stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lepton
Tính chất > Số lepton

Các thành viên trong mỗi thế hệ song tuyến spin đồng vị yếu được gán cho các số lepton mà bảo toàn trong các phương trình của Mô hình Chuẩn. Electron và neutrino electron có số electronic là Le = 1, trong khi muon và neutrino muon có số muon là Lμ = 1, và các hạt tau và neutrino tau có số tau là Lτ = 1. Các phản lepton có số lepton của thế hệ tương ứng bằng −1.
Sự bảo toàn số lepton có nghĩa là số các hạt lepton của cùng một loại sẽ không đổi khi các hạt tương tác với nhau. Điều này ngụ ý các lepton và phản lepton phải được tạo ra theo cặp trong một thế hệ. Ví dụ, quá trình sau tuân theo sự bảo toàn số lepton:
nhưng quá trình này không đúng:
Tuy nhiên, neutrino dao động được biết tới là quá trình vi phạm sự bảo toàn số lepton của từng thế hệ. Những sự vi phạm này được coi là chứng cứ thuyết phục về nền vật lý ngoài phạm vi Mô hình Chuẩn. Một sự bảo toàn mạnh hơn đó là định luật bảo toàn số lepton toàn phần (L), nó bảo toàn ngay cả khi neutrino dao động, nhưng vẫn có một sự vi phạm khá nhỏ bởi tính dị thường chiral (chiral anomaly).
Danh sách các lepton

| Hạt/Phản hạt | Ký hiệu | Q (e) | S | Le | Lμ | Lτ | Khối lượng (MeV/c2) | Thời gian sống (s) | Phân rã hay xảy ra |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Electron / Positron | e⁻/e+ | −1/+1 | 1⁄2 | +1/−1 | 0 | 0 | 0510998910(13) | Ổn định | Ổn định |
| Muon / Antimuon | μ⁻/μ+ | −1/+1 | 1⁄2 | 0 | +1/−1 | 0 | 1056583668(38) | 2197019(21)×10−6 | e⁻ + νe + νμ |
| Tau / Antitau | τ⁻/τ+ | −1/+1 | 1⁄2 | 0 | 0 | +1/−1 | 177684(17) | 2906(10)×10−13 | Xem τ⁻ các kiểu phân rã |
| Electron neutrino / Electron antineutrino | νe/νe | 0 | 1⁄2 | +1/−1 | 0 | 0 | < 00000022 | Chưa đo được |  |
| Muon neutrino / Muon antineutrino | νμ/νμ | 0 | 1⁄2 | 0 | +1/−1 | 0 | < 0.17 | Chưa đo được |  |
| Tau neutrino / Tau antineutrino | ντ/ντ | 0 | 1⁄2 | 0 | 0 | +1/−1 | < 15.5 | Chưa đo được |  |
Hạt muon biến đổi thành một hạt neutrino muon bằng cách phát ra một boson W⁻. Boson W⁻
 sau đó phân rã thành một electron và một phản neutrino electron.
Hạt xoay trái và xoay phải
Tương tác lepton-photon.
Eclipta lauraceae

Loài bọ cánh cứngBản mẫu:SHORTDESC:Loài bọ cánh cứng
| Eclipta lauraceae |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Insecta
Bộ:: Coleoptera
Họ:: Cerambycidae
Chi:: Eclipta
Loài:: E. lauraceae
Danh pháp hai phần
Eclipta lauraceae (Penaherrera-Leiva & Tavakilian, 2004)

Eclipta lauraceae là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Xén tóc. Loài này được Penaherrera-Leiva và Tavakilian mô tả năm 2004.
Trần Thị Nguyệt Thu

| Trần Thị Nguyệt Thu |
| --- | --- |
Trần Thị Nguyệt Thu tại Phủ Chủ tịch năm 2021
Chức vụ
 Phu nhân của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Nhiệm kỳ: 5 tháng 4 năm 2021 – 18 tháng 1 năm 2023 1 năm, 288 ngày
Chủ tịch nước: Nguyễn Xuân Phúc
Tiền nhiệm: Ngô Thị Mận
Kế nhiệm: Phan Thị Thanh Tâm
 
  Phu nhân của Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Nhiệm kỳ: 7 tháng 4 năm 2016 – 5 tháng 4 năm 2021 4 năm, 363 ngày
Thủ tướng: Nguyễn Xuân Phúc
Tiền nhiệm: Trần Thanh Kiệm
Kế nhiệm: Lê Thị Bích Trân
 
Thông tin cá nhân
Quốc tịch: Việt Nam
Sinh:  Quảng Nam, Việt Nam
Chồng: Nguyễn Xuân Phúc
Con cái: Nguyễn Thị Xuân Trang Nguyễn Xuân Hiếu
Trần Thị Nguyệt Thu là phu nhân của nguyên Chủ tịch nước Việt Nam trong nhiệm kỳ chủ tịch nước của chồng bà là Nguyễn Xuân Phúc từ tháng 4 năm 2021 đến ngày 18 tháng 1 năm 2023, khi ông từ chức giữa một loạt vụ bê bối tham nhũng. Trước đây bà là phu nhân của Thủ tướng trong nhiệm kỳ thủ tướng của chồng bà từ năm 2016 đến 2021. Bà được biết đến với phong cách thời trang thanh lịch, thường xuyên diện tà áo dài truyền thống của Việt Nam và được báo chí Việt kiều mệnh danh là Đệ nhất phu nhân Việt Nam.
Tiểu sử > Phu nhân của Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ

Kể từ khi chồng là Nguyễn Xuân Phúc lên làm thủ tướng năm 2016 và làm chủ tịch nước năm 2021, bà đã tháp tùng ông Phúc trong nhiều chuyến thăm cấp nhà nước và tiếp nhiều quan chức nước ngoài, trong đó có việc tiếp đón các đệ nhất phu nhân và phu nhân của các nguyên thủ nước ngoài. Bà được biết đến với phong cách thời trang của mình, thường mặc áo dài truyền thống của Việt Nam và luôn kết hợp màu sắc của nó với chiếc cà vạt của chồng, điều này đã trở thành một cơn sốt trên Internet ở Việt Nam.
Tiểu sử > Gia đình

Trần Thị Nguyệt Thu có hai người con với Nguyễn Xuân Phúc. Con trai bà là Nguyễn Xuân Hiếu, từng là Chánh Văn phòng Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam. Con gái bà là Nguyễn Thị Xuân Trang (sinh năm 1986), là nữ doanh nhân, cổ đông lớn của Trường Quốc tế Gateway Hà Nội. Trang kết hôn với Vũ Chí Hùng, hiện đang là Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế, Bộ Tài chính Việt Nam.
Tiểu sử > Tranh cãi

Bà Thu bị cho là có liên quan đến đại án Việt Á và đại án chuyến bay giải cứu trong dịch bệnh Covid-19, dẫn đến sự kiện chồng bà từ chức.
Bà Thu cũng bị cho là đã đứng ra giúp đỡ con rể là Vũ Chí Hùng để dàn xếp việc đổi thép ở dự án Chống ngập có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) ở Thành phố Hồ Chí Minh, trị giá khoảng 10.000 tỷ đồng của Tập đoàn Trung Nam triển khai theo hình thức hợp tác công tư, hợp đồng BT, từ loại thép không gỉ SUS 304 (tiêu chuẩn Nhật Bản) và thép S355 (tiêu chuẩn Châu Âu, xuất xứ từ các nước tiên tiến thuộc nhóm G7) như thiết kế cơ sở sang thép Trung Quốc.
Tuy nhiên, chồng bà là nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã bác bỏ các "thuyết âm mưu" nêu trên bằng tuyên bố trong lễ bàn giao công tác Chủ tịch nước cho Quyền Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân vào ngày 04 tháng 02 năm 2023:
Gia đình tôi, vợ, các con tôi không tư lợi, tham nhũng liên quan đến Việt Á, chưa bao giờ gặp Giám đốc Việt Á. Điều này đã được Ủy ban Kiểm tra Trung ương kết luận rõ ràng.
—Nguyễn Xuân Phúc, Bàn giao công tác của nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc
Phu nhân Trần Thị Nguyệt Thu và Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tiếp Thủ tướng Nhật Bản Suga Yoshihide và Đệ nhất Phu nhân Suga Mariko tại Hà Nội vào ngày 19 tháng 10 năm 2020.
Phòng thí nghiệm y tế

Phòng thí nghiệm lâm sàng trong môi trường Bệnh viện cho thấy một số máy phân tích tự động.
Phòng thí nghiệm y tế hoặc phòng thí nghiệm lâm sàng là phòng thí nghiệm nơi các xét nghiệm bệnh lý lâm sàng được thực hiện trên các mẫu bệnh phẩm để có được thông tin về sức khỏe của bệnh nhân để hỗ trợ chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa bệnh.  Các phòng thí nghiệm y tế lâm sàng là một ví dụ về khoa học ứng dụng, trái ngược với các phòng thí nghiệm nghiên cứu tập trung vào khoa học cơ bản, như được tìm thấy trong một số tổ chức học thuật.
Các phòng thí nghiệm y tế khác nhau về kích thước và độ phức tạp và do đó cung cấp nhiều dịch vụ xét nghiệm.  Các dịch vụ toàn diện hơn có thể được tìm thấy trong các bệnh viện và trung tâm y tế cấp tính, nơi 70% các quyết định lâm sàng dựa trên xét nghiệm.  Các văn phòng bác sĩ và phòng khám, cũng như các cơ sở điều dưỡng và chăm sóc dài hạn có thể có các phòng thí nghiệm cung cấp các dịch vụ xét nghiệm cơ bản hơn.  Các phòng thí nghiệm y tế thương mại hoạt động như các doanh nghiệp độc lập và cung cấp thử nghiệm mà không được cung cấp trong các cài đặt khác do khối lượng thử nghiệm thấp hoặc phức tạp.
Blaubach

| Blaubach   |
| --- | --- |

  Huy hiệu
Vị trí của Blaubach 
Blaubach  
Quốc gia: Đức
Bang: Rheinland-Pfalz
Huyện: Kusel
Liên xã: Kusel 
Chính quyền
 • Thị trưởng: Martin Pfeiffer
Diện tích
 • Tổng cộng: 3,14 km2 (121 mi2)
Độ cao: 280 m (920 ft)
Dân số (2020-12-31)
 • Tổng cộng: 386
 • Mật độ: 1,2/km2 (3,2/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+01:00)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 66869
Mã vùng: 06381
Biển số xe: KUS
Trang web: blaubach.de
Blaubach là một xã thuộc huyện Kusel, bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã Blaubach có diện tích 3,14 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 441 người.
Nhà máy điện hạt nhân Xương Giang

| Nhà máy điện hạt nhân Xương Giang |
| --- | --- |

Tên chính thức: 昌江核电站
Quốc gia:  Trung Quốc
Tọa độ: 19°27′36″B 108°53′56″Đ﻿ / ﻿19,459916°B 108,898838°Đ﻿ / 19.459916; 108.898838
Tình trạng: Đang xây dựng
Bắt đầu thi công: 2010
Bắt đầu vận hành: 2015
Chi phí xây dựng: 20 tỷ NDT (3 tỷ USD) cho giai đoạn I
Sở hữu: Công ty Tập đoàn công nghiệp hạt nhân Trung Quốc, Tập đoàn Hoa Năng Trung Quốc
Vận hành: Công ty Tập đoàn công nghiệp hạt nhân Trung Quốc
Phát điện
Công suất lắp đặt: 1.202 MW
Liên kết ngoài
Commons: Related media on Commons

Nhà máy điện hạt nhân Xương Giang là một nhà máy điện hạt nhân đang được xây dựng ở thôn Đường Hưng, của trấn Hải Vĩ, huyện tự trị dân tộc Lê Xương Giang ở tỉnh đảo Hải Nam, Trung Quốc. Đây là nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở tỉnh Hải Nam.
Lịch sử

Công tác xây dựng giai đoạn 1 gồm hai lò phản ứng đã được Ủy ban Phát triển và Cải cách quốc gia phê chuẩn tháng 7 năm 2008. Công tác hiện trường bắt đầu vào tháng 12 năm 2008, mẻ bê tông đầu tiên được đổ vào ngày 25 tháng 4 năm 2010. Tổng thầu là liên danh Công ty Tập đoàn công nghiệp hạt nhân Trung Quốc và Tập đoàn Hoa Năng Trung Quốc.
Đặc tính kỹ thuật

Nhà máy được xây thành hai giai đoạn, mỗi giai đoạn gồm hai lò phản ứng nước áp lực CNP-600 mỗi lò có công suất 650 MW. Đơn vị đầu tiên dự kiến vận hành vào năm 2014 còn cụm thiết bị thứ hai vận hành vào năm 2015. Hơn 70% thiết bị là nội địa hoá.
| Đơn vị | Loại | Khởi công xây dựng | Bắt đầu vận hành | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- |
Giai đoạn I
| Xương Giang 1 | CNP-600 | 25 tháng 4 năm 2010 | 2014 |  |
| Xương Giang 2 | CNP-600 | 2011 | 2015 |  |
Phase II
| Xương Giang 3 | CNP-600 |   |   |  |
| Xương Giang 4 | CNP-600 |   |   |  |
Eupithecia turpis

| Eupithecia turpis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Eupithecia
Loài (species): E. turpis
Danh pháp hai phần
Eupithecia turpis Vojnits 1981 
Eupithecia turpis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  “Home of Ichneumonoidea”. Taxapad. Dicky Sick Ki Yu. 1997–2012. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 8 năm 2018. Truy cập 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |access-date= (trợ giúp)
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Kota Kinabalu

| Kota Kinabalu |
| --- | --- |
Từ góc trái theo chiều kim đồng hồ: Tháp Tun Mustapha, Swordfish Tượng Nữ thần, Wisma Tun Fuad Stephens, Wawasan Intersection, Thánh đường Hồi giáo Thành phố và 1Borneo.
  Hiệu kỳ Ấn chương
Tên hiệu: "Thành phố Nghỉ dưỡng Thiên nhiên", KK
 Vị trí của quận Kota Kinabalu và thành phố Kota Kinabalu trong Phân khu Bờ Tây, bang Sabah
Kota KinabaluKota Kinabalu trên bản đồ Malaysia
Tọa độ: 5°58′17″B 116°05′43″Đ﻿ / ﻿5,97139°B 116,09528°Đ﻿ / 5.97139; 116.09528 
Quốc gia: Malaysia
Bang: Sabah
Công ty Bắc Borneo thuộc Anh lập khu định cư trên đảo Gaya: 1882
Trở thành thủ phủ của Bắc Borneo: 1946
Được nâng lên cấp thành phố: 2 tháng 2 năm 2000
Chính quyền
 • Thị trưởng: Abidin Madingkir
 • Tổng đốc: Datuk Yeo Boon Hai
Diện tích
 • Thành phố: 351 km2 (136 mi2)
Dân số (2010)
 • Thành phố: 452,058
 • Mật độ: 1,288/km2 (3,340/mi2)
 • Vùng đô thị: 628,725
 : Nguồn: Điều tra Dân số và Nhà ở Malaysia năm 2010. Vùng đô thị Kota Kinabalu bao gồm cả dân số quận Penampang (176.667 người).
Múi giờ: UTC+8
Mã bưu chính: 88xxx; 89xxx
Mã điện thoại: 088
Thành phố kết nghĩa: Vladivostok, City of Rockingham, Hà Nguyên, Yongin, Giang Môn, Yeosu, Nakhchivan
Website: dbkk.sabah.gov.my
Kota Kinabalu (đọc là [ˈkota kinaˈbalu]), trước đây mang tên Jesselton, là thủ phủ của bang Sabah, Malaysia và cũng là thủ phủ của Phân khu Bờ Tây thuộc bang này. Thành phố có diện tích 351 km², tọa lạc trên bờ biển tây bắc của đảo Borneo và giáp mặt Biển Đông. Phía tây và phía đông thành phố lần lượt giáp Vườn quốc gia Tunku Abdul Rahman và núi Kinabalu. Theo kết quả điều tra năm 2010 thì dân số Kota Kinabalu là 452.058 người, mật độ dân số đạt 1.288 người/km². Vùng đô thị Kota Kinabalu bao gồm cả quận Penampang (176.667 người) có dân số ước tính là 628.725 người.
Lịch sử thành phố được ghi dấu bởi việc Công ty Bắc Borneo thuộc Anh thiết lập một khu định cư nhỏ trên đảo Gaya (ngoài khơi Kota Kinabalu ngày nay) vào năm 1882. 15 năm tồn tại của khu định cư chấm dứt bởi vụ cháy vào năm 1897. Hai năm sau đó, người Anh chọn làng chài Api-Api đối diện đảo Gaya để quy hoạch và phát triển thành thị trấn mới mang tên Jesselton. Dưới sự quản lý của Anh, Jesselton đóng vai trò cảng biển chính đồng thời là trung tâm hành chính của West Coast Residency - một trong ba bộ phận của lãnh thổ bảo hộ Bắc Borneo. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Jesselton bị san phẳng gần như hoàn toàn. Từ năm 1946, Jesselton trở thành thủ phủ của Bắc Borneo (sau này là Sabah). Cuối năm 1967, thành phố thay sang tên gọi mới là Kota Kinabalu.
Tại Malaysia, Kota Kinabalu được người dân địa phương yêu mến gọi tắt là KK. Thành phố là cửa ngõ tiếp đón du khách đến thăm Sabah và Borneo. Kota Kinabalu vừa có nhiều điểm hút du khách trong và ngoài thành phố, vừa là một trong những trung tâm công nghiệp và thương mại quan trọng của Đông Malaysia. Hai yếu tố này hợp lại tạo nên một Kota Kinabalu phát triển nhanh hàng đầu đầu Malaysia.
Lịch sử > Tên gọi

Tên gọi Kota Kinabalu xuất phát từ tên của một ngọn núi nằm cách thành phố 50 km về phía đông bắc. Về phần mình, Kinabalu lại bắt nguồn từ tên gọi Aki Nabalu (nghĩa là "nơi sùng kính người đã khuất"). Cụ thể hơn, Aki có nghĩa là "tổ tiên" hay "ông nội" còn Nabalu là tên của núi này trong tiếng Dusun. Có nguồn cho rằng tên thành phố xuất phát từ tên gọi Ki Nabalu, trong đó Ki nghĩa là "có" hoặc "tồn tại", trong khi Nabalu nghĩa là "linh hồn người đã khuất".
Trong tiếng Mã Lai, kota nghĩa là "pháo đài", "thị trấn" hoặc "thành phố". Một số thị thành ở Malaysia có từ "Kota" trong tên gọi là Kota Bharu, Kota Tinggi và Kota Kenmuning. Người ta cũng dùng từ này trong trường hợp muốn ám chỉ bất kì một thành phố hay thị trấn nào đó một cách không chính thức. Vì vậy, nếu dịch sát thì "Kota Kinabalu" có nghĩa là "thành phố Kinabalu".
Tác giả Wendy Law Suart viết trong quyển sách The Lingering Eye về Bắc Borneo của bà như sau: "ở Bảo tàng Bang Sabah có một bản đồ niên đại 1657 của Hà Lan vẽ Borneo và Celebes, trong đó khu dân cư nơi Jesselton toạ lạc được chú thích rõ ràng là Api Api. Tên này có lẽ có một mối liên hệ nào đó với những cái cây mọc ven biển có bộ rễ sinh động có cùng tên gọi." Thành phố được biết đến với tên gọi "Api" trong tiếng Trung Quốc, bắt nguồn từ phát âm Khách Gia cho từ 亚庇 (tiếng Trung: 亞庇; Hán-Việt: Á Tí; bính âm: Yà Bì).
Lịch sử > Những tên gọi gốc

Có nhiều giả thuyết về nguồn gốc các tên gọi của Kota Kinabalu. Giả thuyết phổ biến nhất là "Api-Api" - đơn giản là "Api" - có nguồn gốc tiếng Mã Lai và nghĩa là "lửa". Giải thích về tên gọi này, có nguồn cho rằng "lửa" ở đây là lửa pháo hoa trong lễ hội của làng nhưng cũng có lời giải thích rằng dân địa phương đặt tên như vậy nhằm tưởng nhớ sự kiện Mat Salleh đốt khu nhà của người Anh hay những vụ cháy do hải tặc gây ra. Cũng có nguồn cho rằng thực ra thành phố được đặt tên theo tên dòng sông gần đó là Sungai Api-Api. Ngoài tên gọi Api-Api thì còn có một danh xưng lịch sử khác là Deasoka, đại khái có nghĩa là "bên dưới cây dừa" trong tiếng Bajau. Dân Bajau địa phương tự cho là đã dùng tên này nhằm chỉ một ngôi làng rợp bóng dừa ở phía nam thành phố. Một tên gọi khác là "Singgah Mata", nghĩa đen là "nơi con mắt dừng lại" nhưng có thể dịch thoát thành "ưa nhìn". Đây là tên gọi mà ngư dân từ đảo Gaya tự cho là đã dùng để chỉ dải đất mà hiện đã trở thành trung tâm thành phố. Ngày nay, các tên gọi trên đã lưu danh vào tên đường hay tên nhà khắp cả thành phố Kota Kinabalu: Lintasan Deasoka, Trung tâm Api-Api và đường Singgah Mata.
Thủ phủ bang

Với vị trí là thủ phủ bang Sabah, Kota Kinabalu đóng vai trò quan trọng trong đời sống chính trị và kinh tế của toàn bang. Thành phố là nơi đặt trụ sở của hầu hết các bộ ngành của chính quyền bang Sabah nói riêng cũng như của liên bang Malaysia nói chung. Trụ sở Hội đồng Lập pháp Bang Sabah toạ lạc gần vịnh Likas. Có bốn nghị sĩ đại diện cho bốn khu bầu cử trong thành phố: Sepanggar (P.171), Kota Kinabalu (P.172), Putatan (P.173) và Penampang (P.174). Thành phố cũng bầu ra chín đại diện vào Hội đồng Lập pháp Bang từ các khu vực bầu cử lập pháp bang, bao gồm Karambunai, Inanam, Likas, Api-Api, Luyang, Tanjung Aru, Petagas, Kepayan và Moyog.
Thủ phủ bang > Chính quyền địa phương và giới hạn thành phố

Cơ quan quản lý thành phố là Toà thị chính Kota Kinabalu (Dewan Bandaraya Kota Kinabalu). Thị trưởng đương nhiệm Abidin Madingkir lên nhậm chức thay cho Datuk Iliyas Ibrahim vào ngày 2 tháng 2 năm 2011. Trước khi được nâng cấp thành thành phố vào ngày 2 tháng 2 năm 2000 thì Kota Kinabalu nằm dưới sự quản lý của Majlis Perbandaran Kota Kinabalu (Hội đồng/Toà hành chính thị xã Kota Kinabalu).
Thành phố được quy định nằm trong giới hạn của quận Kota Kinabalu (trước đây là khu tự quản Kota Kinabalu). Diện tích vỏn vẹn 351 km² khiến quận này trở thành quận nhỏ nhất nhưng đông dân nhất của Sabah. Quận bao trùm Tanjung Aru và Kepayan ở phía nam cùng Telipok và Sepanggar ở phía bắc, nhưng vùng đô thị thì mở rộng đến quận Penampang giáp giới phía nam thành phố (bao gồm các thị trấn Donggongon và Putatan). Kota Kinabalu (quận) hợp với khu vực đô thị hoá tiếp giáp thuộc Penampang và Putatan thành một vùng đô thị có tên gọi là Đại Kota Kinabalu. Quận Penampang có diện tích 466 km² và nằm dưới quyền quản lý của Majlis Daerah Penampang (Hội đồng Quận Penampang).
Dân địa phương thường gọi Kota Kinabalu theo nghĩa hẹp, tức là chỉ nói đến khu nội ô thành phố hay quận kinh doanh trung tâm trông ra đảo Gaya. Theo nghĩa rộng, Kota Kinabalu có thể chỉ vùng đô thị bao gồm Đại Kota Kinabalu và các thị trấn lân cận trong vùng ảnh hưởng của thành phố gồm Papar và Kinarut ở phía nam cùng Tuaran và Tamparuli ở phía bắc.
Thủ phủ bang > Quan hệ quốc tế

Một số quốc gia gồm Brunei, Indonesia, Nhật Bản, Phần Lan, România, Thuỵ Điển và Úc đã đặt lãnh sự quán ở Kota Kinabalu.
Thành phố đã kết nghĩa cùng năm thành phố và tỉnh sau:
Thành phố Luganville (Vanuatu) cũng đang trong quá trình thiết lập chương trình kết nghĩa với Kota Kinabalu.
Địa lý

Kota Kinabalu nằm ở bờ tây bang Sabah, trên một dải đất hẹp bằng phẳng ở giữa dãy núi Crocker phía đông và Biển Đông phía tây. Ngoài khơi thành phố có sáu hòn đảo, trong đó lớn nhất là đảo Gaya (Pulau Gaya) - nơi đầu tiên người Anh đến định cư ở vùng này. Trên đảo có khoảng 8.000 dân sinh sống. Bên cạnh đó còn có các đảo nhỏ hơn như đảo Sapi, đảo Manukan, đảo Sulug, đảo Mamutik và đảo Sepanggar. Đảo Sepanggar nằm về phía bắc Vườn quốc gia Tunku Abdul Rahman và đối diện với vịnh Sepanggar.
Đất bằng phẳng là tài nguyên hiếm ở trung tâm thành phố. Tại đây độ cao công trình xây dựng bị giới hạn nghiêm ngặt do sân bay chỉ cách trung tâm thành phố có 7 km, đồng thời thành phố nằm ngay dưới đường bay. 70% trung tâm thành phố hiện nay được xây dựng trên đất lấn biển trong thập niên 1920. Hầu hết rừng đã biến mất trừ vài vùng rừng mưa nhiệt đới sót lại trên một số ngọn đồi trong thành phố (nơi quá dốc không xây nhà được). Một trong số này là đồi Signal tiếp giáp với quận kinh doanh trung tâm (CBD) về phía bờ biển. Phần còn lại của cánh rừng ngập mặn một thời rộng lớn trong vịnh Likas cũng gần như biến mất. Năm 1996, chính quyền bang vào cuộc và tuyên bố đưa 24 mẫu Anh rừng ngập mặn vào diện bảo tồn. Hiện tại khu rừng này có tên gọi là Khu bảo tồn Chim Kota Kinabalu. Năm 1998, khu bảo tồn được tiếp thêm sự bảo vệ khi được phong làm Di sản Văn hoá Bang.
Năm hòn đảo gồm Gaya, Sapi, Manukan, Sulug và Mamutik cùng các rạn san hô và hải vực lân cận đều nằm trong Vườn quốc gia Tunku Abdul Rahman. Tên của vườn nhằm vinh danh Tunku Abdul Rahman - vị thủ tướng đầu tiên của Malaysia. Trung tâm thành phố Kota Kinabalu là nơi tập trung hầu hết hoạt động kinh doanh và cơ quan chính quyền, có thể kể ra đây như khu Karamunsing, khu cảng (Tanjung Lipat), đồi Signal, Kampung Air, Sinsuran, Segama, Asia City, phố Gaya (Phố cổ), Bandaran Berjaya, Api-Api, Sutera Harbour và Sembulan. Những vùng ngoại vi lân cận và ngoại ô nơi dân cư sinh sống là Kepayan Ridge, Tanjung Aru, Petagas, Kepayan, Lido, Lintas, Nosoob, Bukit Padang, Luyang, Damai, Likas và Kolombong. Thành phố đang tăng trưởng nhanh chóng và mở rộng đô thị về các thị trấn Inanam, Menggatal, Sepanggar, Telipok; thành phố cũng bành trướng về biên giới phía nam đến Penampang, Putatan và Lok Kawi.
Nhìn chung Kota Kinabalu nằm cách biệt với phần còn lại của Malaysia. Thành phố cách thủ đô Kuala Lumpur trên bán đảo Mã Lai tới 1.624 km và cách Kuching ở bang Sarawak lân cận đến 804 km.
Địa lý > Khí hậu

Là một phần của bang Sabah, Kota Kinabalu mang đặc điểm khí hậu xích đạo điển hình với mức nhiệt ít biến động, mưa nhiều và độ ẩm không khí cao. Hai tác nhận gió mùa chi phối khí hậu của vùng là gió mùa đông bắc và tây nam. Gió mùa đông bắc thổi từ khoảng tháng 11 đến tháng 3, trong khi gió mùa tây nam thổi từ tháng 5 đến tháng 9. Trong năm có hai thời kì chuyển giao gió mùa rơi vào khoảng các tháng 4, 5 và 9, 10.
Kota Kinabalu có nhiệt độ trung bình trong giai đoạn 1995-2004 là 26 °C-28 °C. Tháng 4 và 5 là các tháng nóng nhất, trong khi tháng 1 là tháng mát mẻ nhất. Lượng mưa bình quân hàng năm vào khoảng 2.400 mm và dao động rõ rệt trong năm. Mưa ít nhất vào các tháng 2, 3 và đạt đỉnh trong thời kì chuyển giao gió mùa là tháng 10. Thời kì gió mùa đông bắc ghi nhận tốc độ gió từ 5,5 đến 7,9 m/s. Thời kì gió mùa tây nam, tốc độ gió thấp hơn hẳn, chỉ từ 0,3 đến 3,3 m/s.
| Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> Tháng | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 1 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 2 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 3 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 4 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 5 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 6 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 7 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 8 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 9 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 10 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 11 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> 12 | Dữ liệu khí hậu của Kota Kinabalu (1971–2000)> Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 30.4 (86.7) | 30.7 (87.3) | 31.5 (88.7) | 32.2 (90.0) | 32.1 (89.8) | 31.8 (89.2) | 31.5 (88.7) | 31.6 (88.9) | 31.4 (88.5) | 31.2 (88.2) | 31.0 (87.8) | 30.9 (87.6) | 31.4 (88.5) |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) | 22.9 (73.2) | 23.0 (73.4) | 23.4 (74.1) | 24.1 (75.4) | 24.3 (75.7) | 24.0 (75.2) | 23.7 (74.7) | 23.7 (74.7) | 23.7 (74.7) | 23.6 (74.5) | 23.5 (74.3) | 23.3 (73.9) | 23.6 (74.5) |
| Lượng mưa trung bình mm (inches) | 104.8 (4.13) | 73.4 (2.89) | 50.5 (1.99) | 114.2 (4.50) | 216.2 (8.51) | 279.4 (11.00) | 262.7 (10.34) | 270.3 (10.64) | 285.2 (11.23) | 345.8 (13.61) | 302.4 (11.91) | 242.3 (9.54) | 2.547,2 (100.28) |
| Số ngày mưa trung bình (≥ 1.0 mm) | 8 | 7 | 6 | 8 | 12 | 13 | 13 | 13 | 14 | 16 | 17 | 13 | 140 |
| Số giờ nắng trung bình tháng | 187.7 | 194.8 | 233.4 | 245.3 | 228.8 | 197.6 | 204.9 | 196.7 | 180.7 | 191.9 | 192.5 | 197.5 | 2.451,8 |
Nguồn 1: Tổ chức Khí tượng Thế giới
Nguồn 2: NOAA (nắng, 1961–1990)
Dân cư

Chưa có từ chính thức hay phổ biến nào dùng để gọi thị dân Kota Kinabalu. Một cách đơn giản để gọi dân thành phố là "orang KK", trong đó orang nghĩa là "người" theo tiếng Mã Lai. Các khái niệm như "K. K-ite" và "K-K-ian" cũng được dùng một cách giới hạn. Người đến từ bang Sabah được gọi là Sabahan.