stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hoàng Việt xuân thu
Tác giả

Hoàng Việt xuân thu là một tác phẩm không rõ nguồn gốc, lần đầu tiên được nhắc đến trong tựa Hoàng Việt long hưng chí của Ngô Giáp Đậu năm 1804 dưới tên Hoàng Việt xuân thu. Theo Đông Châu Nguyễn Hữu Tiến trong bản dịch Việt Lam xuân thu 1914-1916 thì "Việt Lam xuân thu đã có lâu lắm, không biết đích xác là ai làm, nhưng có người truyền là của ông Nguyễn Trãi". Nhà nghiên cứu Trần Nghĩa cho rằng tác giả tương truyền là Vũ Xuân Mai, Trần Văn Giáp cũng nói tương tự nhưng nhấn mạnh là "Lời truyền này chưa tìm thấy ghi trong sách nào cả".
Năm 1908, Lê Hoan nhuận sắc và xuất bản tác phẩm với tên Việt Lam tiểu sử. Ông viết rằng mình tìm thấy cuốn sách này trong tủ sách của một gia đình nổi tiếng, trong lúc nhàn rỗi đem ra sửa sang, trau chuốt và đem in để người đời sau biết được công lao của vua Lê Thái Tổ. Có quan điểm cho rằng chính Lê Hoan là tác giả.
Cho đến nay, ai là tác giả của Hoàng Việt xuân thu vẫn chưa có lời giải.
Văn bản

Hiện có 12 dị bản của Hoàng Việt xuân thu:
Viện nghiên cứu Hán Nôm 5 bản: bản in kí hiệu VHv.1819/1-3, tựa Việt Lam tiểu sử, thiếu 10 hồi cuối; bản viết tay kí hiệu A.13; bản viết tay kí hiệu A.3215, tựa Hoàng Việt xuân thu, chia làm ba tập Sơ, Trung, Hạ; bản viết tay VHv.1683, thiếu 32 hồi cuối; bản viết tay VHv.2085, thiếu 9 hồi đầu và hồi thứ 60.
Thư viện Viện sử học 2 bản: bản in kí hiệu HV.84, đủ 3 quyển 60 hồi; bản viết tay kí hiệu HV.121.
Thư viện quốc gia Việt Nam 1 bản: bản viết tay kí hiệu R.451, chỉ có quyển 2 (tức hồi 22 đến 40).
Thư viện quốc gia Pháp 1 bản: bản kí hiệu A.69/1-2.
Bảo tàng Guimet 1 bản: bản in kí hiệu MG.FV.55732.
Đông Dương văn khố Nhật Bản 1 bản: bản in kí hiệu X-2-35.
Dịch bản

Hoàng Việt xuân thu đã được dịch ra tiếng Việt vài lần. Từ năm 1914 đến 1916, Đông Kinh ấn quán Hà Nội công bố bản dịch của Đông Châu Nguyễn Hữu Tiến, gồm 60 hồi. Nhưng bản dịch này thiếu những câu có trong bản chữ Hán, hoặc ngược lại có những câu không có trong bản chữ Hán. Năm 1971, Phương Phủ Nguyễn Hữu Quỳ công bố một bản dịch khác tại Việt Nam Cộng hòa. Nhưng bản dịch này chỉ dịch 40 hồi đầu. Sau này, phó giáo sư Trần Nghĩa của Viện Nghiên cứu Hán Nôm công bố bản dịch có đủ 60 hồi, dịch theo bản Hv.84 của Viện sử học, được cho là đầy đủ nhất.
Chú thích

1 2 3 4  “Việt Lam xuân thu”. Tổng tập văn học Việt Nam. 9. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội. 2000. tr. 555–822.
↑  Trần Nghĩa (1997). “Tiểu thuyết chữ Hán Việt Nam, nội dung và nghệ thuật”. Tạp chí Hán Nôm. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2022.
1 2  Trịnh Bích Thuỳ (2018) "Giá trị văn học và giá trị sử học của Hoàng Việt xuân thu." tr. 8—11
↑  “皇越春秋”. 越南漢文小說集成. 6. 上海古籍出版社. 2011. tr. 123–127. ISBN 9787532557769.
Phú Châu, Đông Hưng

Đối với các định nghĩa khác, xem Phú Châu.
|  Phú Châu  |
| --- | --- |
 Xã 
 Xã Phú Châu 
Hành chính
Quốc gia:  Việt Nam
Vùng: Đồng bằng sông Hồng
Tỉnh: Thái Bình
Huyện: Đông Hưng
Địa lý
Diện tích: 4,34 km²
Dân số (1999)
Tổng cộng: 5.971 người
Dân tộc: Kinh
Khác
Mã hành chính: 12760
x t 
Phú Châu là một xã thuộc huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, Việt Nam.
Diện tích và dân số

Xã Phú Châu có diện tích 4,34 km². Theo Tổng điều tra dân số năm 1999, xã Phú Châu có số dân 5.971 người.
Địa giới hành chính

Xã Phú Châu nằm ở phía nam của huyện Đông Hưng.
Phía đông giáp các xã Đông Hợp và Đông Động;
Phía nam giáp các xã Đông Quang và Trọng Quan;
Phía tây giáp xã Minh Phú;
Phía bắc giáp các xã Hợp Tiến, Phong Châu và Nguyên Xá.
Giao thông

Xã Phú Châu nằm ở phía nam Quốc lộ 39B.
Chú thích

1 2 3  Quyết định số 19/2006/QĐ-BTNMT ngày 01/12/2006 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc ban hành Danh mục địa danh các đơn vị hành chính Việt Nam thể hiện trên bản đồ
↑  Tổng cục Thống kê
| x t Xã, thị trấn thuộc huyện Đông Hưng |
| --- | --- |
Thị trấn (1):  Đông Hưng (huyện lỵ) 
Xã (37):  An Châu ·  Chương Dương ·  Đô Lương ·  Đông Á ·  Đông Các ·  Đông Cường ·  Đông Dương ·  Đông Động ·  Đông Hoàng ·  Đông Hợp ·  Đông Kinh ·  Đông La ·  Đông Phương ·  Đông Quan ·  Đông Quang ·  Đông Sơn ·  Đông Tân ·  Đông Vinh ·  Đông Xá ·  Đông Xuân ·  Hà Giang ·  Hồng Bạch ·  Hồng Giang ·  Hồng Việt ·  Hợp Tiến ·  Liên Giang ·  Liên Hoa ·  Lô Giang ·  Mê Linh ·  Minh Phú ·  Minh Tân ·  Nguyên Xá ·  Phong Châu ·  Phú Châu ·  Phú Lương ·  Thăng Long ·  Trọng Quan
Dyscia turturaria

| Dyscia turturaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Dyscia
Loài (species): D. turturaria
Danh pháp hai phần
Dyscia turturaria Boisduval 1840 
Dyscia turturaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Blechnum rosenstockii

| Blechnum rosenstockii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Blechnaceae
Chi (genus): Blechnum
Loài (species): B. rosenstockii
Danh pháp hai phần
Blechnum rosenstockii Copel. 
Blechnum rosenstockii là một loài dương xỉ trong họ Blechnaceae. Loài này được de la Sota mô tả khoa học đầu tiên năm 1973.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Blechnum rosenstockii”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Piranga leucoptera

| Piranga leucoptera> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Cardinalidae
Chi (genus): Piranga
Loài (species): P. leucoptera
Danh pháp hai phần
Piranga leucoptera
Piranga leucoptera là một loài chim trong họ Cardinalidae.
Chú thích

↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Phymatosorus cromwellii

| Phymatosorus cromwellii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Polypodiaceae
Chi (genus): Phymatosorus
Loài (species): P. cromwellii
Danh pháp hai phần
Phymatosorus cromwellii (Rosenst.) Nakaike 
Phymatosorus cromwellii là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Nakaike mô tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Phymatosorus cromwellii”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Trảng cỏ

Một vùng xavan ở Úc
Trảng cỏ (còn được gọi theo phiên âm từ tiếng Pháp xa-van, savane) là một kiểu thảm thực vật nhiệt đới trong đó tầng ưu thế sinh thái là tầng cỏ. Trong tầng cỏ có các cây to, nhỡ, bụi rất thưa thớt chỉ là những yếu tố phụ của cảnh quan thực vật và biểu hiện những mức độ thoái hóa của đất đai. Tầng cỏ ưu thế sinh thái có thể cao hoặc thấp và tồn tại lâu dài trong tự nhiên. Trảng cỏ theo quy ước ở Yangambi (1956) có chiều cao của các loài cỏ là trên 0,8 m. Đối với các trảng cỏ có chiều cao dưới mức 0,8 m có thể được hiểu và sử dụng bởi các thuật ngữ thảo nguyên, trảng thảo nguyên, bãi thảo nguyên.
Trảng cỏ phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới khô Châu Mĩ, Châu Phi, Châu Á và Châu Đại Dương, nơi có mùa khô kéo dài. Trảng cỏ chiếm đến 20% diện tích đất liền của Trái Đất, trong đó châu Phi chiếm diện tích trảng cỏ lớn nhất thế giới.
Đặc điểm

Trảng cỏ ít mưa và mùa mưa rất ngắn, tập trung vào một thời gian ngắn trong năm (từ vài tuần đến vài tháng). Vùng trảng cỏ nếu mưa nhiều hơn sẽ biến thành rừng, nếu ít mưa hơn sẽ biến thành hoang mạc thậm chí là sa mạc. Đặc trưng cơ bản nhất là lượng bốc hơi luôn cao hơn lượng mưa. Tùy theo lượng mưa mà trảng cỏ được chia thành các loại trảng cỏ khô hạn, trảng cỏ bán khô hạn. Tùy theo nhiệt độ mà phân biệt trảng cỏ khô hạn lạnh hay trảng cỏ khô hạn nóng. Nhưng nói chung trảng cỏ là vùng chuyển tiếp giữa sinh cảnh rừng và sinh cảnh hoang mạc hoặc thảo nguyên.
Các đồng cỏ ở vĩ độ trung bình với dạng khí hậu hai mùa là mùa hạ mưa và mùa đông khô bao gồm đồng cỏ prairie ở Bắc Mỹ, pampa ở Argentina, vùng đất thấp đá vôi và đồng cỏ ở châu Âu và Trung Á. Chúng được phân loại với các xavan và vùng cây bụi ôn đới như là quần xã sinh vật đồng cỏ, trảng cỏ và vùng cây bụi ôn đới.
Các đồng cỏ ôn đới là quê hương của nhiều loài động vật ăn cỏ lớn, như bò rừng bison, linh dương Gazelle, ngựa vằn, tê giác và ngựa hoang cùng các loài động vật ăn thịt, như sư tử, linh cẩu, báo săn và báo hoa mai. Ngoài ra, sói xám cũng được tìm thấy trong các đồng cỏ ôn đới. Các động vật khác của khu vực này còn có các loài hươu, nai, chó đồng cỏ, chuột, thỏ, chồn hôi, sói đồng cỏ, rắn, cáo, cú, lửng, chim hoét, châu chấu, sơn ca đồng cỏ, chim sẻ, chim cút, diều hâu v.v.
Piranga rubriceps

| Piranga rubriceps |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Cardinalidae
Chi (genus): Piranga
Loài (species): P. rubriceps
Danh pháp hai phần
Piranga rubriceps
Piranga rubriceps là một loài chim trong họ Cardinalidae.
Chú thích

↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Eriogonum hylophilum

| Eriogonum hylophilum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Polygonaceae
Chi (genus): Eriogonum
Loài (species): E. hylophilum
Danh pháp hai phần
Eriogonum hylophilum Reveal & Brotherson, 1967 
Eriogonum hylophilum là một loài thực vật có hoa trong họ Rau răm. Loài này được Reveal & Brotherson mô tả khoa học đầu tiên năm 1967.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Eriogonum hylophilum”. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2013.
Horsfieldia brachiata

| Horsfieldia brachiata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliidae
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Horsfieldia
Loài (species): H. brachiata
Danh pháp hai phần
Horsfieldia brachiata (King) Warb., 1897 
Horsfieldia brachiata là một loài thực vật có hoa trong họ Myristicaceae. Loài này được (King) Warb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1897.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Horsfieldia brachiata”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.
Mân Hầu

Mân Hầu  (tiếng Trung: 闽侯县, Hán Việt: Mân Hầu huyện) là một huyện thuộc thành phố Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Huyện này có diện tích 2126 km², dân số 988,200 người, mã số bưu chính 350011, huyện lỵ ở nhai đạo Cam Giá. Huyện Mân Hầu có 1 nhai đạo, 8 trấn, 6 hương.
| x t Phúc Kiến, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa |
| --- | --- | --- |
Lịch sử • Chính trị • Kinh tế
| Phúc Châu | Cổ Lâu  •  Đài Giang  •  Thương Sơn  •  Mã Vĩ  •  Tấn An  •  Trường Lạc  •  Phúc Thanh  •  Mân Hầu  •  Mân Thanh  •  Vĩnh Thái  •  Liên Giang  •  La Nguyên  •  Bình Đàm | Phúc Kiến tại Trung Quốc |
| Hạ Môn | Tư Minh  •  Hải Thương  •  Hồ Lý  •  Tập Mỹ  •  Đồng An  •  Tường An | Phúc Kiến tại Trung Quốc |
| Bồ Điền | Thành Sương  •  Hàm Giang  •  Lệ Thành  •  Tú Tự  •  Tiên Du | Phúc Kiến tại Trung Quốc |
| Tam Minh | Tam Nguyên  •  Sa Huyện  •  Vĩnh An  •  Minh Khê  •  Thanh Lưu  •  Ninh Hóa  •  Đại Điền  •  Vưu Khê  •  Tương Lạc  •  Thái Ninh  •  Kiến Ninh | Phúc Kiến tại Trung Quốc |
| Tuyền Châu | Phong Trạch  •  Lý Thành  •  Lạc Giang  •  Tuyền Cảng  •  Thạch Sư  •  Tấn Giang  •  Nam An  •  Huệ An  •  An Khê  •  Vĩnh Xuân  •  Đức Hóa  •  Kim Môn | Phúc Kiến tại Trung Quốc |
| Chương Châu | Hương Thành  •  Long Văn  •  Long Hải  •  Trường Thái  •  Vân Tiêu  •  Chương Phố  •  Chiếu An  •  Đông Sơn  •  Nam Tĩnh  •  Bình Hòa  •  Hoa An | Phúc Kiến tại Trung Quốc |
| Nam Bình | Kiến Dương  •  Diên Bình  •  Thiệu Vũ  •  Vũ Di Sơn  •  Kiến Âu  •  Thuận Xương  •  Phố Thành  •  Quang Trạch  •  Tùng Khê  •  Chính Hòa | Phúc Kiến tại Trung Quốc |
| Long Nham | Tân La  •  Vĩnh Định  •  Chương Bình  •  Trường Đinh  •  Thượng Hàng  •  Vũ Bình  •  Liên Thành | Phúc Kiến tại Trung Quốc |
| Ninh Đức | Tiêu Thành  •  Phúc An  •  Phúc Đỉnh  •  Hà Phố  •  Cổ Điền  •  Bình Nam  •  Thọ Ninh  •  Chu Ninh  •  Chá Vinh | Phúc Kiến tại Trung Quốc |
Xem thêm: Danh sách các đơn vị cấp huyện Phúc Kiến
Hyakka Ryōran

Hyakka Ryōran Samurai Gāruzu (百花繚乱 SAMURAI GIRLS, Hyakka Ryōran Samurai Gāruzu?) là một sê-ri light novel do Suzuki Akira sáng tác và Niθ minh họa. Một chuyển thể anime 12 tập do Arms sản xuất, phát sóng trên Chiba TV và các kênh khác từ tháng 10 năm 2010 đến tháng 12 năm 2010. Mùa thứ hai có tựa đề Hyakka Ryōran Samurai Buraido (百花繚乱 サムライブライド, Hyakka Ryōran Samurai Buraido?), được chiếu từ ngày 5 tháng 4 năm 2013. Sê-ri dựa một cách lỏng lẻo vào thời Chiến Quốc và đầu thời Edo ở Nhật Bản, mặc dù bối cảnh được đặt ở hiện tại.
Griffinia cordata

| Griffinia cordata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocot
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Amaryllidaceae
Chi (genus): Griffinia
Loài (species): G. cordata
Danh pháp hai phần
Griffinia cordata K.D.Preuss & Meerow 
Griffinia cordata là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được K.D.Preuss & Meerow mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Griffinia cordata”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Lenora de Barros

| Lenora de Barros> Thông tin cá nhân |
| --- | --- |
Sinh: 
Ngày sinh: 6 tháng 11, 1953 (71 tuổi)
Nơi sinh: São Paulo, bang São Paulo
 
Giới tính: nữ
Quốc tịch: Brasil
Đào tạo: Đại học São Paulo

Sự nghiệp nghệ thuật
Đào tạo: Đại học São Paulo
Tác phẩm: Onde Se Vê (1983), Ping-poema (1990-),... umas (1993-1996), Procuro-me (2001), Pregação (2014)
Có tác phẩm trong: MACBA Barcelona Museum of Contemporary Art
 
 
x • t • 
Lenora de Barros (sinh ngày 6 tháng 11 năm 1953) là nữ thi sĩ người Brasil. Bà từng học khoa Ngôn ngữ học tại Đại học São Paulo trước khi bắt đầu sự nghiệp thơ văn của mình vào những năm 1970.
Barros bắt đầu sự nghiệp với các bài thơ thuộc thể loại thơ thị giác. Đây là một thể thơ mà sự sắp xếp của các thành phần ngôn ngữ, đặc biệt là nghệ thuật sắp đặt và kỹ thuật ghép chữ (typography) được đề cao hơn việc truyền đạt ý nghĩa của câu từ. Bà làm nhiều bài thơ cụ thể, với phong cách tổng hòa giữa pop art và body art.
Thơ của Lenora de Barros được biết đến với đặc trưng về âm thanh, sự hợp vần, mang âm điệu giữa các câu chữ trong bài thơ.
Trong khoảng những năm 1990, bà là biên tập viên hình ảnh của tờ báo Folha de São Paulo, cũng như là giám đốc nghệ thuật của tạp chí thể thao Placar.
Từ năm 1993 đến năm 1996, Barros phụ trách chuyên mục khoa học thí nghiệm trên tờ Jornal da Tarde của São Paulo, với tiêu đề "... umas". Trong thời gian này bà cũng phát hành nhiều tác phẩm thơ thị giác, thực hiện nhiều bộ ảnh, cũng như thể nghiệm sự tương tác giữa câu từ, văn bản và hình ảnh. Bà cũng sử dụng những ý tưởng trên tờ báo mà mình đang biên tập để làm chủ đề cho những ý tưởng nghệ thuật,
Đời tư

Lenora là con gái của nhà thơ Geraldo de Barros, một trong những người tiên phong trong phong trào thơ cụ thể. Em gái Lenora là nhà thơ người Thụy Sĩ Fabiana de Barros.
Giáo hội Trưởng lão

Biểu tượng bụi cây cháy được sử dụng phổ biển bởi các giáo hội Presbyterian, ở đây là tại Ireland. Dòng chữ Latinh nghĩa là "đốt cháy nhưng triển nở". Các phiên bản khác cũng được sử dụng như "bốc cháy mà không thiêu rụi".
Giáo hội Trưởng lão, hay Giáo hội Trưởng nhiệm, là một nhánh Kháng Cách có nguồn gốc từ đảo Anh, đặc biệt là Scotland.
Các giáo hội trưởng lão lấy tên từ thể chế trưởng lão trong quản trị giáo hội, được điều hành bởi các hội đồng đại diện của các trưởng lão. Một số lượng lớn các giáo hội Cải cách được tổ chức theo cách này, nhưng từ "Presbyterian", khi được viết hoa, thường được áp dụng duy nhất cho các giáo hội có nguồn gốc từ Giáo hội Scotland, cũng như một số nhóm ly khai người Anh hình thành trong cuộc Nội chiến Anh.
Cũng như các giáo hội Cải cách lục địa, các giáo hội Trưởng lão chịu ảnh hưởng từ thần học của Jean Calvin. Trưởng lão phái truy nguyên nguồn gốc của mình đến cuộc Cải cách tôn giáo Scotland dưới sự lãnh đạo của John Knox. Có nhiều giáo hội ly khai trong cộng đồng Trưởng lão tại nhiều quốc gia. Hơn nữa, cộng đồng này còn bị chia cắt vì những lý do thần học, nhất là khi bộc phát Phong trào Khai sáng. Thần học Trưởng Lão đặc biệt nhấn mạnh đến quyền tể trị của Thiên Chúa, bao gồm sự cứu rỗi dành cho con người, xem trọng thẩm quyền của Kinh Thánh, và tính thiết yếu của trải nghiệm quy đạo bởi ân điển, qua đức tin vào Chúa Giê-su.
Lịch sử

Thuật ngữ Trưởng Lão đến từ Hi văn presbyteros (πρεσβύτερος), nghĩa là "bậc trưởng thượng", ngụ ý những người được tôn trọng trong cộng đồng và thường không tính đến tuổi tác. Thể chế Trưởng Lão phổ biến trong cộng đồng Kháng Cách, phỏng theo mô hình của cuộc cải cách tại Thuỵ Sĩ. Ở Anh quốc, Scotland và Ireland, do đó các giáo hội cải cách chấp nhận thể chế Trưởng Lão thay vì thể chế giám mục thường được gọi chung là Giáo hội Trưởng Lão.
John Knox (1505-1572), một người Scotland từng theo học Calvin ở Geneva, trở về Scotland và thuyết phục Quốc hội Scotland chấp nhận cuộc Cải cách Kháng nghị trong năm 1560. Giáo hội Scotland dần dần được cải cách theo khuynh hướng Trưởng Lão. Ở Ái Nhĩ Lan, Giáo hội Trưởng Lão được hình thành từ Giáo hội Scotland và về sau trở thành Giáo hội Trưởng Lão Ái Nhĩ Lan. Tại Anh, Trào lưu Trưởng Lão được hình thành trong bí mật từ năm 1572, cuối thời trị vì của Elizabeth I tại Anh. Năm 1647, theo một đạo luật được thông qua bởi Quốc hội Anh (Long Parliament) đang dưới quyền kiểm soát của những người Thanh giáo, Giáo hội Anh chấp nhận thể chế Trưởng Lão. Sau khi vương quyền được tái lập năm 1660, giáo hội trở lại thể chế giám mục ở Anh (và trong một thời gian ngắn ở Scotland); giáo hội Trưởng Lão ở Anh vẫn tiếp tục tồn tại như một thực thể bên ngoài quốc giáo. Năm 1719, một sự phân ly lớn, cuộc tranh luận Salter's Hall, xảy ra; với đa số nghiêng về quan điểm phi-Ba Ngôi. Cho tới thế kỷ 18, nhiều giáo đoàn trưởng Lão tại Anh đã theo giáo lý Nhất vị luận (Unitarianism).
Học thuyết Trưởng Lão được giới thiệu vào Ái Nhĩ Lan bởi các giáo sĩ và những di dân đến định cư tại Ulster. Năm 1642, Đoàn Trưởng Lão (Presbytery) Ulster được thành lập độc lập với quốc giáo (Anh giáo). Tín hữu Trưởng Lão, cùng tín hữu Công giáo, ở Ulster và Ái Nhĩ Lan trở nên nạn nhân của sự kỳ thị bởi Luật Penal cho đến khi luật này bị thu hồi vào đầu thế kỷ 19. Cả ba nhánh của Trưởng Lão, cũng như các tín hữu của các hội thánh độc lập, cùng các giáo phái Cải cách Hà Lan, Đức và Pháp tại Hoa Kỳ hiệp nhất với nhau để thành lập Giáo hội Trưởng Lão Hoa Kỳ (năm 1706).
Ở Anh, những người nhập cư đến từ Scotland trong thế kỷ 19 cùng nhau thành lập các nhà thờ Trưởng Lão, dần dần gia nhập Giáo hội Trưởng Lão Anh quốc. Năm 1972, Giáo hội Trưởng Lão Anh quốc hiệp nhất với Giáo hội Tự trị Giáo đoàn ở Anh và xứ Wales để trở thành Giáo hội Cải cách Hiệp nhất.
Tại Wales có Giáo hội Trưởng Lão xứ Wales.
Tại Canada, giáo hội Trưởng Lão lớn nhất – cũng là giáo phái Kháng Cách lớn nhất của quốc gia này – là Giáo hội Trưởng Lão Canada, thành lập năm 1875; đến năm 1925 có 70% số giáo đoàn hiệp nhất với Giáo hội Giám Lý Canada và Liên hiệp Tự trị Giáo đoàn Canada để thành lập Giáo hội Canada Hiệp nhất.
Đặc điểm > Tổ chức

Tín hữu Trưởng Lão tự phân biệt mình với các giáo phái khác qua thần học và cấu trúc tổ chức, hoặc theo cách gọi của họ, "trật tự trong giáo hội". Khởi nguyên của các giáo hội Trưởng Lão là Thần học Calvin, cơ cấu tổ chức của giáo hội dựa trên các Trưởng Lão. Chức vụ trưởng lão được phân biệt theo chức năng do giáo hội uỷ nhiệm: trưởng lão chuyên trách giảng dạy và trưởng lão đảm nhiệm công việc quản trị. Cả hai đều được tấn phong và có quyền tham dự các hội đồng giáo đoàn (session), chịu trách nhiệm về kỷ luật, giáo huấn và truyền giáo của giáo đoàn. Thường khi, đặc biệt là ở các giáo đoàn lớn, nhiệm vụ quản lý việc xây dựng cơ sở vật chất, tài chính, giúp đỡ người thiếu thốn trong giáo đoàn được giao cho một nhóm viên chức được giáo đoàn bầu chọn gọi là chấp sự, trong khi các trưởng lão chuyên trách giảng dạy (mục sư) chịu trách nhiệm về giáo huấn, tổ chức thờ phượng và ban thánh lễ. Mỗi giáo đoàn có quyền chọn và mời mục sư đến quản nhiệm, nhưng quyết định này phải được phê chuẩn bởi Đoàn Trưởng Lão (Presbytery).
Cấp trên của hội đồng giáo đoàn (session) là Đoàn Trưởng Lão, gồm có các mục sư và các trưởng lão đến từ các giáo đoàn. Đoàn Trưởng Lão gởi đại biểu đến dự các hội đồng cấp vùng hoặc cấp quốc gia gọi là Đại hội đồng, mặc dù đôi khi hiện hữu một cấp trung gian gọi là giáo hạt (synod). Cấu trúc giáo đoàn/trưởng lão đoàn/giáo hạt/đại hội đồng/ được áp dụng tại các giáo hội Trưởng lão có quy mô lớn như Giáo hội Scotland hoặc Giáo hội Trưởng Lão Hoa Kỳ; trong các giáo hội nhỏ hơn, cấu trúc này thường được giản lược bằng cách loại bỏ cấp giáo hạt. Hiện nay, Giáo hội Scotland cũng không còn duy trì cấp giáo hạt.
Giáo hội Trưởng Lão đặc biệt quan tâm đến giáo dục, nghiên cứu Kinh Thánh, các tác phẩm thần học, sự thông hiểu và giải thích các học thuyết của giáo hội thể hiện qua các bản tín điều được chấp nhận bởi các giáo phái thuộc cộng đồng Trưởng Lão. Quan điểm phổ biến trong giáo hội là kiến thức giúp thực hành tốt đức tin; tín hữu Trưởng Lão chú trọng đến việc biểu thị đức tin không chỉ bằng lời nói mà còn bằng việc làm, qua sự thể hiện tính hào phóng, hiếu khách và lòng kiên trì theo đuổi những mục tiêu cải cách và công bằng xã hội, cũng như công bố phúc âm của Chúa Cơ Đốc.
Đặc điểm > Thần học

Theo truyền thống, thần học Trưởng Lão được biểu thị qua các bản tín điều, nghĩa là các giáo lý được phổ biến trong giáo hội phải xứng hiệp với các tiêu chuẩn thần học. Một số giáo hội Trưởng Lão chấp nhận Tín điều Westminster là chuẩn mực thần học và các mục sư được yêu cầu phải công khai chấp nhận trong khi hai sách giáo lý Westminster (lớn và nhỏ) chỉ được chuẩn thuận để sử dụng trong việc dạy đạo. Nhiều giáo phái Trưởng Lão, nhất là ở khu vực Bắc Mỹ, chấp nhận bản Tiêu chí Westminster (Westminster Standards – bao gồm Tín điều Westminster và hai sách giáo lý Westiminster) là chuẩn mực thần học của họ, chỉ dưới Kinh Thánh. Những văn kiện này thể hiện khuynh hướng thần học Calvin, dù có một số phiên bản có chủ trương dung hoà như các văn kiện phổ biến ở Hoa Kỳ.
Thập tự giá Trưởng Lão