Khủng long bạo chúa

| Khủng long bạo chúa |
| --- | --- |
Khoảng thời gian tồn tại: Phấn Trắng muộn, 72.7–66 triệu năm trước đây  TiềnЄ Є O S D C P T J K Pg N     

Mô hình phục dựng một mẫu vật T. rex tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Carnegie

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Chordata
Lớp:: Reptilia
nhánh:: Dinosauria
Bộ:: Saurischia
Phân bộ:: Theropoda
Liên họ:: †Tyrannosauroidea
Họ:: †Tyrannosauridae
Phân họ:: †Tyrannosaurinae
Tông:: †Tyrannosaurini
Chi:: †Tyrannosaurus Osborn, 1905

Loài điển hình
†Tyrannosaurus rex Osborn, 1905
Các chi khác
 T. mcraeensis Dalman et al., 2024  Xem bên dưới
Các đồng nghĩa
  Đồng nghĩa chi Dinotyrannus  Olshevsky, 1995  Dynamosaurus  Osborn, 1905  Manospondylus  Cope, 1892  Nanotyrannus  Bakker, Williams & Currie, 1988  Stygivenator  Olshevsky, 1995  Tarbosaurus?  Maleev, 1955b    Đồng nghĩa loài Aublysodon amplus?  Marsh, 1892  Deinodon amplus?  (Marsh, 1892) Hay, 1902  Manospondylus amplus?  (Marsh, 1892) Olshevsky, 1978  Stygivenator amplus?  (Marsh, 1892) Olshevsky, 1995  Tyrannosaurus amplus?  (Marsh, 1892) Hay, 1930  Aublysodon cristatus?  Marsh, 1892  Deinodon cristatus?  (Marsh, 1892) Hay, 1902  Stygivenator cristatus?  (Marsh, 1892) Olshevsky, 1995  Manospondylus gigas  Cope, 1892  Dynamosaurus imperiosus  Osborn, 1905  Tyrannosaurus imperiosus  (Osborn, 1905) Swinton, 1970  Gorgosaurus lancensis  Gilmore, 1946  Albertosaurus lancensis  (Gilmore, 1946) Russell, 1970  Deinodon lancensis  (Gilmore, 1946) Kuhn, 1965  Aublysodon lancensis  (Gilmore, 1946) Charig in Appleby, Charig, Cox, Kermack & Tarlo, 1967  Nanotyrannus lancensis  (Gilmore, 1946) Bakker, Williams & Currie, 1988  Albertosaurus "megagracilis"  Paul, 1988a (nomen nudum)  Dinotyrannus megagracilis  Olshevsky, 1995  Aublysodon molnaris  Paul, 1988a  Aublysodon molnari  Paul, 1988a emend Paul, 1990  Stygivenator molnari  (Paul, 1988a emend Paul, 1990) Olshevsky, 1995  
Tyrannosaurus (/tɪˌrænəˈsɔːrəs, taɪ-/, có nghĩa là thằn lằn bạo chúa, được lấy từ tiếng Hy Lạp "tyrannos" (τύραννος) nghĩa là "bạo chúa", và "sauros" (σαῦρος) nghĩa là "thằn lằn"), còn được gọi là Khủng long bạo chúa trong văn hóa đại chúng, là một chi khủng long chân thú sống vào cuối kỷ Phấn Trắng. Chi này chỉ gồm một loài duy nhất là Tyrannosaurus rex (thường rút gọn là T. rex). Chúng sinh sống ở nơi ngày nay là phía Tây của Bắc Mỹ, khi đó là một lục địa đảo, tên là Laramidia. Hóa thạch của Tyrannosaurus được tìm thấy trong các thành hệ địa chất có niên đại tầng Maastricht, khoảng 67-65,5 triệu năm về trước, và là một trong những loài khủng long cuối cùng tồn tại trước sự kiện tuyệt chủng Phấn Trắng – Cổ Cận.
Như các loài bạo long chuẩn (Tyrannosauridae) khác, Tyrannosaurus rex là loài ăn thịt đi bằng hai chân, với một hộp sọ lớn và giữ thăng bằng bởi cái đuôi dài, nặng. So với hai chi sau to khỏe, chi trước của Tyrannosaurus thì ngắn nhưng đặc biệt mạnh so với kích thước của nó và có hai ngón có móng vuốt. Mặc dù bị nhiều loài khác vượt qua về kích thước, Tyrannosaurus rex vẫn là bạo long chuẩn lớn nhất và một trong số những động vật ăn thịt lớn nhất mọi thời đại. Mẫu vật hoàn chỉnh nhất dài 12,3 m (40 ft), cao 4 mét (13 ft) tới hông (13 feet) và nặng 6,8 tấn (7,5 tấn Mỹ). Là động vật ăn thịt lớn nhất trong khu vực của nó, Tyrannosaurus rex là một động vật ăn thịt đầu bảng, săn khủng long mỏ vịt, khủng long mặt sừng, giáp long và có thể cả khủng long chân thằn lằn, mặc dù vài nhà khoa học xem loài này ăn xác thối. Việc Tyrannosaurus ăn thịt hay xác thối là một trong những chủ đề gây tranh cãi nhiều nhất trong giới cổ sinh vật học; tuy nhiên, hiện nay hầu hết đều đồng ý rằng Tyrannosaurus rex là loài săn mồi cơ hội, thực hiện cả ăn thịt và xác thối. Nó một trong số động vật trên cạn có lực cắn lớn nhất. Hơn 50 mẫu vật Tyrannosaurus rex đã được phát hiện, một vài có bộ xương gần như hoàn chỉnh. Mô mềm và protein đã xuất hiện trong ít nhất một mẫu vật. Thói quen săn mồi, sinh lý học và tốc độ Tyrannosaurus rex là một vài chủ đề tranh cãi. Việc phân loại cũng bị tranh luận, vài nhà khoa học xem Tarbosaurus bataar từ châu Á là một loài Tyrannosaurus và số khác vẫn cho rằng Tarbosaurus là một chi riêng. Nhiều chi Tyrannosauridae Bắc Mỹ cũng đồng nghĩa với Tyrannosaurus.
Vì là loài khủng long ăn thịt cỡ rất lớn được phát hiện từ sớm, Tyrannosaurus là một trong những loài khủng long nổi tiếng nhất kể từ thế kỷ 20, và đã được giới thiệu trong nhiều bộ phim, quảng cáo và tem bưu chính, cũng như nhiều loại phương tiện truyền thông khác.