stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Yeşildere, Korgan
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Ordu”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Thịt gà tây

Thịt gà tây là loại thịt từ những con gà tây, thông thường là gà tây nhà. Đây là một loại thực phẩm truyền thống tại các nước phương Tây. Thịt của chúng thường được người Mỹ và người phương Tây dùng cho các món nướng và xuất hiện nhiều trong Lễ Tạ ơn hoặc những buổi tiệc gia đình.  Người ta tin rằng gà tây chứa hàm lượng tryptophan cao, điển hình cho hầu hết các loại gia cầm.
Thịt gà tây nhồi
Gà tây, một món ăn thường thấy trong ngày Lễ Tạ ơn
Chế biến

Gà tây thường được bán thái lát và xay, hoặc chế biến "nguyên con" theo cách tương tự như gà thường (bỏ đầu, chân và lông). Gà tây nguyên con đông lạnh vẫn được nhiều người ưa chuộng. Gà tây thái lát thường được dùng làm thịt cho món sandwich hoặc làm thịt cold cuts. Trong một số trường hợp khi công thức nấu ăn yêu cầu thịt gà, thì gà tây cũng có thể được sử dụng để thay thế. Gà tây xay thường được bán trên thị trường như một sự thay thế cho thịt bò xay. Nếu không được sơ chế cẩn thận, gà tây nấu chín thường được coi là ít ẩm hơn các loại thịt gia cầm khác như gà hoặc vịt.
Gà tây hoang, mặc dù về cơ bản là cùng một loài với gà tây thuần hóa, tuy nhiên lại có hương vị rất khác so với loại nuôi trong trang trại. Hầu như tất cả các loại thịt (bao gồm cả phần ức) đều "sẫm màu" và có hương vị đậm đà hơn. Hương vị cũng có thể thay đổi theo mùa do phụ thuộc vào những biến đổi trong nguồn thức ăn, thường khiến thịt gà tây hoang đậm đà hơn vào cuối mùa hè, bởi số lượng côn trùng nhiều hơn trong chế độ ăn của chúng so với những tháng trước đó. Gà tây hoang chủ yếu ăn cỏ và ngũ cốc có hương vị nhẹ hơn. Các giống gà di sản hiếm cũng khác nhau về hương vị.
Một lượng lớn thịt gà tây đã được chế biến. Chúng có thể được hun khói, đôi khi còn bán dưới dạng giăm bông gà tây hoặc gà tây xông khói và được coi là lành mạnh hơn nhiều so với thịt lợn muối xông khói. Thịt gà tây chiên giòn dạng xoắn, được bán với tên gọi "turkey twizzlers", đã trở nên nổi tiếng ở Anh vào năm 2004, khi đầu bếp Jamie Oliver vận động để loại bỏ chúng cùng các loại thực phẩm tương tự khỏi bữa tối ở trường.
Không giống như trứng gà, trứng của gà tây ít khi được bán làm thực phẩm do nhu cầu về gà tây nguyên con cao và sản lượng trứng của chúng thấp hơn so với các loại gà khác (không chỉ gà mà ngay cả vịt hoặc cút). Nói chung, người ra sử dụng trứng gà tây để nhân giống thay vì ăn, mặc dù trứng gà tây có mùi vị gần giống với trứng gà. Giá trị của một quả trứng gà tây ước tính khoảng 3,50 đô la trên thị trường mở, nhiều hơn đáng kể so với toàn bộ một hộp chứa cả tá quả trứng gà.
Truyền thống văn hóa

Gà tây theo truyền thống được ăn như món chính trong bữa tối Lễ Tạ ơn ở Hoa Kỳ và Canada, cũng như trong các bữa tiệc Giáng sinh ở nhiều nước khác (thường là gà tây nhồi nhân). Hàng năm, người Mỹ tiêu thụ khoảng 45 tới 46 triệu con gà tây vào dịp Lễ Tạ ơn, trong khi người Anh thì tiêu thụ khoảng 10 triệu con vào dịp Giáng sinh.
Thịt gà tây đã được người dân bản địa từ Mexico, Trung Mỹ cùng các tầng lớp phía nam của Hoa Kỳ dùng làm thực phẩm từ thời cổ đại. Vào thế kỷ 15, những kẻ chinh phạt người Tây Ban Nha đã đưa gà tây Aztec trở lại châu Âu.
Gà tây đã được tiêu thụ vào đầu thế kỷ 16 ở Anh. Trước thế kỷ 20, sườn lợn là thực phẩm phổ biến nhất trong các ngày lễ ở Bắc Mỹ, vì chúng thường bị giết thịt vào tháng 11. Gà tây từng có rất nhiều trong tự nhiên đến nỗi chúng được ăn quanh năm và được coi là món ăn phổ biến, trong khi sườn lợn hiếm khi có sẵn ngoài mùa Lễ Tạ ơn – Năm mới. Trong khi truyền thống ăn gà tây vào lễ Giáng sinh lan rộng khắp nước Anh vào thế kỷ 17, thì trong các tầng lớp lao động, việc phục vụ ngỗng lại phổ biến hơn - vốn là món quay chủ yếu cho đến thời đại Victoria.
Gà tây với sốt mole được coi là "quốc thực" của Mexico.
Nấu ăn

Cả gà tây tươi và đông lạnh đều được sử dụng để nấu ăn. Tương tự như hầu hết các loại thực phẩm khác, gà tây tươi thường được ưa chuộng hơn mặc dù chúng có giá thành khá đắt đỏ. Vào các mùa lễ, nhu cầu về gà tây tươi tăng cao thường khiến chúng khó mua nếu không đặt hàng trước. Đối với loại đông lạnh, kích thước lớn của chúng khiến việc rã đông nên khó khăn: một con gà tây có kích cỡ thông thường sẽ mất vài ngày để rã đông đúng cách.
Gà tây thường được nướng hoặc quay trong lò trong vài giờ, thường là vào lúc người nấu chuẩn bị phần còn lại của bữa ăn. Đôi khi, gà còn được ngâm nước muối trước khi nướng để tăng hương vị và độ ẩm. Điều này được thực hiện vì thịt sẫm màu cần nhiệt độ cao hơn để biến tính tất cả sắc tố myoglobin so với thịt trắng (chứa rất ít myoglobin), do đó khi nấu chín hoàn toàn thì thịt sẫm màu có xu hướng làm khô ức. Quá trình nướng có thể làm chín hoàn toàn thịt sẫm màu mà không làm khô thịt ức. Gà tây đôi khi còn được trang trí với diềm gà tây, diềm giấy hoặc "booties" được đặt trên phần cuối của cẳng gà hoặc xương của những phần cốt lết khác.
Ở một số khu vực, đặc biệt là miền Nam Hoa Kỳ, gà tây cũng có thể được chiên ngập trong dầu nóng (thường là dầu đậu phộng) từ 30 đến 45 phút bằng cách sử dụng nồi chiên gà tây. Gà tây chiên ngập dầu đã trở nên thịnh hành nhất thời, nhưng lại gây ra những hậu quả nguy hiểm đối với những người không chuẩn bị trước để xử lý lượng lớn dầu nóng cần thiết một cách an toàn.
Nấu ăn > Dinh dưỡng

Khi còn sống, thịt ức gà tây chứa 74% nước, 25% protein, 1% chất béo và không chứa carbohydrate (bảng bên dưới). Với 100 gram (3 1/2 ounce), ức gà tây cung cấp 465 kilojoules (111 kilocalories) năng lượng thực phẩm và chứa một lượng lớn (20% hoặc hơn Giá trị hàng ngày) protein, niacin, vitamin B6 và phosphor, với hàm lượng vừa phải (10–19% DV) axit pantothenic và kẽm.
Một lượng 100 gram ức gà tây chứa 279 mg tryptophan, một hàm lượng thấp so với các amino acid khác trong thịt ức gà tây. Không có bằng chứng khoa học nào cho thấy lượng tryptophan này từ gà tây gây buồn ngủ sau bữa ăn.
| Thịt | Protein (100 g) |
| --- | --- |
Salami: 13.0
Xúc xích (nướng): 13.3
Thịt bò xay: 23.1
Gà quay: 24.8
Nạc nướng, thịt lưng lợn muối: 25.3
Gà tây quay: 25.0
Món ăn kèm

Đối với Lễ Tạ ơn ở Hoa Kỳ, gà tây được phục vụ truyền thống theo kiểu nhồi hoặc với nước xốt (để riêng), cùng nước sốt nam việt quất và nước thịt. Các món ăn bổ sung thông thường bao gồm khoai tây nghiền, ngô nguyên lõi, đậu xanh, bí và khoai lang. Bánh Pie là món tráng miệng thông tục, đặc biệt là những loại được làm từ bí ngô, táo hoặc hồ đào.
Khi được ăn vào Giáng sinh ở Vương quốc Anh, gà tây theo truyền thống được phục vụ chung với các loại rau mùa đông, bao gồm khoai tây quay, cải Brussels hoặc củ cải vàng. Sốt nam việt quất là một loại gia vị truyền thống ở các vùng nông thôn phía bắc của Vương quốc Anh, nơi quả nam việt quất thường mọc dại. Ở miền Nam và các khu vực thành thị, nơi mà nước sốt nam việt quất (cho đến thời gian gần đây) rất khó tìm, thì nước sốt bánh mì được mọi người sử dụng để thay thế, tuy nhiên loại nước sốt nam việt quất  thương mại có sẵn đã làm nó nổi lên những khu vực này. Đôi khi, thịt xúc xích, xúc xích cocktail, hoặc gan bọc trong thịt muối cũng có thể ăn kèm (được gọi là cuộn thịt muối hoặc "lợn trùm chăn").
Đặc biệt, trong các kỳ nghỉ lễ, món gà tây nhồi hoặc ăn kèm nước sốt sẽ được phục vụ theo truyền thống. Nhiều loại bao gồm bột yến mạch, hạt dẻ, xô thơm và hành tây, bánh mì ngô và xúc xích được tiêu thụ thường xuyên nhất. Ngoài ra, người ta có thể dùng nhân để nhồi gà tây (như tên của nó) hoặc có thể nấu riêng và phục vụ như một món phụ.
Một số món

Gà tây nướng rau củ là một trong những món ăn truyền thống của các nước phương Tây. Thịt gà được làm sạch, cắt bỏ cổ, đầu và chân rồi để thật khô. Ướp gà cùng với gia vị, gừng, hành tây thái lát và một chút rượu vang đỏ. Dùng giấy nilon bọc thức ăn để bọc gà cùng với gia vị lại rồi bỏ vào tủ lạnh ướp qua đêm cho gà ngấm gia vị.
Sau khi ướp xong, người ta nhồi vào bụng gà khoai tây, cà rốt đã cắt miếng vừa phải. Số khoai tây và cà rốt còn lại được trải đều trên khay cùng với chanh vàng cắt khoanh. Lò nướng được bật trước ở 200 °C, đợi khoảng 10 phút rồi mới đặt khay gà và rau củ vào nướng trong vòng 1 tiếng. Trong khoảng thời gian đó cứ 20 phút mở lò ra, phết nhanh lên trên da gà một lớp mật ong để có màu vàng đẹp mắt.
Ngoài món gà tây nướng rau củ ra thì gà tây có thể chế biến thành rất nhiều món ăn khác, như gà tây xốt xì dầu, đùi gà tây nấu giả cầy, gà tây xốt chanh leo, gà tây hầm khoai lang, chả gà tây chiên, gà tây nhồi thịt đút lò, gà tây xào... ngoài ra còn có món gà tây nướng mật ong, súp xương gà tây, cà ri gà tây.
Tại Hoa Kỳ

Ở Mỹ, thịt gà tây đã trở thành món ăn không thể thiếu trên bàn ăn của mỗi gia đình vào dịp lễ Tạ ơn hay Giáng sinh. Riêng lễ Tạ ơn có hơn 46 triệu con gà phải nằm trên bàn ăn của các gia đình Mỹ. Có đến 88% người Mỹ ăn gà tây vào dịp lễ Tạ ơn, chỉ 5% cho mình là người ăn chay.
Ở Việt Nam

Ở Việt Nam ngày trước, người Việt không thích ăn gà tây, cho rằng loài gà này nhạt nhẽo và không thơm ngon. Người ta nuôi gà tây chủ yếu để cho người nước ngoài ăn. Gà tây chưa phổ biến ở Việt Nam, nhưng gần đây, một mặt do người phương Tây vào Việt Nam ngày càng đông nên yêu cầu về gà tây cũng tăng lên. Mặt khác, người dân Việt Nam cũng bắt đầu thích ăn loại gà này. Nhiều đám cưới, đám lễ đã sử dụng gà tây làm món chính trên bữa tiệc. Giá thịt gà cũng khá cao, dao động từ 90.000-120.000 đồng/kg.
Trixis thyrsoidea

| Trixis thyrsoidea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Trixis
Loài (species): T. thyrsoidea
Danh pháp hai phần
Trixis thyrsoidea Dusén ex Malme, 1933 
Trixis thyrsoidea là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Dusén ex Malme miêu tả khoa học đầu tiên năm 1933.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trixis thyrsoidea”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Çetmi, Gümüşhacıköy

| Çetmi |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
ÇetmiVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Amasya
Huyện: Gümüşhacıköy
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 563 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 05700 
Çetmi là một xã thuộc huyện Gümüşhacıköy, tỉnh Amasya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 563 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Amasya”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2012.
Trisetum lasiorhachis

| Trisetum lasiorhachis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Trisetum
Loài (species): T. lasiorhachis
Danh pháp hai phần
Trisetum lasiorhachis (Hack.) Edgar 
Trisetum lasiorhachis là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Hack.) Edgar miêu tả khoa học đầu tiên năm 1998.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trisetum lasiorhachis”. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2013.
Zepherina camilla

| Zepherina camilla> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Zepherina
Loài (species): Z. camilla
Danh pháp hai phần
Zepherina camilla Bechyne, 1956 
Zepherina camilla là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bechyne miêu tả khoa học năm 1956.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Ören, Manyas

| Ören |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Balıkesir
Huyện: Manyas
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 74 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Ören là một xã thuộc huyện Manyas, tỉnh Balıkesir, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 74 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Balıkesir”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 5 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2012.
Tropidion erythrurum

| Tropidion erythrurum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Tropidion
Loài (species): T. erythrurum
Danh pháp hai phần
Tropidion erythrurum (Martins, 1962) 
Tropidion erythrurum là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Çivril

| Çivril |
| --- | --- |
—  Huyện  —
 
Vị trí của Çivril
ÇivrilVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Denizli
Diện tích
 • Tổng cộng: 1.478 km2 (571 mi2)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 61.301 người
 • Mật độ: 41/km2 (110/mi2)
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Çivril là một huyện thuộc tỉnh Denizli, Thổ Nhĩ Kỳ. Huyện có diện tích 1478 km² và dân số thời điểm năm 2007 là 61301 người, mật độ 41 người/km².
Chú thích

↑  “Districts of Turkey” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
×Festulolium braunii

| Festulolium braunii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Festulolium
Loài (species): F. braunii
Danh pháp hai phần
Festulolium braunii (K.Richt.) A.Camus 
Festulolium braunii là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (K.Richt.) A.Camus mô tả khoa học đầu tiên năm 1927.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Festulolium braunii”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Ören, Eynesil

| Ören |
| --- | --- |
—  Thị trấn  —
 
ÖrenVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Giresun
Huyện: Eynesil
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 1,971 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Ören là một thị trấn thuộc huyện Eynesil, tỉnh Giresun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 1.971 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Giresun”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2012.
Tiếng Shor

| Tiếng Shor |
| --- | --- |
шор тили, shor tili, тадар тили, tadar tili
Sử dụng tại: Nga
Khu vực: Kemerovo
Tổng số người nói: 2.800
Dân tộc: Người Shor
Phân loại: TurkTurk chungXibiaTiếng Shor
Hệ chữ viết: Kirin
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: cjs
Glottolog: shor1247
ELP: Shor
Tiếng Shor (шор тили, тадар тили) là một ngôn ngữ Turk được nói bởi 2.800 người ở Gornaya Shoriya, tỉnh Kemerovo, Nga. Ngôn ngữ này bị suy giảm đáng kể từ cuối thập niên 1930 đến đầu thập niên 1980. Trong thời kỳ này, tiếng Shor không được viết cũng như sử dụng trong các trường học. Tuy nhiên, kể từ thập niên 1980 và 1990, tiếng Shor đã được phục hồi. Ngôn ngữ này hiện được giảng dạy tại chi nhánh Novokuznetsk của Đại học Quốc gia Kemerovo.
Giống như các ngôn ngữ láng giềng, tiếng Shor đã vay mượn nhiều từ tiếng Mông Cổ và tiếng Nga. Nó có hai phương ngữ chính là Mrassu và Kondoma, được đặt tên theo các thung lũng sông nơi chúng được sử dụng.
Lịch sử

Hệ chữ viết Kirin của tiếng Shor được các nhà truyền giáo Cơ đốc giới thiệu vào giữa thế kỷ 19.
Năm 2005, Gennady Kostochakov đã xuất bản một tập thơ bằng tiếng Shor, có tựa đề "Tôi là nhà thơ người Shor cuối cùng" để nhấn mạnh tình trạng nguy cấp của ngôn ngữ này. Vào năm 2017, bản dịch tiếng Shor của Alice ở xứ sở thần tiên đã được xuất bản.
Hình thái và cú pháp học > Đại từ nhân xưng

Tiếng Shor có bảy đại từ nhân xưng:
| Số ít> Tiếng Shor | Số ít> Tiếng Việt | Số nhiều> Tiếng Shor | Số nhiều> Tiếng Việt |
| --- | --- | --- | --- |
| мен (men) | tôi | пис (pis) | chúng tôi, chúng ta |
| сен (sen) | bạn | силер/слер (siler/sler) | các bạn |
| ол (ol) | anh ấy/cô ấy/nó | ылар/лар, олар/алар (ılar/lar, olor/alar) | họ (tương tự tiếng Thổ Nhĩ Kỳ "onlar") |
| ол (ol) | anh ấy/cô ấy/nó | пылар/плар (pılar/plar) | họ (tương tự tiếng Thổ Nhĩ Kỳ "bunlar") |
Âm vị học > Nguyên âm

|  | Trước> không uốn môi | Trước> uốn tròn môi | Sau> không uốn môi | Sau> uốn tròn môi |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Đóng | i ⟨и⟩ iː ⟨ии⟩ | y ⟨ӱ⟩ yː ⟨ӱӱ⟩ | ɯ ⟨ы⟩ ɯː ⟨ыы⟩ | u ⟨у⟩ uː ⟨уу⟩ |
| Giữa | e ⟨e⟩ eː ⟨ee⟩ | ø ⟨ö⟩ øː ⟨öö⟩ |  | o ⟨o⟩ oː ⟨oo⟩ |
| Mở |  |  | a ⟨a⟩ aː ⟨aa⟩ |  |
Âm vị học > Phụ âm

|  |  | Đôi môi | Răng | Vòm | Ngạc mềm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mũi | Mũi | m ⟨м⟩ | n ⟨н⟩ |  | ŋ ⟨ң⟩ |
| Bật | vô thanh | p ⟨п⟩ | t ⟨т⟩ | c ⟨к⟩ | k ⟨қ⟩ |
| Bật | hữu thanh | b ⟨б⟩ | d ⟨д⟩ | ɟ ⟨г⟩ | ɡ ⟨ғ⟩ |
| Tắc xát | vô thanh |  |  | tʃ ⟨ч⟩ |  |
| Tắc xát | hữu thanh |  |  | dʒ ⟨ҷ⟩ |  |
| Xát | vô thanh |  | s ⟨c⟩ | ʃ ⟨ш⟩ | x ⟨x⟩ |
| Xát | hữu thanh |  | z ⟨з⟩ | ʒ ⟨ж⟩ |  |
| Lỏng | bên |  | l ⟨л⟩ |  |  |
| Lỏng | rho |  | r ⟨p⟩ |  |  |
| Tiếp cận | Tiếp cận |  |  | j ⟨й⟩ |  |
Chữ viết

Bảng chữ cái Kirin tiếng Shor:
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Ғ ғ | Д д | Е е |
| Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Қ қ |
| Л л | М м | Н н | Ң ң | О о | Ӧ ӧ | П п |
| Р р | С с | Т т | У у | Ӱ ӱ | Ф ф | Х х |
| Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь |
| Э э | Ю ю | Я я |  |  |  |  |
Đoan Cung vương

Đoan Cung Vương (chữ Hán:端恭王) là thụy hiệu của một số vị phiên vương, quận vương hoặc thân vương trong lịch sử chế độ quân chủ ở khu vực Á Đông.
Danh sách

Nguyễn triều Tuy Lý Đoan Cung Vương Nguyễn Phúc Miên Trinh (trước từng làm Tuy Đoan Cung Công và Tuy Lý Đoan Cung Công)
Nguyễn triều Tùng Thiện Đoan Cung Vương Nguyễn Phúc Miên Thẩm (trước từng làm Tùng Thiện Đoan Cung Công và Tùng Đoan Cung Công, có thụy hiệu khác là Văn Nhã công và Văn Nhã vương)
Nguyễn triều Yên Thành Đoan Cung Vương Nguyễn Phúc Miên Lịch (trước từng thụ phong Yên Thành Đoan Cung Công và Thành Đoan Cung Công)
Nguyễn triều Hòa Thạnh Đoan Cung Vương Nguyễn Phúc Miên Tuấn (trước từng làm Hòa Thạnh Đoan Cung Công và Thạnh Đoan Cung Công)
Nguyễn triều Tuyên Hóa Đoan Cung Vương Nguyễn Phúc Bửu Tán (trước từng làm Tuyên Hóa Đoan Cung Công)
Nguyễn triều Hoài Đức Đoan Cung Vương Nguyễn Phúc Miên Lâm (trước từng làm Hoài Đức Đoan Cung Công và Lạc Đoan Cung Công)
Nguyễn triều An Xuyên Đoan Cung Vương Nguyễn Phúc Miên Bàng (trong Nguyễn Phúc Tộc thế phả lại ghi là An Xuyên Đoan Trang vương, trước từng làm An Xuyên Đoan Cung Công và Xuyên Đoan Cung Công hoặc An Xuyên Đoan Trang công hay Xuyên Đoan Trang công)
Truyện trinh thám

Thám tử tư vấn Sherlock Holmes kiểm tra giày của một kẻ tình nghi
Truyện trinh thám hay tiểu thuyết trinh thám (tiếng Pháp: roman détective) là một tiểu loại của tiểu thuyết phiêu lưu. Bản thân tên gọi thể loại đã làm nổi bật một vài đặc điểm riêng của nó.
Nó nói lên nghề nghiệp của nhân vật chính. Nhân vật chính có thể là “thám tử”, là “mật thám”, hay “điều tra viên” gì đó, nhưng đều có nghề nghiệp chung là dò la, điều tra, khám phá cái bí mật còn nằm trong bóng tối.
Nó chứng tỏ, đây là truyện vụ án, truyện viết về tội phạm, một loại truyện rất phổ biến ở các nước phương Tây.
Nó mách bảo người sáng tác cách thức xây dựng cốt truyện: phải giữ đến cùng những bí mật của tội phạm để tạo nên sự hấp dẫn, khiến người đọc luôn luôn ở trong trạng thái căng thẳng.
Cái bí mật bao giờ cũng tạo nên sự hứng thú, hấp dẫn đối với người đọc. Nhưng chắc chắn, nghề “trinh thám” không thể trở thành cốt truyện phổ biến trong văn học, khi phạm tội chưa trở thành một hiện tượng xã hội phổ biến.
Lịch sử

Ngay ở những nước tư bản phát triển nhất, bộ máy cảnh sát có nhiệm vụ điều tra âm mưu để chặn đứng tội ác của bọn tội phạm cũng phải đến nửa sau thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, mới được thành lập. Henry Fielding (1707 – 1754), nhà văn lãng mạn, cũng là một luật sư, từng là thành viên tham gia sáng lập một trong những văn phòng đầu tiên có nhiệm vụ như thế ở Anh.
Trong ý thức của các nhà văn, tình trạng tội phạm gia tăng là biểu hiện của một xã hội bất ổn. Họ nghĩ rằng, phanh phui tội ác là cách tốt nhất để lật tung tấm màn bí mật đang bao bọc cỗ máy điều khiển các quan hệ  xã hội. Thế là cốt truyện “trinh thám” và nhân vật “thám tử” xuất hiện.
Lúc đầu, chúng xuất hiện trong sáng tác của Dickens, Balzac, Dostoevsky chỉ như những môtíp cốt truyện và những nhân vật phụ. Dĩ nhiên, một tác phẩm có cốt truyện trinh thám và nhân vật thám tử, chưa hẳn đã là tác phẩm có thể xếp vào loại tiểu thuyết trinh thám.
Trong Tội ác và trừng phạt của Dostoevsky, Điều bí mật của Edwin Drood của Dickens, việc miêu tả tội ác và quá trình điều tra tội phạm trở thành nội dung rất quan trọng của tác phẩm. Nhưng hứng thú cơ bản của sự miêu tả ấy không dồn vào việc trả lời cho câu hỏi: Ai là thủ phạm giết người ? Miêu tả tội ác và quá trình khám phá tội ác, điều quan trọng nhất đối với các nhà văn nói trên là tìm cách lý giải: Kẻ phạm tội thuộc hạng người nào ? Cái gì đã đẩy con người ấy đến với tội ác ? Cho nên, không ai gọi Tội ác và trừng phạt hoặc Edwin Drood là tiểu thuyết trinh thám.
Truyện trinh thám chỉ trở thành một thể loại độc lập, khi các nhà văn đưa những tình tiết về quá trình điều tra vụ án lên bình diện thứ nhất của nội dung. Edgar Allen Poe (1809 – 1849) được xem là “thánh tổ” của tiểu thuyết trinh thám vì ông đã chuyển trọng tâm tự sự từ trần thuật về nhân vật phạm tội sang trần thuật về nhân vật thám tử, người theo dõi, phát hiện kẻ phạm tội.
Trên thế giới, có nhiều nhà văn trở nên nổi tiếng nhờ thể loại truyện trinh thám, như: Wilkie Collins, Conan Doyle, Yulian Semyonov, Marietta Shaginyan,… Trước năm 1945, ở Việt Nam, Thế Lữ và Lê Văn Trương cũng là hai cây bút viết tiểu thuyết trinh thám nổi tiếng. Tiểu thuyết trinh thám có thể chia thành nhiều thể nhỏ. Loại truyện hình sự, truyện vụ án đang rất phổ biến ở Việt Nam hiện nay chính là một loại của tiểu thuyết trinh thám.
Scoparia lychnophanes

| Scoparia lychnophanes> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Scoparia
Loài (species): S. lychnophanes
Danh pháp hai phần
Scoparia lychnophanes
Scoparia lychnophanes là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Đông Chu (nước)

Bài này viết về một nước chư hầu của nhà Chu vào thời Chiến Quốc. Đối với triều đại Đông Chu, xem nhà Đông Chu.
Đông Chu (giản thể: 东周; phồn thể: 東周) là một tiểu quốc chư hầu vào thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Đông Chu được hình thành sau khi tiểu quốc Tây Chu bị phân liệt.
Nước Tây Chu được thành lập từ năm 440 TCN khi Chu Khảo Vương Cơ Nguy phân phong cho em trai là Cơ Yết ở đất Vương Thành, giữ chức Chu công để phụ giúp triều đình.
Năm 367 TCN, Tây Chu Uy công mất, hai con là công tử Căn và công tử Chiêu tranh đoạt ngôi vị với nhau. Hai nước chư hầu là Hàn và Triệu dùng vũ lực lập công tử Căn ở đất Củng, tức là Đông Chu Huệ công hoặc Đông Chu quân, Chu Hiển Vương không biết cư xử thế nào cũng không có thực lực để chống lại nên đành chấp nhận thực tế. Đó là nguồn gốc dẫn đến sự phân chia thành 2 nước Tây Chu và Đông Chu, sự chia rẽ này làm cho nhà Chu càng ngày càng thêm suy nhược. Thiên tử nhà Chu ở nhờ Tây Chu quân.
Hai nửa Tây Chu và Đông Chu cũng không hòa thuận, vài lần xảy ra xung đột. Năm 256 TCN, Tần Chiêu Tương vương đánh Tây Chu, bắt Chu Noãn vương và thu cửu đỉnh nhà Chu về Tần. Dân Tây Chu chạy lưu vong sang nương nhờ Đông Chu Văn quân. Đông Chu Văn quân duy trì cơ nghiệp tồn tại trên danh nghĩa của nhà Chu thêm 7 năm nữa. Năm 249 TCN, Tần Trang Tương Vương điều quân đi đánh chiếm nốt đất Đông Chu. Toàn bộ đất Tây Chu và Đông Chu đều thuộc về nước Tần.