stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Chionaema aroa
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Scutellaria semicircularis

| Scutellaria semicircularis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Scutellaria
Loài (species): S. semicircularis
Danh pháp hai phần
Scutellaria semicircularis S.Moore, 1905 
Scutellaria semicircularis là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được S.Moore miêu tả khoa học đầu tiên năm 1905.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Scutellaria semicircularis”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Dicranomyia tokunagai

| Dicranomyia tokunagai> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Dicranomyia
Danh pháp hai phần
Dicranomyia tokunagai Alexander, 1932 
Dicranomyia tokunagai là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc và miền Ấn Độ - Mã Lai.
Dicranomyia thetica

| Dicranomyia thetica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Dicranomyia
Danh pháp hai phần
Dicranomyia thetica Alexander, 1932 
Dicranomyia thetica là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Chelonarium nebulosum

| Chelonarium nebulosum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chelonariidae
Chi (genus): Chelonarium
Loài (species): C. nebulosum
Danh pháp hai phần
Chelonarium nebulosum Méquignon, 1934 
Chelonarium nebulosum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chelonariidae. Loài này được Méquignon miêu tả khoa học đầu tiên năm 1934.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Sauteria japonica

| Sauteria japonica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Marchantiophyta
Lớp (class): Marchantiopsida
Bộ (ordo): Marchantiales
Họ (familia): Cleveaceae
Chi (genus): Sauteria
Loài (species): S. japonica
Danh pháp hai phần
Sauteria japonica Shimizu & S. Hatt. S. Hatt., 1954 
Sauteria japonica là một loài rêu trong họ Cleveaceae. Loài này được Shimizu & S. Hatt. S. Hatt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1954.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Sauteria japonica”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Selaginella muscosa

| Selaginella muscosa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Isoetopsida
Bộ (ordo): Selaginellales
Họ (familia): Selaginellaceae
Chi (genus): Selaginella
Loài (species): S. muscosa
Danh pháp hai phần
Selaginella muscosa Spring, 1840 
Selaginella muscosa là một loài dương xỉ trong họ Selaginellaceae. Loài này được Spring mô tả khoa học đầu tiên năm 1840.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Selaginella muscosa”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Chelonarium minusculum

| Chelonarium minusculum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chelonariidae
Chi (genus): Chelonarium
Loài (species): C. minusculum
Danh pháp hai phần
Chelonarium minusculum Méquignon, 1934 
Chelonarium minusculum là một loài bọ cánh cứng trong họ Chelonariidae. Loài này được Méquignon miêu tả khoa học đầu tiên năm 1934.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Dendropsophus timbeba

| Dendropsophus timbeba> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Anura
Họ (familia): Hylidae
Chi (genus): Dendropsophus
Loài (species): D. timbeba
Danh pháp hai phần
Dendropsophus timbeba (Martins & Cardoso, 1987) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Dendropsophus allenorum (Duellman & Trueb, 1989)
Dendropsophus timbeba là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Loài này có ở Brasil, có thể có ở Bolivia và Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vườn nông thôn, và rừng thoái hóa nghiêm trọng.
Chelonistele ingloria

| Chelonistele ingloria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Chelonistele
Loài (species): C. ingloria
Danh pháp hai phần
Chelonistele ingloria (J.J.Sm.) Carr, 1935 
Chelonistele ingloria là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (J.J.Sm.) Carr mô tả khoa học đầu tiên năm 1935.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Chelonistele ingloria”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Chelonistele kinabaluensis

| Chelonistele kinabaluensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Chelonistele
Loài (species): C. kinabaluensis
Danh pháp hai phần
Chelonistele kinabaluensis (Rolfe) de Vogel, 1984 
Chelonistele kinabaluensis là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Rolfe) de Vogel mô tả khoa học đầu tiên năm 1984.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Chelonistele kinabaluensis”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Schistocarpha bicolor

| Schistocarpha bicolor> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Schistocarpha
Loài (species): S. bicolor
Danh pháp hai phần
Schistocarpha bicolor Less., 1831 
Schistocarpha bicolor là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Less. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1831.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Schistocarpha bicolor”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Chelidoperca

| Chelidoperca |
| --- | --- |
Chelidoperca hirundinacea
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Perciformes
Họ (familia): Serranidae
Phân họ (subfamilia): Serraninae
Chi (genus): Chelidoperca Boulenger, 1895
Loài
 9 loài
Chelidoperca là một chi cá biển thuộc phân họ Serraninae nằm trong họ Cá mú.
Các loài

Có 9 loài được công nhận là hợp lệ trong chi Chelidoperca:
Chelidoperca hirundinacea (Valenciennes, 1831)
Chelidoperca investigatoris (Alcock, 1890)
Chelidoperca lecromi Fourmanoir, 1982
Chelidoperca maculicauda Bineesh & Akhilesh, 2013
Chelidoperca margaritifera Weber, 1913
Chelidoperca occipitalis Kotthaus, 1973
Chelidoperca pleurospilus (Günther, 1880)
Chelidoperca santosi Williams & Carpenter, 2015
Chelidoperca stella Matsunuma & Motomura, 2016
Chú thích

↑  R. Froese & D. Pauly (2019), "Các loài trong Chelidoperca", FishBase
↑  Nicolas Bailly (2014), "Chelidoperca Boulenger, 1895", Cơ sở dữ liệu sinh vật biển
1 2  K. K. Bineesh, K. V. Akhilesh, E. M. Abdussamad, N. G. K. Pillai, Ralf Thiel, J. K. Jena & A. Gopalakrishnan (2014), Redescriptions of Chelidoperca investigatoris (Alcock, 1890) and Chelidoperca occipitalis Kotthaus, 1973 (Perciformes: Serranidae) from the south-west coast of India, Indian Journal of Fisheries 61 (4): 117 – 122.
↑  K. K. Bineesh & K. V. Akhilesh (2013), Chelidoperca maculicauda, a new species of perchlet (Teleostei: Serranidae) from the Arabian Sea Lưu trữ 2020-01-14 tại Wayback Machine, aqua, International Journal of Ichthyology 19 (2): 71 – 78.
↑  J. T. Williams & K. E. Carpenter (2015), A new fish species of the subfamily Serraninae (Perciformes, Serranidae) from the Philippines, Zootaxa 3911 (2): 287 – 293.
↑  M. Matsunuma & H. Motomura (2016), "Chelidoperca stella, a new species of perchlet (Perciformes: Serranidae) from the Andaman Sea, eastern Indian Ocean", Zootaxa 4092 (3): 388 – 400.
Dendropsophus werneri

| Dendropsophus werneri> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Anura
Họ (familia): Hylidae
Chi (genus): Dendropsophus
Loài (species): D. werneri
Danh pháp hai phần
Dendropsophus werneri (Cochran, 1952) 
Danh pháp đồng nghĩa
  Danh sách  Hyla pygmaea   Hyla werneri   Hyla goughi baileyi   Hyla baileyi   Hyla misera werneri   Hyla microcephala werneri   Dendropsophus werneri  
Dendropsophus werneri là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, đầm lầy, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, vùng đồng cỏ, và đất nông nghiệp có lụt theo mùa.
Dendropsophus tritaeniatus

| Dendropsophus tritaeniatus> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Anura
Họ (familia): Hylidae
Chi (genus): Dendropsophus
Loài (species): D. tritaeniatus
Danh pháp hai phần
Dendropsophus tritaeniatus (Bokermann, 1965) 
Dendropsophus tritaeniatus là một loài ếch thuộc họ Nhái bén.
Loài này có ở Bolivia, Brasil, và có thể cả Peru.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là xavan ẩm, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng ngập nước hoặc lụt theo mùa, sông ngòi, đầm lầy, đầm nước ngọt, đầm nước ngọt có nước theo mùa, và vùng đồng cỏ.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Dichromodes uniformis

| Dichromodes uniformis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Dichromodes
Loài (species): D. uniformis
Danh pháp hai phần
Dichromodes uniformis Bastelberger 1907 
Dichromodes uniformis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Schistocarpha liebmannii

| Schistocarpha liebmannii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Schistocarpha
Loài (species): S. liebmannii
Danh pháp hai phần
Schistocarpha liebmannii Klatt, 1887 
Schistocarpha liebmannii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Klatt miêu tả khoa học đầu tiên năm 1887.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Schistocarpha liebmannii”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Chicomurex rosadoi

| Chicomurex rosadoi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Mollusca
Lớp (class): Gastropoda
Liên họ (superfamilia): Muricoidea
(không phân hạng): nhánh Caenogastropoda nhánh Hypsogastropoda nhánh Neogastropoda
Họ (familia): Muricidae
Phân họ (subfamilia): Muricinae
Chi (genus): Chicomurex
Loài (species): C. rosadoi
Danh pháp hai phần
Chicomurex rosadoi Houart, 1999 
Chicomurex rosadoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Muricidae, họ ốc gai.
Phân bố

Loài này phân bố ở the miền tây Thái Bình Dương.
Chú thích

↑  Chicomurex rosadoi Houart, 1999. World Register of Marine Species, truy cập 24 tháng 4 năm 2010.
Dichromodes triparata

| Dichromodes triparata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Dichromodes
Loài (species): D. triparata
Danh pháp hai phần
Dichromodes triparata Walker 1861 
Dichromodes triparata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Chi Dó trầm

| Chi Dó trầm |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Thymelaeaceae
Phân họ (subfamilia): Thymelaeoideae
Tông (tribus): Aquilarieae
Chi (genus): Aquilaria Lam., 1783
Loài điển hình
Aquilaria malaccensis Lam., 1783 
Các loài
 Xem văn bản.
Danh pháp đồng nghĩa
 Agallochum Lam., 1783  Aloexylum Lour., 1790  Aquilariella Tiegh., 1893  Decaisnella Kuntze, 1891  Gyrinopsis Decne., 1843  Ophispermum Lour., 1790 
Dó trầm hay dó bầu, trầm dó, trầm hương tên gọi chung cho một chi thực vật thuộc họ Trầm gồm 21 loài. sống ở châu Á trong các khu vực rừng mưa của Indonesia, Thái Lan, Campuchia, Lào, Việt Nam, Malaysia, bắc Ấn Độ, Trung Quốc, Philippines, Borneo và New Guinea. Cây cao 6–20 m, lá dài 5–11 cm và rộng 2–4 cm. Hoa màu xanh vàng, quả gỗ dài 2,5–3 cm.
Cây trầm hương có thân cây to, lá dài, gỗ màu vàng nhạt, có thớ đen. Đây là cây tạo ra trầm hương và kỳ nam sử dụng làm nước hoa và nhang, dược phẩm có giá trị cao. Gỗ trầm được sử dụng làm các đồ dùng gia dụng. Cây dó trầm hiện cũng đang được trồng để khai thác tại một số quốc gia như Lào và Việt Nam.
Ở Việt Nam có 3 loài trầm gồm A. crassna, A. banaense và A. baillonii, phân bố rải rác trong rừng rậm nhiệt đới thường xanh, mưa mùa, ẩm nguyên sinh thuộc các tỉnh Tuyên Quang, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, đặc biệt từ Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bình Định, Ninh Thuận, Bình Thuận, đến Tây Nguyên, An Giang, Kiên Giang và đảo Phú Quốc.
Các loài

Aquilaria apiculata Merr., 1922
Aquilaria baillonii Pierre ex Lecomte & Leandri, 1949: Dó Baillon.
Aquilaria banaense P.H.Hô, 1987: Dó Bà Nà.
Aquilaria beccariana Tiegh., 1893
Aquilaria brachyantha (Merr.) Hallier f.
Aquilaria citrinicarpa (Elmer) Hallier f.
Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte, 1915: Trầm, trầm hương, dó bầu, dó núi.
Aquilaria cumingiana (Decne.) Ridl., 1901
Aquilaria decemcostata Hallier f., 1922
Aquilaria filaria (Oken) Merr., 1950
Aquilaria hirta Ridl., 1901
Aquilaria khasiana Hallier f., 1922
Aquilaria malaccensis Lam., 1783 (đồng nghĩa A. agallochum và A. secundaria): Trầm hương
Aquilaria microcarpa Baill., 1875
Aquilaria parvifolia (Quisumb.) Ding Hou, 1960
Aquilaria rostrata Ridl., 1924
Aquilaria rugosa K.Le-Cong & Kessler, 2005
Aquilaria sinensis (Lour.) Spreng., 1825: Bạch mộc hương, thổ trầm hương, nữ nhi hương, trầm giả.
Aquilaria subintegra Ding Hou, 1964
Aquilaria urdanetensis Hallier f., 1922
Aquilaria yunnanensis S.C.Huang, 1985
Một vài hình ảnh về cây dó trầm

Quả và hạt của Aquilaria crassna.
Lá cây dó trầm
Thân cây nhìn từ dưới lên
Dicranomyia conchifera

| Dicranomyia conchifera> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Dicranomyia
Danh pháp hai phần
Dicranomyia conchifera Strobl, 1900 
Dicranomyia conchifera là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Dicraeopetalum mahafaliense

| Dicraeopetalum mahafaliense> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Dicraeopetalum
Loài (species): D. mahafaliense
Danh pháp hai phần
Dicraeopetalum mahafaliense (M.Peltier) Yakovlev 
Dicraeopetalum mahafaliense là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (M.Peltier) Yakovlev miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dicraeopetalum mahafaliense”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Đế quốc Quý Sương

Đế quốc Quý Sương, tức Đế quốc Kushan (vào khoảng thế kỷ thứ 1–3), là một cường quốc cổ đại tại Trung Á. Vào thời đỉnh cao (105-250), đế chế này trải dài từ Tajikistan tới Biển Caspi và từ Afghanistan xuống đến lưu vực sông Hằng. Đế chế này được thành lập từ bộ lạc Quý Sương của dân Nguyệt Chi 月氏) đến từ Tân Cương (Trung Quốc) ngày nay, một dân tộc có thể có liên hệ với người Tochari. Do nằm tại trục giao thông huyết mạch của Trung Á, họ có quan hệ ngoại giao với Đế chế La Mã, Ba Tư Sassanid và nhà Hán Trung Quốc, và trong vài thế kỷ họ là trung tâm trao đổi giữa Đông Phương và Tây Phương.
Trong thế kỷ 1 và đầu thế kỉ 2 SCN, người Quý Sương bành trướng nhanh chóng trên phần phía bắc của khu vực Nam Á ít nhất là xa tới tận Saketa và Sarnath gần Varanasi (Benares), nơi mà các chữ khắc đã được tìm thấy với niên đại tới những năm đầu của thời đại của vị vua Quý Sương nổi tiếng nhất, Kanishka, mà dường như bắt đầu khoảng năm 127 SCN.
Các vị vua Quý Sương là một nhánh của liên minh Nguyệt Chi. Trước đó họ là một dân tộc du mục cư trú tại các thảo nguyên phía tây bắc của Trung Quốc, họ di chuyển về phía tây nam và định cư ở Bactria cổ đại. Họ cũng đã có quan hệ ngoại giao với Đế chế La Mã, nhà Sassanid của Ba Tư và nhà Hán ở Trung Quốc. Đế chế này suy yếu từ thế kỷ thứ 3 và sụp đổ bởi đế chế Sassanid và Đế chế Gupta.
Nguồn gốc

Tên Quý Sương từ tiếng Hoa 貴霜 để chỉ một trong năm bộ lạc người Nguyệt Chi, một liên minh lỏng lẻo của những dân tộc Ấn-Âu dùng các ngôn ngữ Tochari. Họ là người Ấn-Âu sống ở phía cực đông, trên những đồng cỏ khô cằn của lưu vực sông Tháp Lý Mộc ở Tân Cương ngày nay, đến khi dân Hung Nô đuổi họ về phía tây vào khoảng từ năm 176 TCN đến năm 160 TCN. Trong lịch sử Trung Quốc, năm bộ lạc Nguyệt Chi được gọi là Hưu Mật (休密), Quý Sương (貴霜), Song Mỹ (雙靡), Hật Đốn (肸頓), và Đô Mật (都密).
Dân Quý Sương tới Vương quốc Hy Lạp-Bactria, thuộc địa hạt Đại Hạ (miền bắc Afghanistan và Uzbekistan) vào khoảng năm 135 TCN, và chiếm đất và đẩy những triều đại Hy Lạp ở đấy tái định cư tại lưu vực sông Ấn Độ (ở nước Pakistan ngày nay) thuộc miền tây của Vương quốc Ấn-Hy Lạp.
Thời kì đầu

Một số dấu vết về sự hiện diện của người Quý Sương vẫn còn lại trong khu vực của Bactria và Sogdiana. Các công trình khảo cổ học được biết đến ở Takht-I-Sangin, Surkh Kotal (một ngôi chùa hoành tráng), và trong cung điện của Khalchayan. Một loạt các tác phẩm điêu khắc và những trụ gạch khác nhau đã được biết đến, đại diện là những cung thủ cưỡi ngựa, và đáng kể là một người đàn ông với hộp sọ nhân tạo bị biến dạng, chẳng hạn như hoàng tử Quý Sương của Khalchayan  (một thực tế cũng chứng thực về nguồn gốc du mục Trung Á). Người Trung Quốc đầu tiên gọi những người này là Nguyệt Chi và nói rằng họ thành lập đế quốc Quý Sương, mặc dù mối quan hệ giữa người Nguyệt Chi và Quý Sương vẫn còn chưa rõ ràng. Trên đống đổ nát của thành phố cổ đại Hy Lạp cổ đại như Ai-Khanoum, Người Quý Sương được biết đến vì đã xây dựng pháo đài bảo vệ. Vị vua trong thư tịch đầu tiên, và là một trong những người đầu tiên tuyên bố mình là một vị vua Quý Sương, tên là Heraios. Ông tự gọi chính mình là một "bạo chúa" trên đồng tiền của mình. Ông có thể là được một đồng minh của người Hy Lạp, và ông đã chia sẻ cùng một phong cách của tiền đúc. Heraios có thể là cha của quốc vương Quý Sương đầu tiên, Kujula Kadphises.
Tài liệu Hậu Hán Thư của Trung Quốc ghi lại về sự hình thành của đế chế Quý Sương dựa trên một bản tấu của tướng Ban Dũng (con Ban Siêu) dâng lên Hán An Đế vào năm 125:
Ảnh hưởng văn hóa đa dạng

Trong thế kỷ 1 trước Công nguyên, người Quý Sương (贵霜) đã trở nên hùng mạnh hơn các bộ lạc Nguyệt Chi khác, và thống nhất họ thành một liên minh chặt chẽ dưới quyền yabgu Kujula Kadphises. Tên Quý Sương đã được chấp nhận ở phương Tây và sửa đổi thành Kushan để chỉ liên minh này, mặc dù người Trung Quốc tiếp tục gọi họ là Nguyệt Chi.
Dần dần giành giật quyền kiểm soát của khu vực từ các bộ tộc Scythia, người Quý Sương bành trướng về phía nam tiến vào các khu vực theo truyền thống được biết đến là Gandhara và thiết lập hai kinh đô song song ở Kabul ngày nay và Peshawar mà sau đó được gọi là Kapisa và Pushklavati.
Người Quý Sương chấp nhận các yếu tố của văn hóa Hy Lạp cổ đại của Bactria. Họ đã chấp nhận bảng chữ cái Hy Lạp cho phù hợp với ngôn ngữ riêng của họ (với sự phát triển thêm các chữ Þ "sh", như trong "Kushan") và sớm bắt đầu đúc tiền đúc theo kiểu Hy Lạp. Trên đồng tiền của họ họ sử dụng truyền thuyết ngôn ngữ Hy Lạp kết hợp với truyền thuyết Pali (trong chữ viết Kharoshthi), cho đến những năm đầu của triều đại Kanishka.
Người Quý Sương được cho chủ yếu là theo Hỏa Giáo.Tuy nhiên, từ triều đại Vima Takto, nhiều người Quý Sương bắt đầu chấp nhận các khía cạnh của văn hóa Phật giáo. Giống như Ai Cập, họ tiếp thụ các tàn dư của văn hóa Hy Lạp của các vương quốc Hy Lạp, ít nhất một phần bị Hy Lạp hóa. Đại đế Quý Sương Vima Kadphises có thể đã chấp nhận đạo Saivism, như phỏng đoán từ tiền xu đúc trong thời gian này.
Sự cai trị của người Quý Sương liên kết thương mại biển Ấn Độ Dương với thương mại của Con đường tơ lụa thông qua văn minh sông Ấn. Tại thời điểm đỉnh cao của triều đại, Người Quý Sương cai trị cai trị một vùng lãnh thổ lỏng lẻo mở rộng tới biển Aral ngày nay từ Uzbekistan, Afghanistan, và Pakistan tới miền bắc Ấn Độ.
Sự thống nhất lỏng lẻo và nền hòa bình tương đối của một vùng rộng lớn như vậy khuyến khích thương mại đường dài, mang lụa Trung Quốc tới La Mã, và tạo ra chuỗi các trung tâm đô thị phát triển.
Bành trướng lãnh thổ

Bằng chứng khảo cổ trực tiếp về sự thống trị của người Quý Sương suốt một thời gian dài về cơ bản có sẵn trong một khu vực trải dài từ Surkh Kotal, Begram, kinh đô mùa hè của người Quý Sương, Peshawar kinh đô dưới thời Kanishka I, Taxila và Mathura, kinh đô mùa đông của người Quý Sương.
Các khu vực khác có thể nằm dưới sự cai trị của họ bao gồm Khwarezm  Kausambi (các cuộc khai quật của trường Đại học Allahabad), Sanchi và Sarnath (chữ khắc với tên và ngày tháng của các vị vua Quý Sương), Malwa và Maharashtra, Orissa.
Văn bia Rabatak mới được phát hiện xác nhận ghi chép của Hậu Hán Thư, Weilüe, và những chữ khắc có niên đại vào đầu thời đại Kanishka (có thể khởi đầu năm 127 CN), rằng lãnh thổ Quý Sương đã mở rộng sang khu trung tâm của miền bắc Ấn Độ vào đầu thế kỷ thứ 2.Các dòng 4-7 của văn bia  mô tả những thành phố trực thuộc dưới sự cai trị của Kanishka, trong đó có sáu tên được nhận biết: Ujjain, Kundina, Saketa, Kausambi, Pataliputra, và Champa Về phía bắc, trong thế kỷ thứ 2 CN, người Quý Sương dưới thời Kanishka đã tiến hành những cướp phá khác nhau vào các lưu vực Tarim, dường như là đất đai ban đầu của tổ tiên của họ, người Nguyệt Chi,nơi họ đã có một số sự tiếp xúc với Trung Quốc. Cả hai phát hiện khảo cổ học và bằng chứng văn học cho thấy sự cai trị của người Quý Sương, tại Kashgar, Yarkand và Khotan.
Những vị vua Quý Sương chủ yếu > Kujula Kadphises (khoảng năm 30 – 80 CN)

Như đã nêu ở trên, Hậu Hán thư nhắc qua lời tấu của Ban Dũng vào năm 125"
".. hấp hậu của Quý Sương là Khâu Tựu Tức đã tấn công và tiêu diệt bốn hấp hậu khác, tự lập làm vương, quốc hiệu là Quý Sương vương. [Y] xâm chiếm An Tức và chiếm khu vực Cao Phụ. [Y] diệt Bộc Đạt, Kế Tân, mở rộng vương quốc.
Những cuộc chinh phục có thể diễn ra vào khoảng giữa năm 45 và 60, và đặt cơ sở cho Đế quốc Quý Sương mà đã nhanh chóng được mở rộng bởi các con cháu của ông.
Kujula đã ban hành rộng rãi một loạt tiền xu và là cha của ít nhất người hai con trai, Sadaṣkaṇa (người được biết đến chỉ từ hai câu khắc, đặc biệt là văn bia Rabatak, và dường như không bao giờ cai trị), và dường như là Vima Takto.
Kujula Kadphises là ông cố nội của Kanishka.