stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cody Thompson

American politicianBản mẫu:SHORTDESC:American politician
| Cody Thompson |
| --- | --- |

Nghị sĩ  Hạ viện West Virginia từ khu vực 43
Đương nhiệm
Nhậm chức  9 tháng 1 năm 2019Phục vụ cùng William Hartman
Tiền nhiệm: Phil Isner
 
Thông tin cá nhân
Sinh: Cody Hansbrough Thompson 12 tháng 2, 1987 (37 tuổi) Elkins, West Virginia, Hoa Kỳ
Đảng chính trị: Dân chủ
Cư trú: Elkins, West Virginia
Alma mater: Đại học Marshall (BA) Đại học West Virginia (MA)
Nghề nghiệp: Giáo viên
Website: www.votecodythompson.com
Cody Hansbrough Thompson (sinh ngày 12 tháng 2 năm 1987) là một chính khách người Mỹ, người đã được bầu vào Hạ viện West Virginia trong cuộc bầu cử lập pháp tiểu bang năm 2018. Ông đại diện cho Khu vực Hạ viện thứ 43 với tư cách là thành viên của Đảng Dân chủ.
Kể từ khi tuyên thệ nhậm chức, ông là thành viên đồng tính công khai duy nhất của cơ quan lập pháp bang.
Chủ nghĩa phục quốc Do Thái

Theodor Herzl (1860-1904) được coi là người sáng lập Chủ nghĩa Sion hiện đại. Trong cuốn sách Der Judenstaat vào năm 1896, ông đã hình dung ra việc thành lập một nhà nước Do Thái độc lập tương lai trong thế kỷ 20.
Quốc kỳ Israel, lá cờ đã được chọn làm biểu tượng phong trào chủ nghĩa Zion thập niên 1890.
Chủ nghĩa Zion hay còn gọi là chủ nghĩa Sion ציונות}/Tsiyonut (một số tài liệu tiếng Việt cũng gọi là chủ nghĩa phục quốc Do Thái hay chủ nghĩa Xi-ôn hay chủ nghĩa Xi-ôn-nít) là một hình thức của chủ nghĩa dân tộc của người Do Thái và văn hóa Do Thái ủng hộ một nhà nước quốc gia Do Thái trong lãnh thổ được xác định là vùng đất Israel. Chủ nghĩa Zion ủng hộ người Do Thái phát huy bản sắc Do Thái của họ và chống lại sự đồng hóa người Do Thái vào các xã hội khác và đã ủng hộ việc trở lại của người Do Thái Israel như là cách cho người Do Thái được giải thoát khỏi sự phân biệt đối xử chống người Do Thái, trục xuất và bức hại đã xảy ra trong các xã hội khác. Từ khi thành lập Nhà nước Israel, phong trào phục quốc Do Thái vẫn tiếp tục chủ yếu để ủng hộ sự lấn át lãnh thổ của người Do Thái như là trường hợp đối với Palestine. Trong một cách sử dụng ít phổ biến hơn, các thuật ngữ cũng có thể tham khảo không chính trị, văn hóa Zionism, được thành lập và đại diện nổi bật nhất bởi Ahad Ha'am; và hỗ trợ chính trị cho Nhà nước Israel không-người Do Thái, như trong Kitô giáo Zionism (Xi-ôn-nít). Các ý kiến phê phán chủ nghĩa Zion được xem như là một phong trào chủ nghĩa bài Do Thái (Chống chủ nghĩa Xê-mít).
Claoxylon australe

| Claoxylon australe |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Tông (tribus): Acalypheae
Phân tông (subtribus): Claoxylinae
Chi (genus): Claoxylon A.Juss.
Loài (species): C. australe
Danh pháp hai phần
Claoxylon australe Baill. ex Müll.Arg. 
Claoxylon australe là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được Baill. ex Müll.Arg. mô tả khoa học đầu tiên năm 1866.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Claoxylon australe”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Metazygia mundulella

| Metazygia mundulella> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Araneidae
Chi (genus): Metazygia
Loài (species): M. mundulella
Danh pháp hai phần
Metazygia mundulella (Strand, 1916) 
Metazygia mundulella là một loài nhện trong họ Araneidae.
Loài này thuộc chi Metazygia. Metazygia mundulella được Embrik Strand miêu tả năm 1916.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Claoxylon attenuatum

| Claoxylon attenuatum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Claoxylon
Loài (species): C. attenuatum
Danh pháp hai phần
Claoxylon attenuatum Airy Shaw, 1974 
Claoxylon attenuatum là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được Airy Shaw mô tả khoa học đầu tiên năm 1974.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Claoxylon attenuatum”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Coeliccia brachysticta

| Coeliccia brachysticta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Platycnemididae
Chi (genus): Coeliccia
Loài (species): C. brachysticta
Danh pháp hai phần
Coeliccia brachysticta Ris, 1912 
Coeliccia brachysticta là loài chuồn chuồn trong họ Platycnemididae. Loài này được Ris mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.
Chú thích

↑  “brachysticta”. World Odonata List. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2013.
Mevesia guttata

| Mevesia guttata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Mevesia
Loài (species): M. guttata
Danh pháp hai phần
Mevesia guttata Perkins, 1953 
Mevesia guttata là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Metamora, Ohio

| Metamora, Ohio |
| --- | --- |
—  Làng  —
 

 
 Vị trí trong Quận Fulton, Ohio
 Vị trí tiểu bang Ohio ở Hoa Kỷ
Metamora, Ohio
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Ohio
Quận: Quận Fulton
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 627
Múi giờ: CST (UTC-5)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-4)
Mã bưu chính: 43540 
Metamora là một làng thuộc quận Fulton, tiểu bang Ohio, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của làng này là 627 người.
Dân số

Dân số năm 2000: 563 người.
Dân số năm 2010: 627 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2012.
Coeliccia campioni

| Coeliccia campioni> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Platycnemididae
Chi (genus): Coeliccia
Loài (species): C. campioni
Danh pháp hai phần
Coeliccia campioni Laidlaw, 1918 
Coeliccia campioni là loài chuồn chuồn trong họ Platycnemididae. Loài này được Laidlaw mô tả khoa học đầu tiên năm 1918.
Chú thích

↑  “campioni”. World Odonata List. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2013.
Mettinahole, Hosadurga

| Mettinahole |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Chitradurga
Thành phố/thị trấn: Hosadurga
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Mettinahole là một làng thuộc tehsil Hosadurga, huyện Chitradurga, bang Karnataka, Ấn Độ.
Autana

| Autana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Pholcidae
Chi (genus): Autana
Autana là một chi nhện trong họ Pholcidae.
Chú thích

↑  Norman I. Platnick. “The World Spider Catalog, Version 13.5”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Chùa Cũ (Hựu Thành)

| Chùa Cũ  (វត្តសង់ច្រវាចាស់) |
| --- | --- |
Cổng tam quan
Vị trí
Toạ độ: 10°00′23,7″B 106°01′5,5″Đ﻿ / ﻿10°B 106,01667°Đ﻿ / 10.00000; 106.01667
Quốc gia:  Việt Nam
Địa chỉ: Đường số 907, ấp Trà Sơn, xã Hựu Thành, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long
Thông tin
Tôn giáo: Phật giáo
Tông phái: Phật giáo Nam tông
Tôn kính: Phật Thích Ca
Khởi lập: Năm 1548
Người sáng lập: Khmer Song Chrova
Quản lý: ĐĐ.Thạch Serey Sophon
Trụ trì: ĐĐ.Thạch Đom Ra
Di tích lịch sử cấp Tỉnh
Phân loại: Lịch sử cách mạng
Ngày công nhận: 16 tháng 10 năm 2014 (2014-10-16)
Quyết định: Số 1530/QĐ-UBND
 
 Cổng thông tin Phật giáo
x t 
Chùa Cũ người bản địa thường gọi là Wat Song Chrova Chas (tiếng Khmer: វត្តសង់ច្រវាចាស់), tên gọi Pali là Pūgāmarika Kalaparikārāma phiêm âm tiếng Khmer: វត្តបូគាមឫក្សកល្បព្រឹក្ស (សង់ច្រវាចាស់). Từ "Wat" trong tiếng Khmer nghĩa là "chùa", từ “Song" nghĩa là “dựng", từ “Chrova" nghĩa là "cây dầm" là dụng cụ dùng để bơi ghe xuồng trên sông nước miền Tây. Sở dĩ người dân gọi tên như vậy là vì khi xưa vùng đất này thường có nhiều thương thuyền các nơi khác dừng chân nơi đây nghỉ ngơi, dựng trại che mưa nặng bằng cây dầm. Thỉnh thoảng có nhiều tu sĩ đến đây làm lễ nghi tôn giáo. Cứ như vậy ngày qua tháng lại, cảnh tượng dựng trại bằng dầm thường xuyên xảy ra nên người dân địa phương gọi nơi đây là phum srok Song Chrova, từ "Chas" trong tiếng Khmer nghĩa là "Cũ". Tên gọi chùa Song Chrova do chùa nằm trong phum srok Song Chrova nên tên địa danh này được lấy làm tên chùa. Riêng tên tiếng Việt nói trệch mất âm gốc là chùa "Song Chrova Chas" thành chùa "Trà Ngoa Cũ" gọi tắt "Chùa Cũ" là tên mới xuất hiện sau này, khi trong vùng thành lập thêm một ngôi chùa nữa. Vì vậy chùa Song Chrova trở thành chùa cũ so với chùa mới thành lập nên cư dân cứ gọi cho dễ phân biệt là chùa Cũ, nghĩa là chùa có trước ngôi chùa mới thành lập.
Trong không khí mát mẻ đầy bóng cây sao trên diện tích 50.000 mét vuông, thông mát nằm cạnh bờ Rạch Trà Ngoa phía Nam và tuyến đường từ xã Trà Côn đến ngã ba Vĩnh Xuân và Hựu Thành (Thầy Phó). Ngôi chùa được thành lập từ thế kỷ XVI với nhiều câu chuyện bi hùng, nhất là những dấu vết chiến tranh tàn phá vẫn còn in đậm chốn tôn nghiêm.
Di tích lịch sử cấp Tỉnh

Ngày 16 tháng 10 năm 2014, Sở văn hóa, thể thao và du lịch tỉnh Vĩnh Long đã quyết định số 1530/QĐ-UBND công nhận Chùa Cũ là di tích lịch sử cấp Tỉnh thuộc loại hình di tích Cách mạng, đây là di tích lịch sử  cấp tỉnh thứ 35 của tỉnh Vĩnh Long.
Hình ảnh

Ngôi chánh điện
Ngôi Tăng xá
Trước trai đường
Trước ngôi chánh điện
Trường dạy tiếng Pali - Khmer
Phật tọa ngoài trời
Bên trong chánh điện
Cổng tam quan
Ngôi bảo tháp
Cột cờ trước chánh điện
Thế hệ Trụ trì

Các vị trụ trì chùa Khmer là do vị trụ trì đời trước chỉ định vị kế nhiệm hoặc do Ban Quản trị của chùa bầu chọn rồi sau đó trình lên cấp lãnh đạo Giáo hội xác nhận. Hầu như các chùa đều trải qua rất nhiều đời trụ trì nhưng vì quá lâu nên các vị kế thừa đời sau không nhớ hết danh tánh các vị trụ trì đời trước. Có thể do không có ghi chép sử liệu hoặc có ghi chép nhưng do bị mụt nát hư hoại theo thời gian. Phần lớn các sử liệu chùa chỉ nhớ bằng khẩu truyền từ đời này qua đời khác.
Sau đây là 13 đời trụ trì được ghi nhớ trong quá khứ gồm: 

1- Sư cả Thạch Mưng (1688 –1768) 

2- Sư cả Thạch Lồ (1789 – 1873) 

3- Sư cả Thạch Vui (1903 – 1923) 

4- Sư cả Thạch Ngọc Xinh (1923 –1955) 

5- Sư cả Thạch Hiền (1955 – 1956) 

6- Sư cả Thạch Ngọc Xinh (1956 – 1963) 

7- Sư cả Thạch Xua (1963-1964) 

8- Sư cả Thạch Huệ (1964 – 1982) 

9- Sư cả Thạch Long (1982 – 1986) 

10- Sư cả Thạch Than (1986 – 1988) 

11- Sư  cả Thạch Chuon (1988 – 1993) 

12- Sư cả Thạch Hiệp (1993 – 2011) 

13- Sư cả Thạch Đom Ra (2012 - đến nay)
Sinh hoạt thường nhật

1. Ẩm thực:
Chư Tăng Nam truyền chỉ dùng ngọ (dùng ngày một buổi, không ăn sau 12 giờ trưa), thường sáng ăn cháo, trưa dùng ngọ (bữa cơm chính trong ngày). Điểm chú ý trong truyền thống Phật giáo Nam truyền là chư Tăng không ăn chay thuần túy như Phật giáo Bắc truyền, mà đuợc phép dùng mặn theo luật Tam tịnh nhục. Nghĩa là thực phẩm mặn phải hợp thời, không thấy, không nghi và không nghe (thấy) sinh vật bị giết vì mình. Luật Tam tịnh nhục được ghi chép trong Luật tạng Nam truyền. Đa số những quốc gia tu theo truyền thống Nam truyền cũng thực hành luật Tam tịnh nhục này.
2. Khất thực:
Ở nững nước Phật giáo Nguyên thủy, rất nhiều người xếp hàng ven đường vào buổi sáng để được cúng thức ăn cho các Tăng, Ni để tạo công đức và giúp tâm thanh tịnh. Khất thực là một sinh hoạt thường nhật của tăng đoàn thời đức Phật. Đó là một cách hành trì, một hạnh nguyện của các vị xuất gia theo Phật giáo nam truyền (nguyên thủy). Khất thực là phương cách có thể đem lại nhiều lợi lạc thiết thực cho vị tu sĩ cũng như Phật tử cúng dường; là cách truyền bá và duy trì Phật pháp hiệu quả thông qua hình ảnh tăng đoàn hành khất.
Lễ hội truyền thống

Lễ hội Chol Chnam Thmey được cử hành trong 03 ngày (13- 15/4 dương lịch).
Lễ hội Cầu an đầu năm cho Phum, Sóc được cử hành từ 01-03 ngày, sau ngày lễ Chol Chnam Thmey (15-30/4 dương lịch).
Lễ hội Sen Dolta được cử hành trong 03 ngày (từ 29/8 - 1/9 âm lịch).
Lễ hội Ok Om Bok, còn gọi là lễ Cúng Trăng và lễ đua Ghe Ngo được cử hành trong 03 ngày (14,15,16/10 âm lịch).
Nghệ thuật, văn hóa

Ngày 11 tháng 10 năm 2018: Tổ chức liên hoan nghệ thuật quần chúng Khmer huyện Trà Ôn.
Hoang tưởng (phim)

| Hoang tưởng |
| --- | --- |
Thể loại: Tâm lí xã hội
Định dạng: Phim màu
Kịch bản: Duy Khánh
Đạo diễn: Nguyễn Anh Thái Văn Xuân
Chỉ đạo nghệ thuật: Phạm Đình Thanh
Lồng tiếng: Nguyễn Anh Thái Hoàng Dũng Như Quỳnh Duy Hậu Thu Hà
Nhạc phim: Cát Vận
Soạn nhạc: Cao Việt Bách
Quốc gia:  Việt Nam
Ngôn ngữ: Tiếng Việt
Sản xuất
Biên tập: Nguyễn Trần Kỳ
Địa điểm: Hà Nội Hòa Bình
Kỹ thuật quay phim: Nguyễn Hữu Tuấn Hà Mùi
Bố trí camera: Đinh Thành Lê Nguyên Thủy
Thời lượng: 80 phút
Đơn vị sản xuất: Hãng phim truyện Việt Nam
Trình chiếu
Quốc gia chiếu đầu tiên:  Việt Nam
Phát sóng: 1988
Hoang tưởng là một xuất phẩm điện ảnh của đạo diễn Nguyễn Anh Thái, phát hành năm 1988.
Nội dung

Vinh Quang (Molokai) là một họa sĩ vô danh sống bằng nghề chép tranh nhưng được bạn bè thân thiết tâng bốc là "Matisse Việt Nam", "nhà chấn hưng Trừu Tượng và Dã Thú". Y luôn ao ước đạt tột đỉnh danh vọng, sáng tạo những xuất phẩm để đời mà không ai bắt chước nổi. Cho tới khi Vinh Quang bỏ phố lên rừng đặng tìm cơ hội vẽ được những cảnh sơn nữ khỏa thân tắm và người nguyên thủy sinh hoạt ra làm sao, y bỏ mặc vợ vò võ và những lời khuyên chân tình của bạn bè.
Kĩ thuật

Bộ phim quay tại Hà Nội và Hòa Bình năm 1987.
Kĩ thuật > Sản xuất

Bí thư trường quay: Lê Bá Toàn
Mĩ thuật: Nguyễn Văn Vý
Âm thanh: Mai Thế Hồng
Tiếng động: Minh Tâm
Dựng phim: Nguyễn Văn Long
Dựng cảnh: Phạm Đức Mạnh
Chiếu sáng: Trần Văn Hòa
Đạo cụ: Nguyễn Văn Sinh
Phục trang: Nguyễn Thị Chung
Hóa trang: Bích Thủy
Kĩ thuật > Diễn xuất

Molokai... Vinh Quang
Thu Quế... Mỹ Dung - vợ Quang
Thu Hiền... Mỹ Vân - chị Dung
Phạm Đông... Hoài Sơn - bạn Quang
Văn Thắng... Hiếu
Trần Đức... Lương - hàng xóm
Trịnh Mai... Ông Chao - trưởng bản
Thanh Thanh Hiền... Chi - con ông Chao
Thanh Mai... Linh - bạn Chi
Trần Hạnh... Chủ hiệu tranh
Hậu trường

Do có 4 cảnh khỏa thân và 1 cảnh ân ái để phục vụ ý tưởng hội họa nên bộ phim chỉ được công chiếu hạn chế vào năm 1988-9 sau đó cấm tái chiếu. Mãi đến đầu thập niên 2010, xuất phẩm này mới được gỡ kiểm duyệt và phát hành miễn phí trên Youtube.
Bachahalli, Gundlupet

| Bachahalli |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Chamarajanagar
Thành phố/thị trấn: Gundlupet
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Bachahalli là một làng thuộc tehsil Gundlupet, huyện Chamarajanagar, bang Karnataka, Ấn Độ.
Impatiens piufanensis

| Impatiens piufanensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Balsaminaceae
Chi (genus): Impatiens
Loài (species): I. piufanensis
Danh pháp hai phần
Impatiens piufanensis Hook. f., 1908 
Impatiens piufanensis là một loài thực vật có hoa trong họ Bóng nước. Loài này được Hook. f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Impatiens piufanensis”. Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2013.
Ichneumon recurvicauda

| Ichneumon recurvicauda> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Ichneumon
Loài (species): I. recurvicauda
Danh pháp hai phần
Ichneumon recurvicauda Cuvier, 1833 
Ichneumon recurvicauda là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Ischnomesus fragilis

| Ischnomesus fragilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Ischnomesidae
Chi (genus): Ischnomesus
Loài (species): I. fragilis
Danh pháp hai phần
Ischnomesus fragilis Birstein, 1971 
Ischnomesus fragilis là một loài chân đều trong họ Ischnomesidae. Loài này được Birstein miêu tả khoa học năm 1971.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Ischnomesus fragilis Birstein, 1971. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=255921
Ghép tế bào gốc tạo máu

| Ghép tế bào gốc tạo máu |
| --- | --- |
Phương pháp can thiệp
Cấy ghép tủy xương
ICD-9-CM: 41.0
MeSH: D018380
MedlinePlus: 003009
Ghép tế bào gốc tạo máu hay thường được gọi ngắn gọn là ghép tủy là một phương pháp điều trị bệnh được ứng dụng nhiều trong ngành huyết học và ung thư học. Phương pháp này thực hiện quá trình cấy ghép tế bào gốc tạo máu lấy từ tủy xương hoặc từ máu ghép vào cơ thể người bệnh để chữa các bệnh lý huyết học, bệnh lý miễn dịch, di truyền và một số bệnh lý ung thư khác.
Lịch sử ngành ghép tủy

Ngành ghép tủy thực sự phát triển bắt đầu sau sự bùng nổ của năng lượng và vũ khí hạt nhân năm 1945. Mặc dù trước đó đã có một vài nỗ lực của trong việc dùng tủy xương của người hiến đưa vào cơ thể người nhận là những bệnh nhân bị thiếu máu hay ung thư máu bằng đường uống, tiêm bắp hay truyền tĩnh mạch.
Vào thời điểm này, ngành ghép tủy bắt đầu được nghiên cứu nhiều vì xuất hiện những bệnh nhân bị các bệnh lý máu ác tính do phơi nhiễm phóng xạ iôn hóa.
Chúng ta có thể lược lại một số mốc quan trọng của ngành ghép tủy3:
Ca ghép tủy đầu tiên được ghi nhận năm 1939, thực hiện trên một bệnh nhân bị xơ tủy do kim loại nặng, tủy ghép lấy từ người anh ruột của bệnh nhân. Ca ghép này không thành công, bệnh nhân chết sau 5 ngày.
Ca ghép tủy được ghi nhận thành công đầu tiên là năm 1965, khi một bệnh nhân Bạch cầu lymphô cấp loại nguyên bào lymphô được điều trị bằng hóa trị và xạ trị, sau đó được truyền tế bào tủy xương từ 6 người hiến tủy khác nhau nhưng có liên hệ huyết thống. Bệnh nhân này tử vong sau 20 tháng vì bệnh tái phát.
Từ năm 1977 đến 1980, thành công trong nghiên cứu ghép tủy dị thân.Cũng từ năm 1978, ghép tủy trong bệnh lymphôm bắt đầu có những thành công nhất định.
Năm 1990, BS E.D. Thomas đã được trao giải thưởng Nobel y học cho những nghiên cứu về ghép tủy.
Đến năm 2000, thì đã có hơn 500 000 trường hợp ghép tủy thực hiện trên toàn thế giới. Cho đến bây giờ ghép tủy đã được thử nghiệm nghiên cứu trong nhiều bệnh lý, cả ác tính lẫn không ác tính, đáng kể là ghép tủy khá hiệu quả trong điều trị các bệnh lý thiếu máu bất sản, khi tủy hiến có HLA phù hợp người nhận, đặc biệt giữa anh chị em ruột.
Phân loại ghép tủy8 > Tự ghép tủy

Tự ghép tủy từ sản phẩm tủy toàn phần
Tự ghép tủy từ sản phẩm tế bào gốc của tủy hay của máu ngoại vi
Phân loại ghép tủy8 > Dị ghép tủy

Dị ghép từ sản phẩm tủy toàn phần
Dị ghép từ sản phẩm tế bào gốc của tủy hay của máu ngoại vi.
Dị ghép từ sản phẩm tế bào gốc của máu cuống rốn.
Quy trình ghép tủy > Chuẩn bị trước ghép tủy > Lựa chọn người cho tủy – Phức hợp phù hợp mô chính MHC6

Phức hợp phù hợp mô chính hay còn gọi là kháng nguyên bạch cầu người HLA.
Phức hợp này bao gồm một nhóm gene nằm trên nhánh ngắn của nhiễm sắc thể số 6, gồm ba loại gene, tạo ra các kháng nguyên hệ HLA, gồm hai loại chính:
Kháng nguyên lớp I gồm các sản phẩm gene ở các locus A, B, C
Kháng nguyên lớp II gồm các sản phẩm gene ở các locus D, DR, DQ và DP.
Các kháng nguyên lớp I được xác định bằng phương pháp huyết thanh học nên được gọi là kháng nguyên SD (Serum determined). Còn các kháng nguyên HLA-D được xác định bằng phản ứng nuôi cấy bạch cầu hỗn hợp
Các bạch cầu lymphô thường mang cả hai loại kháng nguyên trên. Một số lớn các tế bào khác chỉ mang kháng nguyên lớp I tức kháng nguyên SD.
Kháng thể HLA xuất hiện chủ yếu do truyền máu, mang thai, ghép tổ chức hay do tiêm truyền bạch cầu ở những người tình nguyện.
Sự khác biệt kháng nguyên hệ HLA của cơ thể cho và nhận càng lớn thì hiện tượng thải ghép xảy ra càng nhanh. Do đó muốn mảnh ghép sống lâu trong cơ thể thì cần có sự giống nhau về kháng nguyên HLA của cơ thể cho và nhận. Thực tế khó xảy ra trừ khi người cho và nhận là anh chị em sinh đôi một trứng.
Quy trình ghép tủy > Chuẩn bị trước ghép tủy > Điều trị trước ghép tủy

Trong ghép tạng phải có sự ức chế miễn dịch mạnh ở người nhận để ngăn ngừa thải ghép. Ức chế miễn dịch phải dùng suốt đời bởi sự dung nạp miễn dịch không bao giờ đạt được. Trong ghép tủy xương, ngoài ức chế miễn dịch cần phải tạo nên các khoảng trống trong tủy để các tế bào ghép trú ngụ và sinh sản. Điều này có được bằng điều trị diệt tủy. 8
Hóa trị liều cao trước ghép tủy, các nhóm thuốc thường dùng như alkylating, etoposide, cytarabine... và có thể cả xạ trị toàn thân. Hiện chưa có sự thống nhất rằng phác đồ nào hiệu quả hơn và được dung nạp tốt hơn phác đồ nào.
Xạ trị toàn thân vai trò cũng chưa rõ ràng và thường được dùng trong lymphôm nguyên bào miễn dịch và lymphôm grad thấp. 1
Điều trị diệt tủy trước ghép tủy: Bước chuẩn bị tiêu chuẩn cho bệnh nhân trước khi ghép tủy dị thân là hóa trị liều cao kết hợp hay không kết hợp với xạ trị toàn thân. Đó là nỗ lực để điều trị tận gốc bệnh ác tính nền đồng thời giảm tình trạng thải ghép, giảm các phản ứng bất lợi giữa mảnh ghép và chủ. 1, 3
Điều trị không diệt tủy trước ghép tủy: việc điều trị diệt tủy trước ghép tủy thường có độc tính cao vì thường dùng hóa chất liều cao kèm xạ trị toàn thân. Chính độc tính đó đã hạn chế sự dung nạp điều trị, nhất là ở những bệnh nhân lớn tuổi, bệnh nhân có bệnh lý nặng khác kèm theo, hoặc ở những bệnh nhân có bệnh lý diễn tiến chậm (indolent). Lúc này các phác đồ điều trị mà không diệt tủy phù hợp cho những bệnh nhân này mà giảm bớt độc tính. Những phác đồ ít độc tính này cũng phù hợp với bệnh nhân ghép tủy để điều trị các bệnh lý do rối loạn di truyền hoặc bệnh tự miễn mà không phải bệnh lý ác tính. Mục đích của điều trị không diệt tủy trước ghép tủy là ức chế một phần tủy đồng thời ức chế một phần hệ miễn dịch của người nhận để chấp nhận mảnh ghép một cách lâu dài và bền vững. 1
Những phác đồ chuẩn bị trước ghép tủy mới: xu hướng hiện nay là dùng xạ trị nhắm trúng đích, với kháng thể đơn dòng được gắn đồng vị phóng xạ, tăng liều xạ trị vào bướu và giảm liều đáng kể đến các mô lành. Ví dụ gắn đồng vị phóng xạ I 131 vào kháng thể đơn dòng kháng CD-33, để điều trị cho những bệnh nhân lymphôm không Hodgkin tế bào B. Kháng thể đơn dòng kháng CD-20 (rituximab) cũng được sử dụng kết hợp trong các phác đồ điều trị trước ghép tủy cho kết quả khá khả quan nhất là ở bệnh nhân lymphôm dạng nang.1