Chính tả tiếng Ý
Phụ âm > C và G

Hai chữ cái (c) và (g) biểu thị hai âm /k/ và /g/ khi ở trước ⟨r⟩ và các nguyên âm ⟨a⟩, ⟨o⟩, ⟨u⟩, còn khi đứng trước ⟨e⟩ và ⟨i⟩, chúng được phát âm là /tʃ/ và /dʒ/. Chữ ⟨i⟩ còn có thể kết hợp với ⟨c⟩ và ⟨g⟩ để tạo thành phụ âm ghép ⟨ci⟩ và ⟨gi⟩ (Vần ⟨gi⟩ trong tiếng Việt cũng bắt nguồn từ đây). Ở đây, ⟨ci⟩ biểu thị âm /tʃ/ còn ⟨gi⟩ biểu thị âm /dʒ/, và hai phụ âm ghép này sẽ đi trước một nguyên âm. Nguyên âm đi với ⟨ci⟩ và ⟨gi⟩ sẽ có trọng âm, còn chữ ⟨i⟩ sẽ không được đọc (như ciò /ˈtʃɔ/, giù /ˈdʒu/). Một số trường hợp như CIA "CIA" thì phát âm là /ˈtʃi.a/ với chữ ⟨i⟩ nhấn âm và không có phụ âm ghép.
Trong từ có hai âm tiết trở lên, cần phân biệt giữa hai phụ âm ghép ⟨ci⟩ và ⟨gi⟩ để nhấn âm. Ví dụ, giữa hai từ camicia "sơ mi" và farmacia "hiệu thuốc" đều có đuôi là
⟨-cia⟩, nhưng có phát âm khác nhau. Trong từ camicia, chữ ⟨i⟩ đầu tiên có trọng âm, còn phần -cia đọc là /tʃa/ (không phát âm chữ ⟨i⟩). Còn ở farmacia, chữ ⟨i⟩ đặt trọng âm nên ⟨-cia⟩ đọc là /ˈtʃi.a/. Trường hợp với /dʒ/, ví dụ như từ grigio "màu xám" đọc phần ⟨-gio⟩ là /dʒo/ (hai cái tên Gianni và Gianna cũng được đọc lần lượt là
/ˈdʒan.ni/ và /ˈdʒan.na/, không phát âm ⟨i⟩), còn từ leggio "giá để sách", phần ⟨-gio⟩ đọc là /ˈdʒi.o/ (phát âm ⟨i⟩).
Khi hai phụ âm tắc /k/ và /g/ đứng trước ⟨e⟩ và ⟨i⟩, hai phụ âm ghép ⟨ch⟩ và ⟨gh⟩ được sử dụng để biểu thị hai âm này. Như vậy, ⟨che⟩ đọc là /ke/ hoặc /kɛ/ còn ⟨chi⟩ đọc là /ki/ hoặc /kj/. Tương tự, ⟨ghe⟩ đọc là /ge/ hoặc /gɛ/ còn ⟨ghi⟩ đọc là /gi/ hoặc /gj/. Trong các từ bắt nguồn từ các từ trong tiếng Latin, các âm tắc-xát xuýt /tʃ/ và /dʒ/ là biến thể tùy thuộc vào ngữ cảnh của các âm tắc ngạc mềm /k/ và /g/. Cuối cùng chúng trở thành các âm vị chính thức và được điều chỉnh chính tả cho đúng âm đọc. Một số ví dụ là:
|  | Âm tắc | Âm tắc | Âm xuýt | Âm xuýt |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Trước ⟨i⟩, ⟨e⟩ | ch | china /ˈkina/ "mực tàu" | c | Cina /ˈtʃina/ "Trung Quốc" |
| Trước ⟨i⟩, ⟨e⟩ | gh | ghiro /ˈgiro/ "chuột sóc" | g | giro /ˈdʒiro/ "đường đua" |
| Còn lại | c | caramella /karaˈmɛlla/ "kẹo" | ci | ciaramella /tʃaraˈmɛlla/ "kèn shawm" |
| Còn lại | g | gallo /ˈɡallo/ "gà trống" | gi | giallo /ˈdʒallo/ "màu vàng" |
Phụ âm ghép ⟨cch⟩ và ⟨ggh⟩ lần lượt dùng để biểu thị phụ âm kép /kk/ và /gg/ khi chúng đi trước ⟨e⟩ và ⟨i⟩, ví dụ: occhi /ˈɔkki/ "mắt", agghindare /aɡɡinˈdare/ "trang trí, tô điểm". Phụ âm ghép ⟨cc⟩ và ⟨gg⟩ khi đi trước ⟨e⟩ và ⟨i⟩ và ⟨cci⟩ và ⟨ggi⟩ khi đi với các nguyên âm khác biểu thị phụ âm xuýt kép /ttʃ/ và /ddʒ/, ví dụ: riccio "nhím", peggio "tệ hơn".
⟨g⟩ cũng đi với ⟨l⟩ để tạo thành phụ âm ghép ⟨gl⟩ biểu thị âm /ʎ/ (âm tiếp cận bên ngạc cứng hữu thanh) trước ⟨i⟩ (⟨gli⟩ trước các nguyên âm khác), và đi với ⟨n⟩ để tạo thành âm ⟨ɲ⟩ (âm mũi ngạc cứng hữu thanh). Giữa các nguyên âm, chúng được phát âm là phụ âm dài, như aglio "tỏi" là /ˈaʎʎo/, ogni "mỗi" là /ˈoɲɲi/. Trong một số ngoại lệ, ⟨gl⟩ phát âm là /gl/ trong một số từ mượn bắt nguồn tiếng Hy Lạp, như glicine "cây đậu tía", mượn từ tiếng Latin như negligente "cẩu thả", và cả một số ngôn ngữ khác như glissando, bắt nguồn từ tiếng Pháp glissant và được Ý hóa. Còn khi đứng với các nguyên âm khác ngoài ⟨i⟩, ⟨gl⟩ luôn phát âm là /gl/.
Phụ âm ghép ⟨sc⟩ khi đứng trước ⟨e⟩ và ⟨i⟩ được đọc là /ʃ/, còn khi đứng trước các nguyên âm khác thì ⟨sc⟩ thành ⟨sci⟩. Mặt khác, ⟨sc⟩ đứng trước các nguyên âm ngoài ⟨e⟩ và ⟨i⟩ đều phát âm là /sk/. Chữ ⟨c⟩ ở đây có cùng nguyên tắc chính tả như đã nói ở trên.
|  | /sk/ | /sk/ | /ʃ/ | /ʃ/ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Trước ⟨i⟩, ⟨e⟩ | sch | scherno /ˈskɛrno/ "sự châm chọc" | sc | scerno /ˈʃɛrno/ |
| Còn lại | sc | scalo /ˈskalo/ "đường băng" | sci | scialo /ˈʃalo/ "sự lãng phí" |
Các phụ âm /ʎ/, /ɲ/ và /ʃ/ luôn là phụ âm kép và không có cách nào để phân biệt trên chính tả.
Một số từ có cụm ⟨cie⟩, ⟨gie⟩ và ⟨scie⟩. Trong lịch sử, cụm ⟨ie⟩ từng là nhị trùng âm, nhưng trong phát âm hiện đại, các cụm này phát âm giống như ⟨ce⟩, ⟨ge⟩ và ⟨sce⟩. Một số ví dụ là cieco /ˈtʃɛko/ "mù" (đồng âm với ceco trong tiếng Séc), cielo /ˈtʃɛlo/ "bầu trời", scienza /ˈʃɛntsa/ "khoa học", regie /ˈrɛ.dʒe/ "thuộc về hoàng gia". Dạng số nhiều của các từ có đuôi -⟨cia⟩, -⟨gia⟩ chuyển thành -⟨cie⟩, -⟨gie⟩ nếu như trước đó là nguyên âm, như camicia chuyển thành camicie, valigia thành valigie. Còn nếu trước -⟨cie⟩, -⟨gie⟩ là phụ âm thì cụm này được chuyển thành -⟨ce⟩ và -⟨ge⟩ khi ở dạng số nhiều (như provincia "tỉnh" chuyển thành province). Quy tắc này trở thành chính thức từ những năm 1950, trước đó, người ta vẫn có thể sử dụng valige và provincie.
Tổ hợp chữ ⟨gnia⟩ phát âm giống với ⟨gna⟩ và xuất hiện ở động từ có kết thúc -⟨iamo⟩ (là các động từ ngôi thứ nhất số nhiều thì hiện tại trình bày và các động từ ngôi thứ nhất số nhiều thì hiện tại giả định). Tổ hợp này thay thế các chữ đứng phía sau -⟨gn⟩: sognare "mơ thấy" chuyển thành sogniamo "họ mơ thấy".