Trận Chi Lăng – Xương Giang
Chú thích

1 2  Đại Việt sử ký toàn thư.
↑  Lam Sơn thực lục
↑  Ngày cánh quân Liễu Thăng vào địa giới.
1 2 3  Âm lịch.
↑  Ngày cánh quân Mộc Thạnh bị đánh bại.
↑  Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993.
↑  Đại việt thông sử, Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin, 1976.
↑  Đại Việt sử ký toàn thư, quyển X.
↑  Phan Đại Doãn (2007), "Phong trào kháng chiến chống Minh và khởi nghĩa Lam Sơn", chương IX trong Trương Hữu Quýnh chủ biên (2007), Đại cương lịch sử Việt Nam (tập I), Nhà Xuất bản Giáo dục, Hà Nội.
↑  Trần Trọng Kim, sách đã dẫn, tr. 88.
↑  Lê Quý Đôn, sách đã dẫn, tr. 224.
↑  Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 340, 341.
↑  Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 340, 341, 342, 343.
1 2 3  Lam Sơn thực lục, Nhà Xuất bản Tân Việt, quyển 2.
↑  Minh sử, cuốn 154.
↑  Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 345.
↑  Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 345, 346, 347, 348.
1 2 3 4 5 6  Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 349.
↑  Đê Vạn Xuân: tức đê Thanh Trì ngày nay.
1 2 3  Việt sử tiêu án, Nhà Xuất bản Văn Sử, Phần Ngoại thuộc nhà Minh, 1991, bản điện tử.
↑  Sách Lam Sơn thực lục chép: Giặc vốn khinh ta, cho người nước ta tính nhút-nhát, lâu nay vẫn sợ oai giặc. Nghe tin đại-quân đến, tất là khiếp sợ. Huống chi lấy mạnh lấn yếu, lấy nhiều thắng ít, là sự chi thường. Giặc nào phải không biết luận đến; thế thua được của đấy, đây; cơ tuần-hoàn của thời-vận. Vả chăng quân đi cứu-cấp, cần nhất phải cho mau-chóng. Quân giặc tất nhiên cố sức đi gấp đường. Tức như lời binh-pháp đã dạy: "Xô tới chỗ lợi mà ngày đi năm mươi dặm, tất quệ bậc thượng tướng". Nay Liễu Thăng sang đây đường sá xa xôi. Đem ba nghìn gái đẹp (?), khua chiêng, dóng trống, hẹn cùng đi bằng ngày; long quân khổ vì mệt-nhọc. Ta lấy thong-thả mà đợi quân mệt-nhọc, không có lẽ nào là không thắng.
↑  Sách Việt sử tiêu án chỉ nói Lê Sát, Lưu Nhân Chú, có thể sách viết gọn.
↑  Sách Đại Việt thông sử lại viết Lê Sát và Trần Nguyên Hãn, nhưng trong phần tiểu truyện Trần Nguyên Hãn thì ông không tham gia trận này.
↑  Chi Lăng: là ải hiểm trở nhất trên con đường từ Pha Lũy đến Đông Quan, cách Pha Lũy khoảng 60 km, thuộc xã Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn ngày nay.
1 2 3 4 5 6 7  Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 350.
↑  Ải Lưu: (nguyên văn thiếu chữ Lưu) cũng là cửa ải trên đường từ Khâu Ôn đến Chi Lăng, nằm ở khoảng Lạng Nắc, hoặc trên đó không xa lắm, vùng giáp giới hai xã Nhân Lý và Sao Mai, huyện Chi Lăng ngày nay.
↑  Mã Yên: tên Nôm là núi Yên Ngựa, một hòn núi đá cao khoảng 40m so với mặt đất, chu vi 300m, nằm ở phía nam cánh đồng lầy
lội, muốn qua phải bắc cầu mới đi được.
↑  Khu thành cổ ở phía Đông Bắc làng Kép, xã Hương Sơn, huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang. Thành được xây dựng từ đầu thế kỷ XV.
1 2  Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 350.
↑  Lam Sơn thực lục, Nhà Xuất bản Tân Việt, 1956, cuốn 2.
1 2  Đại Việt thông sử, Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin, 1976, trang 79, 80.
↑  Vùng đồi thấp nằm vào khoảng giữa Cần Trạm và thành Xương Giang, thuộc địa phận xã Xương Lâm, Lạng Giang, Bắc Giang.
↑  Cần Trạm Phố Cát
↑  Đại việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993, trang 350, bản điện tử.
↑  Phía bắc thành Xương Giang, đó là một vùng đồng ruộng và xóm làng rộng lớn gồm xã Tân Dinh (thuộc huyện Lạng Giang, tỉnh Hà Bắc ngày nay) và xung quanh, cách Xương Giang 3 km.
↑  Xương Giang hay sông Sương là một tên gọi cũ của đoạn sông Thương chảy qua khu vực Chi Lăng, Hữu Lũng, Lạng Giang.
1 2  Việt sử tiêu án, Nhà Xuất bản Văn Sử 1991, Phần Ngoại thuộc nhà Minh, bản điện tử.
1 2 3 4 5 6  Việt sử tiêu án, Nhà Xuất bản Văn Sử 1991, Phần Ngoại thuộc nhà Minh, bản điện tử.
↑  Sách Lam Sơn thực lục chép là Lê Khải, Lê Trung, Lê Đại.
1 2  Đại Việt sử ký toàn thư, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 351.
↑  Lãnh Câu và Đan Xá là hai địa điểm gần cửa ải Lê Hoa.
↑  Minh sử: quyển 321, liệt truyện 209 đệ, ngoại quốc nhị: An Nam
↑  Thuộc tỉnh Lào Cai.
↑  “Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục: Chính biên, quyển XIV”. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 1 năm 2009. Truy cập ngày 11 tháng 7 năm 2016.
↑  “Entry”. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 10 năm 2016. Truy cập 5 tháng 2 năm 2018.
↑  Đại Việt thông sử. Nhà Xuất bản Văn hóa Thông tin, 1976, trang 240.
| x t Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427) |
| --- | --- |
Sự kiện chính:  Hội thề Lũng Nhai  Chiến dịch giải phóng Nghệ An  Trận Tốt Động – Chúc Động  Trận Xương Giang  Trận Chi Lăng – Xương Giang  Hội thề Đông Quan 
Tướng lĩnh Lam Sơn:  Lê Lợi  Lê Lai  Lê Thạch  Lê Thận  Đinh Lễ  Lê Lễ  Lý Triện  Phạm Văn Xảo  Trần Nguyên Hãn  Lưu Nhân Chú  Lê Sát  Lê Ngân  Nguyễn Trãi  Trịnh Khả  Đỗ Bí  Trịnh Khắc Phục  Lê Thụ  Phạm Vấn  Nguyễn Lý  Lê Văn Linh  Bùi Quốc Hưng  Nguyễn Chích  Lê Văn An  Đinh Liệt  Lê Khôi  Trịnh Lỗi  Doãn Nỗ  Bùi Bị  Nguyễn Xí  Lê Ê  Trịnh Lỗi  Lê Hiểm  Lê Khả Lãng  Đỗ Khuyển  Trương Lôi  Trương Chiến  Đinh Lan  Vũ Uy  Lê Sao  Lê Lạn  Lê Thiệt  Lê Chương  Lê Dao  Lê Hài  Nguyễn Tuấn Thiện  Nguyễn Nhữ Lãm  Ngô Sĩ Liên  Lý Tử Tấn  Nguyễn Nhữ Soạn  Nguyễn Mộng Tuân  Đào Công Soạn  Phạm Cuống  Lưu Trung  Trần Lựu  Lê Tư Tề  Ngô Kinh  Ngô Từ 
Tướng lĩnh nhà Minh:  Lý An  Phương Chính  Trần Trí  Lý Bân  Sơn Thọ  Mã Anh  Mã Kỳ  Vương Thông  Vương An Lão  Mộc Thạnh  Liễu Thăng  Lương Minh  Lý Khánh  Thôi Tụ  Hoàng Phúc  Trương Phụ  Cố Hưng Tổ  Từ Hanh  Đàm Trung  Thái Phúc  Lý Lượng  Lưu Thanh  Trần Hiệp  Dặc Khiêm  Hà Trung  Cao Tường  Hoa Anh  Sư Hựu  Phùng Quý  Chu Kiệt  Nguyễn Sao  Trương Hùng  Vi Lượng  Tạ Phượng  Hoàng Thành  Tôn Tụ  Trương Lân  Lưu Thanh  Kim Dận  Lý Nhiệm 
Cộng sự người Việt của nhà Minh:  Phan Liêu  Nguyễn Huân  Bùi Bá Kỳ  Mạc Thúy  Lương Nhữ Hốt  Đỗ Duy Trung  Trần Phong  Cầm Bành  Cầm Lạn  Đỗ Phú  Lộ Văn Luật  Trần Đinh  Đào Quý Dung  Mạc Viễn  Mạc Địch 
Thư tịch:  Bình Ngô đại cáo  Lam Sơn thực lục  Văn bia Vĩnh Lăng  Quân trung từ mệnh tập 
Tranh vẽ lại trận đánh Chi Lăng năm 1427. Hiện vật trưng bày tại Bảo tàng lịch sử Việt Nam tại TPHCM