stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hemerobius paruula

| Hemerobius paruula> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Hemerobiidae
Chi (genus): Hemerobius
Loài (species): H. paruula
Danh pháp hai phần
Hemerobius paruula Müller, 1764 
Hemerobius paruula là một loài côn trùng trong họ Hemerobiidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Müller miêu tả năm 1764.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Lebeckia leptophylla

| Lebeckia leptophylla> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Lebeckia
Loài (species): L. leptophylla
Danh pháp hai phần
Lebeckia leptophylla Benth. 
Lebeckia leptophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Benth. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lebeckia leptophylla”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Atractylocarpus novoguineensis

| Atractylocarpus novoguineensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Dicranidae
Bộ (ordo): Dicranales
Họ (familia): Dicranaceae
Chi (genus): Atractylocarpus
Loài (species): A. novoguineensis
Danh pháp hai phần
Atractylocarpus novoguineensis (Broth. & Geh.) D.H. Norris & T.J.Kop., 1990 
Atractylocarpus novoguineensis là một loài Rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được (Broth. & Geh.) D.H. Norris & T.J. Kop. mô tả khoa học đầu tiên năm 1990.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Atractylocarpus novoguineensis”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Heterocerus peringueyi

| Heterocerus peringueyi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Heteroceridae
Chi (genus): Heterocerus
Loài (species): H. peringueyi
Danh pháp hai phần
Heterocerus peringueyi Grouvelle, 1919 
Heterocerus peringueyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Heteroceridae. Loài này được Grouvelle miêu tả khoa học đầu tiên năm 1919.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Kalınağaç, Siverek

| Kalınağaç |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
KalınağaçVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Şanlıurfa
Huyện: Siverek
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 755 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Kalınağaç là một xã thuộc huyện Siverek, tỉnh Şanlıurfa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 755 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Şanlıurfa”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Gynoplistia speciosa

| Gynoplistia speciosa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Gynoplistia
Danh pháp hai phần
Gynoplistia speciosa Edwards, 1923 
Gynoplistia speciosa là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Campylopus peruvianus

| Campylopus peruvianus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Dicranales
Họ (familia): Dicranaceae
Chi (genus): Campylopus
Loài (species): C. peruvianus
Danh pháp hai phần
Campylopus peruvianus R.S. Williams, 1915 
Campylopus peruvianus là một loài rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được R.S. Williams mô tả khoa học đầu tiên năm 1915.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Campylopus peruvianus”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Bromelia horstii

| Bromelia horstii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Bromeliaceae
Chi (genus): Bromelia
Loài (species): B. horstii
Danh pháp hai phần
Bromelia horstii Rauh, 1985 
Bromelia horstii là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Rauh mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Bromelia horstii”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Hesperumia baltearia

| Hesperumia baltearia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Hesperumia
Loài (species): H. baltearia
Danh pháp hai phần
Hesperumia baltearia Hulst 1880 
Hesperumia baltearia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Heterocerus pavliceki

| Heterocerus pavliceki> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Heteroceridae
Chi (genus): Heterocerus
Loài (species): H. pavliceki
Danh pháp hai phần
Heterocerus pavliceki Skalický, 1999 
Heterocerus pavliceki là một loài bọ cánh cứng trong họ Heteroceridae. Loài này được Skalický miêu tả khoa học đầu tiên năm 1999.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Heterocrepidius corvinus

| Heterocrepidius corvinus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Heterocrepidius
Loài (species): H. corvinus
Danh pháp hai phần
Heterocrepidius corvinus Candèze, 1897 
Heterocrepidius corvinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1897.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Huỳnh Văn Bánh

Huỳnh Văn Bánh (tên thường gọi là Nguyễn Nam Tấn) (1920 tại Vĩnh Lộc, Bình Chánh – 21 tháng 5 năm 1969 tại Bến Cát, Bình Dương).
Sau hiệp định Genève, ông được giao nhiều chức vụ quan trọng. Từ năm 1962 đến năm 1965 ông là Phó ban ANT4 (tiền thân của Công an Thành phố Hồ Chí Minh). Tháng 8 năm 1967 ông được giao chức vụ Trưởng ban An Ninh phân khu I; Thường vụ phân khu Ủy. Cuối năm 1968, đầu năm 1969 là Phó Bí thư, rồi quyền Bí thư phân khu Ủy.
Ông mất năm 1969 vì bom B52 khi đang họp tại ấp Bến Súc, xã Thanh Tuyền, huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương.
Gia đình

Vợ ông là Phạm Thị Chín. Hai ông bà có với nhau chín người con, trong đó bốn người mất sớm. Do có chồng và con gái hi sinh trong kháng chiến chống Mỹ nên bà được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.
Vinh danh

Với những đóng góp của mình, ông được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu liệt sĩ và tên ông được đặt cho một con đường nằm ở quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh và được đặt cho một ngôi trường mang tên Huỳnh Văn Bánh.
Leiocolea mamatkulovii

| Leiocolea mamatkulovii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Marchantiophyta
Lớp (class): Jungermanniopsida
Bộ (ordo): Jungermanniales
Họ (familia): Jungermanniaceae
Chi (genus): Leiocolea
Loài (species): L. mamatkulovii
Danh pháp hai phần
Leiocolea mamatkulovii (Duda) Duda, 1973 
Leiocolea mamatkulovii là một loài rêu tản trong họ Jungermanniaceae. Loài này được (Duda) Duda miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1973.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Leiocolea mamatkulovii”. Truy cập ngày 27 tháng 9 năm 2013.
Campylopus pilifer

| Campylopus pilifer> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Dicranidae
Bộ (ordo): Dicranales
Họ (familia): Dicranaceae
Chi (genus): Campylopus
Loài (species): C. pilifer
Danh pháp hai phần
Campylopus pilifer Bridel, 1819 [1818] 
Campylopus pilifer là một loài Rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được Brid. mô tả khoa học đầu tiên năm 1819.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Campylopus pilifer”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Hygrotus collatus

| Hygrotus collatus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Dytiscidae
Chi (genus): Hygrotus
Loài (species): H. collatus
Danh pháp hai phần
Hygrotus collatus (Fall, 1919) 
Hygrotus collatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Fall miêu tả khoa học năm 1919.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Blechnum blumei

| Blechnum blumei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Blechnaceae
Chi (genus): Blechnum
Loài (species): B. blumei
Danh pháp hai phần
Blechnum blumei T.Moore, 1860 
Blechnum blumei là một loài dương xỉ trong họ Blechnaceae. Loài này được T.Moore mô tả khoa học đầu tiên năm 1860.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Blechnum blumei”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Bromelia hieronymi

| Bromelia hieronymi |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Bromeliaceae
Chi (genus): Bromelia
Loài (species): B. hieronymi
Danh pháp hai phần
Bromelia hieronymi Mez 
Bromelia hieronymi là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Mez mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Bromelia hieronymi”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Hygrotus berneri

| Hygrotus berneri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Dytiscidae
Chi (genus): Hygrotus
Loài (species): H. berneri
Danh pháp hai phần
Hygrotus berneri Young & Wolfe, 1984 
Hygrotus berneri là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Young & Wolfe miêu tả khoa học năm 1984.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Bougival

| --- | --- |
 Bougival

Bougival
Vị trí trong vùng Île-de-France Bougival 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Île-de-France
Tỉnh: Yvelines
Quận: Saint-Germain-en-Laye
Tổng: La Celle-Saint-Cloud
Liên xã: Cộng đồng các xã s Coteaux de Seine]]
Xã (thị) trưởng: Aline Pascal (2008-2014)
Thống kê
Độ cao: 23–166 m (75–545 ft) (bình quân 26 m (85 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 2,76 km2 (1,07 dặm vuông Anh)
INSEE/Mã bưu chính: 78092/ 78380

Bougival là một xã của Pháp, nằm ở tỉnh Yvelines trong vùng Île-de-France.
Người dân ở đây trong tiếng Pháp gọi là Bougivalais.
Nhà thờ Notre-Dame
Situation de Bougival dans les Yvelines
Các xã giáp ranh gồm: Rueil-Malmaison về phía đông, La Celle-Saint-Cloud về phía nam, Louveciennes về phía tây và Croissy-sur-Seine về phía bắc.
Hành chính

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
Danh sách các thị trưởng
| Giai đoạn | Giai đoạn | Tên | Đảng | Tư cách |
| mars 2001 | 2008 | Aline Pascal |  |  |
| mars 2008 | 2014 | Aline Pascal |  |  |
Tất cả các dữ liệu trước đây không rõ.
Hemicrepidius secessus

| Hemicrepidius secessus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Hemicrepidius
Loài (species): H. secessus
Danh pháp hai phần
Hemicrepidius secessus Candèze, 1873 
Hemicrepidius secessus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1873.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Bromus attenuatus

| Bromus attenuatus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Bromus
Loài (species): B. attenuatus
Danh pháp hai phần
Bromus attenuatus Swallen, 1950 
Bromus attenuatus là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Swallen mô tả khoa học đầu tiên năm 1950.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Bromus attenuatus”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Himertosoma betrokanum

| Himertosoma betrokanum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Himertosoma
Loài (species): H. betrokanum
Danh pháp hai phần
Himertosoma betrokanum (Seyrig, 1932) 
Himertosoma betrokanum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Centris weilenmanni

| Centris weilenmanni> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Apidae
Phân họ (subfamilia): Apinae
Tông (tribus): Centridini
Chi (genus): Centris
Loài (species): C. weilenmanni
Danh pháp hai phần
Centris weilenmanni Friese, 1900 
Centris weilenmanni là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1900.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Lee Morgan

| Lee Morgan |
| --- | --- |
Lee Morgan năm 1959
Thông tin nghệ sĩ
Tên khai sinh: Edward Lee Morgan
Sinh: (1938-07-10)10 tháng 7, 1938 Philadelphia, Pennsylvania, Hoa Kỳ
Mất: 19 tháng 2, 1972(1972-02-19) (33 tuổi) Thành phố New York, New York, Hoa Kỳ
Thể loại: Jazz, bebop, hard bop
Nghề nghiệp: Nhạc công trumpet, nhà soạn nhạc
Nhạc cụ: Trumpet, flugelhorn
Năm hoạt động: 1956-1972
Hãng đĩa: Blue Note Records, Vee-Jay Records
Hợp tác với: Art Blakey, John Coltrane, Curtis Fuller, Dizzy Gillespie, Joe Henderson, Andrew Hill, Charles Earland, Art Farmer, Johnny Griffin, Jackie McLean, Hank Mobley, Wayne Shorter, Jimmy Smith, Larry Young, Wynton Kelly, Grachan Moncur III, Clifford Jordan, Benny Golson

Edward Lee Morgan (ngày 10 tháng 7 năm 1938 – ngày 19 tháng 2 năm 1972) là một nhạc công trumpet hard bop.
Tiểu sử

Edward Lee Morgan chào đời tại Philadelphia, Pennsylvania vào ngày 10 tháng 7 năm 1938, là con út trong số bốn người con của Otto Ricardo và Nettie Beatrice Morgan. Dưới vai trò một nhạc công trumpet và nhà soạn nhạc, anh liên tục cho ra những nhạc phẩm từ năm 1956 cho tới khi mất vào tháng 2 năm 1972. Tuy ban đầu thích thú với vibraphone, nhưng Morgan dần thể hiện sự yêu thích với trumpet. Morgan cũng biết cách chơi alto saxophone. Trong lần sinh nhật tứ 13, chị gái Ernestine tặng anh chiếc trumpet đầu tiên. Clifford Brown là nguồn ảnh hưởng phong cách chính của anh, hai người từng có dịp thu âm cùng nhau. Morgan gia nhập Dizzy Gillespie Big Band khi 18 tuổi, hoạt động cùng nhóm trong một năm rưỡi, cho tới khi khó khăn kinh tế buộc Dizzy phải giải tán ban nhạc năm 1958. Anh bắt đầu thu âm cho Blue Note Records năm 1956, ra mắt tổng cộng 25 album cho hãng đĩa. Morgan cũng thu âm cho Vee-Jay và một album cho Riverside Records.
Đĩa nhạc

Bài chi tiết: Lee Morgan discography
| Tiêu đề |  | Năm |  | Hãng đĩa |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Lee Morgan Indeed! |  | 1956 |  | Blue Note |
| Introducing Lee Morgan |  | 1956 |  | Savoy |
| Lee Morgan Sextet |  | 1957 |  | Blue Note |
| Lee Morgan Vol. 3 |  | 1957 |  | Blue Note |
| City Lights |  | 1957 |  | Blue Note |
| The Cooker |  | 1957 |  | Blue Note |
| Candy |  | 1957 |  | Blue Note |

| Here's Lee Morgan |  | 1960 |  | Vee-Jay |
| The Young Lions |  | 1960 |  | Vee-Jay |
| Expoobident |  | 1960 |  | Vee-Jay |
| Lee-Way |  | 1960 |  | Blue Note |
| Take Twelve |  | 1962 |  | Jazzland Records |
| The Sidewinder |  | 1963 |  | Blue Note |
| Search for the New Land |  | 1964 |  | Blue Note |
| Tom Cat |  | 1964 |  | Blue Note |
| The Rumproller |  | 1965 |  | Blue Note |
| The Gigolo |  | 1965 |  | Blue Note |
| Cornbread |  | 1965 |  | Blue Note |
| Infinity |  | 1965 |  | Blue Note |
| Delightfulee Morgan |  | 1966 |  | Blue Note |
| Charisma |  | 1966 |  | Blue Note |
| The Rajah |  | 1966 |  | Blue Note |
| Standards |  | 1967 |  | Blue Note |
| Sonic Boom |  | 1967 |  | Blue Note |
| The Procrastinator |  | 1967 |  | Blue Note |
| The Sixth Sense |  | 1967 |  | Blue Note |
| Taru |  | 1968 |  | Blue Note |
| Caramba! |  | 1968 |  | Blue Note |
| Live at the Lighthouse |  | 1970 |  | Blue Note |
| The Last Session |  | 1971 |  | Blue Note |
Chú thích

↑  NNDB
↑  Allmusic.com
↑  McMillan, J.S., (2008). DelightfuLee: the life and music of Lee Morgan, University of Michigan Press, p.1
Hygrotus compar

| Hygrotus compar> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Dytiscidae
Chi (genus): Hygrotus
Loài (species): H. compar
Danh pháp hai phần
Hygrotus compar (Fall, 1919) 
Hygrotus compar là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ nước. Loài này được Fall miêu tả khoa học năm 1919.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Chất độc hại da

Chất độc hại da (hay chất độc loét da), nhóm chất độc quân sự lâu tan, gây tổn thương cho người và động vật, chủ yếu ở da khi sử dụng ở trạng thái giọt lỏng, tổn thương đường hô hấp ở dạng hơi và xon khí, có thể gây chết người. Thuộc chất độc mạnh, khi xâm nhập vào tế bào, làm biến dạng protein, giết chết tế bào, gây hoại tử da và niêm mạc (trúng độc tại chỗ). Dễ thấm qua da vào máu truyền đi khắp cơ thể (trúng độc toàn thân), gây tổn thương cho hệ thần kinh, hệ tim mạch và làm rối loạn quá trình trao đổi chất. Thuộc nhóm này có: yperit, nitơ yperit và lewisit.
Đặc điểm và phân loại > Yperit

Yperit (S(CH2CH2Cl)2, dichlorodiethyl sulfide) kí hiệu HD, chất lỏng sánh như dầu, không màu, thoảng mùi mù tạt; tỉ trọng 1,28, nhiệt độ sôi 217,5°C, nhiệt độ đông đặc 13°C, mật độ hơi 5,4. Ít tan trong nước (700-800 mg/L), tan trong các dung môi hữu cơ, mỡ và lipoid. Sản phẩm kĩ thuật màu nâu tối, dễ dàng thấm qua da. Liều tử vong trung bình LC50-50 mg/kg. Nồng độ tử vong trung bình LC50-0,15 mg/L (15 phút).
Đặc điểm và phân loại > Nitơ yperit

Nitơ yperit (chứa nhóm chức chloroethylamin ((ClCH2)2NR2)), kí hiệu HN, chất lỏng nhớt, không màu, không mùi, tỉ trọng 1,24, nhiệt độ sôi 230°C, nhiệt độ đông đặc -4°C, mật độ hơi 7,0. Ít tan trong nước (500 mg/L), tan tốt trong các dung môi hữu cơ, mỡ và lipoid. Sản phẩm kĩ thuật màu nâu nhạt. Dễ dàng thấm qua da. Liều tử vong trung bình LC50-20 mg/kg. Nồng độ tử vong trung bình LC50-0,2 mg/L (15 phút).
Đặc điểm và phân loại > Lewisit

Lewisit (ClCH=CHAsCl2, chlorovinylarsine dichloride), kí hiệu L, chất lỏng không màu, tỉ trọng 1,83, nhiệt độ sôi 190°C, nhiệt độ đông đặc (-10°C), mật độ hơi 7,2. Ít tan trong nước (0,5 g/L), tan tốt trong các dung môi hữu cơ, mỡ và lipoid. Sản phẩm kĩ thuật màu nâu thẫm. Dễ dàng thấm qua da. Liều tử vong trung bình LC50-30 mg/kg. Nồng độ tử vong trung bình LC50-0,25 mg/L (15 phút). Cuối Chiến tranh thế giới thứ nhất, L được đưa vào trang bị cho Quân đội Mỹ; đến Chiến tranh thế giới thứ 2, Quân đội Mỹ có một lượng dự trữ lớn L nhưng không được sử dụng do họ tìm ra những chất độc có hiệu quả hơn nên L được đánh giá là không có ý nghĩa về mặt quân sự.
Trạng thái sử dụng

Chất độc hại da được sử dụng chủ yếu ở trạng thái giọt lỏng, hơi và sol khí. Tổn thương da kéo dài 2-6 giờ mà không có triệu chứng. Sau thời kì ủ bệnh (trừ lewisit không có thời kì ủ bệnh, sau khi trúng độc L, chỉ sau 5-7 phút các triệu chứng lâm sàng sẽ xuất hiện trên da), xuất hiện những mụn nước nhỏ li ti tạo cảm giác rất ngứa, dần dần chúng kết hợp lại thành những mảng phồng rộp lớn, gây loét lớp biểu bì và lớp dưới biểu bì, khi vào máu, chúng phân tán đi khắp cơ thể gây trúng độc toàn thân.
Cơ chế tác hại

Trong cơ thể, chất độc hại da là những nhân alkyl hóa, phản ứng với các nhóm amin, hydroxyl và nhóm sulfhydryl của protein, làm chết tế bào dẫn đến hiện tượng viêm tại chỗ và gây thành vết loét. Trong máu chúng alkyl hóa DNA của nhân tế bào và RNA của bào tương làm biến đổi cấu trúc DNA, gây tổn thương thể nhiễm sắc, tức là làm rối loạn quá trình di truyền. Sự hủy hoại DNA trước hết làm giảm đột ngột quá trình sinh sản tế bào - tế bào chết ngay trong giai đoạn phân bào đồng thời phá vỡ đặc điểm của gen gây đột biến gen, dẫn đến hiện tượng quái thai.
Yperit ức chế enzym hexokinase (enzym duy trì sự phosphoryl hóa glucose) làm rối loạn quá trình trao đổi hydrocarbon khi xâm nhập vào cơ thể, yperit có thể gây tổn thương cho thận, gan, phổi, trúng độc toàn thân và ung thư. Điều trị vết loét do yperit gây ra kéo dài vài tuần đến vài tháng. Triệu chứng trúng độc yperit: đau đầu, ù tai, run tay, chán ăn, mệt mỏi, sức khỏe suy sụp, dẫn đến thoái hóa các tế bào não, gây tổn thương nặng cho hệ thần kinh trung ương; còn nitơ yperit lại ức chế enzym acetylcholinesterase gây ra sự co giật tương tự như khi bị trúng độc chất độc thần kinh, lewisit ức chế enzym urease, carboxylase bằng cách acid hóa các nhóm sulfuhydryl. Thuốc giải độc đặc hiệu của lewisit là dithiopropanol và muối natri của nó.
Triển khai thực tế

Yperit được Quân đội Đức sử dụng lần đầu tiên trong Chiến tranh thế giới thứ 1, ngày 12.7.1917 ở Ypres (Bỉ), nhằm tạo ra lợi thế cho việc chống trả thành công những cuộc tiến công mùa hè của quân Đồng minh. Trong 10 ngày đầu của Chiến dịch Flaudern, pháo binh Đức đã bắn hơn một triệu quả lựu pháo (cối) chứa yperit (khoảng 2.500 tấn) làm cho khoảng 20 nghìn binh lính Anh bị thương do nhiễm độc yperit.
Trong Chiến tranh thế giới thứ 1 cả 2 phía Đức và Đồng minh đã sử dụng 9 triệu quả đạn pháo chứa yperit (khoảng 12.000 tấn yperit), trong đó phía Đức 5.000 tấn. Số chất độc trên đã loại khỏi vòng chiến đấu 400 nghìn binh lính. Năm 1936, mặc dù Italia và Ethiopia là thành viên của Nghị định thư cấm vũ khí hóa học 1925, nhưng Quân đội phát xít Ý đã 19 lần sử dụng quy mô lớn bom đạn hóa học (yperit, phosgen, chất độc kích thích) chống lại Ethiopia làm trên 15 nghìn người bị chết và bị thương.
Trong cuộc chiến tranh Trung - Nhật (1940-1943) đã có hơn 2 nghìn lần Quân đội Nhật sử dụng vũ khí hóa học yperit, lewisit để sát hại nhân dân và Hồng quân Công nông Trung Quốc làm 300 nghìn người chết và rất nhiều người bị ảnh hưởng bởi các chất độc trên.
Hiện nay, ở đông bắc Trung Quốc số lượng đạn pháo hóa học mà Quân đội Nhật để lại ước chừng khoảng trên 1 triệu quả. Gần đây nhất trong cuộc chiến tranh giữa Iran và Irăc (1979), 2 bên nhiều lần sử dụng chất độc thần kinh và chất độc hại da. Theo đánh giá của Iran, số thiệt hại về người do vũ khí hóa học của Irăc đối với binh sĩ Iran khoảng 50 nghìn người.
Chú thích

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Bách khoa toàn thư Quân sự Việt Nam - Quyển 3ː Kỹ thuật-Hậu cần Quân sự. Nhà xuất bản Quân đội nhân dân Việt Nam (xuất bản 12 tháng 12 năm 2022). 2022. tr. 138. ISBN 978-604-51-8635-0.
Himertosoma coloratum

| Himertosoma coloratum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Himertosoma
Loài (species): H. coloratum
Danh pháp hai phần
Himertosoma coloratum (Seyrig, 1932) 
Himertosoma coloratum là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.