stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Centranthus longiflorus
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Centranthus longiflorus”. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2013.
Cephalaria amana

| Cephalaria amana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Dipsacales
Họ (familia): Caprifoliaceae
Chi (genus): Cephalaria
Loài (species): C. amana
Danh pháp hai phần
Cephalaria amana Rech.f., 1950 
Cephalaria amana là một loài thực vật có hoa trong họ Kim ngân. Loài này được Rech.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1950.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cephalaria amana”. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2013.
Herminium souliei

| Herminium souliei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Herminium
Loài (species): H. souliei
Danh pháp hai phần
Herminium souliei (Finet) Rolfe 
Herminium souliei là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Finet) Rolfe mô tả khoa học đầu tiên năm 1903.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Herminium souliei”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Henrya insularis

| Henrya insularis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Acanthaceae
Chi (genus): Henrya
Loài (species): H. insularis
Danh pháp hai phần
Henrya insularis Nees 
Henrya insularis là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được Nees mô tả khoa học đầu tiên năm 1846.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Henrya insularis”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Herminium quinquelobum

| Herminium quinquelobum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Herminium
Loài (species): H. quinquelobum
Danh pháp hai phần
Herminium quinquelobum King & Pantl. 
Herminium quinquelobum là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được King & Pantl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1896.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Herminium quinquelobum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Hetaerina vulnerata

| Hetaerina vulnerata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Calopterygidae
Chi (genus): Hetaerina
Loài (species): H. vulnerata
Danh pháp hai phần
Hetaerina vulnerata Hagen in Selys, 1853 
Hetaerina vulnerata là loài chuồn chuồn trong họ Calopterygidae. Loài này được Hagen in Selys mô tả khoa học đầu tiên năm 1853.
Chú thích

↑  “vulnerata”. World Odonata List. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2013.
Hierophis viridiflavus

| Hierophis viridiflavus |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Serpentes
Phân thứ bộ (infraordo): Alethinophidia
Họ (familia): Colubridae
Chi (genus): Hierophis
Loài (species): H. viridiflavus
Danh pháp hai phần
Hierophis viridiflavus (Lacépède, 1789) 
 
Danh pháp đồng nghĩa
 Coluber gyarosensis Mertens, 1968 Hierophis gyarosensis (Mertens, 1968)
Hierophis viridiflavus là một loài rắn trong họ Rắn nước. Loài này được Lacépède mô tả khoa học đầu tiên năm 1789.
Chú thích

↑  Milan Vogrin, Claudia Corti, Valentin Pérez Mellado, Paulo Sá-Sousa, Marc Cheylan, Juan M. Pleguezuelos, Andreas Meyer, Benedikt Schmidt, Roberto Sindaco, Antonio Romano, Iñigo Martínez-Solano (2008). “Hierophis viridiflavus”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2013.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2014.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
↑  “Hierophis viridiflavus”. The Reptile Database. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2013.
Castanopsis calathiformis

| Castanopsis calathiformis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Fagales
Họ (familia): Fagaceae
Chi (genus): Castanopsis
Loài (species): C. calathiformis
Danh pháp hai phần
Castanopsis calathiformis (Skan) Rehder & E.H.Wilson, 1916 
Castanopsis calathiformis là một loài thực vật có hoa trong họ Fagaceae. Loài này được (Skan) Rehder & E.H.Wilson mô tả khoa học đầu tiên năm 1916.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Castanopsis calathiformis”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Lampetra minima

| Lampetra minima> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Cephalaspidomorphi
Bộ (ordo): Petromyzontiformes
Họ (familia): Petromyzontidae
Chi (genus): Lampetra
Loài (species): L. minima
Danh pháp hai phần
Lampetra minima Bond & Kan, 1973 
Lampetra minima là một loài cá thuộc họ Petromyzontidae. Đây là loài đặc hữu của Hoa Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ Miller.
Hesperantha oligantha

| Hesperantha oligantha> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Iridaceae
Chi (genus): Hesperantha
Loài (species): H. oligantha
Danh pháp hai phần
Hesperantha oligantha (Diels) Goldblatt, 1972 
Hesperantha oligantha là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được (Diels) Goldblatt miêu tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hesperantha oligantha”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Ceroplesis reticulata

| Ceroplesis reticulata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Ceroplesis
Loài (species): C. reticulata
Danh pháp hai phần
Ceroplesis reticulata Gahan, 1909 
Ceroplesis reticulata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Hesperantha pseudopilosa

| Hesperantha pseudopilosa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Iridaceae
Chi (genus): Hesperantha
Loài (species): H. pseudopilosa
Danh pháp hai phần
Hesperantha pseudopilosa Goldblatt, 1987 
Hesperantha pseudopilosa là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được Goldblatt miêu tả khoa học đầu tiên năm 1987.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hesperantha pseudopilosa”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Certima lapa

| Certima lapa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Certima
Loài (species): C. lapa
Danh pháp hai phần
Certima lapa Dognin 1900 
Certima lapa là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Ceroplesis signata

| Ceroplesis signata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Ceroplesis
Loài (species): C. signata
Danh pháp hai phần
Ceroplesis signata Waterhouse, 1890 
Ceroplesis signata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Certima nivisparsa

| Certima nivisparsa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Certima
Loài (species): C. nivisparsa
Danh pháp hai phần
Certima nivisparsa Thierry-Mieg 1896 
Certima nivisparsa là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Certima jelskii

| Certima jelskii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Certima
Loài (species): C. jelskii
Danh pháp hai phần
Certima jelskii Oberthür 1883 
Certima jelskii là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Hirtella juruenensis

| Hirtella juruenensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Chrysobalanaceae
Chi (genus): Hirtella
Loài (species): H. juruenensis
Danh pháp hai phần
Hirtella juruenensis Pilg., 1922 
Hirtella juruenensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Pilg. mô tả khoa học đầu tiên năm 1922.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hirtella juruenensis”. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2013.
Hydrotherosaurus

| Fresnosaurus |
| --- | --- |
Thời điểm hóa thạch: Cuối kỷ Creta
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Sauropsida
Liên bộ (superordo): Sauropterygia
Bộ (ordo): Plesiosauria
Họ (familia): Elasmosauridae
Chi (genus): Hydrotherosaurus
Loài (species): H.alexandrae
Hydrotherosaurus (có nghĩa là "thằn lằn nước hung bạo") là một chi đã tuyệt chủng của họ elasmosaurid plesiosaur từ kỷ Phấn trắng muộn (Tầng Maastricht) của Fresno County, California, có chiều dài đến 13 m. Loài H. alexandrae được đặt theo tên người phát hiện của chúng, Annie Montague Alexander, bởi Samuel Paul Welles.
Hirtella guyanensis

| Hirtella guyanensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Chrysobalanaceae
Chi (genus): Hirtella
Loài (species): H. guyanensis
Danh pháp hai phần
Hirtella guyanensis (Fritsch) Sandwith 
Hirtella guyanensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được (Fritsch) Sandwith mô tả khoa học đầu tiên năm 1931.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hirtella guyanensis”. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2013.
Hisarcık, Eldivan

| Hisarcık |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
HisarcıkVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Çankırı
Huyện: Eldivan
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 96 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 18700 
Hisarcık là một xã thuộc huyện Eldivan, tỉnh Çankırı, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 96 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Çankırı”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2012.
Lepidopilum armatum

| Lepidopilum armatum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hookeriales
Họ (familia): Daltoniaceae
Chi (genus): Lepidopilum
Loài (species): L. armatum
Danh pháp hai phần
Lepidopilum armatum Mitt., 1869 
Lepidopilum armatum là một loài rêu trong họ Daltoniaceae. Loài này được Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lepidopilum armatum”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Libanotis seseloides

| Libanotis seseloides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Apiales
Họ (familia): Apiaceae
Chi (genus): Libanotis
Loài (species): L. seseloides
Danh pháp hai phần
Libanotis seseloides (Fisch. & C.A.Mey. ex Turcz.) Turcz. 
Libanotis seseloides là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tán. Loài này được (Fisch. & C.A. Mey. ex Turcz.) Turcz. mô tả khoa học đầu tiên năm 1844.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Libanotis seseloides”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Glipidiomorpha kuatunensis

| Glipidiomorpha kuatunensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Mordellidae
Tông (tribus): Mordellini
Chi (genus): Glipidiomorpha
Loài (species): G. kuatunensis
Danh pháp hai phần
Glipidiomorpha kuatunensis Ermisch, 1968 
Glipidiomorpha kuatunensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Ermisch miêu tả khoa học năm 1968.
Chú thích

↑  Mordellidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Chloroclystis rubroviridis

| Chloroclystis rubroviridis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Chloroclystis
Loài (species): C. rubroviridis
Danh pháp hai phần
Chloroclystis rubroviridis (Warren, 1896) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Gymnopera rubroviridis Warren, 1896 
Chloroclystis rubroviridis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  “Home of Ichneumonoidea”. Taxapad. Dicky Sick Ki Yu. 1997–2012. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 8 năm 2017. Truy cập 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |access-date= (trợ giúp)
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Giếng khoan

Giếng khoan
Giếng khoan là công trình dạng hình trụ trong vỏ Trái Đất có tiết diện nhỏ (thường từ 40 đến 3.000 mm) và chiều sâu lớn (thường từ vài m đến hàng nghìn m) thường là với mục đích lấy nước, dầu hay khí từ mạch nước ngầm, hay vỉa dầu, khí.
Các yếu tố chính của giếng khoan

Miệng giếng khoan: là phần bắt đầu của công trình khoan.
Thành giếng khoan: là bề mặt đất đá tiếp xúc với giếng khoan, thành giếng khoan thường là các bề mặt không nhẵn do tính chất của đất đá là không hoàn toàn đồng nhất và thành giếng còn chịu tác động phá huỷ của nhiều tác động khác nhau (ma sát, dung dịch...).
Đáy giếng khoan: là phần kết thức của công trình khoan.
Trục giếng khoan: là đường qua tâm tiết diện của công trình khoan; Trục giếng khoan có thể thẳng đứng hoặc nghiêng.Tuy nhiên trục thực của giếng khoan thường là một đường cong liên tục trong không gian (không hoàn toàn trên một mặt phẳng)
Số cấp đường kính của giếng: là một số nguyên dương lớn hơn hoặc bằng 1, thông thường giếng càng sâu thì số cấp đường kính càng lớn tuy nhiên nó còn phụ thuộc vào mục đích thi công giếng. Giếng có nhiều cấp đường kính được coi là giếng có cấu trúc phức tạp. Trong thiết kế người ta phải hạn chế sự thay đổi cấp đường kính trên cơ sở cân nhắc các chỉ tiêu kinh tế kĩ thuật.
Mục đích của việc khoan giếng

Khoan giếng có nhiều mục đích khác nhau, cụ thể như:
Khoan thăm dò khai thác nước dưới đất: chiều sâu đến 600 m.
Khoan thăm dò khoáng sản rắn: chiều sâu đến khoảng 4000 m.
Khoan bắn mìn trong gương lò: chiều sâu đến vài m.
Khoan thăm dò khai thác dầu khí: chiều sâu đến vài nghìn m.
Khoan địa chất công trình: chiều sâu vài chục m.
Quá trình khoan tạo giếng khoan

Việc xây dựng công trình khoan thường bao gồm các quá trình cơ bản sau:
Phá hủy đất đá: quá trình tạo nên lỗ khoan tiến sâu vào lòng đất theo thiết kế bằng các phương pháp khoan như khoan xoay, khoan đập hoặc phối hợp đập - xoay.
Vận chuyển đất đá đã bị phá hủy lên bề mặt đất: làm sạch giếng khoan để tránh mùn khoan cản trở việc phá hủy đất đá tiếp theo trong khi tạo giếng khoan bằng các biện pháp cơ học, thủy lực, khí nén v..v..
Gia cố thành giếng khoan: là áp dụng các biện pháp chống sập lở thành giếng khoan trong quá trình khoan tạo lỗ và sử dụng giếng khoan bằng nước rửa giếng hoặc ống chống hay vật liệu trám xi măng giếng.
Lịch sử phát triển ngành khoan giếng

Khoan giếng đã có từ rất sớm từ những năm trước Công nguyên khi xây dựng kim tự tháp, khai thác muối ở Ai Cập, Trung Hoa. Thông thường khoan được thực hiện theo phương pháp thủ công, chủ yếu là các giếng khoan nông vài m.
Từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 khi có động cơ hơi nước và diêzen mới sử dụng khoan bằng thiết bị máy móc đã cho phép khoan với các giếng khoan có chiều sâu lớn, tốc độ cao và lấy mẫu đất đá trong các giếng khoan.
Ở Việt Nam ngành khoan giếng đã có từ thời kỳ Pháp thuộc, các kỹ sư người Pháp đã tiến hành khoan khảo sát địa chất công trình, khoan các giếng khai thác nước ngầm cấp nước sạch phục vụ cho sinh hoạt đô thị và sản xuất bia rượu. Đến năm 1955 ngành khoan phát triến, năm 1966 có chuyên ngành khoan giảng dạy tại trường Đại học Mỏ địa chất Hà Nội.
Begonia libera

| Begonia libera> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Cucurbitales
Họ (familia): Begoniaceae
Chi (genus): Begonia
Loài (species): B. libera
Danh pháp hai phần
Begonia libera (L.B.Sm. & B.G.Schub.) L.B.Sm. & B.G.Schub., 1955 
Begonia libera là một loài thực vật có hoa trong họ Thu hải đường. Loài này được (L.B.Sm. & B.G.Schub.) L.B.Sm. & B.G.Schub. mô tả khoa học đầu tiên năm 1955.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Begonia libera”. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2013.
Chiến thuật quân sự

Chiến thuật quân sự là các biện pháp tổ chức và sử dụng lực lượng chiến đấu nhằm đánh bại quân đội đối thủ trên chiến trường. Chiến thuật quân sự được sáng tạo và áp dụng trong chiến tranh bởi nhu cầu thực tiễn của hoạt động chiến đấu, và đáp ứng sự thay đổi liên tục của thực tiễn đó.
Những thay đổi trong lý luận và kỹ thuật quân sự theo thời gian được phản ánh trong những thay đổi chiến thuật quân sự.
Các chiến thuật chuyên sâu áp dụng cho các tình huống, đa dạng từ việc bảo vệ một căn phòng hay một tòa nhà, cho đến các chiến dịch quy mô lớn như giành ưu thế trên không ở một khu vực, v.v... Ngày nay, chiến thuật quân sự được sử dụng ở mọi cấp độ chỉ huy, từ cá nhân, nhóm cho đến toàn thể các lực lượng vũ trang. Các đơn vị được sử dụng trong chiến tranh, xung đột luôn phản ánh các chiến thuật quân sự đương thời và cả quy mô cùng sự kết hợp của chúng cũng thay đổi theo đó.
Bước trung gian giữa chiến thuật quân sự (cấp chiến thuật) và chiến lược quân sự (cấp chiến lược) là nghệ thuật chiến dịch (cấp chiến dịch). Giai đoạn trung gian này là sự chuyển hóa và kết nối của việc đạt được các mục tiêu chiến thuật để dẫn đến mục tiêu lớn cuối cùng là mục tiêu chiến lược.
Vị trí

Về cấp độ, trong khoa học quân sự, chiến thuật là cấp thấp nhất trong các cấp độ chiến tranh, cấp độ cao nhất là chiến lược quân sự. Chiến thuật quân sự thường là cách thức chiến đấu ở cấp độ trận đánh.
Chiến thuật quân sự là những vấn đề chiến đấu trên chiến trường, đó là cách điều động các đơn vị trong trận đánh trên mặt đất. Chiến thuật quân sự khác với chiến lược quân sự là những biện pháp, kế hoạch chung nhằm giành lấy chiến thắng hoặc lợi thế lâu dài, và khác với nghệ thuật chiến dịch - một cấp độ trung gian mà mục đích là cụ thể hóa chiến lược thành chiến thuật.
Thống chế Anh Bernard Montgomery lý giải khác biệt chiến thuật quân sự so với chiến lược quân sự như sau:
Chiến lược quân sự là nghệ thuật phân phối và áp dụng các phương tiện quân sự, cũng như lực lượng vũ trang và vật tư, để hoàn thành mục đích của chính sách. Chiến thuật quân sự có nghĩa là bố trí và kiểm soát các lực lượng và kỹ thuật quân sự trong chiến đấu thực tế. Một cách ngắn gọn: chiến lược quân sự là nghệ thuật tiến hành chiến tranh, chiến thuật quân sự là nghệ thuật chiến đấu.
Về phạm vi, chiến thuật quân sự được sử dụng một cách đa dạng tùy theo loại quân đội chuyên chiến đấu trong môi trường chiến tranh khác nhau: đất, biển, trời,...với các chiến thuật cụ thể của bộ binh, thiết giáp, kỵ binh, pháo binh, hải quân, không quân,....
Vai trò

Chiến thuật quân sự được sử dụng xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong chiến đấu:
Sử dụng một cách hiệu quả nguồn lực quân sự hiện có, thường là nguồn lực hạn chế: quân số, vũ khí, hậu cần quân sự,...
Sử dụng nguồn lực cho chiến tranh với thời gian giới hạn.
Giảm thiểu tối đa khả năng thiệt hại.
Nắm thế thượng phong, đánh bại đối thủ và giành lấy chiến thắng.
Đặc điểm

Chiến thuật quân sự có tính linh hoạt hơn chiến lược quân sự, dễ dàng điều chỉnh, thay đổi trong quá trình chiến đấu. Khi tình huống chiến đấu bất lợi, chiến thuật hiện tại thiếu hiệu quả, chiến thuật chiến đấu sẽ được thay đổi. Thông thường là đáp ứng chiến thuật tấn công của quân đội đối phương.
Sự thay đổi của công nghệ vũ khí theo các thời kỳ lịch sử dẫn đến sự thay đổi trong việc tổ chức và trang bị quân đội, từ đó dẫn đến sự thay đổi trong cách thức tiến hành chiến tranh mà cụ thể là sự thay đổi trong chiến thuật quân sự. Một điển hình, chiến thuật kỵ binh đã không còn được sử dụng bởi việc loại bỏ kỵ binh ra khỏi chiến tranh hiện đại. Tuy nhiên, những chiến thuật của nó có thể được tham chiếu cho việc xây dựng và phát triển chiến thuật các lực lượng mới như tăng-thiết giáp.
Chiến thuật quân sự được sáng tạo và sử dụng trong một điều kiện và hoàn cảnh cụ thể. Các quốc gia nằm trong vùng có điều kiện tự nhiên khác biệt sẽ có sự khác biệt về cách thức tổ chức quốc phòng, bao gồm các chiến lược quân sự, chiến thuật quân sự liên quan phòng thủ, phản công hay tấn công. Chiến thuật quân sự hiệu quả nhất luôn thích ứng với môi trường hình thành của nó.
Chiến thuật quân sự không chỉ bị chi phối bởi điều kiện tự nhiên, mà còn chịu sự chi phối bởi điều kiện kinh tế-xã hội. Chẳng hạn, quân kháng chiến ở các thuộc địa chống lại quân đội phương Tây vốn hùng mạnh hơn thường chọn lựa các chiến thuật phù hợp với sự yếu kém của mình về vật chất, như vũ khí và phương tiện chiến tranh,...
Trong việc thực thi chiến đấu trên chiến trường, trong một trận đánh cụ thể, quân đội có thể sử dụng một chiến thuật quân sự, nhưng thông thường luôn có sự sử dụng nhiều chiến thuật quân sự trong cùng một trận đánh. Chúng được vận dụng một cách trình tự hoặc kết hợp. Một ví dụ điển hình là các trận chiến trên sông Bạch Đằng trong lịch sử Việt Nam, ban đầu quân Việt sẽ tấn công thu hút thủy quân đối phương rồi sử dụng chiến thuật giả vờ rút lui để dẫn dụ họ theo đuổi nhằm đánh một trận đánh với chiến thuật phục kích, khi quân đội đối phương rơi vào bẫy định sẵn của trận địa cọc sắt, thuyền chiến của họ bị đâm thủng, chiến thuật dùng cọc gỗ với đầu bọc sắt là chiến thuật thủy chiến đặc trưng, độc đáo trong lịch sử quân sự Việt Nam.
Phân loại > Theo môi trường và lực lượng

Chiến thuật không quân
Chiến thuật hải quân
Chiến thuật bộ binh
Chiến thuật pháo binh
Chiến thuật đơn vị cơ giới
...
Phân loại > Theo tình thế chiến đấu

Tấn công
Phòng thủ
Phản công
Rút lui
Án binh