stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cnidoscolus palmeri

| Cnidoscolus palmeri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Cnidoscolus
Loài (species): C. palmeri
Danh pháp hai phần
Cnidoscolus palmeri (S.Watson) Rose 
Cnidoscolus palmeri là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được (S.Watson) Rose mô tả khoa học đầu tiên năm 1909.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cnidoscolus palmeri”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Cleistocarpidium japonicum

| Cleistocarpidium japonicum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Dicranales
Họ (familia): Ditrichaceae
Chi (genus): Cleistocarpidium
Loài (species): C. japonicum
Danh pháp hai phần
Cleistocarpidium japonicum Deguchi, Matsui & Z. Iwats. K. L. Yip, 2004 
Cleistocarpidium japonicum là một loài rêu trong họ Ditrichaceae. Loài này được Deguchi, Matsui & Z. Iwats. K. L. Yip mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cleistocarpidium japonicum”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Cnidoscolus pteroneurus

| Cnidoscolus pteroneurus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Cnidoscolus
Loài (species): C. pteroneurus
Danh pháp hai phần
Cnidoscolus pteroneurus Fern.Casas 
Cnidoscolus pteroneurus là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được Fern.Casas mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cnidoscolus pteroneurus”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Cnidoscolus pavonianus

| Cnidoscolus pavonianus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Cnidoscolus
Loài (species): C. pavonianus
Danh pháp hai phần
Cnidoscolus pavonianus (Müll.Arg.) Fern.Casas 
Cnidoscolus pavonianus là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được (Müll.Arg.) Fern.Casas mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cnidoscolus pavonianus”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Montemarano

Montemarano là một đô thị (comune) thuộc tỉnh Avenllino trong vùng Campania của Ý. Montemarano có diện tích km2, dân số là người (thời điểm ngày).
Clavières

| --- | --- |
 Clavières
Clavières

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Auvergne-Rhône-Alpes
Tỉnh: Cantal
Quận: Saint-Flour
Tổng: Ruynes-en-Margeride (tổng)
Liên xã: Communauté de communes Margeride-Truyère
Xã (thị) trưởng: Albert Hugon (2008-2014)
Thống kê
Độ cao: 872–1.434 m (2.861–4.705 ft) (bình quân 1.060 m (3.480 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 44,66 km2 (17,24 dặm vuông Anh)
INSEE/Mã bưu chính: 15051/ 15320

Clavières là một xã ở tỉnh Cantal, thuộc vùng Auvergne-Rhône-Alpes ở miền trung nước Pháp.
Dân số

| Năm | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Dân số | 476 | 477 | 433 | 337 | 308 | 265 |
From the year 1968 on: No double counting—residents of multiple communes (e.g. students and military personnel) are counted only once.
Château-Rouge

| --- | --- |
 Château-Rouge

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: 
Tỉnh: 
Thống kê

Château-Rouge là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.
Coelioxys marginata

| Coelioxys marginata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Megachilidae
Phân họ (subfamilia): Megachilinae
Tông (tribus): Megachilini
Chi (genus): Coelioxys
Loài (species): C. marginata
Danh pháp hai phần
Coelioxys marginata Friese, 1922 
Coelioxys marginata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1922.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Clubiona gilva

| Clubiona gilva> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Clubionidae
Chi (genus): Clubiona
Loài (species): C. gilva
Danh pháp hai phần
Clubiona gilva Pickard-Cambridge, 1872 
Clubiona gilva là một loài nhện trong họ Clubionidae.
Loài này thuộc chi Clubiona. Clubiona gilva được Octavius Pickard-Cambridge miêu tả năm 1872.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Cleptotrigona cubiceps

| Cleptotrigona cubiceps> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Apidae
Phân họ (subfamilia): Apinae
Tông (tribus): Meliponini
Chi (genus): Cleptotrigona
Loài (species): C. cubiceps
Danh pháp hai phần
Cleptotrigona cubiceps (Friese, 1912) 
Cleptotrigona cubiceps là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1912.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Cleretum papulosum

| Cleretum papulosum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Aizoaceae
Chi (genus): Cleretum
Loài (species): C. papulosum
Danh pháp hai phần
Cleretum papulosum (L.f.) N.E.Br., 1927 
Cleretum papulosum là một loài thực vật có hoa trong họ Phiên hạnh. Loài này được (L.f.) N.E.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 1927.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cleretum papulosum”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Mikania rimachii

| Mikania rimachii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Mikania
Loài (species): M. rimachii
Danh pháp hai phần
Mikania rimachii W.C.Holmes & McDaniel, 
Mikania rimachii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được W.C.Holmes & McDaniel mô tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mikania rimachii”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Cyclopentadienyliron dicarbonyl dime

| Cyclopentadienyliron đicacbonyl đime |
| --- | --- |



Danh pháp IUPAC: Di-μ-carbonyldicarbonylbis(η5-cyclopenta-2,4-dien-1-yl)diiron
Tên khác: Bis(cyclopentadienyl)tetracarbonyl-diiron Di(cyclopentadienyl)tetracarbonyl-diiron Bis(dicarbonylcyclopentadienyliron)

Nhận dạng
Viết tắt: Fp2
Số CAS: 12154-95-9
PubChem: 11110989
Số EINECS: 235-276-3
Ảnh Jmol-3D: ảnh
SMILES:  đầy đủ [C-]#[O+].[C-]#[O+].c1ccc[cH-]1.[Fe+][C-]=O.c1ccc[cH-]1.[Fe+][C-]=O 
InChI:  đầy đủ 1/2C5H5.4CO.2Fe/c2*1-2-4-5-3-1;4*1-2;;/h2*1-5H;;;;;;/q;;;;2*-1;2*+1/r2C6H5FeO.2CO/c2*8-5-7-6-3-1-2-4-6;2*1-2/h2*1-4,6H;; 
ChemSpider: 24589716
Thuộc tính
Công thức phân tử: C14H10Fe2O4
Khối lượng mol: 353,925 g/mol
Bề ngoài: tinh thể màu tím đậm
Khối lượng riêng: 1,77 g/cm³
Điểm nóng chảy:  194 °C (467 K; 381 °F) 
Điểm sôi: phân hủy  
Độ hòa tan trong nước: không tan
Độ hòa tan trong các dung môi khác: tan trong benzen, THF, clorocacbon
Cấu trúc
Tọa độ: bát diện biến dạng
Mômen lưỡng cực: 3,1 D (trong benzen)
Các nguy hiểm
Nguy hiểm chính: nguồn tạo CO
Ký hiệu GHS: 
Báo hiệu GHS: Nguy hiểm
Chỉ dẫn nguy hiểm GHS: H228, H302, H330, H331
Các hợp chất liên quan
Hợp chất liên quan: Ferrocen Sắt pentacacbonyl
 
Trừ khi có ghi chú khác, dữ liệu được cung cấp cho các vật liệu trong trạng thái tiêu chuẩn của chúng (ở 25 °C [77 °F], 100 kPa).  Y kiểm chứng (cái gì YN ?) Tham khảo hộp thông tin
Cyclopentadienyliron đicacbonyl đime là một hợp chất cơ kim có công thức hóa học  {\ce {[(C5H5)Fe(CO)2]2}}, thường được viết tắt là  {\ce {Cp2Fe2(CO)4}},  {\ce {[CpFe(CO)2]2}} hoặc thậm chí Fp2, với tên thông thường "fip dimer". Nó là một chất rắn kết tinh màu đỏ tía sẫm, dễ hòa tan trong dung môi hữu cơ phân cực vừa phải như clorofom và pyridin, nhưng ít hòa tan trong cacbon tetraclorua và cacbon đisunfua. Fp2 không tan trong nước nhưng bền với nước. Fp2 ổn định khi được bảo quản hợp lí trong không khí và là nguyên liệu ban đầu thuận tiện để tiếp cận các dẫn xuất Fp khác.
Điều chế

Fp2 đã được Geoffrey Wilkinson điều chế lần đầu tiên vào năm 1955 tại Harvard, sử dụng cùng một phương pháp được sử dụng ngày nay: phản ứng của sắt pentacacbonyl và đicyclopentadien.
Mimosa duckei

| Mimosa duckei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Mimosa
Loài (species): M. duckei
Danh pháp hai phần
Mimosa duckei Huber 
Mimosa duckei là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Huber miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mimosa duckei”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
IOS 13

| --- | --- |
Một phiên bản của hệ điều hành iOS

Màn hình chính IOS 13 trên iPhone X
Nhà phát triển: Apple Inc.
Kiểu mã nguồn: Đóng với thành phần mã nguồn mở
Phát hành lần đầu: 19 tháng 9 năm 2019
Phiên bảnmới nhất: 13.7 (17H35) (1 tháng 9 năm 2020; 4 năm trước (2020-09-01)) 
Nền tảng: iPhone iPhone 6S  iPhone 6S Plus  iPhone SE  iPhone 7  iPhone 7 Plus  iPhone 8  iPhone 8 Plus  iPhone X  iPhone XS  iPhone XS Max  iPhone XR  iPhone 11  iPhone 11 Pro  iPhone 11 Pro Max iPod Touch iPod Touch (thế hệ 7) 
Loại nhân: Hybrid (XNU)
Giấy phép: Phần mềm sở hữu độc quyền với thành phần tự do
Sản phẩm trước: iOS 12
Sản phẩm sau: iOS 14 iPadOS 14
Website chính thức: iOS 13 tại Wayback Machine (lưu trữ 2020-09-11)
Trạng thái hỗ trợ
Chỉ hỗ trợ ứng dụng giới hạn từ bên thứ 3
Các bài viết liên quan
iPadOS
iOS 13 là phiên bản thứ mười ba của hệ điều hành iOS, được thiết kế và phát triển bởi Apple Inc., là phiên bản kế nhiệm của iOS 12, và được kế nhiệm bởi iOS 14. Phiên bản này được công bố bởi Craig Federighi tại WWDC 2019 diễn ra vào ngày 3 tháng 6 năm 2019 và phát hành chính thức tới người dùng vào ngày 19 tháng 9 năm 2019. Bản cập nhật này bao gồm nhiều sự thay đổi và bổ sung lớn về hiệu năng, tính năng, giao diện cũng như có sự xuất hiện của iPadOS được xây dựng từ iOS 13 dành riêng cho iPad.
Lịch sử

iOS 13 và iPadOS 13 được giới thiệu bởi Craig Federighi tại Hội nghị các nhà phát triển toàn cầu Apple vào ngày 3 tháng 6 năm 2019. Phiên bản Beta đầu tiên được ra mắt dành cho nhà phát triển ngay sau buổi hội nghị. Phiên bản Beta thứ 2 được phát hành vào ngày 18 tháng 6 năm 2019, và phiên bản thử nghiệm công khai đầu tiên được phát hành vào ngày 24 tháng 6 năm 2019. Phiên bản chính thức đã ra mắt vào ngày 19 tháng 9 năm 2019.
Các thay đổi lớn > Chế độ tối

Chế độ tối từ lâu đã xuất hiện trên iOS, nhưng nó ở dưới dạng là một trợ năng 'Đảo ngược màu', giúp chuyển nền trắng thành đen. Nhưng chúng gây ra sự bất tiện khi đảo ngược từ đen thành trắng, đảo ngược màu của ảnh và tất cả mọi thứ. Sau đó, nó được cải tiến thành 'Đảo ngược thông minh', giúp chuyển nền trắng thành đen, không đổi màu hình ảnh. Nhưng nó vẫn còn tồn tại bất cập là làm cho máy chậm đi, dẫn đến tình trạng treo máy. Bản cập nhật iOS 13 này đã khắc phục các vấn đề đó.
Mọi ứng dụng hệ thống đều có thể sử dụng ở Chế độ tối. Hình nền cũng sẽ chuyển thành màu tối. Người dùng có thể bật Chế độ tối ở trong phần Màn hình & độ sáng của Cài đặt, hoặc từ thanh Trung tâm kiểm soát. Độ tối sẽ phụ thuộc và từng mẫu iPhone, những iPhone sử dụng màn hình OLED sẽ cho trải nghiệm tối tốt hơn các thiết bị iPhone sử dụng màn hình LCD.
Các thay đổi lớn > Siri

Siri sử dụng giọng nói do phần mềm phiên tạo thần kinh một cách thông minh thay vì phép ghép từng câu từng chữ của giọng nói thu âm của người giúp cho Siri nói trở nên trôi chảy và tự nhiên hơn.
Các thay đổi lớn > Bàn phím

Bàn phím ảo QuickType có thêm tính năng mới là QuickPath, cho phép người dùng sử dụng ngón tay vuốt bàn phím để hoàn thành ngay câu chữ cần gõ. Tính năng này trước đây đã có mặt độc quyền qua các ứng dụng bàn phím bên thứ ba nhất định như là  SwiftKey hoặc Gboard trên Android.
Các thay đổi lớn > Đăng nhập với Apple

Tính năng đăng nhập mới là "Đăng nhập với Apple" đã được ra mắt, cho phép người dùng tạo tài khoản với các dịch vụ bên thứ ba trong khi các dịch vụ này chỉ sử dụng những thông tin cơ bản. Người dùng có lựa chọn được phép tạo ra những thư điện tử ảo cho từng trang, điều này cải thiện riêng tư, ẩn danh và giảm thiểu thông tin bị đánh cắp qua email chính của người dùng. Tất cả các ứng dụng iOS trợhỗ  phương thức đăng nhập của bên thứ ba (như phương thức đăng nhập với Facebook và Google) bắt buộc cập nhật tính năng Đăng nhập với Apple, và giao diện người dùng iOS khuyến cáo các nhà phát triển phần mềm sử dụng phương thức Đăng nhập với Apple thay thế cho những cách đăng nhập trên.
Các thay đổi lớn > Hiệu suất

Trên iOS 13, tốc độ mở các ứng dụng nhanh gấp đôi. Tốc độ mở khóa của FaceID sẽ nhanh hơn 30%. Đồng thời, Apple cũng sử dụng các thuật toán để nén các ứng dụng trên AppStore, làm cho thời gian tải ứng dụng ít hơn 50% và thời gian cập nhật ứng dụng cũng sẽ ít hơn 60%.
Các thay đổi lớn > Những thay đổi khác

Phiên bản iOS dành cho iPad được đổi tên thành iPadOS để phân biệt được nền tảng và sự khác nhau về tính năng so với iPhone và iPod Touch.
iOS 13 đã tương thích và hỗ trợ nhiều loại tay cầm trò chơi. Đồng thời nó cũng bổ sung thêm tính năng ghép đôi Bluetooth với nhiều AirPods hay tai nghe không dây khác cùng một lúc.
Ứng dụng > Tin nhắn

Bổ sung những trang phục, kiểu dáng mới cho Memoji. Apple cũng giới thiệu Memoji Stickers, cho phép mọi người tự tạo sticker cho chính bản thân mình. Và giờ đây, bạn có thể chia sẻ tên mình và ảnh đại diện, phòng khi người khác không lưu thông tin của bạn vào danh bạ và không nhận ra bạn là ai. Ứng dụng tinh nhắn cũng thêm tính năng gõ QuickPath cho phép người dùng có thể vuốt ngón tay trên bàn phím để gõ một từ. Trước đó, tính năng này chỉ được cung cấp bởi bên thứ ba như SwiftKey và đã xuất hiện một thời gian trên Android
Ứng dụng > Lời nhắc

Trên iOS 13, ứng dụng "Lời nhắc" đã được sửa đổi hoàn toàn về giao diện và được trang bị nhiều tính năng mới. Một trong số đó là 'Thanh công cụ nhanh' để thêm thời gian, ngày tháng, vị trí, đánh dấu, ảnh và các tài liệu đã được quét và lời nhắc của bạn. Tiếp theo là 'Danh sách thông minh' đang trở nên hữu ích hơn, chúng tự động sắp xếp lời nhắc của bạn và nhóm chúng thành các nhóm khác nhau.
Ứng dụng > Ảnh

Ứng dụng Ảnh được bổ sung thêm nhiều tính năng. Các ảnh được sắp xếp theo một bố cục hợp lý. Người dùng có thể phóng to để xem ảnh. Phần chỉnh sửa ảnh cũng đã được bổ sung thêm nhiều tuỳ chọn hơn, giúp cho việc chỉnh sửa ảnh trở nên dễ dàng và tiện lợi.
Ứng dụng > Khác

CarPlay được bổ sung thêm Bảng điều khiển mới.
App Store được thêm Apple Arcade cho phép người dùng chơi hơn 100 tựa game độc quyền trên iOS.
Siri được thay đổi giọng mới tự nhiên và trong trẻo hơn.
Ứng dụng 'Sức khoẻ' được cá nhân hoá hơn. Nó trở nên dễ dàng, tiện lợi hơn để truy cập những thông tin quan trọng và khẩn cấp. Apple cũng bổ sung tính năng theo dõi chu kỳ kinh nguyệt và những thông tin để giúp bạn hiểu rõ hơn về chu kỳ kinh nguyệt cũng như sức khỏe tổng thể của bạn
Trang bắt đầu trong Safari đã được cải thiện. Chúng hiện những đề xuất của Siri, mục yêu thích và các trang web thường xuyên truy cập để người dùng dễ dàng và nhanh chóng truy cập trang web mong muốn
Thông thường khi sử dụng thực tế ảo, mọi vật đều không tự nhiên. Con người và các cảnh vật xung quanh đều không có ý nghĩa gì đối với thực tế ảo, họ có thể bị che lấp bởi thực thể thực tế ảo cho dù họ có đứng xa hay gần. Nhưng giờ đây, con người có thể đứng trước hoặc sau thực thể thực tế ảo nhờ ARKit 3, tạo ra một trải nghiệm thực tế ảo hoàn toàn mới.
Để hỗ trợ gõ văn bản thêm thú vị hơn, Apple cũng đã trang bị chức năng thêm những phông chữ mới cho hệ thống bằng cách tải từ App Store.
Thiết bị được hỗ trợ

iOS 13 ngưng hỗ trợ cho một số thiết bị chỉ được trang bị 1GB RAM. Đây là phiên bản iOS đầu tiên có những thiết bị nền tảng 64-bit bị khai tử. Các thiết bị không còn được hỗ trợ cập nhật iOS 13 gồm có iPhone 5S, iPhone 6 / 6 Plus, và iPod Touch thế hệ thứ 6. iPad mini 4 dù được trang bị con chip Apple A8 nhưng nhờ có 2GB RAM nên vẫn được lên iPadOS 13.
Để thuận tiện cho việc loại trừ các tính năng không cần thiết giữa iPhone và iPad, iOS 13 đã được tách ra chỉ hỗ trợ iPhone/iPod touch, và Apple cho ra mắt một hệ điều hành mới dành riêng cho máy tính bảng iPad là iPadOS.
| --- | --- |
 iPhone iPhone 6S  iPhone 6S Plus  iPhone SE (thế hệ thứ nhất)  iPhone 7  iPhone 7 Plus  iPhone 8  iPhone 8 Plus  iPhone X  iPhone XR  iPhone XS  iPhone XS Max  iPhone 11  iPhone 11 Pro  iPhone 11 Pro Max  iPhone SE (thế hệ thứ 2)  :  iPod Touch iPod Touch (thế hệ 7)
Mikania psylobothrya

| Mikania psylobothrya> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Mikania
Loài (species): M. psylobothrya
Danh pháp hai phần
Mikania psylobothrya Sodiro ex H.Rob. & W.C.Holmes, 2002 
Mikania psylobothrya là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Sodiro ex H.Rob. & W.C.Holmes mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mikania psylobothrya”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Chiến tranh Liên minh thứ Ba

| x t Chiến tranh Napoleon |
| --- | --- |
Các cuộc chiến tranh Anh tại Scandinavia (Chiến tranh Pháo hạm •  Chiến tranh Đan Mạch-Thụy Điển) •  Chiến tranh Anh-Maratha •  Liên minh thứ ba •  Chiến tranh Anh-Tây Ban Nha •  Chiến tranh Nga-Ba Tư •  Chiến tranh Pomerania •  Liên minh thứ tư •  Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ •  Chiến tranh Anh-Thổ Nhĩ Kỳ •  Chiến tranh Anh-Nga •  Chiến tranh Phần Lan •  Chiến tranh Bán đảo •  Liên minh thứ năm •  Chiến tranh Anh-Thụy Điển •  Chiến tranh 1812 •  Chiến tranh Pháp-Nga •  Liên minh thứ sáu (Chiến dịch nước Đức) •  Chiến tranh Thụy Điển-Na Uy •  Liên minh thứ bảy
| x t Chiến tranh Liên minh thứ ba |
| --- | --- |
Boulogne •  Mũi Finisterre •  Chiến dịch Ulm •  Verona •  Trafalgar •  Caldiero •  Amstetten •  Mũi Ortegal •  Dürenstein •  Schöngrabern •  Austerlitz •  Blaauwberg •  Gaeta •  Campo Tenese •  Maida •  Mileto
Liên minh thứ ba là một liên minh quân sự gồm các vương quốc Anh, Nga, Áo, Thụy Điển, Bồ Đào Nha, Napoli và Sicilia chống lại hoàng đế Napoléon Bonaparte và Đệ nhất đế chế Pháp cùng các đồng minh Tây Ban Nha, vương quốc Ý, Bayern, Etruria, Batavia, công quốc Württemberg trong các năm 1805 và 1806.
Từ Hòa ước Amiens tới Liên minh thứ ba

Mặc dù Vương quốc Anh và Đế quốc Pháp đã ký Hòa ước Amiens ngày 25.3.1802, kết thúc chiến tranh giữa Pháp và Liên minh thứ hai, nhưng nền hòa bình không được vững chắc. Tháng 5 năm 1803, Anh bắt giữ 1.200 tàu buôn của Pháp và Hà Lan trên các hải cảng Anh. Ít ngày sau, Pháp trả đũa, bắt mọi người Anh trên đất Pháp rồi theo đuổi chính sách bảo hộ mậu dịch, phong tỏa thị trường tiêu thụ của nền kỹ nghệ Anh, đồng thời ngăn cản các hàng nhập cảng cần thiết của Anh, nhất là sản phẩm nông nghiệp mà Anh không thể tự túc được. Cuộc xung đột trở nên không thể tránh được, khi quân Anh không chịu di tản khỏi đảo Malta và Napoléon gửi quân đi để dập tắt cuộc cách mạng Haiti.
Ngày 23.5.1803, Vương quốc Anh chính thức tuyên chiến với Đế quốc Pháp. Thủ tướng Anh thời đó là William Pitt tăng cường các nỗ lực ngoại giao nhằm lập Liên minh thứ ba. Ngày 11.4.1805, Vương quốc Anh và Nga ký hiệp ước liên minh. Anh tài trợ mỗi năm 1,25 triệu bảng Anh cho 100.000 quân Nga. Anh cũng tìm cách lôi kéo Áo và ngày 11.6.1805 Áo gia nhập Liên minh. Thụy Điển cũng theo Liên minh từ ngày 9.8.1805 và ngày 31.10.1805 Thụy Điển tuyên chiến với Pháp.
Chiến trận tại Đức

Napoléon tập trung quân đội Pháp, Tây Ban Nha và CH Batavia tại các trại ở Boulogne (bắc Pháp) gồm bộ binh, kỵ binh và hải quân có lúc lên tới 350.000 quân, nhằm tấn công Vương quốc Anh. Mục tiêu của thủ tướng Anh là triệt tiêu sự đe dọa đó của Pháp. Quân Liên minh tấn công cùng lúc Vương quốc Hannover (do Pháp chiếm từ 27.5.1803) với 40.000 quân Nga-Anh-Thụy Điển, vùng sông Danube với 180.000 quân Nga-Áo và vùng bắc Ý với 142.000 quân Áo.
Napoléon tập trung tấn công vào trung tâm lực lượng Liên minh ở Đức, trong khi thống chế Pháp André Masséna và Gouvion Saint-Cyr phải kìm giữ quân Liên minh tại bắc Ý.
Quân Áo quyết định chờ quân Pháp tại vùng núi Schwarzwald (tây nam Đức), nhưng Napoléon triển khai quân cắt đứt liên lạc giữa quân Áo và quân Nga. Tháng 9 năm 1805, đại quân Pháp vượt sông Rhine rồi sông Main. Thống chế Pháp Michel Ney thắng tướng Áo Karl Mack tại trận Elchingen (Bayern) và vây quân tướng Karl Mack tại Ulm (bên sông Danube, Đức) khiến tướng Mack phải đầu hàng ngày 19.10.1805.
Trận hải chiến ở Tây Ban Nha

Cùng thời gian đó liên quân Pháp - Tây Ban Nha do Đô đốc Pháp Pierre Villeneuve chỉ huy bị Hải quân Anh của Đô đốc Horatio Nelson đánh tan tành trong trận hải chiến Trafalgar (Tây Ban Nha, ngày 21.10.1805); chiến công này là một trong những chiến thắng quyết định nhất trên biển, chứng tỏ quyền làm chủ trên biển của Vương quốc Anh. Đô đốc Horatio Nelson bị thương nặng; ông đã hy sinh trong giờ phút thắng trận, và sự kiện này củng cố vai trò anh hùng dân tộc nước Anh của ông, mà ông đã đạt được sau vài trận thắng quân Pháp trước đây. Về phía đám bại quân, vết thương chí tử của Đô đốc Tây Ban Nha là Don Federico Carlos Gravina y Nápoli cũng dẫn tới cái chết của ông ta vào năm 1806; còn Đô đốc Pháp Pierre Villeneuve thì bị bắt sống, nhưng sau này ông ta được tha và tự sát.
Tại Trung Âu, ngày 2 tháng 12 năm 1805, dù ít quân hơn, hoàng đế Napoléon đã đánh bại liên quân Áo-Nga do Nga hoàng Aleksandr I và Hoàng đế Áo Franz II chỉ huy trong trận Austerlitz (nay là Slavkov, Cộng hòa Séc), buộc quân Nga phải rút về Ba Lan và Áo phải ký hòa ước Pressburg vào ngày 26.12.1805, nhượng Venezia cho Ý (do Napoléon làm vua) và vùng Tyrol cho Vương quốc Bayern. Liên minh thứ ba tan rã.
Các trận chiến giữa phe Pháp và Liên minh thứ ba

22.7.1805: trận hải chiến Finisterre (Tây Ban Nha), Anh thắng Pháp-Tây Ban Nha
8.10.1805: trận Wertingen (Đức), Pháp thắng Áo
21.10.1805: trận hải chiến Trafalgar (Tây Ban Nha), Anh thắng Pháp-Tây Ban Nha
30.10.1805: trận Caldiero (Ý), Pháp thắng Áo
4.11.1805: trận hải chiến Cape Ortegal (Tây Ban Nha), Anh thắng Pháp
11.10.1805: trận Haslach-Jungingen (Đức), Pháp thắng Áo
14.10.1805: trận Elchingen (Đức), Pháp thắng Áo
15 - 17.10.1805: trận Ulm (Đức), Pháp thắng Áo
5.11.1805: trận Amstetten (Áo), Pháp thắng Áo-Nga
11.11.1805: trận Dürenstein (Áo), không thắng bại giữa Pháp và Áo-Nga
16.11.1805: trận Hollabrunn, Pháp thắng Áo-Nga
2.12.1805: trận Austerlitz (nay CH Séc), Pháp thắng Áo-Nga
26.2 - 18.7.1806: trận Gaeta (Ý), Pháp thắng Vương quốc Napoli và Sicilia
10.3.1806: trận Campo Tenese (Ý), Pháp thắng Vương quốc Napoli và Sicilia
4.7.1806: trận Maida (Ý), Anh-Sicilia thắng Pháp-Ý-Thụy Sĩ