stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tác động của bão Yagi tại Việt Nam
Cứu trợ và khắc phục hậu quả > Khắc phục hậu quả sự cố, thảm họa

Ngày 29 tháng 9 năm 2024, Lữ đoàn công binh 249 thuộc Binh chủng Công binh đã lắp đặt một cầu phao cách cầu Phong Châu bị sập khoảng 400m về phía hạ lưu sông Hồng để thay thế tạm thời cầu Phong Châu đã sập, phục vụ nhu cầu đi lại của người dân sau bão và mưa lũ. Từ 6 giờ sáng 30 tháng 9, cầu phao được đưa vào vận hành. Tháng 11 năm 2024, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Việt Nam Nguyễn Hòa Bình đã ký quyết định bổ sung 800 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách Trung ương cho Bộ Giao thông Vận tải để đầu tư xây dựng cầu Phong Châu mới. Ngày 14 tháng 12 năm 2024, phần cầu Phong Châu còn lại bắt đầu được phá dỡ, và sau đó vài ngày, dự án Cầu Phong Châu mới được khởi động với trị giá 635 tỷ đồng.
Tại Lào Cai, khu vực đã chịu thiệt hại nặng từ ảnh hưởng của hoàn lưu bão Yagi, mỗi hộ dân chịu thiệt hại từ trận lũ quét tại Làng Nủ sẽ được bố trí từ 50 đến 60m2 diện tích đất ở tạm cư trong khoảng thời gian chờ khu tái định cư hoàn thiện. Khu tạm cư được thực hiện theo hình thức xã hội hóa. Ngày 21 tháng 9, tỉnh Lào Cai đã khởi công tái thiết khu dân cư thôn Kho Vàng ở xã Cốc Lầu, huyện Bắc Hà và khu tái định cư Làng Nủ của xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên, những địa bàn chịu ảnh hưởng nặng nề do bão lũ. Đến ngày 22 tháng 12, công trình Khu tái định cư cho người dân thôn Làng Nủ tại tỉnh Lào Cai, đã được khánh thành nhân dịp kỷ niệm 80 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam.
Đánh giá, tranh cãi và tác động xã hội > Tác động xã hội

Ảnh hưởng của Yagi và mưa lũ sau bão được đánh giá là đã gây sang chấn tâm lý nặng nề cho nhiều người dân tại khu vực thiên tai, nhất là trẻ em, người cao tuổi, đối tượng dễ bị tổn thương. Nhiều người dân chịu thiệt hại trực tiếp từ các cơn bão tỏ ra mệt mỏi, bất lực trước cảnh "đổ nát, hoang tàn, ngổn ngang, bề bộn" sau bão và lũ lụt.  Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính thậm chí đã "bật khóc" khi nhắc đến hiện trường vụ lũ quét ở Làng Nủ, và một lần nữa thể hiện cảm xúc này khi phát biểu trong chương trình "Điểm tựa Việt Nam" phát sóng ngày 15 tháng 9 nhằm động viên nhân dân vượt qua bão lũ. Báo Thanh Niên cho rằng hơn 10 ngày sau khi bão Yagi đổ bộ Việt Nam, "rất nhiều chuyện đã xảy ra, những mất mát, đau thương mà có lẽ phải rất, rất lâu nữa mới có thể nguôi ngoai, hoặc cũng có thể là không bao giờ", "tưởng chỉ có trong chiến tranh mới có những nỗi đau xé lòng như vậy", "hàng trăm người dân trong 1 ngôi làng trong tích tắc đã bị nhấn chìm sau tiếng nổ vang trời".
Tuy nhiên, bối cảnh bão Yagi và mưa lũ sau bão cũng được cho là đã khơi dậy tinh thần đoàn kết của người Việt Nam, niềm tự hào dân tộc tại quốc gia này. Thủ tướng Việt Nam Phạm Minh Chính đã "khẳng định quyết tâm khắc phục hậu quả của cơn bão lịch sử này", đồng thời kêu gọi "một người làm việc bằng hai", "miền Trung, miền Nam làm bù cho miền Bắc" để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển, khắc phục hậu quả thiên tai. Một dự báo trong Nghị quyết số 143 của Chính phủ Việt Nam cho biết, tốc độ tăng trưởng GDP cả nước có thể giảm 0,15% so với kịch bản dự báo, tốc độ tăng trưởng của nhiều tỉnh thành phía Bắc như Quảng Ninh, Thái Nguyên, Lào Cai có thể giảm trên 0,5%, tuy nhiên đến cuối năm 2024, GDP Việt Nam ước tính vẫn tăng trưởng 7,09% dù chịu ảnh hưởng lớn từ Yagi và mưa lũ sau bão, vượt chỉ tiêu Quốc hội nước này giao là 6–6,5%.
Aldair

Aldair Nascimento dos Santos (phát âm tiếng Bồ Đào Nha: [awdaˈiʁ]; sinh ngày 30 tháng 11 năm 1965), còn được gọi là Aldair, là cựu cầu thủ bóng đá người Brasil từng chơi ở vị trí trung vệ, và là thành viên của đội tuyển Brasil vô địch World Cup 1994.
Ông giành phần lớn thời gian của sự nghiệp chơi cho A.S. Roma, nơi ông là đội trưởng, vô địch Serie A mùa bóng 2001. Ông được ghi tên vào Ngôi nhà danh vọng của Roma.
Thống kê sự nghiệp > Câu lạc bộ

| Mùa giải> Brazil | Câu lạc bộ> Brazil | Hạng đấu> Brazil | Vô địch quốc gia> Số trận.VĐQG | Vô địch quốc gia> Số bàn.VĐQG |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1985 | Flamengo | Série A | – | – |
| 1986 | Flamengo | Série A | 23 | 1 |
| 1987 | Flamengo | Série A | 7 | 0 |
| 1988 | Flamengo | Série A | 24 | 2 |
| 1989 | Flamengo | Série A | – | – |
| Bồ Đào Nha | Bồ Đào Nha | Bồ Đào Nha | VĐQG | VĐQG |
| 1989–90 | Benfica | Primeira Liga | 22 | 5 |
| Ý | Ý | Ý | VĐQG | VĐQG |
| 1990–91 | Roma | Serie A | 29 | 2 |
| 1991–92 | Roma | Serie A | 33 | 3 |
| 1992–93 | Roma | Serie A | 28 | 2 |
| 1993–94 | Roma | Serie A | 12 | 0 |
| 1994–95 | Roma | Serie A | 28 | 1 |
| 1995–96 | Roma | Serie A | 31 | 0 |
| 1996–97 | Roma | Serie A | 32 | 2 |
| 1997–98 | Roma | Serie A | 28 | 3 |
| 1998–99 | Roma | Serie A | 27 | 0 |
| 1999–00 | Roma | Serie A | 34 | 1 |
| 2000–01 | Roma | Serie A | 15 | 0 |
| 2001–02 | Roma | Serie A | 16 | 0 |
| 2002–03 | Roma | Serie A | 17 | 0 |
| 2003–04 | Genoa | Serie B | 17 | 1 |
| San Marino | San Marino | San Marino | VĐQG | VĐQG |
| 2007–08 | Murata | CampionatoSammarinese | 10 | 0 |
| 2008–09 | Murata | CampionatoSammarinese | – | – |
| 2009–10 | Murata | CampionatoSammarinese | – | – |

| Quốc gia | Brazil | Brazil | 54 | 3 |
| Quốc gia | Bồ Đào Nha | Bồ Đào Nha | 22 | 5 |
| Quốc gia | Ý | Ý | 347 | 15 |
| Quốc gia | San Marino | San Marino | 10 | 0 |
| Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | 433 | 23 |
Thống kê sự nghiệp > Quốc tế

| Brasil> Năm | Brasil> Số trận | Brasil> Số bàn |
| --- | --- | --- |

| 1989 | 15 | 0 |
| 1990 | 3 | 1 |
1991: –
1992: –
1993: –
| 1994 | 11 | 0 |
| 1995 | 13 | 1 |
| 1996 | 1 | 0 |
| 1997 | 19 | 1 |
| 1998 | 9 | 0 |
| 1999 | 3 | 0 |
| 2000 | 6 | 0 |
| Tổng cộng | 80 | 3 |
Giải thưởng > Câu lạc bộ

Campeonato Carioca: 1986
Siêu cúp bóng đá Bồ Đào Nha: 1989
Cúp bóng đá Ý: 1990–91
Serie A: 2000–01
Siêu cúp bóng đá Ý: 2001
Campionato Sammarinese di Calcio: 2007–08
Giải thưởng > Quốc tế

Giải vô địch bóng đá thế giới: 1994; Á quân 1998
Cúp bóng đá Nam Mỹ: 1989, 1997; Á quân 1995
Thế vận hội mùa hè: Huy chương đồng Bóng đá nam 1996
Cúp Liên đoàn các châu lục: 1997
Giải thưởng > Cá nhân

FIFA XI: 2000
Bàn chân vàng: 2008
Ngôi nhà danh vọng A.S. Roma: 2012
Clypeola

| Clypeola |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Brassicales
Họ (familia): Brassicaceae
Chi (genus): Clypeola
Clypeola là chi thực vật có hoa trong họ Cải.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Clypeola”. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2013.
Núi Yakushi

| Núi Yakushi |
| --- | --- |
薬師岳
Núi Yakushi nhìn từ núi Suishō
Độ cao: 2.926,01 m (9.599,8 ft)
Danh sách: Danh sách núi đồi Nhật Bản theo độ cao 100 núi nổi tiếng Nhật Bản
Phiên âm IPA: [yakushidake]
Vị trí
Núi YakushiToyama, Toyama, Nhật Bản
Dãy núi: dãy núi Hida
Tọa độ: 36°28′8″B 137°32′41″Đ﻿ / ﻿36,46889°B 137,54472°Đ﻿ / 36.46889; 137.54472
Bản đồ địa hình: Geospatial Information Authority 25000:1 薬師岳 50000:1 槍ヶ岳
Leo núi
Hành trình dễ nhất: đi bộ đường dài
Núi Yakushi (薬師岳, Yakushi-dake?) là một trong 100 núi nổi tiếng Nhật Bản, đạt chiều cao 2.926 m (9.600 ft). Tọa lạc tại dãy núi Hida ở quận Toyama, Nhật Bản. Núi này được chỉ định thuộc vườn quốc gia Chūbu-Sangaku vào ngày 4, tháng 12 năm 1934.
Chú thích

↑  “Information inspection service of the Triangulation station” (bằng tiếng Nhật). Geospatial Information Authority of Japan,(高山-槍ヶ岳-薬師岳). Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 6 năm 2009. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2011.
1 2  “Map inspection service” (bằng tiếng Nhật). Geospatial Information Authority of Japan,(高山-槍ヶ岳-三俣蓮華岳). Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2011.
↑  100 Famous Japanese Mountains. Kyūya Fukada (bằng tiếng Nhật). The Asahi Shimbun Company,ISBN 4-02-260871-4, pp192-195. 1982.
↑  “Chūbu-Sangaku National Park”. Ministry of the Environment. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2011.
JooE

Đây là một tên người Triều Tiên, họ là Lee
| JooE |
| --- | --- |
주이
JooE vào tháng 1 năm 2022
Sinh: Lee Joo-Won 18 tháng 8, 1999 (25 tuổi) Seoul, Hàn Quốc
Học vị: Trường tiểu học Damoon Trường trung học Yongmun Trường Trung học Nghệ thuật Hanlim
Nghề nghiệp: Rapper Ca sĩ Vũ công Quản lý
Sự nghiệp âm nhạc
Thể loại: K-pop
Nhạc cụ: Giọng hát
Năm hoạt động: 2016–nay
Hãng đĩa: MLD
 
Lee Joo-won (Hangul: 이주한, Hanja: 李珠元, Kana: イ・ジュウォン, Hán-Việt: Lý Châu Viên, sinh ngày 18 tháng 8 năm 1999), được biết đến với nghệ danh JooE, là nữ ca sĩ, rapper, người mẫu người Hàn Quốc, cô là cựu thành viên nhóm nhạc nữ Momoland do công ty Double Kick Company (nay là MLD Entertainment) thành lập và quản lý.
Antimon

Antimon, còn gọi là ăng-ti-mon, ăng-ti-moan, ăng-ti-moong (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp antimoine /ɑ̃timwan/),stibi là một nguyên tố hóa học với ký hiệu Sb với số nguyên tử 51. Là một á kim, antimon có 4 dạng thù hình. Dạng ổn định nhất của antimon là dạng á kim màu trắng-lam. Các dạng màu vàng và đen là các á kim không ổn định. Antimon được sử dụng trong mái lợp chống cháy, sơn, gốm, men, một loạt các hợp kim, công nghiệp điện tử, cao su.
Tính chất

Antimon ở dạng nguyên tố là một chất rắn kết tinh dễ nóng chảy, cứng màu trắng bạc có tính dẫn điện và dẫn nhiệt kém và bay hơi ở nhiệt độ thấp. Là một á kim, antimon tương tự như kim loại ở bề ngoài và nhiều tính chất cơ lý, nhưng không phản ứng như các kim loại về mặt hóa học. Nó cũng bị tấn công bởi các acid và các halogen theo phản ứng oxy hóa-khử. Antimon và một số hợp kim của nó là bất thường ở chỗ chúng giãn nở ra khi nguội đi. Antimon về mặt hóa địa lý được phân loại như là ưa đồng (chalcophile), thường xuất hiện cùng lưu huỳnh và các kim loại nặng như chì, đồng và bạc.
Ước tính về độ phổ biến của antimon trong lớp vỏ Trái Đất nằm trong khoảng 0,2-0,5 ppm.
Ứng dụng

Antimon được sử dụng ngày càng gia tăng trong công nghiệp bán dẫn để sản xuất các điốt, các thiết bị phát hiện bằng tia hồng ngoại và các thiết bị dùng hiệu ứng Hall. Ở dạng hợp kim, nó tăng mạnh độ cứng và sức bền cơ học của chì. Ứng dụng quan trọng nhất của antimon là tác nhân làm cứng trong chì để làm các loại ắc quy. Các ứng dụng bao gồm:
Ắc quy
Hợp kim chống ma sát
Hợp kim đúc chữ in
Đạn cho các vũ khí cầm tay và đạn lửa
Lớp bọc cho sợi cáp
Diêm
Các loại thuốc phòng trừ sinh vật nguyên sinh ký sinh
Hàn chì
Hàn thiếc – một vài loại thiếc hàn "không chì" chứa 5% Sb
Các vòng bi chính và lớn trong động cơ đốt trong (dưới dạng hợp kim như Babit)
Đã từng được dùng để điều trị bệnh sán máng (hay bệnh Schistosoma, ngày nay Praziquantel là loại thuốc thay thế được sử dụng rộng khắp)
Được dùng trong các máy in kiểu linô
Các hợp chất của antimon trong dạng các oxide, sulfide, antimonat natri, trichloride antimon được dùng làm các vật liệu chống cháy, men gốm, thủy tinh, sơn, sứ. Trioxide antimon là hợp chất quan trọng nhất của antimon và sử dụng chủ yếu trong các vật liệu ngăn lửa. Các ứng dụng ngăn lửa bao gồm các thị trường như quần áo và đồ chơi trẻ em, các lớp bọc ghế ngồi trong ô tô và máy bay. Nó cũng được dùng trong công nghiệp sản xuất composit sợi thủy tinh như là phụ gia cho nhựa polyeste cho các mặt hàng như lớp che bọc động cơ máy bay hạng nhẹ. Nhựa này sẽ bắt cháy khi có lửa nhưng nõ sẽ bị dập tắt ngay khi lửa bị loại bỏ. Sulfide antimon là một trong các thành phần của diêm an toàn.
Trong thập niên 1950, các hạt nhỏ hợp kim chì-antimon được sử dụng làm cực phát và cực thu cho các tranzito biên hợp kim kiểu NPN.
Sulfide tự nhiên của antimon, gọi là stibnit, đã được biết đến và sử dụng từ thời kỳ cổ đại như là thuốc và mỹ phẩm. Stibnit vẫn còn được sử dụng ở một vài quốc gia đang phát triển như là thuốc. Antimon đã từng được sử dụng để điều trị bệnh sán màng. Antimon tự gắn nó với các nguyên tử lưu huỳnh trong một vài loại enzym nhất định mà cả cơ thể người lẫn sinh vật ký sinh đều cần. Một lượng nhỏ có thể giết chết sinh vật ký sinh mà không gây ra các thương tổn cho bệnh nhân. Antimon và các hợp chất của nó được sử dụng trong một vài loại thuốc thú y như Anthiomalin hay thiomalat antimon lithi, được dùng như là tác nhân điều hòa và làm mượt lông ở động vật nhai lại (trâu, bò). Antimon có hiệu ứng nuôi và điều hòa các mô keratin (sừng) hóa, ít nhất là ở động vật. Thuốc gây nôn Tartar là một loại thuốc có chứa antimon được dùng như là thuốc chống sán màng. Các diều trị chủ yếu có sự tham gia của antimon gọi là thuốc antimon.
Các loại dược phẩm dựa trên antimon như Allopurinol, Meglumin, cũng được coi là các loại thuốc cần dùng để điều trị sốt ruồi cát (do sinh vật nguyên sinh chi Leishmania gây ra) ở gia súc. Không may, mặc dù có chỉ dẫn điều trị thấp, nhưng thuốc này thẩm thấu kém qua xương ống, nơi mà một số sinh vật gây bệnh Leishmania sống, và vì thế việc chữa trị bệnh – đặc biệt khi ở nội tạng – là rất khó.
Đồng tiền làm từ antimon do tỉnh Quý Châu (Trung Quốc) phát hành năm 1931. Loại tiền này không phổ biến, do quá mềm và nhanh mòn khi lưu thông. Sau lần phát hành đầu tiên người ta không sản xuất nó nữa.
Từ nguyên

Các từ cổ để chỉ antimon chủ yếu có (như nghĩa chính của chúng, phấn kohl) sulfide antimon. Tuy nhiên Pliny Già phân biệt giữa dạng đực và cái của antimon; dạng đực của ông có lẽ là sulfide còn dạng cái tốt hơn, nặng hơn và ít vụn hơn thì có lẽ là antimon kim loại.
Người Ai Cập cổ đại gọi antimon là mśdmt; trong kiểu chữ tượng hình thì các nguyên âm là không chắc chắn, nhưng theo truyền thống Ả Rập thì từ này sẽ là mesdemet. Từ trong tiếng Hy Lạp, stimmi, có lẽ là từ vay mượn từ tiếng Ả Rập hay tiếng Ai Cập và được những nhà thơ bi kịch thành Athena sử dụng trong thế kỷ V TCN; sau này người Hy Lạp còn sử dụng từ stibi, như Celsus và Pliny, để viết bằng tiếng Latinh, trong thế kỷ I. Pliny còn đưa ra tên gọi stimi [nguyên văn], larbaris, thạch cao tuyết hoa, và "rất phổ biến" platyophthalmos, "mắt mở to" (từ hiệu ứng của mỹ phẩm). Muộn hơn, các tác giả Latinh đã làm thích ứng từ này bằng từ Latinh dưới dạng stibium. Từ Ả Rập cho chất, chứ không phải mỹ phẩm, có thể xuất hiện dưới dạng ithmid, athmoud, othmod, hay uthmod. Littré gợi ý rằng dạng thứ nhất và là sớm nhất, có nguồn gốc từ stimmida, (từ) đối cách của stimmi.
Việc sử dụng Sb như là ký hiệu hóa học tiêu chuẩn cho antimon là do nhà hóa học Jöns Jakob Berzelius trong thế kỷ XVIII đã sử dụng cách viết tắt này để chỉ tên gọi stibium.
Dạng chữ Latinh thời Trung cổ và sau đó là người Hy Lạp ở Byzantin (mà từ đó có tên gọi hiện nay) gọi nguyên tố này là antimonium. Nguồn gốc của từ này không chắc chắn; tất cả mọi gợi ý đều gặp khó khăn hoặc là ở dạng viết ra hoặc là ở cách diễn giải. Từ nguyên phổ biến, từ anti-monachos hay từ tiếng Pháp antimoine, vẫn có quan hệ chặt chẽ; thì nó có nghĩa là "kẻ giết thầy tu", và được giải thích là do nhiều nhà giả kim thuật thời kỳ đầu là các thầy tu, còn antimon thì là chất độc. Vì thế từ giả thuyết trong tiếng Hy Lạp antimonos, "chống lại ai đó", được giải thích như là "không được thấy như là kim loại" hay "không được thấy ở dạng không tạo hợp kim".
Lippmann phỏng đoán từ Hy Lạp anthemonion, có nghĩa là "hoa nhỏ" và ông trích dẫn một vài ví dụ về các từ Hy Lạp tương ứng (nhưng không có từ này) trong đó miêu tả sự nở hoa hóa học hay sinh học.
Những sử dụng sớm của từ antimonium bao gồm các kiểu dịch trong giai đoạn 1050-1100 của Constantinus Africanus cho các luận thuyết Ả Rập thời Trung cổ. Một vài tài liệu có uy tín cho rằng antimonium là sự sửa chữa sai lệch trong sao chép của dạng chữ Ả Rập nào đó; Meyerhof chuyển hóa nó từ ithmid; Meyerhof được trích dẫn trong Sarton, trang 541, cho rằng ithmid hay athmoud bị sửa sai lạc trong "các phiên dịch Latinh thô sơ" Trung cổ
OED cho rằng một vài dạng Ả Rập là nguồn gốc và nếu ithmid là từ gốc thì nó sẽ ấn định athimodium, atimodium, atimonium là các dạng trung gian.
Các khả năng khác có Athimar, tên gọi tiếng Ả Rập để chỉ kim loại và từ giả thuyết *as-stimmi, có nguồn gốc từ hay song song với tiếng Hy Lạp. Một trong các ưu thế của as-stimmi là ở chỗ nó có âm tiết tổng thể chung với antimonium.
Nguy cơ

Antimon và nhiều hợp chất của nó là độc hại. Về mặt lâm sàng, ngộ độc antimon tương tự như ngộ độc asen. Ở các liều lượng nhỏ, antimon gây ra đau đầu, hoa mắt, trầm cảm. Các liều lượng lớn gây ra buồn nôn nhiều và thường xuyên và có thể gây tử vong sau vài ngày.
Xem thêm Ngộ độc asen.
Một nghiên cứu [liên kết hỏng] phát hiện thấy antimon có thể thẩm thấu từ các chai đựng nước bằng PET, nhưng ở mức thấp hơn các chỉ dẫn dành cho nước uống. Các chỉ dẫn phổ biến là:
WHO, 20 µg l−1
Nhật Bản, 15 µg l−1
EPA Hoa Kỳ, Ytế Canada và Bộ Môi trường Ontario, 6 µg l−1
Bộ Môi trường Liên bang Đức, 5 µg l−1
Hợp chất

Các hợp chất quan trọng của antimon là:
Pentaflorua antimon SbF5
Trioxide antimon Sb2O3
Stibin (trihiđrua antimon SbH3)
Antimonua indi (InSb)
Acid fluoroantimonic (H2FSbF6)
Xem thêm Hợp chất antimon.
Một ống đựng antimon màu đen
Một cục lớn chứa antimon tự nhiên với các sản phẩm oxy hóa.
Biểu tượng giả kim thuật của antimon
Sản lượng antimon năm 2005
Xu hướng sản xuất antimon toàn thế giới.
Sonatikiri

| Sonatikiri |
| --- | --- |
Sonatikiri
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Tây Bengal
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 6.628
Múi giờ: UTC+05:30
Sonatikiri là một thị trấn thống kê (census town) của quận North Twentyfour Parganas thuộc bang Tây Bengal, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Sonatikiri có dân số 6628 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Sonatikiri có tỷ lệ 75% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 70%. Tại Sonatikiri, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Vườn quốc gia Sutjeska

| Vườn quốc gia Sutjeska |
| --- | --- |
IUCN loại II (Vườn quốc gia)


Vị trí: Bosnia và Herzegovina
Thành phố gần nhất: Foča
Tọa độ: 43°20′B 18°41′Đ﻿ / ﻿43,333°B 18,683°Đ﻿ / 43.333; 18.683
Diện tích: 175 km2 (68 dặm vuông Anh)
Thành lập: 1962
Vườn quốc gia Sutjeska (Bosnia, Serbia và Montenegro: Nacionalni park Sutjeska, Национални парк Сутјеска; phát âm [sûtjɛska]) là một vườn quốc gia nằm ở Bosnia và Herzegovina. Được thành lập vào năm 1962, đây là vườn quốc gia lâu đời nhất của đất nước. Ranh giới của nó bao gồm cả đỉnh Núi Maglić là ngọn núi cao nhất tại Bosnia và Herzegovina với 2.386 mét (7.828 ft). Khu bảo tồn nghiêm ngặt "Perućica" là một trong số những khu rừng nguyên sinh cuối cùng của châu Âu là một phần của vườn quốc gia. Về mặt lịch sử, Sutjeska từng là chiến trường khốc liệt trong chiến tranh thế giới thứ hai.
Lịch sử

Được thành lập vào năm 1962, đây là vườn quốc gia lâu đời nhất và có diện tích lớn nhất Liên bang Bosna và Hercegovina. Tuy nhiên, tuyên bố vườn quốc gia của nó dựa nhiều vào việc nó là nơi diễn ra các trận chiến lịch sử hơn là để bảo tồn tự nhiên.
Khu bảo tồn rừng Perućica được thành lập vào năm 1952 nằm trong vườn quốc gia là khu bảo tồn thiên nhiên sử dụng cho mục đích khoa học và giáo dục. Nó là một trong hai khu rừng nguyên sinh cuối cùng của châu Âu và cũng là một trong năm khu bảo tồn thiên nhiên nghiêm ngặt (IUCN loại Ia) ở Bosnia và Herzegovina.
Vườn quốc gia là địa điểm diễn ra trận Sutjeska nổi tiếng kéo dài từ ngày 15 tháng 5 đến 16 tháng 6 năm 1943 trong Thế chiến lần thứ hai, nơi mà Quân đội Giải phóng Quốc gia Nam Tư đã giành chiến thắng trước Đức Quốc Xã, và một số di tích đá đã được dựng lên nhằm tưởng niệm chiến thằng vĩ đại này. Nó nằm ở rìa phía bắc, trên đường đến khu bảo tồn thiên nhiên Perucica.
Địa lý

Vườn quốc gia có diện tích 17.500 hécta (43.000 mẫu Anh). Phía đông của nó được bao bọc bởi dãy núi Pivska và sông Piva chảy tới làng Šćepan polje và xa hơn nữa là sông Drina và phụ lưu Sutjeska của nó. Phía tây của vườn quốc gia là dãy núi Zelengora nối với dãy Lelija vàở phía đông nam là các núi Maglić, Volujak và Bioč. Một kế hoạch nhằm mở rộng vườn quốc gia thêm 8.331 hécta (20.590 mẫu Anh) bao gồm một phần 3.500 hécta (8.600 mẫu Anh) về phía hẻm núi sông Tara đang được xem xét. Nếu việc mở rộng được diễn ra, vườn quốc gia này không chỉ là khu vực bảo vệ lớn nhất Cộng hòa Srpska mà còn là lớn toàn quốc. Sutjeska tiếp giáp với vườn quốc gia Durmitor ở phía tây bắc Montenegro tạo thành khu vực bảo vệ xuyên biên giới của Nam Tư cũ.
Vườn quốc gia này cho phép khách du lịch tham quan hầu hết khoảng thời gian trong năm ngoại trừ một số khoảng thời gian trong mùa đông. Du khách có thể di chuyển từ Sarajevo (110 kilômét (68 mi)), hoặc từ Dubrovnik, Croatia (142 kilômét (88 mi)). Tuyến đường cao tốc Belgrade-Visegrad-Herceg Novi băng qua đây.
Lịch sử Bắc Ninh

Bắc Ninh hình thành lâu đời gắn liền với nền Văn minh sông Hồng. Luy Lâu không chỉ là trung tâm chính trị, mà còn là trung tâm kinh tế - thương mại, trung tâm văn hóa - tôn giáo cổ xưa nhất của Việt Nam.
Thời kỳ dựng nước

Từ mấy nghìn năm trước người Việt cổ đã cư trú và lập làng ở ven sông Cầu, sông Dâu, sông Đuống, sông Ngũ Huyện Khê, sông Tiêu Tương sống chủ yếu bằng canh tác nông nghiệp kết hợp làm nghệ thủ công. Hàng loạt di vật như trống đồng, dao găm, rìu, giáo, tấm che ngực, mảnh giáp bằng đồng với những hoa văn độc đáo được tìm thấy ở các di tích Lăng Ngâm, Đại Trạch, Quả Cảm, Đại Lai mảnh khuôn đúc trống đồng trong thành cổ Luy Lâu đã chứng tỏ người khu vực này khi đó rất tinh xảo trong nghề đúc đồng, chế tác các đồ trang sức, làm gốm.
Những giá trị tinh thần, tư tưởng được phản ánh qua các huyền thoại ông Đùng, bà Đùng, ông khổng lồ cắn nát núi, hút sạch rừng, băng ngang lũ; về Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân, Âu Cơ, Thánh Gióng, An Dương Vương, Mỵ Châu - Trọng Thủy và thành cổ Loa. Cùng với huyền thoại truyền thuyết là đậm đặc các di tích tiêu biểu như lăng mộ Kinh Dương Vương, các đền thờ Lạc Long Quân, Âu Cơ, đền thờ Phù Đổng Thiên Vương ở Thuận Thành, Từ Sơn, Tiên Du.
Thời kỳ nước Văn Lang, nước ta được chia làm có 15 bộ, bộ Vũ Ninh là vùng lãnh thổ thuộc phần lớn tỉnh Bắc Ninh hiện nay.
Bắc thuộc

Trong thời Bắc thuộc, Giao Chỉ gồm có 10 huyện trong đó có huyện Luy Lâu. Luy Lâu đã từng là đô thị lớn, là trung tâm thương mại trong suốt thời kỳ dài từ cuối thế kỷ thứ II đến thế kỷ IX-X. Xung quanh Luy Lâu là các làng nông nghiệp, làng thủ công, làng buôn bán phát triển. Tại đây, tư tưởng Nho giáo và văn hoá Hán Đường đã được truyền bá liên tục vào nước ta. Bắc Ninh với trung tân Luy Lâu là nơi đầu tiên có trường dạy chữ và văn hoá Hán ở Việt Nam. Ngoài ra Luy Lâu còn là trung tâm Phật giáo lớn và cổ xưa nhất của người Việt. Hệ thống di tích, chùa tháp quần tụ đậm đặc ở đây với trung tâm là chùa Dâu cùng nhiều nguồn di vật, tài liệu như tượng pháp, bia ký, bản khắc Cổ Châu Pháp Vân và lễ hội chùa Dâu - lễ hội Phật giáo lớn nhất trong đồng bằng Bắc Bộ với các nghi lễ Tân Phật, rước Tứ Pháp, rước nước chứng tỏ Luy Lâu là tổ đình của Phật giáo Việt Nam. Luy Lâu là không gian điển hình đan xen, hỗn dung tiếp xúc, biến đổi hội tụ và kết tinh văn hoá Việt Nam cổ với văn hoá Phật - Ấn, Nam Á và Trung Á, văn hoá Nho Lão (Trung Hoa - Đông Á) để rồi sinh thành bản sắc văn hoá Kinh Việt.
Đến thời Ngô Quyền, Giao Châu gồm các vùng phía nam sông Hồng và sông Đuống, thuộc Hà Nội, Bắc Ninh, một phần Hưng Yên.