Thánh Tâm
Lịch sử của lòng sùng kính > Hình thức sơ khai

Tiền thân của Thánh Tâm là một hình thức sùng kính đối với cái gọi là nhân tính thánh thiêng của Chúa Kitô. Trong 10 thế kỷ đầu của lịch sử Kitô giáo, người ta không tìm thấy một dấu chỉ nào cho thấy con người từng tôn thờ Trái Tim bị đâm thâu của Chúa Giêsu. Sự phục hồi của hình thức đời sống tôn giáo, hoạt động nhiệt thành của thánh Bênađô xứ Clairvaux và thánh Phanxicô thành Assisi, cùng với lòng nhiệt thành của những người Thập tự chinh vừa mới trở về từ Thánh Địa đã làm nảy sinh lòng sùng kính đối với cuộc thương khó của Chúa Giêsu Kitô và các thực hành nhằm tôn vinh Năm Dấu Thánh.
Hình thức tôn sùng Thánh Tâm Chúa Giêsu là sản phẩm phát sinh từ truyền thống sùng kính Năm Dấu Thánh, cụ thể là dấu thánh nằm nơi ngực của Chúa Giêsu. Dấu chỉ đầu tiên về việc sùng kính Thánh Tâm là bầu khí nhiệt thành tại các tu viện dòng Biển Đức và dòng Xitô vào giai đoạn từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 12. Các nhà nghiên cứu không thể xác định chính xác đâu là bản văn hoặc cá nhân đầu tiên thực hành sùng kính Thánh Tâm.
Thánh Bênađô thành Clairvaux (1090–1153) cho rằng việc mũi giáo cắm vào cạnh sườn phải của Chúa Giêsu đã làm tỏ lộ ra sự tốt lành của Ngài cùng trái tim bác ái dành cho nhân loại. Bài thánh ca về Thánh Tâm Chúa có niên đại sớm nhất là Summi Regis Cor Aveto", được sáng tác bởi thánh Herman Joseph von Steinfeld (1150–1241) thuộc dòng Kinh sĩ Prémontré. Mở đầu bài thánh ca là câu: Summi regis cor, aveto (n.đ. 'Kính mừng Trái Tim vương đế cực cao của Người').
Từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 16, mặc dù lòng sùng kính Thánh Tâm đã được truyền bá nhưng xem chừng vẫn chưa được tô điểm. Ở khắp mọi nơi, các tín hữu và cộng đoàn thuộc dòng tu đều thực hành tôn kính Thánh Tâm, ví dụ như dòng Anh Em Hèn Mọn, dòng Anh Em Giảng Thuyết, và dòng Chartreux. Trong số các tu sĩ dòng Anh Em Hèn Mọn, lòng sùng kính trên được thể hiện cách đặc biệt trong chân phước Gioan La Verna và trong thánh Bônaventura thông qua tác phẩm Vitis Mystica (n.đ. 'dây nho thần bí') của ông. Thành Bônaventura từng viết: "Có ai lại không yêu trái tim đầy thương tích này? Ai lại không yêu mến Người, Đấng yêu thương nhiều đến thế?" Mặc dù vậy, Thánh Tâm chỉ mới được các tu sĩ dòng Anh Em Hèn Mọn thần bí sùng kính cách riêng tư và cá nhân. Chưa có một phong trào đại chúng nào được khởi phát ngoại trừ sự tương đồng giữa nghi thức sùng kính Thánh Tâm với nghi thức sùng kính Năm Dấu Thánh của dòng Anh Em Hèn Mọn, trong đó vết thương tại trái tim Chúa Giêsu được nêu bật hơn cả.
Tác phẩm Opusculum III, Lignum vitae thuộc bộ Opluscula Mystica của thánh Bônaventura coi trái tim là suối nguồn nơi tình yêu của Thiên Chúa được tuôn đổ vào đời sống con người như sau:
Hỡi con người là kẻ được cứu rỗi, hãy tư duy bây giờ và suy nghiệm xem Đấng đã chịu chết trên thập giá vì anh thật là vĩ đại và đáng kính biết bao. Sự chết của Chúa Kitô đã vực dậy những kẻ đang an nghỉ, tuy vậy trong giây phút Người trút linh hồn, trời đất chìm ngập trong tiếng than khóc và những tảng đá cứng bị vỡ thành từng mảnh. Một sắc chỉ thiêng liêng đã truyền bảo một người trong toán lính dùng ngọn giáo mà đâm vào cạnh sườn cao trọng của Người. Việc này đã xảy ra là để cho Hội Thánh được hình thành bởi cạnh sườn Chúa Kitô khi Người đang ngủ say trên thập giá, và để cho lời Kinh Thánh được ứng nghiệm: 'Chúng sẽ khóc than Đấng chúng đã đâm thâu'. Máu và nước tuôn ra vào lúc ấy chính là cái giá mà Người đã trả cho chúng ta được ơn cứu chuộc. Dòng máu và nước chảy ra từ vực thẳm kín đáo trong trái tim Đức Chúa chúng ta, như tuôn ra từ một suối nguồn, trao cho các bí tích của Hội Thánh năng quyền ban sự sống ân sủng, và trở thành một nguồn nước hằng sống đổ tràn sự sống muôn đời cho những kẻ đã và đang ở trong Chúa Kitô.