stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bắc Ấn Độ

Bắc Ấn Độ và ranh giới theo các cách định nghĩa khác nhau.
Bắc Ấn Độ (Tiếng Anh: North India, Tiếng Malayalam: ഉത്തരേന്ത്യ, Tiếng Hindi: उत्तर भारत, chữ Phạn: उत्तर भारत) hay Bắc Ấn là khu vực phía Bắc của Ấn Độ nhưng ranh giới được xác định lỏng lẻo. Địa hình khu vực này nổi bật là đồng bằng Ấn-Hằng và dãy núi Himalaya. Theo nghĩa hẹp, Bắc Ấn Độ bao gồm các bang và lãnh thổ liên bang: Punjab, Jammu và Kashmir, Haryana, Himachal Pradesh, Uttar Pradesh, Uttarakhand, Delhi và Chandigarh. Theo nghĩa rộng hơn từ góc độ truyền thống (văn hóa và ngôn ngữ), Băc Ấn Độ lại còn bao gồm các bang Rajasthan, Bihar và Madhya Pradesh. Với nghĩa rộng hơn này, Bắc Ấn Độ rộng khoảng 1.420.540 km² và có dân số khoảng 543.937.430 người.
Bắc Ấn Độ chính là trung tâm lịch sử của các đế chế Maurya, Gupta, Pala, Harsha, Mogul, Maratha, Sur, Sikh và đế chế Ấn Anh. Bắc Ấn Độ có văn hóa đa dạng. Nơi đây có những trung tâm hành hương của cả Hindu giáo (như Char Dham, Haridwar, Varanasi, Ayodhya, Mathura, Allahabad, Vaishno Devi và Pushkar) lẫn Phật giáo (như Sarnath và Kushinagar) và Sikh giáo (Harmandir Sahib). Các di sản văn hóa thế giới ở vùng Bắc Ấn Độ là Khu dự trữ sinh quyển Nanda Devi, quần thể đền Khajuraho, Đồi pháo đài Rajasthan, Đài thiên văn Jantar Mantar, quần thể hang động Bhimbetka, quần thể tháp Sanchi, Qutb Minar, Pháo đài Đỏ, Pháo đài Agra, Fatehpur Sikri và Taj Mahal.
Ngô Thị Ngọc Dao

Ngô Thị Ngọc Dao (chữ Hán: 吳氏玉瑤; 1421 - 26 tháng 2, 1496), còn gọi là Quang Thục thái hậu (光淑太后), Quang Thục hoàng hậu (光淑皇后) hay Thái Tông Ngô hoàng hậu (太宗吳皇后), là một phi tần của Lê Thái Tông, mẹ đẻ của Lê Thánh Tông của triều đại nhà Hậu Lê.
Ngô Thái hậu là người đã hết lòng cùng con chăm lo sự nghiệp đế vương, là một trong những chỗ dựa tin cậy của Lê Thánh Tông. Đại Việt sử ký toàn thư ghi rõ rằng, chính bà là người đã không quản đường sá dặm dài, đón Lê Thánh Tông trở về từ cuộc tiến hành cuộc tấn công vào đất Chiêm Thành, cuối năm 1470, đầu năm 1471.
Thân thế

Quang Thục hoàng thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao người làng Động Bàng, huyện Yên Định, phủ Thanh Hóa (nay là xã Định Hoà, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa). Có nguồn cho rằng quê bà ở làng Thịnh Mỹ (làng Mía), nay thuộc xã Thọ Diên, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.
Cụ cao tổ là Ngô Rô, một dòng họ lớn thời Trần, cụ bà là Đinh Thị Quỳnh, được ban tước Khôi Á Quận chúa, Đại hoàng bà cung Bảo Từ. Cụ tằng tổ là Ngô Tây, được tặng Kiến Tường hầu, cụ bà là Đinh Thị Ngọc Luân, tặng Kiến Tường quận phu nhân. Ông nội bà là Ngô Kinh, gia thần của Lê Khoáng và sau đó là Lê Lợi, mất trước khởi nghĩa Lam Sơn, sau được truy Thái phó, tước Hưng quốc công; cụ bà là Đinh Thị Mại được tặng Hưng Quốc phu nhân.
Cha bà là Ngô Từ, là gia thần của Lê Lợi, giữ vai trò cung cấp quân lương trong những ngày đầu khởi nghĩa Lam Sơn, khai quốc công thần nhà Hậu Lê. Sau được tặng Tuyên phủ sứ Thái từ Thiếu bảo Quan nội hầu, được tặng Chương Khánh công, gia tặng Ý Quốc công; mẹ bà là Đinh Thị Ngọc Kế, được tặng Ý Quốc thái phu nhân. Bà ngoại họ Trần, húy là Ngọc Huy, là hậu duệ của Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật.
Bà từ nhỏ mồ côi mẹ, được bà ngoại nuôi. Có lần gặp một người lạ nói rằng: "Cô bé này sẽ đáng làm mẫu nghi thiên hạ". Nói xong người ấy biến mất. Đó là điềm tốt. Chị ruột của Hoàng thái hậu là Ngọc Xuân được vào hầu Lê Thái Tổ là nơi vinh hiển, tiếng thơm lây sang từ đó.
Tiểu sử

Năm Thiệu Bình thứ 3 (1436), Ngô thị được 14 tuổi, con nhà lương thiện được tuyển vào cung. Lời nói thành giáo huấn, nết na hợp khuôn phép. Đối bậc trên đúng lễ độ, tiếp kẻ dưới có ân tình, được Lê Thái Tông rất mến yêu. Năm Đại Bảo thứ nhất (1440), bà được phong Tiệp dư, ngự ở cung Khánh Phương. Tuy nhiên, theo văn bia mộ của bà, khi được sách phong làm Tiệp dư, theo lễ được phép ở hẳn tại cung Khánh Phương nhưng bà cho rằng cung này Lê chiêu nghi đang ở nên không nỡ chiếm lấy mà cố từ chối, khiến cho Thái Tông và cận thần rất nể phục.
Trước đây, Lê Thái Tông đã có 2 bà phi là Nguyên phi Lê Ngọc Dao, con gái của Đại tư đồ Lê Sát, và Huệ phi Lê Nhật Lệ, con gái của Tư khấu Lê Ngân. Khi Lê Sát và Lê Ngân bị xử chết năm 1437, hai người bị phế. Lê Ngọc Dao xuống làm dân thường còn Lê Nhật Lệ xuống làm Tu dung. Sau đó Thái Tông sủng ái bà Dương Thị Bí và sinh ra con trưởng là Lê Nghi Dân vào năm 1439.
Khoảng năm 1440, Thái Tông bắt đầu sủng ái Nguyễn Thần phi và lấy cớ Dương phi kiêu ngạo nên truất làm Chiêu nghi. Năm sau, một người con trai thứ hai là Lê Khắc Xương ra đời, nhưng mẹ là Bùi Quý nhân không được yêu mến. Cùng năm đó Nguyễn Thị Anh sinh được Lê Bang Cơ, liền truất Lê Nghi Dân, con của Dương chiêu nghi, khi ấy mới 2 tuổi, làm Lạng Sơn vương và lập Bang Cơ làm Thái tử kế nhiệm.
Năm Đại Bảo thứ 3 (1442), ngày 20 tháng 7 âm lịch, Ngô tiệp dư sinh hạ người con trai Lê Tư Thành. Ngô Tiệp dư mới sinh vài tháng thì Lê Thái Tông qua đời. Lê Nhân Tông lên ngôi, phong Tư Thành làm Bình Nguyên vương. Nguyễn Thần phi trở thành Hoàng thái hậu, vì Ngô Tiệp dư là mẹ của thân vương, nên đặc cách thăng Sung viên coi việc phụng thờ ở Thái miếu. Ngoài Lê Tư Thành, văn bia cho biết bà còn sinh ra Thao Quốc Trưởng công chúa, công chúa thứ năm của Lê Thái Tông. Trong bản dịch khác của văn bia dịch phong hiệu của công chúa là Diệu Quốc trưởng công chúa.
Năm Diên Ninh thứ 6 (1459), vào tháng 10 âm lịch, mùa đông, Lê Nghi Dân gây biến. Hoàng thái hậu và Nhân Tông Tuyên hoàng đế bị giết hại. Lê Tư Thành được cải phong làm Gia vương, Ngô sung viên vẫn sống bình yên cùng con trai trong cung.
Năm Quang Thuận thứ 1 (1460), các đại thần Nguyễn Xí, Đinh Liệt, Lê Lăng, Lê Niệm, Nguyễn Đức Trung làm binh biến giết chết Lê Nghi Dân và đưa Gia vương lên ngôi, tức Lê Thánh Tông. Lê Thánh Tông tôn mẹ làm Thánh mẫu Hoàng thái hậu, ở điện Thừa Hoa. Vua còn ra lệnh cho xây dựng Thuần Mậu đường ở xã Động Bàn để thờ tổ tiên bà. Bà thường về ở Đông Triều, ăn chay niệm phật thanh đạm, sáng suốt, khỏe mạnh sống lâu rất là vui vẻ, lấy kiệm cần mà răn dạy người đời, lấy nhân hậu mà nhắc nhủ vua.
Năm Hồng Đức thứ 4 (1473), khi nhà Vua về Lam Sơn đã ghé vào bái yết tổ tiên bên ngoại ở Thuần Mậu đường. Vua cất nhắc hai người cậu là Ngô Hễ và Ngô Lan làm chức Kiểm điểm.
Qua đời

Năm Hồng Đức thứ 27 (1496), bà cùng vua về Lam Kinh rồi mắc bệnh lỵ, Lê Thánh Tông và Thái tử Lê Tranh ngày đêm chầu chực bên giường bệnh, thuốc thang cơm nước tự nếm trước. Trong thì cúng tổ tiên, ngoài thì nghe dân chúng cầu khấn các thần không thiếu nơi nào. Khi Thái hậu không cử động được nữa, không mong cầu được, Thánh Tông tự đặt hiệu mà gọi rồi kêu khóc, Hoàng thái hậu vì thế cố mở miệng muốn nói mà không ra tiếng. Ngày 26 tháng 2, Thái hậu qua đời, thọ 75 tuổi. Lê Thánh Tông đau buồn, truy tôn bà làm Quang Thục hoàng thái hậu. Việc khâm liệm, phạm hàm đều do Hoàng đế tự làm, viết điếu văn, đặt quan tài ở điện để viếng, định tháng 10 rước về Sơn Lăng, nhưng Thánh Tông cũng băng hà nên chưa làm lễ an táng được.
Về sau, thụy hiệu của bà đầy đủ là Quang Thục Trinh Huệ Khiêm Tiết Hòa Xung Nhân Thánh hoàng thái hậu (光淑貞惠謙節和沖仁聖皇太后).
Chú thích

↑  Có thuyết cho bà mất vào năm 1471
↑  có thuyết là cửa Sót (nay thuộc huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh)
1 2 3 4  Lê Quý Đôn 1759, tr. 125 (xuất bản), 86a (bản gốc)
↑  Sử quán triều Hậu Lê 1697, tr. 65a, Bản kỷ thực lục - Quyển XI
↑  Ngô Sĩ Liên 2017, tr. 478 (xuất bản), 471 (bản điện tử), Bản kỷ thực lục - Quyển 12
1 2 3  Trần Thị Kim Anh (27 tháng 6 năm 2007). “Tư liệu về Quang Thục Hoàng Thái hậu qua văn bia lăng Khôn Nguyên Chí Đức”. Viện nghiên cứu Hán Nôm. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2020.
1 2  Lê Bá Chức (2001). “Bia Sơn Lăng - Văn bia do Nguyễn Bảo, Tiến sĩ khoa Nhâm Thìn (1472), Hữu thị lang bộ Lễ và Nguyễn Xung Xác, Tiến sĩ khoa Kỷ Sửu (1469), tham chưởng Hàn lâm viện sự biên soạn năm Mậu Ngọ, niên hiệu Cảnh Thống năm đầu (1498)”. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 6 năm 2015. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2020.
↑  Có lẽ là Lê Nhật Lệ, con gái của Lê Ngân,
↑  Lê Quý Đôn 1759, tr. 126 (xuất bản), 86b (bản gốc)
↑  Sử quán triều Hậu Lê 1697, tr. 72b, Bản kỷ thực lục - Quyển XIII
↑  Ngô Sĩ Liên 2017, tr. 545 (xuất bản), 514 (bản điện tử), Bản kỷ thực lục - Quyển 11
Tham khảo chính

Nguyễn Q. Thắng & Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản KHXH, 1992.
Nguyễn Khắc Thuần & Lý Thị Mai, Lần giở trước đèn, Nhà xuất bản Thanh Niên, 2003.
Sử quán triều Hậu Lê (1697).  Ngô Sĩ Liên; Vũ Quỳnh; Phạm Công Trứ; Lê Hy; Nguyễn Quý Đức (biên tập). Đại Việt sử ký toàn thư. ISBN 9786046997566.
Ngô Sĩ Liên (2017). Đại Việt sử ký toàn thư - Tập 2 (PDF). Ngô Đức Thọ, Hoàng Văn Lâu dịch . Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học xã hội. ISBN 9786046997566.
Lê Quý Đôn (2013). Đại Việt thông sử. Ngô Thế Long dịch, Văn Tân hiệu đính. Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin. ISBN 9786041013988.
Lê Quý Đôn (1759). Đại Việt thông sử (PDF). Ngô Thế Long dịch, Văn Tân hiệu đính (1987). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 27 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2020.
Acrocercops sphaerodelta

| Acrocercops sphaerodelta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Liên họ (superfamilia): Gracillarioidea
(không phân hạng): Ditrysia
Họ (familia): Gracillariidae
Chi (genus): Acrocercops
Loài (species): A. sphaerodelta
Danh pháp hai phần
Acrocercops sphaerodelta Meyrick, 1935 
Acrocercops sphaerodelta là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Indonesia (Java).
Ấu trùng ăn loài Eugenia, bao gồm Eugenia cumini. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.
Chú thích

↑  Global Taxonomic Database of Gracillariidae (Lepidoptera)[liên kết hỏng]
Acrocercops stereomita

| Acrocercops stereomita> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Liên họ (superfamilia): Gracillarioidea
(không phân hạng): Ditrysia
Họ (familia): Gracillariidae
Chi (genus): Acrocercops
Loài (species): A. stereomita
Danh pháp hai phần
Acrocercops stereomita Turner, 1913 
Acrocercops stereomita là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Loài này có ở Queensland.
Sphaerocionium semiglabrum

| Sphaerocionium semiglabrum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Hymenophyllales
Họ (familia): Hymenophyllaceae
Chi (genus): Sphaerocionium
Loài (species): S. semiglabrum
Danh pháp hai phần
Sphaerocionium semiglabrum Copel., 1938 
Sphaerocionium semiglabrum là một loài dương xỉ trong họ Hymenophyllaceae. Loài này được Copel. mô tả khoa học đầu tiên năm 1938.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Sphaerocionium semiglabrum”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Kiểm soát đám đông

Đơn vị Cơ động của Cảnh sát Kyoto thực hiện nhiệm vụ trong lễ hội Gion Matsuri 2008.
Sĩ quan Garda Síochánacanh gác ở Dublin, Ireland khi tổng thống Obama tới thăm 2011.
Kiểm soát đám đông nhằm ngăn chặn việc dẫn tới hỗn loạn và có thể là bạo loạn ví dụ như những trận bóng đá, những vụ giảm giá thu hút một lượng lớn khách hàng, đám đông người tị nạn, những vụ ngộ độc tập thể, dịch bệnh, tấn công khủng bố sinh học... Kiểm soát đám đông đòi hỏi thủ thuật nhẹ nhàng hơn kiểm soát bạo loạn. Người ta có thể dùng những tấm chắn, rào chắn và vẽ hình trên mặt đất để hướng dẫn một đám đông. Quan trọng là giữ cho đám đông cảm thấy thoải mái và bình tĩnh do đó người ta có thể dùng tấm vải bạt (để che nắng), quạt máy khi thời tiết nóng bức và đôi khi cả hình thức giải trí nữa.
Nếu một đám đông hình thành tự phát và vô lý, những hành động nhằm làm cho mọi người dừng lại và suy nghĩ trong chốc lát ví dụ như tiếng ồn lớn hoặc đọc những lời hướng dẫn một cách điềm tĩnh có thể đủ để ngăn chặn đám đông đó. Tuy nhiên, những phương pháp này không phát huy nếu đám đông giận dữ cực độ vì một nguyên nhân hợp lý hoặc có tổ chức.
Lamprocryptus fuscipennis

| Lamprocryptus fuscipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Lamprocryptus
Loài (species): L. fuscipennis
Danh pháp hai phần
Lamprocryptus fuscipennis (Szepligeti, 1916) 
Lamprocryptus fuscipennis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Stelis thomasiae

| Stelis thomasiae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Stelis
Loài (species): S. thomasiae
Danh pháp hai phần
Stelis thomasiae (Luer) Pridgeon & M.W.Chase 
Stelis thomasiae là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Luer) Pridgeon & M.W.Chase mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Stelis thomasiae”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Kiểm thử hồi quy

Kiểm thử hồi quy (tiếng Anh: Regression testing) là một dạng kiểm thử phần mềm để xác minh rằng phần mềm vốn đã được phát triển và kiểm thử từ trước vẫn sẽ hoạt động chính xác sau khi bị thay đổi hoặc giao tiếp với các phần mềm khác. Thay đổi có thể gồm cải tiến phần mềm, bản vá lỗi, thay đổi cấu hình,.... Trong quá trình kiểm thử hồi quy, lỗi phần mềm mới hoặc lỗi hồi quy có thể được phát hiện.
Max Planck

"Planck" đổi hướng tới đây. Đối với các định nghĩa khác, xem Planck (định hướng).
| Max Planck |
| --- | --- |

Sinh: (1858-04-23)23 tháng 4, 1858 Kiel, Holstein
Mất: 4 tháng 10, 1947(1947-10-04) (89 tuổi) Göttingen, Tây Đức
Quốc tịch:  Đức
Trường lớp: Đại học Ludwig-Maximilians
Nổi tiếng vì: Hằng số Planck Tiên đề Planck Định luật Planck về bức xạ vật đen
Giải thưởng:  Giải Nobel vật lý (1918)
Sự nghiệp khoa học
Ngành: Vật lý học
Nơi công tác: Đại học Kiel Đại học Berlin Đại học Göttingen Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft
Người hướng dẫn luận án tiến sĩ: Alexander von Brill
Các nghiên cứu sinh nổi tiếng: Gustav Ludwig Hertz Erich Kretschmann Walther Meißner Walter Schottky Max von Laue Max Abraham Moritz Schlick Walther Bothe Julius Edgar Lilienfeld
 
Chữ ký

Max Karl Ernst Ludwig Planck (23 tháng 4 năm 1858 – 4 tháng 10 năm 1947) là một nhà vật lý người Đức, được xem là người sáng lập cơ học lượng tử và do đó là một trong những nhà vật lý quan trọng nhất của thế kỷ 20. Ông đạt giải Nobel vật lý năm 1918.
Cuộc đời và sự nghiệp > Gia thế và niên thiếu

Max Planck xuất thân từ một gia đình có truyền thống học thuật. Ông cố Heinrich Ludwig Planck (1785–1831) và ông nội Heinrich Ludwig Planck (1785–1831) là giáo sư ngành Thần học tại Göttingen. Bố của ông, Wilhelm Johann Julius Planck (1817–1900), là giáo sư ngành luật tại Kiel và München; người chú Gottlieb Planck (1824–1907) cũng là một luật sư, là một trong những người góp phần chủ yếu lập bộ Công dân luật (Bürgerliches Gesetzbuch, viết tắt BGB).
Ông ra đời ngày 23 tháng 4 năm 1858 tại Kiel, là con của Johann Julius Wilhelm Planck và người vợ thứ hai là Emma Patzig (1821–1914); ông có bốn anh chị em ruột (Hermann, Hildegard, Adalbert và Otto), cũng như hai anh chị cùng cha khác mẹ (Hugo và Emma) đời vợ trước của Johann Julius Wilhelm Planck. Ông sống những năm đầu tại Kiel cho đến khi gia đình chuyển về München. Nơi đây, ông đi học ở trường trung học Maximilian; một trong những người bạn học của ông là người sáng lập Viện bảo tàng Đức (Deutsches Museum) Oskar von Miller. Ông tốt nghiệp phổ thông năm 17 tuổi.
Cuộc đời và sự nghiệp > Học tập

Planck rất có khiếu về âm nhạc. Ông chơi đàn dương cầm, phong cầm, cello và được đào tạo giọng hát. Ông sáng tác bài ca và một ca kịch nhỏ (Operette, 1876) cho hội sinh viên của ông, Câu lạc bộ ca nhạc München. Nhưng thay vì học âm nhạc, ông quyết định học vật lý.
Giáo sư vật lý tại München, Philipp von Jolly, khuyên ông không nên học bộ môn này vì "trong ngành này hầu như tất cả đã được nghiên cứu, và công việc còn lại chỉ là việc trám vá một vài chỗ thiếu sót không quan trọng" ("in dieser Wissenschaft schon fast alles erforscht sei, und es gelte, nur noch einige unbedeutende Lücken zu schließen") – một quan điểm được nhiều nhà vật lý thời đó đại diện. Planck ứng đáp rằng: "Tôi không ôm ấp nguyện vọng khai phá đất mới mà chỉ muốn hiểu những cơ sở đã có của khoa học vật lý, và nếu có thể, đi sâu thêm nữa" ("Ich hege nicht den Wunsch, Neuland zu entdecken, sondern lediglich, die bereits bestehenden Fundamente der physikalischen Wissenschaft zu verstehen, vielleicht auch noch zu vertiefen"). Và ông bắt đầu học ngành vật lý vào năm 1874 tại Đại học München.
Nơi Jolly, Planck thực hiện các buổi thí nghiệm duy nhất trong cả cuộc đời nghiên cứu của ông (về sự khuếch tán của khinh khí qua sự nung nóng platin); không bao lâu sau, ông chuyển qua ngành vật lý lý thuyết.
Planck đến Berlin học một năm (1877-1878) để học tập với những nhà vật lý học nổi danh là Hermann von Helmholtz và Gustav Kirchhoff cũng như nhà toán học Karl Weierstraß. Planck ghi như sau về Helmholtz: "... chẳng bao giờ chuẩn bị tốt, nói lắp bắp, luôn tính sai và làm người nghe nhàm chán", và nói về Kirchhoff: "... chuẩn bị bài dạy kĩ lưỡng, tuy nhiên, khô khan và đơn điệu". Mặc dù vậy, ông kết bạn rất thân với Helmholtz. Phần lớn ông tự học từ những bài viết của Rudolf Clausius. Qua ảnh hưởng này mà lĩnh vực nghiên cứu của ông sau này trở thành lý thuyết nhiệt học.
Tháng 10 năm 1878, ông kết thúc chương trình cao học (Lehramtsexamen), và trình luận án tiến sĩ tháng 3 năm 1879 mang tên "Luận về nguyên tắc thứ hai của nhiệt động lực học" (Über den zweiten Hauptsatz der mechanischen Wärmetheorie). Tháng 6 năm 1880, ông trình luận án hậu tiến sĩ (Habilitationsschrift) với tựa đề "Trạng thái quân bình của các vật đẳng hướng ở các nhiệt độ khác nhau" (Gleichgewichtszustände isotroper Körper in verschiedenen Temperaturen).
Cuộc đời và sự nghiệp > Sự nghiệp học thuật

Sau khi trình luận án hậu tiến sĩ, ông làm giảng sư không công tại München để chờ ứng cử giáo sư. Mặc dù các chuyên gia thời đó không lưu tâm đến ông, Max Planck vẫn tiếp tục công trình nghiên cứu trong lĩnh vực lý thuyết nhiệt học, dần dần phát triển một dạng hình thức của nhiệt động học như Josiah Willard Gibbs nhưng không biết về điểm này. Khái niệm entropy – vốn được Clausius đề nhập – giữ vai trò trung tâm trong công trình của ông.
Tháng 4 năm 1885, Đại học Christian-Albrecht ở Kiel cử Planck làm phó giáo sư (Extraordinarius) môn Vật lý lý thuyết. Lương một năm của ông lúc đó là 2000 RM (Reichsmark). Các công trình nghiên cứu về entropy và cách ứng dụng nó – phần lớn để đáp ứng những vấn đề vật lý hóa học – được tiến triển. Ông đưa ra lời giải thích từ phía nhiệt động học cho thuyết phân chế điện giải (elektrolytische Dissoziationstheorie) của Svante Arrhenius. Nhưng Svante Arrhenius lại tỏ vẻ khước từ quan điểm này. Trong thời kì dạy ở Kiel này, Planck đã bắt đầu công trình nghiên cứu phân tích giả thiết nguyên tử (Atomhypothese).
Tháng 4 năm 1889, Planck được bổ nhiệm kế thừa Kirchhoff tại Berlin (người ta cho là qua sự giới thiệu của Helmholtz); từ 1892 trở đi, ông là giáo sư chính vị (Ordinarius). Lương năm của ông giờ đây là 6200 RM (cộng thêm khoảng 1000 RM cho phí dụng và bản quyền).
Năm 1907, Planck được mời làm giáo sư kế thừa Boltzmann tại Viên, nhưng ông từ chối, ở lại Berlin và để đáp ân thầy mình, sinh viên Berlin thực hiện buổi biểu tình cầm đuốc ở đây. Ông về hưu danh dự ngày 1 tháng 10 năm 1907; người thừa kế ông là Erwin Schrödinger.
Cuộc đời và sự nghiệp > Gia đình

Tháng 3 năm 1887, Planck cưới em gái của một người bạn học trung học, bà Marie Merck (1861–1909). Gia đình sống tại Kiel, đường Wilhelminenstraße 43, trọ cùng nhà với một gia đình thợ mộc. Ông có bốn người con với đời vợ này: Karl (1888–1916), hai chị em song sinh Emma (1889–1919) và Grete (1889–1917) cũng như Erwin (1893–1945).
Sau khi nhậm chức tại Berlin, gia đình Planck trú tại một villa đường Wangenheim 21, Berlin-Grunewald. Nhiều giáo sư đại học Berlin sống xung quanh và nhà của Planck trở thành trung tâm hoạt động xã hội và âm nhạc. Thuộc về những người khách thường lai vãng là những nhà khoa học nổi danh như Albert Einstein, Otto Hahn và Lise Meitner. Truyền thống tấu nhạc với nhau vốn bắt nguồn từ gia đình của Helmholtz.
Tuy nhiên, sau những năm hạnh phúc này thì gia đình Planck phải chịu nhiều hoạ nạn: Marie Planck chết ngày 17 tháng 10 năm 1909, có lẽ vì bệnh lao. Tháng 3 năm 1911, Planck cưới Marga von Hoesslin (1882–1948) và người con trai thứ ba của ông, Herrmann, sinh ra vào tháng 12.
Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, con trai Karl của ông chết tại Verdun (Pháp), Erwin bị lính Pháp bắt giam năm 1914. Năm 1917, Grete chết trong khi sinh đứa con đầu. Chồng cô sau cưới cô em là Emma, là người sau hai năm chết cũng dưới những hoàn cảnh như vậy. Max Planck kham chịu những thảm hoạ này với một sự điềm tĩnh bất động. Hai đứa cháu gái sau mang tên của mẹ là Grete và Emma.
Cuối cùng, vào tháng 1 năm 1945, Erwin Planck bị buộc tội tham dự cuộc ám sát Hitler không thành công và xử tử hình.Vào ngày hôm đó, ông ngồi bên chiếc đàn dương cầm và đánh lên những giai điệu mà đứa con trai ông yêu thích
Cuộc đời và sự nghiệp > Giáo sư tại Berlin

Tại Berlin, Planck gia nhập Hiệp hội Vật lý Berlin và ghi lại như sau về thời gian này: "Lúc đó, tôi là nhà lý thuyết độc nhất và vì vậy, môi trường xung quanh không dễ mấy chính vì tôi đề xuất thuyết entropy, một thuyết đương thời không được ưa chuộng vì là một quái vật toán học". Qua sự đề nghị của ông mà Hội Vật lý tự đổi tên là Hiệp hội Vật lý Đức (Deutsche Physikalische Gesellschaft, DPG) vào năm 1898.
Planck dạy môn vật lý lý thuyết trong sáu học kỳ. Lise Meitner ghi lại là "lãnh đạm, hơi bàng quan". Một người dự thính người Anh khác nhắc lại là Planck "không cần giấy ghi chú, không bao giờ phạm lỗi, không bao giờ ngập ngừng; người thuyết giảng hay nhất mà tôi đã chứng kiến" (James R. Partington). Số người tham dự những buổi dạy của ông lên từ 18 (1890) đến 143 (1909). Thính giả người Anh còn ghi thêm: "Lúc nào cũng có người đứng quanh giảng đường. Vì giảng đường khá nóng và chật nên một vài người tham dự thỉnh thoảng ra ngoài hành lang, nhưng sự việc này không quấy nhiễu buổi dạy". Planck không lập trường phái nào và tổng cộng có được 20 nghiên cứu sinh với những tên tiêu biểu sau đây:
Max Abraham 1897 (1875–1922)
Moritz Schlick 1904 (1882–1936)
Walther Meißner 1906 (1882–1974)
Max von Laue 1906 (1879–1960)
Fritz Reiche 1907 (1883–1960)
Walter Schottky 1912 (1886–1976)
Walther Bothe 1914 (1891–1957)
Cuộc đời và sự nghiệp > Quan hệ với Einstein

Năm 1905, ba công trình nghiên cứu xướng đạo của Albert Einstein – một nhà vật lý chưa từng ai biết cho đến lúc đó – xuất hiện trong Niên báo vật lý (Annalen der Physik). Planck là một trong những người hiếm hoi nhận ra ý nghĩa của lý thuyết tương đối hẹp. Nhờ ảnh hưởng của ông mà lý thuyết tương đối được công nhận và phổ biến tại nước Đức. Chính Planck cũng đã góp phần lớn trong việc khởi thảo thuyết tương đối đặc thù này.
Tuy nhiên, ban đầu giả định của Einstein về quang tử – để giải thích hiện tượng hiệu ứng quang điện do Philipp Lenard phát hiện năm 1902 – đã bị Planck từ khước; ông không chịu gác qua một bên thuyết điện động lực học của Maxwell và nói rằng: "Lý thuyết về ánh sáng sẽ không bị đẩy lùi vài thập niên, mà là vài thế kỉ cho đến thời điểm Christian Huygens phản đối thuyết phát xạ mãnh liệt của Newton...".
Năm 1910, Einstein nói về ứng xử dị thường của nhiệt dung riêng ở nhiệt độ thấp như một hiện tượng không được giải thích bởi vật lý cổ điển. Để giải đáp những mâu thuẫn, Planck và Walther Nernst tổ chức cuộc hội thảo Solvay đầu tiên (Brussels 1911), và ở đây, Einstein đã thuyết phục được Max Planck về sự tồn tại của quang tử.
Trong lúc này, Planck đã nắm chức chủ nhiệm tại Đại học Berlin và cũng qua đó có khả năng gọi Einstein đến Berlin và lập cho ông một bộ môn mới (1914). Ông kết bạn thân với vị này và họ thường hoà nhạc cùng nhau.