stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ngữ hệ Maya
Lịch sử > Thời Cổ Điển

Trong thời kỳ Cổ Điển, những nhánh lớn bắt đầu phát triển thành những ngôn ngữ riêng biệt. 
Sự phân tách giữa Yucatec nguyên thủy (ở phía bắc, tức bán đảo Yucatán) và Ch'ol nguyên thủy (ở phía nam, tức cao nguyên Chiapas và bồn địa Petén) đã xuất hiện từ trước thời gian này, khi đa phần chữ tượng hình Maya đã hiện diện. Cả hai đều được gọi chung là "tiếng Maya cổ điển". Dù chỉ duy nhất một ngôn ngữ uy tín (prestige language) được ghi nhận thường xuyên trên các văn bản chữ tượng hình hiện có, có ít nhất năm biến thể (hay dạng) ngôn ngữ Maya đã được phát hiện trong các văn bản Maya-Đông Ch'ol trong các văn bản Maya phía nam và cao nguyên, Tây Ch'ol lan rộng từ vùng Usumacinta từ thế kỷ VII, biến thể Yukatek tìm thấy trong văn bản ở bán đảo Yucatán, biến thể Tzeltal tại vùng đất thấp miền tây (tức Toniná, Pomona), và có thể một biến thể Maya vùng cao thuộc nhánh K'iche hiện diện trên đồ gốm Nebaj. Lý do mà chỉ một vài biến thể hiện diện ở dạng văn bản có thể là vì chúng là những phương ngữ uy tín tại một vùng nhất định.
Stephen Houston, John Robertson và David Stuart gợi ý rằng biến thể Ch'ol được tìm thấy trong các văn bản tại vùng đất thấp miền nam có thể được gọi là "Ch'olti' cổ điển", tổ tiên của tiếng Ch’orti’ và tiếng Ch’olti’ hiện đại. Họ đề xuất rằng nó xuất phát từ tây và trung-nam bồn địa Petén, và có thể từng được nói bởi quý tộc và tăng lữ.
Lịch sử > Thời thực dân

Trong thời gian người Tây Ban Nha thực dân hóa Trung Mỹ, tất cả ngôn ngữ bản địa đều bị lấn át bởi tiếng Tây Ban Nha, ngôn ngữ uy tín mới. Việc sử dụng các ngôn ngữ Maya trong những lĩnh vực quan trọng của xã hội, gồm hành chính, tôn giáo và văn chương, cáo chung. Tuy vậy, người Maya kiên trì chống lại sự ảnh hưởng từ bên ngoài, và vì lý do này, nhiều cộng đồng Maya vẫn duy trì được lượng lớn người đơn ngữ. Tuy nhiều ngôn ngữ Maya hoặc gần tuyệt chủng hoặc bị đe dọa, số còn lại vẫn khá ổn định, với người nói ở mọi lứa tuổi.
Lịch sử > Thời hiện đại

Nhờ khảo cổ học Maya phát triển mạnh vào thế kỷ XX, cũng như chủ nghĩa dân tộc và những tư tưởng dựa trên dân tộc khác lan rộng, các dân tộc nói ngôn ngữ Maya bắt đầu phát triển một dân tộc tính Maya, xem mình là hậu duệ nền văn minh Maya.
Từ "Maya" có thể xuất phát từ thành phố Mayapan tại Yucatán thờ Hậu Cổ Điển; nó có ý nghĩa hẹp hơn vào thời tiền thực dân và thực dân, để chỉ một thực thể nhất định tại bán đảo Yucatán. Nghĩa của từ "Maya" hiện nay, ngoài để chỉ một mối quan hệ ngôn ngữ, còn được dùng cho những đặc điểm dân tộc và văn hóa. Đa số người Maya tự xem mình là thuộc một dân tộc nhất định, như "Yucatec" hay "K'iche'", song vẫn là người Maya. Ngôn ngữ trở thành cơ sở để xác định biên giới của mối quan hệ dân tộc. Fabri viết: "Thuật ngữ Maya có nhiều vấn đề vì các dân tộc Maya không tạo nên một sự thống nhất. Thay vì vây, Maya trở thành một chiến lược tự thể hiện của các phong trào Maya và những người tham gia. Academia de Lenguas Mayas de Guatemala (ALMG) công nhận hai mươi mốt ngôn ngữ Maya."
Tại Guatemala, việc phát triển phép chính tả tiêu chuẩn cho các ngôn ngữ Maya được thực hiện bởi Academia de Lenguas Mayas de Guatemala (ALMG; Viện hàn lâm ngôn ngữ Maya Guatemala), thành lập năm 1986. Sau hòa ước 1996, nó dần nhận được sự công nhận như một tổ chức uy tín về ngôn ngữ Maya bởi cả các học giả Maya và người Maya.
Quan hệ và phân loại

Xem thêm: Danh sách ngôn ngữ Maya
Quan hệ và phân loại > Quan hệ với các ngữ hệ khác

Ngữ hệ Maya không có mối quan hệ phát sinh được công nhận với bắt cứ ngữ hệ nào đã biết. Nét tương đồng giữa những ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ là do sự ảnh hưởng lẫn nhau của những ngôn ngữ lân cận chứ không phải do có chung nguồn gốc. Trung Bộ châu Mỹ đã được minh chứng là một khu vực mà các ngôn ngữ luôn tác động lẫn nhau.
Nhiều đề xuất đã được đưa ra, kết nối ngữ hệ Maya với các ngữ hệ hay ngôn ngữ tách biệt khác, nhưng không có cái nào được đông học giả ủng hộ. Ví dụ gồm có đề xuất kết nối hệ Maya với ngữ hệ Uru–Chipaya, tiếng Mapuche, ngữ hệ Lenca, tiếng Purépecha hay tiếng Huave. Ngữ hệ Maya cũng được gộp vào các ngữ hệ giả thuyết như Hoka và Penutia. Nhà ngôn ngữ học Joseph Greenberg xếp Maya vào giả thuyết Amerindia mà đã bị đa phần học giả bác bỏ do không có bằng chứng chứng minh.
Lyle Campbell, một chuyên gia về ngôn ngữ Maya và nhà ngôn ngữ học lịch sử, cho rằng đề xuất khả thi nhất là giả thuyết "Liên Maya" - kết nói hệ Maya, Mixe–Zoque và Totonac lại với nhau, nhưng cần nhiều nghiên cứu hơn để khẳng định hoặc bác bỏ giả thuyết này.
Quan hệ và phân loại > Phân nhánh

Ngữ hệ Maya chứa khoảng 30 ngôn ngữ. Thường, chúng được xếp vào 5-6 phân nhánh lớn (Yucatec, Huastec, Ch'ol-Tseltal, Q'anjob'al, Mam, và K'iche). Ngữ hệ Maya được ghi chép rất nhiều, và sơ đồ phân loại phả hệ nội bộ của nó được chấp nhận rộng rãi, trừ một vài khúc mắc nhỏ chưa giải quyết được.
Một vấn đề là vị trí của Ch'ol và Q'anjobal–Chuj. Vài học giả cho rằng chúng tạo ra nhóm Tây Maya (như trong sơ đồ dưới). Những học giả khác lại không ủng hộ giả thuyết về một mối quan hệ gần giữa Ch'ol và Q'anjobal–Chuj; cho rằng chúng là hai nhánh riêng biệt, phát triển trực tiếp từ Maya nguyên thủy. Một đề xuất khác cho rằng nhánh Huastec phát sinh từ nhánh Ch'ol-Tzeltal.
Phân bố

Các nghiên cứu cho biết rằng các ngôn ngữ Maya có hơn 6 triệu người nói. Đa số sống tại Guatemala, nơi mà tùy theo ước tính, 40%-60% dân số nói một ngôn ngữ Maya. Tại México, ước tính có 2.5 triệu người nói ngôn ngữ Maya năm 2010, còn ở Belize có chừng 30.000 người.
Phân bố > Nhóm Tây

Ngữ chi Ch'ol từng có mặt rộng khắp khu vực Maya, nhưng ngày nay ngôn ngữ phổ biến nhất ngữ chi là tiếng Ch'ol, được nói bởi 130.000 người tại Chiapas. Họ hàng gần nhất của tiếng Ch'ol, tiếng Maya Chontal, được nói bởi 55.000 người tại bang Tabasco. Một ngôn ngữ liên quan khác, mà giờ đang bị đe dọa, là tiếng Ch'orti', được nói bởi 30.000 người tại Guatemala. Tiếng Ch'orti' cũng từng hiện diện tại cực tây Honduras và El Salvador, nhưng phương ngữ El Salvador đã tuyệt chủng và phương ngữ Honduras sắp biến mất. Tiếng Ch'olti', ngôn ngữ chị em của tiếng Ch'orti', cũng đã tuyệt chủng. Ngữ chi Ch'ol được xem là nhóm "nguyên thủy" nhất về từ vựng và ngữ âm, và gần gũi với tiếng Maya thời Cổ Điển. Chúng có lẽ từng là ngôn ngữ uy tín, cùng tồn tại với những ngôn ngữ khác ở vài khu vực. Sự phỏng đoán này cung cấp lời giải thích hợp lý cho sự cách biệt về địa lý giữa tiếng Ch'orti' với tiếng Ch'ol và Chontal.
Họ hàng gần nhất của ngữ chi Ch'ol là ngữ chi Tzeltal, gồm tiếng Tzotzil và tiếng Tzeltal, cả hai đều có mặt tại Chiapas và sở hữu lượng người nói ổn định và đang tăng (265.000 với tiếng Tzotzil và 215.000 với tiếng Tzeltal). Tiếng Tzeltal có hàng chục nghìn người đơn ngữ. Ngữ chi Ch'ol và ngữ chi Tzeltal tạo thành ngữ tộc Ch'ol.
Tiếng Q'anjob'al được nói bởi 77.700 người ở Huehuetenango (Guatemala), cùng với một số nhỏ tại nơi khác. Khu vực nói tiếng Q'anjobal tại Guatemala, do chính sách diệt chủng trong cuộc nội chiến Guatemala và sự lân cận của nó với biên giới México, đã trở thành nơi xuất sứ của làn sóng người tị nạn. Do vậy, hiện nay có nhiều cộng đồng nói tiếng Q'anjob'al, Jakaltek, và Awakatek tại nhiều nơi thuộc México, Hoa Kỳ (như Quận Tuscarawas, Ohio và Los Angeles, California), và với những cuộc hồi hương thời hậu chiến, tại những phần khác của Guatemala. Tiếng Jakaltek (cũng gọi là Popti') được nói bởi gần 100.000 người tại Huehuetenango. Một thành viên khác của ngữ tộc Q'anjobal là tiếng Akatek, với hơn 50.000 người nói ở San Miguel Acatán và San Rafael La Independencia.
Tiếng Chuj được nói bởi 40.000 người ở Huehuetenango, và bởi 9.500 người, chủ yếu là người tị nạn trước đây, dọc theo biên giới México, tại La Trinitaria, Chiapas, các làng Tziscau và Cuauhtémoc. Tiếng Tojolab'al tại đông Chiapas có 36.000 người nói.
Phân bố > Nhóm Đông

Tiếng Q'eqchi' (đôi khi viết là Kekchi) là ngôn ngữ của 800.000 người tại nam Petén, Izabal và Alta Verapaz thuộc Guatemala, và của 9.000 người tại Belize. Tại El Salvador nó có 12.000 người nói do kết quả của di dân. Tiếng Uspantek chỉ được bắt gặp tại municipio Uspantán của bộ El Quiché, và có 3.000 người nói.
Trong ngữ tộc Quiche có tiếng K'iche' (Quiché), ngôn ngữ Maya với số người nói đông nhất, được nói bởi hơn 1 triệu người Maya K'iche' tại cao nguyên Guatemala, quanh các thành phố Chichicastenango và Quetzaltenango và tại dãy núi Cuchumatán, và thành phố Guatemala. Tài liệu Maya nổi tiếng, Popol Vuh, được viết bằng thứ tiếng K'iche' xưa (tiếng K'iche' (Quiché) cổ điển). Văn hóa K'iche' đang ở đỉnh cao khi người Tây Ban Nha đến xâm lược. Q'umarkaj, gần thành phố Santa Cruz del Quiché ngày nay, từng là trung tâm kinh tế và tôn giáo người K'iche'. Tiếng Achi được nói bởi khoảng 85.000 người tại Cubulco và Rabinal, hai trong số các municipio của Baja Verapaz. Trong vài phân loại (như của Campbell), tiếng Achi được tính là một dạng tiếng K'iche'. Tuy nhiên, do sự phân tách từ lâu giữa hai nhóm, người Maya Achi không xem mình là người K'iche'. Tiếng Kaqchikel có 400.000 người nói trên một khu vực kéo dài từ thành phố Guatemala đến bờ bắc hồ Atitlán. Tiếng Tz'utujil có chừng 90.000 người nói, sống lân cận hồ Atitlán. Những thành viên khác của ngữ tộc Quiche là tiếng Sakapultek (15.000 người nói đa số tại bộ El Quiché), và tiếng Sipakapa (8.000 người nói tại Sipacapa, San Marcos).
Ngôn ngữ phổ biến nhất trong ngữ tộc Mam là tiếng Mam, với 478.000 người nói tại các bộ San Marcos và Huehuetenango. Tiếng Awakatek là ngôn ngữ của 20.000 cư dân ở trung Aguacatán, Huehuetenango. Tiếng Ixil (có lẽ thực ra gồm ba ngôn ngữ) được nói bởi 70.000 người tại vùng "tam giác Ixil" của bộ El Quiché. Tiếng Tektitek (hay Teko) được nói bởi 6.000 người tại Tectitán, và 1.000 người nhập cư tại México. Theo Ethnologue, số người nói tiếng Tektitek đang tăng.
Ngữ chi Poqom có liên quan chặt chẽ đến các ngôn ngữ Quiche "cốt lõi". Tiếng Poqomchi' được nói bởi 90.000 người tại Purulhá, Baja Verapaz, và các khu tự quản sau của Alta Verapaz: Santa Cruz Verapaz, San Cristóbal Verapaz, Tactic, Tamahú và Tucurú. Tiếng Poqomam có 49.000 người nói trong những khu vực nhỏ ở Guatemala.
Phân bố > Nhóm Yucatec

Tiếng Maya Yucatec (còn được gọi đơn giản là "Maya") là thứ tiếng Maya phổ biến nhất tại México. Nó hiện được nói bởi 800.000 người, đa số sinh sống trên bán đảo Yucatán. Nó vẫn thường gặp tại bang Yucatán và các vùng lẫn cận thuộc Quintana Roo và Campeche.
Ba ngôn ngữ còn lại của ngữ tộc Yucatec là tiếng Mopan (10.000 người nói, chủ yếu tại Belize); tiếng Itza' (một ngôn ngữ tuyệt cũng hoặc sắp tuyệt chủng tại bồn địa Petén, Guatemala); và tiếng Lacandón (hay Lakantum, cũng bị đe dọa với chừng 1.000 người nói tại vài làng ở Selva Lacandona, Chiapas).
Phân bố > Nhóm Huastec

Tiếng Wastek (hay Huastec, Huaxtec) được nói tại các bang Veracruz và San Luis Potosí của México bởi chừng 110.000 người. Đây là ngôn ngữ khác biệt nhất trong các ngôn ngữ Maya hiện đại. Tiếng Chicomuceltec là một ngôn ngữ liên quan đến tiếng Wastek, và từng có mặt tại Chiapas, nhưng đã tuyệt chủng từ trước năm 1982.
Âm vị học > Hệ thống âm vị của ngôn ngữ Maya nguyên thủy

Ngôn ngữ Maya nguyên thủy (tổ tiên chung của các ngôn ngữ Maya, được phục dựng nhờ phương pháp so sánh) chủ yếu có cấu trúc âm tiết CVC. Campbell & Kaufman (1985) Đa số gốc từ ngôn ngữ Maya đều đơn âm tiết trừ một số danh từ riêng song âm tiết. Do sự lượt bỏ nguyên âm, các ngôn ngữ Maya nay cho thấy những cụm phụ âm phức tạp ở cả đầu và cuối âm tiết. Theo phục dựng của Lyle Campbell và Terrence Kaufman, ngôn ngữ Maya nguyên thủy có những âm vị sau.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

|  | Trước | Trước | Giữa | Giữa | Sau | Sau |
|  | Ngắn | Dài | Ngắn | Dài | Ngắn | Dài |
| Đóng | i | iː |  |  | u | uː |
| Nửa đóng | e | eː |  |  | o | oː |
| Mở |  |  | a | aː |  |  |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

|  | Đôi môi | Đôi môi | Chân răng | Chân răng | Vòm | Vòm | Ngạc mềm | Ngạc mềm | Lưỡi gà | Lưỡi gà | Thanh hầu |  |
|  | Thường | Hút vào | Thường | Tống xuất | Thường | Tống xuất | Thường | Tống xuất | Thường | Tống xuất | Thường |  |
| Tắc | p | ɓ | t | tʼ | tʲ | tʲʼ | k | kʼ | q | qʼ | ʔ |  |
| Tắc xát |  |  | t͡s | t͡sʼ | t͡ʃ | t͡ʃʼ |  |  |  |  |  |  |
| Xát |  |  | s | s | ʃ | ʃ | x | x |  |  | h | h |
| Mũi | m | m | n | n |  |  | ŋ | ŋ |  |  |  |  |
| Lỏng |  |  | l   r | l   r |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Lướt |  |  |  |  | j | j | w | w |  |  |  |  |
Có đề xuất rằng ngôn ngữ Maya nguyên thủy có thanh điệu, dựa trên việc bốn ngôn ngữ Maya hiện đại có thanh điệu (tiếng Yucatec, tiếng Uspantek, tiếng Tzotzil San Bartolo và tiếng Mocho'), nhưng vì các ngôn ngữ này có vẻ đã phát triển thanh điệu theo những cách khác nhau, Campbell cho rằng việc ngôn ngữ Maya nguyên thủy có thanh điệu là khó xảy ra.
Chú thích

↑  Achi' được xem là một biến thể của K'iche' bởi chính phủ Guatemala. Nếu tính Achi', có 30 ngôn ngữ Maya còn tồn tại.
↑  Dựa trên Kaufman (1976).
↑  see attribution in Fernández de Miranda (1968, tr. 75)
↑  Giả thuyết này được đề xuất lần đầu bởi Campbell & Kaufman (1976)
↑  Vương quốc Maya độc lập cuối cùng (Tayasal) không bị chinh phục cho tới tận năm 1697, khoảng 170 sau khi những conquistador đến đây.
↑  Grenoble & Whaley (1998) viết: "Các ngôn ngữ Maya thường nó hàng nghìn người nói, và một lượng lớn người Maya nói ngôn ngữ Maya như tiếng mẹ đẻ. Các cộng đồng Maya không phục hồi ngôn ngữ của họ mà hỗ trợ nó chống lại sự lan rộng nhánh chóng của tiếng Tây Ban Nha... [thay vì] ở cuối một tiến trình chuyển đổi ngôn ngữ, [các ngôn ngữ Maya chỉ mới]... ở khởi đầu."Grenoble & Whaley (1998, tr. xi-xii)
↑  Choi (2002) viết: "Trong hoạt động văn hóa Maya đương đại, việc duy trì ngôn ngữ Maya được tuyên truyền như một nỗ lực để ủng hộ "dân tộc Maya thống nhất". Tuy nhiên, có một loạt những quan điểm phức tạp về ngôn ngữ Maya và dân tộc tính ở người Maya mà tôi đã gặp ở Momostenango, một cộng đồng Maya vùng cao tại Guatemala.
↑  Tiếng Maya Chontal không nên bị nhầm lẫn với các ngôn ngữ Tequistlatec mà thường được gọi là "Chontal của Oaxaca".
↑  The Ethnologue considers the dialects spoken in Cubulco and Rabinal to be distinct languages, two of the eight languages of a Quiché-Achi family. Raymond G., Gordon Jr. (ed.). Ethnologue, (2005). Language Family Tree for Mayan, accessed ngày 26 tháng 3 năm 2007.
↑  Ngôn ngữ Maya nguyên thủy cho phép các gốc từ dạng CVC, CVVC, CVhC, CVʔC, và CVSC (trong đó S là /s/, /ʃ/, hay /x/)); xem England (1994, tr. 77)
↑  Campbell (2015) Campbell (2015) viết nhầm Tzotzil thành Tzeltal, Avelino & Shin (2011) cho rằng những báo cáo về sự phân biệt thanh điệu rõ ràng ở tiếng Tzotzil San Bartolome là thiếu chính xác
Những con đường di dân và niên đại phân tách của ngữ tộc Maya. Urheimat (lingustic homeland hay quê hương ngôn ngữ) của ngữ hệ Maya hiện là nơi cư ngụ của các dân tộc nói các ngôn ngữ Q'anjobal.
Những nét chữ Maya thời kỳ trung đại bằng vữa trát tại Museo de sitio ở Palenque, Mexico
Tranh vẽ với chữ viết bằng tiếng Chuj cạnh bên, tại Ixcán, Guatemala.
Sơ đồ phân loại ngữ hệ Maya.
Bản đồ khu vực nơi ngôn ngữ Maya hiện diện. Cỡ chữ thể hiện số người nói.
Khu vực nơi tiếng Maya Yucatec hiện diện trên bán đảo Yucatán.
Mordella adipata

| Mordella adipata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Mordellidae
Tông (tribus): Mordellini
Chi (genus): Mordella
Loài (species): M. adipata
Danh pháp hai phần
Mordella adipata Lea, 1917 
Mordella adipata là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1917.
Chú thích

↑  Mordellidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Lasioglossum pertasmaniae

| Lasioglossum pertasmaniae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Halictidae
Phân họ (subfamilia): Halictinae
Tông (tribus): Halictini
Chi (genus): Lasioglossum
Loài (species): L. pertasmaniae
Danh pháp hai phần
Lasioglossum pertasmaniae (Rayment, 1953) 
Lasioglossum pertasmaniae là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Rayment mô tả khoa học năm 1953.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Parapsammophila foleyi

| Parapsammophila foleyi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Phân bộ (subordo): Apocrita
Liên họ (superfamilia): Apoidea
Họ (familia): Sphecidae
Chi (genus): Parapsammophila
Loài (species): P. foleyi
Danh pháp hai phần
Parapsammophila foleyi (de Beaumont, 1956) 
Parapsammophila foleyi là một loài côn trùng cánh màng trong họ Sphecidae, thuộc chi Parapsammophila. Loài này được de Beaumont miêu tả khoa học đầu tiên năm 1956.
Chú thích

↑  Parapsammophila foleyi (TSN 769516) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
6882 Sormano

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: P. Sicoli
Nơi khám phá: Sormano
Ngày phát hiện: 5 tháng 2 năm 1995
Tên định danh
Tên định danh: 6882
Tên định danh thay thế: 1995 CC1
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.2976959
Viễn điểm quỹ đạo: 2.8061747
Độ lệch tâm: 0.0996261
Chu kỳ quỹ đạo: 1489.0281581
Độ bất thường trung bình: 224.42101
Độ nghiêng quỹ đạo: 14.40404
Kinh độ điểm mọc: 284.37721
Góc cận điểm: 16.74415
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 12.5
 
6882 Sormano (1995 CC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 2 năm 1995 bởi P. Sicoli ở Sormano.
Pelecopsis flava

| Pelecopsis flava> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Linyphiidae
Chi (genus): Pelecopsis
Loài (species): P. flava
Danh pháp hai phần
Pelecopsis flava Holm, 1962 
Pelecopsis flava là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Pelecopsis. Pelecopsis flava được Herman Theodor Holm miêu tả năm 1962.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Má

| --- | --- |
: Tra má trong từ điển mở tiếng Việt Wiktionary
Má có thể là:
Mẹ theo phương ngữ miền Nam Việt Nam
Má, một bộ phận của mặt người và động vật, nằm ở hai bên của miệng
Naenia filicis

| Naenia filicis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Naenia
Loài (species): N. filicis
Danh pháp hai phần
Naenia filicis Goeze 
Naenia filicis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Lasioglossum pervarians

| Lasioglossum pervarians> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Halictidae
Phân họ (subfamilia): Halictinae
Tông (tribus): Halictini
Chi (genus): Lasioglossum
Loài (species): L. pervarians
Danh pháp hai phần
Lasioglossum pervarians Cockerell, 1919 
Lasioglossum pervarians là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1919.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Myrcia angusta

| Myrcia angusta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Myrcia
Loài (species): M. angusta
Danh pháp hai phần
Myrcia angusta G.Don, 1832 
Myrcia angusta là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được G.Don mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Myrcia angusta”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
8-Bit Hordes

| 8-Bit Hordes |
| --- | --- |

Nhà phát triển: Petroglyph Games
Nhà phát hành: Petroglyph Games
Âm nhạc: Frank Klepacki
Dòng trò chơi: 8-Bit Armies series 
Nền tảng: Microsoft Windows
Phát hành: 12 tháng 8 năm 2016
Thể loại: Chiến lược thời gian thực
Chế độ chơi: Chơi đơn, Chơi mạng
8-Bit Hordes là một game chiến lược thời gian thực được hãng Petroglyph Games phát triển và phát hành vào ngày 12 tháng 8 năm 2016 cho Microsoft Windows. Nó sử dụng cùng một engine như người tiền nhiệm 8-Bit Armies, nhưng giờ đây được dựa trên một kịch bản theo chủ đề kỳ ảo.
Lối chơi

8-Bit Hordes thuộc thể loại chiến lược thời gian thực được thiết kế để phản ánh giao diện và lối chơi của những game RTS cổ điển của thập niên 90. Nó có phần chiến dịch chơi đơn và chơi mạng trong đó người chơi giao chiến lẫn nhau hoặc AI trong phần chơi hợp tác. Trò chơi có một cách tiếp cận rất đơn giản trong lối chơi và các yếu tố đồ họa. Đồ họa có phong cách voxel khối 8 bit theo kiểu retro với địa hình có thể phá hủy một phần. Lối chơi rất giống với dòng game kinh điển Warcraft. Người chơi bắt đầu với một tòa lâu đài chính dùng để mở rộng căn cứ của mình giúp tạo nên nhiều loại đơn vị quân khác nhau đem đi giao chiến với kẻ thù. Tài nguyên được thu thập thông qua các xe chở vàng từ các mỏ gần đó đến lâu đài chính. Các đơn vị quân và công trình được xây dựng thông qua một menu có thể nhấp ở bên phải màn hình, tương tự như dòng game Command & Conquer. Người chơi phải xây dựng nông trại để cung cấp lương thực cho lực lượng của mình. Trò chơi nằm trong một kịch bản giả tưởng chung có sự tham gia của các chủng tộc orc, dwarf, pháp sư hoặc rồng. Nổi bật trong trò chơi là 2 phe Lightbringers "tốt" và Deathsworn "xấu".
Trò chơi cũng có các trận chiến trong mục chơi mạng kết nối với người chơi từ bản 8-Bit Armies, cho phép họ chơi với nhau với tất cả các phe phái từ cả hai game. Điều này thậm chí có thể xảy ra khi người chơi chỉ sở hữu một trong hai phiên bản.
Phát triển

8-Bit Hordes là phần tiếp theo của game 8-Bit Armies. Nó sử dụng cùng một engine và giao diện. Sau khi phát hành 8-Bit Armies, Petroglyph Games muốn phát hành thêm các phe phái thông qua DLC, nhưng sau đó đã quyết định thực hiện toàn bộ spin-off, dẫn đến việc phát hành 8-Bit Hordes vài tháng sau đó vào ngày 12 tháng 8 năm 2016. Do sự tương đồng của chúng, cả hai trò chơi cung cấp các chức năng chéo khác nhau.
Đón nhận

8-Bit Hordes được phát hành dưới dạng kỹ thuật số trên Steam và GOG.com vào ngày 12 tháng 8 năm 2016. Sự đón nhận dành cho game từ những ý kiến trái chiều cho đến tích cực. Giới phê bình thừa nhận trò chơi là một sự tôn kính đối với dòng game kinh điển Command & Conquer, với cách tiếp cận lối chơi đơn giản tương tự và phong cách đồ họa retro cổ điển. Lối chơi RTS cổ điển đã được ca ngợi là sức mạnh cốt lõi của trò chơi. Một số đánh giá chỉ trích sự thiếu đa dạng: chỉ có một phe chơi được, chiến dịch không có cốt truyện đặc sắc và lối chơi có cảm giác lặp đi lặp lại, vì các chiến thuật tấn công đơn giản, theo kiểu hung hăng thường dẫn đến chiến thắng nhanh chóng. Các đối thủ AI bị chệch hướng chỉ đơn thuần là đủ để chơi khởi động cũng như đôi khi kém cỏi trong việc tìm đường cũng bị chỉ trích. Nó cũng đã được lưu ý rằng trò chơi về cơ bản là một phiên bản được thay da đổi thịt của 8-Bit Armies, giờ đây có rồng thay vì xe tăng. Bản nhạc nền, được sáng tác bởi cựu nhà soạn nhạc Command & Conquer Frank Klepacki, đã nhận được những đánh giá tích cực. Nhìn chung, các đánh giá mô tả trò chơi là một đoạn hồi tưởng hoài cổ, thiếu sự đa dạng và khả năng chơi lâu dài nhưng vẫn có thể vui vẻ trong một thời gian ngắn.
Mặc Kỳ Đạo Lạc

Mặc Kỳ Đạo Lạc (tiếng Trung: 万俟道洛; bính âm: Mòqí Dàoluò, ? – 530), tướng lĩnh khởi nghĩa Quan Lũng  trong giai đoạn sau của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.