Sirimavo Bandaranaike
Sự nghiệp chính trị > Nữ thủ tướng đầu tiên (1960 - 1965)

Vào ngày 21 tháng 7 năm 1960, sau chiến thắng áp đảo của Đảng Tự do, Bandaranaike đã tuyên thệ nhậm chức nữ Thủ tướng đầu tiên trên thế giới, đồng thời kiêm nhiệm ghế Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Ngoại giao. Bà là người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử hiện đại trở thành người đứng đầu một quốc gia mà không phải cha truyền con nối. Vì bà không phải là một thành viên được bầu của Quốc hội vào thời điểm đó, nhưng là lãnh đạo của đảng cầm chiếm đa số trong quốc hội, hiến pháp đòi hỏi bà phải trở thành một thành viên của Quốc hội trong vòng ba tháng nếu bà tiếp tục giữ chức vụ Thủ tướng. Để tạo một vị trí cho bà, đồng minh của bà là Manameldura Piyadasa de Zoysa đã từ chức để tạo ghế trống tại Thượng viện. Vào ngày 5 tháng 8 năm 1960, Toàn quyền Goonetilleke đã bổ nhiệm Bandaranaike vào Thượng viện Ceylon. Ban đầu, bà chật vật trong việc quán xuyến các vấn đề phải đối mặt với đất nước, phải dựa vào thành viên nội các và cháu trai của mình, Felix Dias Bandaranaike. Đối thủ đưa ra những bình luận xem thường về "nội các chạn bếp" (tiếng Anh: kitchen cabinet) của bà, một trong những đòn tấn công mang tính phân biệt giới kéo dài trong thời gian bà cầm quyền.
Để tiếp tục chính sách của chồng mình là quốc hữu hóa các lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế, Bandaranaike đã thành lập một tập đoàn với các cổ đông hỗn hợp công-tư, và nắm quyền kiểm soát bảy tờ báo. Bà quốc hữu hóa ngân hàng, ngoại thương và bảo hiểm, cũng như ngành dầu khí. Khi tiếp quản Ngân hàng Ceylon và thành lập các chi nhánh của Ngân hàng Nhân dân mới thành lập, Bandaranaike nhằm mục đích cung cấp dịch vụ tín dụng cho các cộng đồng dân cư không có cơ sở ngân hàng trước đây, thúc đẩy phát triển kinh doanh địa phương. Vào tháng 12 năm 1960, Bandaranaike quốc hữu hóa tất cả các trường học giáo xứ đang nhận được tài trợ của nhà nước. Khi làm như vậy, bà đã kiềm chế ảnh hưởng của thiểu số Công giáo, những người thường là thành viên của giới tinh hoa kinh tế và chính trị, và mở rộng ảnh hưởng của các nhóm Phật giáo. Vào tháng 1 năm 1961, Bandaranaike đã ban hành luật khiến tiếng Sinhala trở thành ngôn ngữ chính thức, thay thế tiếng Anh. Hành động này đã gây ra sự bất bình lớn trong số hơn hai triệu người nói tiếng Tamil. Được thúc đẩy bởi các thành viên của Đảng Liên bang, một chiến dịch bất tuân dân sự đã bắt đầu ở các tỉnh có đa số người Tamil. Phản ứng của Bandaranaike là tuyên bố tình trạng khẩn cấp và gửi quân đội để khôi phục hòa bình. Bắt đầu từ năm 1961, các công đoàn bắt đầu một loạt các cuộc đình công để phản đối lạm phát và thuế cao. Một cuộc đình công như vậy đã làm tê liệt hệ thống giao thông, thúc đẩy Bandaranaike quốc hữu hóa hội đồng vận tải.
Vào tháng 1 năm 1962, các cuộc xung đột nổ ra giữa các thành phần của giai cấp thượng lưu: các Kitô hữu thành thị phương Tây chủ yếu là cánh hữu - bao gồm những nhóm lớn của người Burgher và Tamil - và giới tinh hoa bản địa mới nổi, những người theo đạo Phật nói tiếng Sinhala. Những thay đổi do chính sách của Bandaranaike gây ra đã tạo ra một sự chuyển dịch tức thì khỏi hệ thống giai cấp thân Anh, cơ cấu quyền lực và quản trị, ảnh hưởng đáng kể đến giới công chức, lực lượng vũ trang và cảnh sát. Một số sĩ quan quân đội đã âm mưu đảo chính, lên kế hoạch giam giữ Bandaranaike và các thành viên nội các của bà tại Bộ Tổng tư lệnh. Khi sĩ quan cảnh sát Stanley Senanayake được nhóm lãnh đạo đảo chính tin tưởng tiết lộ thông tin, ông đã vội đến Temple Plants để thông báo cho Bandaranaike và các quan chức chính phủ và đảng khác. Ngay lập tức gọi tất cả các chỉ huy và sĩ quan cấp dưới đến một cuộc họp khẩn cấp tại dinh thự nhà nước, Felix Dias Bandaranaike và các thành viên của Cục Điều tra Hình sự (CID) bắt đầu thẩm vấn họ và khám phá âm mưu này. Vì cuộc đảo chính đã bị hủy bỏ trước khi nó bắt đầu, quá trình xét xử đối với 24 kẻ âm mưu bị buộc tội kéo dài và phức tạp. Đạo luật Điều khoản Đặc biệt Luật Hình sự hồi tố năm 1962, cho phép xem xét các bằng chứng gián tiếp, đã được thông qua để hỗ trợ cho việc kết án những kẻ âm mưu. Mặc dù có tin đồn chống lại Huân tước Oliver Goonatillake, tổng đốc, không có bằng chứng xác thực chống lại ông và do đó không có cách nào để truy tố ông. Ông không "bị loại khỏi văn phòng và ông cũng không từ chức". Ông đồng ý trả lời các câu hỏi về sự liên quan bị nghi ngờ của mình sau khi được thay thế. Vào tháng 2, William Gopallawa được bổ nhiệm làm Toàn quyền. Goonatillake được hộ tống đến sân bay, rời Ceylon và đi lưu vong tự nguyện.
Trong nỗ lực cân bằng lợi ích Đông-Tây và duy trì tính trung lập, Bandaranaike đã củng cố mối quan hệ với Trung Quốc, đồng thời xóa bỏ quan hệ với Israel. Bà đã làm việc để duy trì mối quan hệ tốt đẹp với cả Ấn Độ và Nga, đồng thời giữ mối quan hệ với lợi ích của Anh thông qua việc xuất khẩu trà và liên kết hỗ trợ với Ngân hàng Thế giới. Lên án chính sách phân biệt chủng tộc của Nam Phi, Bandaranaike đã bổ nhiệm các đại sứ và tìm kiếm mối quan hệ với các quốc gia châu Phi khác. Năm 1961, bà tham dự cả Hội nghị Thủ tướng Khối thịnh vượng chung ở Luân Đôn và Hội nghị về các quốc gia không liên kết ở Belgrade, Nam Tư. Bà là người đóng vai trò quan trọng trong việc giảm căng thẳng giữa Ấn Độ và Trung Quốc sau khi tranh chấp biên giới năm 1962 châm ngòi nổ cho Chiến tranh Trung-Ấn. Vào tháng 11 và tháng 12 năm đó, Bandaranaike đã gọi các hội nghị ở Colombo với các đại biểu từ Miến Điện, Campuchia, Ceylon, Ghana và Cộng hòa Ả Rập Thống nhất để thảo luận về tranh chấp. Sau đó, bà đi cùng Bộ trưởng Tư pháp Ghana Kofi Ofori-Atta tới Ấn Độ và Bắc Kinh, Trung Quốc trong một nỗ lực nhằm môi giới hòa bình. Vào tháng 1 năm 1963, nỗ lực của Bandaranaike và Orofi-Atta được đền đáp ở New Delhi, khi Jawaharlal Nehru, Thủ tướng Ấn Độ, đồng ý đưa ra bỏ phiếu trong Quốc hội Ấn Độ một đề xuất giải quyết tranh chấp mà Bandaranaike vận động.
Ở trong nước, nhiều khó khăn tiếp tục tích tụ. Mặc dù thành công ở nước ngoài, Bandaranaike bị chỉ trích vì mối quan hệ với Trung Quốc và thiếu các chính sách phát triển kinh tế. Căng thẳng vẫn còn cao so với sự thiên vị rõ ràng của chính phủ đối với những người theo đạo Phật nói tiếng Sinhala. Sự mất cân bằng xuất nhập khẩu, cộng với lạm phát, đã tác động đến sức mua của các công dân trung lưu và hạ lưu. Trong cuộc bầu cử bổ sung giữa nhiệm kỳ, mặc dù Bandaranaike chiếm đa số, Đảng Quốc gia Thống nhất đã giành thêm ghế, cho thấy sự ủng hộ của bà đang tuột dốc. Thiếu sự ủng hộ cho các biện pháp thắt lưng buộc bụng, đặc biệt là việc không thể nhập khẩu gạo đầy đủ - lương thực chính - đã khiến Bộ trưởng Felix Dias Bandaranaike từ chức. Các bộ trưởng nội các khác được sắp xếp lại trong nỗ lực ngăn chặn sự trôi trượt cán cân thương mại về phía đối tác Liên Xô, vốn đã có được chỗ đứng sau khi thành lập Tập đoàn Dầu khí Ceylon. Tập đoàn Dầu khí đã được ra mắt vào năm 1961 để bỏ qua việc định giá độc quyền đối với nhập khẩu dầu ở Trung Đông, cho phép Ceylon nhập dầu từ Cộng hòa Ả Rập Thống nhất và Liên Xô. Một số cơ sở lưu trữ của các nhà khai thác dầu phương Tây đã được trưng dụng với một thỏa thuận bồi thường, nhưng tranh chấp tiếp tục diễn ra về việc không thanh toán dẫn đến đình chỉ viện trợ nước ngoài từ Hoa Kỳ vào tháng 2 năm 1963. Phản ứng với việc đình chỉ viện trợ, Quốc hội đã thông qua Đạo luật sửa đổi của Tập đoàn Dầu khí Ceylon quốc hữu hóa tất cả các khâu phân phối, xuất nhập khẩu, bán và cung cấp hầu hết các sản phẩm dầu trong nước, từ tháng 1 năm 1964.
Cũng trong năm 1964, chính phủ của Bandaranaike đã bãi bỏ Dịch vụ dân sự Ceylon độc lập và thay thế nó bằng Dịch vụ hành chính Ceylon, chịu sự ảnh hưởng của chính phủ. Khi liên minh Mặt trận Thống nhất giữa Đảng Cộng sản, Đảng Xã hội Cách mạng và Trotskyist được thành lập vào cuối năm 1963, Bandaranaike xích về cánh tả để cố gắng giành được sự ủng hộ của họ. Vào tháng 2 năm 1964, Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai đã đến thăm Bandaranaike ở Ceylon với lời đề nghị viện trợ, quà tặng gạo và dệt may, và thảo luận để mở rộng thương mại. Hai người cũng thảo luận về tranh chấp biên giới Trung-Ấn và giải trừ hạt nhân. Mối quan hệ với Trung Quốc rất hấp dẫn, vì sự công nhận chính thức gần đây của Bandaranaike với Đông Đức đã cắt đứt khoản viện trợ đến từ Tây Đức và việc quốc hữu hóa ngành bảo hiểm của bà đã ảnh hưởng đến mối quan hệ của bà với Úc, Anh và Canada. Để chuẩn bị cho Hội nghị Không liên kết lần thứ hai, Bandaranaike đã đón tiếp các tổng thống Tito và Nassar tại Colombo vào tháng 3 năm 1964, nhưng tình trạng bất ổn trong nước tiếp tục khiến bà phải tạm dừng các phiên họp quốc hội cho đến tháng 7. Trong thời gian ngưng họp đó, bà đã tham gia vào một liên minh với Mặt trận Thống nhất Cánh tả để tái lập được đa số quốc hội, mặc dù chỉ bằng ba ghế.
Vào tháng 9 năm 1964, Bandaranaike dẫn đầu một phái đoàn đến Ấn Độ để thảo luận về việc hồi hương của 975 nghìn người Tamil không quốc tịch cư trú tại Ceylon. Cùng với Thủ tướng Ấn Độ Lal Bahadur Shastri, bà đã thương thảo các điều khoản của Hiệp ước Srimavo-Shastri, một thỏa thuận mang tính bước ngoặt cho chính sách đối ngoại của cả hai quốc gia. Theo thỏa thuận, Ceylon đã trao quyền công dân cho 300 nghìn người Tamil và con cháu của họ trong khi Ấn Độ phải hồi hương 525 nghìn người Tamil không quốc tịch. Trong 15 năm được phân bổ để hoàn thành nghĩa vụ của mình, các bên đã đồng ý đàm phán các điều khoản cho 150 nghìn người còn lại. Vào tháng 10, Bandaranaike đã tham dự và đồng tài trợ cho Hội nghị không liên kết được tổ chức tại Cairo. Vào tháng 12 năm 1964, nỗ lực tiếp tục quốc hữu hóa các tờ báo của đất nước đã dẫn đến một chiến dịch loại bỏ bà khỏi văn phòng. Bà đã thua tại cuộc phiếu tín nhiệm với chênh lệch một phiếu bầu, buộc phải giải tán Quốc hội và kêu gọi bầu cử mới. Liên minh chính trị của bà đã bị đánh bại trong cuộc bầu cử năm 1965, kết thúc nhiệm kỳ đầu tiên của bà là Thủ tướng.