Cải cách Giáp Ngọ
Ý nghĩa và hạn chế cuộc cải cách

Cải cách Giáp Ngọ mang tính chất của một cuộc cải cách hiện đại hóa do Nhật Bản dẫn dắt, với mục tiêu thay đổi các yếu tố truyền thống của xã hội Nho giáo để phù hợp hơn với tư duy hiện đại. Nhiều nỗ lực được thực hiện nhằm cải tổ sâu sắc hệ thống xã hội và luật pháp của Triều Tiên. Đầu tiên xóa bỏ chế độ đẳng cấp, bãi bỏ hệ thống phân biệt giai cấp và cho phép tuyển dụng nhân tài dựa trên năng lực thay vì xuất thân. Cấm mua bán nô lệ, đánh dấu sự chấm dứt chế độ nô lệ truyền thống. Sau thời kỳ này, sự phân biệt địa vị xã hội dần biến mất. Tiếp theo, cải cách hệ thống hình phạt, loại bỏ các hình thức trừng phạt phi lý như tra tấn tội phạm và chế độ liên lụy gia đình (연좌제), một truyền thống Nho giáo nghiêm khắc thiếu tính nhân đạo. Cuối cùng, cải cách các tập tục xã hội như cấm tảo hôn, thúc đẩy quyền tự do tái hôn cho phụ nữ góa, một bước tiến lớn trong việc bảo vệ quyền phụ nữ. Sửa đổi hệ thống nhận con nuôi (양자제도), giảm thiểu các ràng buộc nghiêm ngặt từ Nho giáo truyền thống. Đơn giản hóa quy định về trang phục, loại bỏ các tiêu chuẩn rườm rà của chế độ phong kiến.
Xã hội hiện đại ở châu Âu được hình thành qua các quá trình lịch sử quan trọng như phong trào Phục Hưng, Cải cách tôn giáo, Cách mạng Công nghiệp và Cách mạng Pháp. Những sự kiện này không chỉ thúc đẩy đổi mới văn hóa mà còn đẩy mạnh tiến bộ khoa học, dẫn đến một quá trình hiện đại hóa sâu rộng và nội sinh. Ngược lại, Triều Tiên trong thời kỳ cuối triều đại phong kiến lại không trải qua một quá trình cải cách tự phát tương tự. Các phong trào như Thực học (실학운동) và Phong trào Đông học (동학혁명), dù mang tính đổi mới, đã không thể phá vỡ sự đóng kín và bảo thủ của chế độ phong kiến Nho giáo. Sự bế tắc này dẫn đến một quá trình hiện đại hóa bị áp đặt từ bên ngoài, mà điển hình là Cải cách Giáp Ngọ, chịu sự chi phối từ các cường quốc phương Tây và Nhật Bản. Nguyên nhân cải cách thất bại do triều đình phong kiến và tầng lớp quan lại Nho giáo duy trì tư duy bảo thủ, chỉ tập trung vào quyền lợi của tầng lớp thống trị, điển hình qua sự áp bức thuế má hà khắc (가렴주구). Chính sách bế quan tỏa cảng (쇄국정책) khiến Triều Tiên không thể chủ động tiếp cận với làn sóng hiện đại hóa. Sự can thiệp ngày càng mạnh mẽ của Nhật Bản và các nước phương Tây khiến Triều Tiên trở thành thuộc địa hóa dưới sự áp đặt thay vì hiện đại hóa tự chủ. Đồng thời, văn hóa truyền thống bị đè nén bởi các giá trị phương Tây thông qua Nhật Bản. Các cụm từ như "gậy khai hóa" (개화장), "đảng khai hóa" (개화당), hay "quân khai hóa" (개화군) thể hiện sự tiếp nhận miễn cưỡng và áp đặt từ bên ngoài đối với khái niệm "khai hóa văn minh" (문명개화). Người dân, thay vì hiểu hiện đại hóa như một quá trình nội tại, đã nhầm lẫn nó với việc Tây hóa (서양화) thông qua ảnh hưởng từ Nhật Bản. Khai hóa (개화) trong bối cảnh này ám chỉ quá trình thoát khỏi các giá trị và lối sống truyền thống thời đại cũ, để hòa nhập với văn hóa và lối sống thời đại mới. Tuy nhiên, ở Triều Tiên, khai hóa lại mang tính áp đặt hơn là tự chủ, và bị đồng nhất với việc tiếp nhận văn hóa phương Tây qua trung gian Nhật Bản. Điều này tạo nên hiện đại hóa lệ thuộc, không dựa trên sức mạnh nội sinh, dẫn đến sự suy yếu quốc gia và đỉnh điểm là sự mất chủ quyền vào tay Nhật Bản.
Cải cách Giáp Ngọ mặc dù là một cuộc cải cách bị động do áp lực từ ngoại bang, nhưng không thể phủ nhận rằng đây là một bước ngoặt quan trọng trong việc thúc đẩy hiện đại hóa ở Triều Tiên. Thứ nhất, về mặt chính trị đánh dấu sự chuyển đổi từ chế độ quý tộc sang chính trị dân chủ hơn, đặt nền móng cho việc bình đẳng hóa trong quản trị. Khẳng định rõ ràng hơn về chủ quyền quốc gia, dù thực tế vẫn chịu sự chi phối từ ngoại bang. Thứ hai, về mặt xã hội xóa bỏ các rào cản truyền thống như bãi bỏ hệ thống phân biệt giai cấp và chế độ nô lệ, cấm kết hôn sớm, cho phép phụ nữ tái hôn. Thay đổi các yếu tố xã hội lỗi thời, bãi bỏ hệ thống liên lụy (연좌법), tạo cơ hội bình đẳng hơn giữa các tầng lớp. Sử dụng niên hiệu "Khai quốc" (개국기원) nhằm tạo ý thức về sự khởi đầu mới. Thứ ba, về mặt kinh tế đưa vào chế độ tiền tệ chuẩn bạc (은본위제). Áp dụng hệ thống nộp thuế bằng tiền (금납제). Sửa đổi hệ thống đo lường, khuyến khích phát triển ngân hàng và doanh nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, do triều đình Triều Tiên phụ thuộc quá nhiều vào ngoại bang, thiếu sức mạnh nội tại để triển khai cải cách một cách toàn diện. Đồng thời, các thế lực bảo thủ tại Triều Tiên mạnh mẽ ngăn cản tiến trình cải cách. Và vì phụ thuộc vào Nhật Bản, cải cách mang tính cưỡng bức hơn là tự nguyện, dẫn đến sự phản đối từ tầng lớp dân chúng. Dù hiệu quả thực tiễn còn hạn chế, cải cách Giáp Ngọ đã khởi đầu cho một thời kỳ mới về tư tưởng, phong trào khai hóa nhằm phá vỡ các ràng buộc truyền thống Nho giáo, khuyến khích phổ cập tri thức khoa học và ý thức tự do cá nhân. Thay vì tạo ra những điều hoàn toàn mới, người dân tập trung nhiều hơn vào việc giải phóng bản thân khỏi các tư tưởng cũ kỹ, lạc hậu. Trong quá trình cải cách, Hiến pháp Hồng Phạm 14 Điều (홍범14조), được ban hành dưới sự ép buộc của liên minh nội các Kim Hoằng Tập và Phác Vịnh Hiếu, có thể coi là văn bản pháp luật mang tính hiến pháp đầu tiên của Triều Tiên. Đây là một cột mốc quan trọng trong lịch sử pháp lý, dù phạm vi thực thi bị hạn chế.
Mặt khác, từ quan điểm của Nhật Bản, dù Nhật Bản đã thúc ép cải cách, nhưng mục tiêu không phải vì lợi ích của Triều Tiên. Khi đó, Ngoại trưởng Nhật Bản, Munemitsu Mutsu, đã phát biểu về cải cách Giáp Ngọ rằng: “Chúng ta chỉ cần tập trung vào lợi ích của đất nước mình (Nhật Bản), không nhất thiết phải hy sinh lợi ích của chúng ta vì Triều Tiên”.
Cải cách Giáp Ngọ là một cuộc cải cách bị áp đặt, phản ánh rõ ràng ý đồ xâm lược bán đảo Triều Tiên của Nhật Bản. Những thay đổi trong hệ thống quân sự chủ yếu được thiết kế để tạo điều kiện thuận lợi cho sự xâm lược quân sự của Nhật Bản, chỉ áp dụng những nội dung tối thiểu. Đồng thời, cải cách này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các lực lượng bảo thủ trong nước. Các cải cách kinh tế cũng thiên về việc tạo lợi thế cho Nhật Bản và các cường quốc phương Tây, phục vụ cho các hoạt động xâm lược và khai thác kinh tế. Do đó, dân chúng Triều Tiên, vốn đã có tâm lý phản đối mạnh mẽ Nhật Bản, đã kịch liệt phản đối nội dung của các cải cách này. Sự phản kháng này càng được khuấy động sau Sự kiện Ất Mùi (1895), dẫn đến các phong trào kháng Nhật, đặc biệt là phong trào Nghĩa binh Ất Mùi (을미의병).