Diễn văn Parchwitz
Bài diễn văn Parchwitz trước toàn quân

Các Sĩ quan của đội bại binh này e sợ, xem chừng họ chẳng khác gì những tên tội phạm sắp phải đối đầu với đao phủ - chính là Quân vương. Nhưng chính cái khó ấy đã khiến Quân vương thể hiện rõ tài nghệ chỉ huy ba quân của ông: để kêu gọi ba quân đánh trận kế tiếp với quân Áo, ông cho họ uống rượu và kể lại với họ về những chiến tích oanh liệt của lực lượng Quân đội Phổ trong quá khứ. Các chiến binh tha hồ ăn uống, nhưng quan trọng hơn hết là những chiến binh đã vào sinh ra tử với Quốc vương tại Tuyển hầu quốc Sachsen - lúc này đang sướng sung bởi niềm huy hoàng đại phá tan tành quân Pháp trong trận đánh vang danh tại Roßbach mới đây - đã kể cho đội bại binh của Ziethen nghe về chiến thắng lịch sử tại Roßbach. Qua đó, các chiến binh của Quân vương đã lám cho tinh thần của các chiến binh bại trận trở nên nhiệt huyết Trong những ngày đông lạnh giá này, vị Quốc vương sinh hoạt chẳng khác gì những người lính trong đại bản doanh tươi vui của ông. Ông sưởi ấm bằng lửa của binh lính, và cùng chia sẻ lửa với họ. Vua tôi nói chuyện thân mật chứ không hề có sự cách biệt nào cả, ông vui vẻ ngợi ca những trận đánh trước của toàn quân (dù họ thất bại) và hô hào họ hãy cố gắng chiến đấu vũ dũng thêm nữa. Không lúc nào, lực lượng Quân đội Phổ mang đậm nét dân tộc như lúc này. Các binh sĩ người Sachsen và ngoại quốc đều đã hy sinh trong các đợt hành binh và trận đánh suốt ba thánh qua, do đó Friedrich II Đại Đế có một đội quân nhỏ, nhưng gồm thâu 35 vạn tinh binh, phần lớn là người xứ Brandenburg, Pommern và Magdeburg. Chỉ một thời gian nghỉ ngơi ngắn đã hồi phục uy lực của lực lượng Quân đội Phổ: họ sẵn sàng nghênh chiến để nối tiếp truyền thống huy hoàng, phá vỡ cái nỗi nhục thất bại tại Breslau. Dù đã kiệt lực và mới bị đánh bại, giờ đây họ lại là một trong những lực lượng quân sự hùng mạnh nhất của thế kỷ 18, hết mình phò tá nhà vua. Tuy nhiên, Quân vương vẫn không lấy làm yên tâm: quân Áo có tinh thần kỷ cương cao hơn hẳn cái đội quân Đồng minh Pháp - Đức đã bị ông đập tan nát trong trận đánh vừa qua tại Roßbach. Theo nhà sử học nghệ thuật Franz Kugler thì quân Áo có từ 8 vạn đến 9 vạn binh sĩ, trong khi theo nhà sử học quân sự Geoffrey Parker thì họ có 65 nghìn quân và nhà sử học Will Durant thì kể rằng họ có đến 73 nghìn quân. Nhà sử học quân sự Đức là Hans Delbrück kể rằng người Phổ bị áp đảo về quân số, với 4 vạn binh sĩ phải chiến đấu chống lại từ 6 vạn cho đến 66 nghìn quân Áo. Nhà sử học quân sự Hoa Kỳ là David G. Chandler nói khác chút: Friedrich II Đại Đế có 35 nghìn chiến sĩ cùng với 71 khẩu đại pháo còn Karl và Daun có 6 vạn chiến sĩ và 65 khẩu đại pháo quanh thị trấn Leuthen. Tác giả Stanley Sandler thì cho biết quân Áo có đến 66 nghìn binh sĩ, cùng với 210 khẩu đại bác. Tài liệu khác cho biết vị vua Phổ hùng mạnh thân chinh thống suất 43 nghìn chiến sĩ tinh nhuệ chống nhau với 72 nghìn chiến sĩ Áo. Dù gì thì người Áo cũng đông đảo vượt trội đại quân Phổ của nhà vua Friedrich II Đại Đế: ông chỉ có 32 nghìn quân theo Franz Kugler, 36 nghìn quân theo tác giả Cormac O'Brien, 39 nghìn quân theo Stanley Sandler, và 43 nghìn quân theo Will Durant, cùng với 170 cỗ đại bác. Một cuốn sách khác cũng ghi nhận nhà vua Phổ thiên tài thống suất 36 nghìn đại binh trong khi quân Áo có đến 85 nghìn đại binh. Theo tác giả William Jacks trong cuốn sách The life of His Majesty William the Second, German emperor: with a sketch of his Hohenzollern ancestors, binh lực Phổ với 3 vạn binh sĩ chỉ bằng có 1/3 binh lực Áo. Do đó, trong đêm ngày 3 tháng 12 năm 1757, nhà vua triệu các Tướng tá và Sĩ quan Tham mưu (hoặc có tài liệu ghi là các tướng lĩnh cùng với các cấp chỉ huy Trung đoàn và Tiểu đoàn) của ông đến chầu, và hiệu triệu như sau: đây là bài hiệu triệu Barchwitz trứ danh được lưu danh vào những trang sử vàng son của nền quân sự thế giới, mà có sách còn gọi là Bài hiệu triệu của Friedrich trước các tướng lĩnh trước trận Leuthen, theo bối cảnh lịch sử của nó. Một bản chép nguyên văn bài hiệu triệu này như sau, được một số cuốn sử dẫn lại:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Hỡi các tướng sĩ, các Khanh đều nghĩ rằng Vương công Karl xứ Lothringen đã thắng lợi trong cuộc chiếm đoạt thành Schweidnitz, đánh bại Quận công xứ Bevern và lấy luôn cả thành Breslau, trong khi Trẫm buộc phải vắng mặt, do Trẫm nhất thiết phải chặn đứng giặc Pháp và đồng minh của chúng. Một phần của Schliesen, thủ phủ của tỉnh này, và mọi phương tiện chiến tranh được lưu trữ ở đây đều đã mất; và thiết nghĩ những thảm bại của Ta là nghiêm trọng và không thể qua khỏi, nếu Trẫm không đặt niềm tin vô hạn hơn cả của mình vaò lòng can trường và táo bạo của các Khanh, - vào ý chí kiên cường đó, - vào tinh thần ái quốc đó, mà các Khanh đã được dịp thể hiện không ít khi, và chứng tỏ nó một cách vinh quang. Với lòng nhớ ơn sâu sắc nhất của mình, Trẫm nhận thức rằng những công tích ấy là vì Tổ Quốc, và vì chính Trẫm đây nữa. Không ai trong số các Khanh lại không có vài chiến tích dũng mãnh, vài chiến công vĩ đại. Vì lẽ đó, Trẫm hy vọng rằng, khi được dịp, các Khanh sẽ không thể nào không làm đúng theo những đề nghị mà giang sơn của các Khanh đặt lên lòng dũng cảm và nhiệt huyết của các Khanh. Thời khắc quyết định đã đến, và Trẫm sẽ thừa nhận rằng Trẫm đã không thể làm gì được, nếu để quân Áo xâm chiếm tỉnh Schliesen. Dựa trên điều ấy - một sự trái ngược với mọi mưu lược, Trẫm sẽ tiến công cái đội quân do Vương công Karl cầm đầu, dẫu cho chúng có quân số đông gấp ba lần chúng ta. Quân số của địch quân, - sự vững chắc của điểm phòng ngự của chúng, chỉ là những vấn đề có tầm quan trọng hạng thứ; Trẫm chắc mẩm rằng những điều này đều phải bị áp đảo trước lòng can trường quyết không lùi bước của ba quân, và việc thi hành sáng suốt những quân lệnh của Trẫm. Cứ theo đó Trẫm nhất thiết phải đánh liều, hoặc là mất hết mọi thứ. Chúng ta nhất thiết phải đè bẹp bọn địch, hoặc là cùng chôn nhau dưới những Sư đoàn của bọn chúng. Đó là những cảm nghĩ của Ta, và những hành động của Ta sẽ gắn kết với chúng. Hãy báo cho mọi Sĩ quan khác nhau của toàn quân biết về kế hoạch và những quyết định của Trẫm;- hãy để một người lính dưới quyền sẵn sàng đáp ứng những sự kiện sắp xảy ra. Hãy thuyết phục anh ấy rằng Trẫm có lý lẽ xác đáng để yêu cầu lòng trung quân tuyệt đối của anh ấy. Xét cho cùng, chỉ cần nhớ lại rằng các Khanh là người Phổ, và những hành động của các Khanh hẳn sẽ đi đôi với danh dự cao quý của các Khanh. Tuy nhiên, nếu có ai trong các Khanh lo sợ phải chia sẻ những hiểm nguy với Trẫm, hôm nay anh ta có thể đệ đơn xin giải ngũ, mà không phải nghe một lời quở trách nhỏ nhẹ nhất của Trẫm | ” |
— Vua Friedrich II Đại Đế
Nhà vua tuy đã mệt mỏi, và dù giọng nói của ông yếu ớt nhưng ông vẫn sẵn sàng khuyến khích tinh thần ba quân dũng mãnh, để làm nên bài hiệu triệu tuyệt vời như thế. Theo một bản in thì trong các võ tướng Phổ yết kiến ông trong lần này gồm có Thiếu tướng Lentulus, Thiếu tướng Heinrich August de la Motte Fouqué, Thiếu tướng Moritz người xứ Anhalt-Dessau, Trung tướng Ziethen và Thiếu tướng Schmettau. Thực chất, sách khác lại kể rằng quyết định đánh địch của ông là rất liều lĩnh vì ông tưởng rằng sau tổn thất nặng nề trong các trận đánh vừa qua tại Schliesen, Karl chỉ có 39 nghìn lính Áo. (lá thư của ông gửi cho Hoàng thân Friedrich Heinrich Ludwig vào ngày 30 tháng 11 năm 1757 đã thể hiện hy vọng của ông trong việc lấy một đội quân gồm 36 nghìn chiến sĩ thắng một đội quân gồm 39 nghìn chiến sĩ, không lâu sau ông lại ước tính đội quân của ông có đến 36 nghìn chiến sĩ). Cũng có một tài liệu đã ghi nhận bài diễn văn Parchwitz là nổi tiếng và thể hiện khát vọng "chiến thắng hoặc là hy sinh" của ông, và cho thấy vua Phổ đã quá xem nhẹ quân số của địch: ông nghĩ là họ chỉ còn có 4 vạn quân. Và, Vương đệ thứ ba của nhà vua là August Ferdinand có lời kể khác về nguyên văn lời hiệu triệu này. Đây được coi là bản chính xác nhất về lời hiệu triệu hùng tráng của vị Quân vương nước Phổ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Quân giặc đóng ngay tại đại bản doanh kiên cố ở Breslau, mà quân ta đã phòng thủ dũng mãnh. Trẫm đang hành binh về tấn công vị trí ấy. Trẫm không cần phải lý giải gì về quyết định của Ta, hoặc là vì sao Trẫm phải khăng khăng làm vậy. Trẫm hoàn toàn thừa nhận những nguy hiểm dễ xảy ra với bước tiến này, nhưng trong tình hình hiện nay Trẫm nhất thiết phải hoặc là chiến thắng, hoặc là hy sinh. Nếu chúng ta thất bại, tất cả sẽ mất hết. Hãy nghĩ rằng, hỡi ba quân, rằng các ông đang phải đấu tranh vì niềm huy hoàng của giang sơn, vì việc bảo vệ nhà cửa của chúng ta, vì vợ con của chúng ta. Trẫm sẽ chăm lo cho gia đình các ông. Nếu có ai muốn rời bỏ, anh ta cứ việc thực hiện ngay bây giờ, nhưng anh ta đừng mong một sự sủng ái nào của Trẫm với anh ta. | ” |
— Friedrich II Đại Đế
Ngoài ra, có một số: cuốn sách khác chép tóm lược lời hiệu triệu đầy khí phách của nhà vua Friedrich II Đại Đế như sau (tỷ dụ như sách Artillery through the ages của tác giả Philipp H. Stevens đã ghi nhận bản này khi viết về Friedrich II Đại Đế):
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Hỡi các tướng sĩ, quân giặc đóng sau những cứ điểm của chúng, và vũ trang đến tận xương tủy. Chúng ta nhất thiết phải hoặc là công kích và chiến thắng chúng, hoặc là hy sinh. Không ai có thể nghĩ đến phương án khác. Nếu các Khanh không đồng ý các Khanh có thể đệ đơn tự chức và về nhà. | ” |
— Friedrich II Đại Đế
Sách Europe: The Making Of The Nation States cũng cho biết là ông tuyên bố với các tướng lĩnh về kế hoạch tấn công quân thù ở Leuthen. Trong khi ấy, cuốn tiểu sử Frederick the Great: King of Prussia của nhà sử học David Fraser cũng cho biết rằng bài diễn văn này đã trở nên nổi danh, với mệnh lệnh dứt khoát, là phải tìm diệt quân Áo bất chấp quân số đông của họ. Quân vương đã nói lời hiệu triệu này bằng tiếng Đức - đây là điều hiếm có ở ông do ông thường nói tiếng Pháp, trước các võ tướng cho đến cấp Tiểu đoàn. Lập tức, các chiến binh đến hô lên, với giọng trầm, nhẹ nhàng: "Không bao giờ, vĩnh viễn không bao giờ!". Thời khắc hào hùng này được coi là không thể nào quên, trước khí thế hừng hực của ba quân. Ông nghe vậy, liền nhiệt huyết tiếp lời: "Hà, Trẫm biết điều đó. Không ai sẽ rời bỏ Trẫm. Trẫm lệ thuộc vào sự tôn phò của các Ngươi, và hẳn sẽ chiến thắng". Trong lúc này Thiếu tướng là Rohr quá xúc động đến mức hai hàng nước mắt chảy ròng ròng trên mặt ông. Nhà vua thấy vậy, ông bèn vỗ về Rohr, và nói: "Rohr thân yêu của Ta, Ta không có ám chỉ Ái Khanh!" Ông và ba quân im lặng một hồi, cho đến khi một viên Sĩ quan Tham mưu hô lên mãnh liệt: "Một tên du thủ du thực mới làm thế! Chúng thần sẵn sàng hy sinh mạng sống của mình vì Bệ hạ!" Sách khác thì kể rằng một viên Sĩ quan bèn hô to trước binh tướng: "Chỉ có mỗi một thằng hèn mới chần chừ ! Chúng thân sẵn sàng hiến dâng mạng sống vì Bệ Hạ". Như một người chứng kiến kể lại, lời hiệu triệu hùng tráng của nhà vua - là sự liên kết giữa quyền lợi của ba quân với Tổ quốc - đã ăn sâu vào con tim của các binh tướng, thổi lên ngọn lửa mãnh liệt của lòng nhiệt huyết toàn quân. Friedrich II Đại Đế đã có thể tự hào với lòng dũng cảm và một lòng vì nước của ba quân. Nói xong, ông đẹp lòng đẹp dạ và ra quân lệnh đặc biệt: "Trung đoàn Kỵ Binh nào không lập tức tấn công thẳng vào địch khi quân lệnh của Trẫm ban ra thì sẽ bị tước đoạt chiến mã và chuyển thành một Trung đoàn Trú phòng. Tiểu đoàn Bộ Binh nào mà, khi phải đối phó với một rủi ro nào đó, mà có chút dấu hiệu lưỡng lự, sẽ bị tước bỏ cờ phướn và bảo kiếm, và Trẫm sẽ cắt bỏ mọi trang sức trên quân phục của họ! Giờ, chúc ba quân ngủ ngon: không lâu sau hoặc là chúng ta sẽ nghiền nát địch thù, hoặc là chúng ta không thể nhìn thấy nhau một lần nữa". Đến thời điểm này thì lời hiệu triệu Parchwitz vàng son của ông mới thực sự chấm dứt, trong buổi hội quân đáng nhớ của ông. Giờ đây, hào khí của ba quân đều sục sôi. Với chủ nghĩa anh hùng, họ sẵn sàng xả thân vì đất nước, và vì niềm tin cao đẹp vào "Ông già Fritz" (Vater Fritz) lẫy lừng của họ. Vị Quốc vương vĩ đại thật thành công trong việc kêu gọi niềm nhiệt huyết và lòng trung quân, ái quốc của toàn quân. Đêm hôm ấy, ông dong ngựa vào đại bản doanh, động viên tinh thần yêu nước nồng nàn của ba quân: các Trung đoàn đều tập hợp lại cả, rời khoỉ các khu đóng quân của họ, và sẵn sàng hành binh vào ngày hôm sau. Đầu tiên, ông thăm hỏi Trung đoàn Thiết Kỵ Binh Tiền Vệ, được họ chúc một đêm vui vẻ, và ông cũng ân cần hồi đáp. Một số chiến binh lão luyện, với lòng trung dũng nghĩa khí, tâu: "Có tin gì vậy thưa Ngài, giờ đã muộn rồi!" Ông trả lời: "Tin tốt, hỡi các con (Kinder)! Ngày mai ta sẽ đánh cho quân Áo đại bại tơi bời". Các chiến binh đáp: "Chúng thần sẵn sàng, kính bẩm". Nhà vua lại nói: "Những chỉ lo rằng ở đằng kia bọn chúng sẽ bố trí ở nơi nào và chúng sẽ phòng ngự bằng cách nào?" Các chiến binh tâu: "Và nếu chúng có một Ma Vương phía trước và xung quanh, chúng ta sẽ hạ thủ chúng! Chỉ có Ngài mới có thể lãnh đạo chúng thần làm vậy!" Nhà vua phán: "Tốt, Trẫm sẽ xem các Khanh làm được gì, bây giờ hãy nằm xuống và ngủ đi thôi; và xin chúc các con ngủ ngon". Toàn quân đồng thanh: "Chúc một đêm tốt lành, hỡi Fritz". Trong lúc ấy nhà vua lại đến gần Trung đoàn thứ hai và có lẽ ông sẽ nói chuyện với họ. Đó là Trung đoàn Pommern trứ danh kỷ cương, trung dũng nghĩa khí. Họ luôn tự giác có tinh thần đánh giặc, mà không cần phải được khen ngợi. Quân vương hỏi: "Này các con, các con nghĩ ngày mai tình hình sẽ ra sao? Giặc đông hơn ta nhiều lắm". Những người lính thiện chiến đồng thanh đáp: "Ngài không phải lo; chúng không có ai người Pommern cả; Ngài hãy tin rằng người Pommern có thể làm được" (có tư liệu chép là: "Đức Hoàng thượng khỏi lo, giặc không có người Pommern của chúng tôi. Ngài cũng biết là họ chiến đấu ra làm sao", và quả thực là người Pommern hùng dũng đã đóng góp rất lớn cho đại thắng ở Leuthen đúng như khẩu ngữ của người Đức là "Nơi nào có dân Pommern, nơi ấy cỏ không mọc được"). Câu nói này phản ánh sự tác động của niềm tự hào về vùng miền của người Phổ đối với cuộc chiến chinh của họ, và nhà vua Friedrich II Đại Đế không hề phản đối. Ông đẹp lòng, nói: "Phải, Trẫm biết quá đi chứ, nếu không thể Trẫm đã không dám quyết định đánh trận. Bây giờ chúng các con ngủ ngon; chờ đến ngày mai, chúng ta sẽ hoặc là tiêu diệt quân địch, hoặc là cùng nhau ngã xuống". Cả Trung đoàn đồng thanh: "Dĩ nhiên, phải hy sinh hoặc là đánh bại địch thù". Nói xong, cả họ đều ngủ. Những người lính dũng cảm ngủ rất sâu. Những đối thoại này, và cả bản dài hơn của lời hiệu triệu Parchwitz là do ông F. A. Retzow - con của Trung tướng Retzow trong trận này - kể lại, dù người ta đã tranh cãi về ngày tháng của chúng. Ngoài ra, nhà vua còn tuyên thệ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | 'Nếu Trẫm sẽ ngã xuống và không thể tưởng thưởng cho công trạng của chư Khanh trong ngày mai, quê cha đất tổ của chúng ta sẽ làm điều ấy. | ” |
— Friedrich II Đại Đế
Ngoài ra, có nhiều giai thoại khó tin kể về sự sáng suốt của Quốc vương trong lúc này. Những giai thoại ấy nói chung đều xuất phát từ công đức chói lọi của vị vua thiên tài Friedrich II Đại Đế sánh ngang với chàng Achilles và những vị minh vương người Hy Lạp năm xưa, và lòng mến mộ của toàn dân Đức dành cho ông. Cuộc hành quân trở về của ông làm cho Karl xứ Lothringen và Daun đều bất ngờ, vì họ tưởng rằng ông đã trú đông. Theo Thomas Carlyle, quân Áo khi ấy họp một Hội đồng Chiến tranh, và ra quyết định bỏ vị trí phòng thủ: họ sẽ rút quân khỏi đại bản doanh kiên cố của mình, vượt sông Schweidnitz mà tiến quân về phía trước Lissa mà giao chiến với vị vua Phổ anh dũng. Nhiều võ tướng phản đối, trong số đó có cả Daun. Ông cho rằng: "Nói chung là không cần thiết phải tấn công, chúng ta có thể phòng thủ ở sông Schweidnitz, làm hỏng kế hoạch của hắn trước khi hắn có thể băng qua sông này". Bá tước Lucchesi d'Abarra (người Ý) lại bất đồng với Bá tước Daun: "Phòng thủ ư? Bị tấn công bởi một đội quân như vậy ấy? Thật là không xứng đáng tẹo nào với chúng ta cả! Chúng ta đã thắng cuộc; và gặt hái mọi vinh quang; hãy để chúng ta hoàn thiện nó. Đánh trận với hắn, vì hắn may mắn quyết định như thế; chúng ta sẽ kết liễu hắn, và kết liễu cuộc chiến trong niềm huy hoàng nữa"! Lucchesi cứ khăng khăn giữ vững quan điểm của mình, và số phận của trận đánh đã được xác định khi Karl đồng ý với ông. Mọi chiến binh Áo đều thấy rằng Karl Alexander đẹp lòng trước lời thuyết phục hùng hồn của Lucchesi. Karl chủ quan rằng quân Áo đã thắng trận Breslau, và do đó, đây là lần cuối cùng, và cũng là lần duy nhất mà người Áo quyết định tấn công người Phổ. Điều này khiến nhà vua Friedrich II Đại Đế rất hài lòng, và ông nói với em vợ là Vương công Franz xứ Brunswick: "Con cáo đã ra khỏi hang, Ta sẽ trừng phạt sự xấc láo của chúng". Đây là thời cơ nghìn thu có một cho ông để tái chiếm tỉnh Schliesen, đại thắng quân Áo trong một trận đánh quyết định và dễ dàng chấm dứt chiến tranh với thuận lợi cho Phổ. Bốn giờ sáng ngày Chủ Nhật, tức là ngày 4 tháng 12 năm 1757, từ Barchwitz, ông tổ chức hành binh, tiến thẳng về đại bản doanh của người Áo. Ông hay tin rằng quân Áo đang tiến về đánh quân ông và không nhất thiết phải phòng thủ ở một cứ điểm kiên cố - đây hoàn toàn là tin có lợi cho ông. Ba quân chia làm 4 đội hình hàng dọc, nhà vua thân chinh thống lĩnh đội tiền binh kéo rốc về thị trấn bé nhỏ Neumarkt cách đó chừng 14 dặm.
Cuối cùng, chả mấy lâu sau đó, Friedrich II Đại Đế đã đánh tan nát đại quân Áo trong trận Leuthen, mặc dù phải chiến đấu giữa nơi chiến trường phủ tuyết - một điều mà các quân đội thời thế kỷ XVIII khó thể làm nào được. Chiến thắng to lớn này được xem là một "Phép lạ" do chính lòng can trường đến mức bất diệt của ông và tướng sĩ dưới quyền làm nên và được đánh giá là một "kiệt tác" trong quân sử nhân loại.