Curcuma pitukii
Mô tả

Cây thân thảo sống lâu năm. Thân rễ hình trứng đến hình elip, 2,2–4 × 1,8–2 cm, mặt ngoài màu nâu nhạt, mặt trong màu vàng nhạt. Rễ chùm và có củ hình trứng đến hình elip, 2,5–4,5 × 1,3–2 cm, bên trong màu trắng trong mờ. Chồi lá cao 35–50 cm. Bẹ không phiến lá 2–3, dài 5–18 cm, mép có lông rung, màu ánh đỏ, mặt gần trục ban đầu có lông sau nhẵn nhụi, có lông tơ ở mặt xa trục. Lá 2–5; bẹ lá dài 12–20 cm, mép lá có lông rung, màu ánh đỏ, mặt gần trục ban đầu có lông sau nhẵn nhụi, có lông tơ ở mặt xa trục; lưỡi bẹ 2 thùy, dài ~2 mm, rậm lông tơ; cuống lá có rãnh, dài 9–15 cm, màu xanh lục đến ánh đỏ, có lông tơ; phiến lá hình elip, 22–32 × 9–12 cm, đỉnh nhọn, đáy hình nêm đến thuôn tròn, mặt gần trục màu xanh lục, rậm lông tơ, mặt xa trục màu xanh lục nhạt, ban đầu có lông sau nhẵn nhụi với đôi khi rậm lông tơ chạy gần mép, rộng ~0,5 mm. Cụm hoa ở đầu cành; cuống cụm hoa dài 3–7 cm, màu trắng ánh xanh lục, có lông tơ; cụm hoa bông thóc dài 6–9 cm, đường kính 4–5 cm; xim hoa bọ cạp xoắn ốc 2–4 hoa. Không mào lá bắc. Lá bắc hữu thụ 20–40, hình trứng rộng, 1,8–3,5 × 2,5–4,5 cm, hợp sinh 4–5 mm ở đáy, đỉnh nhọn, mép nguyên, màu trắng ánh tím đến tím, mặt gần trục ban đầu có lông sau nhẵn nhụi, mặt xa trục có lông tơ ở đáy, thưa lông tơ ở phía đỉnh. Lá bắc con nhỏ, hình tam giác hẹp, ~4 × 2 mm, đôi khi tiêu giảm hoàn toàn (không có). Hoa dài 4–5 cm, thò ra từ lá bắc. Đài hoa hình ống, dài 14–18 mm, đỉnh 3 thùy với một vết rạch bên dài 3–6 mm từ đỉnh, màu tím nhạt, có lông tơ, 2 thùy đỉnh có mấu nhọn với lông tơ thưa thớt. Ống tràng dài 2,2–3 cm, hình trụ hẹp ở đáy, hình phễu ở đỉnh, bên ngoài màu trắng ánh tím hoặc tím nhạt, có lông tơ, bên trong màu trắng, nhẵn nhụi ở phần đáy, với một vòng lông rậm ở khoảng cách ~2 cm từ đáy, có lông tơ ở phần hình phễu; thùy tràng lưng hình tam giác-hình mác, 16–22 × 5–8 mm, có mấu nhọn ở đỉnh, mấu nhọn ~1 mm, màu trắng ánh tím đến tím nhạt ở phần đáy với sắc tím tăng dần về phía đỉnh, nhẵn nhụi ở phần đáy với lông tơ thưa ở phần đỉnh và mấu nhọn; thùy tràng bên hình tam giác-hình mác, 12–19 × 4–7 mm, đỉnh nhọn rộng, màu trắng ánh tím đến tím nhạt ở phần đáy với sắc tím tăng dần về phía đỉnh, nhẵn nhụi ở phần đáy với lông thưa thớt ở đỉnh. Các nhị lép bên hình elip không đều, 12–17 × 7–12 mm, màu trắng, mặt gần trục có lông tơ, mặt xa trục thưa lông tơ đến nhẵn nhụi. Cánh môi hình trứng ngược không đều-hình thoi, 14–20 × 8–14 mm, lõm gian thùy sâu 2–3 mm, màu trắng với đường màu vàng nổi dọc theo tâm từ đáy đến đỉnh (chia thành hai mảng ở đáy giống hình chữ Y); có lông tơ nhỏ ở cả hai bên dải giữa. Nhị dài 8–11 mm, màu trắng; chỉ nhị phẳng, 5–8 × 2–3 mm, có lông tơ; bao phấn dài 2,5–4 mm, màu trắng, mô liên kết có lông tơ; cựa bao phấn nhỏ, dài ~0,8 mm, hình chỉ; mào bao phấn dài 1–3 mm, đỉnh hơi có khía. Bầu nhụy thuôn dài, 3–6 × 1,5–2 mm, 3 ngăn, màu trắng, rậm lông tơ dày hoặc hiếm khi thưa lông tơ; tuyến trên bầu 2, hình trụ, dài 3–6 mm, màu vàng nhạt; vòi nhụy màu trắng, nhẵn nhụi; đầu nhụy hình đầu, rộng 1–1,5 mm, lỗ có lông rung, màu trắng. Quả hình trứng ngược, 8–12 × 6–8 mm, màu trắng tinh với các chấm đỏ về phía đỉnh, nhẵn nhụi; hạt hình elip, 3–5 × 2–3 mm, màu nâu nhạt với áo hạt màu trắng. Ra hoa và tạo quả vào tháng 8.