Nghĩa quân Cách mạng Vệ quốc Liên đội Nguyễn Trung Trực
Lược sử > Chia rẽ

Ngày 16 tháng 4 năm 1947, Giáo chủ Phật giáo Hòa Hảo Huỳnh Phú Sổ đột ngột mất tích khi đến Tân Phú (Đồng Tháp Mười) để hòa giải xung đột giữa Việt Minh và Phật giáo Hòa Hảo. Các tài liệu của phương Tây và Việt Nam Cộng hòa đều nghi ngờ tướng Trần Văn Soái đã phản bội và chủ mưu trong vụ thủ tiêu Huỳnh giáo chủ để đem lực lượng của mình về đầu quân cho Pháp.
Sau khi Huỳnh Phú Sổ mất tích trong biến cố Đốc Vàng Hạ mà Trần Văn Soái bị Việt Minh, Cao Đài, Bình Xuyên nghi ngờ ông đã tổ chức lực lượng ám sát để gây chia rẻ Hoà Hảo với Việt Minh rồi đem lực lượng của ông  đầu quân cho Pháp, Pháp tiếp tục lôi kéo những người đứng đầu Hòa Hảo có quan điểm chống Việt Minh, lập ra nhiều đơn vị vũ trang mới ngoài những đơn vị vũ trang Hòa Hảo khác thành lập từ năm 1944, chiếm cứ một số vùng ở Tây Nam Bộ. Được Pháp trợ giúp, các nhóm giáo phái Hòa Hảo chống Việt Minh tập hợp thành 4 nhóm quân phiệt cát cứ, gồm:
Nhóm Trần Văn Soái (Năm Lửa), đóng tại Cái Vồn (Vĩnh Long).
Nhóm Lâm Thành Nguyên (Hai Ngoán), đóng tại Cái Dầu (Châu Đốc).
Nhóm Lê Quang Vinh (Ba Cụt), đóng tại Thốt Nốt (Long Xuyên).
Nhóm Nguyễn Giác Ngộ, đóng tại Chợ Mới (Long Xuyên).
Năm 1947, các lực lượng Việt Minh vừa tổ chức tuyên truyền vũ trang, vừa mở một chiến dịch lớn tại Kinh 13. Chỉ huy quân sự của Dân Xã Hòa Hảo kêu gọi tín đồ: "Súng Việt Minh bắn không nổ !", xua quân tràn vào trận địa của Việt Minh. Lực lượng vũ trang của Việt Minh cũng đánh trả kịch liệt quân của Dân Xã Hòa Hảo. Ở khu vực giữa Phú An - Phú Lâm (Tân Châu), Đại đội 65 đánh bật lực lượng của Dân Xã ra khỏi vùng này. Việt Minh mở rộng công tác vũ trang tuyên truyền về hướng Thoại Sơn, tiếp tục tấn công Ba Thê, đánh lính lê dương đi tàu sắt đổ bộ lên Mốp Văn và Núi Sập, diệt hơn 200 quân. Dù Phật giáo Hòa Hảo có tín đồ rất đông ở miền Tây, nhất là các tỉnh Long Xuyên, Châu Đốc, Hà Tiên, Cần Thơ..., lại có tổ chức chính trị nòng cốt là Việt Nam Dân chủ Xã hội Đảng, nhưng giữa các lãnh đạo tôn giáo và các quân phiệt thường xuyên có những bất đồng, dẫn đến nhiều diễn biến phức tạp gây phân hóa nội bộ. Vì vậy, khi Việt Minh tích cực vận động, đa số tín đồ Hòa Hảo là nông dân, lần lượt tham gia công cuộc kháng chiến do Việt Minh lãnh đạo. Đặc biệt, với sự tham gia của Mười Trí, một chỉ huy quân sự kháng chiến có uy tín lớn, đồng thời từng được Giáo chủ Huỳnh Phú Sổ căn dặn các tín đồ xem như là Sư thúc của Đạo sau khi ông qua đời, đã có tác động rất lớn đến việc vận động tín đồ Hòa Hảo tham gia kháng chiến. Tháng 6 năm 1947, nhằm lôi kéo tín đồ Hòa Hảo tạo thành khối đoàn kết các lực lượng chống Pháp, Việt Minh thành lập Ban Hòa Hảo vận tại Chợ Mới - Nhà Bàng, tập trung hoạt động vùng Long Xuyên, Châu Đốc, tuyên truyền chính sách "đại đoàn kết dân tộc, vận động tín đồ Hòa Hảo cùng toàn dân kháng chiến chống xâm lược Pháp". Trái lại, các lãnh tụ Dân Xã Hòa Hảo lại phát động một cuộc thanh trừng tại Tây Nam Bộ vào ngày 6 tháng 4 năm 1947. Những người dân không theo Dân Xã Hòa Hảo đều bị xem là kẻ thù, bị giết, buộc đá vào cổ, thả trôi sông, đồng thời quân đội Dân Xã còn tổ chức các vụ cướp phá tại Long Xuyên, Châu Đốc, Cần Thơ. Điều này gây nên sự bất mãn sâu sắc trong số đông tín đồ, đẩy họ về phía Việt Minh, hoặc ít nhất, trung lập. Trong những năm 1949 - 1950, nhiều đồn bốt đã án binh bất động, "trung lập hóa", không đàn áp dân chúng và tránh không đụng độ với lực lượng Việt Minh.