stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nguyễn Vũ (nhạc sĩ)
Chú thích

↑  Pha Lê (ngày 1 tháng 3 năm 2021). “Nguyễn Vũ - người nhạc sĩ nói lên tiếng lòng của biết bao đôi lứa đang chìm đắm trong tình yêu”. Báo Dân Sinh. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2021.
↑  Thiên Phúc (ngày 25 tháng 2 năm 2021). “Nhạc sĩ Nguyễn Vũ bật mí cái duyên đến với con đường sáng tác”. Báo Pháp Luật.
↑  Hải Triều (ngày 7 tháng 3 năm 2020). “Gần nửa thế kỷ ngọt ngào giai điệu "Bài thánh ca buồn"”. Báo Pháp Luật Việt Nam.
↑  Khác với bài Ga chiều của Lê Dinh
↑  Đồng tác giả với "'Vũ Thái Hoà "'.
↑  Khác với bài của Anh Bằng & Lê Dinh.
↑  Khác với Vùng lá me bay của "'Anh Việt Thanh"'.
↑  Dông tác giả với Anh Thy
↑  Đồng tác giả với "'Mặc Thế Nhân "'.
Neuhausen auf den Fildern

| Neuhausen auf den Fildern   |
| --- | --- |

  Huy hiệu
Vị trí của Neuhausen auf den Fildern   thuộc Huyện Esslingen  
Neuhausen auf den Fildern  
Quốc gia: Đức
Bang: Baden-Württemberg
Vùng hành chính: Stuttgart
Huyện: Esslingen
Chính quyền
 • Thị trưởng: Ingo Hacker
Diện tích
 • Tổng cộng: 12,47 km2 (481 mi2)
Độ cao: 320 m (1,050 ft)
Dân số (2020-12-31)
 • Tổng cộng: 11.971
 • Mật độ: 9,6/km2 (25/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+01:00)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 73765
Mã vùng: 07158
Biển số xe: ES
Thành phố kết nghĩa: Péronnas 
Trang web: www.neuhausen-fildern.de
Neuhausen auf den Fildern là một đô thị trong huyện Esslingen của bang Baden-Württemberg miền nam nước Đức. Đô thị nằm cách thành phố Stuttgart 13 km về phía đông nam.
Lepisorus mikawanus

| Lepisorus mikawanus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Polypodiaceae
Chi (genus): Lepisorus
Loài (species): L. mikawanus
Danh pháp hai phần
Lepisorus mikawanus Sa. Kurata, 1965 
Lepisorus mikawanus là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Sa. Kurata mô tả khoa học đầu tiên năm 1965.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lepisorus mikawanus”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Lepanthes rudicula

| Lepanthes rudicula> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Lepanthes
Loài (species): L. rudicula
Danh pháp hai phần
Lepanthes rudicula Luer & Hirtz 
Lepanthes rudicula là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Luer & Hirtz mô tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lepanthes rudicula”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Orchesia maculata

| Orchesia maculata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Melandryidae
Chi (genus): Orchesia
Loài (species): O. maculata
Danh pháp hai phần
Orchesia maculata Mulsant & Godart, 1856 
Orchesia maculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Melandryidae. Loài này được Mulsant & Godart miêu tả khoa học năm 1856.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Neckera rotundata

| Neckera rotundata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Neckeraceae
Chi (genus): Neckera
Loài (species): N. rotundata
Danh pháp hai phần
Neckera rotundata Broth., 1924 
Neckera rotundata là một loài rêu trong họ Neckeraceae. Loài này được Broth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1924.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Neckera rotundata”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2014.
Oxylymma tuberculicollis

| Oxylymma tuberculicollis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Oxylymma
Loài (species): O. tuberculicollis
Danh pháp hai phần
Oxylymma tuberculicollis Fisher, 1947 
Oxylymma tuberculicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Nguyễn Đề

Nguyễn Đề (阮提, 1761-1805), húy là Nễ, tự Nhất Quế, hiệu Quế Hiên (桂軒, Gia phả ghi là Quế Hiên công); sau đổi tên là Đề, tự Tiến Phủ, hiệu Tỉnh Kiên, biệt hiệu Văn Thôn Cư Sĩ, là nhà thơ Việt Nam ở cuối thế kỷ 18-đầu thế kỷ 19.
| Nguyễn Đề 阮提 |
| --- | --- |
Tại vị: 1796 - 1785
Thông tin chung
Sinh: 1761 Hà Tĩnh
Mất: 1805 Thăng Long
Hậu duệ: Nguyễn Giai.  Nguyễn Lịch.  Nguyễn Vĩ.
Tước hiệu: Nhà Lê trung hưng: Xu mật viện sự Nhà Tây Sơn: Tả đồng nghị Trung thư sảnh
Thân phụ: Nguyễn Nghiễm
Thân mẫu: Trần Thị Tần
Thân thế

Nguyễn Đề sinh ngày 13 tháng 2 năm Tân Tỵ (1761) tại làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, trấn Nghệ An, nay thuộc tỉnh Hà Tĩnh.
Cha là Nguyễn Nghiễm (1708 - 1775), sinh ở làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh, tên tự Hy Tư, hiệu Nghị Hiên, có biệt hiệu là Hồng Ngự cư sĩ đậu Nhị giáp tiến sĩ, làm quan đến chức Đại tư đồ (Tể tướng), tước Xuân Quận công.
Mẹ là bà Trần Thị Tần  (24 tháng 8 năm 1740 - 27 tháng 8 năm 1778), con gái một người làm chức câu kế. Bà Tần quê ở làng Hoa Thiều, xã Minh Đạo, huyện Tiên Du (Đông Ngàn), xứ Kinh Bắc, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Bà Tần là vợ thứ ba của Nguyễn Nghiễm (kém chồng 32 tuổi sinh được năm con, bốn trai và một gái). Và là anh cùng mẹ với Nguyễn Du.
Nhờ cha làm quan lớn (Tể tướng), nên những năm tháng thiếu thời, ông sống khá yên vui cùng các anh em trong một cơ ngơi bề thế ở phường Bích Câu, trong kinh thành Thăng Long.
Tổ tiên của ông có nguồn gốc từ làng Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, trấn Sơn Nam (nay thuộc Hà Nội), sau di cư vào Hà Tĩnh, có truyền thống khoa hoạn nổi danh ở làng Tiên Điền về thời Lê mạt. Trước ông, sáu bảy thế hệ viễn tổ đã từng đỗ đạt làm quan. Bốn nghề chơi: cầm, thư, thi, hoạ bốn nghề đều thông thạo.
Sự nghiệp

Năm Đinh Hợi (1767), Nguyễn Nghiễm được thăng Thái tử Thái bảo, hàm tòng nhất phẩm, tước Xuân Quận công nên anh em ông thời đó sống trong giàu sang phú quý.
Năm 1768, mới 7 tuổi, ông đã được tập ấm: Hoằng tín đại phu, Trung thành môn vệ úy, Khuê Nhạc bá.
Năm Giáp Ngọ (1774), cha ông sung chức tể tướng, cùng Hoàng Ngũ Phúc đi đánh chúa Nguyễn ở Đàng Trong.
Năm Ất Mùi 1775, anh trai Nguyễn Trụ (sinh năm 1757 qua đời).
Năm Bính Thân 1776, thân phụ ông Nguyễn Nghiễm mất.
Năm Mậu Tuất 1778 thân mẫu là bà Trần Thị Tần cũng tạ thế.
Năm 1780, nhờ thông minh và chăm chỉ, ông đỗ đầu kỳ khảo khóa ở Quốc tử giám.
Năm 1783, ông đỗ đầu kỳ thi ở huyện Thọ Xương và ở huyện Đông Ngàn.
Tháng 10 cùng năm, ông đỗ Giải nguyên lúc 23 tuổi khoa thi Hương ở điện Phụng Thiên.
Năm 1786, ông được vua Lê Hiển Tông bổ làm Thị nội văn chức, giữ việc thường trực tại nhà học của con chúa Trịnh; rồi kiêm Phó Tri Thị nội Thư tả Lại phiên ở phủ chúa. Sau nữa, ông thăng Xu mật viện sự Đức Phái hầu.
Cùng năm, quân Tây Sơn ra Bắc, ông được vua Lê Chiêu Thống giao giữ chức Hiệp tán quân cơ đạo quân Sơn Tây.
Năm Kỷ Dậu (1789), vua Lê Chiêu Thống chạy sang Trung Quốc, ông theo không kịp phải lánh về quê mẹ ở Bắc Ninh.
Năm Quang Trung thứ 3 (1790), nhờ người quen đề cử, ông được nhà Tây Sơn mời ra giúp việc từ hàn, tiếp đến là Hàn lâm viện thị thư, rồi được cử làm Phó sứ (do Nguyễn Quang Hiển dẫn đầu) đi đến Yên Kinh tuế cống triều Thanh.
Về nước, ông được thăng Đông các đại học sĩ, gia tăng Thái sử, Thự Tả thị lang Nghi Thành hầu.
Tháng mười, năm Tân Hợi (1791), anh thứ tư cùng cha khác mẹ với ông là Nguyễn Quýnh do chống Tây Sơn nên bị bắt và bị giết. Dinh cơ, từ đường họ Nguyễn ở Tiên Điền, Hà Tĩnh bị tướng Tây Sơn Lê Văn Dụ đốt cháy, phá hủy, làng Tiên Điền bị làm cỏ vì cuộc khởi nghĩa Nguyễn Quýnh.
Năm Quý Sửu (1793), Nguyễn Du về thăm quê Tiên Điền và đến cuối năm ông vào kinh đô Phú Xuân thăm Nguyễn Đề đang làm thái sử ở Viện cơ mật.
Năm Giáp Dần (1794), thời Cảnh Thịnh, ông được thăng Tả phụng nghi bộ Binh, vào Quy Nhơn giữ chức Hiệp tán nhung vụ, cai quản tinh binh. Nguyễn Du và Nguyễn Ức được ông giao cho việc về Hồng Lĩnh xây dựng lại từ đường và làng Tiên Điền mà ông bận việc quan không thể trực tiếp trông coi.
Năm 1795, ông được cử sang Trung Quốc lần hai, để chúc mừng vua Thanh là Càn Long làm lễ nhường ngôi cho con là Gia Khánh.
Tháng 2 năm 1796, ông về nước, được phong chức Tả đồng nghị Trung thư sảnh.
Năm 1797, ông thu xếp cùng Đoàn Nguyễn Tuấn cưới cô em út Đoàn Nguyễn Thị Huệ cho Nguyễn Du.
Năm 1802, nhà Tây Sơn sụp đổ, ông trốn tránh tại Phú Xuân được Gia Long gọi ra. Nguyễn Đề dâng sớ, vua Gia Long tha chết, mến tài và kính trọng dòng dõi con Xuân Quân Công Nguyễn Nghiễm nên cho đi theo ra Bắc Thành làm việc dưới quyền Tổng Trấn Nguyễn Văn Thành. Nguyễn Đề cố vấn chỉ dẫn các kinh nghiệm nghi lễ đi sứ, tiếp sứ sang phong vương cho vua Gia Long. Nguyễn Đề hộ giá Gia Long ra Bắc, ngang qua Nghi Xuân, tiến cử Nguyễn Du. Nguyễn Du đón xa giá, theo vua, ra làm quan.
Năm 1805, trong lần về chịu tang người thiếp, ông bị một viên Tri phủ truy bức nhân có một vụ việc tại làng. Rồi vì quá uất ức, ông đã qua đời lúc 54 tuổi.
Gia quyến

Ông có hai người vợ:
Vợ chính thất họ Trịnh, không có con;
Vợ thứ sinh ba con trai là Giai, Lịch và Vĩ.
Tác phẩm

Nguyễn Đề đã để lại 2 tập thơ chữ Hán, đó là:
Quế Hiên giáp, ất tập (Tập thơ Quế Hiên, I và II).
Hoa trình tiêu khiển tập (Tập thơ tiêu khiển trên đường đi sứ).
Ngoài ra, khi Gia Long chiếm thành Phú Xuân, ông có soạn một bài quốc âm và làm biểu dâng lên, được Gia Long khen ngợi.
Hiện nay ở Thư viện Hán Nôm (Hà Nội) đang lưu giữ tập thơ mang tên Hoa Trình tiêu khiển hứng tiền hậu tập, mang ký hiệu A. 1361 và VHv.149. Ở Thư viện Viện văn học (Hà Nội) có bản mang tên Hoa trình thi tập, mang ký hiệu HN.360. Đây là những bản sao của Quế Hiên giáp, ất tập và Hoa trình tiêu khiển tập.
Nhận xét

Có thể nói, Nguyễn Đề làm quan với Tây Sơn và nhà Nguyễn khá tự nguyện và hăm hở, không mặc cảm, ít vướng bận nghĩa "trung quân", thậm chí có lúc ông còn chỉ trích những người bảo thủ, lánh đời. Vì chuyện này, ông phải chịu không ít lời gièm pha.
Trên ba trăm bài thơ của ông đều là những bài thơ vịnh cảnh, ngụ hứng, cảm hoài, thù tạc...Trong số đó có gần chục bài thơ viết cho em trai là Tố Như (tức Nguyễn Du)...Tuy viết bằng chữ Hán, nhưng thơ ông có giọng điệu bình dị, ít triết lý và được thể hiện bằng thứ ngôn ngữ tinh tế mà không cầu kỳ và kiểu cách.
Nguyễn Đề là nhà thơ có tấm lòng nhân nghĩa, vị tha; có tâm hồn sâu lắng và nhiều trăn trở...Ngòi bút của ông bình dị, nhưng có nhiều bài hay, câu hay. Đặc biệt, ông có hàng chục bài thơ viết cho Nguyễn Du với tất cả tình cảm yêu thương của một người anh dành cho một đứa em trai có số phận khá vất vả, long đong.
Lần Nguyễn Du nuôi chí chống Tây sơn, việc bại lộ bị bắt giam. Nhờ ông có thân quen với viên tướng Tây Sơn là Nguyễn Thận mà người em (Nguyễn Du) được thả. Tuy hai anh em sống cách xa nhau, và mỗi người một số phận; song họ luôn nhớ nhau, đặc biệt là tình cảm của ông đối với Nguyễn Du (và ngược lại) vô cùng sâu sắc. Đây thật là một thứ tình anh em hiếm thấy trong lịch sử Văn học Việt Nam.
Thơ

| --- | --- |
 Thanh Quyết giang Quần sơn liêu tịch dã thê lương Thanh Quyết tân đầu cảnh khả thương Nhất đới trường giang yên thủy thệ Kỷ đôi tàn luỹ thảo đài hoang Bắc nam tận thuộc kim dư bản Thắng phụ không lưu cổ chiến trường Trù trướng bất kham tuân vãng sự Đình tiên tiếu chước điếu tà dương:  Sông Thanh Quyết Núi non vắng vẻ ruộng thê lương Cảnh bến đò này thực đáng thương Một giải sông dài mây nước cuốn Mấy mô thành cũ cỏ rêu hoang Bắc nam nay đã chung đồ bản Thua được còn bao dấu chiến trường Ngao ngán việc xưa không muốn hỏi Dừng cương nhắp chén viếng tà dương. (Đỗ Ngọc Toại dịch)
Phụ chép một bài thơ của Nguyễn Du gửi cho anh là Nguyễn Đề:
| --- | --- |
 Ức gia huynh Lục tháp thành nam hệ nhất quan Hải Vân dạ độ thạch toàn ngoan. Cùng xu lam chướng tam niên thú, Cố quốc yên hoa nhị nguyệt hàn. Nhất biệt bất tri hà xứ trú, Trùng phùng đương tác tái sinh khan. Hải thiên mang điểu thiên dư lý, Thần phách tương cầu mộng diệc tan.:  Dịch nghĩa: Nhớ anh. Một chức quan buộc anh ở phía nam tòa thành sáu tháp, Ban đêm vượt đèo Hải Vân đá lởm chởm. Ba năm đóng thú ở vùng núi lam chướng, Tiết tháng Hai lạnh lẽo, nhìn hoa khói quê nhà. Một phen từ biệt, không biết nay ở nơi nào? Cuộc trùng phùng có lẽ phải đợi đến kiếp sau. Trời bể mênh mông, đường xa nghìn dặm, Hồn phách tìm nhau, dầu trong giấc mộng cũng khó.
Trong văn hoá đại chúng

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Năm | Tác Phẩm | Diễn Viên |
| 2010 | 《Long Thành Cầm Giả Ca》 | Đỗ Kỷ |
Chú thích

↑  Trần Thị Tần, con gái một người thuộc hạ làm chức câu kế, người xã Hoa Thiều, huyện Đông Ngàn, xứ Kinh Bắc, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Bà Tần là vợ thứ ba của Nguyễn Nghiễm, trẻ hơn chồng 32 tuổi. Bà sinh được năm con, bốn trai và một gái. Thứ tự như sau: Nguyễn Trụ, Nguyễn Nễ (hơn Nguyễn Du 4 tuổi), Nguyễn Thị Diên {vợ của Vũ Trinh}, Nguyễn Du, Nguyễn Ức (kém Nguyễn Du 2 tuổi). Năm 1775, người con đầu của bà Tần mất, mới 18 tuổi, năm sau chồng mất, hai cái tang liền làm cho bà đau buồn rồi lâm bệnh mất ngày 27 tháng 7 năm 1778, khi mới 39 tuổi
↑  Lược theo Trần Hải Yến, Từ điển Văn học (bộ mới), tr. 1128.
↑  Lược theo Tạ Ngọc Liễn, tr. 290-292.
↑  Chỉ thành Quy Nhơn.
Ochrota innominata

| Ochrota innominata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Ochrota
Loài (species): O. innominata
Danh pháp hai phần
Ochrota innominata
Ochrota innominata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Pinalia graminifolia

| Pinalia graminifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Pinalia
Loài (species): P. graminifolia
Danh pháp hai phần
Pinalia graminifolia (Lindl.) Kuntze 
Pinalia graminifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Lindl.) Kuntze miêu tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pinalia graminifolia”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Megapenthes rubigineus

| Megapenthes rubigineus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Megapenthes
Loài (species): M. rubigineus
Danh pháp hai phần
Megapenthes rubigineus Champion, 1895 
Megapenthes rubigineus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Mông Cổ bao vây Khai Phong

| x t Mông Cổ chinh phạt nhà Kim |
| --- | --- |
 Dã Hồ Lĩnh  Trung Đô  Đại Xương Nguyên  Tam Phong Sơn  Khai Phong  Thái Châu 
Quân Mông Cổ bao vây Khai Phong từ năm 1232 đến năm 1233, kết quả là chiếm được Biện Kinh của triều Kim. Người Mông Cổ và Kim khi đó đã giao chiến trong gần hai thập niên kể từ năm 1211 sau khi người Kim từ chối yêu cầu làm chư hầu cho Mông Cổ. Oa Khoát Đài Hãn phái hai đạo quân đi bao vây Khai Phong, một đạo quân do ông trực tiếp chỉ huy, đạo còn lại do em là Đà Lôi chỉ huy. Người Mông Cố đến chân thành Khai Phong vào ngày 8 tháng 4 năm 1232.
Cuộc bao vây khiến trong thành túng quẫn, các cư dân trong thành phải đối diện với nạn đói và bệnh tật. Các binh sĩ Kim thủ thành với hỏa thương và hỏa pháo, tiêu diệt và làm trọng thương nhiều quân Mông Cổ. Người Kim nỗ lực cầu hòa, song lại ám sát một sứ giả của Mông Cổ nên thất bại. Kim Ai Tông đào thoát khỏi thành đến Thái châu. Khai Phong nằm dưới quyền Nguyên soái Thôi Lập, song Thôi Lập hành quyết những người trung thành với triều đình và dâng thành đầu hàng Mông Cổ. Người Mông Cổ chiếm Khai Phong vào ngày 26 tháng 2 năm 1233 và cướp phá. Triều Kim sụp đổ khi Thái Châu thất thủ vào năm 1234.
Bao vây Khai Phong

Hai đạo quân Mông Cổ được phái đi vào năm 1230 đển chiếm Biện Kinh. Kế hoạch là một đạo quân tiếp cận thành từ phía bắc, còn đạo quân thứ hai tấn công từ phía nam. Oa Khoát Đài Hãn dẫn đạo quân đóng tại Sơn Tây và em trai ông là Đà Lôi chỉ huy đạo quân đóng tại Thiểm Tây. Oa Khoát Đài và Đà Lôi mắc bệnh nên không thể lãnh đạo, và họ từ bỏ vai trò của mình trong chiến dịch. Oa Khoát Đài sau đó phục hồi thể trạng, song Đà Lôi mất vào năm sau. Tốc Bất Đài thống lĩnh đạo quân Mông Cổ hỗn hợp khi hai đạo quân tụ hợp vào cuối năm 1231 và đầu năm 1232. Quân Mông Cổ tiếp cận Hoàng Hà vào ngày 28 tháng 1 năm 1232, và bắt đầu tụ tập quanh Khai Phong vào ngày 6 tháng 2. Họ bao vây thành vào ngày 8 tháng 4.
Người Kim nỗ lực kết thúc bao vây thông qua hòa đàm. Có một số tiến bộ hướng tới một hiệp định vào mùa hè năm 1232, song việc người Kim ám sát sứ thần Mông Cổ là Đường Khánh cùng những người tùy tùng càng khiến thương thảo là không có khả năng. Người Kim ngày càng tuyệt vọng, họ tuyển mộ hầu hết nam giới có thể chiến đấu trong đế quốc để phòng thủ Khai Phong và chiến đấu với quân Mông Cổ tại các tiền tuyến. Trong khi thương thảo tiếp tục, một bệnh dịch và nạn đói lan truyền trong thành. Các kho dự trữ tại Khai Phong cạn kiệt, thậm chí khi quân đội đã sử dụng vũ lực để cưỡng đoạt lương thực, của cải từ nhân dân. Sự phân rã chính trị trong thành tạo nên những lo ngại vô căn cứ rằng có một sự uy hiếp nội bộ. Một số cư dân trong thành bị hành quyết do bị nghi ngờ là phần tử phản bội.
Tuy nhiên Khai Phong không sụp đổ ngay, người Kim giữ được thành trong nhiều tháng trước khi để thất thủ. Hoàng đế Kim có cơ hội đào thoát vào cuối năm 1232, và rời đi với một đoàn tùy tùng gồm các triều thần. Ông trao lại quyền quản trị thành cho Thôi Lập và rời đến Quy Đức vào ngày 26 tháng 2 năm 1233, rồi đến Thái Châu vào ngày 3 tháng 8. Việc hoàng đế tẩu thoát làm sụp đổ sĩ khí của binh lính thủ thành. Sau khi hoàng đế tẩu thoát, Thôi Lập lập tức hạ lệnh hành quyết những người trung thành với hoàng đế vẫn còn lại trong thành. Thôi Lập nhận thấy việc tiếp tục chống cự là tự sát, nên đã đầu hàng người Mông Cổ. Thôi Lập mở cổng thành Khai Phong và người Mông Cỏ tiến vào thành. Thôi Lập sau đó bị giết trong một tranh chấp cá nhân.
Người Mông Cổ tiến hành cướp phá sau khi thành thất thủ, song không như hầu hết các cuộc bao vây khác ở thời kỳ đó, giao dịch được phép diễn ra. Các cư dân giàu có trong thành bán các xa xỉ phẩm của mình cho quân nhân Mông Cổ để lấy lương thực - vốn đang là nhu cầu cấp thiết. Các thành viên nam giới trong hoàng tộc Hoàn Nhan cư trú trong thành bị bắt và xử tử.
Kỹ thuật quân sự

Sử gia  Herbert Franke trong đánh giá của mình về trận đánh có nhận xét rằng đây là 1 cuộc bao vây quan trọng đối với các sử gia về kỹ thuật quân sự. Nhiều chi tiết của cuộc bao vây được các sử gia biết đến, dựa trên một tường thuật toàn diện về trận đánh của một quan viên triều Kim sống trong thành. Người Kim đốt hỏa pháo, bắn bằng máy bắn đá về phía đối phương. Một ghi chép đương thời về trận đánh đã thuật lại chi tiết về cách thức những quả pháo được phóng đi. Đầu tiên, một binh sĩ đốt ngòi, dây của máy bắn bị kéo và phóng quả pháo vào không khí. Quả pháo tạo ra một vụ nổ lớn vào lúc nó rơi xuống đất, gây thiệt hại có thể xuyên qua cả áo giáp. Pháo nổ đôi khi làm cháy cỏ trên chiến trường, điều này có thể đốt chết một binh sĩ, ngay cả khi người đó còn sống sau vụ nổ ban đầu. Pháo thời đó thô sơ hơn các chất nổ hiện đại, và thi thoảng chúng sẽ không nổ hoặc nổ quá sớm. Các binh sĩ Mông Cổ chống lại hỏa pháo bằng cách đào hào dẫn đến thành, họ được che bằng khiên làm từ da bò để bảo vệ trước các chất nổ phát hỏa ở bên trên. Các tường thuật chính thức của viên quan triều Kim, được ghi trong một bản dịch của sử gia Stephen Turnbull:
Bởi vậy các binh sĩ Mông Cổ làm các tấm khiên da bò để che đường hào và người bên dưới hào, và dưới hào họ đào các hốc, mỗi hốc đủ lớn để chứa một người, hy vọng rằng bằng cách này các binh sĩ Kim phía trên không thể làm gì. Song ai đó đã đề xuất kỹ thuật thiết hỏa pháo chấn thiên lôi cho người Kim. Khi chúng(những quả pháo) đến chỗ các con hào mà người Mông Cổ đào làm nơi trú ẩn, pháo khởi động, kết quả là các khiên da bò và binh sĩ tấn công đều tan tành không dấu vết.
Bộ binh Kim được trang bị hỏa thương. Hỏa thương là một cái giáo, gắn theo một ống nhồi thuốc súng. Hỗn hợp bao gồm sulfur, than gỗ, diêm tiêu, sứ nghiền, mạt sắt. Ngọn lửa bắn từ hỏa thương xa đến ba mét. Bùi nhùi dùng để bắt lửa vũ khí được trữ trong một hộp sắt nhỏ được các binh sĩ Kim mang theo trong giao chiến. Khi thuốc súng đã bị đốt, có thể sử dụng hỏa thương như một cái giáo thường, hoặc bổ sung một ống mới được nhồi thuốc súng.
Hỏa pháo và hỏa thương của Kim chỉ là hai vũ khí của người Nữ Chân mà người Mông Cổ phải đối diện.Người Kim sử dụng thuốc súng trên phạm vi rộng, song không chắc người Mông Cổ thu được thuốc súng từ người Kim trước thời điểm này. Herbert Franke xác định rằng thuốc súng ở trong kho của cả hai bên, song Turnbull cho rằng chỉ có người Nữ Chân sử dụng chúng. Người Mông Cổ sử dụng máy bắn đá để bắn đá và hỏa cầu vào các công sự của quân Kim, bắn gây thương vong nghiêm trọng trong thành và có tác động rất lớn đến tâm lý của binh lính triều Kim.
Ý nghĩa lịch sử

Cuộc bao vây Khai Phong làm lụn bại triều Kim, song chưa tiêu diệt được triều đại này. Kim Ai Tông tẩu thoát, song rơi vào cảnh túng quẫn sau cuộc bao vây. Ông ta phái các sứ thần đi cầu viện Nam Tống, cảnh báo rằng người Mông Cổ sẽ xâm chiếm Nam Tống khi Kim bị diệt, và yêu cầu Nam Tống tiếp tế. Nam Tống bác bỏ đề xuất, Nam Tống từng phải tiến hành nhiều cuộc chiến chống Kim, oán giận người Kim về việc họ chinh phục Hoa Bắc trước đây. Thay vì cứu viện Kim, Nam Tống liên kết với Mông Cổ. Họ hợp tác về quân sự và chiếm được các thành cuối cùng nằm trong tay Kim. Đến tháng 12 năm 1233, người Mông Cổ bao vây Thái Châu. Kim Ai Tông không thể thoát được nên quyết định tự sát. Ngày 9 tháng 2 năm 1234, người Mông Cổ chiếm Thái Châu, Kim Mạt Đế tử chiến. Còn Nam Tống về sau cũng bị Mông Cổ dòm ngó, giống như những gì Kim Ai Tông đã cảnh báo.
Chú thích

↑  Holcombe 2011, tr. 135–136.
↑  Lane 2004, tr. 45.
↑  Franke 1994, tr. 233.
1 2  Allsen 1994, tr. 350.
↑  Franke 1994, tr. 251.
↑  Franke 1994, tr. 252.
1 2  Lane 2004, tr. 46.
1 2 3  Allsen 1994, tr. 351.
↑  Franke 1994, tr. 254.
1 2  Allsen 1994, tr. 352.
↑  Franke 1994, tr. 254–259.
↑  Franke 1994, tr. 257–258.
↑  Franke 1994, tr. 258.
↑  Franke 1994, tr. 254–256.
1 2  Franke 1994, tr. 259.
↑  Allsen 1994, tr. 357–360.
↑  Allsen 1994, tr. 360.
↑  Allsen 1994, tr. 365.
↑  Allsen 1994, tr. 366.
↑  Allsen 1994, tr. 370.
1 2 3 4 5 6 7 8 9  Franke 1994, tr. 263.
1 2  Allsen 1994, tr. 372.
1 2 3 4 5 6 7  Turnbull 2003, tr. 33.
↑  Needham 1987, tr. 172.
1 2 3 4 5 6  Franke 1994, tr. 263–264.
1 2 3  Turnbull 2003, tr. 33–35.
↑  Turnbull 2003, tr. 35.
1 2 3  Franke 1994, tr. 264.
↑  Mote 1999, tr. 248.
Oa Khoát Đài Hãn
Thành Cát Tư Hãn tiếp nhận sứ thần của Kim
Oar

| Oar> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Phân họ (subfamilia): Sterrhinae
Tông (tribus): Scopulini
Chi (genus): Oar
Oar là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Các loài

Oar ectypata
Oar lactea
Oar megearia
Oar mortuaria
Oar nigrescens
Oar obscuraria
Oar occidens
Oar oppressa
Oar pallens
Oar pratana
Oar pratanaria
Oar reaumuraria
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.