stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bệnh Kawasaki

Một đứa trẻ cho thấy "lưỡi dâu" đặc trưng được thấy trong bệnh Kawasaki
Bệnh Kawasaki (川崎病), còn được gọi là hội chứng hạch bạch huyết niêm mạc, là một bệnh trong đó các mạch máu trên khắp cơ thể bị viêm. Các triệu chứng phổ biến nhất bao gồm sốt kéo dài hơn năm ngày không bị ảnh hưởng bởi các loại thuốc thông thường, các hạch bạch huyết lớn ở cổ, phát ban ở vùng sinh dục và mắt đỏ, môi, lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân màu đỏ. Các triệu chứng khác bao gồm sưng họng và tiêu chảy. Trong vòng ba tuần kể từ khi xuất hiện triệu chứng, da từ tay và chân có thể bong tróc. Sau đó phục hồi thường diễn ra. Ở một số trẻ, chứng phình động mạch vành có thể hình thành trong tim sau 1-2 năm.
Nguyên nhân của bệnh này còn chưa rõ. Nó có thể là do nhiễm trùng gây ra phản ứng tự miễn dịch ở những người có khuynh hướng di truyền. Nó không lây lan giữa người và người. Chẩn đoán thường dựa trên các dấu hiệu và triệu chứng của người bệnh. Các xét nghiệm khác như siêu âm tim và xét nghiệm máu có thể hỗ trợ việc chẩn đoán. Các điều kiện khác có thể xuất hiện tương tự bao gồm sốt ban đỏ và viêm khớp dạng thấp thiếu niên.
Thông thường, điều trị ban đầu bao gồm aspirin liều cao và immunoglobulin. Thông thường, với điều trị, sốt sẽ hết trong vòng 24 giờ và có sự phục hồi hoàn toàn. Nếu các động mạch vành có liên quan, đôi khi việc điều trị hoặc phẫu thuật có thể cần được thực hiện. Nếu không được điều trị, phình động mạch vành xảy ra tới 25% và khoảng 1% tử vong. Với điều trị, nguy cơ tử vong giảm xuống còn 0,17%.
Bệnh Kawasaki rất hiếm. Nó ảnh hưởng từ 8 đến 67 trên 100.000 trẻ dưới 5 tuổi ngoại trừ ở Nhật Bản, nơi nó ảnh hưởng đến 124 trên 100.000. Nó ít phổ biến hơn nhiều sau 5 tuổi. Con trai thường bị ảnh hưởng nhiều hơn con gái. Rối loạn được  Tomisaku Kawasaki ở Nhật Bản mô tả lần đầu tiên vào năm 1967.
Hoffmannia excelsa

| Hoffmannia excelsa |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Hoffmannia
Loài (species): H. excelsa
Danh pháp hai phần
Hoffmannia excelsa (Kunth) K.Schum. 
Hoffmannia excelsa là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được (Kunth) K.Schum. mô tả khoa học đầu tiên năm 1889.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hoffmannia excelsa”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Asparagus burjaticus

| Asparagus burjaticus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocot
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Asparagaceae
Chi (genus): Asparagus
Loài (species): A. burjaticus
Danh pháp hai phần
Asparagus burjaticus Peschkova 
Asparagus burjaticus là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Peschkova mô tả khoa học đầu tiên năm 1974.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Asparagus burjaticus”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Giải Hannah Arendt

Giải Hannah Arendt về tư tưởng chính trịlà một giải được phát cho các cá nhân đại diện cho truyền thống của nhà lý thuyết chính trị Hannah Arendt, đặc biệt mà có liên quan tới chủ nghĩa toàn trị. Nó được lập ra bởi Quỹ Heinrich Böll (thuộc Liên minh 90/Đảng Xanh) và chính phủ Bremen vào năm 1995, và được lựa chọn bởi một ban giám khảo quốc tế.
Nhữn người đoạt giải

2014 cùng đoạt giải bởi Nadezhda Tolokonnikova và Maria Alyokhina của Pussy Riot, và nhà văn Ukrainia Yuri Andrukhovych
2013 Timothy Snyder
2012 Yfaat Weiss
2011 Navid Kermani
2010 François Jullien
2009 Kurt Flasch
2008 Victor Zaslavsky
2007 Tony Judt
2006 Julia Kristeva
2005 Vaira Vike-Freiberga
2004 Ernst-Wolfgang Böckenförde
2003 Michael Ignatieff
2002 Gianni Vattimo
2001 Ernst Vollrath và Daniel Cohn-Bendit
2000 Yelena Bonner
1999 Massimo Cacciari
1998 Antje Vollmer và Claude Lefort
1997 Freimut Duve và Joachim Gauck
1996 François Furet
1995 Ágnes Heller
Chú thích

↑  “Nadezhda Tolokonnikova, Maria Alyokhina and Yuri Andrukhovych receive the Hannah-Arendt-Prize 2014”. Heinrich Böll Foundation. ngày 24 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 25 tháng 7 năm 2014.
↑  “Literatur: US-Professor Timothy Snyder erhält Hannah-Arendt-Preis - Bremen”. FOCUS Online. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 1 năm 2021. Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
↑  “Sehr geehrte Zuschauerin,sehr geehrter Zuschauer”. Truy cập 6 tháng 10 năm 2015.
Hindumaranahalli, Turuvekere

| Hindumaranahalli |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Tumkur
Thành phố/thị trấn: Turuvekere
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Hindumaranahalli là một làng thuộc tehsil Turuvekere, huyện Tumkur, bang Karnataka, Ấn Độ.
Laetana collarti

| Laetana collarti> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Laetana
Loài (species): L. collarti
Danh pháp hai phần
Laetana collarti Laboissiere, 1932 
Laetana collarti là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1932.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Ibusuki Hiroshi

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Hiroshi Ibusuki
Ngày sinh:  27 tháng 2, 1991 (33 tuổi)
Nơi sinh:  Chiba, Nhật Bản
Vị trí:  Tiền đạo
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2014– |  Albirex Niigata |   |   |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Hiroshi Ibusuki (sinh ngày 27 tháng 2 năm 1991) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Sự nghiệp câu lạc bộ

Hiroshi Ibusuki đã từng chơi cho Albirex Niigata.
Anyang, Gyeonggi

| Anyang 안양 安養 |
| --- | --- |
—  Thành phố  —
Chuyển tự Hàn Quốc
 • Hangul: 안양시
 • Hanja: 安養市
 • Romaja quốc ngữ: Anyang-si
 • McCune-Reischauer: Anyang-si
 
 
Thành phố Anyang nhìn từ núi Suri.
 

Anyang
Quốc gia:  Hàn Quốc
Vùng: Sudogwon
Số đơn vị hành chính: 2 gu (Manan Gu & Dongan Gu), 31 dong
Diện tích
 • Tổng cộng: 58,47 km2 (2,258 mi2)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 630,688
 • Mật độ: 10.787/km2 (27,940/mi2)
 • Phương ngữ: Seoul
 • Hộ gia đình: 226,595
Thành phố kết nghĩa: Ulan-Ude, Tokorozawa, Sorocaba 
Anyang (Hán Việt: An Dưỡng) là thành phố thuộc tỉnh tỉnh Gyeonggi, Hàn Quốc. Thành phố có diện tích km2, dân số là hơn 630.000 người (năm 2008), là thành phố lớn thứ 15 Hàn Quốc. Thành phố có cự ly 25 km về phía nam Seoul và 19 km về phía bắc Suwon. Thành phố có dong (phường).
Thời tiết

| Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> Tháng | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 1 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 2 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 3 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 4 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 5 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 6 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 7 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 8 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 9 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 10 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 11 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> 12 | Dữ liệu khí hậu của Anyang, Hàn Quốc> Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 2 (36) | 5 (41) | 10 (50) | 18 (64) | 23 (73) | 27 (81) | 29 (84) | 30 (86) | 26 (79) | 20 (68) | 12 (54) | 5 (41) | 17.3 (63.1) |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) | −7 (19) | −5 (23) | 0 (32) | 6 (43) | 12 (54) | 18 (64) | 22 (72) | 22 (72) | 16 (61) | 9 (48) | 2 (36) | −4 (25) | 7.6 (45.7) |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 0 (0) | 28 (1.1) | 49 (1.9) | 105 (4.1) | 88 (3.5) | 151 (5.9) | 383 (15.1) | 265 (10.4) | 160 (6.3) | 48 (1.9) | 43 (1.7) | 24 (0.9) | 1.344 (52.9) |
Nguồn:
Các đơn vị hành chính

Phân cấp hành chính
Anyang có 2 quận hành chính:
Manan-gu (tạo nên từ 3 vùng) - hộ dân: 100,900
Dongan-gu (tạo nên từ 3 vùng) - hộ dân: 125,600
Thành phố kết nghĩa

Trong nước
| Thành phố | Tỉnh |
| --- | --- |
Yeongwol: Gangwon-do
Goesan: Chungcheongbuk-do
Yesan: Chungcheongnam-do
Jangsu: Jeolla Bắc
Hampyeong: Jeollanam-do
Ulleung: Gyeongsangbuk-do
Hadong: Gyeongsangnam-do
Quốc tế
| Thành phố | Bang | Quốc gia | Năm |
| --- | --- | --- | --- |
| Komaki |  Aichi Prefecture |  Nhật Bản | 1986 |
| Hampton |  Virginia |  Mỹ | 1989 |
| Garden Grove |  California |  Mỹ | 1989 |
| Weifang |  Shandong |  Trung Quốc | 1995 |
| Ulan-Ude |  Buryatia |  Nga | 1997 |
| Naucalpan |  State of Mexico |  Mexico | 1997 |
| Tokorozawa |  Saitama Prefecture |  Nhật Bản | 1998 |
| Sorocaba |  São Paulo |  Brazil | 1998 |
Thành phố Anyang, 2006.
Bệnh Madelung

| Bệnh Madelung |
| --- | --- |
Tên khác: Bệnh lipomatosis đối xứng lành tính của Launois Mạnh Bensaude, bệnh Madelung, bệnh lipomatosis đa đối xứng, loạn dưỡng mỡ cephalothoracic

Một thanh niên mắc bệnh lipomatosis đối xứng lành tính (bệnh Madelung) không rõ nguyên nhân
Khoa/Ngành: Nội tiết học 
Bệnh Madelung là một tình trạng da đặc trưng bởi sự tích tụ mỡ đối xứng rộng ở vùng đầu, cổ và vai. Bác sĩ phẫu thuật người Đức Otto Wilhelm Madelung là người đầu tiên đưa ra mô tả chi tiết về chứng rối loạn. Tình trạng này rất hiếm gặp, với tỷ lệ mắc ước tính là 1 trên 25.000 và ảnh hưởng đến nam giới thường xuyên hơn tới 30 lần so với nữ giới.
Nguyên nhân gây bệnh vẫn chưa được biết, nhưng tỷ lệ mắc của nó có liên quan chặt chẽ với lạm dụng rượu; kiêng rượu ngăn ngừa tiến triển bệnh. Khiếm khuyết trong lipolysis kích thích adrenergic và tích lũy chất béo nâu phôi cũng đã được báo cáo. Sự biến dạng của mỹ phẩm do sự lắng đọng chất béo ở vùng cổ tử cung dẫn đến "vẻ ngoài giả tạo", giống với bức tượng Chiến binh Capestrano của Ý và chạm khắc của Nữ hoàng của xứ Wales (Ai Cập). Theo truyền thống, việc điều trị chủ yếu là phẫu thuật, bao gồm loại bỏ lipomas, mặc dù nghiên cứu gần đây đã đề xuất phương pháp hút mỡ và tiêm phosphatidylcholine như là phương án thay thế có thể.
Bill Jaques

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  William Jaques
Ngày sinh:  (1888-12-08)8 tháng 12 năm 1888
Nơi sinh:  Erith, Kent, Anh
Ngày mất:  1925 (36–37 tuổi)
Vị trí:  Thủ môn
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 1909-1911 |  Northfleet United |   |   |
| 1911-1914 |  Coventry City |   |   |
| 1914-1922 |  Tottenham Hotspur |  138 |   |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Bill Jaques hay Jacques (8 tháng 12 năm 1888 - 1925) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp từng thi đấu cho Northfleet United (nơi ông vô địch Kent Senior Cup năm 1910), Coventry City và Tottenham Hotspur.
Sự nghiệp bóng đá

Jaques kí hợp đồng với Tottenham from Coventry năm 1914. Thủ môn này thi đấu tổng cộng 138 trận trên mọi đấu trường cho câu lạc bộ từ năm 1914 đến năm 1922. Ông thi đấu thường xuyên trong đội hình vô địch Second Division mùa giải 1919-20.
Danh hiệu

Tottenham Hotspur
Vô địch Football League Second Division 1919-20
Arctostaphylos malloryi

| Arctostaphylos malloryi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Ericaceae
Chi (genus): Arctostaphylos
Loài (species): A. malloryi
Danh pháp hai phần
Arctostaphylos malloryi (W. Knight & Gankin) P.V. Wells 
Arctostaphylos malloryi là một loài thực vật có hoa trong họ Thạch nam. Loài này được (W.Knight & Gankin) P.V.Wells mô tả khoa học đầu tiên năm 1992.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Arctostaphylos malloryi”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Ataçınar, Mazgirt

| Ataçınar |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
Quốc gia:  Turkey
Tỉnh: Tunceli
Huyện: Mazgirt
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 59 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Ataçınar là một xã thuộc huyện Mazgirt, tỉnh Tunceli, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 59 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Tunceli”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2012.
Chikkamugadur, Savanur

| Chikkamugadur |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Haveri
Thành phố/thị trấn: Savanur
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Chikkamugadur là một làng thuộc tehsil Savanur, huyện Haveri, bang Karnataka, Ấn Độ.
Hogna inhambania

| Hogna inhambania> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Lycosidae
Chi (genus): Hogna
Loài (species): H. inhambania
Danh pháp hai phần
Hogna inhambania Roewer, 1955 
Hogna inhambania là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Loài này thuộc chi Hogna. Hogna inhambania được Carl Friedrich Roewer miêu tả năm 1955.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Atazanavir

| --- | --- |


Dữ liệu lâm sàng
Phát âm: /ˌætəˈzænəvɪər/ AT-ə-ZAN-ə-veer 
Tên thương mại: Reyataz, Evotaz, others
AHFS/Drugs.com: Chuyên khảo
MedlinePlus: a603019
Giấy phép:  EU EMA: by INN 
Danh mục cho thai kỳ:  AU: B2   US: B (Không rủi ro trong các nghiên cứu không trên người)   
Dược đồ sử dụng: Qua đường miệng
Mã ATC: J05AE08 (WHO) 
Tình trạng pháp lý
Tình trạng pháp lý:  UK: POM (chỉ bán theo đơn)   US: ℞-only  
Dữ liệu dược động học
Sinh khả dụng: 60-68%
Liên kết protein huyết tương: 86%
Chuyển hóa dược phẩm: Gan (CYP3A4-trung gian)
Chu kỳ bán rã sinh học: 6.5 giờ
Bài tiết: Phân và thận
Các định danh
 Tên IUPAC methyl N-[(1S)-1-{[(2S,3S)-3-hydroxy-4-[(2S)-2-[(methoxycarbonyl)amino]-3,3-dimethyl-N'-{[4-(pyridin-2-yl)phenyl]methyl}butanehydrazido]-1-phenylbutan-2-yl]carbamoyl}-2,2-dimethylpropyl]carbamate 
Số đăng ký CAS: 198904-31-3
PubChem CID: 148192
DrugBank: DB01072 Y
ChemSpider: 130642 Y
Định danh thành phần duy nhất: QZU4H47A3S
KEGG: D01276 N
ChEBI: CHEBI:37924 Y
ChEMBL: CHEMBL1163 Y
NIAID ChemDB: 057755
ECHA InfoCard: 100.243.594
Dữ liệu hóa lý
Công thức hóa học: C38H52N6O7
Khối lượng phân tử: 704.856 g/mol
Mẫu 3D (Jmol): Hình ảnh tương tác
 SMILES O=C(OC)N[C@H](C(=O)N[C@@H](Cc1ccccc1)[C@@H](O)CN(NC(=O)[C@@H](NC(=O)OC)C(C)(C)C)Cc3ccc(c2ncccc2)cc3)C(C)(C)C 
 Định danh hóa học quốc tế InChI=1S/C38H52N6O7/c1-37(2,3)31(41-35(48)50-7)33(46)40-29(22-25-14-10-9-11-15-25)30(45)24-44(43-34(47)32(38(4,5)6)42-36(49)51-8)23-26-17-19-27(20-18-26)28-16-12-13-21-39-28/h9-21,29-32,45H,22-24H2,1-8H3,(H,40,46)(H,41,48)(H,42,49)(H,43,47)/t29-,30-,31+,32+/m0/s1 Y Key:AXRYRYVKAWYZBR-GASGPIRDSA-N Y 
 NY (what is this?)  (kiểm chứng)
Atazanavir, được bán dưới tên thương mại Reyataz cùng với một số tên khác, là một loại thuốc kháng virus được sử dụng để điều trị và ngăn ngừa HIV/AIDS. Chúng thường được khuyến cáo sử dụng kết hợp với các thuốc kháng retrovirus khác. Thuốc này có thể được sử dụng để phòng ngừa sau khi bị vật nhọn đâm qua da hoặc các dạng phơi nhiễm tiềm năng khác. Thuốc được uống một lần mỗi ngày.
Các tác dụng phụ thường gặp có thể kể đến như nhức đầu, buồn nôn, vàng da, đau bụng, khó ngủ và sốt. Tác dụng phụ nghiêm trọng bao gồm phát ban như phát ban đỏ đa dạng và đường huyết cao. Atazanavir có vẻ an toàn khi sử dụng trong thời gian mang thai. Đây là một loại thuốc ức chế protease (PI) và hoạt động bằng cách ngăn chặn protease HIV.
Atazanavir đã được chấp thuận cho sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 2003. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Tại Hoa Kỳ, chúng không có sẵn dưới dạng thuốc gốc. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 15,72 USD cho mỗi tháng. Tính đến năm 2015, chi phí cho một tháng sử dụng thuốc điển hình ở Hoa Kỳ là hơn 200 USD.
Chú thích

↑  “Atazanavir”. MedlinePlus. National Institutes of Health. ngày 15 tháng 10 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2013.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  “Atazanavir Sulfate”. The American Society of Health-System Pharmacists. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 12 năm 2016. Truy cập ngày 28 tháng 11 năm 2016.
↑  “WHO Model List of Essential Medicines (19th List)” (PDF). World Health Organization. tháng 4 năm 2015. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 13 tháng 12 năm 2016. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2016.
1 2  Hamilton, Richart (2015). Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition. Jones & Bartlett Learning. tr. 67. ISBN 9781284057560.
↑  “Atazanavir”. International Drug Price Indicator Guide. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 1 năm 2018. Truy cập ngày 28 tháng 11 năm 2016.
Ida Haendel

| Ida Haendel |
| --- | --- |
Ida Haendel năm 2016
Thông tin nghệ sĩ
Sinh: 15 tháng 12 năm 1928 Chełm, Ba Lan
Mất: 1 tháng 7 năm 2020 (91 tuổi)
Thể loại: Cổ điển
Nghề nghiệp: Nhạc sĩ
Nhạc cụ: Violin

Ida Haendel, CBE (15 tháng 12 năm 1928 – 1 tháng 7 năm 2020) là một nghệ sĩ vĩ cầm người Canada gốc Ba Lan. Ngoài việc là một thần đồng, bà đã hoạt động sự nghiệp hơn bảy thập kỷ và trở thành một trong những giáo viên có tầm ảnh hưởng lớn.
Sự nghiệp ban đầu

Ida Haendel sinh năm 1928 trong một gia đình người gốc Do Thái ở Chełm, Ba Lan. Tài năng của bà đã sớm bộc lộ rõ khi bà được tiếp xúc với cây đàn của chị gái mình vào năm ba tuổi. Năm 1933 khi mới 5 tuổi, bà đã biểu diễn bản Concerto cho Violin của Beethoven và giành được huy chương vàng của Nhạc viện Warszawa và giải thưởng Huberman đầu tiên trong cuộc đời. 7 tuổi, bà đã cạnh tranh với những nghệ sĩ vĩ cầm điêu luyện và hơn bà nhiều tuổi như David Oistrakh và Ginette Neveu để trở thành một trong những người chiến thắng của Cuộc thi vĩ cầm quốc tế Henryk Wieniawski đầu tiên vào năm 1935.
Những động lực đầu đời đã giúp bà theo học chuyên nghiệp với các nhà sư phạm danh tiếng Carl Flesch ở London và George Enescu ở Paris. Trong Thế chiến thứ hai, bà đã biểu diễn phục vụ trong các nhà máy, phục vụ cho quân đội Anh, Mỹ và biểu diễn trong các buổi hòa nhạc tại Phòng trưng bày Quốc gia của Myra Hess. Năm 1937, buổi ra mắt công chúng ở London của bà dưới sự chỉ huy trưởng của Henry Wood đã mang lại cho bà một sự hoan nghênh từ giới phê bình trên toàn thế giới, trong khi người chỉ huy liên tưởng việc bà biểu diễn giống với những kỷ niệm của ông về Eugène Ysaÿe. Nhờ gắn bó suốt đời với lễ hội âm nhạc Proms mà bà có với lễ hội này 68 lần xuất hiện.
Sự nghiệp biểu diễn

Sau khi biểu diễn bản concerto của Sibelius ở Helsinki vào năm 1949, bà nhận được một lá thư từ nhà soạn nhạc. "Cháu đã chơi nó một cách thuần thục ở mọi khía cạnh," Sibelius viết và nói thêm: "Ta tự chúc mừng bản thân rằng bản concerto của ta đã tìm thấy một người xuất sắc cho trình độ hiếm có của cháu". Haendel thực hiện các chuyến lưu diễn hàng năm đến Châu Âu, và cũng xuất hiện thường xuyên ở khu vực Nam Mỹ và Châu Á. Sống ở Montreal, Canada từ năm 1952 đến năm 1989, sự hợp tác của bà với các dàn nhạc Canada đã khiến bà trở thành một nhân vật nổi tiếng quan trọng của sự nghiệp âm nhạc tại Canada. Là người có quốc tịch Anh sống tại Canada, bà cũng đã nhập quốc tịch Canada. Năm 1973, bà là nghệ sĩ độc tấu phương Tây đầu tiên được mời đến Trung Quốc sau cuộc Cách mạng Văn hóa của nước này khi biểu diễn cùng dàn nhạc giao hưởng Luân Đôn. Mặc dù bà làm việc chủ yếu với Sergiu Celibidache, nhưng bà cũng được hợp tác với những nhạc trưởng nổi tiếng như Thomas Beecham, Adrian Boult, Eugene Goossens, Malcolm Sargent, Charles Munch, Otto Klemperer, Georg Solti, Vladimir Ashkenazy, Bernard Haitink, Rafael Kubelík, Lorin Maazel, Zubin Mehta và Simon Rattle, người mà bà đã thu âm cùng các bản concerto độc tấu vĩ cầm của Elgar và Sibelius.
Năm 1993, bà tổ chức buổi hòa nhạc của mình với dàn nhạc giao hưởng Berliner. Năm 2006, bà biểu diễn cho Giáo hoàng Biển Đức XVI tại trại tập trung cũ của Đức Quốc xã Auschwitz-Birkenau. Sau đó bà tổ chức một buổi hòa nhạc tưởng nhớ tại Phòng trưng bày Quốc gia của Luân Đôn để vinh danh các buổi hòa nhạc tưởng niệm chiến tranh của Myra Hess và xuất hiện tại Lễ hội Sagra Musicale Malatestiana năm 2010. Cây vĩ cầm của Haendel là cây đàn của Stradivarius được chế tác từ năm 1699. Haendel sống ở Miami, Florida trong nhiều năm và bà cũng tích cực tham dự Liên hoan Piano Quốc tế Miami.
Thu âm

Các bản thu âm của Haendel với những hãng thu âm lớn đã nhận được nhiều lời khen ngợi từ giới phê bình. Hiệp hội Sibelius đã trao tặng bà Huân chương Sibelius vào năm 1982. Bà cho biết mình luôn có niềm đam mê với âm nhạc Đức. Sự nghiệp thu âm của bà bắt đầu vào ngày 10 tháng 9 năm 1940 cho Decca, ban đầu chỉ là các tác phẩm độc tấu ngắn và các tác phẩm thính phòng. Vào tháng 4 năm 1945, bà thu âm cả hai bản concerto của Tchaikovsky và Mendelssohn, sau đó là bản concerto của Dvořák vào năm 1947. Sự nghiệp thu âm của bà kéo dài gần 70 năm cho các hãng lớn như EMI và Harmonia Mundi. Khoảng năm 1948–49, bà thu âm bản Concerto cho Violin của Beethoven với Rafael Kubelik chỉ huy Dàn nhạc giao hưởng. Vào năm 2014, hãng thu âm Supraphon đã phát hành một bộ 5 CD gồm các bản thu âm trực tiếp và bản thu âm phòng thu của bà được thực hiện tại Praha từ năm 1957 đến năm 1965.
Một số bản thu âm khác được đánh giá cao của bà có thể kể đến như concerto cho violin của Brahms (bao gồm một bản với Dàn nhạc Giao hưởng London do Sergiu Celibidache chỉ huy, chính là bản thu âm phòng thu cuối cùng của ông), và một bản concerto cho violin của Tchaikovsky với Dàn nhạc Giao hưởng Quốc gia do Basil Cameron chỉ huy. Nhà phê bình âm nhạc Geoffrey Norris của tờ The Telegraph đã ca ngợi bản thu âm concerto cho violin của Sibelius năm 1993 của bà được phát hành bởi hãng đĩa Testament rằng "chỉ đơn giản là tuyệt vời." Trong số các bản thu âm sau này của bà còn có bản Sonata và partita dành cho violin độc tấu, BWV1001-1006 của J. S. Bach, được thu âm tại Studio 1 Abbey Road, London, vào năm 1995 dưới hình thức thu âm bằng analogue và được phát hành bởi Testament.
Bà cũng có một niềm đam mê âm nhạc của thế kỷ 20 nhất định, bao gồm một số tác giả như Béla Bartók, Benjamin Britten hay William Walton. Trong số các buổi biểu diễn ra mắt của bà có Tartiniana Seconda của Luigi Dallapiccola và concerto cho violin số 2 của Allan Pettersson, được sáng tác để dành riêng cho bà. Để tỏ lòng thành kính với người thầy George Enescu, bản thu âm Decca của bà về sonata cho violin của Geogre Enescu với Vladimir Ashkenazy vào năm 2000 đã mang về cho bà giải Diapason d'Or.
Giảng dạy

Những màn biểu diễn đầy cảm xúc của Haendel đã truyền cảm hứng cho nhiều người thuộc thế hệ nghệ sĩ vĩ cầm mới về sau, bao gồm Anne-Sophie Mutter, David Garrett và Maxim Vengerov.
Vào tháng 8 năm 2012, bà là nghệ sĩ danh dự tại Lễ hội đàn dây Quốc tế Cambridge. Bà thường xuyên là trọng tài trong các cuộc thi vĩ cầm, bao gồm Sibelius, Carl Flesch, Benjamin Britten và Cuộc thi vĩ cầm Quốc tế. Bà trở về quê hương Ba Lan để làm giám khảo Cuộc thi Violin Henryk Wieniawski ở Poznań trong một số dịp, và là chủ tịch danh dự của cuộc thi vào năm 2011.
Qua đời

Haendel qua đời tại một viện dưỡng lão ở Pembroke Park, Florida vào ngày 1 tháng 7 năm 2020, ở tuổi 91. Theo lời kể của cháu trai bà, vào thời điểm qua đời, bà bị ung thư thận.
Chứng nhận và trao thưởng

Năm 1991, bà được Nữ hoàng Elizabeth II trao Huân chương Đế quốc Anh (CBE). Bà nhận bằng tiến sĩ danh dự của Đại học Âm nhạc Hoàng gia, London, vào năm 2000 và từ Đại học McGill vào năm 2006.
Hồi ký

Haendel xuất bản cuốn tự truyện của mình mang tên Woman With Violin (tạm dịch: Người phụ nữ với cây vĩ cầm) vào năm 1970 (Gollancz; ISBN 978-0-575-00473-3).
Trên truyền hình

Cuộc đời của bà là chủ đề của một số bộ phim tài liệu truyền hình, bao gồm Ida Haendel: A Voyage of Music (1988), I Am The Violin (2004) và Ida Haendel: This Is My Heritage (2011). Vào tháng 6 năm 2009, bà xuất hiện trên một chương trình truyền hình của kênh Channel 4, mang tên Những thần đồng âm nhạc vĩ đại nhất thế giới, trong đó bà đã tư vấn nhà soạn nhạc người Anh khi đó 16 tuổi là Alex Prior để chọn những đứa trẻ nào để chơi các sáng tác của mình.