stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Epidendrum romero-castannedae

| Epidendrum romero-castannedae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Epidendrum
Loài (species): E. romero-castannedae
Danh pháp hai phần
Epidendrum romero-castannedae Hágsater & L.Sánchez 
Epidendrum romero-castannedae là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Hágsater & L.Sánchez mô tả khoa học đầu tiên năm 2006.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Epidendrum romero-castannedae”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Teucholabis fenestrata

| Teucholabis fenestrata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Teucholabis
Danh pháp hai phần
Teucholabis fenestrata Osten Sacken, 1888 
Teucholabis fenestrata là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Synischia levidensis

| Synischia levidensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Idoteidae
Chi (genus): Synischia
Loài (species): S. levidensis
Danh pháp hai phần
Synischia levidensis Hale, 1924 
Synischia levidensis là một loài chân đều trong họ Idoteidae. Loài này được Hale miêu tả khoa học năm 1924.
Chú thích

↑  Poore, G.; Schotte, M. (2010). Synischia levidensis Hale, 1924. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=263447
Glena lora

| Glena lora> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Glena
Loài (species): G. lora
Danh pháp hai phần
Glena lora Rindge 1967 
Glena lora là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Tylototriton notialis

| Tylototriton notialis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Caudata
Họ (familia): Salamandridae
Chi (genus): Tylototriton
Loài (species): T. notialis
Danh pháp hai phần
Tylototriton notialis Fei, Ye & Yang, 1984 
Tylototriton notialis, Cá cóc Nam Lào, là một cá cóc trong họ Salamandridae. Cá cóc Nam Lào được Stuart, Phimmachak, Sivongxay, và Robichaud mô tả năm 2010 Nó chỉ được biết đến từ địa phương loại hình của nó ở Khu bảo tồn đa dạng sinh học Nakai-Nam Theun, tỉnh Khammouane, miền trung Lào. Địa phương điển hình của cá cóc Nam Lào là rừng thông hỗn hợp thường xanh rụng lá; chúng được tìm thấy trong và gần một con suối nhỏ. Nhiều khả năng cá có Nam Lào cũng sẽ được tìm thấy ở các vùng giáp ranh của Việt Nam. Dựa trên dữ liệu di truyền phân tử, nó thuộc nhóm Cá cóc sần (Tylototriton asperrimus). Cá cóc Nam Lào là một loài cá cóc nhỏ, có tổng chiều dài khoảng 11–14 cm (4,3–5,5 in).
Thập niên 1660

Thập niên 1660 là thập niên diễn ra từ năm 1660 đến 1669.
| --- | --- |
Thiên niên kỷ:: thiên niên kỷ 2
Thế kỷ:: thế kỷ 16 – thế kỷ 17 – thế kỷ 18
Thập niên:: thập niên 1650 – thập niên 1660 – thập niên 1670
Năm:: 1660 1661 1662 1663 1664 1665 1666 1667 1668 1669
Thể loại:: Sinh – Mất – Kiến trúc Thành lập – Phá hủy
Ellerbek

| Ellerbek   |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ Huy hiệu
Vị trí của Ellerbek 
Ellerbek  
Quốc gia: Đức
Bang: Schleswig-Holstein
Huyện: Pinneberg 
Liên xã: Pinnau
Chính quyền
 • Thị trưởng: Günther Hildebrand (FDP)
Diện tích
 • Tổng cộng: 9,11 km2 (352 mi2)
Độ cao: 9 m (30 ft)
Dân số (2021-12-31)
 • Tổng cộng: 4.289
 • Mật độ: 4,7/km2 (12/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+01:00)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 25474
Mã vùng: 04101
Biển số xe: PI
Trang web: www.amt-pinnau.de
Ellerbek là một đô thị tại huyện Pinneberg Schleswig-Holstein nước Đức. Đô thị này có diện tích 9,11 km², dân số thời điểm 31 tháng 12 năm 2006 là 4274 người.
| x t Xã và đô thị ở huyện Pinnerberg |
| --- | --- | --- |
|  Appen  Barmstedt  Bevern  Bilsen  Bokel  Bokholt-Hanredder  Bönningstedt  Borstel-Hohenraden  Brande-Hörnerkirchen  Bullenkuhlen  Ellerbek  Ellerhoop  Elmshorn  Groß Nordende  Groß Offenseth-Aspern  Halstenbek  Haselau  Haseldorf  Hasloh  Heede  Heidgraben  Heist  Helgoland  Hemdingen  Hetlingen  Holm  Klein Nordende  Klein Offenseth-Sparrieshoop  Kölln-Reisiek  Kummerfeld  Langeln  Lutzhorn  Moorrege  Neuendeich  Osterhorn  Pinneberg  Prisdorf  Quickborn  Raa-Besenbek  Rellingen  Schenefeld  Seester  Seestermühe  Seeth-Ekholt  Tangstedt  Tornesch  Uetersen  Wedel  Westerhorn  |  Appen  Barmstedt  Bevern  Bilsen  Bokel  Bokholt-Hanredder  Bönningstedt  Borstel-Hohenraden  Brande-Hörnerkirchen  Bullenkuhlen  Ellerbek  Ellerhoop  Elmshorn  Groß Nordende  Groß Offenseth-Aspern  Halstenbek  Haselau  Haseldorf  Hasloh  Heede  Heidgraben  Heist  Helgoland  Hemdingen  Hetlingen  Holm  Klein Nordende  Klein Offenseth-Sparrieshoop  Kölln-Reisiek  Kummerfeld  Langeln  Lutzhorn  Moorrege  Neuendeich  Osterhorn  Pinneberg  Prisdorf  Quickborn  Raa-Besenbek  Rellingen  Schenefeld  Seester  Seestermühe  Seeth-Ekholt  Tangstedt  Tornesch  Uetersen  Wedel  Westerhorn  |  |
Dysphania latiflava

| Dysphania latiflava> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Dysphania
Loài (species): D. latiflava
Danh pháp hai phần
Dysphania latiflava Warren 1895 
Dysphania latiflava là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Tipulamima

| Tipulamima> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Ditrysia
Liên họ (superfamilia): Sesioidea
Họ (familia): Sesiidae
Phân họ (subfamilia): Sesiinae
Chi (genus): Tipulamima Holland, 1893
Các loài
 Xem trong bài.
Danh pháp đồng nghĩa
 Macrotarsipodes Le Cerf, 1916 
Tipulamima là một chi bướm đêm thuộc họ Sesiidae.
Các loài

Tipulamima aristura (Meyrick, 1931:49)
Tipulamima auronitens (Le Cerf, 1913)
Tipulamima festiva (Beutenmüller, 1899)
Tipulamima flammipes (Hampson, 1910)
Tipulamima flavifrons  Holland, 1893
Tipulamima grandidieri (Le Cerf, 1917)
Tipulamima haugi (Le Cerf, 1917)
Tipulamima hypocalla  Le Cerf, 1937
Tipulamima ivondro  Viette, [1955]
Tipulamima malimba (Beutenmüller, 1899)
Tipulamima nigriceps  Hampson, 1919
Tipulamima opalimargo (Le Cerf, 1913)
Tipulamima pedunculata (Hampson, 1910)
Tipulamima pyrosoma  Hampson, 1919
Tipulamima seyrigi  Viette, [1955]
Tipulamima sexualis (Hampson, 1910)
Tipulamima sophax (Druce, 1899)
Tipulamima sylvestralis (Viette, [1955])
Tipulamima tricincta (Le Cerf, 1916)
Tipulamima xanthopimplaeformis (Viette, [1955])
Chú thích

↑  “Checklist of the Sesiidae of the World”. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 3 năm 2012. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2011.
Tulbaghia cernua

| Tulbaghia cernua> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocot
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Amaryllidaceae
Chi (genus): Tulbaghia
Loài (species): T. cernua
Danh pháp hai phần
Tulbaghia cernua Fisch., C.A.Mey. & Avé-Lall., 1843 
Tulbaghia cernua là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được Fisch., C.A.Mey. & Avé-Lall. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1843.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Tulbaghia cernua”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Syncalama

| Syncalama> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Syncalama
Syncalama là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Actinodaphne lanata

| Actinodaphne lanata> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Cực kỳ nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliidae
Bộ (ordo): Laurales
Họ (familia): Lauraceae
Chi (genus): Actinodaphne
Loài (species): A. lanata
Danh pháp hai phần
Actinodaphne lanata Meisn., 1864 
Actinodaphne lanata là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được Meisn. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1864.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Actinodaphne lanata”. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013.
Thuyết tương đối (triết học)

Chủ nghĩa tương đối là ý tưởng cho rằng quan điểm có liên quan đến sự khác biệt trong nhận thức và xem xét của con người. Có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm này. Các phạm trù chính của Chủ nghĩa tương đối có khác nhau về mức độ phạm vi và tranh cãi. Chủ nghĩa tương đối đạo đức bao hàm sự khác biệt trong đánh giá đạo đức giữa con người và văn hóa. Chủ nghĩa tương đối là tín điều không có sự thật tuyệt đối, tức là sự thật đó luôn liên quan đến một số khung tham chiếu cụ thể, như ngôn ngữ hoặc văn hóa (Chủ nghĩa tương đối văn hóa). Chủ nghĩa tương đối hoài nghi là bởi vì nhận thức của chúng ta luôn liên quan đến một số khung tham chiếu, nên chúng ta không thể thấy được những sự thật tuyệt đối. Chủ nghĩa tương đối mô tả tìm cách mô tả sự khác biệt giữa các nền văn hóa và con người mà không cần đánh giá, trong khi Chủ nghĩa tương đối chuẩn tắc đánh giá đạo đức hoặc tính trung thực của các quan điểm trong một khuôn khổ nhất định.
Các hình thức > Thuyết tương đối nhân học và triết học

Thuyết tương đối nhân học đề cập đến một lập trường phương pháp luận, trong đó nhà nghiên cứu đình chỉ (hoặc ngoặc) định kiến văn hóa của chính mình trong khi cố gắng hiểu niềm tin hoặc hành vi trong bối cảnh của họ. Điều này đã được gọi là thuyết tương đối phương pháp luận, và đặc biệt quan tâm đến việc tránh chủ nghĩa dân tộc hoặc áp dụng các tiêu chuẩn văn hóa của chính mình để đánh giá các nền văn hóa khác. Đây cũng là cơ sở của sự phân biệt cái gọi là " emic " và " etic ", trong đó:
Ghi chép hành vi emic hoặc nội bộ là một mô tả về một xã hội theo nghĩa có ý nghĩa đối với văn hóa riêng của người tham gia hoặc diễn viên; do đó, một tài khoản emic đặc trưng cho văn hóa và thường đề cập đến những gì được coi là "lẽ thường " trong văn hóa được quan sát.
Một ghi chép etic hoặc người ngoài là một mô tả về một xã hội bởi một người quan sát, trong điều khoản có thể được áp dụng cho các nền văn hóa khác; nghĩa là, một tài khoản etic là trung lập về văn hóa và thường đề cập đến khung khái niệm của nhà khoa học xã hội. (Điều này phức tạp khi chính nghiên cứu khoa học đang được nghiên cứu hoặc khi có sự bất đồng về lý thuyết hoặc thuật ngữ trong các ngành khoa học xã hội.)
Ngược lại, thuyết tương đối triết học khẳng định rằng sự thật của một mệnh đề phụ thuộc vào khung siêu hình, hoặc lý thuyết, hoặc phương pháp công cụ, hoặc bối cảnh mà mệnh đề được thể hiện, hoặc vào con người, nhóm hoặc văn hóa diễn giải mệnh đề.
Subantarctia penara

| Subantarctia penara> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Orsolobidae
Chi (genus): Subantarctia
Loài (species): S. penara
Danh pháp hai phần
Subantarctia penara R.R.Forster & Platnick, 1985 
Subantarctia penara là một loài nhện trong họ Orsolobidae.
Loài này thuộc chi Subantarctia. Subantarctia penara được Raymond Robert Forster & Norman I. Platnick miêu tả năm 1985.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Synidotea tuberculata

| Synidotea tuberculata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Idoteidae
Chi (genus): Synidotea
Loài (species): S. tuberculata
Danh pháp hai phần
Synidotea tuberculata Richardson, 1909 
Synidotea tuberculata là một loài chân đều trong họ Idoteidae. Loài này được Richardson miêu tả khoa học năm 1909.
Chú thích

↑  Poore, G.; Schotte, M. (2010). Synidotea tuberculata Richardson, 1909. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=257418
Thuyết tương đối ngôn ngữ

Thuyết tương đối ngôn ngữ (tiếng Anh: linguistic relativity), hay giả thuyết Sapir-Whorf, cho rằng cấu trúc ngôn ngữ ảnh hưởng đến tư duy và khả năng nhận biết thế giới xung quanh. Đó là, ngôn ngữ quyết định hoặc hình thành nhận thức về thế giới của người dùng.  Giả thuyết Sapir-Whorf đề xuất các luận điểm sau: 1) ngôn ngữ mô tả thế giới qua cách thức khác nhau; 2) mỗi nền văn hóa đều bị quy định bởi cấu trúc của ngôn ngữ, và đó là nơi chôn giấu cách thức tư duy của ngôn ngữ ẩn náu (gọi là ẩn mô, cryptotypes, do Whorf); 3) bởi vậy, khi sử dụng ngôn ngữ khác nhau, người dùng ngôn ngữ sẽ có tư duy khác biệt về thế giới.
Nhiều nhà nghiên cứu vẫn chưa đồng quan điểm với giả thuyết này, và nhiều phiên bản khác chiều đã được phát triển.  Giả thuyết mạnh của giả thuyết Sapir-Whorf, hay còn gọi là tính quyết định của ngôn ngữ (tiếng Anh: language determinism), cho rằng ngôn ngữ quyết định suy nghĩ và giới hạn ngôn ngữ dẫn đến giới hạn nhận thức. Giả thuyết này đã được ủng hộ bởi một vài ngôn ngữ học trước Thế Chiến II, nhưng bị cho là sai đối với các nhà ngôn ngữ học hiện đại. Nghiên cứu cho thấy bằng chứng thực nghiệm ủng hộ một phiên bản yếu hơn của giả thuyết Sapir-Whorf: cấu trúc ngôn ngữ ảnh hưởng và hình thành nhận thức của người dùng, nhưng không hạn chế hoặc cản trở nghiêm ngặt.
Mặc dù giả thuyết được đặt tên Sapir-Whorf, Edward Sapir và Benjamin Lee Whorf chưa từng là đồng tác giả và chưa từng đặt ý tưởng thành giả thuyết. Sự phân biệt giữa phiên bản yếu và mạnh cũng là đề xuất sau này, chứ không thiết lập bởi Sapir và Whorf.
Thuyết tương đối ngôn ngữ thu hút sự quan tâm từ ngôn ngữ học, triết học, đến tâm lý học, và nhân loại học. Hơn nữa, nó là niềm cảm hứng cho văn học và ngôn ngữ nhân tạo.
Lịch sử

Quan điểm rằng ngôn ngữ là nền của suy nghĩ có nguồn gốc trong bài luận Über das vergleichende Sprachstudium của Wilhelm von Humboldt được xuất bản năm 1836. Khái niệm này đã được chấp nhận rộng rãi trong suy nghĩ của người phương Tây. Károly Kerényi bắt đầu bản dịch tiếng Anh năm 1976 của Dionysus dùng đoạn này:
Lịch sử > Franz Boas

SWH được hiểu là cuộc thẩm tra kỹ hơn của tri giác văn hóa quen; có thể tìm thấy nguyên gốc của cách giải thích này trong những tác phẩm của Franz Boas, người sáng lập nhân chủng học ở Hoa Kỳ. Boas học ở Đức vào cuối thế kỷ 19, cùng lúc mà những nhà khoa học như Ernst Mach và Ludwig Boltzmann cố gắng tìm hiểu về sinh lý học đối với cảm giác.
Luồng tư tưởng quan trọng vào thời điểm đó là sự xét lại những tác phẩm của nhà triết học Immanuel Kant. Kant cho rằng ý thức là kết quả của hoạt động nhận thức cụ thể vì cá nhân – tức là thực tế, trực giác – phải thay đổi liên tục, và sự hiểu biết xảy ra khi người ta lấy trực giác đó và giải thích nó bằng cách sử dụng những "phạm trù hiểu biết" (categories of the understanding) của họ. Vì thế, những người khác có thể hiểu một vật tự thân là hiện tượng của các khái niệm riêng.
Ở Hoa Kỳ, Boas gặp những ngôn ngữ thổ dân Mỹ thuộc về nhiều ngữ hệ, tất cả các ngôn ngữ này khác hẳn các ngôn ngữ gốc Semit và Ấn-Âu lúc đó được nghiên cứu bởi phần nhiều học giả châu Âu. Boas thấy rõ cuộc sống và các phạm trù có thể thay đổi đến mức độ nào tùy theo địa phương, nên cuối cùng ông cho rằng văn hóa và cuộc sống của dân tộc được phản ánh trong ngôn ngữ của họ.
Lịch sử > Edward Sapir

Sapir là một trong những sinh viên giỏi nhất của Boas. Ông đẩy mạnh lý lẽ của Boas bằng cách chỉ ra rằng các ngôn ngữ là các hệ hình thức (formal system) hoàn toàn. Do vậy, cách suy nghĩ và hoạt động không được bày tỏ bằng một từ dứt khoát, đúng hơn là bằng tính mạch lạc và tính hệ thống của ngôn ngữ, tác động qua lại trên phạm vi rộng hơn với suy nghĩ và cách hoạt động. Mặc dù những quan điểm của ông có lúc thay đổi, nhưng vào cuối đời sống, Sapir cho rằng ngôn ngữ không chỉ phản ánh văn hóa và thói quen, chứ ngôn ngữ và suy nghĩ có quan hệ tác động qua lại, dẫn đến điểm quyết định.
Lịch sử > Benjamin Whorf

Whorf tế nhị khái niệm này và cho vào tính chính xác bằng cách nghĩ đến những đặc điểm ngữ pháp riêng mà ngôn ngữ dùng để tác động vào suy nghĩ. Ông miêu tả lối lập luận như sau:
Dù giả thuyết của ông bị chỉ trích vì chỉ có một lý do, Whorf nhất định cho rằng suy nghĩ và hành động xảy ra do ngôn ngữ và văn hóa, chứ không phải xảy ra riêng. Bằng cách này, ông phản đối quan điểm mà ông gọi là "logic tự nhiên", cho rằng "việc nói, hay sử dụng ngôn ngữ, coi như chỉ 'bày tỏ' cái mà đã được nghĩ ra một cách không ngôn ngữ học". On this account, he argued, "thought does not depend on grammar but on laws of logic or reason which are supposed to be the same for all observers of the universe".
Sự phân tích sát của Whorf về những nét khác nhau giữa tiếng Anh và (một lần nổi tiếng) tiếng Hopi nâng lên tiêu chuẩn về sự phân tích quan hệ giữa ngôn ngữ, suy nghĩ, và thực tế, bằng cách dựa trên sự phân tích sát về cấu trúc ngữ pháp, thay vì lời miêu tả ấn tượng hơn về các khác biệt giữa chẳng hạn một số từ trong những ngôn ngữ đó. Thí dụ, "ngôn ngữ châu Âu trung bình chuẩn" (Standard Average European, SAE) – tức là các ngôn ngữ phương Tây nhìn chung – hay phân tích thực tế dùng các vật thể trong không gian: các thời hiện đại và tương lai được coi là "nơi", và thời gian là đường lối nối nó liền. Một cụm từ như "ba ngày" tương đương theo ngữ pháp với "ba quả táo" hay "ba kilômét". Những ngôn ngữ khác, bao gồm nhiều ngôn ngữ thổ dân Mỹ, định hướng dùng quá trình. Đối với một người chỉ biết loại ngôn ngữ này, những ẩn dụ cụ thể và không gian của một ngữ pháp SAE có thể vô lý. Whorf cho rằng ông nghiên cứu về SWH vì thấy là một người nói tiếng Hopi có thể hiểu lý thuyết tương đối dễ hơn một người nói tiếng SAE.
Ảnh hưởng và nghiên cứu dẫn xuất

Vì ông có học cấp sinh viên và không phải là nhà ngôn ngữ học chuyên nghiệp, nghiên cứu của Whorf về tính tương đối ngôn ngữ, phần lớn vào cuối thập niên 1930, không phổ biến cho đến khi những tác phẩm ông được xuất bản vào những năm 1950, sau khi ông qua đời. Giả thuyết Sapir–Whorf đã có ảnh hưởng đến sự phát triển và tiêu chuẩn hóa của ngôn ngữ Interlingua vào giữa thế kỷ 20, phần lớn vì Sapir tham gia thẳng vào dự án này. Năm 1955, James Cooke Brown tạo ra ngôn ngữ nhân tạo Loglan để thử giả thuyết này. (Lojban, một ngôn ngữ dựa trên Loglan, còn đang được sử dụng.) Tuy nhiên, cuộc thí nghiệm này không bao giờ được thực hiện.
Các giả thuyết ngôn ngữ học vào thế kỷ 1960 – như là những giả thuyết do Noam Chomsky đưa ra – quan tâm đến tính bẩm sinh và phổ biến của ngôn ngữ. Vì thế, những tác phẩm của Whorf không còn được chú ý. Một cách hiểu vấn đề này theo kiểu Chomsky xuất hiện trong sách The Language Instinct của Steven Pinker. Pinker có quan điểm ngược lại, rằng một "ngữ pháp" chung nằm dưới tất cả ngôn ngữ. Những người ủng hộ giả thuyết này mạnh nhất, như là Pinker, cho rằng suy nghĩ không tùy ngôn ngữ; ngôn ngữ một mình không có ý nghĩa cơ bản đối với suy nghĩ con người; và ngay cả con người không nghĩ dùng một ngôn ngữ "tự nhiên" – một ngôn ngữ được nói hay viết – chứ chúng ta nghĩ dùng một siêu ngôn ngữ đi trước ngôn ngữ nói nào đó. Pinker chỉ đến "quan điểm quá khích của Whorf" và chống đối sôi nổi khái niệm của Whorf rằng ngôn ngữ chứa suy nghĩ và văn hóa, tuyên bố rằng, "người ta càng xem xét những lý lẽ của Whorf, thì càng thấy vô lý."
Một cách hiểu giống Whorf hơn được tiêu biểu bởi George Lakoff; ông cho rằng phần lớn của ngôn ngữ đại khái là phép ẩn dụ. Chẳng hạn tiếng Việt sử dụng nhiều phép chuyển nghĩa để coi thời gian như là tiền, thí dụ:
dành thì giờ
mất thì giờ
tốn thì giờ
Một cách hiểu giống Whorf cho rằng cách sử dụng này có ảnh hưởng đến cách mà những người nói tiếng Việt hiểu khái niệm trừu tượng "thời gian". Ngoài ra, những tranh luận chính trị được uốn nắn bằng những ẩn dụ nằm dưới cách sử dụng ngôn ngữ. Trong những tranh luận chính trị, người ta có thể thuộc về hữu phái (bên phải) hay tả phái (bên trái).
Vào cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, những sự tiến lên về tâm lý học nhận thức và ngôn ngữ học về nhân chủng gây ra quan tâm mới về giả thuyết Sapir–Whorf. Ngày nay, những nhà nghiên cứu bất hòa – thường sôi nổi – về ngôn ngữ tác động suy nghĩ đến độ nào. Tuy nhiên, sự bất hòa này cũng gây ra nhiều quan tâm đến vấn đề này và nhiều nghiên cứu quan trọng.
Chú thích

↑  Ottenheimer, Harriet Joseph (2010). “Beyond Na'vi: Encountering virtual and natural languages in introductory linguistic anthropology”. PsycEXTRA Dataset. Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2023.
↑  Phạm Trọng Luật (15 tháng 11 năm 2018). “Từ Sự Ðụng Ðộ Giữa Các Nền Văn Minh và Nhân Học Nhìn Lại  Chủ Nghĩa Tương Ðối Văn Hoá”. Viện Giáo Dục IRED. Truy cập ngày 6 tháng 7 năm 2023.
↑  Leavitt, John (23 tháng 12 năm 2010). Linguistic Relativities. Cambridge University Press. tr. 3. ISBN 978-0-521-76782-8.
1 2  “Gibbins, Rev. Henry de Beltgens, (23 May 1865–13 Aug. 1907), economist and author; Principal of the University, Lennoxville, Canada, from 1906”, Who Was Who, Oxford University Press, 1 tháng 12 năm 2007, truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2023
1 2  Ahearn, Laura M. (2011). Living language: an introduction to linguistic anthropology. Malden: Blackwell Publishing Ltd. ISBN 978-1-4443-4056-3.
↑  Gentner; Dedre; và Goldwin-Meadow, Susan biên tập (2003). Language in mind: advances in the study of language and thought (bằng tiếng Đức). Cambridge, Massachusetts: MIT Press (A Bradford Book). tr. 3. ISBN 0-262-57163-3.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách biên tập viên (liên kết) Trong đó, bài luận được chú thích như sau: Humboldt, W. von (1988) [1836]. On language: The diversity of human language-structure and its influence on the mental development of mankind (bằng tiếng Đức). P. Heath, dịch giả. Cambridge: Nhà xuất bản Đại học Cambridge. Đã định rõ hơn một tham số trong |author= và |last= (trợ giúp)
↑  Kerényi, Károly (1996). Dionysos: Archetypal Image of Indestructible Life (bằng tiếng Anh và dịch từ tiếng Đức). Ralph Manheim, dịch giả. Princeton, New Jersey: Nhà xuất bản Đại học Princeton. tr. xxxi. Đã định rõ hơn một tham số trong |author= và |last= (trợ giúp)Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
1 2  Whorf, Benjamin (1956).  John Carroll (biên tập). Language, Thought, and Reality: Selected Writings of Benjamin Lee Whorf (bằng tiếng Anh). Cambridge, Massachusetts: MIT Press. Đã định rõ hơn một tham số trong |author= và |last= (trợ giúp)
↑  Whorf (Carroll; Ed.); 1956: p. 207
↑  Pinker 1994, tr. 60. (Nguyên văn: "the more you examine Whorf's arguments, the less sense they make").
↑  Lakoff, George (1993). The contemporary theory of metaphor. Đã định rõ hơn một tham số trong |author= và |last= (trợ giúp) Xuất hiện trong: A. Ortony (biên tập). Metaphor and thought (bằng tiếng Anh) (ấn bản thứ 2). Thành phố New York: Nhà xuất bản Đại học Cambridge. tr. 202–251.
Thập niên 1670

Thập niên 1670 là thập niên diễn ra từ năm 1670 đến 1679.
| --- | --- |
Thiên niên kỷ:: thiên niên kỷ 2
Thế kỷ:: thế kỷ 16 – thế kỷ 17 – thế kỷ 18
Thập niên:: thập niên 1660 – thập niên 1670 – thập niên 1680
Năm:: 1670 1671 1672 1673 1674 1675 1676 1677 1678 1679
Thể loại:: Sinh – Mất – Kiến trúc Thành lập – Phá hủy