stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Danh sách món ăn Việt Nam
Gia vị và nước chấm

| Tên món | Hình ảnh | Địa phương | Loại | Miêu tả |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Nước mắm |  | Khắp cả nước | Đồ chấm | Nước gia vị làm từ cá biển và muối trắng được ủ cho lên men rồi chắt lấy nước cốt. |
| Tương đen |  | Miền Nam | Đồ chấm | Đồ chấm làm từ đậu tương, dấm trắng, gạo, muối ăn, bột mì, tỏi, và ớt. Thường dùng ăn kèm phở Nam. |
| Nước chấm Nước mắm chua ngọt |  | Khắp cả nước | Đồ chấm | Nước mắm đã pha thêm chanh, đường, tỏi tươi, ớt tươi. |
| Mắm tôm |  | Miền Bắc | Đồ chấm | Mắm được làm từ tôm, tép sông lên men, có mùi và vị rất mạnh. |
| Mắm ruốc |  | Miền Trung | Đồ chấm | Làm từ con ruốc lên men |
| Xì dầu   Nước tương |  | Khắp cả nước | Đồ chấm | Nước chấm làm từ đỗ tương (đậu nành) và ngũ cốc rang chín lên men theo kiểu Trung Hoa. |
| Tương |  | Khắp cả nước | Đồ chấm | Nước chấm làm từ đỗ tương (đậu nành), gạo nếp và muối lên men. Thường dùng trong ẩm thực chay. |
| Chẩm chéo |  | Điện Biên Phủ | Đồ chấm | Gia vị cổ truyền của dân tộc Thái vùng Điện Biên, Tây Bắc và Đông Bắc Thái Lan - làm từ cá cơm, muối, hạt dổi, tỏi, mắc khén, hạt dẻ, húng lủi, rau thơm, ớt bột, sả. |
| Muối ớt rau răm |  |  | Đồ chấm | Nước chấm làm từ rau mùi, ớt sừng, chanh và các nguyên liệu khác. Dùng làm nước chấm cho các loại thịt hoặc vịt lộn. |
| Muối ớt xanh |  | Miền Trung | Đồ chấm | Nước chấm với ớt xanh - thường dùng với các món hải sản. |
| Tương đậu phộng |  | Khắp cả nước | Đồ chấm | Dùng với gỏi cuốn. |
| Sa tế |  | Chợ Lớn | Đồ chấm | Hỗn hợp phụ gia tẩm ướp thực phẩm với nguyên liệu chính là ớt (ớt bột hoặc ớt tươi) và dầu ăn; ngoài ra có thể có thêm sả. |
| Tương ớt |  | Khắp cả nước | Đồ chấm | Nước chấm cay có dạng đặc sệt như nước sốt và có màu cam, được làm từ nguyên liệu chính là ớt xay nhuyễn kết hợp với một số gia vị khác. |
Đồ uống

Phổ biến ở phía bắc là trà (chè) đá vỉa hè (mùa đông thì thường là nóng). Phía nam phổ biến là cà phê. Đa dạng và đặc trưng cho từng vùng, khí hậu, thời gian trong ngày. Thức uống truyền thống lẫn hiện đại và du nhập từ nước khác nhưng được chế biến sao cho phù hợp với khẩu vị người Việt Nam. Như: trà (ướp từ nhiều loại hoa khác nhau), cà phê, sữa đậu nành, chè vối, sinh tố, sữa bắp, sữa đậu phộng, sữa mè đen, nha đam...
| Tên | Hình ảnh | Địa phương | Loại | Miêu tả |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bia hơi |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Bia tươi |
| Chanh muối |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Nguyên liệu làm nước giải khát - được pha với đường, nước, uống với đá hoặc uống nóng |
| Nước mía |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Thức uống giải khát được làm từ mía bằng phương pháp xay ép cây mía để lấy nước |
| Nước sâm |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Nước từ cây nhân sâm |
| Rau má |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Nước ép rau má đá pha với đường |
| Rượu cần |  | Tây Nguyên và Tây Bắc | Đồ uống | Loại rượu đặc sản của một số dân tộc tại Việt Nam, được ủ men trong hũ/bình/ché/chóe/ghè, không qua chưng cất, khi đem ra uống phải dùng các cần làm bằng tre/trúc đục thông lỗ để hút rượu |
| Rượu đế |  | Đồng bằng sông Cửu Long | Đồ uống | Rượu chưng cất từ ngũ cốc lên men |
| Rượu thuốc |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Loại rượu ngâm rất, thường làm bằng rượu trắng nồng độ cao ngâm các nguyên liệu thảo dược hoặc động vật có dược tính theo các phương pháp cổ truyền |
| Rượu rắn |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Loại rượu thuốc trong đó, xác rắn được ngâm trong rượu gạo nồng độ cao |
| Soda sữa hột gà |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Thức uống ngọt được làm từ lòng đỏ trứng gà, sữa đặc có đường và nước soda |
| sữa đậu nành |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Thức uống làm từ đậu nành |
| Cà phê sữa đá |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Thức uống làm từ cà phê pha phin với sữa đặc có đường và bỏ đá |
| Trà sen |  | Khắp cả nước | Đồ uống | Một loại trà xanh sản xuất tại Việt Nam đã được ướp hương |
Chú thích

1 2 3 4 5  Bray, Adam. “10 Traditional Vietnamese dishes for under US$1”. Discovering Vietnam. CNNGo.com. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2011.
↑  Alice's Guide to Vietnamese, Banh Dina and Brian's Site, Retrieved ngày 1 tháng 6 năm 2011.
↑  Hue Dictionary. NetCoDo. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2010
1 2 3 4  Dang, Vinh. “Bún 101”. Vietnam Talking Points. One Vietnam Network. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2010.
1 2  “Noodle soups”. Savour Asia. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2011.
↑  “Other noodle dishes”. Savour Asia. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2011.
↑  “Vietnamese Rice Pancakes: Banh Cuon and Pho Cuon”. Savour Asia. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2011.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  “Alice's Guide to Vietnamese Banh (Steamed Cakes)”. Dina and Brian's Site. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2011.
↑  “Hue Dictionary”. NetCoDo. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2010.
↑  “Salads & Sandwiches”. Savour Asia. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2011.
↑  “Southern snacks”. Savour Asia. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2011.
1 2 3  “Fried treats”. Savour Asia. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2011.
↑  “Sweets and Smoothies”. Savour Asia. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 4 năm 2011. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2011.
↑  “Nuoc mia, or sugar-cane juice”. ngày 6 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2011.
Rết

| Rết |
| --- | --- |
Thời điểm hóa thạch: 418–0 triệu năm trước đây  TiềnЄ Є O S D C P T J K Pg N     Hậu Silur - gần đây
Scolopendra sp. (Scolopendromorpha: Scolopendridae)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda 
Nhánh: Mandibulata
 
Phân ngành (subphylum): Myriapoda
Lớp (class): Chilopoda Latreille, 1817
Các Bộ và họ
 Scutigeromorpha Pselliodidae  Scutigeridae  Scutigerinidae Lithobiomorpha Henicopidae  Lithobiidae Craterostigmomorpha Craterostigmidae Scolopendromorpha Cryptopidae  Scolopendridae  Scolopocryptopidae Geophilomorpha Mecistocephalidae  Neogeophilidae  Geophilidae  Linotaeniidae 
Rết là tên gọi của một nhóm động vật chân khớp thuộc lớp Chân môi (Chilopoda) trong phân ngành Nhiều chân (Myriapoda). Rết là loài động vật thân đốt, có lông, thon dài, mỗi đốt có một đôi chân. Số lượng chân của mỗi loài rết rất đa dạng, từ dưới 20 cho đến trên 300 chân. Số cặp chân rết luôn là số lẻ, ví dụ nó có thể có 15 hoặc 17 cặp chân (30 hoặc 34 chiếc chân) nhưng không bao giờ có 16 cặp chân (32 chân). Một đặc điểm dễ nhận thấy của rết là cặp kìm ở trước miệng có thể tiết nọc độc vào kẻ thù, được hình thành từ một cặp phần phụ miệng. Hầu hết các loài rết là động vật ăn thịt.
Trong tiếng Pháp rết được gọi là Bách túc (centipèdes, lấy từ các chữ tiếng La Tinh là centi- (một trăm) và pes, pedis (chân)). Tuy nhiên điều này không có nghĩa là các loài rết có 100 chân. Phần lớn các loài rết có từ 30-50 chân, còn bộ Geophilomorpha có nhiều chân hơn, có thể lên tới 350 cái.
Rết thường có màu nâu sậm, kết quả sự kết hợp giữa hai màu nâu và đỏ. Các loài rết ở trong hang và trong lòng đất thường không có sắc tố và nhiều loài rết sống tại vùng nhiệt đới có thể có các màu sắc sặc sỡ mang tín hiệu xua đuổi. Kích cỡ có thể dao động trong khoảng vài milimét đối với các loài nhỏ con thuộc bộ Lithobiomorpha và Geophilomorpha cho tới 30 cm (12 in) đối với bộ Scolopendromorpha. Rết có thể hiện diện ở rất nhiều khu vực có điều kiện môi trường khác nhau.
Hiện nay có 8.000 loài rết có lông được biết đến trên thế giới, trong đó 3.000 loài đã được mô tả. Như đã nói, khu vực sinh sống địa lý của rết rất rộng, có loài được tìm thấy ở tận vòng Bắc Cực. Nơi sống trên cạn của rết có thể từ rừng mưa nhiệt đới cho đến tận các sa mạc. Tuy nhiên, do lớp vỏ không có lớp cutin dạng sáp giúp chống thoát nước như các loài côn trùng và nhện, chúng dễ dàng mất nước qua da và vì vậy dù trong tất cả các nơi sống của chúng cần có một vi môi trường sống có độ ẩm cao. Cụ thể, ta có thể tìm thấy rết trong đất mùn, lá cây mục, dưới các phiến đá hay tại các khúc gỗ. Rết là một trong những loài săn mồi không xương sống to lớn nhất trên cạn và đóng góp đáng kể trong sinh khối của các loài săn mồi trong các hệ sinh thái trên cạn.
Mô tả

Rết có đầu tròn hoặc dẹt, mang một đôi râu ở phần trước của đầu. Chúng có một cặp hàm trên dài và hai cặp hàm dưới. Cặp hàm dưới đầu tiên mọc từ môi dưới và mang xúc tu ngắn. Cặp chân hàm đầu tiên kéo dài từ cơ thể ra phía trước để che phủ phần còn lại của miệng. Đầu chân hàm nhọn, mang ngòi độc để tiết nọc độc vào con mồi.
Rết có nhiều mắt đơn trên phần đầu và đôi khi chúng tập trung thành từng cụm để trở thành mắt kép. Mặc dù vậy, dường như rết chỉ có khả năng phân biệt được sáng/tối chứ không có thị giác thật sự như các loài chân khớp khác. Trên thực tế, nhiều loài rết thậm chí không có mắt. Một số loài rết có cặp chân cuối cùng có chức năng cảm giác tựa như râu, nhưng mọc từ trước ra sau. Một số nhóm rết có một cơ quan cảm giác đặc biệt gọi là cơ quan Tömösvary. Nó nằm ở gốc râu và bao hàm một cấu trúc dạng đĩa với một lỗ ở trung tâm bao quanh bởi các tế bào cảm giác. Có thể chúng được sử dụng để cảm nhận rung động và thậm chí có thể được dùng như một dạng cơ quan thính giác.
Loại kìm chứa nọc độc của rết là cơ quan đặc trưng của các thành viên lớp Chân môi-các lớp khác của ngành Chân khớp không có đặc điểm này. Cặp kìm này chính là cặp chân đầu tiên của rết, được biến đổi trở thành phần phụ dạng kìm nằm ngay sau đầu. Như vậy, kìm độc của rết không phải là phần phụ miệng thật sự mặc dù chức năng của chúng là bắt mồi, tiêm thuốc độc và giữ mồi. Và đương nhiên, kìm độc của rết có một đường ống rỗng bên trong để bơm chất độc vào con mồi như một cái kim tiêm.
Phía sau đầu, cơ thể rết được chia thành 15 đốt hoặc có thể nhiều hơn. Mỗi đốt mang 1 cặp chân, trong đó đốt thứ nhất mang cặp chân hàm/kìm độc chĩa ra phía trước mặt, và 2 đốt cuối cùng khá nhỏ và không có chân. Mỗi cặp chân đều dài hơn cặp chân phía trước nó một chút, điều này đảm bảo việc các chân không chạm vào nhau khi di chuyển quá nhanh. Trong một số trường hợp đặc biệt, cặp chân sau cùng có thể dài gấp đôi so với cặp chân trước tiên. Đốt cuối cùng trở thành dạng trâm nhọn và mang lỗ huyệt của cơ quan sinh dục.
Rết là động vật săn mồi và chúng sử dụng râu để dò tìm con mồi. Hệ tiêu hóa có dạng một đường ống đơn giản với các tuyến tiêu hóa kết nối với miệng. Giống như côn trùng, rết hô hấp thông qua hệ thống khí quản, với mỗi đốt có 1 cặp lỗ thở. Việc bài tiết được thực hiện thông qua 1 cặp vi quản malpighi.
Loài rết khổng lồ Amazon Scolopendra gigantea là loài rết to lớn nhất hiện đang tồn tại trên thế giới, với chiều dài có thể lên tới 30 cm (12 in). Con mồi của nó có thể bao gồm thằn lằn, ếch, chim, chuột và cả dơi - bị tóm ngay khi đang bay - cũng như các loài gặm nhấm và nhện. Trong lịch sử tự nhiên, chi rết sống trong kỷ Permi là Euphoberia là chi rết lớn nhất với chiều dài có thể lên tới 1m (39 inch).
Vòng đời và sinh sản

Quá trình sinh sản và thụ tinh của rết không cần đến hoạt động giao phối. Con đực chỉ đơn giản tạo ra một bao tinh rồi để cho con cái tự nhặt lấy. Trong một số loài rết, bao tinh dược đặt trong một túi lưới và con đực thực hiện một điệu nhảy mang tính ve vãn nhằm thuyết phục con cái tiếp nhận bao tinh của mình. Đối với một số loài khác, các con đực tạo ra bao tinh rồi bỏ đi, để cho các con cái tự tìm lấy. Ở các khu vực ôn đới, thời gian sinh sản của rết diễn ra vào mùa xuân và hè tuy nhiên ở các khu vực cận nhiệt và ôn đới dường như các loài rết không có chu trình sinh sản theo mùa. Đồng thời, một vài loài rết là loài sinh sản đơn tính.
Đối với các bộ Lithobiomorpha và Scutigeromorpha, rết cái đào một cái hố nhỏ, đẻ trứng vào đó rồi lấp lại và bỏ đi. Số lượng trứng dao động từ 10-50 quả. Thời gian "ấp" trứng kéo dài tùy theo loài, có thể từ 1 tháng tới vài tháng. Tuổi trưởng thành sinh dục cũng không giống nhau,ví dụ như loài S. coleoptera cần đến 3 năm để trưởng thành sinh dục, trong khi đó bộ Lithiobiomorpha trong điều kiện thích hợp chỉ cần 1 năm. So với côn trùng,rết sống khá thọ,ví dụ như Lithobius forficatus có thể sống đến 5 hay 6 năm.Do số trứng đẻ ra ít, thời gian ấp nở và thời gian trưởng thành sinh dục kéo dài mà nhiều ý kiến cho rằng rết là loài động vật thuộc nhóm chọn lọc K.
Rết cái thuộc các bộ Geophilomorpha và Scolopendromorpha tỏ ra quan tâm đến con hơn. Mỗi lứa rết đẻ 15-60 trứng trong một cái tổ ở một thân cây mục hay đất mùn. Sau khi đẻ, rết cái ở lại bên cạnh tổ, canh chừng trứng, liếm sạch trứng để bảo vệ chúng khỏi bị nhiễm nấm; sau khi trứng nở chúng tiếp tục canh chừng lũ con cho đến khi rết con có thể tự lập được - thời gian ở bên cạnh con có thể kéo dài tới 1 năm. Tuy nhiên trong một số trường hợp, rết mẹ có thể ăn trứng hoặc bỏ mặc cho trứng bị nhiễm nấm và chết. Một số loài rết thuộc bộ Scolopendromorpha có tập tính mẫu thực, tức là rết mẹ tự nguyện để cho lũ con mới sinh ăn thịt mình.
Vòng đời và tập tính sinh sản của bộ Craterostigmomorpha cho đến nay vẫn chưa được tỏ tường.
Tiến hóa

Những hóa thạch cổ nhất của rết có niên đại từ 430 triệu năm về trước, vào khoảng kỷ Silur muộn. Chúng thuộc về Phân ngành Nhiều chân (Myriapoda), trong đó bao gồm Diplopoda, Symphyla, và Pauropoda. Hóa thạch cổ xưa nhất của động vật trên đất liền là loài, Pneumodesmus newmani thuộc Phân ngành Nhiều chân. Rết cũng thuộc nhóm những động vật chiếm lĩnh đất liền sớm nhất và là nhóm động vật đầu tiên sinh sống trong một ổ sinh thái cơ sở với tư cách là loài săn mồi rộng sinh thái trong lưới thức ăn mùn bã. Hiện nay, số lượng và chủng loại rết rất phong phú và chúng tồn tại ngay ở những khu vực có điều kiện sống khắc nghiệt.
Tính trong phân ngành Nhiều chân, rết được cho là lớp đầu tiên phấn nhánh từ tổ tiên chung gần nhất. Hiện có 5 bộ rết: Craterostigmomorpha, Geophilomorpha, Lithobiomorpha, Scolopendromorpha, và Scutigeromorpha. 5 bộ này được gộp chung vào lớp Chân môi (Chilopoda) dựa theo các đặc tính dẫn xuất chia sẻ sau:
Phần phụ miệng sau đầu thứ nhất được biến đổi thành dạng kìm chứa nọc độc.
Phần biểu bì trong thời kỳ bào thai ở cặp chân hàm (kìm độc) có một răng trứng.
Phần khớp giữa đốt chuyển và đốt dọc trước cố định.
Một rìa xoắn ốc tọa lạc tại nhân tinh trùng.
Về sau, lớp Chân môi/rết được chia làm hai nhánh: nhánh Notostigmomorpha bao hàm bộ Scutigeromorpha và nhánh Pleurostigmomorpha bao hàm 4 bộ khác. Sự khác biệt chính giữa hai nhánh này là Notostigmomorpha có lỗ thở nằm ở vùng lưng giữa. Trước đây, rết được tin tằng nên được chia thành cá nhóm Anamorpha (bao gồm bộ Lithobiomorpha và Scutigeromorpha) và nhóm Epimorpha (Geophilomorpha và Scolopendromorpha) dựa trên cách thức phát triển và tiến hóa, trong khi đó mối liên hệ với bộ Craterostigmomorpha chưa được rõ ràng. Các nghiên cứu phân loài học gần đây phân tích dựa trên các phân tử tổ hợp và các đặc tính về kiểu hình cho thấy kiểu phân loại trước đó dường như đúng hơn cả. Nhóm Epimorpha vẫn được sử dụng với tư cách là một đơn ngành nằm trong nhóm Pleurostigmomorpha, nhưng Anamorpha là cận ngành.
Các loài rết thuộc bộ Geophilomorpha được sử dụng như và ví dụ về áp lực tiến hóa; tức là quá trình tiến hóa của một đặc tính - ở đây là số đốt của các thành viên trong bộ Geophilomorpha - chịu sức ép bởi phương thức phát triển. Các loài thuộc bộ này có số đốt khác nhau, nhưng, giống như các loài rết khác, số đốt và số cặp chân luôn là lẻ; cụ thể số đốt dao động trong khoảng 27-191 nhưng luôn là số lẻ.
Một số loài tiêu biểu

| --- | --- |
Tên khoa học: Tên thông thường
Alipes grandidieri: Rết đuôi lông vũ
Ethmostigmus trigonopodus: Rết khuyên xanh
Lithobius forficatus: Rết đá
Pachymerium ferrugineum: Rết đất
Scolopendra galapagoensis: Rết Galápagos
Scolopendra gigantea: Rết khổng lồ chân vàng Peru
Scolopendra heros: Rết đầu đỏ khổng lồ
Scolopendra morsitans: Rết đầu đỏ
Scolopendra polymorpha: Rết khổng lồ Sonoran
Scolopendra subspinipes: Rết Việt Nam
Scutigera coleoptrata: Rết nhà
Chú thích

↑  W. Arthur (2002). “The interaction between developmental bias and natural selection from centipede segmentation to a general hypothesis”. Heredity. 89 (4): 239–246. doi:10.1038/sj.hdy.6800139. PMID 12242638.
↑  Wallace Arthur & Ariel D. Chapman (2005). “The centipede Strigamia maritima: what it can tell us about development and evolution of segmentation”. Bioessays. 27 (6): 653–660. doi:10.1002/bies.20234. PMID 15892117.
1 2 3  J. G. E. Lewis (2007). The Biology of Centipedes. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-03411-1.
↑   A Teacher’s Resource Guide to Millipedes & Centipedes viết bởi Eric Gordon
↑  Joachim Adis & Mark S. Harvey (2000). “How many Arachnida and Myriapoda are there worldwide and in Amazonia?”. Studies on Neotropical Fauna and Environment. 35 (2): 139–141. doi:10.1076/0165-0521(200008)35:2;1-9;FT139.
1 2 3 4  Robert D. Barnes (1982). Invertebrate Zoology. Philadelphia, PA: Holt-Saunders International. tr. 810–816. ISBN 0-03-056747-5.
1 2  Richard Fox (ngày 28 tháng 6 năm 2006). “Invertebrate Anatomy OnLine: Scutigera coleoptrata, house centipede”. Lander University. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 9 năm 2006. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2012.
↑  Jesús Molinari, Eliécer E. Gutiérrez, Antonio A. de Ascenção, Jafet M. Nassar, Alexis Arends & Robert J. Márquez (2005). “Predation by giant centipedes, Scolopendra gigantea, on three species of bats in a Venezuelan cave” (PDF). Caribbean Journal of Science. 4 (2): 340–346. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 9 tháng 10 năm 2010. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2012.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
↑  A. M. Albert (1979). “Chilopoda as part of the predatory macroarthropod fauna in forests: abundance, life-cycle, biomass, and metabolism”.  Trong Marina Camatini (biên tập). Myriapod biology. Academic Press. tr. 215–231. ISBN 978-0-12-155750-8.
1 2  Centipedes trên trang Aquatic Community
↑  W. A. Shear (1992). “Early life on land”. American Scientist. 80: 444–456.
1 2  G. D. Edgecombe & G. Giribet (2002). “Myriapod phylogeny and the relationships of Chilopoda”.  Trong J. Llorente Bousquets & J. J. Morrone (biên tập). Biodiversidad, Taxonomía y Biogeografia de Artrópodos de México: Hacia una Síntesis de su Conocimiento, Volumen III. Universidad Nacional Autónoma de México. tr. 143–168.
↑  Alessandro Minelli (2009). “Evolutionary developmental biology does not offer a significant challenge to the neo-Darwinian paradigm”.  Trong Francisco J. Ayala & Robert Arp (biên tập). Contemporary Debates in Philosophy of Biology. John Wiley and Sons. tr. 213–226. ISBN 978-1-4051-5999-9.
Mặt dưới của loài Scolopendra cingulata, cho thấy phần chân hàm phát triển thành kìm chứa nọc độc.
Một con rết cái với túi trứng của mình.
Một người đàn ông đang cầm một con rết Scolopendra gigantea. Hình chụp tại Trinidad, năm 1961
Karungal

| Karungal |
| --- | --- |
Karungal
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Tamil Nadu
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 15,832
Múi giờ: UTC+05:30
Karungal là một thị xã panchayat của quận Kanniyakumari thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Karungal có dân số 15.832 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Karungal có tỷ lệ 79% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 82%, và tỷ lệ cho phái nữ là 76%. Tại Karungal, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Jalandhar Cantonment

| Jalandhar Cantt>  |
| --- | --- |

Jalandhar Cantt.
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Punjab
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 40,521
Múi giờ: UTC+05:30
Jalandhar Cantonment là một thị xã quân sự (cantonment) của quận Jalandhar thuộc bang Punjab, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Jalandhar Cantonment có dân số 40.521 người. Phái nam chiếm 59% tổng số dân và phái nữ chiếm 41%. Jalandhar Cantonment có tỷ lệ 81% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 75%. Tại Jalandhar Cantonment, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tabasco

| Tabasco Estado Libre y Soberano de Tabasco |
| --- | --- |
—  State  —
 

Tabasco montaje.jpg
  Hiệu kỳ Ấn chương
Tên hiệu: El Edén de México(The Eden of Mexico)
Hiệu ca: Marcha Tabasco
 State of Tabasco within Mexico
Tabasco
Tọa độ: 17°58′20″B 92°35′20″T﻿ / ﻿17,97222°B 92,58889°T﻿ / 17.97222; -92.58889 
Country: México
Capital: Villahermosa
Largest City: Villahermosa
Municipalities: 17
Admission: 7 tháng 2 năm 1824
Order: 13th
Thủ phủ: Villahermosa
Chính quyền
 • Governor: Andrés Granier Melo 
 • Senators: Arturo Núñez Jiménez  Rosalinda López  Francisco Herrera 
 • Deputies:  Federal Deputies • José Antonio Aysa  • Carlos Bellizia Aboaf  • José del Pilar Córdova  • Estela De la Fuente  • Georgina Trujillo  • Guadalupe Valenzuela  • César Burelo  • Rodolfo Lara Lagunas  • Adán Augusto López  • Juan Gerardo Flores  • Pedro Jiménez León  
Diện tích
 • Tổng cộng: 24.738 km2 (9,551 mi2)
 : Ranked 24th
Độ cao cực đại: 900 m (3,000 ft)
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 2.238.603
 • Thứ hạng: 20th
 • Mật độ: 90/km2 (230/mi2)
 • Thứ hạng mật độ: 12th
Tên cư dân: Tabasqueño (a)
Múi giờ: UTC-6
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Postal code: 86
Area code: 913, 914, 917, 932, 933, 934, 936, 937, 993
Mã ISO 3166: MX-TAB
HDI:  0.796 Medium Ranked 25th
GDP: US$ 17,492,682.26 th
Website: Official Web Site
^ a. The state's GDP was $223,906,333 thousand of pesos in 2008, amount corresponding to $17,492,682.26 thousand of dollars, being a dollar worth 12.80 pesos (value of ngày 3 tháng 6 năm 2010). 
Tabasco là một trong 31 bang, cùng với Quận liên bang, là 32 thực thể Liên bang của México. Bang này được chia thành 17 hạt, thủ phủ là thành phố Villahermosa.
Tabasco nằm ở Đông Nam Mexico, trên nửa phía bắc của eo đất Tehuantepec. Nó được bao quanh bởi các bang Veracruz về phía tây, Chiapas về phía nam và Campeche về phía đông bắc. Về phía bắc, bang có một đường bờ biển dài giáp Vịnh Mexico. Tabasco giáp biên giới với tỉnh Petén của Guatemala về phía đông.
Ngoài thành phố thủ đô, các thành phố lớn khác của bang bao gồm Cardenas, Comalcalco và Paraiso.
Tabasco.
Chú thích

↑  “Las Diputaciones Provinciales” (PDF) (bằng tiếng Tây Ban Nha). tr. 15.
↑  “Senadores por Tabasco LXI Legislatura”. Senado de la Republica. Truy cập 7 tháng 4 năm 2011.
↑  “Listado de Diputados por Grupo Parlamentario del Estado de Tabasco”. Camara de Diputados. Bản gốc lưu trữ 20 tháng 7 năm 2018. Truy cập 7 tháng 4 năm 2011.
↑  “Resumen”. Cuentame INEGI. Bản gốc lưu trữ 12 tháng 5 năm 2013. Truy cập 7 tháng 4 năm 2011.
↑  “Relieve”. Cuentame INEGI. Bản gốc lưu trữ 8 tháng 10 năm 2010. Truy cập 7 tháng 4 năm 2011.
1 2  “Mexico en Cifras”. INEGI. Truy cập 7 tháng 4 năm 2011.
↑  “Reporte: Jueves 3 de Junio del 2010. Cierre del peso mexicano”. www.pesomexicano.com.mx. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 6 năm 2010. Truy cập 10 tháng 8 năm 2010.
American Horror Story: 1984

| American Horror Story: 1984 |
| --- | --- |
Áp phích phim
Quốc gia gốc: Mỹ
Phát sóng
Kênh phát sóng: FX
Mùa phim
← Trước Tận thế Sau → Hai câu chuyện 
Danh sách các tập phim
Truyện kinh dị Mỹ: 1984 (tựa gốc: American Horror Story: 1984) là mùa thứ 9 của sê-ri phim truyền hình kinh dị American Horror Story, phim do Ryan Murphy và Brad Falchuk đạo diễn. Phim ra mắt vào ngày 18 tháng 9 năm 2019. Mùa phim này được nhận xét là chịu ảnh hưởng nhiều từ những dòng phim chặt chém kinh điển như A Nightmare on Elm Street hay Friday the 13th.
Bên cạnh các diễn viên cũ là Emma Roberts, Sarah Paulson, Billie Lourd, Cody Fern, Leslie Grossman và John Carroll Lynch, phim có sự tham gia của các diễn viên mới gồm: Gus Kenworthy, Angelica Ross, Matthew Morrison, DeRon Horton và Zach Villa. Trong suốt 9 phần phim, 1984 là phần đầu tiên không có cặp diễn viên Evan Peters và Sarah Paulson tham gia.
Diễn viên

Emma Roberts
Billie Lourd
Matthew Morrison
Gus Kenworthy
John Carroll Lynch
Angelica Ross
Diễn viên > Vai chính

Emma Roberts trong vai Brooke Thompson, một cô gái từng bị Richard Ramirez tấn công nhưng thoát được, sau đó cô tới trại Redwood để quên đi sợ hãi
Gus Kenworthy trong vai Chet Clancy, một cựu vận động viên Olympia, bị rút khỏi giải vì dùng steroid đồng hóa
Angelica Ross trong vai Donna Chambers, một bác sĩ khoa tâm lý
Billie Lourd trong vai Montana Duke, một cô gái trẻ có tính cách mạnh mẽ
Cody Fern trong vai Xavier Plympton
Leslie Grossman trong vai Margaret Booth, chủ trại Redwood
Matthew Morrison trong vai Trevor Kirchner
Zach Villa trong vai sát nhân Richard Ramirez
John Carroll Lynch trong vai sát nhân Benjamin Richter (Mr. Jingles)