Umberto II của Ý
Chủ nghĩa cộng hòa

Hầu hết các nhà lãnh đạo của Ủy ban Giải phóng Dân tộc (CLN) hoạt động ngầm ở miền bắc nước Ý có xu hướng nghiêng về phe cộng hòa. Tuy nhiên, họ vẫn sẵn sàng chấp nhận sự hiện diện tạm thời của Umberto vì tin rằng với tính cách và những tin đồn lan rộng về cuộc sống riêng tư của Umberto sẽ đảm bảo rằng ông ta sẽ không tồn tại lâu trên cương vị là Nhiếp chính của Vương quốc và thậm chí khi ông trở thành vua khi cha ông thoái vị. Sau khi Roma được giải phóng vào ngày 6 tháng 6 năm 1944, các đảng phái chính trị Ý khác nhau đều gây áp lực mạnh mẽ lên Umberto để phế truất Pietro Badoglio, vì Badoglio đã phục vụ cho chế độ Phát xít đến khi cuộc đảo chính Hoàng gia diễn ra vào ngày 25 tháng 7 năm 1943, dẫn đến việc thành viên của đảng xã hội chủ nghĩa, Ivanoe Bonomi được bổ nhiệm làm Thủ tướng. Vào ngày 5 tháng 6 năm 1944, Victor Emmanuel chính thức trao lại quyền lực của mình cho Umberto và cuối cùng công nhận Umberto là Nhiếp chính của Vương quốc. Sau khi giải phóng Roma, Umberto nhận được sự chào đón nồng nhiệt của người dân khi trở lại nơi đây. Mack Smith đã nói rằng: sự đón tiếp thân thiện mà Umberto nhận được ở Roma có thể là do ông là biểu tượng của sự tầm thường sau sự chiếm đóng khắc nghiệt của Đức chứ không phải tình cảm thực sự mà người dân dành cho thái tử. Trong thời kỳ bị Đức chiếm đóng, phần lớn dân số Roma đã sống trong cảnh đói khát, những người trẻ tuổi đã bị bắt đi làm lao động khổ sai ở Đức trong khi quân phát xít Milizia, cùng với Wehrmacht và Schutzstaffel, đã phạm nhiều tội ác.
Vào tháng 10 năm 1944, Umberto, trong một cuộc phỏng vấn với The New York Times, tuyên bố rằng ông ủng hộ một cuộc trưng cầu dân ý để quyết định xem Ý sẽ là một nước cộng hòa hay một chế độ quân chủ thay vì để "câu hỏi về thể chế" được quyết định bởi quốc hội, cơ quan sẽ quyết định nước Ý. Cuộc phỏng vấn của Umberto đã gây ra tranh cãi khi các đảng cộng hòa lo ngại rằng một cuộc trưng cầu dân ý sẽ bị gian lận, đặc biệt là ở miền nam nước Ý. Trong cùng một cuộc phỏng vấn, Umberto đã đề cập đến niềm tin của ông rằng, sau chiến tranh, các chế độ quân chủ trên toàn thế giới sẽ chuyển sang cánh tả, và tuyên bố rằng dưới sự lãnh đạo của ông, nước Ý sẽ đi về phía cánh tả "một cách tự do, có trật tự" như ông hiểu "sức nặng quá khứ là trở ngại lớn nhất của chế độ quân chủ", điều mà ông sẽ giải quyết bằng cách "sửa đổi triệt để".
Đến cuối năm 1944, câu hỏi liệu Ủy ban Giải phóng Dân tộc hay Nhà vua sẽ đại diện cho người dân Ý đã xuất hiện. Ngày 25 tháng 11 năm 1944, Bonomi từ chức Thủ tướng, nói rằng ông không thể cầm quyền do những khó khăn với các nhà lãnh đạo của CLN, và do các chính trị gia không thể thống nhất được người kế nhiệm. Umberto đã sử dụng sự bế tắc để khẳng định lại quyền lực của chế độ quân chủ. Cuộc khủng hoảng kết thúc vào ngày 12 tháng 12 năm 1944 với việc Umberto bổ nhiệm một chính phủ mới dưới quyền Bonomi bao gồm các bộ trưởng từ bốn đảng, trong đó quan trọng nhất là Đảng Cộng sản và Đảng Dân chủ Cơ đốc giáo. Trước sự phản đối từ CLN, trên thực tế, khi Bonomi tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng, Ivanoe Bonomi đã chấp nhận họ sẽ đại diện cho người dân Ý chứ không phải Nhà vua, trong khi vẫn tuyên thệ trung thành với Umberto trên cương vị là Nhiếp chính vương của Ý. Một nỗ lực của Umberto là nhằm yêu cầu Thủ tướng Anh, Winston Churchill đưa ra một tuyên bố công khai ủng hộ chế độ quân chủ đã khiến Macmillan cảnh báo Umberto cố gắng trung lập hơn về mặt chính trị với tư cách nhiếp chính. Tuy nhiên,  trong chuyến viếng thăm của Churchill đến Roma vào tháng 1 năm 1945, ông đã gọi Umberto là "một nhân vật ấn tượng hơn nhiều so với các chính trị gia trước". Như một cử chỉ nhằm thúc đẩy đoàn kết dân tộc sau những đau thương của chiến tranh, vào tháng 6 năm 1945, Umberto bổ nhiệm Ferruccio Parri, một nhà lãnh đạo du kích lỗi lạc, trở thành Thủ tướng.
Tháng 12 năm 1945, Umberto bổ nhiệm một chính phủ mới, bảo thủ hơn dưới thời Alcide De Gasperi. Một trong những hành động đầu tiên của chính phủ mới là tuyên bố Cao ủy trừng phạt chống chủ nghĩa phát xít sẽ ngừng hoạt động kể từ ngày 31 tháng 3 năm 1946 và bắt đầu thanh trừng các công chức do CLN chỉ định khỏi các khu vực được giải phóng ở miền bắc nước Ý, khôi phục lại chế độ công chức đã phục vụ chế độ Phát xít trở lại vị trí cũ. Đồng thời, lần đầu tiên những người phụ nữ Ý được trao quyền bầu cử và giữ chức vụ chính thức, một lần nữa vấp phải sự phản đối của các đảng cánh tả, những người coi phụ nữ Ý bảo thủ hơn nam giới và tin rằng quyền bầu cử của phụ nữ sẽ có lợi cho phe quân chủ trong cuộc trưng cầu dân ý. Vì vậy, những người theo chủ nghĩa quân chủ ủng hộ việc trì hoãn trưng cuộc cầu dân ý càng lâu càng tốt, trong khi những người cộng hòa ủng hộ một cuộc trưng cầu dân ý diễn ra nhanh chóng, hy vọng rằng quá trình cực đoan hóa thời chiến sẽ có lợi cho họ.