stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
21 tháng 12

Ngày 21 tháng 12 là ngày thứ 355 (356 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 10 ngày trong năm.Trong tiết khí, ngày này hoặc ngày 22 tháng 12 là ngày đông chí.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
<< Tháng 12 năm 2025 >>
| CN | T2 | T3 | T4 | T5 | T6 | T7 |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |
Sự kiện

69 – Viện nguyên lão tuyên bố Vespasianus là Hoàng đế La Mã, vị hoàng đế cuối cùng trong năm tứ đế.
1832 – Quân Ai Cập giành thắng lợi quyết định trước quân Ottoman tại Trận Konya diễn ra tại lãnh thổ nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ.
1919 – Nhân vật vô chính phủ người Mỹ Emma Goldman bị trục xuất đến Nga.
1936 – Máy bay ném bom Ju 88 của Đức có chuyến bay thử nghiệm đầu tiên.
1937 – Phim hoạt hình Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn được trình chiếu tại Los Angeles, phim đầu tiên trong loạt phim hoạt hình kinh điển của Walt Disney.
1941 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Một hiệp ước chính thức về đồng minh giữa Thái Lan và Nhật Bản được ký kết tại Wat Phra Kaew, Thái Lan.
1944 – Chiến tranh thế giới thứ hai: Trận chiến vịnh Ormoc tại Philippines kết thúc với thắng lợi của Quân đội Hoa Kỳ trước Quân đội Nhật Bản.
1949 – Đoàn chủ tịch Xô viết Tối cao Liên Xô ra nghị quyết hình thành Giải thưởng Quốc tế Stalin vì sự củng cố hòa bình giữa các dân tộc
1995 – Quyền kiểm soát thành phố Bethlehem được Israel chuyển giao cho Chính quyền Quốc gia Palestine
2021 – Tòa án Công lý châu Âu (ECJ) tuyên bố UEFA và FIFA đã hành động trái luật cạnh tranh tại châu Âu khi ngăn chặn việc thành lập Super League vào năm 2021 đồng nghĩa với việc chiến thắng nghiêng về dự án Super League do chủ tịch Florentino Perez của Real Madrid đứng đầu
Sinh

1804 – Benjamin Disraeli, chính khách người Anh, Thủ tướng Anh Quốc (m. 1881)
1833 – Walther Bronsart von Schellendorff, tướng lĩnh người Đức (m. 1914)
1897 – Iosif Stalin (sinh nhật chính thức), lãnh đạo Liên Xô (m. 1953)
1896 – Konstantin Rokossovsky, tướng lĩnh người Ba Lan-Liên Xô, tức ngày 3 tháng 12 theo lịch Julius (m. 1968)
1917 – Heinrich Böll, nhà văn người Đức, đoạt giải Nobel (m. 1985)
1918 – Kurt Waldheim, chính khách người Áo, Tổng thống thứ 9 của Áo, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc (m. 2007)
1936 – Hùng Cường, ca sĩ, nghệ sĩ cải lương, kịch sĩ và diễn viên điện ảnh người Việt Nam. (m. 1996)
1937 – Jane Fonda, diễn viên người Mỹ
1932 – Dư Quốc Đống, Trung tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (m. 2008)
1940 – Frank Zappa, nhạc sĩ người Mỹ (m. 1993)
1942 – Hồ Cẩm Đào, chính khách người Trung Quốc, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc
1944 – Trịnh Tiêu Du, nhà ngoại giao người Trung Quốc (m. 2007)
1944 – Hwang Jeong-ri, võ sư và diễn viên người Hàn Quốc
1947 – Ngô Văn Dụ, chính khách người Việt Nam
1948 – Samuel L. Jackson, diễn viên người Mỹ
1953 – Nguyễn Tấn Quyên, chính khách người Việt Nam
1954 – Chris Evert, vận động viên quần vợt người Mỹ
1966 – Kiefer Sutherland, tác gia, đạo diễn và nhà sản xuất người Anh-Canada
1967 – Mikhail Saakashvili, chính khách người Gruzia, tổng thống thứ ba của Gruzia
1969 – Julie Delpy, diễn viên, người mẫu, đạo diễn, và nhà biên kịch người Pháp-Mỹ
Mất

72 – Tôma Tông đồ (s. 1 CN)
1375 – Giovanni Boccaccio, tác gia và thi nhân người Ý (s. 1313)
1576 – Gerolamo Cardano,  nhà toán học, thầy thuốc, nhà chiêm tinh học người Ý (s. 1501)
1807 – John Newton, chiến binh và tu sĩ người Anh (s. 1725)
1839 – Anrê Dũng Lạc, linh mục Công giáo Rôma người Việt Nam (s. 1795)
1873 – Francis Garnier, nhà thám hiểm người Pháp (s. 1839)
1937 – Frank Billings Kellogg, chính khách người Mỹ, Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ, đoạt giải Nobel Hòa bình (s. 1856)
1939 – Wen Ho Lee, nhà khoa học và gián điệp người Mỹ gốc Đài Loan
1940 – F. Scott Fitzgerald, nhà văn người Mỹ (s. 1896)
1945 – George S. Patton, tướng lĩnh người Mỹ (s. 1885)
1967 – Nam Trân, nhà thơ người Việt Nam (s. 1907)
1968 – Vittorio Pozzo, huấn luyện viên bóng đá người Ý (s. 1886)
1986- Đinh Đức Thiện,thứ trưởng bộ quốc phòng Việt Nam(s.1914)
1992 – Quách Tấn, nhà thơ người Việt Nam (s. 1910)
2005 – Viễn Phương, nhà văn, nhà thơ người Việt Nam (s. 1/5/1928)
2006 – Saparmurat Niyazov, tổng thống đầu tiên của Turkmenistan (s. 1940)
2009 – Christos Lambrakis, doanh nhân người Hy Lạp (s. 1934)
2009 – Edwin G. Krebs, nhà hóa sinh học người Mỹ (s. 1918)
2010 – Enzo Bearzot, HLV người Ý - vô địch WC 1982 (s. 1927)
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
Bắc Lương (xã)

Đối với các định nghĩa khác, xem Bắc Lương.
|  Bắc Lương  |
| --- | --- |
 Xã 
 Xã Bắc Lương 
Hành chính
Quốc gia:  Việt Nam
Vùng: Bắc Trung Bộ
Tỉnh: Thanh Hóa
Huyện: Thọ Xuân
Khác
Mã hành chính: 15502
x t s
Bắc Lương là một xã thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Xã Bắc Lương giáp ranh với xã Nam Giang, xã Tây Hồ, xã Thọ Nguyên, xã Hạnh Phúc và xã Xuân Thành. Trong xã có 13 thôn (gọi từ thôn 1 đến thôn 13) và chia ra làm 4 làng (làng Mỹ Thượng, làng Mỹ Hạ, làng Trung Thôn và làng Nhuế Thôn). Xã là một vùng đồng bằng, yên bình. Có đất canh tác nông nghiệp (làm 1 năm 2 vụ lúa và một vụ đông có thế là trồng ngô, khoai, đậu hay các loại rau màu mùa đông). Trên đầu xã tại làng Mỹ Thượng có một cái chợ gọi là chợ Neo, họp quanh năm buôn bán tấp tập, chợ chỉ nghỉ 2 ngày trong năm là vào ngày mùng 1 và mùng 2 tết Nguyên đán. Chợ chỉ họp vào buổi sáng, là nơi buôn bán cho cả những xã lân cận nơi đây. Trước năm 1975 trong xã còn có một ngôi chùa lớn (chùa Cổ Nhuế) được xây dựng tại làng Nhuế Thôn, nhưng sau chiến tranh đã bị phá chùa để lấy gạch xây trạm xá và trường học cho xã. Năm 2011, xã cùng những người con xa quê đang tổ chức quyên góp và sưu tầm những hiện vật còn sót lại của chùa ngày xưa để xây lại chùa.
Itame annisaria

| Itame annisaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Itame
Loài (species): I. annisaria
Danh pháp hai phần
Itame annisaria Walker 1860 
Itame annisaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Ga Vành Đai 3 (Tuyến 2A, Hà Nội)

Ga Vành Đai 3 là một nhà ga tàu điện trên tuyến Tuyến số 2A và Tuyến số 5 (đang được lên kế hoạch xây dựng) thuộc hệ thống Đường sắt đô thị Hà Nội, nằm trên đường Nguyễn Trãi, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
Lịch sử

6 tháng 11 năm 2021: Đi vào hoạt động với việc khánh thành Tuyến số 2A: Cát Linh – Hà Đông
Cấu trúc > Tuyến 2A (2F)

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
2F Tầng ke ga: Ke ga bên, cửa sẽ mở ở bên phải
| Ke ga 1 | ← T2A Tuyến 2A đi Thượng Đình (Hướng đi Cát Linh) |  |
| Ke ga 2 | T2A Tuyến 2A đi Phùng Khoang (Hướng đi Yên Nghĩa)  → |  |
| Ke ga bên, cửa sẽ mở ở bên phải | Ke ga bên, cửa sẽ mở ở bên phải |  |
| 1F Tầng trung chuyển | Tầng 1 | Khu bán vé, khu thương mại, khu kỹ thuật, lối lên xuống và cổng soát vé |
| G | Mặt đất | Lối lên xuống |
Cấu trúc > Tuyến 8 (-)

Hiện đang được lên kế hoạch xây dựng.
Xung quanh nhà ga

ZenTower Hà Nội
Ủy Ban Quận Thanh Xuân
Trường THPT Trần Hưng Đạo
Khoa Tiếng Anh, Trường Đại học Mở Hà Nội
Cục Sở Hữu Trí Tuệ
Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường THPT chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Nút giao Thanh Xuân, Đường Vành đai 3
Công ty Cổ phần bóng đèn phích nước Rạng Đông
Trường Tiểu học Nguyễn Tuân
Học Viện Khoa Học Xã Hội
Công an Phường Thanh Xuân Bắc
Ga kế cận

| Ga trước |   | Đường sắt đô thị Hà Nội |   | Ga sau |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Thượng ĐìnhHướng đi Cát Linh  |  | T2A Tuyến 2A |  | Phùng KhoangHướng đi Yên Nghĩa  |
Góc ảnh rộng trên sân ga Vành đai 3, tuyến 2A
Megachile maritima

| Megachile maritima> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Liên họ (superfamilia): Apoidea
Họ (familia): Megachilidae
Phân họ (subfamilia): Megachilinae
Chi (genus): Megachile
Loài (species): M. maritima
Danh pháp hai phần
Megachile maritima Kirby, 1802 
Megachile maritima là một loài ong trong họ Megachilidae. Loài này được Kirby miêu tả khoa học đầu tiên năm 1802.
Chú thích

↑  Megachile maritima (TSN 761756) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS). Truy cập ngày 01 tháng 8 năm 2014.
Bóng đá tại Đại hội Thể thao Bán đảo Đông Nam Á 1967

| Chi tiết giải đấu |
| --- | --- |
Nước chủ nhà: Thái Lan
Thời gian: 10 – 16 tháng 12
Số đội: 5
Địa điểm thi đấu: 1 (tại 1 thành phố chủ nhà)
Vị trí chung cuộc
Vô địch:  Miến Điện (lần thứ 2)
Á quân:  Việt Nam Cộng hòa
Hạng ba:  Thái Lan
Hạng tư:  Lào
Thống kê giải đấu
Số trận đấu: 8
Số bàn thắng: 20 (2,5 bàn/trận)
← 1965 1969 → 
Giải bóng đá tại Đại hội Thể thao Bán đảo Đông Nam Á 1967 diễn ra từ ngày 10 đến ngày 16 tháng 12 năm 1967 tại Bangkok, Thái Lan.
Địa điểm thi đấu

Sân vận động Quốc gia, Bangkok
Giải đấu > Vòng bảng

Bảy đội tuyển được chia thành hai bảng đấu vòng tròn 1 lượt. Mỗi bảng chọn 2 đội xếp đầu vào bán kết.
| --- | --- |
: Đội bóng đi tiếp vào vòng trong
Giải đấu > Vòng bảng > Bảng A

| Đội | ST | T | H | B | BT | BB | HS | Đ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Miến Điện | 2 | 2 | 0 | 0 | 3 | 1 | +2 | 4 |
|  Thái Lan | 2 | 1 | 0 | 1 | 4 | 1 | +3 | 2 |
|  Malaysia | 2 | 0 | 0 | 2 | 1 | 6 | -5 | 0 |
10 tháng 12 năm 1967
| Thái Lan  | 4–0 |  Malaysia |
| --- | --- | --- |

11 tháng 12 năm 1967
| Miến Điện  | 2–1 |  Malaysia |
| --- | --- | --- |

12 tháng 12 năm 1967
| Thái Lan  | 0–1 |  Miến Điện |
| --- | --- | --- |
Giải đấu > Vòng bảng > Bảng B

| Đội | ST | T | H | B | BT | BB | HS | Đ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Việt Nam Cộng hòa | 1 | 1 | 0 | 0 | 5 | 0 | +5 | 2 |
|  Lào | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 5 | -5 | 0 |
11 tháng 12 năm 1967
| Lào  | 0–5 |  Việt Nam Cộng hòa |
| --- | --- | --- |
Giải đấu > Vòng đấu loại trực tiếp > Bán kết

14 tháng 12 năm 1967
| Miến Điện  | 2–0 |  Lào |
| --- | --- | --- |

14 tháng 12 năm 1967
| Việt Nam Cộng hòa  | 5–0 |  Thái Lan |
| --- | --- | --- |
Giải đấu > Vòng đấu loại trực tiếp > Tranh huy chương đồng

15 tháng 12 năm 1967
| Thái Lan  | 5–2 |  Lào |
| --- | --- | --- |
Giải đấu > Vòng đấu loại trực tiếp > Tranh huy chương vàng

16 tháng 12 năm 1967
| Miến Điện  | 2–1 |  Việt Nam Cộng hòa |
| --- | --- | --- |
Bảng xếp hạng chung cuộc

| VT | Đội | ST | T | H | B | BT | BB | HS | Đ | Kết quả cuối cùng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Miến Điện | 4 | 4 | 0 | 0 | 7 | 2 | +5 | 8 | Huy chương vàng |
| 2 |  Việt Nam Cộng hòa | 3 | 2 | 0 | 1 | 11 | 2 | +9 | 4 | Huy chương bạc |
| 3 |  Thái Lan (H) | 4 | 2 | 0 | 2 | 9 | 8 | +1 | 4 | Huy chương đồng |
| 4 |  Lào | 3 | 0 | 0 | 3 | 2 | 12 | −10 | 0 | Hạng tư |

| 5 |  Malaysia | 2 | 0 | 0 | 2 | 1 | 6 | −5 | 0 | Bị loại ở vòng bảng |
Nguồn: 
 Chủ nhà
Danh sách huy chương

| Vàng | Bạc | Đồng |
| --- | --- | --- |
|  Miến Điện |  Việt Nam Cộng hòa |  Thái Lan |

| Nội dung | Vàng | Bạc | Đồng |
| --- | --- | --- | --- |
| Nam |  Miến Điện Ngwe Ya Tin Aung Maung Myint Kyaw Thaung Soe Myint Tin Han Maung Tin Myo Win Nyunt Suk Bahadur Tin Aye Maung Maung Aye Maung Win Maung Hla Htay Ba Pu Ohn Gyaw Hla Kyi Ye Nyunt |  Việt Nam Cộng hòa Lâm Hồng Châu Lại Văn Ngôn Phạm Huỳnh Tam Lang Nguyễn Vinh Quang Đỗ Thới Vinh Lê Văn Đức Hồ Thanh Cang Nguyễn Văn Chiêu Nguyễn Văn Ngôn Hồ Thanh Chinh Nguyễn Văn Mộng Dương Văn Tha Nguyễn Thái Hùng Võ Bá Hưng Nguyễn Văn Thuận Quang Kim Phụng Cù Sinh Trương Văn Tư |  Thái Lan Chao on-Iam Saravuth Parthipakornchai Anant Kongchareon Suphot Chaiyong Chirawat Pimpawathin Chatchai Paholpat Yongyouth Sankhagovit Narong Sangkasuwan Paisal Bupasiri Snong Chaiyong Yanyong Na Nongkai Niwat Srisawat Sahat Pornsawan Narong Thongpleow Udomsilp Sonbutnag Vichai Sangthamkichakul Kriengsak Nukoolsompatana Prasarn Dancharoenvanakit |
Gomphostemma crinitum

| Gomphostemma crinitum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Gomphostemma
Loài (species): G. crinitum
Danh pháp hai phần
Gomphostemma crinitum Wall. ex Benth., 1830 
Gomphostemma crinitum là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Wall. ex Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1830.
Phân bổ

Ở Việt Nam, Gomphostemma crinitum được gọi với cái tên khác là Đinh hùng tơ. Cây phân bổ ở Lạng Sơn (Hữu Lũng). Cây mọc tự nhiên dưới tán rừng ẩm, ở độ cao 400–800 m. Lá cây có thể chữa sâu quảng, ghẻ lở.
Trên thế giới, loài cây này phân bổ chủ yếu ở Assam, Bangladesh, Trung Nam (Trung Quốc), Malaya, Myanmar, Sumatra, Thái Lan. Chúng phát triển tốt ở những vùng nhiệt đới ẩm ướt.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Gomphostemma crinitum”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
↑  “Cây thuốc Gomphostemma crinitum”. 7 tháng 12 năm 2023.
↑  “Gomphostemma crinitum”. 7 tháng 12 năm 2023.
Não

Bài này viết về bộ não, bộ óc nói chung. Đối với não, óc của con người, xem não người. Đối với các loại óc, não động vật dùng làm thực phẩm như: óc heo, óc bò,..., xem Óc (thực phẩm).
Não người
Não cá heo (giữa), não lợn hoang dã (trái), và một mô hình đầy đủ bằng nhựa của não con người (phải)
Ở động vật, não, hay còn gọi là óc, là trung tâm điều khiển của hệ thần kinh trung ương, chịu trách nhiệm điều khiển hành vi. Ở hầu hết các loài động vật, não được đặt trên đầu, được bảo vệ bởi hộp sọ, và gần với các giác quan chính như thị giác, thính giác, vị giác, khứu giác, và cơ quan cảm giác về thăng bằng (equilibrioception).
Trong khi tất cả các động vật có xương sống đều có một bộ não, các động vật không xương sống hoặc có một bộ não trung tâm hoặc có một hệ thống các hạch thần kinh riêng rẽ. Một số loại động vật, chẳng hạn như các loài thích ti (cnidarian) và động vật da gai (echinoderm) không có một bộ não trung tâm mà thay vào đó là một hệ thống thần kinh phân tán. Trong khi đó, các loài như bọt biển hoàn toàn không có cả một bộ não hay một hệ thần kinh.
Não là một cơ quan vô cùng phức tạp. Ví dụ, não người có hơn 86 tỉ tế bào thần kinh, mỗi tế bào thần kinh liên kết với khoảng 100 ngàn tế bào thần kinh khác.
Đa số các bộ não đều thể hiện sự khác biệt giữa chất xám và chất trắng. Chất xám chủ yếu gồm các thân tế bào thần kinh. Trong khi đó trong chất trắng của não thì đa số là các sợi liên kết các tế bào thần kinh. Những sợi thần kinh được tách ly bằng chất Myelin do tế bào Oligodendroglia tạo ra. Màu trắng đặc trưng trong chất trắng của não do màu trắng của chất Myelin mà ra.
Sự ra đời của não bộ

Trước khi thay đổi hình dạng nhằm tạo ra một công cụ tối chuyên biệt thì tế bào não là một phần của đám tế bào không khác biệt với tế bào da. Hệ thần kinh trung ương được hình thành rất nhanh ngay khi còn trong phôi người vì nó phải kiểm soát các hoạt động trọng yếu sau này. Trong 21 ngày đầu tiên, hệ thần kinh chiếm 90% khối lượng phôi, sau 3 tháng nó chiếm nó chiếm 70% khối lượng phôi, sau đó là 40% ở trẻ sơ sinh và cuối cùng là chỉ còn lại 2% ở người trưởng thành.
Phôi ở tuần thứ 3 là một đám tế bào bên trong có chứa một chiếc đĩa gồm 3 phiến lá xếp chồng lên nhau. Lá phôi thứ nhất sẽ hình thành nên da và mô thần kinh, lá thứ 2 sẽ cho ra cơ và xương, lá phôi cuối cùng sẽ hình thành nên các cơ quan nội tạng. Vào ngày thứ 18 thì hệ thần kinh sơ khai được hình thành, quá trình này được gọi là sự hình thành hệ thần kinh. Hiện tượng này bắt đầu khi lá phôi thứ nhất dày lên, dài ra và tạo thành một loại vợt trên lưng phôi. Chiếc vợt này dần hỏm xuống tạo thành rãnh, và rãnh này sẽ khép lại vào ngày thứ 24 để tạo ra ống thần kinh. Chính ống thần kinh này sẽ tạo ra hệ thần kinh trung ương, phần phía trước là não và phần phía sau là tủy sống. Phần phía trên của ống thần kinh kể từ khi đó phát triển ra rất lớn. Và chiếc túi (những cơ quan rỗng hình túi) được hình thành vào cuối tháng thứ 3. Túi thứ nhất ở phía đầu mút của ống thần kinh nhanh chóng tạo ra hai bán cầu não. Túi thứ hai, phát sinh từ ống nằm ngay phía dưới, tạo ra thân não. Phần cuối cùng của ống ở phía dưới tạo ra một chiếc túi thứ ba chia ra làm hai phần tạo ra tiểu não và hành não.
Những bộ phôi đầu tiên được hình thành từ các tế bào gốc là những tế bào đa năng có thể là nguồn gốc của tất cả các tế bào trong cơ thể. Các tế bào gốc hiện trong các tầng sâu của ống thần kinh, sau đó chúng phân ra và di chuyển đến các tầng phía trên mặt. Quá trình di chuyển này kéo dài trong hai đến ba tháng đầu đời sống phôi thai. Những tế bào đó, dưới tên gọi là nguyên bào thần kinh và nguyên bào thần kinh đệm, là những tế bào tiên phong của các tế bào thần kinh và tế bào đệm.
Để đến được cái đích đã định sẵn, các nguyên bào thần kinh phải bám dọc theo chiều dài của những tế bào, hướng từ phần giữa đến phần ngoại vi. Những tế bào mà chúng bám vào này là những tế bào thần kinh đệm quay, những tế bào sau đó sẽ tự tiêu hủy. Trong quá trình di chuyển, các tế bào thần kinh tương lai bắt đầu thay đổi. Phần đuôi kéo dài của chúng mọc ra theo các tín hiệu hóa học và thiết lập mối quan hệ với các tế bào đích và giữa các tế bào thần kinh với nhau. Những tế bào thần kinh không kết hợp được với các tế bào khác sẽ chết đi, cho phép toàn bộ mạng lưới tổ chức sắp xếp lại một cách vô cùng chính xác.
Về phía các nguyên bào thần kinh đệm, chúng cũng sẽ biến đổi thành những tế bào thần kinh đệm và bắt đầu đảm nhiệm việc tiếp tế, kiểm soát chất thải, bao bọc các phần kéo dài của tế bào thần kinh.
Cái chết của não

Bài chi tiết: Chết não
Cái chết của các nơron cũng đã bị hiểu sai trong suốt một thời gian dài. Cách đây 20 năm, người ta cho rằng một số vùng não, như cấu tạo đồi thị chẳng hạn, mất đi đến 50% số lượng nơron khi con người về già mặc dù họ không hề có triệu chứng thoái hóa não. Tuy nhiên các nghiên cứu mới nhất cho thấy sự suy giảm số lượng nơron, nếu có cũng là rất nhỏ trong các trường hợp lão hóa thông thường. Do đó không phải cái chết của các nơron đã làm suy giảm chức năng não, mà chức năng giảm chẳng qua là do những liên kết giữa các nơron với nhau giảm cả về mặt số lượng lẫn chất lượng. Nhiều giả thuyết được đưa ra: có thể là bao myelin quấn quanh phần kéo dài và có tác dụng thúc đẩy nhanh việc chuyên chở luồng thần kinh bị hư hại, số lượng đường liên kết giữa các nơron với nhau giảm, các vùng xảy ra các kết nối bị hư hại hoặc não bộ mất đi tính mềm dẻo.
Các nghiên cứu chỉ ra rất nhiều khác biệt về năng lực giữa đàn ông và phụ nữ. ví dụ, đàn ông có khả năng di chuyển dễ dàng hơn trong không gian, còn phụ nữ thì lại có năng khiếu hơn về học ngôn ngữ. Đối với các nhà chuyên môn thì khó mà có thể kết luận điều gì về vấn đề này, và theo họ thì những khác biệt này phải xem xét dựa vào cá nhân hơn là dựa vào giới tính.
Dây thần kinh

Bộ não liên lạc với cơ thể thông qua tuỷ sống và những sợi dây thần kinh. Tuỷ sống to cỡ đầu ngón tay, dày và mềm, chạy dọc suốt sống lưng, là nơi chuyển tiếp các thông tin đến và đi của bộ não. Từ cột sống, các dây thần kinh toả ra khắp nơi, chuyển tải các xung thần kinh đến và đi từ các cơ quan trong cơ thể.
Học tập và bộ nhớ

Hầu như tất cả các loài động vật có khả năng thay đổi hành vi của họ như là một kết quả của kinh nghiệm ngay cả các loại nguyên thủy nhất của sâu. Bởi vì hành vi được thúc đẩy bởi hoạt động của não bộ, những thay đổi trong hành vi bằng cách nào đó phải tương ứng với những thay đổi bên trong não. Khi cá nhân nhìn thấy các đối tượng, sẽ là một sự phản ánh trong não để nói cho cá nhân phải làm gì, như là một kết quả làm từ kinh nghiệm.
Chú thích

↑  Azevedo, Frederico A. C.; Carvalho, Ludmila R. B.; Grinberg, Lea T.; Farfel, José Marcelo; Ferretti, Renata E. L.; Leite, Renata E. P.; Filho, Wilson Jacob; Lent, Roberto; Herculano-Houzel, Suzana (2009). “Equal numbers of neuronal and nonneuronal cells make the human brain an isometrically scaled-up primate brain”. Journal of Comparative Neurology (bằng tiếng Anh). 513 (5): 532–541. doi:10.1002/cne.21974. ISSN 1096-9861.
↑  “my.access — University of Toronto Libraries Portal”. Truy cập 26 tháng 9 năm 2015.
Não của một phôi thai trong tuần thứ 6
Carsia conflua

| Carsia conflua> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Carsia
Loài (species): C. conflua
Danh pháp hai phần
Carsia conflua Hann 1918 
Carsia conflua là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Biến đổi khí hậu
Thuật ngữ

Thuật ngữ "ấm lên toàn cầu" không phải mới. Ngay từ những năm 1930 các nhà khoa học đã lo ngại "carbon dioxide gia tăng từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch có thể gây ấm lên toàn cầu, khả năng đến mức mà rốt cục làm chỏm băng tan chảy và ngập lụt các thành phố ven biển." Trước thập niên 1980, khi mà chưa rõ liệu ấm lên do khí nhà kính có lấn át mát đi do sol khí, các nhà khoa học thường dùng cụm từ "điều chỉnh khí hậu vô tình" để nói đến tác động của nhân loại đến khí hậu. Vào thập niên 1980, các thuật ngữ ấm lên toàn cầu và biến đổi khí hậu trở nên phổ biến, trong đó ấm lên toàn cầu chỉ đề cập đến sự ấm lên bề mặt gia tăng còn biến đổi khí hậu mô tả hiệu ứng đầy đủ của khí nhà kính đối với khí hậu. Sau khi được nhà khí hậu học NASA James Hansen sử dụng trong phiên chứng nhận tại Thượng viện Hoa Kỳ năm 1988, ấm lên toàn cầu đã trở thành thuật ngữ phổ biến nhất. Sang đến thập niên 2000 biến đổi khí hậu được nhiều người biết đến hơn. Ấm lên toàn cầu thường nói đến sự ấm lên của hệ thống Trái Đất do con người trong khi biến đổi khí hậu có thể nói đến biến đổi nhân tạo hoặc tự nhiên. Hai thuật ngữ này thường được dùng thay thế cho nhau.
Các nhà khoa học, chính trị gia và nhân vật truyền thông khác nhau dùng thuật ngữ khủng hoảng khí hậu hay khẩn cấp khí hậu để nói về biến đổi khí hậu và dùng hâm nóng toàn cầu thay vì ấm lên toàn cầu. Chủ bút chính sách của The Guardian lý giải họ không loại những từ này ra khỏi nguyên tắc biên tập để "vừa đảm bảo tính chính xác về khoa học, vừa truyền đạt rõ ràng với độc giả về vấn đề rất quan trọng này". Từ điển Oxford chọn khẩn cấp khí hậu là từ của năm 2019 và định nghĩa thuật ngữ này là "tình huống cần hành động khẩn cấp để giảm thiểu hoặc ngăn chặn biến đổi khí hậu và tránh những thiệt hại môi trường không thể đảo ngược tiềm tàng là hậu quả của nó".