Tam quốc diễn nghĩa
Cốt truyện > Nhà Tây Tấn thống nhất Trung Hoa

Khi cuộc chiến kéo dài nhiều năm giữa Ngụy và Thục đang diễn ra thì phía triều đình nhà Ngụy liên tục đổi ngôi. Nhà họ Tào ngày một yếu thế. Họ Tư Mã ở nước Ngụy liên tục lớn mạnh. Sau khi Tư Mã Ý mất, các con của ông là Tư Mã Sư và Tư Mã Chiêu lần lượt thay nhau nắm quyền chính. Nhận thấy nước Thục suy yếu, Tư Mã Chiêu đem quân diệt Thục, bắt được Lưu Thiện. Tuy nhiên, Khương Duy tiếp tục tiến hành chiến dịch của Gia Cát Lượng chống lại Tào Ngụy, ngay cả sau khi Lưu Thiện đầu hàng. Khương Duy bày mưu kích động xung đột giữa hai tướng lớn phía Ngụy là Chung Hội và Đặng Ngải. Kế sách này đã tiến rất sát đến thành công, cho đến khi một tướng Ngụy trung thành là Hồ Liệt phao tin ra ngoài. Thật không may, bệnh tim của Khương Duy bộc phát ngay giữa trận đánh cuối cùng. Ông liền dùng kiếm tự vẫn, đánh dấu sự kháng cự cuối cùng của nhà Thục Hán.
Sau khi Tư Mã Chiêu qua đời, con trai ông và là cháu của đại thần Tư Mã Ý là Tư Mã Viêm kế nghiệp. Cuối cùng, vào thời Tào Hoán, Tư Mã Viêm bắt Tào Hoán nhường ngôi giống như Tào Phi đã từng ép phế Hán Hiến Đế, trở thành vua Tấn Vũ Đế, sáng lập ra nhà Tấn.
Vua cuối cùng của Đông Ngô là Tôn Hạo (孙皓) đến năm 280 cũng bị quân đội của Tấn Vũ Đế đánh bại. Cả ba vua cuối cùng của ba nước là Tào Hoán, Lưu Thiện và Tôn Hạo đều được triều đình nhà Tấn cho sống cho đến tận cuối đời. Và thế là thời đại Tam Quốc cuối cùng cũng đã chấm dứt sau gần một thế kỷ đầy xung đột.
Và người đời sau có một bài ca tóm tắt câu chuyện trong Tam Quốc diễn nghĩa:
Gươm Cao Tổ Hàm Dương thưở nọ,
Vầng bình minh soi đỏ góc trời.
Chân nhân Bạch Thuỷ nối ngôi,
Quạ vàng bay bổng tuyệt vời mây xanh.
Vận suy yếu khi đời vua Hiến,
Mảnh kim ô đã xế non đoài.
Tiếc thay Hà Tiến vô tài,
Gian thần Đổng Trác giữ ngôi triều đường.
Vương tư đồ mưu toan vận đổi,
Đảng Dĩ-Thôi lại nổi bên song.
Tứ phương trộm giặc như ong,
Ầm ầm sáu cõi anh hùng kéo ra:
Viên minh chúa đánh nơi Thanh Hải;
Mã Phục ba chiếm dải Hà Dương;
Ba Tây có gã Lưu Chương;
Cảnh Thăng cát cứ Kinh Tương xưng hùng;
Ông Trương Lỗ đóng vùng Nam Trịnh;
Lão Hàn Toại giữ tỉnh Lương Châu;
Công Tôn Toản; Lã Ôn hầu;
Nọ thành Trương Tú; kìa lầu Trọng Gia;…
Tào Tháo mới gian hùng quỷ quyệt,
Nắm lệnh vua sai khiến chư hầu.
Đường đường trướng phủ ngôi cao,
Quyền uy hiển hách, ai nào dám đương?!
Huyền Đức gặp Quan, Trương kết nghĩa,
Thề cùng nhau đem lại sơn hà.
Chỉ thương bốn bể không nhà,
Nay đông, mai bắc, lân la cõi trần.
Cầu Gia Cát ân cần quyến cố,
Giãi tấm lòng gắn bó nhỏ to.
Rồng bay, hổ nhảy, tranh đua,
Tây Xuyên gây dựng cơ đồ một nơi.
Thành Bạch Đế mấy lời thấm thót,
Tình thác cô chua xót nhường bao.
Kỳ Sơn trỏ ngọn cờ đào,
Một tay mong chống trời cao nghìn trùng.
Thế nhưng vận đã cùng khôn gượng,
Nửa đêm gò Ngũ Trượng sao sa.
Khương Duy cậy sức làm già,
Chín phen đánh Nguỵ kể đà uổng công.
Đường vào Thục, Đặng, Chung kéo đến,
Vận Viêm Lưu phút biến thành Tào.
Tào kia cũng chẳng được bao,
Lại đem cơ nghiệp mà trao tay người.
Họ Tư Mã nối ngôi thiên mệnh,
Đánh Kiến Xương hiệu lệnh non sông.
Thành Ngụy, núi Thục, sông Ngô,
Bốn phương tám hướng cùng nhau quy về.
Đài Thụ Thiện ngất trời mây phủ,
Sông Tam Giang sóng gió êm dòng.
Hàng vương xiết nỗi thẹn thùng,
Công hầu may cũng thong dong trọn đời.
Ngẫm thế sự bời bời ngán nỗi,
Cuộc ganh đua biến đổi khôn lường.
Tam phân một giấc mơ màng,
Tiếng đời gọi có mấy hàng nôm na.