Charles Darwin
Phong trào xã hội với tư tưởng tiến hóa

Xem thêm: Học thuyết Darwin, Thuyết ưu sinh, và Chủ nghĩa Darwin xã hội
Thanh danh lẫy lừng của Darwin đã khiến tên tuổi ông bị gán cho những ý tưởng và phong trào mà, vào thời buổi bấy giờ, mới chỉ liên quan một cách gián tiếp tới trước tác của ông, đôi khi thậm chí còn đi ngược lại với các quan điểm của ông.
Thomas Malthus từng lập luận rằng, sự sinh sôi nảy nở của dân số vượt quá mức tài nguyên là một thiết kế có chủ đích của Chúa nhằm thúc ép con người làm việc chăm chỉ hơn và hạn chế lập gia đình; vào những năm 1830, luận đề này được dùng để biện hộ cho các trại tế bần và kinh tế học laissez-faire. Thời đó, tiến hóa được xem như một khái niệm hàm chứa các ngụ ý về xã hội; chẳng hạn, cuốn Social Statics của Herbert Spencer (1851) xây dựng các ý tưởng về tự do cá nhân và tự do nhân loại dựa trên lý thuyết tiến hóa Lamarck do tác giả đề ra.
Ngay sau khi cuốn Origin được xuất bản vào năm 1859, giới phê bình đã kịch liệt chỉ trích miêu tả của Darwin về cuộc cạnh tranh sinh tồn trong vai trò một lời biện hộ kiểu Malthus cho chủ nghĩa tư bản công nghiệp Anh lúc bấy giờ. Thuật ngữ Học thuyết Darwin (Darwinism) được dùng để chỉ gộp các ý tưởng mang chiều hướng tiến hóa khác như: sự áp đặt "survival of the fittest" của Spencer vào quá trình thị trường tự do, cũng như quan niệm đa tổ luận của Ernst Haeckel về sự phát triển của loài người. Một số tác giả lấy chọn lọc tự nhiên làm dẫn chứng để ủng hộ nhiều ý thức hệ mang tính chất tự mâu thuẫn như: chủ nghĩa tư bản cá lớn nuốt cá bé kiểu laissez-faire, chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa đế quốc. Mặt khác, quan điểm chỉnh thể về tự nhiên của Darwin lại bao gồm "sự phụ thuộc của sinh vật này với sinh vật kia"; vậy nên, những người mưu cầu hòa bình, có tư tưởng xã hội chủ nghĩa, cải cách xã hội tự do và vô chính phủ như Pyotr Kropotkin thì lại nhấn mạnh giá trị của sự tương trợ hợp tác trong thuyết của Darwin, thay vì cạnh tranh đấu đá lẫn nhau. Bản thân Darwin kiên quyết cho rằng, chính sách xã hội không nên quá chú trọng vào cạnh tranh hay chọn lọc tự nhiên.
Sau những năm 1880, phong trào ưu sinh dần lớn mạnh dựa trên các ý tưởng về kế thừa sinh học, và để biện hộ cho các lý thuyết của mình, những người ủng hộ phong trào đã vận dụng một số khái niệm của thuyết Darwin. Tại Anh, đại đa số người dân ủng hộ quan điểm thận trọng của Darwin về sự cải thiện tự nguyện và tìm cách ủng hộ những cá nhân có tính trạng tốt với "các đặc điểm ưu sinh tích cực". Trong thời kỳ "Che khuất học thuyết Darwin", di truyền học Mendel dường như đã xây dựng được một cơ sở khoa học cho thuyết ưu sinh. Tại Mỹ, Canada và Úc, thuyết ưu sinh tiêu cực, chủ trương loại bỏ những người "kém thông minh", từng có thời rất thịnh hành. Theo đó, Hoa Kỳ đã thông qua các luật triệt sản bắt buộc, và nhiều nước khác cũng học theo. Song rốt cuộc, thuyết ưu sinh Quốc xã đã khiến danh tiếng của ngành này bị bôi đen hoàn toàn.
Cụm từ "Thuyết Darwin xã hội" bắt đầu được dùng không thường xuyên vào những năm 1890, rồi trở thành một từ lóng miệt thị hồi những năm 1940, xuất phát từ việc Richard Hofstadter sử dụng nó để đả kích những người có tư tưởng bảo thủ laissez-faire, điển hình như William Graham Sumner, chống cải cách và chủ nghĩa xã hội. Kể từ đó, cụm từ này thường bị lạm dụng những người phản đối việc sử dụng tiến hóa cho mục đích đạo đức học.
Darwin hồi 7 tuổi ôm chậu cây cảnh, họa phẩm bằng phấn bởi họa sĩ Ellen Sharples
Bức tượng kỷ niệm 200 năm Darwin, mô tả ông lúc còn là sinh viên, tác phẩm của nhà điêu khắc Anthony Smith, đặt tại sân trường Christ's.
Hành trình vòng quanh Trái Đất của con tàu Beagle, 1831-1836
Darwin (bên phải) đứng xem xét hóa thạch trên mạn tàu Beagle khi cập cảng Bahía Blanca ở Argentina; tranh biếm họa của Augustus Earle, họa sĩ ban đầu của đoàn khảo sát.
Trong lúc HMS Beagle khảo sát bờ biển Nam Mỹ, Darwin dành thời gian trên đất liền để tìm kiếm bằng chứng và hình thành các giả thuyết về địa chất và sự tuyệt chủng của các loài thú cổ. Tranh màu nước phác họa Tierra del Fuego, bởi họa sĩ của con tàu Conrad Martens, thay thế họa sĩ trước đó là Augustus Earle
Ngay từ lúc còn rất trẻ, Darwin đã trở thành một phần của giới hàn lâm khoa học. Họa phẩm chân dung bởi George Richmond.
Giữa tháng 7 năm 1837, Darwin bắt đầu viết cuốn sổ "B" về Sự dị biến của Các Loài. Ở trang 36, ông có ghi dòng chữ "I think" (tôi nghĩ) bên trên phác thảo cây tiến hóa vì vẫn còn phân vân về học thuyết của chính mình.
Darwin cưới chị họ đời thứ nhất tên là Emma Wedgwood.
Darwin vào năm 1842, chụp chung với con trai đầu lòng tên là William Erasmus Darwin
"Con đường Suy tư" trải cát của Darwin ở Down House.
Darwin vào năm 1855, thời điểm ông đang hoàn thiện thuyết chọn lọc tự nhiên. Darwin viết thư gửi Joseph Hooker, trong đó có dòng nhận xét dí dỏm về bức ảnh trên như sau: "nếu tôi thực sự có biểu cảm tệ đến thế kia, theo như nhiếp ảnh gia chụp tôi, thì tôi cũng khá ngạc nhiên khi mình có đến một người bạn."
Trong dịp gia đình Darwin nghỉ lễ tại Isle of Wight vào năm 1868, Julia Margaret Cameron đã chụp tấm ảnh chân dung của Darwin với bộ râu rậm rạp mà ông nuôi giữa năm 1862 và 1866.
Tranh biếm họa năm 1871 sau khi cuốn The Descent of Man được xuất bản, mô tả Darwin trong bộ dạng con vượn, hóa ra lại càng khiến ông nổi tiếng hơn với vai trò là tác giả tiên phong của học thuyết tiến hóa trong văn hóa đại chúng.
Đến năm 1878, đồng thời với tiếng tăm ngày càng lẫy lừng của mình, Darwin già yếu đã trải qua nhiều năm tháng ốm đau bệnh tật.
Darwin là một nhân vật kiệt xuất, năm 1881 ông vẫn kiên trì bổ sung học thuyết tiến hóa sẽ có tầm ảnh hưởng đến mọi ngóc ngách của khoa học. Bản sao của một bức họa chân dung Darwin bởi John Collier tại Phòng trưng bày Chân dung Quốc gia, London.
Tranh biếm họa bêu rếu Darwin trên tờ Vanity Fair (1871).