HIV
Lịch sử và hiện trạng > Nguồn gốc

HIV xuất hiện trước nhất ở Kinshasa, nước Cộng hoà Dân chủ Congo, châu Phi vào niên đại 1920. Đối với nguồn gốc của virus suy giảm miễn dịch ở người, các nhà nghiên cứu cơ bản đã đạt tới nhận thức chung. Đây là một loài virus có nguồn gốc từ động vật, bắt nguồn từ Bộ Linh trưởng hoang dã ở miền trung tây châu Phi, về sau HIV từ chỗ đó bắt đầu lan rộng toàn cầu.
Virus suy giảm miễn dịch ở người có thể chia làm hai loại: HIV-1 và HIV-2, trong đó HIV-1 xem ra có nguồn gốc ở miền nam Cameroon từ SIVcpz (en), HIV-1 hoàn toàn gần gũi với virus gây suy giảm miễn dịch ở hắc tinh tinh (HIV-1 là hậu duệ của SIVcpz đặc hữu ở phân loài Pan troglodytes troglodytes của hắc tinh tinh) về thành phần cấu tạo gen, rất có khả năng là loài lây nhiễm cho người thông qua quần cá thể. Còn HIV-2 hoàn toàn gần gũi với virus suy giảm miễn dịch ở khỉ lông mày trắng đầu gối trắng (SIVsm) - một loài khỉ Cựu Thế giới sống ở duyên hải Tây Phi (từ miền nam Senegal đến miền tây Bờ Biển Ngà). Các loại khỉ Tân Thế giới như khỉ đêm đề kháng nhiễm HIV-1, khả năng do sự dung hợp hai gen kháng virus.
HIV-1 đã vượt qua lằn ranh loài ít nhất ba lần khác nhau dẫn tới sự xuất hiện của ba nhóm virus M, N, và O.
Có bằng chứng chỉ ra những người dính líu đến thịt động vật hoang dã, cả thợ săn lẫn người bán, thường mang SIV. Song, SIV là virus yếu và thường bị hệ miễn dịch của người áp chế trong vài tuần. Virus SIV cần truyền từ người này sang người khác nhanh chóng một vài lần mới đủ thời gian đột biến thành HIV. Thêm nữa, do tỷ lệ truyền từ người sang người tương đối thấp, virus chỉ có thể lây lan trong bối cảnh tồn tại một hay nhiều hơn đường truyền nguy cơ cao, điều được xem là chưa xuất hiện ở châu Phi trước thế kỷ 20.
Các đường truyền nguy cơ cao cụ thể cho phép virus thích nghi với cơ thể người và lây lan trong xã hội tùy thuộc thời điểm chuyển giao từ động vật sang người được đề xuất. Công tác nghiên cứu virus về mặt di truyền gợi ý tổ tiên chung gần đây nhất của HIV-1 nhóm M có từ khoảng năm 1910. Các tác giả đã liên hệ bệnh dịch HIV với sự nổi lên của chủ nghĩa thực dân và những thành phố thuộc địa lớn ở châu Phi dẫn tới những đổi thay trong xã hội, bao gồm các kiểu tiếp xúc tình dục khác (đặc biệt là đồng thời đa đối tác), nạn mại dâm lan tràn đi kèm tần suất các bệnh loét sinh dục cao (như giang mai) ở các thành phố thuộc địa mới mọc lên. Tỷ lệ lây nhiễm HIV trong giao hợp âm đạo thường là thấp nhưng sẽ tăng nhiều lần nếu một trong những đối tác bị loét sinh dục hệ quả từ bệnh lây qua đường tình dục. Các thành phố thuộc địa đầu thập niên 1900 đáng lưu tâm do nạn mại dâm và loét sinh dục thịnh hành đến mức mà năm 1928: 45% nữ cư dân khu phía đông thành phố Leopoldville là gái mại dâm và năm 1933 khoảng 15% cư dân thành phố bị giang mai.
Một quan điểm khác cho rằng công tác thực hành y khoa không an toàn ở châu Phi trong những năm sau chiến tranh thế giới thứ hai như tái sử dụng bơm tiêm dùng một lần không vô trùng trong tiêm vắc-xin, kháng sinh, và các chiến dịch ngừa sốt rét quy mô, là điều kiện ban đầu cho phép virus thích nghi với cơ thể người và lây lan.
Ca bệnh HIV/AIDS sớm nhất được ghi nhận ở người có thể truy nguyên vào năm 1959 ở Congo thuộc Bỉ. Virus này có thể xuất hiện lần đầu ở Hoa Kỳ từ giữa đến cuối những năm 1960, lúc đó một nam sinh 16 tuổi tên là Robert Rayford xuất hiện triệu chứng vào năm 1966, và chết vào năm 1969.
Một giả thuyết bổ sung khả dĩ khác chỉ ra, trong mấy năm sau Thế chiến II, phương pháp điều trị không an toàn được sử dụng rộng khắp ở châu Phi, ví dụ như việc tái sử dụng không vô trùng các ống tiêm dùng một lần trong các chiến dịch tiêm chủng đại trà, kháng sinh và điều trị chống sốt rét. Các nghiên cứu về thời điểm xuất hiện tổ tiên chung gần đây nhất của các nhóm HIV-1 M và O và HIV-2 nhóm A và B cho thấy rằng SIV đã tạo ra các dòng HIV có khả năng lây truyền trong suốt thế kỉ XX. Sự lây truyền HIV sang người phân tán theo thời gian này có nghĩa là không cần có yếu tố bên ngoài đơn lẻ nào để giải thích sự lây truyền HIV giữa các loài. Quan sát này nhất quán với hai quan điểm phổ biến về nguồn gốc của dịch HIV, đó là lây truyền SIV sang người trong quá trình giết mổ hoặc giết mổ các loài linh trưởng bị nhiễm bệnh và việc mở rộng thuộc địa của các thành phố ở châu Phi Hạ Sahara.