stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Thomas Edison
Menlo Park

Sự cách tân lớn nhất của Edison chính là phòng thí nghiệm ở Menlo Park, nó được xây dựng ở New Jersey. Đây là viện nghiên cứu đầu tiên được thành lập với mục đích chuyên biệt nhằm tạo ra các cải tiến và cách tân liên tục trong công nghệ. Chính tại đây, đa số các phát minh được đưa vào thực tiễn của ông đã ra đời, mặc dù việc căn bản của ông là quản lý và điều hành công việc của các nhân viên.
Ông góp công trong việc thực nghiệm điện thoại, máy quay đĩa, tàu điện, máy phân tích quặng, đèn điện, và một số cải tiến phát minh khác. Tuy nhiên, ban đầu ông làm việc về đèn điện và chịu trách nhiệm thử nghiệm và ghi lại về thiết bị đó. Năm 1880 ông được chỉ định làm kỹ sư trưởng của Xưởng đèn Edison. Trong năm đầu tiên này, xưởng dưới sự quản lý của Francis Upton, đã sản xuất ra 50.000 bóng đèn. Theo Edison, Hammer là "một người tiên phong trong lĩnh vực đèn chiếu sáng".
Đa số các bằng sáng chế của Edison là những bằng sáng chế hữu ích, chỉ khoảng hơn mười chiếc là bằng sáng chế thiết kế. Nhiều phát minh của ông không hoàn toàn là ý tưởng ban đầu của ông, nhưng những cải tiến giúp nó có thể được sản xuất hàng loạt là của ông. Ví dụ, trái với điều mọi người vẫn nghĩ, Edison không phát minh ra bóng đèn điện. Nhiều thiết kế đã được phát triển bởi các nhà phát minh từ trước đó gồm cả bằng sáng chế mà ông mua lại từ Henry Woodward và Mathew Evans, Moses G. Farmer, Joseph Swan, James Bowman Lindsay, William Sawyer, Humphry Davy, và Heinrich Göbel. Năm 1878, Edison xin cấp phép cho thuật ngữ sợi dây tóc cho yếu tố dây phát sáng mang dòng điện, mặc dù nhà phát minh người Anh Joseph Swan đã sử dụng thuật ngữ đó từ trước. Edison đã lấy các đặc tính từ các thiết kế trước đó và trao nhiệm vụ cho các công nhân của ông tạo ra những bóng đèn có tuổi thọ cao hơn. Năm 1879, ông đã sản xuất ra một ý niệm mới: một chiếc đèn có sức chịu đựng cao trong một môi trường chân không lớn, nó sẽ cháy sáng hàng trăm giờ. Trong khi những nhà phát minh trước đó đã sản xuất ra đèn điện trong các điều kiện phòng thí nghiệm, Edison đã tập trung vào việc áp dụng thương mại hóa và đã có thể bán ý tưởng của mình tới các gia đình và các cửa hàng bằng cách sản xuất hàng loạt các bóng đèn có tuổi thọ cao và tạo ra một hệ thống phát và cung cấp điện.
Phòng thí nghiệm Menlo Park có thể được xây dựng nhờ tiền bán bộ máy thu phát cùng lúc bốn tín hiệu mà Edison sáng chế ra năm 1874. Chiếc máy điện báo thu phát bốn tín hiệu cùng lúc có thể gửi bốn tín hiệu điện báo cùng lúc trên cùng một dây dẫn. Khi Edison liên hệ bán máy cho Western Union, ông đã bị sốc khi Western Union đưa ra một cái giá không thể ngờ nổi; quyền sáng chế được bán với giá $10.000. Chiếc máy điện báo này là thành công tài chính lớn đầu tiên của ông.
Nhà cửa

Vào Thập niên 1880, Thomas Edison mua đất đai ở Fort Myers, Florida, và xây Seminole Lodge làm nơi nghỉ đông. Henry Ford, ông trùm ô tô, sau này đã sống ở nhà nghỉ đông của ông, The Mangoes phía đối diện. Edison thậm chí cũng đóng góp về kỹ thuật cho ngành ô tô. Họ là bạn bè tới tận khi Edison mất trong trạng thái bình yên, thọ 84 tuổi. Edison and Ford Winter Estates hiện đang mở cửa cho công chúng.
Chuyện ngoài lề

Thomas Edison là một người có tư tưởng độc lập, và giống như một nhà thần luận, tuyên bố rằng ông không tin vào "Chúa và các nhà thần học", nhưng lại không nghi ngờ rằng "có một sự hiểu biết siêu nhiên". Tuy nhiên, ông phản đối ý kiến về siêu nhiên, cùng với những ý tưởng về linh hồn, sự bất tử, và hiện thân của Chúa. Ông nói, "Thiên nhiên không nhân từ và đáng yêu, mà hoàn toàn tàn nhẫn, xa lạ."
Ông đã mua một ngôi nhà gọi là "Glenmont" năm 1886 coi đó là món quà cưới cho Mina ở Llewellyn Park tại West Orange, New Jersey. Mộ của Thomas và Mina Edison hiện đang được chôn cất tại đó. Vùng đất rộng 13.5 acre (55.000 m²) được National Park Service giữ gìn làm Di tích lịch sử quốc gia Edison.
Edison đã trở thành người sở hữu nơi sinh của ông Milan, Ohio năm 1906, và trong lần tới thăm cuối cùng năm 1923, ông đã sốc khi thấy ngôi nhà cũ của mình vẫn được chiếu sáng bằng đèn và nến.
Năm 1878, ông được phong tước Hiệp sĩ Quân đoàn danh dự của Pháp, và năm 1889, ông được phong làm Chỉ huy Quân đoàn danh dự.
Bị ảnh hưởng bởi một chế độ ăn giàu chất béo vào hồi nhỏ, trong những năm cuối đời "ông không ăn gì ngoài cứ ba giờ uống một lít sữa". Ông tin rằng chế độ ăn như vậy sẽ giúp ông hồi phục sức khỏe.
Trong cả cuộc đời ông rất nặng tai.
Thomas Edison đã viết một bức thư nổi tiếng cho nhà chế tạo đàn piano là Steinway & Sons sau khi định giá một trong những chiếc đàn của họ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  :"Gửi Steinway & Sons —  "Thưa các quý ông, "Tôi đã quyết định giữ chiếc đàn piano tuyệt vời của các vị. Vì một số lý do không thể hiểu được đối với tôi nó đã mang lại những kết quả tuyệt diệu so với những lần tôi từng thử trước đó. Xin hãy gửi hóa đơn cho tôi với giá rẻ nhất. "— Thomas Edison. "2 tháng 6 1890" | ” |
Danh sách các cống hiến

Bài chi tiết: Danh sách các bằng sáng chế của Edison
Người ta thống kê được, Edison có tổng cộng đến 1.907 phát minh được cấp bằng sáng chế - một con số khổng lồ.
Máy quay đĩa
Máy chiếu phim
Máy ghi âm
Cung cấp hỗ trợ tài chính cho công việc của Guglielmo Marconi về truyền phát radio và có được nhiều bằng sáng chế.
Tattoo gun (Dựa trên Bút điện, được sử dụng để tạo ra các bản copy rô nê ô)
Bóng đèn
Những cải tiến công việc của Edison

Lewis Latimer được cấp bằng sáng chế một cách cải tiến cách sản xuất dây tóc đèn trong bóng (không có bằng chứng rằng thứ này từng được sử dụng ở một công ty của Edison).
Nikola Tesla đã phát triển phân phối điện xoay chiều, có thể được dùng để truyền điện qua khoảng cách xa hơn điện một chiều của Edison nhờ vào máy biến thế. Việc phát hiện về khả năng tạo ra dòng điện xoay chiều bắt nguồn rằng dòng điện xoay chiều bắt nguồn từ thí nghiệm của Michael Faraday , và sau đó được Tesla phát triển qua nhiều bằng sáng chế về các máy phát điện nhiều pha. Tesla là cựu nhân viên của Edison, và sau đó bỏ công ty của Edison để đi theo con đường phát triển hệ thống truyền tải điện xoay chiều - mà Edison không ủng hộ và ăn cắp các ý tưởng của "cựu nhân viên" này.
Emile Berliner đã phát triển máy hát, về cơ bản nó là một máy quay đĩa cải tiến, với khác biệt căn bản là sử dụng bản ghi phẳng với các đường rãnh xoắn ốc.
Edward Hibberd Johnson có những bóng đèn được chế tạo đặc biệt, và được lắp đặt ở nhà ông ở Fifth Avenue tại thành phố New York trên Cây thông Noel đầu tiên được trang trí bằng điện vào 22 tháng 12 năm 1882.
Vân trung ca

| Vân trung ca |
| --- | --- |
雲中歌
Thông tin sách
Tác giả: Đồng Hoa
Quốc gia: Trung Quốc
Ngôn ngữ: Tiếng Trung Quốc
Chủ đề: Trung Quốc cổ đại
Thể loại: Lãng mạn, giả sử
Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Hội Nhà văn
Ngày phát hành: 2007
Vân Trung Ca (tiếng Trung: 云中歌), là một cuốn tiểu thuyết của nhà văn Trung Quốc Đồng Hoa được xuất bản vào năm 2007 bởi nhà xuất bản Nhà văn (作家 出版社). Cuốn tiểu thuyết này là phần tiếp theo của Đại mạc dao.
Cốt truyện

Truyện lấy bối cảnh vào thời Tây Hán, năm Hán Chiêu Đế (Lưu Phất Lăng) 8 tuổi, tình cờ gặp cô bé Hoắc Vân Ca (con gái Hoắc Khứ Bệnh và Ngọc Cẩn trong tác phẩm Đại mạc dao), được Vân Ca cứu thoát khỏi chết khô trên sa mạc. 10 năm sau, Vân Ca trở thành thiếu nữ xinh đẹp nhưng không quên cậu bé năm xưa mà cô gọi là "Lăng ca ca". Không may cô lại nhận nhầm Lưu Bệnh Dĩ là Lưu Phất Lăng, nên vô cùng tuyệt vọng khi anh thành thân với người khác.
Nếu Vân Ca vẫn ở tại Tây Vực, có lẽ cô sẽ không gặp những đau đớn thấu lòng, nhưng Vân Ca của tuổi mười chín đã đến thành Trường An, nơi "trường trường bất an" ấy đã bắt đầu bi kịch của đời cô. Vân Ca bị cuốn vào những âm mưu tranh quyền đoạt vị chốn cung đình khi gặp lại Lăng ca ca, nay là Hán Chiêu Đế. Vân Ca thông minh linh hoạt, sau những đau thương thì đôi mắt mang đầy nét sầu bi. Lăng ca ca mà cô yêu thương nhất ra đi, những người tưởng như bằng hữu trở thành kẻ thù, người vốn là kẻ thù hóa ra là người thân.
Hết đau thương này đến đau thương khác đổ lên người Vân Ca. Đồng Hoa đã xây dựng một hệ thống nhân vật, cả chính lẫn phụ, rất xuất sắc. Các nhân vật được khắc họa rõ nét, đa chiều. Ba nhân vật nam được chú ý là Mạnh Giác, Lưu Phất Lăng và Lưu Bệnh Dĩ - Lưu Tuân. Họ là những người yêu thương Vân Ca, nhưng cũng để lại những đau đớn trong trái tim cô. Vân Trung Ca xuất sắc nhất ở quyển cuối, bi kịch của Vân Ca bị đẩy lên cao nhất, người thương yêu qua đời, hóa ra là do những người thân thiết với cô, cố ý hay vô tình, đã gây nên cái chết ấy. Cuối truyện, những kẻ phải trả giá cho tội ác của mình đã gặp báo ứng, còn Vân Ca quay về Tây Vực, cô chọn cách sống tiếp, vượt qua đau thương của quá khứ. Dù cho "đời này kiếp này, ta không thể quên được Lăng ca ca".
Chuyển thể > Phim truyền hình

Năm 2014, Vân Trung Ca được chuyển thể thành phim truyền hình Đại Hán Tình duyên Vân Trung Ca với biên kịch là Vu Chính và các đạo diễn là Hồ Ý Quyên, Hồ Minh Khải và Thái Tinh Thịnh.
Từ 13/09/2015, phim được phát sóng vào khung giờ kim cương của Đài Truyền hình vệ tinh Hồ Nam.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Diễn viên | Vai | Giới thiệu nhân vật |
| Angelababy (Dương Dĩnh) Tưởng Y Y | Hoắc Vân Ca Vân Ca (nhỏ) | Con gái của Hoắc Khứ Bệnh và Ngọc Cẩn trong Đại mạc dao, đến từ Tây Vực. |
| Lục Nghị Phương Diêu Tử Ý | Lưu Phất Lăng Lưu Phất Lăng (nhỏ) | Hán Chiêu Đế, hoàng đế thứ 8 của nhà Hán. |
| Đỗ Thuần Cừu Mộ Viễn | Mạnh Giác Mạnh Giác (nhỏ) | Con nuôi của Mạnh Cửu trong Đại mạc dao. |
| Trần Hiểu | Lưu Bệnh Dĩ/Lưu Tuân | Cháu của Lưu Phất Lăng. Được Hoắc Quang nâng đỡ thành hoàng đế thứ 10 của nhà Hán,tức Hán Tuyên Đế. |
| Dương Dung Tô Ngọc Lam | Hoắc Thành Quân Hoắc Thành Quân (nhỏ) | Con gái của Hoắc Quang. |
| Tô Thanh | Hứa Bình Quân | Nguyên phối thê tử của Lưu Bệnh Dĩ, mẹ Lưu Thích |
| Khấu Chấn Hải | Hoắc Quang | Em trai của Hoắc Khứ Bệnh, phụ chính đại thần của Hán Chiêu Đế, cha của Hoắc Thành Quân, ông ngoại của Thượng Quan hoàng hậu |
| Bao Bối Nhĩ | Lưu Hạ | Đại công tử, Xương Ấp vương |
| Lưu Quán Tường | Vu An | Thái giám tổng quan của Lưu Phất Lăng |
| Mao Hiểu Đồng | Thượng Quan Tiểu Muội | Cháu ngoại của Hoắc Quang, hoàng hậu của Hán Chiêu Đế |
| Trương Nhã Manh | Hiển phu nhân | Vợ của Hoắc Quang, mẹ Hoắc Thành Quân |
| Trương Tuyết Nghênh | Mạt Trà | Thị nữ của Vân Ca |
| Trương Thiên Dương | Phú Dụ | Tổng quản của Tiêu Phòng điện, thái giám của Vân Ca |
| Vương Hạo Nhiên | Hồng y | Thị nữ của Lưu Hạ, em gái của Nguyệt Sinh |
| Trương Triết Hạn | Lưu Tư | Quảng Lăng vương Lưu Tư |
| Bạch San | Triệu tiệp dư | Câu Dặc phu nhân, mẹ Lưu Phất Lăng |
| Khám Thanh Tử | Hoắc Liên Nhi | Con gái của Hoắc Quang, chị của Hoắc Thành Quân, mẹ Thượng Quan Tiểu Muội |
| Vương Hoa Tử | Thượng Quan Kiệt | Phụ chính đại thần của Hán Chiêu Đế, ông nội Thượng Quan Tiểu Muội |
| Đổng Tuệ | Tranh Nhi | Thị nữ của Thượng Quan Tiểu Muội |
| Vương Dực Phi | Hổ Nhi/Lưu Thích | Con trai của Lưu Bệnh Dĩ và Hứa Bình Quân |
| Triệu Lệ Dĩnh | Bách Hợp |  |
| Vương Uyển Trung | Tiểu Tô | Thị nữ của Hoắc Thành Quân |
| Trần Mộc Dịch | Thất Hỉ | Thái giảm tổng quản thời Hán Tuyên Đế |
| Tôn Ngao | Nguyệt Sinh | Nghĩa huynh của Mạnh Giác, nghĩa đệ của Lưu Hạ, anh trai của Hồng y |
| Phó Nghệ Vĩ | Mạnh mẫu | Mẹ của Mạnh Giác |
| Chu Vinh Vinh | Trương thái y |  |
| Phạm Văn Phương | Vô Lệ | Thành chủ Vô lệ thành |
| Hồ Binh | Lưu Triệt | Hán Vũ Đế, cha của Lưu Phất Lăng |
| Khúc Ni Thứ Nhân | Công chúa A Lệ Nhã | Công chúa của Khương tộc |
| Dương Lung | Hà Tiểu Thất | Thái giám của Hán Tuyên Đế |
| Miêu Lạc Y | Hứa Hương Lan | Nhị phu nhân của Mạnh Giác, em họ của Hứa Bình Quân |
Chú thích

↑  baike.baidu.com Baidu baike
↑  http://www.qdmm.com/mmweb/153508.aspx Lưu trữ 2014-07-07 tại Wayback Machine 历史时空小说云中歌
↑  “�Ƹ���������”. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 7 năm 2014. Truy cập 22 tháng 3 năm 2015. replacement character trong |tiêu đề= tại ký tự số 1 (trợ giúp)
Cầu Chương Dương

| Cầu Chương Dương |
| --- | --- |
Cầu Chương Dương về đêm
Vị trí: Hà Nội, Việt Nam
Tuyến đường: 2 làn xe máy, 1 làn ô tô
Bắc qua: sông Hồng
Tọa độ: 21°02′B 105°52′Đ﻿ / ﻿21,04°B 105,86°Đ﻿ / 21.04; 105.86
Thông số kỹ thuật
Kiểu cầu: Cầu thép & bê tông
Tổng chiều dài: 1,230 m
Rộng: 13 m
Lịch sử
Khởi công: 10/10/1983
Đã thông xe: 30/06/1985
Vị trí

Mặt cầu Chương Dương
Hình "con đường gốm sứ ven sông Hồng" đắp bên thành cầu Chương Dương
Cầu Chương Dương là một cây cầu bắc qua sông Hồng, trên Quốc lộ 1 cũ tại km170+200, địa phận Hà Nội, nối quận Hoàn Kiếm với quận Long Biên. Đây là cây cầu lớn lần đầu tiên hoàn toàn do phía Việt Nam tự thiết kế và thi công mà không cần có sự trợ giúp kỹ thuật của các kỹ sư nước ngoài. Tại cây cầu này các kỹ sư cầu đường của Việt Nam tự thử sức mình để có thể tự thiết kế và thi công các cây cầu lớn khác. Hiện trên hai đầu nhịp cầu vẫn còn tấm biển kim loại có khắc tên cầu và thời gian thi công: Cầu Chương Dương - 10.1983 - 6.1985.
Lịch sử

Những năm 80 của thế kỷ XX, cả Hà Nội chỉ có cầu Long Biên bắc qua sông Hồng. Do làn đường ôtô quá nhỏ nên cảnh ách tắc luôn xảy ra và cầu được mệnh danh là cây cầu dài nhất thế giới do xe phải mất nhiều tiếng đồng hồ mới qua được. Trong khi đó, cầu Thăng Long còn đang dở dang và dù có xong thì nó cũng không chia sẻ được nhiều do vị trí quá xa trung tâm. Do vậy, dựng ngay một cây cầu để vào trung tâm Hà Nội là ưu tiên số một và chủ trương ban đầu là làm tạm một cầu treo. Lúc bắt đầu khởi công, công trình được mang tên "Cầu treo mùa xuân". Trách nhiệm chỉ đạo xây dựng cầu được giao cho tân Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải Bùi Danh Lưu.
Ông Bùi Danh Lưu cùng lãnh đạo Bộ Giao thông vận tải thuyết phục Chính phủ làm cầu sắt vĩnh cửu với tốc độ làm cầu treo. Được đồng ý, ông cho tận dụng vật liệu "đầu thừa đuôi thẹo" là một số thanh thép phục vụ thi công cầu Thăng Long và rất nhiều dầm cầu đường sắt. Để các dầm sắt này phù hợp khổ cầu đường bộ như cầu Chương Dương, ông Lưu đã phải chỉ đạo "chế sửa" lại theo cách riêng mà thế giới chưa từng làm.
Sau một năm chín tháng, vào ngày 30-6-1985, cầu Chương Dương khánh thành, vượt tiến độ 12 tháng, chấm dứt hoàn toàn cảnh tắc nghẽn trên cầu Long Biên.
Thông tin chung

Đây là cây cầu nối quận Hoàn Kiếm với quận Long Biên của Hà Nội.
Cầu được khởi công ngày 10/10/1983, thông xe ngày 30/6/1985.
Từ 2002 cầu được sửa chữa, gia cố.
Thông số kỹ thuật > Thiết kế

Cầu chính là các nhịp bằng kết cấu thép gồm 21 nhịp: 11 nhịp thép; 10 nhịp bê tông trong đó 7 nhịp ở phía Hà Nội và phía Gia Lâm có 3 nhịp. Các nhịp dầm thép được cấu tạo bằng những thanh dầm gắn với nhau theo liên kết hình học tam giác thuộc loại dầm 89,28 m rất đặc biêt chỉ có ở cây cầu này. Các kỹ sư Việt Nam đã vận dung sáng tạo, "chế sửa" 2 loại dầm là dầm 105,28m và dầm 73,28m thành loại dầm 89,28m, tận dụng được nguồn nguyên liệu sẵn có ở trong nước.
Chiều dài: 1.230m.
Tải trọng: H30.
Phân tải: cầu chia làm bốn làn xe chạy hai chiều, ở giữa có phần cánh gà mỗi bên rộng 5 m. Phía ngoài cùng có làn đường dành cho xe máy rộng 1,5 m.
Đơn vị thiết kế: Viện thiết kế giao thông (nay là Tổng công ty Tư vấn thiết kế giao thông vận tải TEDI).
Đơn vị xây dựng: Liên hiệp các xí nghiệp giao thông khu vực 1 và xí nghiệp liên hợp xây dựng cầu Thăng Long.
Naegleriasis

| Naegleriasis |
| --- | --- |

Ảnh hiển vi của Naegleriasis gây nên bởi Naegleria fowleri. Nhuộm kháng thể huỳnh quang trực tiếp.
Phát âm: /ˌnɛɡlərˈaɪəsɪs/ 
Chuyên khoa: Infectious disease
ICD-10: A06.6, B60.2
ICD-9-CM: 136.2
Naegleriasis, còn gọi là viêm não-màng não do amip chủ yếu (PAM), viêm não do amip, nhiễm naegleria, là sự xâm nhiễm vào não của nguyên sinh vật sống tự do Naegleria fowleri, hay "amip ăn não". Tên gọi "amip ăn não" còn được dùng để chỉ amip Balamuthia mandrillaris, điều này gây ra một vài sự nhầm lẫn giữa hai loại. Tuy nhiên, Balamuthia mandrillaris không có quan hệ gì với Naegleria fowleri, nó gây ra một loại bệnh khác gọi là viêm não u hạt do amip và không như Naegleriasis thường thấy ở những người có chức năng miễn dịch bình thường, viêm não u hạt do amip thường xảy ra ở những người có chức năng miễn dịch kém như người nhiễm HIV/AIDS hay ung thư bạch cầu.
N. fowleri thường được tìm thấy ở những vùng nước ngọt ấm như ao, hồ, sông và suối nước nóng. Ngoài ra nó cũng được tìm thấy ở trong đất, nguồn cấp nước đô thị bảo trì kém, bình đun nước nóng, gần nguồn nước thải ấm của các nhà máy công nghiệp, trong nước khử trùng không đảm bảo, các bể bơi không được clo hóa. Hiện chưa có bằng chứng cho thấy sinh vật này sống trong nước biển.
Dù là bệnh hiếm gặp nhưng một khi đã mắc thì tử vong gần như là điều chắc chắn với tỷ lệ lớn hơn 95%.
Dấu hiệu và triệu chứng

Các triệu chứng có thể xuất hiện từ một cho đến bảy ngày sau khi bị nhiễm amip. Triệu chứng ban đầu bao gồm sự thay đổi cảm nhận của khứu giác và vị giác, đau đầu, sốt, buồn nôn, ói mửa và cứng cổ. Ngoài ra còn có tình trạng rối loạn tâm thần, ảo giác, mất sự chú ý, mất điều hòa, co giật. Tiếp theo, bệnh tiến triển nhanh chóng trong vòng ba đến bảy ngày, và cái chết thường đến sau 7 đến 14 ngày, dù vậy cũng có thể lâu hơn. Vào năm 2013, một người ở Đài Loan đã tử vong sau khi nhiễm Naegleria fowleri được 25 ngày.
Nguyên nhân

N. fowleri xâm nhập hệ thần kinh trung ương thông qua mũi, đặc biệt là qua niêm mạc khứu giác và lá sàng mô mũi. Điều này xảy ra thường là do nước có chứa N. fowleri xộc vào khoang mũi qua các hoạt động như bơi, tắm, hay rửa mũi.
Amip đi theo các sợi thần kinh khứu giác qua lá sàng của xương sàng đến sọ. Từ đó chúng di chuyển đến hành khứu giác rồi tới các khu vực khác của não. Sau đó chúng ăn các mô thần kinh dẫn đến tình trạng hoại tử và xuất huyết nghiêm trọng.
Tiếp theo, những sinh vật này bắt đầu tiêu thụ các tế bào não, từng phần một. Chúng trở thành tác nhân gây ra Naegleriasis (hay PAM), một loại bệnh tác động đến hệ thần kinh trung ương. Bệnh này thường xảy ra ở trẻ em hoặc thanh thiếu niên khỏe mạnh, những đối tượng không có tiền sử bị suy giảm miễn dịch và có tình trạng tiếp xúc với những vùng nước ngọt không lâu trước thời điểm phát hiện bệnh.
Sự phát sinh

Naegleria fowleri lan truyền trong những vùng nước ngọt ấm, tù đọng (thường là vào những tháng hè), và xâm nhập hệ thần kinh trung ương từ nước chứa amip xộc vào khoang mũi bằng cách bám vào dây thần kinh khứu giác. Sau đó chúng di chuyển qua lá sàng tới hành khứu giác ở não trước, rồi nhân số lượng lên nhanh chóng nhờ ăn mô thần kinh.
Chẩn đoán

N. fowleri có thể sinh trưởng trong những môi trường chất lỏng không có ngoại vật hoặc trên các đĩa agar phi dinh dưỡng phủ vi khuẩn. Khuẩn Escherichia coli có thể được sử dụng để phủ lên đĩa (tấm) agar phi dinh dưỡng và thêm vào đó một giọt cặn dịch não tủy. Tiếp theo các đĩa này được ủ ở 37 °C và kiểm tra hàng ngày. Việc phát hiện được thực hiện bằng cách ly tâm một mẫu nước có thêm E. coli, rồi đặt một viên nén vào đĩa agar phi dinh dưỡng. Sau vài ngày, người ta kiểm tra đĩa bằng kính hiển vi và nhận dạng các nang Naegleria qua hình thái của chúng. Sự xác nhận sau cùng có thể thực hiện bằng các phương pháp phân tử và hóa sinh khác nhau. Việc khẳng định sự hiện hữu của Naegleria có thể hoàn tất bằng một cuộc xét nghiệm, tại đó sinh vật này bị phát hiện trong một môi trường nhược trương (nước cất). Khả năng gây bệnh có thể cao hơn ở nhiệt độ cao (42 °C), Naegleria fowleri có thể sinh trưởng tại nhiệt độ đó, còn loài không gây bệnh Naegleria gruberi thì không.
Phòng ngừa

Michael Beach, chuyên viên của Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ, đã đưa ra lời khuyên rằng sử dụng kẹp mũi để ngăn ngừa nước nhiễm mầm bệnh xâm nhập vào mũi là một cách thức phòng vệ hiệu quả, lưu ý về điều kiện để bệnh có thể xảy đến đó là để cho nước đi lên mũi.
Điều trị

Kể từ lần mô tả đầu tiên hồi thập niên 1960, cho đến năm 2015 mới chỉ ghi nhận được 7 trường hợp sống sót sau khi mắc PAM, ba trong số đó ở Mỹ và một ở Mexico. Kết quả tiên lượng luôn là không khả quan với những người mắc bệnh và khả năng sống sót duy trì ở mức nhỏ hơn 1%.
Dựa vào các bằng chứng từ phòng thí nghiệm và báo cáo về các trường hợp, amphotericin B là cơ sở truyền thống trong điều trị PAM kể từ ca sống sót đầu tiên ghi nhận tại Mỹ năm 1982.
Cách điều trị thường còn là sử dụng kết hợp liệu pháp với nhiều loại kháng sinh khác bên cạnh amphotericin như fluconazole, miconazole, rifampicin và azithromycin. Phương pháp này đã cho thấy thành công ở mức hạn chế chỉ khi áp dụng sớm trong giai đoạn đầu nhiễm bệnh. Fluconazole đã cho thấy hiệu quả chống lại naegleria khi kết hợp với amphotericin trong ống nghiệm nên thường được sử dụng.
Trong khi sử dụng rifampicin là phổ biến, trong đó bao gồm cả bốn trường hợp sống sót tại Bắc Mỹ, việc tiếp tục dùng loại thuốc này đã được đặt nghi vấn. Nó chỉ hoạt động không ổn định trong ống nghiệm và có ảnh hưởng mạnh đến mức độ điều trị sử dụng thuốc kháng sinh khác.
Các steroid như dexamethasone cũng đã được sử dụng để cố gắng làm giảm chứng viêm não.
Vào năm 2013, hai trường hợp chữa trị thành công gần đây nhất tại Mỹ đã áp dụng phương pháp kết hợp thuốc bao gồm miltefosine cũng như liệu pháp kiểm soát nhiệt độ mục tiêu (TTM). Hiện không có dữ liệu về tác dụng của miltefosine đối với hệ thần kinh trung ương. Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ hiện đang cung cấp miltefosine cho các bác sĩ để đối phó với các loại amip sống tự do trong đó có naegleria.
Chlorpromazine đã cho thấy triển vọng trong ống nghiệm cũng như các dạng viêm màng não-mô não do Naegleria ở động vật.
Chẩn đoán một cách kịp thời vẫn là trở ngại rất lớn cho việc điều trị, khi mà đa phần các trường hợp chỉ phát hiện ra sau khi bệnh nhân đã qua đời.
Dịch tễ

Naegleriasis tuy là bệnh hiếm gặp nhưng có khả năng gây tử vong rất cao. Tính đến năm 2004 trên thế giới mới chỉ ghi nhận được 200 ca mắc bệnh, con số này tính đến năm 2008 là 300. Theo nghiên cứu điều trị bằng thuốc tại Đại học Aga Khan ở Pakistan, các thử nghiệm trong ống nghiệm với một số loại thuốc được FDA phê chuẩn dùng cho những bệnh phi lây nhiễm đã chứng minh hiệu quả tiêu diệt Naegleria fowleri cao hơn 95%. Nguồn tương tự cũng đề xuất một phương pháp truyền thuốc theo đường xuyên qua sọ đến não.
Hình thức amip xâm nhiễm hệ thần kinh này được ghi chép lần đầu tại Australia năm 1965. Trong năm 1966 đã có bốn trường hợp mắc bệnh được báo cáo tại Mỹ. Đến năm 1968, sinh vật là nguyên nhân gây bệnh, mà trước đó người ta nghĩ là loài Acanthamoeba hoặc Hartmannella, được xác định là Naegleria. Cũng trong năm đó đã có báo cáo về 16 trường hợp mắc bệnh trong giai đoạn 1963-1965 tại Ústí nad Labem, Tiệp Khắc. Vào năm 1970, loại amip này được đặt tên là N. fowleri.
Số trường hợp nhiễm bệnh dường như tăng lên theo phạm vi thông qua biến đổi khí hậu đang gia tăng. Đồng thời, số ca bệnh báo cáo được dự kiến sẽ tăng, đơn giản vì năng lực chẩn đoán đã tốt hơn cả ở những bệnh nhân còn sống cũng như ở những tử thi sau khi chết.
| Quốc gia | Các ca nhiễm |
| --- | --- |
Costa Rica: một trong năm 2014 
Tiệp Khắc: 16 trong giai đoạn 1962-1965 
Ấn Độ: 3 trong giai đoạn 2001-2009 (2 ở trẻ nhỏ và 1 ở người lớn), một trong năm 2016 
Iran: 1 ở trẻ nhỏ trong năm 2012 
New Zealand: 8 trong giai đoạn 1968-1979 
Pakistan: 69 trong giai đoạn 2012-2014, có khả năng là từ nghi thức tẩy rửa 
Đài Loan: một trong năm 2013 từ suối nước nóng 
Vương quốc Anh: một trong năm 1979 tại nhà tắm La Mã được phục hồi ở thành phố Bath 
Mỹ: 133 trong giai đoạn 1962-2015, đa phần tại vùng Đông Nam
Venezuela: một trong năm 1998 và 2 trong năm 2006
Lịch sử

Các bác sĩ M. Fowler và R. F. Carter lần đầu mô tả chứng bệnh trên người do amip ở Australia vào năm 1965. Việc làm của họ đã cung cấp một ví dụ về cách thức mà nguyên sinh vật có thể tồn tại một cách hiệu quả cả tự do trong môi trường cũng như trong cơ thể người. Kể từ năm 1965 đã có hơn 144 trường hợp được xác nhận tại các quốc gia khác nhau. Vào năm 1966, Fowler đã đặt tên cho chứng nhiễm N. fowleri là viêm não-màng não do amip chủ yếu (primary amoebic meningoencephalitis [PAM]) để phân biệt với sự xâm nhập của các loại amip khác như Entamoeba histolytica. Một nghiên cứu trở về trước đã xác định trường hợp mắc PAM đầu tiên được ghi nhận có thể xảy ra tại Anh vào năm 1909.