stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tiếng Tlingit
Nguồn tham khảo

↑  Bureau, US Census. “Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English”. www.census.gov (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2017.
↑  “Census in Brief: The Aboriginal languages of First Nations people, Métis and Inuit”. www12.statcan.gc.ca (bằng tiếng Anh). Statistics Canada. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2017.
↑  “Alaska OKs Bill Making Native Languages Official”. npr.org.
↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Tlingit”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Maddieson et al. 2001
Trà Cú (định hướng)

Trà Cú có thể là một trong các địa danh sau:
Huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh
Thị trấn Trà Cú, huyện Trà Cú
Núi Trà Cú còn gọi là Tà Cú cao 649 m, thuộc thị trấn Thuận Nam, huyện Hàm Thuận Nam, nơi có tượng Phật dài 49m, lớn nhất Đông Nam Á.
Gậy mật mã

Hình ảnh một gậy mật mã
Trong mật mã học, gậy mật mã (tiếng Anh: scytale /ˈskɪtəli/), bắt nguồn từ từ Hy Lạp σκυτάλη (nghĩa là "cây gậy"), là một công cụ dùng cho một phép mã hóa chuyển vị, nó gồm một băng giấy da quấn quanh một cây gậy hình trụ. Thông điệp được viết lên băng giấy theo hàng dọc, khi mở băng giấy ra, nó đã được mã hóa. Người Hy Lạp Cổ, đặc biệt là người Sparta, được cho là đã sử dụng gậy mật mã trong các chiến dịch quân sự.
Người nhận sử dụng một cây gậy cùng đường kính với gậy mã hóa để giải mã thông điệp. Kiểu mã hóa này có lợi thế là nhanh và rất ít sai lầm, một yêu cầu cần thiết trên chiến trường. Tuy nhiên, nó có thể dễ dàng bị phá vỡ. Từ khi các dải giấy da gợi ý cho kiểu mã hóa này, các bản mã phải được chuyển sang một dạng khác ít gây chú ý hơn, phần nào làm giảm khả năng bị nhận diện.
Mã hóa

Giả sử ta có một gậy mã hóa cho phép viết bốn chữ cái trong một vòng của nó.
Thông điệp muốn gửi đi là: "Cứu! Chúng tôi đang bị tấn công".
Để mã hóa, ta viết thông điệp dọc theo cây gậy:
_____________________________________________________________
       |   |   |   |   |   |  |
       | C | Ứ | U | C | H |  |
     __| Ú | N | G | T | Ô |__| 
    |  | I | Đ | A | N | G |
    |  | B | Ị | T | Ấ | N |
    |  | C | Ô | N | G |   |
    |  |   |   |   |   |   |
_____________________________________________________________
bản mã sẽ như thế này: "CÚIBCỨNĐỊÔOUGATNCTNẤGHÔGN"
Giải mã

Để giải mã, băng giấy được quấn vòng quanh cây gậy có cùng đường kính với gậy mã hóa và đọc theo hàng dọc.
Bản mã "CÚIBCỨNĐỊÔOUGATNCTNẤGHÔGN" trở thành "CỨUCHÚNGTÔIĐANGBỊTẤNCÔNG". Thêm khoảng trắng vào ta được thông điệp: "CỨU CHÚNG TÔI ĐANG BỊ TẤN CÔNG"
Nhím Sonic (nhân vật)

Đối với các định nghĩa khác, xem Sonic the Hedgehog (định hướng).
Bản mẫu:Sonic character
| Sonic the Hedgehog |
| --- | --- |
 
Loạt game: Sonic the Hedgehog
Game đầu tiên: Sonic the Hedgehog (1991)
Người sáng tạo: Naoto Ōshima Yuji Naka Hirokazu Yasuhara
Thiết kế bởi: Video games Naoto Ōshima (Sonic the Hedgehog) Artwork Akira Wantabe (Sonic the Hedgehog) Yuji Uekawa (Sonic Adventure)
Diễn viên lồng tiếng (Tiếng Anh): Video games Ryan Drummond (1999-2004) Jason Griffith (2005-2009) Roger Craig Smith (2010-nay) Cartoons Jaleel White (AoStH, SatAM, Sonic Underground) Samuel Vincent (Sonic Underground singing voice) Roger Craig Smith (Sonic Boom) Anime Martin Burke (OVA) Jason Griffith (Sonic X)
Diễn viên lồng tiếng (Tiếng Nhật): Video games Takeshi Kusao (1993) Junichi Kanemaru (1998-nay) Cartoons Masami Kikuchi (OVA)  Junichi Kanemaru (Sonic X)
In-universe information
Nhím Sonic (tiếng Anh: Sonic the Hedgehog, tiếng Nhật: ソニック-ザ-ヘッジホッグ, Sonikku-za-Hejiihoggu) là một nhân vật game, là nhân vật chính trong loạt game được phát hành bởi Sega, ngoài ra còn xuất hiện trong các sản phẩm như truyện tranh, hoạt hình và sách. Trò chơi đầu tiên mang tên Sonic The Hedgehog cho hệ máy Sega Genesis đã được phát hành vào 23/6/1991. Từ đó Sonic trở thành linh vật biểu trưng cho Sega, cũng như một đối thủ của nhân vật Mario của Nintendo.
Đến nay, Sonic đã trở thành một trong những nhân vật game được biết đến nhiều nhất trên thế giới, với số sản phẩm bán được trên 45 triệu bản. Năm 2005, Sonic đã trở thành một trong những nhân vật game đầu tiên được chọn vào Walk of Game, sau hai nhân vật Mario và Link.
Họa sĩ người Nhật Naoto Ōshima, thiết kế viên Hirokazu Yasuhara và lập trình viên Yuji Naka đều có những đóng góp trong việc tạo ra hình dáng của Sonic: màu xanh dương, nhím hình dáng giống người và đặc biệt nhất là có khả năng di chuyển nhanh hơn cả tốc độ âm thanh (yếu tố chủ yếu trong gameplay của các sản phẩm game).
Thông tin/đặc điểm > Tính cách

Có thể nói Sonic như cơn gió, phóng khoáng, mạnh mẽ, thích phiêu lưu, thoải mái và chu đáo. Thiếu kiên nhẫn và thường đâm đầu vào rắc rối mà không suy nghĩ gì, vì lòng tự tin của cậu ta không bao giờ lung lay, kể cả khi gặp những rắc rối khủng khiếp nhất. Cậu thích nhạc rock. Trong một số bộ phim (như Underground,  Sonic 2, Sonic X) cho thấy Sonic rất sợ nước, chủ yếu là do cậu ta không biết bơi. Dù vậy, Sonic vẫn dũng cảm lặn xuống nước trong những cuộc phiêu lưu dưới biển hoặc những cuộc giải cứu bạn bè. Trong game thể thao Mario & Sonic at the Olympic Games, Sonic phải mặc áo phao trong suốt phần thi bơi lội.
Nơi sống > Trong trò chơi

Cậu ta sống ở địa danh được hiểu là Hòn đảo phía Nam (South Island) trên hành tinh Mobius trong game Sonic the Hedgehog và (theo tài liệu của Sonic Team) nơi cậu sinh ra đầu tiên là ở Đảo Christmas. Tuy nhiên trong suốt các loạt game khác, cậu đi từ nơi này sang nơi khác trong hành trình phiêu lưu.
Nơi sống > Trên truyền hình và truyện tranh

Trong loạt truyện tranh trên Archie Comic, Sonic sống ở hành tinh Mobius và tại ngôi làng Knothole. Loạt phim hoạt hình Sonic the Hedgehog chuyển thể từ truyện tranh cũng vâỵ.
Trong phim hoạt hình The Adventures of Sonic the Hedgehog, Sonic đi khắp mọi nơi trên thế giới thay vì ở một nơi nhất định. Tương tự như vậy phim Sonic Underground.
Trong Sonic X, khi lạc vào thế giới loài người, Sonic sống ở nhà của Chris Thorndyke, ở Station Square.
Trong Sonic Boom, Sonic sống trong một căn nhà tranh nhỏ ở bên cạnh bãi biển trên đảo Bygone.
Trong Sonic the Hedgehog: The Movie, nơi sống của Sonic là trên Đảo Nổi (Angel Island), đây là một hòn đảo lơ lửng trên bầu trời.
Xuất hiện thêm truyện Universe Sonic, đầy đủ các nhân vật.
Khả năng

Sonic có biệt danh là Siêu nhím nhanh nhất thế giới, với khả năng di chuyển nhanh hơn tốc độ âm thanh (mức Mach 1, tương ứng với 340,3 m/s, 1225 km/h). Đây chính là nguồn gốc của cái tên "Sonic" (bắt nguồn từ chữ Ultrasonic nghĩa là siêu âm). Trong đoạn mở đầu game Sonic Heroes và trong tập đầu tiên của hoạt hình Sonic X, cho thấy Sonic có thể chạy giật lùi tốt như chạy bình thường. Theo các tài liệu, Giày Sức Mạnh (Power Sneakers) làm tăng cường khả năng chạy nhanh của Sonic, khi Sonic đạt được một tốc độ nào đó Sonic có thể tạo ra những Chấn động âm thanh (Sonic boom), tiêu diệt kẻ thù trên đường đi và tạo đà cho mình.
Nhiều khả năng của Sonic dựa trên đặc tính cuộn tròn thành cầu gai để tự vệ của loài nhím. Trong game Sonic The Hedgehog đầu tiên, kĩ năng tấn công chủ yếu của Sonic là Tấn Công Xoay (Spin Attack) (khi nhảy hoặc chạy, cuộn và lăn thành một quả cầu gai có thể gây thiệt hại, tiêu diệt hoặc đâm xuyên qua bất kì chướng ngại vật nào. Trong những game sau đó, nó đã được biến tấu thành các kiểu tấn công khác nhau. Hai trong số đó đã xuất hiện trong các sản phẩm tiếp theo của Sonic là: Tấn công Trượt (Homing Attack) xuất hiện trong Sonic The Hedgehog 2 (cuộn thành quả cầu gai ở một điểm để lấy đà trước khi bắn đi bằng tốc độ nhanh nhất) và Tấn công tên lửa xuất hiện trong Sonic Adventure (bắn thẳng vào một mục tiêu đã định và lần lượt bắn vào các mục tiêu tiếp theo ở gần đó).
Khi sử dụng bộ bảy viên kim cương Chaos Emeralds, Sonic có thể biến đổi thành Super Sonic.
Ngoài ra sonic có thể biết đổi thành Werehog (nhím lai chó sói) trong bóng tối khi mặt trăng lên. Do tiến sĩ đã bắn chùm tia laser vào Sonic và biến đổi thành werehog trong Sonic Unleashed
Sonic có thể làm được những thứ này:
Axe Kick (アックスキック): Sonic lăn tròn đánh vào đối phương, với một sức mạnh mẽ, gây tổn thương
Whirlwind (ワールウインド): Sonic thực hiện một di chuyển cơn lốc xoáy, gây thiệt hại tất cả mọi người bắt gặp ở bên trong.
Máy bay ném Sonic (ブルーボンバー): Tails trên máy bay, sau đó ném Sonic để bắn vào đối phương. Sonic đánh liên tục trong vài giây
Fastball (ファストボール): Amy sử dụng búa của mình để đạt đánh Sonic đang lăn tròn vào kẻ thù là ba lần, làm cho nó chậm chạp.
Tạo ba cơn lốc (トリプル トルネード): Trong một biến thể của di chuyển Whirlwind nói trên, Sonic, Knuckles, và Tails có được đẩy trong không khí trong một cái súng Tornado, sau đó rơi xuống và diệt tất cả các kẻ thù. Điều này có thể để lại các mục tiêu chậm chạp.
Mưa đá (ヘイルストー): Knuckles, Tails, và Amy đánh vào Sonic đang lăn tròn tại một mục tiêu duy nhất, có khả năng tuyệt vời của kẻ thù.
Game

PlotData=
bar:Games anchor:till color:green width:15 textcolor:blue align:left fontsize:S mark:(line,white) shift:($dx,-4)
from:1991 till:2010
at:1991 text:"Sonic the Hedgehog"
at:1992 text:"Sonic the Hedgehog 2"
at:1993 text:"SegaSonic the Hedgehog"
at:1993 text:"Sonic the Hedgehog CD"
at:1994 shift:($dx,$up) text:"Sonic the Hedgehog 3"
at:1994 shift:($dx,$dw) text:"Sonic and Knuckles"
at:1994 shift:($dx,$dw) text:"Sonic 3 and Knuckles"
at:1995 text:"Sonic Labyrinth"
at:1996 text:"Sonic the Fighters"
at:1996 text:"Sonic 3D Blast"
at:1997 text:"Sonic R"
at:1998 text:"Sonic Adventure"
at:1999 text:"Sonic Pocket Adventure"
at:2000 text:"Sonic Shuffle"
at:2001 text:"Sonic Adventure 2"
at:2002 text:"Sonic Advance 2"
at:2003 text:"Sonic Battle"
at:2004 text:"Sonic Heroes"
at:2005 text:"Sonic Rush"
at:2006 text:"Sonic the Hedgehog"
at:2006 text:"Sonic Riders"
at:2006 text:"Sonic Rivals"
at:2007 shift:($dx,$up) text:"Sonic and the Secret Rings"
at:2007 shift:($dx,$dw) text:"Sonic Rush Adventure"
at:2008 shift:($dx,$dw) text:"Sonic Unleashed"
at:2008 text:"Sega Superstars Tennis"
at:2008 shift:($dx,$dw) text:"Sonic Riders Zero Gravity"
at:2009 text:"Sonic and the Black Knight"
at:2010 shift:($dx,$up) text:"Sonic and SEGA All-Stars Racing"
at:2010 shift:($dx,$dw) text:"Sonic the Hedgehog 4"
</timeline>

|image =
Hợp tác với Michael Jackson

Chắc mọi người sẽ bất ngờ vì đó là sự thực, các nhạc nền game Sonic the Hedgehog 3 phần lớn là chuyển thể từ các bài hát của Michael Jackson chẳng hạn:
Carnival Night Zone (chuyển thể từ bài Jam)
Ice Cap Zone (chuyển thể từ bài Who Is It?)
Launch Base Zone (chuyển thể từ bài Bad)
Ending (chuyển thể từ bài Stranger in Moscow)
Boss 1 (chuyển thể từ bài In the Closet)
Đặc biệt là 3 năm sau, Michael Jackson đã cho ra bài Blood on the Dancefloor, nếu để ý nghe kỹ thì ta sẽ thấy tiếng trống của nhạc giống hệt nhạc Knuckles theme.
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic CD

"Sonic -You Can Do Anything-" by Keiko Utoku
"Cosmic Eternity - Believe in Yourself" by Keiko Utoku
"Sonic Boom" by Pastiche
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic 3D Blast

"You're My Hero" by Debbie Morris
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic R

"Super Sonic Racing" by T.J. Davis
"Can You Feel the Sunshine?" by T.J. Davis
"Living in the City" by T.J. Davis
"Back in Time" by T.J. Davis
"Work It Out" by T.J. Davis
"Diamond in the Sky" by T.J. Davis
"Number One" by T.J. Davis
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic Adventure > Sonic Adventure DX Director's Cut

"Unknown From M.E." by Kevin Moore & Steve Tushar
"My Sweet Passion" by Kevin Moore & Steve Tushar
"My Sweet Passion" by Chris Vrenna & Mark Blasques
"Open Your Heart" by Transmutator & Razed in Black
"Believe in Myself" by Transmutator
"Lazy Days ~ Livin' In Paradise" by Mark Pistel
"Open Your Heart" by Chris Randall & Van Christie
"Believe In Myself" by Matt Greene
"Unknown From M.E." by Cevin Key
"Open Your Heart" by Chris Vrenna & Mark Blasques
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic Adventure > Sonic Adventure 2 Battle

Themes
Main Theme
"Live And Learn" by Crush 40
Sonic's Theme
"It Doesn't Matter" (remake) by Tony Harnell & Ted Poley
Shadow's Theme
"Throw It All Away" by Everett Bradley
Tails' Theme
"Believe in Myself" (remake) by Kaz Silver
Eggman's Theme
"E.G.G.M.A.N." by Paul Shortino
Knuckles' Theme
"Unknown From M.E." (remake) by Marlon Saunders & Hunnid-P
Rouge's Theme
"Fly in the Freedom" by Tabitha Fair & Todd Cooper
Amy's Theme
"My Sweet Passion" (remake) by Nikki Gregoroff
Levels
City Escape
"Escape from the City" by Ted Poley & Tony Harnell
Wild Canyon
"Kick the Rock" by Hunnid-P
Pumpkin Hill
"A Ghost's Pumpkin Soup" by Hunnid-P
Aquatic Mine
"Dive into the Mellow" by Hunnid-P
Death Chamber
"Deeper" by Hunnid-P
Meteor Herd
"Space Trip Steps" by Hunnid-P
White Jungle
"Rhythm and Balance" by Everett Bradley
Final Chase
"The Supernatural" by Everett Bradley
Sonic vs. Shadow (Final)
"For True Story" by Everett Bradley
Shadow vs. Biolizard
"Supporting Me" by Everett Bradley
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic Heroes

Main Theme
"Sonic Heroes" by Crush 40
Team Sonic's Theme
"We Can" by Ted Poley & Tony Harnell
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic Riders

Main Theme
"Sonic Speed Riders" by Runblebee
Theme Song of the Babylon Rogues
"Catch Me If You Can" by Runblebee
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic the Hedgehog

Sonic's Theme
"His World" by Matty Lewis & Ali Tabatabaee from Zebrahead
His World ~Zebrahead Version~ by Zebrahead
His World (Crush 40 Mix) by Crush 40
Ending theme
"SWEET SWEET SWEET ('06 AKON Mix)" by DREAMS COME TRUE feat. AKON
"SWEET DREAMS ('06 AKON Mix)" (The English version of "SWEET SWEET SWEET ('06 AKON Mix)")
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic and the Secret Rings

Main Theme
"Seven Rings In Hand" by runblebee and Steve Conte
"Seven Rings In Hand (Crush 40 Version)" by Crush 40
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic Riders: Zero Gravity

Theme Of Sonic
"Un-gravitify" by Cashell
"Un-gravitify Electro Extended Mix"
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic Unleashed

Main Theme
"Endless Possibility" by Jaret Reddick
Ending Theme
"Dear My Friend" by Brent Cash
Hợp tác với Michael Jackson > Sonic and the Black Knight

Main Theme
"Knight of the Wind" by Crush 40
Knight of the Round Table Fight Theme
"Through the Fire" by Crush 40
Black Knight Fight Theme
"Fight the Knight" by Crush 40
Final Boss Theme
"With Me" by Emma Gelotte & Tinna Karlsdotter of All Ends feat.
Marty Friedman
End Theme
"Live Life" by Crush 40
Other Songs
"Seven Rings in Hand" covered by Bentley Jones
"With Me" covered by Crush 40
These two songs are only available in the official soundtrack, "Face to Faith".
Bạn bè và kẻ thù

Miles "Tails" Prower (bạn thân nhất)
Knuckles the Echina (bạn thân và cũng là đối thủ)
Jet the Hawk
Storm the Albatross
Wave the Swallow
Big the Cat
Blaze the Cat
Charmy Bee
Espio the Chameleon
Mighty the Armadillo (bạn cũ)
Ray the Flying Squirrel (bạn cũ)
Vector the Crocodile
Cream the Rabbit
Fang the Sniper (bạn và đối thủ)
Rouge the Bat
Shadow the Hedgehog (đồng minh và cũng là đối thủ)
Silver the Hedgehog
Tikal the Echidna
Amy Rose
Doctor Eggman (kẻ thù)
Metal Sonic (đối thủ)
Chaos (kẻ thù)
Guardian Units of Nations
E-102 Gamma
E-123 Omega
Chip, nhân vật của Sonic trong Sonic Unleashed
Zonic the Hedgehog
Bean the Dynamite
Bark the Polarbear
Sonic trong hình dáng đặc biệt, Super Sonic.
Mohnyin tjin

| --- | --- |
Quầy bán Mohnyin tjin tại Taunggyi, tháng 5 năm 2010
Xuất xứ: Myanmar
Ẩm thực quốc gia kết hợp: Ẩm thực Myanmar
Thành phần chính:  rau  rượu gạo  gia vị khác nhau 
Món ăn tương tự: Kimchi, Dưa chua Trung Quốc
 Nấu ăn: Mohnyin tjin
Mohnyin tjin, (tiếng Miến Điện: မုန်ညင်းချဉ် [mòʊɰ̃ɲɪ́ɰ̃ dʑɪ̀ɰ̃]; còn gọi là Mon nyin jin, Mohn-hnyin gyin) là một món ăn lên men nổi tiếng trong ẩm thực Myanmar gồm các loại rau củ được bảo quản bằng rượu gạo và các loại gia vị khác nhau. Món này tương tự như Kimchi của Hàn Quốc và Takana Tsukemono của Nhật Bản. Mohnyin tjin có sự gắn kết khá phổ biến với người Shan và là loại gia vị thông dụng cho các món ăn của tộc người này như meeshay và shan khauk swè.
Mohnnyin tjin được dùng để chỉ nhiều loại rau ngâm chua và lên men. Tên này có nghĩa là "cải chua xanh" và lá củ cải trắng ngâm chua cũng được sử dụng trong biến thể thông dụng nhất.
Nói chung 'a-chin' (dưa chua) có thể được làm từ hầu hết mọi loại rau.
Thành phần chính

Thành phần chính của mohnyin tjin thực sự gồm một hỗn hợp chủ yếu là lá củ cải trắng, với cải bẹ xanh, cà rốt, củ tỏi tây, gừng và hẹ. Các loại rau này được ngâm với gạo nếp, rượu gạo, ớt tươi giã nhỏ, gia vị và đường mía.
Sự đa dạng đạt được bằng cách thay thế các loại rau. Các món 'a-chin' thông dụng khác được làm từ tỏi voi, củ cải trắng, hẹ, bắp cải, súp lơ, ớt, giá đỗ, xoài và măng chưa chín.
Chi Cà phê

Đối với các định nghĩa khác, xem Cà phê (định hướng).
| Cà phê |
| --- | --- |
Cây cà phê chè (Coffea arabica) ở Brasil
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Phân họ (subfamilia): Ixoroideae
Tông (tribus): Coffeeae
Chi (genus): Coffea L.
Các loài chọn lọc
 Coffea arabica - Cà phê chè (Arabica)  Coffea benghalensis - Cà phê Bengal  Coffea canephora - cà phê vối (Robusta)  Coffea cochinchinensis - cà phê Việt Nam  Coffea congensis - cà phê Congo  Coffea dewevrei - cà phê Excelsa  Coffea excelsa - cà phê Liberia/cà phê mít  Coffea gallienii - không chứa caffein  Coffea bonnieri - không chứa caffein  Coffea mogeneti - không chứa caffein  Coffea liberica - cà phê Liberia/cà phê mít  Coffea stenophylla - cà phê Sierra Leon  Coffea magnistipula  
Cà phê là một chi thực vật thuộc họ Thiến thảo (Rubiaceae). Chi cà phê bao gồm nhiều loài cây lâu năm khác nhau. Tuy nhiên, không phải loài nào cũng chứa caffein trong hạt, một số loài khác xa với những cây cà phê ta thường thấy. Chỉ có hai loài cà phê có ý nghĩa kinh tế. Loài thứ nhất có tên thông thường trong tiếng Việt là cà phê chè (tên khoa học: Coffea arabica), đại diện cho khoảng 61% các sản phẩm cà phê trên thế giới. Loài thứ hai là cà phê vối (tên khoa học: Coffea canephora hay Coffea robusta), chiếm gần 39% các sản phẩm cà phê. Ngoài ra còn có Coffea liberica và Coffea excelsa (ở Việt Nam gọi là cà phê mít) với sản lượng không đáng kể.
Đặc trưng > Thân

Cây cà phê chè có thể cao tới 6 m, cà phê vối tới 10 m. Tuy nhiên ở các trang trại cà phê người ta thường phải cắt tỉa để giữ được độ cao từ 2–4 m, thuận lợi cho việc thu hoạch. Cây cà phê có cành thon dài, lá cuống ngắn, xanh đậm, hình oval. Mặt trên lá có màu xanh thẫm, mặt dưới xanh nhạt hơn. Chiều dài của lá khoảng 8-15 cm, rộng 4–6 cm. Rễ cây cà phê là loại rễ cọc, cắm sâu vào lòng đất từ 1 đến 2,5 m với rất nhiều rễ phụ tỏa ra xung quanh làm nhiệm vụ hút chất dinh dưỡng nuôi cây.
Đặc trưng > Hoa

Hoa cà phê màu trắng, có năm cánh, thường nở thành chùm đôi hoặc chùm ba. Màu hoa và hương hoa dễ làm ta liên tưởng tới hoa nhài. Hoa chỉ nở trong vòng 3 đến 4 ngày và thời gian thụ phấn chỉ vài ba tiếng. Một cây cà phê trưởng thành có từ 30.000 đến 40.000 bông hoa.
Ngay từ khi cây cà phê ra hoa kết quả người ta đã có những đánh giá đầu tiên về vụ mùa cà phê. Ở các nước sản xuất cà phê lớn điều này đặc biệt quan trọng trong việc đưa ra những nhận định về giá cả và thị trường. Tuy vậy những đợt rét đậm hoặc hạn hán có thể làm đảo lộn mọi sự tính toán và đẩy thị trường vào tình thế hoàn toàn khác.
Đặc trưng > Quả

Cà phê là loài cây tự thụ phấn, do đó gió và côn trùng có ảnh hưởng lớn tới quá trình sinh sản của cây. Sau khi thụ phấn quả sẽ phát triển trong 7 đến 9 tháng và có hình bầu dục, bề ngoài giống như quả anh đào. Trong thời gian chín, màu sắc của quả thay đổi từ xanh sang vàng rồi cuối cùng là đỏ. Quả có màu đen khi đã chín nẫu. Do thời gian đâm hoa kết trái lâu như vậy mà một vụ cà phê kéo dài gần một năm trời và có thể xảy ra trường hợp trên một cây vừa có hoa, vừa có quả.
Thông thường một quả cà phê chứa hai hạt. Chúng được bao bọc bởi lớp thịt quả bên ngoài. Hai hạt cà phê nằm ép sát vào nhau. Mặt tiếp xúc giữa chúng là mặt phẳng, mặt hướng ra bên ngoài có hình vòng cung. Mỗi hạt còn được bảo vệ bởi hai lớp màng mỏng: một lớp màu trắng, bám chặt lấy vỏ hạt; một lớp màu vàng rời rạc hơn bọc ở bên ngoài. Hạt có thể có hình tròn hoặc dài, lúc còn tươi có màu xám vàng, xám xanh hoặc xanh. Thỉnh thoảng cũng gặp những quả chỉ có một hạt (do chỉ có một nhân hoặc do hai hạt bị dính lại thành một).
Niên vụ (năm sản xuất)

Ở Việt Nam, nước hiện đứng đầu thế giới về sản xuất cà phê vối (robusta), niên vụ được tính từ tháng 10 đến hết tháng 9 năm sau (theo dương lịch). Thời gian thu hoạch tại các tỉnh Tây Nguyên (là nơi sản xuất khoảng 80% tổng sản lượng của Việt Nam) thường kéo dài trong 4 tháng, tính từ cuối tháng 10 đến hết tháng 1.
Ngay sau thu hoạch là thời gian nông dân trồng cà phê vối bắt đầu tưới nước cho cây và bón phân, chia thành nhiều đợt ngắn. Giai đoạn này kéo dài đến tháng 4 hàng năm.
Một vài hình ảnh về cây cà phê

Hoa cà phê vối vào mùa ở Cư Kuin Tây Nguyên.
Hoa cà phê chè ở Lâm Hà, Lâm Đồng.
Mặt cắt của thân cây cà phê vối.
Cắt cành cà phê khi xong mùa thu hoạch.
cây cà phê trong đời sống tây nguyên
trong thị trường hiện nay giá trị của nó thế nào
và kèm theo la rất nhiêu tác ung của no
Thân cây cà phê vối, khi cưa đốn thường được dùng chạm trổ các đồ thủ công mỹ nghệ.
Hoa cà phê
Quả cà phê chè
Bão Trami (2024)

Bài này viết về một cơn bão năm 2024. Đối với cơn bão khác có cùng tên, xem Bão Trami và Bão Kristine.
| Bão nhiệt đới dữ dội (Thang JMA) |
| --- | --- |
Bão nhiệt đới (SSHWS/JTWC)
Bão mạnh (Thang NCHMF)
Trami đạt cường độ cực đại đầu tiên ngoài khơi bờ biển Việt Nam vào ngày 26 tháng 10.
Hình thành: 19 tháng 10 năm 2024
Tan: 29 tháng 10 năm 2024


 
Sức gió mạnh nhất: Duy trì liên tục trong 10 phút: 110 km/h (70 mph) Duy trì liên tục trong 2 phút: >=100 km/h (65 mph) Duy trì liên tục trong 1 phút: 110 km/h (70 mph)
Áp suất thấp nhất: 970 mbar (hPa); 28.64 inHg


 
Số người chết: 181
Bị thương: 151
Mất tích: 22
Thiệt hại: > $374 triệu (USD 2024)
Vùng ảnh hưởng: Philippines (đặc biệt là Luzon), Việt Nam, Thái Lan, Trung Quốc

Một phần của Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2024
 
Bão Trami (Tiếng Việt: Trà Mi, tên gọi ở  Philippines là Bão Kristine, và được Việt Nam định danh là Bão số 6 năm 2024) là một xoáy thuận nhiệt đới trong Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2024, đã gây ảnh hưởng đến một số nước châu Á bao gồm Philippines, Việt Nam, Thái Lan và Trung Quốc.
Nhìn chung, Trami đã gây ra 181 trường hợp tử vong, 22 người được báo cáo mất tích và 151 người khác bị thương, gây thiệt hại ước tính khoảng &0000000374000000.000000374 triệu USD.