stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Toàn quyền Canada

| Toàn quyền Canada |
| --- | --- |
Badge
Hiệu kỳ Toàn quyền
Đương nhiệm Mary May Simon từ 26 tháng 7 năm 2021
Vicereine
Chức vụ: Her Excellency The Right Honourable
Dinh thự: Hội trường, Ottawa; La Citadelle, Thành phố Québec
Bổ nhiệm bởi: Quân chủ Canada
Nhiệm kỳ: [[Tại Bản mẫu:Quốc vương Canada, hiện tại Niềm vui của Majesty]]
Thành lập: 1 tháng 7 năm 1867
Người đầu tiên giữ chức: Tử tước Monck
Lương bổng: $288,900 (CAD)
Website: www.gg.ca
Toàn quyền Canada là chức vụ đại diện cho Quốc vương hay Nữ vương của Canada trong việc thi hành các nhiệm vụ của người trị vì này trên toàn lãnh thổ của Liên bang Canada. Hiện nay, người trị vì của Canada, cùng với 15 quốc gia khác, là Vua Charles III. Vì nhiệm vụ đại diện này, người giữ chức vụ Toàn quyền thường được xem như Quốc trưởng của Canada trên thực tế (trong hiến pháp, Quốc trưởng của Canada là Vua Charles III). Nơi cư ngụ chính thức của người Đại diện cho nhà vua của Canada là Rideau Hall, một lâu đài bằng đá được xây năm 1838, tại Ottawa, Ontario; ngoài ra, khi đến Québec, vị Toàn quyền cư ngụ tại La Citadelle, một lâu đài trong cổ thành của Québec tại Thành phố Québec. Người hiện đang giữ chức vụ này là Mary May Simon.
Lịch sử

Chức vụ Toàn quyền Canada có tên trong tiếng Anh là Governor General of Canada và trong tiếng Pháp là Gouverneur général du Canada, hay là Gouverneure générale du Canada cho trường hợp một phụ nữ, vì liên quan đến các chức vụ tương tự trong lịch sử thành lập Canada.
Vào giữa thế kỷ 17, các thuộc địa của Pháp tại Bắc Mỹ (một phần lớn của Québec hiện nay, Acadia và lãnh thổ Louisiana) đã cần một người cai trị. Đầu tiên, chức vụ của người cai trị này có tên là Gouverneur général de la Nouvelle France; người nắm chức vụ này một cách không chính thức là nhà thám hiểm Samuel de Champlain, người đặt nền móng xây dựng Québec, trong khi người nắm chức vụ này một cách chính thức là Charles Huault de Montmagny. Đến năm 1663 vua Louis XIV đổi tên của chức vụ này thành Gouverneur général và phong cho Augustin de Saffray de Mésy.
Hơn 100 năm sau, Pháp mất gần hết các thuộc địa tại Bắc Mỹ cho Anh. Các thuộc địa này được gọi là province (tỉnh) của Đế quốc Anh (như Tỉnh Quebec, Tỉnh Nova Scotia,...) và mỗi tỉnh có một Governor (Thống đốc) cai trị. Đến thập niên 1780 thì chính phủ Anh đặt tất cả các thuộc địa tại Bắc Mỹ dưới quyền một người với chức vụ Governor-in-Chief, hay Governor General (Toàn quyền). Người nắm chức vụ này đầu tiên là Guy Carleton, Nam tước Dorchester vào năm 1786.
Toàn quyền Canada ngày nay có rất ít quyền.
Vai trò của Toàn quyền cũng thay đổi rất nhiều trong thế kỷ 19 và thế kỷ 20.
Sau cuộc Khởi nghĩa 1837, chính phủ Anh chấp nhận cho các tỉnh được quyền thành lập chính phủ của riêng họ. Việc đó dẫn đến sự giảm thiểu vai trò cai trị hành chính của chức vụ Toàn quyền.
Vào năm 1926, Thủ tướng William Lyon Mackenzie King yêu cầu Julian H.G. Byng, Tử tước Byng của Vimy (vị Toàn quyền lúc đó của Canada) giải tán quốc hội và gọi tổng tuyển cử. Byng, dùng một phần quyền lực còn lại của mình, từ chối vì cuộc tổng tuyển cử trước chỉ xảy ra vài tháng trước đó. Sau khi King từ chức, Byng lại gọi lãnh tụ đối lập là Arthur Meighen ra lập chính phủ. King nghĩ là Byng đã đi ra ngoài giới hạn nên, khi được lập chính phủ trở lại, đã giới hạn thêm quyền lực của Toàn quyền.
Với Tuyên ngôn Balfour 1926 và Quy chế Westminster (1931), quyền lực của chức vụ bị hạn chế thêm. Tuyên ngôn Balfour xem các quốc gia thuộc địa cũ của Đế quốc Anh là ngang hàng với Anh, do đó vai trò của Toàn quyền là đại diện cho nhà vua, không phải cho chính phủ Anh. Quy chế Westminster bãi bỏ khái niệm là toàn thể các lãnh thổ (Anh, Canada, Úc, Bahamas...) là một vương quốc; trái lại, mỗi quốc gia là một vương quốc và các vương quốc này có chung một người trị vì. Từ đó các người đại diện cho nhà vua không còn là người Anh được gửi sang từ Anh nữa.
Danh sách > Từ khi thành lập liên bang (1867 - nay)

| Tên | Chân dung | Thời gian | Đại diện cho | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. Charles Stanley Monck, Tử tước Monck |  | 1867 - 1869 | Victoria |  |
| 2. John Young, Nam tước Lisgar |  | 1869 - 1872 | Victoria |  |
| 3. Frederick Temple Hamilton-Temple-Blackwood, Hầu tước xứ Dufferin và Ava |  | 1872 - 1878 | Victoria |  |
| 4. John George Edward Henry Douglas Sutherland Campbell, Công tước xứ Argyll |  | 1878 - 1883 | Victoria |  |
| 5. Henry Charles Keith Petty-Fitzmaurice, Hầu tước xứ Lansdowne |  | 1883 - 1888 | Victoria |  |
| 6. Frederick Stanley, Bá tước xứ Derby |  | 1888 - 1893 | Victoria |  |
| 7. John Campbell Hamilton-Gordon, Hầu tước xứ Aberdeen và Temair |  | 1893 - 1898 | Victoria |  |
| 8. Gilbert John Elliot-Murray-Kynynmound, Bá tước xứ Minto |  | 1898 - 1904 | Victoria,  Edward VII |  |
| 9. Albert Henry George Grey, Bá tước Grey |  | 1904 - 1911 | Edward VII,  George V |  |
| 10. Hoàng thân Arthur Saxe-Coburg-Gotha, Công tước xứ Connaught |  | 1911 - 1916 | George V |  |
| 11. Victor Cavendish, Công tước xứ Devonshire |  | 1916 - 1921 | George V |  |
| 12. Julian H.G. Byng, Tử tước Byng xứ Vimy |  | 1921 - 1926 | George V |  |
| 13. Freeman Freeman-Thomas, Hầu tước xứ Willingdon |  | 1926 - 1931 | George V |  |
| 14. Vere Brabazon Ponsonby, Bá tước xứ Bessborough |  | 1931 - 1935 | George V |  |
| 15. John Buchan, Nam tước Tweedsmuir |  | 1935 - 1940 | George V,  Edward VIII,  George VI |  |
| *. Sir Lyman Poore Duff |  | 1940 | George VI | Tạm quyền trong vài tháng vì Nam tước Tweedsmuir chết |
| 16. Alexander Cambridge, Bá tước xứ Athlone |  | 1940 - 1946 | George VI |  |
| 17. Harold Alexander, Bá tước Alexander xứ Tunis |  | 1946 - 1952 | George VI |  |
| 18. Vincent Massey |  | 1952 - 1959 | Elizabeth II | Người Canada đầu tiên |
| 19. Georges Vanier |  | 1959 - 1967 | Elizabeth II | Người Canada nói tiếng Pháp đầu tiên |
| *. Robert Taschereau |  | 1967 | Elizabeth II | Tạm quyền trong vài tháng vì Georges Vanier chết |
| 20. Roland Michener |  | 1967 - 1974 | Elizabeth II |  |
| 21. Jules Léger |  | 1974 - 1979 | Elizabeth II |  |
| 22. Edward Schreyer |  | 1979 - 1984 | Elizabeth II | Gốc Đức |
| 23. Jeanne Sauvé |  | 1984 - 1990 | Elizabeth II | Người phụ nữ đầu tiên |
| 24. Ramon John Hnatyshyn |  | 1990 - 1995 | Elizabeth II | Gốc Ukraina |
| 25. Roméo LeBlanc |  | 1995 - 1999 | Elizabeth II | Gốc Acadia |
| 26. Adrienne Clarkson |  | 1999 - 2005 | Elizabeth II | Phụ nữ, gốc Á (sinh tại Hong Kong) |
| 27. Michaëlle Jean |  | 2005 - 2010 | Elizabeth II | Phụ nữ, gốc Haiti (sinh tại Haiti) |
| 28. David Lloyd Johnston |  | 2010 - 2017 | Elizabeth II |  |
| 29. Julie Payette |  | 2017 - 2021 | Elizabeth II |  |
| *. Richard Wagner |  | 2021 | Elizabeth II | Tạm quyền trong vài tháng vì Julie Payette từ chức |
| 30. Mary May Simon |  | 2021 - nay | Elizabeth II - Charles III | Cố nữ vương Elizabeth II băng hà vào ngày 08/09/2022 theo giờ Luân Đôn |
Danh sách > Khi còn là Tỉnh Canada (1838 - 1867)

| Tên | Chân dung' | Thời gian | Đại diện cho | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. John George Lambton, Bá tước xứ Durham |  | 1838 - 1839 | Victoria |  |
| 2. Charles Poulett Thomson, Nam tước Sydenham |  | 1839 - 1841 | Victoria |  |
| 3. Lord Charles Bagot |  | 1842 - 1843 | Victoria |  |
| 4. Charles Metcalfe, Nam tước Metcalfe |  | 1843 - 1845 | Victoria |  |
| 5. Charles Murray Cathcart, Bá tước Cathcart |  | 1846 - 1847 | Victoria |  |
| 6. James Bruce, Bá tước xứ Elgin |  | 1847 – 1854 | Victoria |  |
| 7. Sir Edmund Walker Head |  | 1854 - 1861 | Victoria |  |
| 8. Charles Stanley Monck, Tử tước Monck |  | 1861 - 1867 | Victoria |  |
Hầu tước xứ Anglesey

| Hầu tước xứ Anglesey |
| --- | --- |
 Arms: Sable, on a Cross engrailed between four Eagles displayed Argent, five Lions passant guardant of the field. Crest: A Demi-Heraldic Tiger Sable, tufted and ducally gorged Argent. Supporters: On either side a Heraldic Tiger Sable, maned tufted and ducally gorged Argent.
Ngày phong: 4 tháng 7 năm 1815
Quân chủ: Nhiếp chính vương (thay mặt cho Vua George III)
Tầng lớp: Đẳng cấp quý tộc Vương quốc Liên hiệp Anh
Người giữ đầu tiên: Henry Paget, Bá tước thứ 2 xứ Uxbridge
Người giữ hiện tại: Charles Paget, Hầu tước thứ 8 xứ Anglesey
Trữ quân: Benedict Paget, Bá tước xứ Uxbridge
Kế vị: Người thừa nam được sinh ra hợp pháp bởi Hầu tước đầu tiên
Tước vị phụ: Bá tước xứ Uxbridge   Nam tước Paget   Tòng Nam tước xứ 'Plas-Newydd'
Trạng thái: Extant
Dinh thự: Plas Newydd
Dinh thự cũ: Beaudesert
Châm ngôn: PER IL SUO CONTRARIO   (By means of its own opposite)
Hầu tước xứ Anglesey (tiếng Wales: Ardalydd Môn; tiếng Anh: Marquess of Anglesey) là một tước hiệu trong Đẳng cấp quý tộc Vương quốc Liên hiệp Anh. Nó được tạo ra vào năm 1815 cho Henry Paget, Bá tước thứ 2 xứ Uxbridge, một anh hùng trong Trận Waterloo, chỉ huy thứ hai sau Công tước xứ Wellington. Hầu tước giữ các tước hiệu phụ như Bá tước xứ Uxbridge, ở Hạt Middlesex, trong Đẳng cấp quý tộc Đại Anh (1784), Nam tước xứ Paget, de Beaudesert, trong Đẳng cấp quý tộc Anh (1553), và cũng là một Nam tước ở Ireland, của Plas Newydd ở Hạt Anglesey và Mount Bagenall ở Hạt Louth.
Trụ sở gia đình bây giờ đặt ở Plas Newydd, tại Llanddaniel Fab, Anglesey. Hầu hết các hầu tước gần đây đều được chôn cất tại Nhà thờ St Edwen, Llanedwen, do Hầu tước xây dựng và duy trì. Trụ sở cũ của gia đình là Beaudesert, gần Cannock Chase, Staffordshire.
Trinh Thánh Vương hậu

Trinh Thánh Vương hậu (chữ Hán: 貞聖王后; Hangul: 정성왕후, 12 tháng 1 năm 1693 - 3 tháng 4 năm 1757) là Vương phi đầu tiên của Triều Tiên Anh Tổ.
Cuộc đời

Bà là thành viên của gia tộc Đạt Thành Từ thị (达城徐氏), hậu nhân của Cao Ly thiếu doãn hãn (高丽少尹閈), sinh ngày 7 tháng 12 (tức ngày 12 tháng 1 dương lịch) năm Triều Tiên Túc Tông thứ 18 (1692). Cha là Đạt Thành phủ viện quân Từ Tông Đệ (徐宗悌), mẹ là Sầm Thành phủ phu nhân Ngưu Phong Lý thị (牛峰李氏).
Năm Túc Tông thứ 30 (1704), tháng 11, khi mới 10 tuổi, bà được gả cho Triều Tiên Anh Tổ, khi đó còn là Diên Nhưng quân. Là chính thê của một Vương tử mang tước Quân, bà được ban tước hiệu Đạt Thành Quận phu nhân (达城郡夫人). Bấy giờ phu nhân hòa huệ hiếu thuận, rất được cha chồng là Triều Tiên Túc Tông yêu quý, hay được vào cung vấn an, bà đối với mẹ chồng là Thục tần họ Thôi cũng muôn phần kính trọng.
Năm 1721, sắc phong làm Thế đệ tần (世弟嫔). Năm 1724, Anh Tổ đại vương kế vị, sắc phong làm Vương phi. Chung sống nhiều năm nhưng bà với Anh Tổ không có người con nào, đối với Tư Điệu Thế tử thì bà muôn phần yêu quý và hòa thuận, Thế tử cũng rất kính trọng bà. Vai trò của bà không nhỏ trong việc hòa giải mối bất hòa giữa Anh Tổ và Thế tử khi trưởng thành.
Năm Anh Tổ thứ 33 (1757), ngày 15 tháng 2 (âm lịch), Vương phi Từ thị qua đời ở Đại Tạo điện (大造殿) thuộc Xương Đức Cung, hưởng thọ 66 tuổi. Bà tại vị Trung điện 37 năm, là vị vương hậu tại vị lâu nhất của nhà Triều Tiên. Cái chết của bà đã ảnh hưởng xấu đến Tư Điệu Thế tử.
Gia tộc

Cao tổ phụ: Tư tể giám thiêm chính, tặng Tả tán thành Từ Hanh Lý (徐亨履, 1596 - 1667).
Cao tổ mẫu: Xương Ninh Thành thị (昌寧成氏, 1596 - 1668), tặng Trinh Kính phu nhân . Là con gái của quận thủ Thành Nhân Cẩu (成仁耈).
Tổ phụ: Chưởng Lệ viện Tư bình, tặng Lãnh nghị chính Từ Văn Đạo (徐文道, 1628 - 1700).
Tổ mẫu: An Đông Kim thị (安東金氏, 1630 - 1709), tặng Trinh Kính phu nhân . Là con gái của Tham phụng Kim Đỉnh Chi (金鼎之).
Thân phụ: Từ Tông Đệ (徐宗悌, 1656 - 1719), Quận thủ, tặng Lãnh nghị chính, tước hiệu Đạt Thành phủ viện quân (达城府院君), thụy hiệu Hiếu Hi công (孝僖公).
Thân mẫu: Ngưu Phong Lý thị (牛峰李氏, 1660 - 1738), tước hiệu Sầm Thành phủ phu nhân (岑城府夫人). Con gái Thông Đức lang Lý Lư Xương (李師昌) và Nghĩa Thành Kim thị (義城金氏), con gái của Tùng Sĩ lang Kim Khuê (金圭).
Thụy hiệu

혜경장신강선공익인휘소헌원렬단목장화정성왕후.
惠敬莊慎康宣恭翼仁徽昭獻元烈端穆章和贞圣王后.
Huệ Kính Trang Thuận Khang Tuyên Cung Dực Nhân Huy Chiêu Hiến Nguyên Liệt Đoan Mục Chương Hòa Trinh Thánh Vương hậu.
Hấp thụ

Hấp thụ trong hóa học là hiện tượng vật lý hay sinh học mà ở đó các phân tử, nguyên tử hay các ion bị hút khuếch tán và đi qua mặt phân cách vào trong toàn bộ chất lỏng hoặc rắn. Khác với quá trình hấp phụ là quá trình mà các phân tử chỉ bám trên bề mặt phân cách pha.
Nếu quá trình hấp thụ vật lý đơn thuần thường tuân theo định luật phân bố Nernst.
Trường hợp hấp thụ chất khí, nồng độ chất khí được tính theo định luật khí lý tưởng c=p/RT hoặc có thể dùng đại lượng áp suất riêng phần thay cho nồng độ.
Trong các quá trình công nghệ quan trọng, hấp thụ hóa học thường được sử dụng thay cho hấp thụ vật lý như: Hấp thụ CO2 bằng NaOH, quá trình này không tuân theo định luật Nernst. Người ta cũng thường sử dụng hấp thụ để tách hỗn hợp khí hoặc điều chế các chất, chẳng hạn nước (H2O) hấp thụ khí sulfur (SO2) sinh ra acid sulfuous (H2SO3).
Ngoài ra khái niệm hấp thụ cũng được sử dụng cho một số lĩnh vực khác như hấp thụ ánh sáng, hấp thụ âm thanh, hấp thụ sóng... là sự tiếp nhận năng lượng của ánh sáng, âm thanh, sóng... bởi toàn bộ khối của môi trường hấp thụ.
Phương trình

Nếu hấp thụ là quá trình vật lý không (not physical process) đi kèm bởi các quá trình lý hóa khác, nó thường tuân theo định luật phân bố Nernst.
Hyposoter niger

| Hyposoter niger> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Hyposoter
Loài (species): H. niger
Danh pháp hai phần
Hyposoter niger (Brulle, 1846) 
Hyposoter niger là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Hình đa diện Birkhoff

Hình đa diện Birkhoff là một vấn đề được tìm ra năm 1946, tuy nhiên, kết quả đầu tiên của nó đã được tìm ra từ năm 1916 bởi Dénes König  và sau đó được bổ sung bởi nhà toán học Mỹ John von Newmann vào năm 1953. Giống như định lý König, định lý này có thể được diễn dịch qua một dòng chảy mạng (network flow) trở thành một công thức cho lập trình tuyến tính (xem Lý thuyết đối ngẫu (lập trình tuyến tính)).
Các khái niệm

Ma trận ngẫu nhiên kép là ma trận mà các số hạng của nó là không âm và tổng số của các số hạng trên mỗi hàng hay mỗi cột đều bằng 1.
Ma trận hoán vị là ma trận mà mỗi hàng hay mỗi cột của nó chỉ có duy nhất một số hạng có giá trị bằng 1, còn lại các số hạng khác đều bằng 0.
Inessa (bướm nhảy)

| Inessa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Họ (familia): Hesperiidae
Chi (genus): Inessa
Inessa là một chi bướm ngày thuộc họ Bướm nâu.
Tiếng Sami Inari

| Tiếng Sami Inari |
| --- | --- |
inarinsaame hoặc inarinlappi (tiếng Phần Lan)
anarâškielâ aanaarsämikielâ
Sử dụng tại: Phần Lan
Tổng số người nói: 400
Dân tộc: Người Sami Inari
Phân loại: Ngữ hệ UralSamiSami ĐôngTiếng Sami Inari
Hệ chữ viết: Latinh
Mã ngôn ngữ
ISO 639-2: smn
ISO 639-3: smn
Glottolog: inar1241
Vùng nói ngôn ngữ Sami Inari (màu đỏ) bên trong vùng văn hoá Sápmi (màu ghi)
Tiếng Sami Inari được xếp vào loại ngôn ngữ bị đe doạ nghiêm trọng theo Sách đỏ về các ngôn ngữ bị đe dọa của UNESCO
ELP: Inari Saami
Tiếng Sami Inari (tiếng Inari Sami: anarâškielâ, nghĩa đen: "tiếng Inari" hoặc aanaarsämikielâ, nghĩa đen: "tiếng Sami Inari") là một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Sami và là tiếng nói của người Sami Inari. Hiện tại có xấp xỉ 300 người nói ngôn ngữ này, phần lớn trong số đó là người từ độ trung niên đến cao tuổi và sống tại huyện Inari, Phần Lan. Trong cuộc bầu cử Nghị viện Sami Phần Lan năm 2003, có 269 cử tri hợp lệ coi tiếng Sami Inari là ngôn ngữ đầu tiên của họ. Tuy được xếp loại là ngôn ngữ bị đe doạ nghiêm trọng, hiện nay có ngày càng nhiều trẻ em được học tiếng Sami Inari trong các lớp thẩm thấu ngôn ngữ (kielipesä, n.đ. 'tổ chim ngôn ngữ'). Nhờ các biện pháp bảo tồn và phục hồi đối với ngôn ngữ này nên đến cuối năm 2018, số người nói tiếng Sami Inari đã tăng lên thành 400 người. Hiện nay, một số nhỏ người dân tộc Sami Inari không dùng tiếng mẹ đẻ, tuy nhiên do cơ hội học tập tiếng Sami Inari ngày càng được mở rộng, cho nên ngày càng có nhiều người Sami Inari học và nói tiếng mẹ đẻ của mình trong đời sống hằng ngày (kể cả những người đã quên tiếng Sami Inari). Tiếng Sami Inari được xếp vào nhóm ngôn ngữ Sami Đông, với hình thái học liên quan đến danh từ và động từ rất phức tạp và tận dụng nhiều cách biến đổi nguyên âm và phụ âm.
Những cuốn sách đầu tiên trong tiếng Sami Inari được dịch bởi Edvard Wilhelm Borg vào năm 1859, với chủ đề giáo lý vấn đáp và ghép vần trong bảng chữ cái. Ngôn ngữ trang trọng dùng trong sách báo được chuẩn hoá dưới sự điều phối của mục sư Lauri Itkonen. Từ năm 1979, tiếng Sami Inari được giảng dạy tại một số trường tiểu học. Nhà ngôn ngữ học Erkki Itkonen là tác giả của bộ từ điển thuật ngữ khoa học gồm bốn quyển bằng tiếng Inari Sami; bên cạnh đó còn có bộ từ điển Phần Lan – Inari Sami thông dụng của giáo sư Pekka Sammallahti.
Phân bố theo địa lý

Tiếng Sami Inari là một trong bốn ngôn ngữ chính thức của huyện Inari, bên cạnh tiếng Phần Lan, tiếng Sami Skolt và tiếng Sami Bắc, và được sử dụng chủ yếu tại các thôn nằm bên bờ hồ Inari (tên các làng bằng tiếng Sami Inari được viết bên trong dấu ngoặc tròn):
Thôn Nellim (Njellim)
Thôn Ivalo (Avveel)
Thôn Menesjärvi (Menišjävri)
Thôn Repojoki (Riemâšjuuhâ)
Thôn Tirro (Mosshâš)
Thôn Inari (Aanaar markkân)
Thôn Kaamanen (Kaamâs)
Thôn Aksujärvi (Ákšujävri)
Thôn Syysjärvi (Čovčjävri)
Thôn Iijärvi (Ijjävri)
Thôn Sevettijärvi (Čevetjävri)
Thôn Partakko (Päärtih)
Ngữ âm > Phụ âm

|  |  | Môi | Răng | Lợi | Sau lợi | Ngạc cứng | Ngạc mềm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Âm mũi | Âm mũi | m | n |  |  | ɲ | ŋ |
| Âm tắc | vô thanh | p | t | t͡s | t͡ʃ |  | k |
| Âm tắc | hữu thanh | b | d | d͡z | d͡ʒ |  | ɡ |
| Âm xát | vô thanh | f |  | s | ʃ |  | h |
| Âm xát | hữu thanh | v | ð |  |  |  |  |
| Âm tiếp cận | giữa | v |  |  |  | j |  |
| Âm tiếp cận | cạnh lưỡi |  |  | l |  |  |  |
| Âm rung | Âm rung |  |  | r |  |  |  |
Ngữ âm > Nguyên âm

|  | Hàng trước | Hàng giữa | Hàng sau |
| --- | --- | --- | --- |
| Đóng | i y |  | u |
| Nửa đóng – Vừa | e | ə | o |
| Gần mở – Mở | æ | (ä) | ɑ |
Ghi chú:
Nguyên âm không tròn môi giữa mở /ä/ là một âm tách biệt trong tiếng Inari Sami thời xưa. Trong tiếng Inari Sami hiện đại, nguyên âm này đã bị sáp nhập vào nguyên âm không tròn môi trước gần mở /æ/.
Hệ thống chữ viết

Tiếng Inari Sami được viết bằng chữ Latinh . Bảng chữ cái Latinh cho tiếng Inari Sami (chuẩn hoá vào năm 1996) được trình bày dưới đây với mỗi chữ cái đi kèm với phiên âm IPA tương ứng.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a /ɑ/ | Á á /a/ | Ä ä /æ/ | Â â /ə/ | B b /b/ | C c /t͡s/ | Č č /t͡ʃ/ | D d /d/ |
| Đ đ /ð/ | E e /e/ | F f /f/ | G g /ɡ/ | H h /h/ | I i /i/, /j/ | J j /j/ | K k /k/ |
| L l /l/ | M m /m/ | N n /n/ | Ŋ ŋ /ŋ/ | O o /o/ | P p /p/ | R r /r/ | S s /s/ |
| Š š /ʃ/ | T t /t/ | U u /u/ | V v /v/ | Y y /y/ | Z z /d͡z/ | Ž ž /d͡ʒ/ |  |
Ngữ pháp > Chuyển bậc phụ âm

Một số cặp phụ âm nhất định được chuyển bậc theo quy luật thay đổi phụ âm khi từ chứa cặp phụ âm ấy chịu sự biến tố. Quy luật thay đổi phụ âm trong tiếng Sami Inari phức tạp hơn so với trong các ngôn ngữ khác cùng ngữ tộc Sami do sự tác động của quy luật trọng âm riêng có của ngôn ngữ này. Tương tự với các ngôn ngữ Sami khác, tiếng Sami Inari cũng phân biệt phụ âm mạnh và phụ âm yếu, tuy nhiên hai nhóm này còn được phân vào dựa trên vị trí của phụ âm (FM nếu như phụ âm xuất hiện ở giữa của một âm tiết (foot), FJ nếu như phụ âm xuất hiện ở nơi giao giữa hai âm tiết). Trong trường hợp thứ hai (FJ), phụ âm thường được kéo dài.
| Q3 | Q2> FM | Q2> FJ | Q1 |
| --- | --- | --- | --- |
| đđ | đ̣ | đđ | đ |
| jj | j̣ | jj | j |
| ll | ḷ | ll | l |
| mm | ṃ | mm | m |
| nn | ṇ | nn | n |
| rr | ṛ | rr | r |
| vv | ṿ | vv | v |
| Q3 | Q2> FM | Q2> FJ | Q1> FM | Q1> FJ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| cc | c | cc | s | s |
| čč | č | čč | j̣ | jj |
| kk | h | h/hh | ṿ | vv |
| pp | p | pp | v | v |
| ss | s | ss | s | s |
| šš | š | šš | š | š |
| tt | t | tt | đ | đ |
Ngữ pháp > Đại từ

Đại từ nhân xưng trong tiếng Sami Inari có 3 dạng là số ít, số đôi và số nhiều. Bảng dưới đây trình bày các đại từ nhân xưng theo thể danh cách và sở hữu cách.
|  | số ít> Danh cách | số ít> Sở hữu cách | số đôi> Danh cách | số đôi> Sở hữu cách | số nhiều> Danh cách | số nhiều> Sở hữu cách |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ngôi thứ nhất | mun | muu | muoi | munnuu | mij | mii |
| Ngôi thứ hai | tun | tuu | tuoi | tunnuu | tij | tii |
| Ngôi thứ ba | sun | suu | suoi | sunnuu | sij | sii |
Bảng sau đây biểu diễn sự biến cách (declension) đối với đại từ nhân xưng tôi/hai chúng ta/chúng ta (số nhiều):
|  | số ít | số đôi | số nhiều |
| --- | --- | --- | --- |
| Danh cách | mun | muoi | mij |
| Sở hữu cách | muu | munnuu | mii |
| Phương vị cách | must, muste | munnust | mist, miste |
| Nhập cách | munjin | munnui | mijjân |
| Cộng cách | muuin, muin | munnuin, munnuuin | miiguim |
| Khiếm cách | muuttáá | munnuuttáá | miittáá |
| Dạng cách | munen | munnun | minen |
| Bộ phận cách | muđe | --- | --- |
Ireland (định hướng)

Ireland có thể đề cập tới:
Đảo Ireland, một hòn đảo tại Tây Âu, bao gồm lãnh thổ của Cộng hòa Ireland và Bắc Ireland
Bắc Ireland, một bộ phận của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, chiếm 1/6 lãnh thổ đảo Ireland
Cộng hòa Ireland, một quốc gia độc lập chiếm 5/6 lãnh thổ đảo Ireland