stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Erica manifesta

| Erica manifesta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Ericaceae
Chi (genus): Erica
Loài (species): E. manifesta
Danh pháp hai phần
Erica manifesta Compton, 1935 
Erica manifesta là một loài thực vật có hoa trong họ Thạch nam. Loài này được Compton mô tả khoa học đầu tiên năm 1935.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Erica manifesta”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Eremoleon genini

| Eremoleon genini> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Myrmeleontidae
Tông (tribus): Nemoleontini
Phân tông (subtribus): Neuroleontina
Chi (genus): Eremoleon
Loài (species): E. genini
Danh pháp hai phần
Eremoleon genini Navás, 1924 
Eremoleon genini là một loài côn trùng trong họ Myrmeleontidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Navás miêu tả năm 1924.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Taj F.C. (Palau)

Taj FC là một câu lạc bộ bóng đá Palau thành lập năm 2012, thi đấu ở Giải bóng đá vô địch quốc gia Palau, giải bóng đá cấp độ cao nhất ở Palau.
Lịch sử

Taj FC thành lập năm 2004 để thi đấu ở Giải bóng đá vô địch quốc gia Palau, khởi tranh cùng năm đó. Đội bóng giành vị trí á quân trong mùa giải đầu tiên tại Mùa giải Mùa xuân 2012.
Danh hiệu

Á quân Giải bóng đá vô địch quốc gia Palau: 1
Nguồn:
Đội hình hiện tại

Ghi chú: Quốc kỳ chỉ đội tuyển quốc gia được xác định rõ trong điều lệ tư cách FIFA. Các cầu thủ có thể giữ hơn một quốc tịch ngoài FIFA.
Nguồn:
Erasanthe

| Erasanthe |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Erasanthe
Phân cấp
 xem trong bài
Erasanthe là một chi thực vật có hoa trong họ Lan.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Erasanthe”. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2013.
Eremophila arbuscula

| Eremophila arbuscula> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Scrophulariaceae
Chi (genus): Eremophila
Loài (species): E. arbuscula
Danh pháp hai phần
Eremophila arbuscula Chinnock, 2007 
Eremophila arbuscula là một loài thực vật có hoa trong họ Huyền sâm. Loài này được Chinnock mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Eremophila arbuscula”. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2013.
Erica marlothii

| Erica marlothii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Ericaceae
Chi (genus): Erica
Loài (species): E. marlothii
Danh pháp hai phần
Erica marlothii Bolus 
Erica marlothii là một loài thực vật có hoa trong họ Thạch nam. Loài này được Bolus mô tả khoa học đầu tiên năm 1894.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Erica marlothii”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Eremoleon femoralis

| Eremoleon femoralis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Myrmeleontidae
Phân họ (subfamilia): Myrmeleontinae
Tông (tribus): Nemoleontini
Phân tông (subtribus): Neuroleontina
Chi (genus): Eremoleon
Loài (species): E. femoralis
Danh pháp hai phần
Eremoleon femoralis Banks, 1942 
Eremoleon femoralis là một loài côn trùng trong họ Myrmeleontidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Banks miêu tả năm 1942.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Amphiprion thiellei

| Amphiprion thiellei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii 
Nhánh: Ovalentaria
 
Họ (familia): Pomacentridae
Chi (genus): Amphiprion
Loài (species): A. thiellei
Danh pháp hai phần
Amphiprion thiellei Burgess, 1981 
Amphiprion thiellei là một loài cá hề thuộc chi Amphiprion trong họ Cá thia, nhiều khả năng là có nguồn gốc từ việc lai tạp giữa hai loài trong tự nhiên. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1981.
Tình trạng phân loại

Kết quả nghiên cứu gần đây cho thấy, A. thiellei, cũng như Amphiprion leucokranos, nhiều khả năng là những biến thể lai giữa Amphiprion chrysopterus và Amphiprion sandaracinos, trong đó A. chrysopterus, loài có kích thước lớn hơn luôn giữ vai trò là cá mẹ.
Vì chỉ là những giống lai nên có vẻ như nhiều nhà khoa học không công nhận A. leucokranos và A. thiellei là những loài hợp lệ. Để giải quyết tình trạng phân loại của hai loài này đòi hỏi phải có nhiều nghiên cứu sâu hơn. Nếu A. leucokranos được công nhận là một loài hợp lệ, thì A. thiellei sẽ là danh pháp đồng nghĩa của A. leucokranos.
Từ nguyên

Từ định danh được đặt theo tên của Mike Thielle, chủ cửa hàng cá cảnh Reef Encounter ở Hackensack, New Jersey (Hoa Kỳ), là người đã tặng một mẫu vật của loài cá này cho tác giả Burgess.
Phạm vi phân bố

A. thiellei lần đầu tiên được biết đến qua hai mẫu vật được thu thập từ một cửa hàng bán cá cảnh được cho là có nguồn gốc từ đảo Cebu, Philippines (không chắc).
Không rõ những loài hải quỳ mà A. thiellei cùng sống cộng sinh.
Mô tả

A. thiellei có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 9 cm. A. thiellei có màu cam phớt đỏ với một dải sọc trắng ở hai bên đầu, nối liền với một đốm trắng hình bầu dục trên đỉnh đầu. Vây lưng sau và cuống đuôi trên cũng có một đốm trắng. A. thiellei có kiểu hình tương tự với A. leucokranos, nhưng A. leucokranos không có đốm trắng trên cuống đuôi.
Số gai ở vây lưng: 10–11; Số tia vây ở vây lưng: 16; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 14.
Sinh thái học

Như những loài cá hề khác, A. thiellei cũng là một loài lưỡng tính tiền nam (cá cái trưởng thành đều phải trải qua giai đoạn là cá đực) nên cá đực thường có kích thước nhỏ hơn cá cái. Một con cá cái sẽ sống thành nhóm cùng với một con đực lớn (đảm nhận chức năng sinh sản) và nhiều con đực nhỏ hơn. Trứng được cá đực lớn bảo vệ và chăm sóc cho đến khi chúng nở.
Eremophila attenuata

| Eremophila attenuata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Scrophulariaceae
Chi (genus): Eremophila
Loài (species): E. attenuata
Danh pháp hai phần
Eremophila attenuata Chinnock, 2007 
Eremophila attenuata là một loài thực vật có hoa trong họ Huyền sâm. Loài này được Chinnock mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Eremophila attenuata”. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2013.
Amphiprion polymnus

| Amphiprion polymnus |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii 
Nhánh: Ovalentaria
 
Họ (familia): Pomacentridae
Phân họ (subfamilia): Amphiprioninae
Chi (genus): Amphiprion
Loài (species): A. polymnus
Danh pháp hai phần
Amphiprion polymnus (Linnaeus, 1758) 
Danh pháp đồng nghĩa
  Danh sách  Perca polymna Linnaeus, 1758  Sciaena unimaculata Meuschen, 1781  Coracinus unimaculata Meuschen, 1781  Anthias bifasciatus Bloch, 1792  Amphiprion bifasciatus (Bloch, 1792)  Lutjanus jourdin Lacepède, 1802  Amphiprion laticlavius Cuvier, 1830  Amphiprion trifasciatus Cuvier, 1830  Amphiprion intermedius Schlegel & Müller, 1839  Paramphiprion hainanensis Wang, 1941  
Amphiprion polymnus, còn có tên thông thường là cá khoang cổ yên ngựa, là một loài cá hề thuộc chi Amphiprion trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1758.
Từ nguyên

Từ định danh của loài không được giải thích rõ ràng.
Phạm vi phân bố và môi trường sống

Từ quần đảo Ryukyu (Nhật Bản), phạm vi của A. polymnus trải dài đến bờ nam Trung Quốc và khắp vùng biển các nước Đông Nam Á (trừ phía đông Ấn Độ Dương), Papua New Guinea và quần đảo Solomon, phía nam giới hạn đến Lãnh thổ Bắc Úc và vịnh Carpentaria (Úc).
A. polymnus sống cộng sinh với 3 loài hải quỳ sau, là Heteractis crispa, Macrodactyla doreensis và Stichodactyla haddoni, được quan sát gần các rạn san hô ngoài khơi và trong các đầm phá trên nền đáy cát ở độ sâu đến ít nhất là 30 m.
Hải quỳ S. haddoni có thể rút hoàn toàn vào nền cát nếu gặp nguy hiểm, điều này làm A. polymnus mất đi nơi trú ẩn. Lúc này, cá cái sẽ nhanh chóng rút vào đống san hô vụn gần nhất, còn cá đực vẫn ở lại khu vực có hải quỳ và bơi vòng tròn ở tầng nước giữa. Những loài hải quỳ rút vào nền cát không cung cấp cho cá hề một bề mặt để làm nền tổ. Để giải quyết điều này, A. polymnus sẽ tìm một vật thể và đem chúng về làm nền tổ, như cầu gai của bộ Clypeasteroida, vỏ sò hay thậm chí là cái lon nước.
Mô tả

A. polymnus có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 13 cm. Loài cá hề này có màu nâu sẫm với một dải sọc trắng ở sau đầu; mõm, ngực và bụng thường có màu cam. Dải trắng thứ hai xuất hiện ở giữa thân nhưng có thể thu hẹp thành một vệt lớn ở trên lưng, thường lan rộng đến phần sau của vây lưng. Vây đuôi màu nâu sẫm với viền trắng rất dày.
Những cá thể A. polymnus sống cùng với hải quỳ H. crispa thường có màu đen sẫm, ngoại trừ vùng mõm phớt nâu, các dải trắng trên thân và đuôi. Dải trắng thứ ba có thể xuất hiện trên cuống đuôi ở những cá thể này.
Đuôi nâu viền trắng giúp phân biệt A. polymnus với Amphiprion sebae, một loài có kiểu hình tương tự nhưng đuôi vàng.
Số gai ở vây lưng: 10–11; Số tia vây ở vây lưng: 16–18; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–14.
Sinh thái học

Thức ăn của A. polymnus là động vật phù du, một số loài thủy sinh không xương sống và tảo.
Là một loài lưỡng tính tiền nam (cá cái trưởng thành đều phải trải qua giai đoạn là cá đực), hầu hết các loài Amphiprion đực có kích thước nhỏ hơn so với cá cái đồng loại, tuy nhiên điều này lại không hoàn toàn trùng khớp với A. polymnus. A. polymnus đực và cái thường có kích thước ngang bằng nhau.
Một con cá cái sẽ sống thành nhóm cùng với một con đực lớn (đảm nhận chức năng sinh sản) và nhiều con non nhỏ hơn. Trứng được cá đực lớn bảo vệ và chăm sóc đến khi chúng nở.
Một cá thể A. polymnus được tôm vệ sinh Ancylomenes làm vệ sinh vết thương ở đầu. Những con tôm này sống cùng với A. polymnus trong một bụi hải quỳ S. haddoni, được quan sát và ghi nhận ở ngoài khơi Papua New Guinea.
Thương mại

A. polymnus được đánh bắt bởi những người thu mua cá cảnh.
A. polymnus với dải sọc thứ hai kéo dài
Eristalis rupium

| Eristalis rupium |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Phân bộ (subordo): Brachycera
Họ (familia): Syrphidae
Chi (genus): Eristalis
Loài (species): E. rupium
Danh pháp hai phần
Eristalis rupium Fabricius, 1805 
Danh pháp đồng nghĩa
 Eristalis vitripennis Goffe, 1944 
Eristalis rupium là một loài ruồi trong họ Ruồi giả ong (Syrphidae). Loài này được Fabricius mô tả khoa học đầu tiên năm 1805. Eristalis rupium phân bố ở vùng Cổ Bắc giới
Chú thích

↑  “Classification of Syrphidae”. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2013.
↑  “Family Syrphidae”. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2013.
Amphiprion percula

| Amphiprion percula |
| --- | --- |
Một cặp A. percula
Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii 
Nhánh: Ovalentaria
 
Họ (familia): Pomacentridae
Chi (genus): Amphiprion
Loài (species): A. percula
Danh pháp hai phần
Amphiprion percula (Lacépède, 1802) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Lutjanus percula Lacepède, 1802  Amphiprion tunicatus Cuvier, 1830 
Amphiprion percula là một loài cá hề thuộc chi Amphiprion trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1802.
Từ nguyên

Từ định danh được ghép bởi hai từ trong tiếng Latinh: perca ("cá rô") và ula (hậu tố mang ý nghĩa "bé nhỏ"), không rõ hàm ý mà tên gọi này đề cập đến.
Phạm vi phân bố và môi trường sống

A. percula được ghi nhận ở vùng biển phía bắc và tây của đảo New Guinea (bao gồm New Britain), quần đảo Solomon và Vanuatu, trải dài dọc theo rạn san hô Great Barrier ở phía nam. Loài này sinh sống gần các rạn san hô ngoài khơi và trong đầm phá ở độ sâu đến ít nhất là 15 m. A. percula không được biết đến tại Nouvelle-Calédonie và Fiji, mặc dù Fowler (1959) đã ghi nhận loài này tại những khu vực đó.
A. percula sống cộng sinh với ba loài hải quỳ là Heteractis magnifica, Heteractis crispa và Stichodactyla gigantea. Các loài cá hề sống với cùng một loài hải quỳ thường có các kiểu phân bố vị trí khác nhau trong cùng một khu vực, như ở Papua New Guinea, A. percula và Amphiprion perideraion cùng sống cộng sinh với hải quỳ H. magnifica, nhưng A. percula chiếm giữ các bụi H. magnifica gần bờ, còn A. perideraion sống trong các bụi H. magnifica ngoài khơi xa.
Mô tả

A. percula có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 11 cm. A. percula có màu cam sáng với ba dải sọc trắng; dải giữa có phần lồi ra về phía đầu. Các dải trắng này thường được viền màu đen sẫm (kể cả các vây), trong khi viền đen quanh dải trắng của Amphiprion ocellaris không bao giờ đậm nét.
Những cá thể sống cộng sinh với hải quỳ S. gigantea có dải viền đen rất sẫm, và ở một số cá thể, dải đen này rất dày.
Số gai ở vây lưng: 9–10; Số tia vây ở vây lưng: 14–17; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–13. A. ocellaris có 11 gai vây lưng (ít khi 10) so với 10 gai (ít khi 9) ở A. percula, và phần gai này của A. ocellaris cao hơn so với A. percula.
Sinh thái học

Như những loài cá hề khác, A. percula cũng là một loài lưỡng tính tiền nam (cá cái trưởng thành đều phải trải qua giai đoạn là cá đực) nên cá đực có kích thước nhỏ hơn cá cái. Một con cá cái sẽ sống thành nhóm cùng với một con đực lớn (đảm nhận chức năng sinh sản) và nhiều con đực nhỏ hơn. Trứng được cá đực lớn bảo vệ và chăm sóc cho đến khi chúng nở.
Thức ăn của A. percula là động vật phù du, một số loài thủy sinh không xương sống nhỏ và tảo.
Cá bột A. percula sử dụng khứu giác để phát hiện những kẻ săn mồi và để định vị nơi cư trú trên rạn san hô, nhưng quá trình acid hóa đại dương tăng lên được cho là có thể ảnh hưởng đến khả năng phân biệt bằng khứu giác của chúng, cũng như nhiều loài cá rạn san hô khác. Tuy nhiên, một nghiên cứu vào năm 2020 của Clark và các đồng nghiệp đã phản bác lại điều này. Họ cho rằng, quá trình acid hóa đại dương không làm suy yếu hành vi của cá rạn san hô. Điều này làm dấy lên sự tranh cãi giữa các bên.
Thương mại

A. percula được đánh bắt bởi những người thu mua cá cảnh và đã được nhân giống trong điều kiện nuôi nhốt.
Amphiprion rubrocinctus

| Amphiprion rubrocinctus |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii 
Nhánh: Ovalentaria
 
Họ (familia): Pomacentridae
Phân họ (subfamilia): Amphiprioninae
Chi (genus): Amphiprion
Loài (species): A. rubrocinctus
Danh pháp hai phần
Amphiprion rubrocinctus Richardson, 1842 
Danh pháp đồng nghĩa
 Amphiprion tricolor Günther, 1862  Amphiprion ruppelii Castelnau, 1873 
Amphiprion rubrocinctus là một loài cá hề thuộc chi Amphiprion trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1842.
Từ nguyên

Từ định danh của loài được ghép bởi hai từ trong tiếng Latinh: rubro ("đỏ") và cinctus ("đai thắt"), hàm ý đề cập đến màu đỏ cam ở các vây cũng như mõm, ngực và bụng, và 2-3 dải sọc trắng trên cơ thể của chúng.
A. rubrocinctus được mô tả dựa theo một bức vẽ về cá con của loài này, bởi vì cá trưởng thành chỉ có một sọc trắng.
Phạm vi phân bố và môi trường sống

A. rubrocinctus là một loài đặc hữu của Úc, được tìm thấy từ rạn san hô Ningaloo (Tây Úc) trải dài đến đảo Groote Eylandt (vịnh Carpentaria, Lãnh thổ Bắc Úc).
Quần thể trước đây được cho là A. rubrocinctus ở Fiji, Tonga và quần đảo Samoa đã được công nhận là một loài hợp lệ, là Amphiprion barberi.
A. rubrocinctus sinh sống gần các rạn san hô ngoài khơi và trong các đầm phá ở độ sâu đến ít nhất là 8 m. Chúng sống cộng sinh với hai loài hải quỳ, là Entacmaea quadricolor (thường gặp nhất) và Stichodactyla gigantea.
Mô tả

A. rubrocinctus có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 12 cm. Loài cá hề này có màu nâu sẫm (hơi đen) ở hai bên thân với một dải sọc màu trắng phớt hồng trên đầu (dải sọc này thường mờ đi ở các cá thể trưởng thành); mõm, ngực và bụng thường có màu cam.
So với A. rubrocinctus, dải trắng của cá cái Amphiprion frenatus có thêm viền đen nổi bật (trong khi cá đực có màu đỏ tươi với sọc trắng); Amphiprion melanopus có vây bụng và vây hậu môn màu đen; còn Amphiprion ephippium lại thiếu sọc trắng (nhưng cá con lại có 2-3 sọc trắng).
Số gai ở vây lưng: 10; Số tia vây ở vây lưng: 16–17; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13–15.
Sinh thái học

A. rubrocinctus là một loài lưỡng tính tiền nam (cá cái trưởng thành đều phải trải qua giai đoạn là cá đực) nên cá đực thường có kích thước nhỏ hơn cá cái. Một con cá cái sẽ sống thành nhóm cùng với một con đực lớn (đảm nhận chức năng sinh sản) và nhiều con non nhỏ hơn. Trứng được cá đực lớn bảo vệ và chăm sóc đến khi chúng nở.
Thương mại

A. rubrocinctus được đánh bắt bởi những người thu mua cá cảnh và cũng đã được nhân giống nuôi nhốt.
Eruga draperi

| Eruga draperi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Eruga
Loài (species): E. draperi
Danh pháp hai phần
Eruga draperi Gauld, 1991 
Eruga draperi là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Ero quadrituberculata

| Ero quadrituberculata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Mimetidae
Chi (genus): Ero
Loài (species): E. quadrituberculata
Danh pháp hai phần
Ero quadrituberculata Kulczynski, 1905 
Ero quadrituberculata là một loài nhện trong họ Mimetidae.
Loài này thuộc chi Ero. Ero quadrituberculata được Wladislaus Kulczynski miêu tả năm 1905.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Alfonso XII của Tây Ban Nha

| Alfonso XII của Tây Ban Nha |
| --- | --- |
Ảnh năm 1875
Quốc vương Tây Ban Nha
Tại vị: 29 tháng 12 năm 1874 – 25 tháng 11 năm 1885 10 năm, 331 ngày
Thủ tướng:  Xen danh sách Antonio Cánovas del Castillo Joaquín Jovellar y Soler Arsenio Martínez Campos Práxedes Mateo Sagasta José Posada Herrera 
Tiền nhiệm: Amadeo I   Vua Tây Ban Nha   Francisco Serrano   Tổng thống Cộng hoà
Kế nhiệm: Alfonso XIII
Thông tin chung
Sinh: 28 tháng 11 năm 1857 Madrid, Tây Ban Nha
Mất: 25 tháng 11 năm 1885 (27 tuổi) Madrid, Tây Ban Nha
An táng: El Escorial
Phối ngẫu: María de las Mercedes của Tây Ban Nha Maria Christina Henriette của Áo
Hậu duệ: María de las Mercedes, Thân vương xứ Asturias   Maria Teresa, Vương phi Bayern   Alfonso XIII, Quốc vương Tây Ban Nha
Vương tộc: Nhà Borbón
Thân phụ: Francisco de Asís của Tây Ban Nha
Thân mẫu: Isabel II của Tây Ban Nha 
Tôn giáo: Công giáo La Mã
Alfonso XII (Alfonso Francisco de Asís Fernando Pío Juan María de la Concepción Gregorio Pelayo; 28 tháng 11 năm 1857 - 25 tháng 11 năm 1885) còn được gọi là El Pacificador (tiếng Tây Ban Nha: Người kiến tạo hoà bình), là Vua của Tây Ban Nha từ 29 tháng 12 năm 1874 cho đến khi ông qua đời năm 1885.
Sau Cách mạng Vinh quang năm 1868, mẹ của ông là Nữ vương Isabella II đã bị phế truất khỏi ngai vàng, Alfonso sống lưu vong cùng bố mẹ tại Paris và tiếp tục việc học ở Áo và Pháp. Mẹ ông đã thoái vị vào năm 1870 để ủng hộ ông lên ngôi, và Alfonso trở lại Tây Ban Nha làm vua vào năm 1874 sau cuộc đảo chính quân sự chống lại Đệ Nhất Cộng hòa Tây Ban Nha. Alfonso qua đời ở tuổi 27 vào năm 1885, khi đó vợ của ông là Maria Christina của Áo đang mang thai đứa con đầu lòng mới được 3 tháng, bà trở thành nhiếp chính của Tây Ban Nha. Con trai của họ là Vương tử Alfonso León Fernando, trở thành vua ngay sau khi cất tiếng khóc chào đời vào ngày 17 tháng 5 năm 1886 với vương hiệu Alfonso XIII. Maria Christina tiếp tục làm nhiếp chính cho đến khi Alfonso XIII trưởng thành vào năm 1902.
Thân thế

Alfonso sinh ra ở Madrid vào ngày 28 tháng 11 năm 1857, với tư cách là con trai cả của Vương nữ Isabella, nữ vương tương lai của Tây Ban Nha. Cha của ông là chồng của Isabella, Công tước xứ Cadiz, Francisco de Asís, thường bị coi là ẻo lả, bất lực hoặc đồng tính luyến ái, khiến các nhà viết sử đặt câu hỏi về quan hệ cha con sinh học của ông. Có suy đoán rằng cha ruột của Alfonso có thể là Enrique Puigmoltó y Maya, một đội trưởng đội cận vệ. Những người khác lại gán quyền làm cha cho Federico Puig Romero, một đại tá bị sát hại trong hoàn cảnh không rõ ràng vào năm 1866. Mối quan hệ của nữ vương với Puigmoltó đã trở thành tin đồn công khai vào thời điểm đó, tình hình nghiêm trọng đến nỗi Công tước Francisco de Asís ban đầu từ chối tham dự lễ rửa tội của Alfonso (người thừa kế), mặc dù cuối cùng ông cũng buộc phải tham dự.
Những tin đồn này đã được phong trào Carlism sử dụng để tuyên truyền chính trị chống lại Alfonso, và ông được nhiều người đặt biệt danh là "Puigmoltejo" để chỉ người được cho là cha của ông.
Năm 1833, vua Fernando VII chết, người con gái lên ngôi tức nữ vương Isabel II. Em Fernando là vương tử Carlos, Bá tước xứ Molina không phục, mới lập ra vây cánh tranh giành ngôi vua, đưa đến 3 cuộc nội chiến đẫm máu mang tên chiến tranh Carlos (1833–1840; 1846–1849; 1872–1876). Phe cánh của Carlos và những người thừa kế ông muốn khôi phục nền quân chủ chuyên chế Công giáo, trong khi triều đình Isabel II muốn theo chế độ quân chủ lập hiến, chịu ảnh hưởng từ chủ nghĩa tự do.
Nữ vương Isabel, được các tướng giúp sức, đã đánh bại phe Carlos trong 2 cuộc chiến 1833–40 và 1846–49. Tuy nhiên, nữ vương cai trị kém hiệu quả, dẫn đến nhiều âm mưu đấu đá, xung đột nội bộ. Nữ vương lại còn thiên vị các tướng theo khuynh hướng bảo thủ và giáo hội. Năm 1868, các tướng theo chủ nghĩa tự do hợp sức làm cuộc đảo chính, lật đổ Isabel II. Sử gọi là cuộc Cách mạng Vinh quang. Nữ vương và chồng là Francisco, con là Alfonso phải trốn khỏi Tây Ban Nha. Năm 1870, quốc hội Tây Ban Nha lập vương tử Ý Amedeo làm vua. Nhà vua mới không giải quyết nổi các cuộc đấu đá, nên phải từ ngôi, quốc hội tuyên bố Tây Ban Nha là nước cộng hòa (1871).
Khi Nữ vương Isabella II và chồng bà buộc phải rời Tây Ban Nha sau Cách mạng năm 1868, Alfonso đã cùng họ đến Paris. Từ đó, ông được gửi đến Theresianum ở Viên để tiếp tục việc học. Vào ngày 25 tháng 6 năm 1870, ông được triệu hồi về Paris, nơi mẹ ông thoái vị để ủng hộ ông, trước sự chứng kiến ​​của một số quý tộc Tây Ban Nha, những người đã gắn vận mệnh của họ với vận mệnh của nữ vương lưu vong. Ông lấy vương hiệu là Alfonso XII, mặc dù không có vị vua nào của Tây Ban Nha thống nhất nào mang lấy vương hiệu "Alfonso", nhưng chế độ quân chủ Tây Ban Nha được coi là liên tục với chế độ quân chủ cổ xưa hơn được đại diện bởi 11 vị vua của Vương quốc Asturias, Vương quốc León và Vương quốc Castilla cũng lấy vương hiệu là Alfonso.