Trịnh Sâm
Cai trị Đàng Ngoài (1767 - 1782) > Sự sa đọa những năm cuối đời

Sau sự kiện ở Thuận Hóa, chúa Trịnh đã giành khỏi tay chúa Nguyễn một vùng đất rộng lớn. Nhưng cũng kể từ đó, chính quyền Lê-Trịnh tiếp tục lún sâu vào lục đục, suy yếu; chúa Trịnh Sâm ngày một sa đọa, bỏ bê việc nước, tạo điều kiện cho Huy quận công Hoàng Đình Bảo cùng với Tu dung Đặng Thị Huệ thừa cơ lộng hành, mưu phế bỏ ngôi thế tử, bắt đầu cho những sóng gió liên tiếp trong những năm cuối thời Lê - Trịnh.
Mùa thu năm 1776, trong nước gặp cảnh hạn hán, mất mùa, dân bị đói, giá gạo cao, mà ruộng chiêm thì khô nẻ, công việc làm ruộng không được tiện lợi. Người sang trọng phải nhòm từng cửa để xin làm thuê hoặc vay mượn mà cũng không được, họ hợp nhau ăn cắp, ăn trộm, ăn cướp. Nhân dân không được yên nghiệp làm ăn.
Thấy Huy quận công Hoàng Đình Bảo - Trấn thủ Nghệ An được lòng dân, Trịnh Sâm nghi là có ý tạo phản, bí mật bàn mưu với Nguyễn Lệ và Nguyễn Phương Đĩnh giết Đình Bảo. Vợ của Bảo là Trịnh quận chúa (con gái thứ 3 của Trịnh Doanh, em gái Trịnh Sâm) hay ra vào phủ đường, kết thân với Đặng Tu dung, nên biết chuyện đó mà báo cho Đình Bảo. Bảo bèn làm tờ khải xin về triều, chúa y cho. Đình Bảo thấy mình không được lòng thế tử Trịnh Tông nên quay sang ủng hộ bà Đặng Thị Huệ, ngầm chủ trương mưu kế phế truất Thể tử Tông để giúp con của Đặng thị tên là Trịnh Cán vào thay ngôi Thế tử. Đặng Thị cũng hết sức giúp đỡ Đình Bảo, và biện bạch là Đình Bảo bị vi oan, lại cho Đình Bảo có thể dùng giữ việc trọng đại được. Trịnh Sâm tin lời. Do đấy, Đình Bảo được vào giữ chức trong chính phủ, lãnh chức trấn thủ Sơn Nam bằng cách vắng mặt. Quyền thế Đình Bảo làm nghiêng lệch cả trong kinh, ngoài trấn; chỉ có Nguyễn Lệ - Trấn thủ Sơn Tây và Nguyễn Khắc Tuân - Trấn thủ Kinh Bắc có ý đánh đổ Đình Bảo.
Mùa xuân năm 1779, chúa Trịnh Sâm lấy cớ rằng, trong nước được thái bình lâu ngày, lệnh cấm có phần lỏng lẻo, nên các nha môn 
hoặc có người trái phép làm càn, bèn hạ lệnh cho viên Phủ doãn ở Phụng Thiên đi tuần hành trong kinh kỳ, viên quan trong ti Hiến sát các trấn đi tuần hành trong địa hạt mình, để tra xét xem có việc giả lệnh, sai phái, dùng mạo ấn tín và các tình hình về việc sai bắt, nhũng nhiễu, lăng loàn ức hiếp hay không. Nếu có, thì không đợi người cáo tố, lập tức bắt để trị tội. Nếu viên quan nào vì sợ hãi, vì tránh tiếng mà yểm lưu đi, khi việc phát giác, sẽ đều tùy theo tội nặng hay nhẹ mà giáng chức hoặc bãi chức. Tuy thế, sách Cuơng mục cho rằng việc này thực hiện không nghiêm, bởi vì
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bên trong thì Đặng Thị, bên ngoài thì Hoàng Đình Bảo, trong ngoài cấu kết với nhau. Phàm nhà quyền thế phần nhiều dính dáng là môn hạ của hai nhà kia, nếu họ có việc gì đến cửa quan, thì viên quan giữ trách nhiệm chỉ nhìn nhau rồi ngậm miệng đùn đẫy lẫn cho nhau mà thôi. | ” |
Sách Vũ trung tùy bút của Phạm Đình Hổ cũng có đoạn nói về sự xa hoa của Chúa Trịnh Sâm vào nửa cuối giai đoạn cầm quyền của mình
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Khoảng năm Giáp Ngọ, Ất Mùi (1774 – 1775), trong nước vô sự, Thịnh Vượng thích chơi đèn đuốc, thường ngự ở các ly cung trên Tây Hồ, núi Tử Trầm, núi Dũng Thúy. Việc xây dựng đình đài cứ liên miên. Mỗi tháng ba bốn lần, Vương ra cung Thụy Liên trên bờ Tây Hồ, binh linh dàn hầu vòng quanh bốn mặt hồ, các nội thần thì đều bịt khăn, mặc áo đàn bà bày bách hóa chung quanh bờ hồ để bán. Thuyền ngự đi đến đâu thì các quan hỗ tụng đại thần tùy ý ghé vào bờ mua bán các thứ như ở cửa hàng trong chợ. Cũng có lúc cho bọn nhạc công ngồi trên gác chuông chùa Trấn Quốc, hay dưới bóng cây bến đá nào đó, hòa vài khúc nhạc. Buổi ấy bao nhiêu những loài trân cầm dị thú, cổ mộc quái thạch, chậu hoa cây cảnh ở chốn dân gian, Chúa đều sức thu lấy, không thiếu một thứ gì. | ” |
— Phạm Đình Hổ