Trường chuyên lớp chọn
Trường chuyên/Lớp chuyên, chọn công lập quốc tế > Anh

Năm 1944, Anh thông qua Đạo luật Giáo dục 1944, trong đó quy định rằng giáo dục phải hoàn toàn miễn phí cho tất cả các trường trung học công lập, và tái cấu trúc hệ thống các trường trung học thành ba loại (tripartite system): grammar school, secondary modern và technical school (tương đương với hệ chuyên, hệ thường và trung học chuyên nghiệp của VN). Một yếu tố quan trọng nữa là hệ thống thi 11+, tức là thông qua thi đầu vào ở lớp 6 (11-12 tuổi) để phân loại và xét tuyển học sinh vào trường grammar.
Với hệ thống ba loại, số lượng trường grammar 100% ngân sách công (maintained) được duy trì ở mức trên 1200 trường cho đến những năm 1960. Bên cạnh đó có 179 trường direct-grant grammar, nhận 1/4 từ ngân sách trung ương và còn lại từ ngân sách địa phương & quỹ phụ huynh. Hệ thống ba loại, đặc biệt là thi 11+, gây tranh cãi gay gắt vào đầu thập niên 1960, khi phía cánh tả cho rằng các trường grammar trở nên "tinh hoa" do những học sinh thuộc tầng lớp trên dễ được nhận vào hơn là các học sinh tầng lớp lao động. Kết quả là xuất hiện một hệ thống mới - trường bao quát (comprehensive school) - được thử nghiệm từ những năm 1940 và trở nên phổ biến vào những năm 1960. Trường bao quát là các trường công nhận học sinh không dựa trên bất cứ tiêu chí xét tuyển nào. Việc mở rộng hệ thống comprehensive và chiến thắng của chính phủ Công đảng dẫn đến Thông tư 10/65, quy định tất cả các Ủy ban Giáo dục Địa phương (LEA) phải chuyển đổi trường grammar thành trường comprehensive (về sau Margaret Thatcher thay thế thông tư này bằng Thông tư 10/70 cho phép các LEA được quyền quyết định chuyển đổi hay không).
Quá trình mở rộng hệ thống trường comprehensive vẫn diễn ra nhanh chóng trong thập niên 1970, dẫn đến việc số lượng các trường grammar ngân sách công giảm nhanh chóng, và tất cả các trường direct-grant thì chuyển thành trường thường hoặc tư nhân hóa. Tuy nhiên đến những năm 1980, số lượng trường grammar công lập vẫn duy trì ở mức trên 160 trường ở Anh & Wales và 69 trường ở Bắc Ireland. Tỷ lệ học sinh theo học trường grammar vẫn tăng đều đặn và đạt gần 5% vào năm 2012.
Chính phủ Bảo thủ (1979-1997) mở rộng hệ thống trường dạy nghề, và thông qua Đạo luật Cải cách Giáo dục 1988 cho phép các trường nhận ngân sách trực tiếp từ trung ương (grant-maintained) và không còn phụ thuộc vào LEA.
Chính phủ Lao động (1998-2010) bãi bỏ hệ thống grant-maintained cũng như hệ thống thi 11+, nhưng việc thi phân loại vẫn diễn ra ở nhiều địa phương có trường grammar. Tuy nhiên đáng chú ý là đảng Lao động lại đề xuất việc mở rộng một hệ thống chuyên mới - specialist school, cho phép các trường công được tuyển 10% học sinh dựa trên năng lực ở một số môn chuyên. Số trường specialist tăng cực nhanh lên gần 3000 trường sau thập niên 2000, với 88% ngân sách từ chính phủ. Khác với trường comprehensive không chuyên, trường specialist có các chương trình đào tạo chuyên về một số lĩnh vực như toán, kỹ thuật, nghệ thuật, nhân văn, kinh doanh...
Chính phủ Bảo thủ (2011-) thông qua Academies Act 2010 và Education Act 2011, cho phép các trường công trở thành academy, nhận ngân sách trực tiếp từ Trung ương và được tự chủ hơn trong việc xây dựng chương trình học.
Vài điểm lưu ý:
Hệ thống trường grammar đã có lịch sử và được luật hóa hơn 75 năm ở Anh Quốc, mà đỉnh cao là hơn 1200 trường vào đầu thập niên 1960. Và kể cả khi các trường grammar đã suy giảm sau thập niên 1970 thì số trường vẫn đạt con số 163, gấp hơn 2 lần số trường chuyên ở VN hiện nay. Đó là chưa kể hệ thống trường "bán chuyên" trong đó một tỉ lệ nhất định học sinh trong trường là có năng lực cao về học thuật/nghệ thuật.
Phần lớn những tranh cãi hiện nay quanh hệ thống trường chuyên lớp chọn ở VN đều đã diễn ra ở Anh. Phía cánh tả và Công đảng, dù phản đối hệ thống grammar, vẫn phải thừa nhận sự đa dạng trong nhu cầu và năng lực học sinh. Kết quả là họ phát triển một hệ thống trường chuyên mới - specialist school, hiện có gần 3000 trường như thế.
Tất cả những vận động trên đều chỉ tập trung quanh hệ thống trường công. Chưa có bất kỷ chính phủ Anh nào, cả Bảo thủ lẫn Lao động, đòi xóa bỏ vai trò chính phủ trong việc giáo dục học sinh tài năng, và coi tư nhân hóa như là giải pháp. Trường công vẫn chiếm đại đa số (93%) học sinh ở Anh, bao gồm cả hệ thống các trường danh giá grammar, trường chuyên specialist, trường không chuyên, trường tự chủ academy, và hệ thống đào tạo nghề apprenticeship.