stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Giải bóng đá Ngoại hạng Anh 2022–23
Các đội bóng > Thay đổi huấn luyện viên

| Đội | Huấn luyện viên đi | Lý do rời đi | Ngày rời đi | Vị trí ở bảng xếp hạng | Huấn luyện viên đến | Ngày bổ nhiệm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Manchester United |  Ralf Rangnick | Hết thời gian tạm quyền | 22 tháng 5 năm 2022 | Trước mùa giải |  Erik ten Hag | 23 tháng 5 năm 2022 |
| Bournemouth |  Scott Parker | Sa thải | 30 tháng 8 năm 2022 | Thứ 17 |  Gary O'Neil (tạm quyền) | 30 tháng 8 năm 2022 |
| Chelsea |  Thomas Tuchel | Sa thải | 7 tháng 9 năm 2022 | Thứ 6 |  Graham Potter | 8 tháng 9 năm 2022 |
| Brighton & Hove Albion |  Graham Potter | Ký hợp đồng với Chelsea | 8 tháng 9 năm 2022 | Thứ 4 |  Roberto De Zerbi | 18 tháng 9 năm 2022 |
| Wolverhampton Wanderers |  Bruno Lage | Sa thải | 2 tháng 10 năm 2022 | Thứ 18 |  Steve Davis (tạm quyền) | 2 tháng 10 năm 2022 |
| Aston Villa |  Steven Gerrard | Sa thải | 20 tháng 10 năm 2022 | Thứ 17 |  Aaron Danks (tạm quyền) | 21 tháng 10 năm 2022 |
| Aston Villa |  Aaron Danks | Hết thời gian tạm quyền | 1 tháng 11 năm 2022 | Thứ 14 |  Unai Emery | 1 tháng 11 năm 2022 |
| Southampton |  Ralph Hasenhüttl | Sa thải | 7 tháng 11 năm 2022 | Thứ 18 |  Nathan Jones | 10 tháng 11 năm 2022 |
| Wolverhampton Wanderers |  Steve Davis | Hết thời gian tạm quyền | 14 tháng 11 năm 2022 | Thứ 20 |  Julen Lopetegui | 14 tháng 11 năm 2022 |
| Everton |  Frank Lampard | Sa thải | 23 tháng 1 năm 2023 | Thứ 19 |  Sean Dyche | 30 tháng 1 năm 2023 |
| Leeds United |  Jesse Marsch | Sa thải | 6 tháng 2 năm 2023 | Thứ 17 |  Michael Skubala (tạm quyền) | 6 tháng 2 năm 2023 |
| Southampton |  Nathan Jones | Sa thải | 12 tháng 2 năm 2023 | Thứ 20 |  Rubén Sellés | 12 tháng 2 năm 2023 |
| Leeds United |  Michael Skubala | Hết thời gian tạm quyền | 21 tháng 2 năm 2023 | Thứ 19 |  Javi Gracia | 21 tháng 2 năm 2023 |
| Crystal Palace |  Patrick Vieira | Sa thải | 17 tháng 3 năm 2023 | Thứ 12 |  Paddy McCarthy (tạm quyền) | 17 tháng 3  2023 |
| Crystal Palace |  Paddy McCarthy | Hết thời gian tạm quyền | 21 tháng 3 năm 2023 | Thứ 12 |  Roy Hodgson (tạm quyền) | 21 tháng 3 năm 2023 |
| Tottenham Hotspur |  Antonio Conte | Đồng thuận | 26 tháng 3 năm 2023 | Thứ 4 |  Cristian Stellini (tạm quyền) | 26 tháng 3 năm 2023 |
| Leicester City |  Brendan Rodgers | Đồng thuận | 2 tháng 4 năm 2023 | Thứ 19 |  Adam Sadler (tạm quyền) | 4 tháng 4 năm 2023 |
| Chelsea |  Graham Potter | Sa thải | 2 tháng 4 năm 2023 | Thứ 11 |  Bruno Saltor (tạm quyền) | 2 tháng 4 năm 2023 |
| Chelsea |  Bruno Saltor | Hết thời gian tạm quyền | 6 tháng 4 năm 2023 | Thứ 11 |  Frank Lampard (tạm quyền) | 6 tháng 4 năm 2023 |
| Leicester City |  Adam Sadler | Hết thời gian tạm quyền | 10 tháng 4 năm 2023 | Thứ 19 |  Dean Smith | 10 tháng 4 năm 2023 |
| Tottenham Hotspur |  Cristian Stellini | Sa thải | 24 tháng 4 năm 2023 | Thứ 5 |  Ryan Mason (tạm quyền) | 24 tháng 4 năm 2023 |
| Leeds United |  Javi Gracia | Sa thải | 3 tháng 5 năm 2023 | Thứ 17 |  Sam Allardyce | 3 tháng 5 năm 2023 |
Thống kê mùa giải > Ghi bàn hàng đầu

| Hạng | Cầu thủ | Câu lạc bộ | Số bàn thắng |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Erling Haaland | Manchester City | 36 |
| 2 |  Harry Kane | Tottenham Hotspur | 30 |
| 3 |  Ivan Toney | Brentford | 20 |
| 4 |  Mohamed Salah | Liverpool | 19 |
| 5 |  Callum Wilson | Newcastle United | 18 |
| 6 |  Marcus Rashford | Manchester United | 17 |
| 7 |  Gabriel Martinelli | Arsenal | 15 |
| 7 |  Martin Ødegaard | Arsenal | 15 |
| 7 |  Ollie Watkins | Aston Villa | 15 |
| 10 |  Aleksandar Mitrović | Fulham | 14 |
| 10 |  Bukayo Saka | Arsenal | 14 |
Thống kê mùa giải > Ghi bàn hàng đầu > Hat-trick

Bài chi tiết: Danh sách hat-trick Giải bóng đá Ngoại hạng Anh
| Cầu thủ | Câu lạc bộ | Đối đầu với | Kết quả | Ngày |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Erling Haaland | Manchester City | Crystal Palace | 4–2 (N) | 27 tháng 8 năm 2022 |
|  Erling Haaland | Manchester City | Nottingham Forest | 6–0 (N) | 31 tháng 8 năm 2022 |
|  Ivan Toney | Brentford | Leeds United | 5–2 (N) | 3 tháng 9 năm 2022 |
|  Son Heung-min | Tottenham Hotspur | Leicester City | 6–2 (N) | 17 tháng 9 năm 2022 |
|  Leandro Trossard | Brighton & Hove Albion | Liverpool | 3–3 (K) | 1 tháng 10 năm 2022 |
|  Erling Haaland | Manchester City | Manchester United | 6–3 (N) | 2 tháng 10 năm 2022 |
|  Phil Foden | Manchester City | Manchester United | 6–3 (N) | 2 tháng 10 năm 2022 |
|  Erling Haaland | Manchester City | Wolverhampton Wanderers | 3–0 (N) | 22 tháng 1 năm 2023 |
Thống kê mùa giải > Kiến tạo hàng đầu

| Hạng | Cầu thủ | Câu lạc bộ | Kiến tạo |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Kevin De Bruyne | Manchester City | 16 |
| 2 |  Mohamed Salah | Liverpool | 12 |
| 2 |  Leandro Trossard | Brighton & Hove Albion / Arsenal | 12 |
| 4 |  Michael Olise | Crystal Palace | 11 |
| 4 |  Bukayo Saka | Arsenal | 11 |
| 6 |  Riyad Mahrez | Manchester City | 10 |
| 7 |  James Maddison | Leicester City | 9 |
| 7 |  Trent Alexander-Arnold | Liverpool | 9 |
| 9 |  Christian Eriksen | Manchester United | 8 |
| 9 |  Bruno Fernandes | Manchester United | 8 |
| 9 |  Erling Haaland | Manchester City | 8 |
| 9 |  Ivan Perišić | Tottenham Hotspur | 8 |
| 9 |  Andrew Robertson | Liverpool | 8 |
| 9 |  Bryan Mbeumo | Brentford | 8 |
| 9 |  Pascal Groß | Brighton & Hove Albion | 8 |
| 9 |  Morgan Gibbs-White | Nottingham Forest | 8 |
Thống kê mùa giải > Số trận giữ sạch lưới

| Hạng | Cầu thủ | Câu lạc bộ | Số trận giữ sạch lưới |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  David de Gea | Manchester United | 17 |
| 2 |  Alisson | Liverpool | 14 |
| 2 |  Nick Pope | Newcastle United | 14 |
| 2 |  Aaron Ramsdale | Arsenal | 14 |
| 5 |  David Raya | Brentford | 12 |
| 6 |  Ederson | Manchester City | 11 |
| 6 |  Emiliano Martínez | Aston Villa | 11 |
| 6 |  José Sá | Wolverhampton Wanderers | 11 |
| 9 |  Kepa Arrizabalaga | Chelsea | 9 |
| 10 |  Łukasz Fabiański | West Ham United | 8 |
| 10 |  Bernd Leno | Fulham | 8 |
| 10 |  Jordan Pickford | Everton | 8 |
Thống kê mùa giải > Kỷ luật > Cầu thủ

Nhận nhiều thẻ vàng nhất: 14
João Palhinha (Fulham)
Nhận nhiều thẻ đỏ nhất: 2
Casemiro (Manchester United)
Thống kê mùa giải > Kỷ luật > Câu lạc bộ

Nhận nhiều thẻ vàng nhất: 84
Leeds United
Nottingham Forest
Wolverhampton Wanderers
Nhận ít thẻ vàng nhất: 44
West Ham United
Manchester City
Nhận nhiều thẻ đỏ nhất: 6
Wolverhampton Wanderers
Nhận ít thẻ đỏ nhất: 0
6 đội
Giải thưởng > Giải thưởng tháng

| Tháng | Huấn luyện viên xuất sắc nhất tháng> Huấn luyện viên | Huấn luyện viên xuất sắc nhất tháng> Câu lạc bộ | Cầu thủ xuất sắc nhất tháng> Cầu thủ | Cầu thủ xuất sắc nhất tháng> Câu lạc bộ | Bàn thắng đẹp nhất tháng> Cầu thủ | Bàn thắng đẹp nhất tháng> Câu lạc bộ | Pha cứu thua xuất sắc nhất tháng> Cầu thủ | Pha cứu thua xuất sắc nhất tháng> Câu lạc bộ | Nguồn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tháng 8 |  Mikel Arteta | Arsenal |  Erling Haaland | Manchester City |  Allan Saint-Maximin | Newcastle United |  Nick Pope | Newcastle United |  |
| Tháng 9 |  Erik ten Hag | Manchester United |  Marcus Rashford | Manchester United |  Ivan Toney | Brentford |  Jordan Pickford | Everton |  |
| Tháng 10 |  Eddie Howe | Newcastle United |  Miguel Almirón | Newcastle United |  Miguel Almirón | Newcastle United |  Kepa Arrizabalaga | Chelsea |  |
| Tháng 11/ Tháng 12 |  Mikel Arteta | Arsenal |  Martin Ødegaard | Arsenal |  Demarai Gray | Everton |  Gavin Bazunu | Southampton |  |
| Tháng 1 |  Mikel Arteta | Arsenal |  Marcus Rashford | Manchester United |  Michael Olise | Crystal Palace |  Nick Pope | Newcastle United |  |
| Tháng 2 |  Erik ten Hag | Manchester United |  Marcus Rashford | Manchester United |  Willian | Fulham |  David de Gea | Manchester United |  |
| Tháng 3 |  Mikel Arteta | Arsenal |  Bukayo Saka | Arsenal |  Jonny | Wolverhampton Wanderers |  Aaron Ramsdale | Arsenal |  |
| Tháng 4 |  Unai Emery | Aston Villa |  Erling Haaland | Manchester City |  Matheus Nunes | Wolverhampton Wanderers |  Aaron Ramsdale | Arsenal |  |
Giải thưởng > Giải thưởng năm

| Giải | Cầu thủ | Câu lạc bộ |
| --- | --- | --- |
| Cầu thủ Ngoại hạng Anh xuất sắc nhất mùa giải |  Erling Haaland | Manchester City |
| Cầu thủ trẻ Ngoại hạng Anh xuất sắc nhất mùa giải |  Erling Haaland | Manchester City |
| Cầu thủ xuất sắc nhất năm của FWA |  Erling Haaland | Manchester City |
Troskotovice

| Troskotovice |
| --- | --- |
—  Chợ huyện  —
 

Troskotovice
Quốc gia:  Cộng hòa Séc
Vùng: Jihomoravský
Huyện: Brno-venkov
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
NUTS 5: CZ0643 594962
Troskotovice là một chợ huyện thuộc huyện Brno-venkov, vùng Jihomoravský, Cộng hòa Séc.
Distichophyllum nidulans

| Distichophyllum nidulans> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hookeriales
Họ (familia): Hookeriaceae
Chi (genus): Distichophyllum
Loài (species): D. nidulans
Danh pháp hai phần
Distichophyllum nidulans Herzog, 1926 
Distichophyllum nidulans là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được Herzog mô tả khoa học đầu tiên năm 1926.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Distichophyllum nidulans”. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2014.
Jacquemontia decumbens

| Jacquemontia decumbens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Solanales
Họ (familia): Convolvulaceae
Chi (genus): Jacquemontia
Loài (species): J. decumbens
Danh pháp hai phần
Jacquemontia decumbens O'Donell, 1950 
Jacquemontia decumbens là một loài thực vật có hoa trong họ Bìm bìm. Loài này được O'Donell mô tả khoa học đầu tiên năm 1950.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Jacquemontia decumbens”. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2013.
Tropodiaptomus stuhlmanni

| Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Crustacea
Lớp (class): Maxillopoda
Phân lớp (subclass): Copepoda
Bộ (ordo): Calanoida
Họ (familia): Diaptomidae
Chi (genus): Tropodiaptomus
Loài (species): T. stuhlmanni
Danh pháp hai phần
Tropodiaptomus stuhlmanni Kiefer, 1933 
Tropodiaptomus stuhlmanni là một loài giáp xác trong họ Diaptomidae.
Chú thích

↑  J. W. Reid (1996) Tropodiaptomus stuhlmanni Trong: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Ấn bản 2009.2. www.iucnredlist.org Truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2010.
Dihydralazine

| --- | --- |


Dữ liệu lâm sàng
AHFS/Drugs.com: Tên thuốc quốc tế
Mã ATC: C02DB01 (WHO) 
Các định danh
 Tên IUPAC 4-Hydrazinyl-1-hydrazinylidene-1,2-dihydrophthalazine 
Số đăng ký CAS: 484-23-1
PubChem CID: 10230
ChemSpider: 9813 Y
Định danh thành phần duy nhất: PCU411F5L6
KEGG: D07170 Y
ChEMBL: CHEMBL35505 Y
ECHA InfoCard: 100.006.914
Dữ liệu hóa lý
Công thức hóa học: C8H10N6
Khối lượng phân tử: 190.205 g/mol
Mẫu 3D (Jmol): Hình ảnh tương tác
 SMILES n2nc(c1ccccc1c2NN)NN 
 Định danh hóa học quốc tế InChI=1S/C8H10N6/c9-11-7-5-3-1-2-4-6(5)8(12-10)14-13-7/h1-4H,9-10H2,(H,11,13)(H,12,14) Y Key:VQKLRVZQQYVIJW-UHFFFAOYSA-N Y 
  (kiểm chứng)
Dihydralazine là một loại thuốc có đặc tính hạ huyết áp. Nó thuộc nhóm hóa chất hydrazinophthalazine. Nó có tác dụng rất giống với hydralazine.
Lithophane basidiluta

| Lithophane basidiluta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Lithophane
Loài (species): L. basidiluta
Danh pháp hai phần
Lithophane basidiluta Strand, 1903 
Lithophane basidiluta là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Lolita (định hướng)

| --- | --- |
: Tra Lolita hoặc lolita trong từ điển mở tiếng Việt Wiktionary
Lolita là tiểu thuyết năm 1955 của Vladimir Nabokov.
Lolita cũng có để đề cập đến:
Người

Lolita (tên riêng), danh sách những người và nhân vật hư cấu có tên này
Mục này liệt kê những người thường được gọi bằng tên này.
Lolita (ca sĩ người Áo) (1931–2010), ca sĩ nhạc pop người Áo
Lolita (ca sĩ người Ý) (1950–1986)
Lolita Milyavskaya (sinh 1963), nghệ danh "Lolita"
Nghệ thuật, giải trí và truyền thông > Phim

Lolita (phim năm 1962), một bộ phim được đạo diễn bởi Stanley Kubrick, chuyển thể từ tiểu thuyết
Lolita (phim năm 1997), một bộ phim được đạo diễn bởi Adrian Lyne, cũng được chuyển thể từ tiểu thuyết
Lolita Anime (1984–1985), OVA hentai đầu tiên
Nghệ thuật, giải trí và truyền thông > Âm nhạc > Nhạc cổ điển

Lolita (opera), một vở opera năm 1992 opera bởi Rodion Shchedrin dựa trên tiểu thuyết của Nabokov
"Lolita: Caprice Espagnol", Opus 54 (sáng tác năm 1890) bởi Cécile Chaminade dành cho độc tấu piano
Nghệ thuật, giải trí và truyền thông > Âm nhạc > Bài hát

"Lolita" (bài hát của Arturo Buzzi-Peccia), một bài hát năm 1892 sáng tác bởi Arturo Buzzi-Peccia (1854–1943)
"Lolita" (bài hát của Belinda Peregrín), từ album năm 2010 Carpe Diem
"Lolita" (bài hát của Leah LaBelle), 2013
"Lolita" (bài hát của The Veronicas)
"Lolita", một bài từ album năm 1960 Barry Harris at the Jazz Workshop sáng tác bởi Barry Harris
"Lolita", một bài hát của Christina Aguilera từ EP năm 2022 La Fuerza
"Lolita", một bài hát của Prince, từ album năm 2006 3121
"Lolita", một bài từ album năm 1999 Pray for Mojo của Mustard Plug
"Lolita", một bài từ album năm 1996 Nine Objects of Desire của Suzanne Vega
"Lolita", một bài từ album năm 2005 Language. Sex. Violence. Other? của the Stereophonics
"Lolita", một bài từ album năm 2006 The Black Magic Show của Elefant
"Lolita", một bài từ bộ phim năm 2011 Tamil Engeyum Kaadhal
"Lolita", một bài hát của Lana Del Rey, được đưa vào làm bài hát bổ sung trong một số ấn bản album năm 2012 Born to Die
"Lolita", một bài hát của Cheap Trick từ album năm 2017 We're All Alright!
"Lolita", một bài hát của Paw từ album năm 1993 Dragline
"Lolita (trop jeune pour aimer)", đĩa đơn năm 1987 của ca sĩ người Canada gốc Pháp Céline Dion
"Moi... Lolita", đĩa đơn năm 2000 của ca sĩ người Pháp Alizée
Nghệ thuật, giải trí và truyền thông > Nghệ thuật, giải trí và truyền thông khác

Lolita (kịch), một vở kịch năm 1981 của Edward Albee, chuyển thể từ tiểu thuyết
Lolita, một tạp chí khiêu dâm trẻ em Hà Lan được xuất bản bởi Joop Wilhelmus
Lolita, My Love, vở nhạc kịch năm 1971 của John Barry và Andrew Lerner, dựa trên tiểu thuyết
Cách dùng khác

Lolita, Texas, một thị trấn ở Hoa Kỳ
Lolita (cá voi sát thủ) (k. 1966 – 2023), một con cá voi sát thủ nữ được nuôi tại thủy cung Miami
Lolita (thuật ngữ), một thuật ngữ tiếng Anh để chỉ một cô gái trẻ hấp dẫn, quyến rũ hoặc phát triển tình dục sớm
Phong cách Lolita, một tiểu văn hóa thời trang có nguồn gốc Nhật Bản
LOLITA, một hệ thống xử lý ngôn ngữ tự nhiên được phát triển tại đại học Durham, Anh
Leucanopsis contempta

| Leucanopsis contempta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Leucanopsis
Loài (species): L. contempta
Danh pháp hai phần
Leucanopsis contempta (Rothschild, 1909) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Halisidota contempta Rothschild, 1909 
Leucanopsis contempta là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Ditrichum praealtum

| Ditrichum praealtum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Dicranales
Họ (familia): Ditrichaceae
Chi (genus): Ditrichum
Loài (species): D. praealtum
Danh pháp hai phần
Ditrichum praealtum Mitt. Kuntze, 1891 
Ditrichum praealtum là một loài rêu trong họ Ditrichaceae. Loài này được Mitt. Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ditrichum praealtum”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Dorcadion ganglbaueri

| Dorcadion ganglbaueri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Dorcadion
Loài (species): D. ganglbaueri
Danh pháp hai phần
Dorcadion ganglbaueri Jakovlev, 1897 
Dorcadion ganglbaueri là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Giảm phân

Trong giảm phân, mỗi nhiễm sắc thể tự nhân đôi  và các cặp nhiễm sắc thể tương đồng có thể tiếp hợp dẫn đến hoán vị gen. Mỗi tế bào con được sinh ra (giao tử) chỉ có 1 nhiễm sắc thể hoặc của bố (thì không của mẹ) hoặc của mẹ (thì không của bố).
Giảm phân là quá trình phân bào giảm nhiễm trong quá trình hình thành giao tử.
Trong giảm phân, tế bào sinh dục (có bộ 2n) đã chín trải qua hai lần phân bào liên tiếp gọi là giảm phân I và giảm phân II, nhưng nhiễm sắc thể chỉ nhân đôi có một lần ở kỳ trung gian trước giảm phân I, nên sinh ra giao tử có bộ nhiễm sắc thể đơn bội: giao tử đực (tinh trùng hoặc tinh tử) và giao tử cái (trứng hoặc noãn) có n NST đơn.
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân I

Gồm Kỳ trung gian và 4 kỳ phân bào chính thức.
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân I > Kỳ trung gian I

NST dài mảnh duỗi xoắn, NST nhân đôi thành NST kép, trung tử nhân đôi thành 2 trung tử.
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân I > Kỳ đầu I

Bước vào kỳ đầu I, các NST kép bắt đôi với nhau theo từng cặp tương đồng. Sau khi tiếp hợp, các NST bắt đầu co xoắn lại. Tiếp đến, các NST kép trong mỗi cặp NST kép tương đồng dần dần đẩy nhau ra bắt đầu từ tâm động. Trong khi NST tiếp tục co xoắn lại thì thoi phân bào cũng được hình thành và một số sợi thoi được đính với tâm động của các NST.
Trong quá trình bắt đôi, các NST kép trong cặp NST kép tương đồng có thể trao đổi các đoạn crômatit cho nhau. Hiện tượng này là hiện tượng trao đổi chéo, dẫn đến hoán vị gen. Cuối kỳ đầu I, màng nhân và nhân con dần tiêu biến, thoi phân bào xuất hiện.
Kỳ đầu I chiếm phần lớn toàn bộ thời gian của quá trình giảm phân. Tùy theo từng loài, kỳ đầu I có thể kéo dài tới vài ngày thậm chí vài chục năm như ở người phụ nữ.
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân I > Kỳ giữa I

Các cặp NST kép tương đồng sau khi bắt đôi và co xoắn cực đại di chuyển về mặt phẳng xích đạo của tế bào và tập trung thành 2 hàng xếp song song. Dây tơ phân bào từ mỗi cực tế bào chỉ đính vào một phía của mỗi NST kép trong cặp tương đồng.
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân I > Kỳ sau I

Mỗi NST kép trong  cặp NST kép tương đồng di chuyển theo dây tơ phân ly về hai cực của tế bào trên thoi vô sắc.
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân I > Kỳ cuối I

Sau khi đi về cực của tế bào, các NST kép dần dần dãn xoắn. Màng nhân và nhân con dần dần xuất hiện. Thoi phân bào tiêu biến đi để quá trình phân chia tế bào chất bắt đầu diễn ra, hình thành 2 tế bào con có lượng NST giảm đi một nửa (n NST kép).
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân II

Ngay sau khi kết thúc quá trình giảm phân I, các tế bào bước vào giảm phân II mà không nhân đôi NST. Phân bào giảm phân II cơ bản giống như nguyên phân cũng bao gồm 4 kỳ nhưng diễn biến không bao giờ giống quá trình nguyên phân.
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân II > Kỳ đầu II

NST vẫn ở trạng thái n NST kép bắt đầu co ngắn và cho thấy số lượng NST kép (đơn bội)
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân II > Kỳ giữa II

Các NST kép tập trung và xếp thành một hàng ở mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào.
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân II > Kỳ sau II

Mỗi NST kép tách nhau ở tâm động thành 2 NST đơn và phân li về 2 cực tế bào.
Diễn biến các kỳ ở giảm phân > Giảm phân II > Kỳ cuối II

Các NST đơn nằm gọn trong nhân mới được tạo thành với số lượng bộ đơn bội (n NST)
Kết quả của giảm phân

Sau khi trải qua hai quá trình giảm phân I và giảm phân II, từ 1 tế bào mẹ (2n NST kép) tạo thành 4 tế bào con có số NST đơn bằng một nửa số NST kép của tế bào mẹ (n NST đơn). Các tế bào con sẽ phát triển, lớn lên và biến đổi hình thành các giao tử.
Đối với động vật, ở con đực, 1 tế bào mẹ hình thành 4 tế bào con tạo thành 4 tinh trùng chui vào lòng ống sinh tinh của tinh hoàn để đi vào túi chứa tinh; ở con cái, sau 2 lần giảm phân 1 tế bào mẹ chỉ hình thành 1 tế bào lớn tạo thành tế bào trứng, 3 tế bào nhỏ khác không làm nhiệm vụ sinh sản (tế bào thể cực, hay còn gọi là thể định hướng). Đối thực vật, tế bào tạo thành sau giảm phân lại tiếp tục phân bào để tạo thành hạt phấn hay túi phôi.
Ý nghĩa của giảm phân

Giảm phân kết hợp với thụ tinh và nguyên phân là cơ chế duy trì bộ nhiễm sắc thể đặc trưng và ổn định của loài qua các thế hệ về sau. Sự phân li độc lập và tổ hợp tự do của các cặp NST trong quá trình giảm phân đã tạo ra nhiều biến dị tổ hợp giúp giới sinh vật đa dạng, phong phú, là nguyên liệu của chọn lọc tự nhiên và tiến hóa, giúp các loài có khả năng thích nghi với điều kiện sống mới và khẳng định sinh sản hữu tính (chủ yếu là do các biến dị tổ hợp) có ưu thế hơn sinh sản vô tính.
So sánh với nguyên phân

Bảng so sánh dưới đây cho thấy sự khác biệt giữa nguyên và giảm phân.
|  | Giảm phân | Nguyên phân |
| --- | --- | --- |
| Kết quả | Tạo thành bốn tế bào, mỗi tế bào mang một nửa số lượng NST của tế bào mẹ | Tạo thành hai tế bào mang bộ NST giống tế bào mẹ |
| Cơ chế | Tạo thành giao tử (tế bào sinh dục) trong sinh sản của sinh vật nhân thực | Sinh sản, sinh trưởng và tái tạo tế bào, sinh sản vô tính |
| Nơi diễn ra | Tế bào sinh dục chín | Tế bào sinh dưỡng (xôma) và tế bào sinh dục sơ khai |
| Các giai đoạn | Kỳ trung gian, Kỳ đầu I, Kỳ giữa I, Kỳ sau I, Kỳ cuối I,  Kỳ đầu II, Kỳ giữa II, Kỳ sau II, Kỳ cuối II | Kỳ trung gian, Kỳ đầu, Kỳ giữa, Kỳ sau, Kỳ cuối |
| Giống với tế bào mẹ | Không | Có |
| Hiện tượng tiếp hợp | Có, thường xảy ra giữa các cặp nhiễm sắc thể tương đồng | Rất ít |
| Bắt cặp nhiễm sắc thể tương đồng? | Có | Không |
| Các NST tách nhau ở tâm động | Không xảy ra ở kỳ sau I, nhưng xảy ra ở kỳ sau II | Xảy ra ở kỳ sau |
| Số lần phân bào | 2 | 1 |
| Sự sắp xếp của các NST ở kỳ giữa | Ở kì giữa I, các NST tập trung thành 2 hàng trên mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào, ở kỳ giữa II thì xếp thành 1 hàng | Ở kì giữa, các NST tập trung thành 1 hàng trên mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào |
Đột biến ở giảm phân

Cơ chế giảm phân như trên đã trình bày là diễn biến bình thường trong quá trình phân chia của tế bào sinh dục để tạo thành giao tử. Sự phân chia này có thể bị rối loạn do hoá chất, tia phóng xạ, hoặc virut gây ra đột biến về số lượng nhiễm sắc thể là dạng khá thường gặp ở nhiều loài sinh vật, ở người gây ra hiện tượng dị bội thể hoặc thể lệch bội; hoặc có thể gây ra đột biến về cấu trúc nhiễm sắc thể, dẫn đến thay đổi phân bố gen trên một hoặc nhiều nhiễm sắc thể (xem ở trang Đột biến nhiễm sắc thể).