Ngọc
Lịch sử > Đông Á > Trung Hoa thời tiền sử và lịch sử

Vào thời kỳ đồ đá mới, nguồn ngọc nephrite chính được biết đến ở Trung Quốc để làm các vật phẩm ngọc nghi lễ và tiện dụng là các mỏ hiện đã cạn kiệt ở khu vực Ninh Thiệu (宁绍, Ningshao) thuộc đồng bằng sông Dương Tử (văn hóa Lương Chử 3400–2250 trước Công nguyên) và ở một khu vực thuộc tỉnh Liêu Ninh và Nội Mông (văn hóa Hồng Sơn 4700–2200 trước Công nguyên).
Ngọc núi Độc Sơn (một loại đá chủ yếu gồm fenspat anorthite và zoisite) đã được khai thác từ năm 6000 trước Công nguyên. Tại Ân Khư của Triều đại nhà Thương (1600 đến 1050 trước Công nguyên) ở An Dương, đồ trang sức bằng ngọc Độc Sơn đã được khai quật trong lăng mộ của các vị vua nhà Thương.
Ngọc bích được coi là "viên ngọc của hoàng gia" và được sử dụng để tạo ra nhiều vật dụng tiện ích và nghi lễ, từ các vật phẩm trang trí trong nhà đến bộ đồ mai táng bằng ngọc bích. Từ các triều đại Trung Hoa đầu tiên cho đến nay, các mỏ ngọc bích được sử dụng nhiều nhất không chỉ là các mỏ ở Kashgar thuộc tỉnh Tân Cương, miền Tây Trung Quốc mà còn ở các vùng khác của Trung Quốc, chẳng hạn như Lam Điền, Thiểm Tây. Ở đó, ngọc bích nephrite trắng và xanh lục được tìm thấy trong các mỏ đá nhỏ và dưới dạng sỏi và đá cuội ở các con sông chảy từ dãy núi Côn Lôn về phía đông vào khu vực sa mạc Takla-Makan. Bộ sưu tập ngọc bích sông tập trung ở sông Yarkand, sông Bạch Ngọc (白玉河, Yurungkash) và sông Karakash.
Từ Vương quốc Kashgar, trên nhánh phía nam của Con đường tơ lụa, các khoản cống nạp hàng năm bao gồm ngọc bích trắng quý giá nhất đã được thực hiện cho triều đình Trung Hoa và được các nghệ nhân lành nghề chế tác thành các tác phẩm nghệ thuật vì ngọc bích có giá trị địa vị vượt xa vàng hoặc bạc. Ngọc bích trở thành vật liệu ưa thích để chế tác các đồ vật cho nhà nho Trung Quốc, chẳng hạn như giá để bút thư pháp, cũng như đầu tẩu thuốc phiện, vì người ta tin rằng hít thở đồ vật làm từ ngọc bích sẽ đem lại tuổi thọ cho người hút thuốc sử dụng loại tẩu này.
Ngọc cẩm thạch (tiếng Anh: jadeite) với các màu xanh ngọc lục bảo tươi sáng, màu tím oải hương, hồng, cam, vàng, đỏ, đen, trắng, gần như không màu và nâu được nhập khẩu từ Miến Điện đến Trung Quốc với số lượng chỉ sau khoảng năm 1800. Các loại màu trắng đến xanh lục sống động đã được biết đến như phỉ thúy (翡翠) hay ngọc chim bói cá, do nó giống với lông của chim bói cá.
Định nghĩa đó sau đó được mở rộng để bao gồm tất cả các màu sắc khác có trong đá. Nó nhanh chóng trở nên phổ biến gần bằng ngọc nephrite và là loại đá được giới quý tộc nhà Thanh ưa chuộng, trong khi các học giả vẫn rất gắn bó với ngọc bích (ngọc trắng hay ngọc bích Hòa Điển), loại ngọc mà họ cho là biểu tượng của giới quý tộc.
Trong lịch sử nghệ thuật của phong kiến Trung Hoa, ngọc bích có ý nghĩa đặc biệt, tương đương với vàng và kim cương ở phương Tây. Ngọc bích được dùng làm những đồ vật tinh xảo nhất, tượng thờ cúng và đồ trang trí trong lăng mộ của các thành viên cấp cao trong hoàng tộc. Do tầm quan trọng đó và tầng lớp trung lưu đang gia tăng ở Trung Quốc, vào năm 2010, viên ngọc bích chất lượng nhất  được tìm thấy trong những viên ngọc bích "mỡ cừu" – được đặt tên như vậy vì độ đồng nhất màu trắng như đá cẩm thạch của nó – có thể được bán với giá 3.000 USD/ounce, tăng gấp 10 lần so với một thập kỷ. trước đó.
Ký tự tiếng Trung 玉 (yù) được dùng để chỉ một số loại đá được biết đến trong tiếng Anh là "jade" (e.g. 玉器, ngọc khí), như ngọc cẩm thạch (硬玉, 'ngạnh ngọc', nghĩa là "ngọc cứng" một tên khác cho phỉ thúy) và ngọc bích (軟玉, 'nhuyễn ngọc', nghĩa là "ngọc mềm"). Trong khi vẫn được sử dụng, các thuật ngữ "ngọc cứng" và "ngọc mềm" là kết quả của bản dịch sai của một nhà địa chất người Nhật Bản và nên tránh sử dụng.
Nhưng vì giá trị gia tăng về mặt văn hóa đối với ngọc trong suốt lịch sử Trung Quốc, từ này cũng được dùng để chỉ chung hơn các loại đá quý hoặc đá trang trí và rất phổ biến trong cách sử dụng mang tính biểu tượng hơn như trong các cụm từ như 拋磚引玉/抛砖引玉 (Nghĩa đen là "đúc một viên gạch, tức là lời nói của chính người nói, để rút ra một viên ngọc, tức là những viên ngọc trí tuệ từ phía bên kia"), 玉容 (ngọc dung; "vẻ mặt đẹp như ngọc"), và 玉立 (mảnh mai và duyên dáng; "ngọc đứng ngay thẳng"). Ký tự này có phạm vi ý nghĩa tương tự khi xuất hiện dưới dạng bộ thủ như một phần của các ký tự khác.