có lẽ vì hai cửa ra vào và một dãy gồm bảy cột chạy song song bên trong nội điện, một đặc điểm khác thường ở các đền thờ Hy Lạp. Chiều rộng của ngôi đền có chín cột là một điều bất thường trong khi chiều dài của đền thờ có mười tám cột. Điều này có thể là sự cần thiết khi thiết kế hai cửa.
Đền thờ Thứ hai của Hera được xây dựng khoảng 460-450 trước Công nguyên, ngay phía bắc của Đền thờ Thứ nhất. Nó đã từng bị nhầm tưởng là dành riêng cho thần Poseidon. Các cột không có hai muơi đường rãnh máng cột điển hình mà là hai muơi bốn. Đền thờ này cũng có kích thước cột rộng hơn và khoảng cách giữa chúng cũng nhỏ hơn. Ngôi đền cũng được sử dụng để thờ thần Zeus và một vị thần khác không rõ danh tính. Có thể nhìn thấy ở phía đông là phần còn lại của hai bàn thờ, một lớn và một nhỏ. Cái nhỏ hơn là một sự bổ sung từ thời La Mã, khi một con đường được xây dựng đến quảng trường La Mã đã cắt qua cái lớn hơn. Cũng có thể, ngôi đền ban đầu được dành riêng cho cả Hera và Poseidon; một số bức tượng nhỏ được tìm thấy xung quanh bàn thờ lớn hơn được cho là để chứng minh nhận định này.
Phía bắc của khu định cư cổ đại là Đền thờ Athena. Nó được xây dựng vào khoảng năm 500 trước Công nguyên và đôi khi thông tin không chính xác cho rằng nó được dành riêng cho nữ thần Ceres. Kiến trúccuar nó có tính chuyển tiếp, một phần theo phong cách thức cột Ionic và một phần theo Doric sớm. Ba ngôi mộ Kitô giáo thời Trung Cổ cho thấy ngôi đền đã từng có khoảng thời gian được sử dụng làm nhà thờ Thiên chúa giáo.
Di tích > Địa điểm khảo cổ khác

Trung tâm của thành phố cổ đại này là Quảng trường La Mã được xây dựng trên khu vực được cho là của một Agora Hy Lạp trước đó. Phía bắc của Quảng trường là một đền thờ La Mã nhỏ có niên đại từ năm 200 TCN. Nó được dành riêng cho Tam thần Capitoline Triad là Juno, Minerva và Jupiter.
Về phía đông bắc của quảng trường là một nhà hát ngoài trời. Đây là một công trình nhà hát La Mã bình thường mặc dù nó nhỏ hơn nhiều so với các nhà hát La Mã ngoài trời được xây dựng sau này. Tuy nhiên, chỉ có một nửa của công trình này ở phía tây là còn được nhìn thấy, do con đường xây dựng vào năm 1930 đã chôn vùi phần phía đông. Người dân địa phương nói rằng, kỹ sư xây dựng con đường này đã phải chịu trách nhiệm và đã bị đem ra xét xử, kết án và nhận án tù vì đã phá hủy một di tích lịch sử. Ngoài ra, có một nhà hội đồng tròn nhỏ (Bouleuterion) với các chỗ ngồi ở các tầng bậc. Có lẽ là nó không có mái che nhưng có một bức tường nhỏ xung quanh, có lẽ bên trong bức tường là một con đường có mái vòm. Lối đi này không còn cần thiết trong thời La Mã nên nó đã bị lấp đi.
Đền thờ Heroon gần với quảng trường và đền thờ Athena có lẽ là để dành riêng cho người đã sáng lập ra thành phố, mặc dù nó được xây dựng trên dưới một thế kỷ sau cái chết của nhân vật bí ẩn này. Đó là một gò Tumulus thấp trên khu đất hình chữ nhật với bức tường bao quanh sử dụng các tảng đá lớn. Khi được khai quật vào năm 1954, một buồng đá thấp với mái dốc ở trung tâm được phát hiện, một nửa của nó nằm dưới mặt đất. Tại đây chưa một số buồng lớn chứa nhiều đồ vật quý hiếm và lộng lẫy có lẽ không phải do địa phương sản xuất với một chiếc bình Amphora gốm đen lớn của người Athen có niên đại 520–500 TCN. Những chiếc bình bằng đồng có dấu vết đựng mật ong bên trong. Tất cả chúng đều là những hiện vật được trưng bày tại bảo tàng.
Nhìn từ trên không Paestum nhìn về phía tây bắc; hai đền Hera ở gần, trong khi đền Athena ở phía xa.
Đền thờ Athena.
Carecuruna carabobenya

| Carecuruna carabobenya> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Carecuruna
Loài (species): C. carabobenya
Danh pháp hai phần
Carecuruna carabobenya Bechyne, 1997 
Carecuruna carabobenya là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1997.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Ngữ hệ Nam Đảo
Cấu trúc

Không dễ để khái quát về các ngôn ngữ của một ngữ hệ đa dạng như Nam Đảo. Ngữ hệ này được nói trên một phạm vi rộng rãi, các ngôn ngữ Nam Đảo có thể được chia thành ba nhóm ngôn ngữ: các ngôn ngữ kiểu Philippines, các ngôn ngữ kiểu Indonesia và kiểu hậu Indonesia (Ross 2002).
Các ngôn ngữ Nam Đảo có xu hướng sử dụng điệp từ (lặp lại tất cả hoặc một phần của một từ, như wiki-wiki hay agar-agar), và, giống như các ngôn ngữ Đông và Đông Nam Á khác, hầu hết chúng có phương pháp tổ hợp ngữ âm rất hạn chế, với các âm vị thường có số lượng hạn chế và phần lớn là các âm tiết phụ âm-nguyên âm.
Từ vựng

Ngữ hệ Nam Đảo được hình thành theo phương pháp so sánh ngôn ngữ dựa trên cơ sở từ cùng nguồn gốc, các tập hợp từ tương tự trong cách phát âm và ý nghĩa có thể thể hiện chúng có nguồn gốc từ những từ tổ tiên giống nhau trong tiếng Nam Đảo nguyên thủy theo quy tắc thông thường. Một số tập hợp từ cùng gốc rất ổn định. Từ mắt trong nhiều ngôn ngữ Nam Đảo là mata (các ngôn ngữ Nam Đảo xa nhất về phía bắc miền Bắc, nhóm ngôn ngữ Formosa như tiếng Bunun và tiếng Amis đến phía nam như tiếng Maori). Các từ khác có khó khăn hơn để xây dựng mối liên hệ. Từ hai cũng là một từ ổn định, nó xuất hiện trên toàn bộ phạm vi của các ngôn ngữ Nam Đảo, song một số dạng (tiếng Bunun rusya, lusha; tiếng Amis tusa; tiếng Māori tua, rua) yêu cầu cần phải được một số chuyên gia ngôn ngữ học công nhận. Cơ sở dữ liệu từ vựng cơ bản Nam Đảo đưa ra một danh sách từ cho xấp xỉ 500 ngôn ngữ Nam Đảo.
Phân loại

Các ngôn ngữ Nam Đảo có kết cấu nột bộ phức tạp. Ngữ hệ gồm có nhiều ngôn ngữ tương tự và có liên hệ chặt chẽ với một số lượng lớn các phương ngữ liên tục, khiến việc xác định ranh giới ngôn ngữ giữa các nhánh gặp khó khăn. Tuy nhiên, có điều rõ ràng là tính đa dạng lớn nhất trong phả hệ ngôn ngữ là nhóm ngôn ngữ Formosa tại Đài Loan, và đây cũng là đảo có ngôn ngữ đa dạng nhất tại Thái Bình Dương, điều này ủng hộ luận điểm ngữ hệ Nam Đảo bắt nguồn từ Đài Loan hay Trung Quốc đại lục. Phân loại toàn diện đầu tiên để phản ánh điều này là Dyen (1965).
Các bài viết chuyên đề về việc phân loại các ngôn ngữ Formosa và, bằng cách mở rộng, cấu trúc cấp cao nhất của Ngữ hệ Nam Đảo—là Blust (1999). Các học giả chuyên nghiên cứu về ngôn ngữ Formosa còn tranh luận về một số đặc điểm, và vẫn còn là vấn đề để các nhà ngôn ngữ học hiện đại nghiên cứu. Nhóm ngôn ngữ Malayo-Polynesia thường được xếp vào trong nhánh Đông Formosa của Blust do chúng chia sẻ việc đồng nhất âm Nam Đảo nguyên thủy *t, *C thành /t/ và *n, *N thành /n/, chúng thay đổi *S thành /h/, và các tư vựng như *lima "năm" mà không được chứng thực trong các ngôn ngữ Formosa khác.
Có vẻ như đã có hai cuộc di cư vĩ đại của ngôn ngữ Nam Đảo và nó đã nhanh chóng bao phủ một khu vực rộng lớn. Đầu tiên là nhóm ngôn ngữ Malayo-Polynesia phân bố đến Philippines, Indonesia, và Melanesia. Các ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Trung Malayo-Polynesia cũng tương tự như nhau sau không phải vì mối quan hệ phả hệ chặt chẽ, mà bởi chúng phản ánh sự tác động nền tảng mạnh mẽ của các ngôn ngữ phi Nam Đảo. Cuộc di cư thứ hai là các ngôn ngữ châu Đại Dương mở rộng đến Polynesia và Micronesia(Greenhill, Blust & Gray 2008).
Ngoài Malayo-Polynesia, mười ba nhóm ngôn ngữ Formosa được chấp thuận rộng rãi. Cuộc tranh luận giữa các nhà ngôn ngữ học chủ yếu xoay quanh mối quan hệ giữ các ngữ hệ này. Trong một số phương pháp phân loại được trình bày trong bài, Blust (1999) liên kết hai ngữ hệ vào nhóm Đồng bằng miền Tây, hai hệ nữa vào nhóm Tây Bắc Formosa, và ba hệ nữa vào nhóm Đông Formosa, trong khi Lý Nhâm Quý (2008)Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFLý_Nhâm_Quý2008 (trợ giúp) liên kết năm hệ vào một nhóm Bắc Formosa. Cơ sở dữ liệu từ vựng cơ bản Nam Đảo (2008) chấp thuận nhóm phía Bắc, từ chối nhóm phía Đông, liên kết Tsou và Rukai (hai ngôn ngữ khác nhau khá lớn), và liên kết nhóm Malayo-Polynesia với nhóm Paiwan thành nhóm Paiwan. Ross (2009)Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFRoss2009 (trợ giúp) chia tách nhóm Tsou, và lưu ý rằng Tsou, Rukai, và Puyama nằm ngoài việc phục dựng lại tiếng Nam Đảo nguyên thủy.
Các nghiên cứu khác trình bày về bằng chứng âm vị học để bác bỏ việc nhóm Paiwan gồm Paiwan, Puyuma, Bunun, Amis, và Malayo-Polynesia, song điều này không được phản ánh trong từ vựng. Những người nói tiếng Đông Formosa như Basay, Kavalan, và Amis cùng chia sẻ một câu chuyện rằng họ có nguồn gốc từ một hòn đảo gọi là Sinasay hay Sanasay (Li 2004). Người Ami, đặc biệt, vẫn duy trì quan niệm rằng họ đến từ phía đông, và bị người Puyuma đối xử như là một nhóm phục tùng (Taylor 1888).
Phân loại > Blust (1999)

(theo chiều kim đồng hồ từ tây nam)
Tsou
Saaroa
Kanakanabu
Thao (AKA Sao. Các phương ngữ Brawbaw, Shtafari)
Đồng bằng Trung tâm miền Tây
Babuza (Taokas, các phương ngữ Poavosa; tiếng Favorlang cũ)
Papora-Hoanya (các phương ngữ Papora, Hoanya)
Saisiyat (Taai, các phương ngữ Tungho)
Pazeh (hay Kulun)
Atayal
Seediq (AKA Truku, Taroko)
miền Bắc (Kavalan)
Basay (Trobiawan, các phương ngữ Linaw–Qauqaut)
Kavalan
Ketagalan hay Ketangalan
Trung (Amis)
Amis
Nataoran (Bắc Amis)
Sakizaya
Siraya
(Mantauran, Tona, và các phương ngữ Maga bị phân tách)
(cực nam Formosa)
Phân loại > Lý Nhâm Quý (2008)

Cách phân loại của Lý giữ lại nhóm Đông Formosa của Blust, và kết hợp hai ngữ hệ miền Bắc khác. Lý Nhâm Quý đề xuất một tổ tiên ngôn ngữ Formosa nguyên thủy (F0) tương đương với Nam Đảo nguyên thủy (PAN), theo mô hình của Starosta (1995). Rukai và Tsou được xem là rất khác biệt, mặc dù vị trí của nhóm Rukai là điều gây tranh cãi.
F0: Formosa = Nam Đảo
Rukai
Mantauran
Maga–Tona, Budai–Labuan–Taromak
F1
Trung (Tsou)
Tsou
Nam Tsou
Saaroa
Kanakanabu
F2
Bắc Formosa
Tây Bắc (Đồng bằng)
Saisiyat–Kulon–Pazeh
Tây
Thao
Bờ biển phía Tây (Papora–Hoanya–Babuza–Taokas)
Atayal
Squliq Atayal
Ts'ole' Atayal (= C'uli')
Seediq
Đông Formosa
Kavalan–Basay
Siraya–Amis
? Nam [không chắc chắn]
Bunun
Bunun
Isbukun
Bắc và Trung (Takitudu và Takbanuao)
Paiwan–Puyuma [không chắc chắn]
Phân loại > Cơ sở dữ liệu từ vựng cơ bản Nam Đảo (2008)

Nghiên cứu này giữ nhóm Bắc Formosa của Lý Nhâm Quý, song tách nhóm Đông Formosa của Blust, và đề xuất Paiwan có thể là nhóm gần nhất với Malayo-Polynesia. Nó cũng kết hợp Tsou và Rukai, hai ngôn ngữ khác biệt nhất theo Lý Nhâm Quý.
Basay (Trobiawan, các phương ngữ Linaw–Qauqaut)
Kavalan
Ketagalan
Thao (hay Sao. Brawbaw, các phương ngữ Shtafari)
Đồng bằng phía Tây
Babuza (AKA Favorlang.Taokas, Poavosa)
Papora-Hoanya (Các phương ngữ Papora, Hoanya)
Saisiyat (vác phương ngữ Taai, Tungho)
Pazeh (AKA Kulun)
Atayal
Atayal (Squliq, C'uli')
Seediq (AKA Truku, Taroko)
Sakizaya
Nataoran (Bắc Amis)
Amis
Bunun
Tsou
Tsou
Saaroa
Kanakanabu
Rukai
Siraya (các phương ngữ Taivoan, Makatao)
Puyuma
Paiwan
Malayo-Polynesia
Phân loại > Ross (2009)

Năm 2009, Malcolm Ross đã đề xuất một cách phân loại mới cho Ngữ hệ Nam Đảo dựa trên bằng chứng hình thái học từ các ngôn ngữ Formosa khác nhau. Ông đề xuất rằng hiện nay thì việc tái dựng ngôn ngữ Nam Đảo nguyên thủy thực sự tương ứng với một giai đoạn trung gian, mà ông gọi với thuật ngữ "Nam Đảo hạt nhân nguyên thủy". Đáng chú ý, cách phân loại của Ross không ủng hộ tính thống nhất của nhóm ngôn ngữ Tsou, thay vào đó, ông coi nhóm ngôn ngữ Nam Tsou gồm Kanakanavu và Saaroa là một nhánh riêng biệt. Điều này ủng hộ tuyên bố của Chang (2006) rằng Tsou không phải là một nhóm hợp lý.
(các phương ngữ Mantauran và Tona–Maga phân biệt)
Các ngôn ngữ chính

Java (76 triệu)
Filipino / Tagalog (47 triệu bản địa, ~90 triệu tổng cộng)
Mã Lai / Indonesia, (45 triệu bản địa, ~250 triệu tổng cộng)
Sunda (27 triệu)
Cebuano (19 triệu bản địa, ~30 triệu tổng cộng)
Malagasy (17 triệu)
Madura (14 triệu)
Ilokano (8 triệu bản địa, ~10 triệu tổng cộng)
Hiligaynon (7 triệu bản địa, ~11 triệu tổng cộng)
Minangkabau (7 triệu)
Batak (7 triệu, tất cả các phương ngữ)
Bikol (4,6 triệu, tất cả các phương ngữ)
Banjar (4,5 triệu)
Bali (4 triệu)
Caroline (5.700,  Quần đảo Bắc Mariana)
Chamorro (60.000,  Guam và  Quần đảo Bắc Mariana)
Fiji (350.000 bản địa, 550.000 tổng cộng,  Fiji)
Filipino (47 triệu bản địa, ~90 triệu tổng cộng,  Philippines)
Gilbert (100.000,  Kiribati)
Hawaii (1.000 bản địa, 8.000 thạo,  Hawaii)
Mã Lai / Indonesia, (45 triệu bản địa, ~250 triệu tổng cộng,  Brunei,  Đông Timor,  Indonesia,  Malaysia, và  Singapore)
Malagasy (17 triệu,  Madagascar)
Māori (100.000,  New Zealand)
Marshall (> 44.000,  Quần đảo Marshall)
Nauru (6.000,  Nauru)
Niue (8.000,  Niue)
Palau (15.000,  Palau)
Rapa Nui (5.000,  Đảo Phục Sinh)
Samoa (370.000,  Samoa,  Samoa thuộc Mỹ)
Sonsorol (600, Sonsorol,  Palau)
Tahiti (120.000,  French Polynesia)
Tetum (800.000,  Đông Timor)
Tobi (100, Hatohobei,  Palau)
Tonga (108.000,  Tonga)
Tuvalu (13.000,  Tuvalu)
Chú thích

↑  Dõi, Trần Trí (15 tháng 9 năm 2009). “Về mối quan hệ giữa các ngôn ngữ Nam Á và Nam Đảo ở Đông Nam Á”. Tạp chí Xã hội khoa học và Nhân văn. 25 (3). Truy cập 5 tháng 6 năm 2023.
↑  Official Oxford English Dictionary (OED2). Nhà xuất bản Đại học OxfordPress. 1989.
↑  (Austronesian Basic Vocabulary Database Lưu trữ 2015-07-10 tại Wayback Machine
↑  "Người Tipun... chắc chắn là hậu duệ từ những người di cư, và tôi cũng không khỏi nghi ngờ rằng dân Amia có nguồn gốc tương tự; chỉ là sau này, và chắc hẳn là từ Mejaco Simas [tức là, Miyako-jima], một nhóm các đảo tọa lạc 110 dặm Anh phía Đông Bắc.... Theo những thông tin thu thập được từ những kẻ man rợ Pilam, những người hòa trộn với Tipun, là những người đầu tiên định cư trên những thảo nguyên; rồi tới dân Tipun, và lâu sau đó là dân Amia. Người Tipun, trong một quãng thời gian ngắn, tôn sùng Tù trưởng Pilam, nhưng rồi đồng hóa chức tù trưởng và người dân, trên thực tế vết tích duy nhất còn lại của họ bây giờ, là một vài từ vựng độc lạ ở làng Pilam, một trong số chúng, makan (ăn), là từ thuần Malay. Người Amia quy phục trước người Tipun."
1 2  Li, Paul Jen-kuei. 2008. "Time perspective of Formosan Aborigines." In Sanchez-Mazas, Alicia ed. Past human migrations in East Asia: matching archaeology, linguistics and genetics. Taylor & Francis US.
↑  Starosta, S. 1995. "A grammatical subgrouping of Formosan languages." In P. Li, Cheng-hwa Tsang, Ying-kuei Huang, Dah-an Ho, and Chiu-yu Tseng eds. Austronesian Studies Relating to Taiwan, pp. 683–726, Taipei: Institute of History and Philology, Academia Sinica.
↑  "The position of Rukai is the most controversial: Tsuchida... treats it as more closely related to Tsouic languages, based on lexicostatistic evidence, while Ho... believes it to be one of the Paiwanic languages, i.e. part of my Southern group, as based on a comparison of fourteen grammatical features. In fact, Japanese anthropologists did not distinguish between Rukai, Paiwan and Puyuma in the early stage of their studies" (Li 2008: 216).
↑  Ross, Malcolm. 2009. "Proto Austronesian verbal morphology: A reappraisal." In Alexander Adelaar and Andrew Pawley (eds.). Austronesian historical linguistics and culture history: a festschrift for Robert Blust. Canberra: Pacific Linguistics.
↑  Chang, Henry Yungli. 2006. "Rethinking the Tsouic Subgroup Hypothesis: A Morphosyntactic Perspective." In Chang, H., Huang, L. M., Ho, D. (eds.). Streams converging into an ocean: Festschrift in honor of Professor Paul Jen-Kuei Li on his 70th birthday. Taipei: Institute of Linguistics, Academia Sinica.
↑  “Educational characteristics of the Filipinos”. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2012.
Các ngôn ngữ bản địa tại Đài Loan trước khi bị người Hán chinh phục, theo Blust (1999).
Các ngôn ngữ bản địa tại Đài Loan trước khi bị người Hán chinh phục, theo Austronesian Basic Vocabulary Database (Greenhill, Blust & Gray 2008).
Các nhóm ngôn ngữ Formosa tại Đài Loan trước khi người Hán chinh phục, theo Ross (2009).
Nyctophila invenusta

| Nyctophila invenusta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Lampyridae (Đom đóm)
Chi (genus): Nyctophila
Loài (species): N. invenusta
Danh pháp hai phần
Nyctophila invenusta Geisthardt, 1983 
Nyctophila invenusta là một loài bọ cánh cứng trong họ Đom đóm (Lampyridae). Loài này được Geisthardt miêu tả khoa học năm 1983.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
New Nintendo 2DS XL

| --- | --- |

Máy New Nintendo 2DS XL màu xanh ngọc lam +  đen
Còn được gọi: NN2DS XL, New 2DS XL, N2DS XL (tên viết tắt không chính thức)
Dòng sản phẩm: Nintendo 3DS
Loại: Máy chơi trò chơi điện tử cầm tay
Thế hệ: Thế hệ thứ tám
Ngày ra mắt: AU: 15 tháng 6 năm 2017 JP:  13 tháng 7 năm 2017  KOR:  13 tháng 7 năm 2017  NA:  28 tháng 7 năm 2017  EU:  28 tháng 7 năm 2017
Vòng đời: 2017–2020
Ngừng sản xuất: 17 tháng 9 năm 2020
Truyền thông:  Vật lý và kỹ thuật số Thẻ trò chơi Nintendo 3DS Thẻ trò chơi Nintendo DS Thẻ trò chơi Nintendo DSi Phân phối kỹ thuật số (Nintendo eShop) Thẻ Micro SD/SDHC 
Hệ điều hành: Phần mềm hệ thống Nintendo 3DS
Bộ nhớ tháo rời: Thẻ microSD
Màn hình: Trên: 4.88" LCD Dưới: 4.18" màn hình cảm ứng LCD
Âm thanh: Loa, micrô
Đầu vào: Nút A/B/X/Y, Circle Pad, C-Stick, L/R và ZL/ZR bumpers, D-pad, nút Start/Select, nút Home, cần gạt âm thanh, nút nguồn
Máy ảnh: Camera trước, 2 camera sau
Phần mềm hiện hành: 11.15.0-47, tính đến 27 tháng 7 năm 2021; 3 năm trước (2021-07-27)
Kích thước:  Body  Mở ra Rộng: 6,4 in (16 cm)[chuyển đổi: số không hợp lệ] Dài: 6,3 in (16 cm)[chuyển đổi: số không hợp lệ] Dày: 0,8 in (2,0 cm)[chuyển đổi: số không hợp lệ] Gập lại Rộng: 3,4 in (8,6 cm)[chuyển đổi: số không hợp lệ] Dài: 6,3 in (16 cm)[chuyển đổi: số không hợp lệ] Dày: 0,8 in (2,0 cm)[chuyển đổi: số không hợp lệ] 
Trọng lượng: 260 gam (9,2 oz)
Sản phẩm trước: Nintendo 2DS
Sản phẩm sau: Nintendo Switch
New Nintendo 2DS XL (còn có tên là New Nintendo 2DS LL ở Nhật Bản) là một máy chơi trò chơi điện tử cầm tay do Nintendo sản xuất. Đây là hệ máy thứ sáu trong dòng máy chơi game cầm tay Nintendo 3DS và phát hành ở Úc và New Zealand vào 15 tháng 6 năm 2017, tại Nhật Bản và Hàn Quốc ngày 13 tháng 7 năm 2017, và ở Bắc Mỹ và Châu Âu ngày 28 tháng 7 năm 2017.
Đóng vai trò là bộ đôi với Nintendo 2DS, New 2DS XL sử dụng cùng hình dáng vỏ sò của các mẫu 3DS khác. Kèm theo những cải tiến phần cứng từ New Nintendo 3DS (bao gồm bộ xử lý cập nhật, điều khiển bổ sung, hỗ trợ giao tiếp trường gần cho Amiibo và hỗ trợ cho các tựa trò chơi bổ sung tận dụng các cải tiến phần cứng), nhưng không có màn hình  hiển thị 3D tự động không cần kính, hệ số hình thức mỏng hơn, micrô và máy ảnh được dời ra gần bản lề và loa di chuyển xuống nửa dưới máy.
New 2DS XL đã nhận được những đánh giá tích cực, với các nhà phê bình chỉ ra máy đã kết hợp tốt các đặc điểm của 2DS và New Nintendo 3DS XL thành một thiết bị tiện dụng hơn và đẹp mắt hơn về mặt thẩm mỹ so với 2DS dạng phiến đá, nhưng cũng chỉ ra sự thụt lùi nhẹ về chất lượng hiển thị và loa.
Kể từ ngày 17 tháng 9 năm 2020, các máy New 2DS XL đã kết thúc việc sản xuất trên toàn thế giới để ủng hộ Nintendo Switch, do đó cũng kết thúc sản xuất toàn bộ dòng Nintendo 3DS.