stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Xã Newton, Quận Calhoun, Michigan

| Xã Newton Newton Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 Vị trí quận Calhoun trong tiểu bang Michigan ở Hoa Kỷ
Xã Newton
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Michigan
Quận: Quận Calhoun
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 2.551
Múi giờ: CST (UTC-5)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-4)
Xã Newton (tiếng Anh: Newton Township) là một xã thuộc quận Calhoun, tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 2.551 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.
Thích Giác Nhiên

| thích giác nhiên  |
| --- | --- |
Tên khai sinh: Võ Chí Thâm
Pháp danh: Trừng Thủy
Hoạt động tôn giáo
Tôn giáo: Phật Giáo
Trường phái: Phật giáo Bắc Tông
Tông phái: Dòng thiền Lâm Tế, đời thứ 42
Xuất gia: Năm 1896 chùa Từ Hiếu, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế)
Thụ giới: Tỳ kheo 1910 Chùa Phước Lâm
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Tên khai sinh: Võ Chí Thâm
Nơi sinh: Làng Ái Tử, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị
 
Mất: 
Ngày mất: 6 giờ 30 phút, 01/02/1979 (Mùng 6 tháng giêng năm Kỷ Mùi)
Nơi mất: Chùa Thiền Tôn, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế)
 
Quốc tịch: Việt Nam
 Cổng thông tin Phật giáo
x • t • 
Đại lão Hòa thượng Thích Giác Nhiên (1878 - 1979), Đệ nhị Tăng thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất, trụ trì chùa Thiền Tôn, thành phố Huế.
Thân thế

Hòa thượng thế danh là Võ Chí Thâm, sinh ngày 07 tháng 01 năm 1878 tại làng Ái Tử, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, song thân là cụ ông Võ Văn Xưng và cụ bà Trần Thị Diều.
Xuất gia học đạo

Năm 1896, Hoà thượng đến chùa Từ Hiếu xin xuất gia, thờ Hòa thượng Thanh Ninh - Tâm Tịnh làm bổn sư. Đến năm 1898, được bổn sư xuống tóc xuất gia cho thọ Sa di giới và ban pháp danh Trừng Thủy, pháp tự Chí Thâm. Năm 1910, Hòa thượng thọ Tỳ kheo giới tại Đại giới đàn tổ chức ở chùa Phước Lâm (Hội An) do Hòa thượng Vĩnh Gia làm Đường đầu Hòa thượng.
Sau đó Hoà thượng đắc pháp và được bổn sư ban hiệu là Giác Nhiên, phú pháp bài kệ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Giác tánh tự thiên nhiên, Sắc không bất hiện tiền. Vật ngại nhàn nhơn sự Cần tu bổn lý thiền. | ” |
Hành đạo

Năm 1919, Hòa thượng được Bộ Lễ cử làm trú trình Thánh Duyên quốc tự.
Năm 1932, Hòa thượng là Chứng minh Đạo sư cho Hội An Nam Phật học.
Năm 1936, Hòa thượng được cử làm Tăng cang Thánh Duyên quốc tự.
Năm 1937, Hòa thượng được sơn môn cử làm trú trì tổ đình Thiền Tôn.
Năm 1956, ngài được Giáo hội Phật giáo Trung phần cung thỉnh vào chức vụ Viện trưởng Phật học viện Hải Đức, Nha Trang.
Năm 1958 đến năm 1962, ngài là Chánh Hội trưởng Tổng Trị sự Hội Phật giáo Trung phần.
Hòa thượng được cung thỉnh làm Đường đầu Hoà thượng truyền giới cho đồ chúng xuất gia, tại gia qua các Đại giới đàn: Giới đàn tại chùa Thiền Tôn, Huế (1944), Giới đàn tại chùa Báo Quốc, Huế (1955), Giới đàn Hộ Quốc tại Phật học viện Trung phần, chùa Hải Đức, Nha Trang (1957); Giới đàn Vạn Hạnh tại chùa Từ Hiếu, Huế (1965), Giới đàn Vĩnh Gia tại Phật học viện Phổ Đà, Đà Nẵng (1970).
Sau khi Đức Đệ nhất Tăng thống Thích Tịnh Khiết viên tịch (1973), Hòa thượng được Đại hội Phật giáo kỳ V Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất suy tôn ngôi vị Tăng thống vào ngày 10-12-1973 cho đến ngày viên tịch.
Viên tịch

Hòa thượng viên tịch vào lúc 6 giờ 30 ngày 6 tháng Giêng năm Kỷ Mùi (1-2-1979), hưởng thọ 101 tuổi đời, 68 Hạ lạp. Bảo tháp của Hoà thượng hiện tôn trí tại khuôn viên tổ đình Thiền Tôn - Huế.
Đệ tử

Môn đồ của Hoà thượng không nhiều, đều đã góp công làm nên lịch sử Phật giáo hiện đại, và hầu hết là những cấp lãnh đạo của Giáo hội từ trung ương đến các miền, tỉnh thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam, như Hoà thượng Thiện Siêu, Hoà thượng Thiện Minh, Hoà thượng Thiện Bình...
Sarılar, Kemalpaşa

| Sarılar |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
Huyện trong tinh İzmir
SarılarVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: İzmir
Huyện: Kemalpaşa
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 1,03 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Sarılar là một xã thuộc huyện Kemalpaşa, tỉnh İzmir, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 1.03 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in İzmir”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Synageles scutiger

| Synageles scutiger> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Salticidae
Chi (genus): Synageles
Loài (species): S. scutiger
Danh pháp hai phần
Synageles scutiger Prószyński, 1979 
Synageles scutiger là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Synageles. Synageles scutiger được Jerzy Prószyński miêu tả năm 1979.
Chú thích

↑  Platnick, N. I. (2012) The world spider catalog, version 12.5. American Museum of Natural History. DOI: 10.5531/db.iz.0001.
Pterigynandrum appressum

| Pterigynandrum appressum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Pterigynandraceae
Chi (genus): Pterigynandrum
Loài (species): P. appressum
Danh pháp hai phần
Pterigynandrum appressum (Brid.) Brid., 1819 
Pterigynandrum appressum là một loài rêu trong họ Pterigynandraceae. Loài này được (Brid.) Brid. mô tả khoa học đầu tiên năm 1819.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pterigynandrum appressum”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2014.
Thrixspermum flaccidum

| Thrixspermum flaccidum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Thrixspermum
Loài (species): T. flaccidum
Danh pháp hai phần
Thrixspermum flaccidum J.J.Sm. 
Thrixspermum flaccidum là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được J.J.Sm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1920.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Thrixspermum flaccidum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Tolteca hesperia

| Tolteca hesperia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Pholcidae
Chi (genus): Tolteca
Loài (species): T. hesperia
Danh pháp hai phần
Tolteca hesperia Gertsch, 1982 
Tolteca hesperia là một loài nhện trong họ Pholcidae. Loài này được phát hiện ở México và là loài điển hình của chi Tolteca.
Chú thích

↑  Gertsch, W. J. (1982) The spider genera Pholcophora and Anopsicus (Araneae, Pholcidae) in North America, Central America and the West Indies. Bull. Ass. mex. Cave Stud. 8: 95-144.
Tipula bifasciculata

| Tipula bifasciculata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tipulidae
Chi (genus): Tipula
Loài (species): T. bifasciculata
Danh pháp hai phần
Tipula bifasciculata Loew, 1873 
Tipula bifasciculata là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Palearctic.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập 5 tháng 6 năm 2012.
Theridion inconspicuum

| Theridion inconspicuum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Theridiidae
Chi (genus): Theridion
Loài (species): T. inconspicuum
Danh pháp hai phần
Theridion inconspicuum Thorell, 1898 
Theridion inconspicuum là một loài nhện trong họ Theridiidae.
Loài này thuộc chi Theridion. Theridion inconspicuum được Tord Tamerlan Teodor Thorell miêu tả năm 1898.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Psychotria thorelii

| Psychotria thorelii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Psychotria
Loài (species): P. thorelii
Danh pháp hai phần
Psychotria thorelii Pit. 
Psychotria thorelii là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Pit. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1924.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Psychotria thorelii”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Tiếng Zhang-zhung

Extinct Sino-Tibetan language of western TibetBản mẫu:SHORTDESC:Extinct Sino-Tibetan language of western Tibet
| Tiếng Zhang-zhung |
| --- | --- |
Khu vực: Miền tây Tây Tạng, Trung Á
Phân loại: Hán-TạngTạng-Kanaur ?Himalaya TâyAlmoraTiếng Zhang-zhung
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: xzh
Glottolog: zhan1239
Tiếng Zhang-zhung (chữ Tạng: ཞང་ཞུང་; Wylie: zhang zhung) hay tiếng Tượng Hùng (giản thể: 象雄语; phồn thể: 象雄語; bính âm: Xiàngxióngyǔ) là một ngôn ngữ Hán-Tạng đã biến mất, từng được nói tại nơi ngày nay là mạn tây khu vực Tây Tạng. Người ta biết đến nó thông qua một văn bản song ngữ tựa mDzod phug ("Hang Châu báu") cùng một số đoạn văn ngắn hơn.
Vài văn liệu ở Đôn Hoàng ghi lại một ngôn ngữ cổ chưa giải mã, tạm gọi là tiếng Zhangzhung cổ, tuy mối quan hệ giữa hai bên chưa sáng tỏ.
Hang Châu báu (mDzod phug)

Hang Châu báu (chữ Tạng: མཛོད་ཕུག་; Wylie: mdzod phug) là một terma được Shenchen Luga (chữ Tạng: གཤེན་ཆེན་ཀླུ་དགའ་; Wylie: gshen chen klu dga') tìm ra vào đầu thế kỷ XI. Martin (n.d.: trang 21) chỉ ra sự quan trọng của văn bản này trong nghiên cứu tiếng Zhang-zhung như sau:
Với học viên văn hoá Tây Tạng nói chung, mDzod phug là một trong những kinh thư Bön gợi lên sự tò mò hơn cả, bởi nó là tác phẩm song ngữ Zhang-zhung-Tạng dài duy nhất (những nguồn ngắn hơn dù vẫn quan trọng về tiếng Zhang-zhung đã được nhắc đến trong Orofino 1990)."
Quan hệ ngoại tại

Bradley (2002) cho rằng tiếng Zhangzhung "giờ đã được đồng thuận" là một ngôn ngữ Kanaur hay Himalaya Tây. Guillaume Jacques (2009) bác bỏ luận điều rằng tiếng Zhangzhung có lẽ bắt nguồn từ miền đông (thay vì miền tây) Tây Tạng bằng cách chứng minh đây là một ngôn ngữ phi Khương.
Widmer (2014:53-56) xếp tiếng Zhangzhung trong nhánh đông của nhóm Himalaya Tây, liệt kê những từ đồng nguyên sau đây giữa tiếng Zhangzhung với ngôn ngữ Tây Himalaya nguyên thủy.
| Từ | Zhangzhung | Himalaya Tây nguyên thủy |
| --- | --- | --- |
| lúa mạch | zad | *zat |
| xanh lam | ting | *tiŋ- |
| hậu tố giảm nhẹ | -tse | *-tse ~ *-tsi |
| tại | ra tse | *re |
| béo, mập | tsʰas | *tsʰos |
| (người) con gái | tsa med | *tsamet |
| thần | sad | *sat |
| vàng (kim loại)? | zang | *zaŋ |
| tim | she | *ɕe |
| già | shang ze | *ɕ(j)aŋ |
| đỏ | mang | *maŋ |
| trắng | shi nom | *ɕi |
Chữ viết

| Marchen  |
| --- | --- |
Thể loại:  Abugida 
Các ngôn ngữ: Zhang-Zhung
ISO 15924
ISO 15924: Marc, 
Unicode
Dải Unicode: U+11C70–U+11CBF
Một số hệ chữ sau từng được dùng để viết tiếng Zhang-zhung:
Marchen/Mar Lớn (chữ Tạng: སྨར་ཆེན་; Wylie: smar chen)
Marchung/Mar Nhỏ (chữ Tạng: སྨར་ཆུང་; Wylie: smar chung)
Pungchen/Pung Lớn (chữ Tạng: སྤུངས་ཆེན་; Wylie: spungs chen)
Pungchung/Pung Nhỏ (chữ Tạng: སྤུངས་ཆུང་; Wylie: spungs chung)
Drusha (chữ Tạng: བྲུ་ཤ་; Wylie: bru sha)
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
Bảng Unicode Marchen Official Unicode Consortium code chart Version 13.0
|   | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | A | B | C | D | E | F |
| U+11C7x | 𑱰 | 𑱱 | 𑱲 | 𑱳 | 𑱴 | 𑱵 | 𑱶 | 𑱷 | 𑱸 | 𑱹 | 𑱺 | 𑱻 | 𑱼 | 𑱽 | 𑱾 | 𑱿 |
| U+11C8x | 𑲀 | 𑲁 | 𑲂 | 𑲃 | 𑲄 | 𑲅 | 𑲆 | 𑲇 | 𑲈 | 𑲉 | 𑲊 | 𑲋 | 𑲌 | 𑲍 | 𑲎 | 𑲏 |
| U+11C9x |  |  | 𑲒 | 𑲓 | 𑲔 | 𑲕 | 𑲖 | 𑲗 | 𑲘 | 𑲙 | 𑲚 | 𑲛 | 𑲜 | 𑲝 | 𑲞 | 𑲟 |
| U+11CAx | 𑲠 | 𑲡 | 𑲢 | 𑲣 | 𑲤 | 𑲥 | 𑲦 | 𑲧 |  | 𑲩 | 𑲪 | 𑲫 | 𑲬 | 𑲭 | 𑲮 | 𑲯 |
| U+11CBx | 𑲰 | 𑲱 | 𑲲 | 𑲳 | 𑲴 | 𑲵 | 𑲶 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
Nguồn tham khảo

↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Zhangzhung”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Berzin, Alexander (2005). The Four Immeasurable Attitudes in Hinayana, Mahayana, and Bön. Study Buddhism. Source:  (accessed: ngày 6 tháng 6 năm 2016)
↑  Martin, Dan (n.d.). "Comparing Treasuries: Mental states and other mdzod phug lists and passages with parallels in Abhidharma works of Vasubandhu and Asanga, or in Prajnaparamita Sutras: A progress report." University of Jerusalem. Source:  Lưu trữ 2011-06-28 tại Wayback Machine (accessed: Monday ngày 1 tháng 3 năm 2010)
↑  Jacques, Guillaume (2009). “Zhangzhung and Qiangic Languages”.  Trong Yasuhiko Nagano (biên tập). Issues in Tibeto-Burman Historical Linguistics (PDF). Senri Ethnological Studies. 75. tr. 121–130.
↑  Widmer, Manuel. 2014. "A tentative classification of West Himalayish." In A descriptive grammar of Bunan, 33-56. Bern: University of Bern.
↑  West, Andrew (ngày 30 tháng 4 năm 2011). “N4032: Proposal to encode the Marchen script in the SMP of the UCS” (PDF).
↑  West, Andrew (ngày 22 tháng 10 năm 2013). “N4491: Final proposal to encode the Marchen script in the SMP of the UCS” (PDF).
Martin, Dan (n.d.). "Comparing Treasuries: Mental states and other mdzod phug lists and passages with parallels in Abhidharma works of Vasubandhu and Asanga, or in Prajnaparamita Sutras: A progress report." University of Jerusalem. Lưu trữ 2011-06-28 tại Wayback Machine
David Bradley (2002) "The Subgrouping of Tibeto-Burman", in Chris Beckwith, Henk Blezer, eds., Medieval Tibeto-Burman Languages. Brill.
Martin, Dan (2004). Zhang-zhung Dictionary.
Haarh, Erik. The Zhang-zhung Language: A Grammar and Dictionary of the Unexplored Language of the Tibetan Bönpos. Universitetsforlaget i Aarhus og Munksgaard, 1968.
Hummel, Seigbert and Guido Vogliotti, ed. and trans. On Zhang-zhung. Dharamsala: Library of Tibetan Works and Archives, 2000.
Namgyal Nyima Dagkar. “Concise Analysis of Zhang Zhung Terms in the Documents of Dunhuang.” In Tibet, Past and Present: Tibetan Studies I, edited by Henk Blezer, Proceedings of the Ninth Seminar of the International Association for Tibetan Studies, Leiden 2000, vol. 1, pp. 429–439. Leiden: Brill, 2002.
Namgyal Nyima (Rnam rgyal nyi ma). Zhang-zhung – Tibetan – English Contextual Dictionary. Berlin, 2003. Description: This new dictionary of Zhangzhung terminology from the Bön tradition of Tibetan religion includes 3875 entries drawn from 468 sources. These entries include Tibetan and English definitions as well as the citation of passages in which they occur with full bibliographical information for these passages.
Xã Little River, Quận Little River, Arkansas

| Xã Little River Little River Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
Vị trí trong Quận Little River, Arkansas Vị trí trong Quận Little River, Arkansas
 Vị trí quận Little River trong tiểu bang Arkansas ở Hoa Kỷ
Xã Little River
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Arkansas
Quận: Quận Little River
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 400
Múi giờ: CST (UTC-5)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-4)
Xã Little River (tiếng Anh: Little River Township) là một xã thuộc quận Little River, tiểu bang Arkansas, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 400 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.
Xã Bark River, Michigan

| Xã Bark River Bark River Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 
 Vị trí trong Quận Delta, Michigan
 Vị trí quận Delta trong tiểu bang Michigan ở Hoa Kỷ
Xã Bark River
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Michigan
Quận: Quận Delta
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 1.578
Múi giờ: CST (UTC-5)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-4)
Mã bưu chính: 49807 
Xã Bark River (tiếng Anh: Bark River Township) là một xã thuộc quận Delta, tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.578 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.
Syrisca drassiformis

| Syrisca drassiformis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Miturgidae
Chi (genus): Syrisca
Loài (species): S. drassiformis
Danh pháp hai phần
Syrisca drassiformis Strand, 1906 
Syrisca drassiformis là một loài nhện trong họ Miturgidae.
Loài này thuộc chi Syrisca. Syrisca drassiformis được Embrik Strand miêu tả năm 1906.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Thrixspermum gombakense

| Thrixspermum gombakense |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Thrixspermum
Loài (species): T. gombakense
Danh pháp hai phần
Thrixspermum gombakense J.J.Sm. 
Thrixspermum gombakense là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được J.J.Sm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1928.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Thrixspermum gombakense”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Tipula fuegiensis

| Tipula fuegiensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tipulidae
Chi (genus): Tipula
Loài (species): T. fuegiensis
Danh pháp hai phần
Tipula fuegiensis Alexander, 1920 
Tipula fuegiensis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập 5 tháng 6 năm 2012.
Tiếng Lak

Ngôn ngữ Đông Bắc KavkazBản mẫu:SHORTDESC:Ngôn ngữ Đông Bắc Kavkaz
Bài này viết về một ngôn ngữ Đông Bắc Kavkaz. Đối với biến thể tiếng Kurd, xem Phương ngữ Laki. Đối với ngôn ngữ Kartvelia, xem Tiếng Laz.
| Lak |
| --- | --- |
лакку маз (lakːu maz)
Sử dụng tại: Bắc Kavkaz
Khu vực: Nam Dagestan
Tổng số người nói: 152.050
Dân tộc: Người Lak
Phân loại: Đông Bắc KavkazLak
Hệ chữ viết: Chữ Kirin (bảng chữ cái Lak) Chữ Latinh (trước đây)
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại:  Nga  Dagestan 
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: lbe
Glottolog: lakk1252
  Lak
Lak được phân loại là một ngôn ngữ sắp nguy cấp bởi Sách đỏ các ngôn ngữ bị đe dọa của UNESCO
Tiếng Lak (лакку маз, lakːu maz) là một ngôn ngữ riêng thuộc hệ Đông Bắc Kavkaz. Đây là ngôn ngữ được sử dụng bởi khoảng 157.000 người Lak, một dân tộc sống ở cộng hòa tự trị Dagestan của Nga (là một trong sáu ngôn ngữ tiêu chuẩn hoá ở khu vực này).
Lịch sử

Vào năm 1864, nhà dân tộc học và ngôn ngữ học người Nga P. K. Uslar đã viết: "Ngữ pháp tiếng Kazikumukh hoặc như tôi đã gọi tắt bằng ngôn ngữ mẹ đẻ, ngữ pháp tiếng Lak, Lakku maz, tiếng Lak, đã được sẵn sàng".
Tiếng Lak đã trải qua nhiều thế kỉ thông qua một lượng từ mượn tiếng Ả Rập, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, tiếng Ba Tư, và tiếng Nga. Khi Dagestan là một đơn vị hành chính thuộc Liên Xô và sau đó là Nga, phần lớn là mượn từ tiếng Nga (đặc biệt là từ vựng chính trị và kỹ thuật). Có một đài báo chí và phát thanh bằng ngôn ngữ này.
Theo Hiến pháp Cộng hòa Dagestan năm 1994, tiếng Lak được đặt như một ngôn ngữ nhà nước cùng với tiếng Nga và một số ngôn ngữ khác nói ở Dagestan (khoảng 20 ngôn ngữ địa phương không được viết và không có địa vị chính thức). Tiếng Lak được dùng làm công cụ giảng dạy tại các trường tiểu học và làm môn học tại các trường trung học, dạy nghề và đại học. Có một báo chí bằng ngôn ngữ này, "Ilchi".
Tiếng Lak tiêu chuẩn dựa trên phương ngữ tại thành phố Kumukh (không nhầm lẫn với dân tộc Kumyk). Ngôn ngữ này có các phương ngữ sau: Kumukh, Vitskhi, Arakul, Balkhar, Shadni, Shalib, Vikhli, Kuli, và Kaya.
Ban đầu từ vựng được cho là gần giống với tiếng Dargin và hai ngôn ngữ này thường được kết hợp trong một nhóm con Lak–Dargin của các ngôn ngữ Dagestan. Tuy nhiên, việc nghiên cứu sâu hơn đã khiến các nhà ngôn ngữ học kết luận sự liên kết này là không đủ.
Ngữ âm > Phụ âm

|  |  | Môi | Răng | Sau lợi> thường | Sau lợi> môi hóa | Ngạc mềm> thường | Ngạc mềm> môi hóa | Tiểu thiệt> thường | Tiểu thiệt> môi hóa | Yết hầu | Thanh hầu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mũi | Mũi | m | n |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Tắc |  hữu thanh | b | d |  |  | ɡ | ɡʷ1 |  |  | ʡ2 |  |
| Tắc |  lơi vô thanh | p | t |  |  | k | kʷ1 | q | qʷ1 |  | ʔ3 |
| Tắc | căng vô thanh | pː | tː |  |  | kː | kːʷ1 | qː | qːʷ1 |  |  |
| Tắc | phụt | pʼ | tʼ |  |  | kʼ | kʷʼ1 | qʼ | qʷʼ1 |  |  |
| Tắc-xát |  lơi vô thanh  |  | t͡s | t͡ʃ | t͡ʃʷ1 |  |  |  |  |  |  |
| Tắc-xát | căng vô thanh |  | t͡sː | t͡ʃː | t͡ʃːʷ1 |  |  |  |  |  |  |
| Tắc-xát | phụt |  | t͡sʼ | t͡ʃʼ | t͡ʃʷʼ1 |  |  |  |  |  |  |
| Xát |  lơi vô thanh |  | s | ʃ | ʃʷ1 | x | xʷ1 | χ | χʷ1 |  | h |
| Xát | căng vô thanh |  | sː | ʃː | ʃːʷ1 | xː | xːʷ1 | χː | χːʷ1 |  |  |
| Xát |  hữu thanh | v ~  w ~ β1 | z | ʒ | ʒʷ1 |  |  | ʁ | ʁʷ1 |  |  |
| Rung | Rung |  | r |  |  |  |  |  |  | ʜ |  |
| Tiếp cận | Tiếp cận |  | l | j |  |  |  |  |  |  |  |
Các phụ âm này do Schulze đưa ra, nhưng không phải Titus.
Phụ âm /ʡ/ do Titus đưa ra, nhưng không phải Schulze.
Âm này phiên âm là âm tắc thanh hầu (đặt tên là "âm thanh quản thanh hầu" khá mơ hồ bởi cả hai nguồn).
Theo Catford (1977) một số phương ngữ có các âm /t͡p, d͡b, t͡pʼ/.
Ngữ âm > Nguyên âm

Năm nguyên âm được trình bày là /a, e, i, o, u/. Ba nguyên âm /i, a, u/ có thể được yết hầu hóa dưới dạng /iˤ, aˤ, uˤ/, và cũng có các tha âm vị phía trước của [e, æ, œ].
Ngữ pháp

Tiếng Lak là một trong số ngôn ngữ Đông Kavkaz với sự phù ứng (agreement) động từ theo ngôi. Nhìn chung, ngôn ngữ này chỉ phân biệt giữa người nói và người không tham gia nói. Tức là, hình vị đánh dấu sự phù ứng giữa ngôi thứ nhất và ngôi thứ hai tương tự nhau.
|  | Số ít | Số nhiều |
| --- | --- | --- |
| 1,2 | -ra | -ru |
3: -r / -ri / -∅
Các đại từ tự do của tiếng Lak chia thành ngôi thứ nhất và ngôi thứ hai
|  | Số ít> Tuyệt đối | Số ít> Gián tiếp | Số nhiều>  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | na | tːu- | žu(-) |
| 2 | ina | wi- | zu(-) |
Chữ viết

Cho đến năm 1928, ngôn ngữ này được viết bằng chữ Ả Rập. Sau đó viết bằng chữ Latinh trong mười năm, và kể từ năm 1938 là chữ Kirin.
Ban đầu bảng chữ cái tiếng Lak bằng chữ Kirin gồm có 48 chữ cái, sau đó là 54 chữ cái khi thêm các chữ kép như "тт", "пп", "чч", "хьхь", v.v.:
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Аь аь | Б б | В в | Г г | Гъ гъ | Гь гь | Д д |
| Е е | Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Къ къ |
| Кь кь | Кӏ кӏ | Л л | М м | Н н | О о | Оь оь | П п |
| Пп пп | Пӏ пӏ | Р р | С с | Т т | Тӏ тӏ | У у | Ф ф |
| Х х | Хъ хъ | Хь хь | Хӏ хӏ | Ц ц | Цӏ цӏ | Ч ч | Чӏ чӏ |
| Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |