stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nhà Tần
Sự sụp đổ của nhà Tần > Trần Thắng khởi nghĩa

Sau khi Tần Thủy Hoàng qua đời, nhiều cuộc nổi dậy lớn đã nổ ra. Tháng 7 năm 209 TCN
Trần Thắng và Ngô Quảng cầm đầu 900 lính thú nổi dậy khởi nghĩa ở làng Đại Trạch thuộc nước Sở cũ. Từ Đại Trạch, quân khởi nghĩa nhanh chóng đánh rộng ra xung quanh và tiến lên chiếm được huyện Trần, tức là trần (nước)|nước Trần cũ thời Xuân Thu, lấy làm kinh đô, gọi là nước Trương Sở (nước Sở mở rộng). Các cánh quân các nơi tự nổi dậy hưởng ứng rất đông. Trần Thắng tập hợp và chia quân đi đánh các nơi. Hai đạo quân chủ lực là Ngô Quảng đánh Huỳnh Dương và Chu Văn đánh vào Hàm Dương, quân đông vài chục vạn người. Thừa dịp có ngọn lửa do Trần Thắng châm, các quý tộc 6 nước Sơn Đông thi nhau nổi dậy khôi phục địa vị.
Những vùng mới bị Tần Thủy Hoàng chinh phục vài chục năm trước coi cái chết của ông là một cơ hội để thoát khỏi sự cai trị của nhà Tần, và một số trí thức đã chống lại sự cai trị của Nhị Thế. Nông dân coi đó là một cơ hội để biểu lộ sự bất bình của họ với chính quyền hoàng đế. Một số dân thường bắt đầu giết quan lại địa phương. Trong số những người dân có những thủ lĩnh địa phương đứng ra lãnh đạo nổi loạn. Và trong một cố gắng nhằm chiếm lại quyền lực cũ, các gia đình quý tộc bắt đầu tổ chức lực lượng quân sự của riêng mình để trở thành quân phiệt cát cứ.
Đầu tiên là hai tướng 
Trương Nhĩ, Trần Dư dưới quyền Trần Thắng. Hai người cùng bạn Trần Thắng là Vũ Thần đi đánh nước Triệu cũ, nhưng khi chiếm được nửa nước Triệu bèn xui Vũ Thần xưng làm Triệu vương, ly khai khỏi Trương Sở. Vũ Thần sai Hàn Quảng đi đánh nước Yên thì đến lượt Quảng cũng ly khai tự lập làm Yên vương. Một tướng khác của Trần Thắng là Chu Thị đi đánh được đất Nguỵ, thấy Triệu và Yên tự lập cũng rước con cháu nước Ngụy cũ là Ngụy Cữu lên làm Nguỵ Vương. Một quý tộc nước Tề cũ là Điền Đam khởi nghĩa tự lập làm Tề Vương.
Các nước chư hầu này đều lo phát triển cơ đồ riêng, đi đánh các thành trì nhà Tần còn chiếm đóng trên đất mình, không hưởng ứng việc đánh Tần với Trương Sở vương Trần Thắng, do đó ông phải độc lập tác chiến với cánh quân chủ lực của Tần.
Tin quân khởi nghĩa sắp đánh vào kinh thành khiến kinh thành xôn xao, không thể giấu được nữa và cuối cùng Nhị Thế biết tin. Trong lúc nguy cấp, Nhị Thế theo kế của quan Thiếu phủ Chương Hàm, tha tội cho những người làm phu xây Trường Thành và huy động quân của tướng [Vương Ly; 王離] (cháu nội Vương Tiễn) gồm 30 vạn người, giao cho họ vũ khí và đưa ra mặt trận.
Sự sụp đổ của nhà Tần > Chương Hàm cứu vãn tình thế

Dưới sự chỉ huy của Chương Hàm, quân Tần thắng như chẻ tre. Đầu tiên chặn đứng cuộc tây tiến của cánh quân Chu Văn, đánh bại Chu Văn liền 3 trận, đẩy quân Trương Sở về phía đông. Chu Văn thua mất hết quân mã nên tự sát.
Chương Hàm đánh tới giải vây cho thành Huỳnh Dương đang bị giả vương Ngô Quảng vây hãm lâu ngày không lấy được. Đúng lúc đó thì các tướng cầm cánh quân này cũng nảy sinh mâu thuẫn do không thống nhất chủ trương. Tướng Điền Tang liền giả lệnh Trần Thắng giết Ngô Quảng, nắm lấy quyền chỉ huy và mang quân ra đón Chương Hàm, giao Lý Quy vây Huỳnh Dương.
Chương Hàm đang đà thắng lợi, tiến tới đánh bại giết chết Điền Tang và mang quân tới Huỳnh Dương. Lý Quy không chống nổi cũng tử trận nốt. Chương Hàm đánh như gió cuốn tới kinh thành Trương Sở. Trong khi đó, Trần Thắng dùng người không thoả đáng, sát hại nhiều tướng có công nên nhiều người bỏ ông ra đi. Trên đường đánh tới Trương Sở, Chương Hàm tiêu diệt thêm các cánh quân của Ngũ Từ, Đặng Duyệt. Trần Thắng mang quân chủ lực ra chống Tần. Chương Hàm đánh tới, giết chết tướng Sở là Trương Hạ và quan trụ quốc Sở là Sái Tứ. Trần Thắng bỏ chạy khỏi kinh đô Trương Sở tới Hạ Thành Phụ thì bị người đánh xe là Trang Giả phản bội giết chết, mang đầu hàng Tần để lập công. Chương Hàm giao cho Trang Giả cai quản Trương Sở, đặt theo tên cũ là huyện Trần rồi mang quân đánh Nguỵ.
Ngụy vương Cữu chống Tần không nổi, thừa tướng Chu Thị tử trận. Ngụy cầu cứu Tề. Tề vương Điền Đam mang quân cứu, bị Chương Hàm đánh bại. Đam tử trận, sau đó quân Tần giết nốt Ngụy Cữu. Hàm lại mang quân đánh Tề, muốn diệt nốt cánh quân của em Đam là Điền Vinh.
Trong khi đó, một người hầu cận của Trần Thắng là Lã Thần đi mộ quân cần vương trở về, đánh chiếm lại huyện Trần, giết Trang Giả báo thù cho Trần Thắng. Một cánh quân Tần đánh tới, Lã Thần không chống nổi phải bỏ chạy, giữa đường lại gặp cánh quân chống Tần của Anh Bố, bèn hợp lại cùng đánh, lại chiếm lại huyện Trần lần nữa. Cùng lúc đó, tướng nước Sở là Hạng Lương khởi nghĩa ở đất Ngô, qua sông Trường Giang đánh Tần. Nghe tin Trần Thắng đã chết, Hạng Lương theo kế của Phạm Tăng, lập dòng dõi vua nước Sở ngày trước lên ngôi, tức là Sở Hoài vương. Sau này Lã Thần và Anh Bố mang quân liên hợp với cánh quân của Sở Hoài vương.
Cánh quân của chú cháu Hạng Lương, Hạng Vũ lớn mạnh nhanh chóng, đánh bại một cánh quân Sở ly khai khác của Tần Gia rồi đánh nhau với Chương Hàm, lần lượt đánh thắng quân Tần hai trận, giải vây cho em Điền Đam là Điền Vinh và vây Chương Hàm ở Định Đào. Do chủ quan khinh địch, lơi lỏng phòng bị, Hạng Lương bị Chương Hàm đánh úp giết chết. Cánh quân Sở do Hạng Vũ, Lưu Bang chỉ huy vốn được Hạng Lương phái đi đánh Huỳnh Dương nghe tin tổng chỉ huy chết trận bèn hợp với cánh quân Lã Thần rút về nước Sở hội với Hoài vương.
Đánh bại Hạng Lương, Chương Hàm mang quân đánh Triệu.
Sự sụp đổ của nhà Tần > Lưu Bang, Hạng Vũ diệt Tần

Quân Sở rút về khôi phục lực lượng để lấy lại nhuệ khí sau khi cánh quân chủ lực của Hạng Lương bị đánh bại. Hoài vương chia quân đánh Tần, ước hẹn với chư hầu rằng: "Ai vào Quan Trung trước được làm vua Quan Trung". Hoài vương sai Lưu Bang đi đường phía Tây đánh thẳng vào Hàm Dương, sai Tống Nghĩa và Hạng Vũ đi đường phía bắc cứu nước Triệu đang bị Chương Hàm vây hãm.
Nước Triệu sau khi Vũ Thần xưng vương đã xảy ra tranh chấp nội bộ và sau khi Vũ Thần bị giết, dòng dõi nước Triệu cũ là Triệu Yết được lập làm Triệu vương. Chương Hàm mang quân đánh Triệu, vua tôi Triệu bỏ chạy về Cự Lộc. Hàm sai Vương Ly vây bức Cự Lộc, còn mình vận lương thảo tiếp ứng.
Các cánh quân chư hầu như Yên, Tề và tướng Triệu là Trần Dư đóng ngoài thành không dám đánh nhau với Vương Ly để giải vây vì quân Tần quá mạnh. Đang lúc nguy cấp, Hạng Vũ dẫn quân Sở tới cứu, đánh thắng quân Tần liền 9 trận, bắt sống Vương Ly, giết Thiệp Nhàn và Tô Giác. Chương Hàm lui quân, lại bị Hạng Vũ đánh bại thêm một trận nữa ở bến Tam Hộ, sai Tư Mã Hân về thỉnh ý Nhị Thế nhưng Triệu Cao đố kỵ muốn trị tội thua trận. Chương Hàm tức giận bèn đầu hàng Hạng Vũ. Hạng Vũ cho hàng, rồi hợp hai đạo quân Sở, Tần kéo vào Hàm Dương.
Nhưng khi Hạng Vũ đánh xong Chương Hàm thì Lưu Bang, đi theo đường thẳng và không gặp những cánh quân Tần mạnh, đã tiến vào Quan Trung trước. Lưu Bang vốn là đình trưởng (một chức quan nhỏ trông coi an ninh trật tự ở địa phương).
Trong khi đó cung đình nước Tần cũng biến loạn. Triệu Cao thấy việc giặc giã ngày càng nguy cấp và khó giấu diếm, sợ Nhị Thế trị tội bèn chủ động giết Nhị Thế, lập Tử Anh lên ngôi. Tử Anh không muốn bị khống chế bèn lập mưu giết Triệu Cao. Lúc này vận mệnh nhà Tần đã khó cứu vãn được. Các cánh quân chư hầu ào ạt tiến về phía tây, quân Tần không còn sức kháng cự.
Tử Anh lên ngôi cuối tháng 8 năm 207 TCN, được 46 ngày là đầu tháng 10, cánh quân Sở dưới quyền Lưu Bang đã đánh bại quân Tần, tiến vào kinh đô Hàm Dương. Tử Anh ra hàng. Dù bị quân chủ lực của Tần cầm chân, nhưng đội quân của Hạng Vũ cũng tiến vào Hàm Dương không lâu sau đó. Kinh đô Hàm Dương của Tần bị phá hủy, và điều này được các nhà sử học coi là sự kết thúc của nhà Tần. Vua Tần Tử Anh và tất cả các thành viên gia đình hoàng gia nhà Tần bị Hạng Vũ sát hại.
Nhận định

Trong lịch sử Trung Quốc, nhà Tần là vương triều đầu tiên có cương thổ rộng lớn và tàn bạo nhất, nhưng các nhà sử học phương Tây thường kính trọng nhà Tần. Cái tên "China" mà người phương Tây dùng gọi Trung Quốc ngày nay được cho là xuất phát từ những âm phiên chữ Tần khác nhau như Sin, Qin, Chin mà ra. Nhà Tần thi hành chính sách hà khắc, độc đoán và thường là tàn bạo nhưng Tần Thủy Hoàng cũng là nhà lý luận chính trị và là nhà cải cách tài ba đã đưa lại một trong những giai đoạn triều đình mạnh mẽ nhất của Trung Quốc. Mặc dù chỉ tồn tại trong 15 năm, nhà Tần đã để lại những ảnh hưởng vô cùng lớn tới những triều đại sau này của Trung Quốc.
Nhận định > Đặc điểm

Nhà Tần có những đặc trưng riêng trong lịch sử Trung Quốc. Ngay từ thân thế và sự nghiệp của người sáng lập ra nó - Tần Thủy Hoàng - cũng rất đặc biệt và nhiều bí ẩn.
Tần là triều đại đầu tiên bãi bỏ chế độ phân phong chư hầu trước đây, thiết lập chế độ quận huyện để xác lập quyền lực tuyệt đối của hoàng đế.
Tần là triều đại đầu tiên và cũng là duy nhất không áp dụng việc đặt thụy hiệu và miếu hiệu cho các vua. Trái lại, nhà Tần dùng kiểu đếm như phương Tây: Từ Thủy Hoàng là đầu tiên, tới Nhị Thế, Tam Thế... như kiểu "Đệ nhất", "Đệ Nhị"... Về sau không triều đại Trung Quốc nào áp dụng theo cách này.
Nhà Tần đặt ra cách thay đổi lịch, lấy tháng 10 làm đầu năm. Những người cai trị kế tục áp dụng cách tính này còn dùng tới năm 104 TCN. Nhà Tần đặt ra thống nhất hệ thống đo lường, tiền tệ, đi lại, văn tự, và luật pháp, mở rộng các kênh để tưới tiêu và vận chuyển, xây dựng một hệ thống đường sá to lớn, mở rộng đất đai về phía bắc và phía nam. Công lao xây dựng đất nước thống nhất của nhà Tần thật lớn nhưng chính sách tàn bạo và thủ tiêu văn hoá cũng gây ảnh hưởng tiêu cực không nhỏ cho đời sau.
Các đời hoàng đế nhà Tần

Tần Thủy Hoàng là vị vua Trung Quốc đầu tiên tuyên bố mình làm Hoàng đế sau khi thống nhất Trung Quốc năm 221 TCN. Vì vậy, năm 221 TCN thường được tính làm năm bắt đầu của nhà Tần. Nhà Tần chỉ tồn tại ngắn ngủi trong 15 năm, và kết thúc bởi những cuộc phản loạn  ở khắp nơi, dẫn đến cuộc nội chiến Hán-Sở tranh hùng.
| Tên thuỵ / hiệu  | Họ tên | Giai đoạn cai trị |
| --- | --- | --- |
| Tần Thủy Hoàng Đế (始皇帝) | Chính (政) | 221 TCN–210 TCN |
| Nhị Thế Hoàng Đế (二世皇帝) | Hồ Hợi (胡亥) | 209 TCN–207 TCN |
| Không có | Tử Anh (子嬰) | 207 TCN |
Chú thích > Phụ chú

↑  Điều này là do lực lượng lao động lớn có sẵn do chính sách địa chủ của họ (do Thương Ưởng thực hiện), được mô tả trong phần văn hóa và xã hội
↑  Đây là trung tâm của khu vực Quan Trung, còn vùng lưu vực sông Trường Giang được gọi là Quan Đông. Bản chất hiếu chiến của nhà Tần ở Quan Trung đã phát triển thành một câu ngạn ngữ thời Hán: "Quan Trung sinh tướng, Quan Đông sinh thừa tướng." (Lewis 2007, p. 17)
↑  Theo thói quen của người Trung Quốc hiện đại là bao gồm tên triều đại làm họ nên tên đầy đủ Tần Thủy Hoàng đế. Sau đó, tên này được rút gọn thành Tần Thủy Hoàng vì tên Trung Quốc có bốn ký tự là điều không bình thường.
↑  Năm 104 TCN, Hán Vũ Đế thay đổi lại cách tính như cũ, lấy tháng giêng làm đầu năm. Nhưng không rõ ranh giới cách tính cũ và mới ra sao: năm 220 TCN (sau năm 221 TCN) bắt đầu từ tháng 10 của năm cũ 221 TCN hay từ tháng 10 năm sau (tức là năm 221 TCN sẽ rất dài tới 21 tháng)? Năm 104 TCN chỉ kéo dài 3 tháng (tháng 10 đến tháng 12) hay kéo dài 15 tháng (tháng 10 năm đó đến tháng 12 năm sau)?
↑  Theo truyền thống họ người Hoa hiện đại, người ta thường gọi kèm tên của Chính với Doanh (嬴; một trong bát đại tính, nói lên dòng dõi Thiếu Hạo cao quý của các quân chủ nước Tần), Triệu (趙; nơi ông sinh ra và lớn lên), hoặc Tần (秦; nơi ông lập nghiệp) thành Doanh Chính, Triệu Chính, hay Tần (vương) Chính.
Acalolepta tenuipes

| Acalolepta tenuipes> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Acalolepta
Loài (species): A. tenuipes
Danh pháp hai phần
Acalolepta tenuipes (Breuning, 1939) 
Acalolepta tenuipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Evodia hylandii

| Evodia hylandii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Sapindales
Họ (familia): Rutaceae
Chi (genus): Evodia
Loài (species): E. hylandii
Danh pháp hai phần
Evodia hylandii T.G.Hartley, 2001 
Evodia hylandii là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được T.G.Hartley mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Evodia hylandii”. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2013.
Đại lộ cây dương vào mùa thu

| Đại lộ cây dương vào mùa thu |
| --- | --- |

Tác giả: Vincent van Gogh
Thời gian: 1884
Catalog:  F122  JH522 
Chất liệu: Dầu trên vải trên bảng điều khiển
Kích thước: 99.0 cm × 66.0 cm (390 in × 260 in)
Địa điểm: Bảo tàng Van Gogh, Amsterdam
Đại lộ cây dương vào mùa thu là một bức tranh sơn dầu của họa sĩ người Hà Lan Vincent van Gogh sáng tác năm 1884.
Vào tháng 10 năm 1884, Van Gogh đã mô tả Đại lộ cây dương vào mùa thu cho anh trai Theo, "Điều cuối cùng tôi thực hiện là một nghiên cứu khá lớn về đại lộ cây dương, với những chiếc lá mùa thu vàng, ánh nắng chiếu rọi, đây đó, những điểm lấp lánh trên mặt đường." lá rụng trên mặt đất, xen lẫn bóng dài của thân cây, Cuối đường là một ngôi nhà nhỏ, trên đó là cả bầu trời trong xanh xuyên qua lá thu”.
Vroom Vroom (bài hát của Charli XCX)

0 đĩa đơn quảng bá của Charli XCXBản mẫu:SHORTDESC:0 đĩa đơn quảng bá của Charli XCX
| "Vroom Vroom"> Đĩa đơn quảng bá của Charli XCX.từ EP Vroom Vroom |
| --- | --- |
Phát hành: 26 tháng 2 năm 2016 (2016-02-26)
Thu âm: 2015
Thời lượng: 3:11
Hãng đĩa: Atlantic UK Vroom Vroom
Sáng tác: Charlotte Aitchison Noonie Bao Amanda Lucille Warner Sophie Xeon
Sản xuất: Sophie
"Vroom Vroom" là một bài hát của nữ ca sĩ người Anh Charli XCX, được trích từ đĩa mở rộng cùng tên
Phát hành

Vào ngày 20 tháng 10 năm 2015, Charli XCX tổ chức một chương trình phát thanh trên Beats 1, nơi mà cô lần đầu tiên giới thiệu về "Vroom Vroom".  Video ca nhạc cho ca khúc được ra mắt vào ngày 22 tháng 4 năm 2016,  góp mặt Sophie, A.G. Cook và Hannah Diamond.
Đánh giá chuyên môn

Trong một bài đánh giá cho Pitchfork, Laura Snapes viết rằng ca khúc "nghe giống như một chiếc xe hề ọp ẹp với còi kêu vang bài 'The Rain (Supa Dupa Fly)' của Missy [Elliot]—một bản ca tụng rời rạc, khối mảng về những chuyến đi nhanh và những khoảng thời gian vui vẻ."
Bảng xếp hạng

| Bảng xếp hạng (2016) | Vị trí cao nhất |
| --- | --- |
UK Vinyl Singles (OCC): 1
UK Physical Singles Chart (OCC): 2
Dione (bướm)

| Dione |
| --- | --- |
Dione juno
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Ditrysia
Liên họ (superfamilia): Papilionoidea
Họ (familia): Nymphalidae
Phân họ (subfamilia): Heliconiinae
Tông (tribus): Heliconiini
Chi (genus): Dione Hübner, 1819
Loài
 Xem trong bài
Dione là một chi bướm trong họ trong họ Nymphalidae.
Các loài

Dione moneta (Hübner, 1825) – Mexican Silverspot
Dione glycera (C. & R. Felder, 1861) – Andean Silverspot
Dione juno (Cramer, 1779) – Juno Silverspot or Juno Longwing
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
Diclonius

| Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata 
Nhánh: Craniata
 
Phân ngành (subphylum): Vertebrata
Phân thứ ngành (infraphylum): Gnathostomata
Liên lớp (superclass): Tetrapoda
Nhánh (clade): Dinosauria
Chi (genus): Diclonius Cope, 1876
Diclonius là một chi khủng long, được Cope mô tả khoa học năm 1876.
Chú thích

↑  “Dinosaur Genera List”. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2015.
Hoàng Văn Hòe

| Hoàng Văn Hòe |
| --- | --- |
Tên chữ: Vương Trực
Tên hiệu: Cổ Lâm

Binh nghiệp
Tham chiến: Phong trào Cần Vương
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 1848
Nơi sinh: Bắc Ninh
 
Mất: không rõ
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Hoàng Công Định
 
Học vấn: Tiến sĩ Nho học
Nghề nghiệp: chính khách, nhà thơ
Quốc tịch: nhà Nguyễn
x • t • 
Hoàng Văn Hòe (1848 - ?) tự Vương Trực, hiệu Cổ Lâm, biệt hiệu Hạc Nhân là chiến sĩ trong phong trào Cần Vương, và là nhà thơ Việt Nam.
Ông được đánh giá là "một tấm gương lớn về tinh thần dám xả thân vì nước, và với thi tập "Hạc Nhân tùng ngôn", ông còn là một trong số các nhà thơ xuất sắc của thế kỷ 19" .
Tiểu sử

Hoàng Văn Hòe là người làng Phù Lưu, nay thuộc phường Đông Ngàn, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Ông là con trai thứ mười một của ngự sử Hoàng Công Định, là anh ruột của Hoàng Thụy Liên.
Vốn thông minh từ nhỏ, 7 tuổi Hoàng Văn Hòe đã đọc Hán thư, có tài thơ văn. Năm Canh Thìn (Tự Đức thứ 33, 1880), ông thi đỗ tiến sĩ, năm sau lại đậu khoa Yêm bác- chuyên về văn chương. Ông làm quan Thị độc tại triều, sau được bổ làm tri phủ ở Kiến Xương (Thái Bình).
Năm 1873, soái phủ Nam Kỳ phái Francis Garnier đem quân ra Hà Nội, lấy cớ giúp thương nghị sự tranh cãi giữa tay lái buôn Jean Dupuis và chính quyền nhà Nguyễn ở Bắc Kỳ, để đánh chiếm thành Hà Nội lần thứ nhất. Lúc đó, Hoàng Văn Hòe vừa đậu cử nhân được ba năm, ông đã tự nguyện mộ quân để hiệp với lực lượng của tướng Nguyễn Tri Phương cùng bảo vệ thành, nhưng không thành công. Tướng Nguyễn Tri Phương bị thương nặng, bị Pháp bắt, không chịu băng bó và nhịn ăn cho đến chết.
Năm 1882, đại tá Pháp Henri Rivière đem quân ra đánh thành Hà Nội lần thứ hai và xâm chiếm sang các vùng lân cận. Tổng đốc Hà Ninh Hoàng Diệu tự vẫn. Lúc này, Hoàng Văn Hòe mới giành học vị tiến sĩ được hai năm, đang làm tri phủ Kiến Xương.
Ngày 19 tháng 7 năm 1883, vua Tự Đức vừa qua đời. Ngày 20 tháng 08 năm 1883, quân Pháp tấn công và chiếm lấy cửa biển Thuận An nơi Kinh đô Huế, buộc triều đình phải ký Hòa ước Quý Mùi (tức Hòa ước Harmand, cùng ký ngày 25 tháng 8 năm 1883), chịu nhiều thua thiệt.
Khoảng niên hiệu Kiến Phúc (1883), sung ông làm Bang biện Bắc Ninh thứ vụ. Sau vì theo quân thứ mà không có công trạng, bị đổi xuống làm Kinh diên khởi cư chú.
Trước cảnh đất nước bị quân Pháp liên tiếp uy hiếp như thế, Hoàng Văn Hòe buồn rầu trả ấn từ quan để hiệp cùng đề đốc Tạ Hiện chống thực dân Pháp ở vùng Nam Định, Thái Bình.
Trong những năm 1884-1885, triều đình Huế chia làm hai phái rõ rệt: chủ chiến và chủ hòa. Biết Hoàng Văn Hòe là một sĩ phu yêu nước của xứ Bắc, phụ chính đại thần Tôn Thất Thuyết thừa lệnh vua Hàm Nghi đã triệu ông về kinh, giao chức Sử quán tu biên, nhưng thực chất là để tăng cường tướng lĩnh cho phái chủ chiến.
Đêm 22 rạng ngày 23 tháng 5 năm Ất Dậu (1885), dưới sự chỉ huy của Tôn Thất Thuyết, quân Nam triều bất ngờ nổ súng bắn vào đồn Mang Cá và Toà khâm sứ của Pháp. Theo Đại Nam chính biên liệt truyện, thì ngay khi kinh thành hữu sự, ông đã chết trong nạn nước.
Mãi mấy năm gần đây, hậu duệ của tiến sĩ Hoàng Văn Hòe mới tìm ra một mộ ông nằm ngay trên cánh đồng làng Phù Lưu (tức quê hương ông) mà bấy lâu nay không rõ danh tính. Ít lâu sau, theo quyết định của con cháu trực hệ và được chính quyền thôn xã ủng hộ, hài cốt ông được cải táng về nghĩa trang làng Phù Lưu.
Tác phẩm

Hoàng Văn Hòe mất, có để lại tập thơ Hạc Nhân tùng ngôn gồm 319 bài thơ chữ Hán, mang nội dung ca ngợi quê hương đất nước, và ghi lại tâm sự u uất của ông trước cảnh nước mất nhà tan.
Từ năm 1963 cho đến nay, thơ ông được giới thiệu trong nhiều bộ hợp tuyển thơ văn Việt Nam. Năm 2003, nhóm biên dịch: Duy Phi-Lê Xuân Hãng-Tống Đức Nhuận phối hợp với nhà văn Thúy Toàn (hậu duệ của Hoàng Văn Hòe) cùng Trung tâm văn hóa ngôn ngữ Đông Tây đã xuất bản được tập sách Thơ chữ Hán Hoàng Văn Hòe gồm 85 bài. Giới thiệu một trong số bài thơ bộc lộ tấm lòng của tác giả:
| --- | --- |
 Phiên âm Hán-Việt: Hữu Dược sơn viên Lâu đài lịch lạc viên lâm cố Nhạn táo hoành thu phong cảnh mộ Kim nhân hốt ức Bạch Đằng công Phủ ngưỡng bồi hồi ỷ giang thụ Đại vương khởi duy huân liệt cao Trung hiếu nhất sinh chân quốc trụ Nộ lạt bất dung ngỗ nghịch nhi Thử tâm tự túc dĩ thiên cổ.:  Tạm dịch nghĩa: Đến vườn Dược Sơn Lâu đài trong vườn rừng cũ trải bao biến đổi, Tiếng nhạn kêu ngang gió chiều thu. Người nay bỗng nhớ chiến công Bạch Đằng, Bồi hồi tựa cây bên sông mà ngưỡng vọng. Chỉ có Đại vương (Trần Hưng Đạo) là người công cao hơn cả, Một đời trung hiếu trụ cột của đất nước. Người từng giận, không dung sự ngỗ nghịch của con trẻ, Tấm lòng ấy đủ để lưu ngàn đời sau.
Hiện nay ở phường Tân Quý thuộc quận Tân Phú (Thành phố Hồ Chí Minh), có con đường mang tên ông.
Chú thích

↑  Theo bài viết trên tạp chí Sông Hương
↑  Cuộc tấn công thất bại, Tôn Thất Thuyết và Hoàng Văn Hòe cùng phò vua chạy ra Sơn phòng Tân Sở (Quảng Trị), rồi Sơn phòng Hương Khê (Hà Tĩnh), tiếp tục kháng Pháp.
↑  Đại Nam chính biên liệt truyện (tr. 913). Sách Hợp tuyển thơ văn Việt Nam (1858-1930) ghi Hoàng Văn Hòe tử trận khi quân Pháp tổ chức phản công. Tuy nhiên, theo câu chuyện lưu truyền trong thân tộc thì ông không mất mà sau đó đã trở ra Bắc, tham gia lực lượng của Nguyễn Cao và bị trọng thương trong một trận chiến ác liệt ở bến Và. Được đưa về chiến khu Bắc Giang chữa chạy nhưng không khỏi, ông mất (không rõ năm) và được an táng ở đâu đó trên vùng Yên Thế. Tuy nhiên thông tin này chưa được kiểm chứng.
Sách tham khảo

Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện (Cao Xuân Dụclàm Tổng tài). Nhà xuất bản Văn Học, 2004.
Nhiều người soạn (Huỳnh Lý chủ biên), Hợp tuyển thơ văn Việt Nam (1858-1920, quyển 2). Nhà xuất bản Văn học, 1985.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản KH-XH, Hà Nội, 1992.
Nội chiến

Đối với chủ đề này, xem Danh sách các cuộc nội chiến.
Nội chiến (Tiếng Anh: civil war) là chiến tranh giữa các thành phần trong 1 quốc gia, giữa những người đồng bào cùng ngôn ngữ nhưng tranh chấp nhau vì những lý do khác nhau: tôn giáo, chính trị, kinh tế,...
Thời gian

Ann Hironaka, tác giả của Neverending Wars, chia lịch sử nội chiến hiện đại thành giai đoạn trước thế kỷ 19, thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, và cuối thế kỷ 20. Trong thế kỷ 19 ở châu Âu, thời gian cuộc nội chiến phần lớn là do yếu tố tự nhiên của các xung động khi mà các trận đánh vì trung tâm quyền lực mạnh hơn của quốc gia, sức mạnh chính quyền bị tập trung, và sự can thiệp "nhanh chóng" cũng của các quốc gia khác hỗ trợ chính phủ đó. Theo sau Chiến tranh thế giới thứ 2, thời gian của các cuộc nội chiến kéo dài hơn trước đầu thế kỷ 19, phần lớn là do sự "yếu kém" của các quốc gia hậu thuộc địa và sự can thiệp của các nước cho cả hai phía xung đột.
Chú thích

↑  James Fearon, "Iraq's Civil War" Lưu trữ 2007-03-17 tại Wayback Machine in Foreign Affairs, March/April 2007. For further discussion on civil war classification, see the section "Formal classification".
↑  Nations, Markets, and War: Modern History and the American Civil War | Book Reviews Lưu trữ 2010-01-25 tại Wayback Machine, EH.net. "Two nations [within the U.S.] developed because of slavery." October 2006.  Retrieved July 2009.
↑  See, for example, Hironaka (2005), các trang 9-10, and Collier, Paul, Anke Hoeffler and Nicholas Sambanis, "The Collier-Hoeffler Model of Civil War Onset and the Case Study Project Research Design," in Collier & Sambanis, Vol 1, p. 13
1 2  Collier & Sambanis, Vol 1, p. 17
1 2 3  Collier & Sambanis, Vol 1, p. 16
↑  Collier & Sambanis, Vol 1, p. 18
↑  Hironaka, 2005, p. 28