Chiến dịch Vyelikiye Luki
Diễn biến > Chiến dịch giải vây của quân đội Đức Quốc xã

Một tuần sau, khi những toán tù binh Đức cuối cùng của Cụm tác chiến "Meyer" đã yên vị trong trại tù binh của Phương diện quân Kalinin (Liên Xô), đoàn quân cứu viện theo lời hứa của Hitler gồm Sư đoàn cơ giới 20 và Sư đoàn bộ binh 291 mới kéo đến khu vực Leshakovo và Konyushki, Tây Nam Velikye Luki 45 km và phát động cuộc tấn công giải vây về Velikiye Luki. Ngày 5 tháng 12, Trung đoàn xe tăng hạng nặng của Sư đoàn xe tăng 11 vốn là lực lượng dự bị cho Chiến dịch "Lồng chim bồ câu" nay được ném lên phía Bắc Nevel để tham gia đoàn quân giải vây. Ngày 10 tháng 12, Sư đoàn bộ binh 291, Sư đoàn xe tăng 12, Sư đoàn cơ giới 20, Lữ đoàn không vận 6 và Trung đoàn xe tăng của Sư đoàn tăng 11 họp thành "Cụm quân Wöehler" bắt đầu mở chiến dịch giải vây.
Trong khi đó, tướng M. A. Purkayev đã không để thời gian trôi qua một cách vô ích. Ngày 7 tháng 12, ông lệnh cho các sư đoàn bộ binh 257, 357 mở ngay cuộc tấn công để tiêu diệt và bắt sống cụm quân Đức đang bị vây tại Velikiye Luki. Trinh sát mặt trận Kalinin nắm được quân số của cụm này chỉ khoảng 7.500 người, dự trữ đạn dược, nhiên liệu và lương thực đủ dùng trong 20 ngày. Tuy nhiên, quân Đức bị vây tại Velikiye Luki đã dựa vào những tòa nhà kiên cố của thành phố, những hỏa điểm, lô cốt được xây dựng từ trước trong quá trình phòng thủ của quân đọi Liên Xô mùa hè năm 1941 để chống trả quyết liệt. Hai sư đoàn quân đội Liên Xô không thể dễ dàng đánh chiếm thành phố trong ngày một ngày hai.
Do chỉ dựa vào một tuyến đường sắt duy nhất từ Nevel đi Chernozemsk để chuyển quân nên mãi đến ngày 11 tháng 12, quân Đức mới tập trung được các lực lượng chủ yếu tại Leshakovo và triển khai tấn công từ sư đoàn một. Mọi việc diễn ra không khác mấy so với Chiến dịch Bão Mùa Đông của thống chế Erich von Manstein ở Tây Nam Stalingrad nhưng với quy mô nhỏ hơn. Sư đoàn bộ binh 291 (Đức) bắt đầu tấn công qua Leshakovo lên Bashmakovo, đánh bật Sư đoàn bộ binh 9 (Liên Xô) khỏi Suragino. Ngày 16 tháng 12, Sư đoàn 9 (Liên Xô) buộc phải lùi về giữ Butitino. Ngày 19 tháng 12, Sư đoàn xe tăng 20 đổ quân xuống ga Chenozem và bắt đầu đột kích qua Maksimikha và điểm cao 167,3, song song với mũi tấn công của Sư đoàn bộ binh 291.
Nhận thức được tình hình nghiêm trọng trên hướng Tây Nam Velikiye Luki, thượng tướng M. A. Purkayev yêu cầu Bộ chỉ huy Quân đoàn bộ binh 8 Estonia phải hành động ngay. Đơn vị nào đến mặt trận là lập tức bước vào chiến đấu, không chờ đợi tập trung đủ đội hình và quân số. Ngày 19 tháng 12, Sư đoàn bộ binh 19 (còn thiếu 1 trung đoàn) được đổ quân xuống Gorushka và triển khai ngay trên khu vực Markovo nhưng chỉ chặn được Sư đoàn cơ giới 20 (Đức) trong một ngày. Quân Đức vẫn tiếp tục đột phá lên Alekseykovo. Ngày 22 tháng 12, Sư đoàn bộ binh 360 và Lữ đoàn bộ binh 100 Kazakstan đến ga Sakhny và lập tức được đưa đến phòng thủ tại khu vực Ivantsovka, bên cánh trái Sư đoàn bộ binh 19 vừa rút từ Butitino về Pulkovo. Quân Đức bị chặn lại trên tuyến Polkovo - Alekseykovo trong hơn một tuần nhưng đã đánh tiêu hao Sư đoàn bộ binh 360 (Liên Xô) tại Ivantsovka trước khi đánh chiếm Donetsovo ngày 30 tháng 12. Lý giải cho sự thất bại của Sư đoàn bộ binh 360, tướng L. A. Pern cho rằng vì tầm nhìn xã giảm dưới 300 m trong bão tuyết nên không thể sử dụng không quân chi viện. Tuy nhiên, tướng M. A. Purkayev cho rằng hỏa lực pháo chống tăng không đủ nên Sư đoàn xe tăng 12 đến tăng viện và Sư đoàn cơ giới 20 (Đức) mới có thể đột phá sâu đến như vậy.
Trong suốt tháng 12 năm 1942, lực lượng Đức đồn trú trong thành phố Velikiye Luki vẫn giữ vững trận tuyến trước các đợt tấn công của các sư đoàn bộ binh 257, 357 và 381 (Liên Xô), đặc biệt là ở các tuyến đường sắt trong khu vực ngoại ô phía Nam thành phố. Họ vẫn giữ liên lạc với các đơn vị giải vây bằng điện đàm. Trước sự kháng cự quyết liệt của quân Đức, các sư đoàn bộ binh 257, 357 và 381 (Liên Xô) đã phải chịu nhiều thiệt hại trong các trận đánh này. Tuy nhiên, do dự trữ có hạn, tình trạng của số quân Đức bị vây ngày một tồi tệ do các hoạt động tiếp vận của không quân Đức Quốc xã bị hỏa lực đất đối không và không quân tiêm kích Liên Xô cản phá kịch liệt. Sương mù ngăn cả không quân cường kích Liên Xô tấn công mặt đất nhưng cũng cản trở cầu hàng không của quân Đức tiếp tế cho cụm quân của đại tá Von Saß.
14 giờ 00 ngày 15 tháng 12, tướng K. N. Galitsky đưa ra một tối hậu thư cho cụm quân Đức tại Velikiye Luki. Von Saß từ chối, viện lẽ Hitler không cho phép. Cuộc tấn công của quân đội Liên Xô lại tiếp tục sau khi các phái viên của họ về đế chiến tuyến mà không thuyết phục được quân Đức đầu hàng. Do chuẩn bị không tốt nên cuộc tấn công ngày 16 tháng 12 của quân đội Liên Xô bị chặn đứng. Ngày 18 tháng 12, tướng K. N. Galitsky lại triển khai tấn công với Sư đoàn bộ binh 249 Estonia và Sư đoàn bộ binh 257 hình thành hai mũi tấn công vào hai bên sườn cụm quân của đại tá Von Saß. Đêm 28 rạng ngày 29 tháng 12, 8 máy bay He-111 và 5 tàu lượn của Đức thả xuống khu vực đóng quân của quân Đức 2 khẩu pháo chống tăng 76 mm, 13,8 tấn đạn và vật tư y tế. Tuy nhiên, 2 khẩu pháo chống tăng là quá ít. Những tia hy vọng của quân Đức bị vây tại Velikiye Luky lóe lên khi Sư đoàn cơ giới 20 (Đức) chiếm được một đoạn đường sắt trên tuyến Novosokolniki - Velikiye Luki và đột kích lên Lipenka. Đến đây thì cuộc tấn công giải vây của Tập đoàn quân xe tăng 3 (Đức) bị chặn đứng. Ngày 9 tháng 1, Lữ đoàn xe tăng 33, 36 và Lữ đoàn cơ giới 47 (Liên Xô) được điều đến khu vực Malenka và bắt đầu tiến hành phản đột kích. Sư đoàn cơ giới 20 (Đức) chỉ còn cách cụm quân Velikye Luki khoảng 15 km về phía Tây thành phố nhưng không thể đánh thông được hành lang Velikiye Luki - Malenka.
Ngày 30 tháng 12, Sư đoàn bộ binh 257 (Liên Xô) đã chiếm được nửa phía Bắc thành phố. Ngày 1 tháng 1 năm 1943, Sư đoàn bộ binh 257 phối hợp với Lữ đoàn cơ giới 47 (Liên Xô) đánh chiếm hầu hết thành phố, chia cắt quân Đức thành 2 phần. Một cụm đóng ở nhà ga Velikiye Luki, cụm còn lại đóng trong pháo đài cũ. Từ ngày 24 tháng 12 năm 1942 đến ngày 6 tháng 1 năm 1943, toàn bộ Quân đoàn bộ binh 8 Estonia đã triển khai xong trên tuyến đường bộ Novosokolniki - Velikiye Luki. Ngày 6 tháng 1 năm 1943, các Sư đoàn bộ binh 257, 357 được tăng cường Lữ đoàn công binh đặc nhiệm 56 đã tiêu diệt nhóm quân đồn trú của Sư đoàn bộ binh 83 (Đức) tại nhà ga thành phố. Tàn quân Đức co cụm về pháo đài cổ phía Đông Velikiye Luki. Khoảng cách giữa "tự do" và "tù binh" của họ ngày càng xa dần.