Lương Sơn
Lịch sử

Thời Lý, địa bàn huyện Lương Sơn thuộc huyện Mỹ Lương, phủ Quốc Oai, lộ Đà Giang; thời Trần thuộc huyên Mỹ Lương, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây.
Dưới triều Nguyễn, vùng đất này được gọi là huyện Mỹ Lương, thuộc phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây, gồm gồm 7 tổng, 49 xã, thôn.
Tháng 11 năm 1880, Tổng đốc Hà Nội Hoàng Diệu và Nguyễn Hữu Độ cho rằng, huyện Mỹ Lương và huyện Chương Đức của phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây có địa thế quan trọng, là phên dậu bảo vệ mặt sau cho Hà Nội và Sơn Tây nên tâu với triều đình gộp thành đạo Mỹ Đức thuộc Hà Nội..
Ngày 22 tháng 6 năm 1886, tỉnh Mường Hòa Bình được thành lập, bao gồm 4 phủ: Vàng An (huyện Đức An), Lương Sơn, chợ Bờ, Lạc Sơn (huyện Lạc Thủy).
Đến ngày 21 tháng 3 năm 1890, đạo Mỹ Đức được tái lập, phủ Lương Sơn được sáp nhập vào đạo Mỹ Đức, Hà Nội.
Ngày 18 tháng 3 năm 1891, toàn quyền Đông Dương ra nghị quyết xóa bỏ lần thứ hai đạo Mỹ Đức, sáp nhập phủ Lương Sơn trở lại Hòa Bình và đổi thành châu Lương Sơn, gồm 5 tổng và 19 xã.
Cuối năm 1936, sau khi khai thông tuyến đường tắt Đồng Bái - Dốc Chum - Lâm Sơn, tri châu Đàm Quang Vinh chuyển châu lỵ về km 44 đường 6, tiến hành quy hoạch, xây dựng châu lỵ mới.
Năm 1956, Ủy ban hành chính Liên khu III chia xã Liên Sơn thành 4 xã, Cao Sơn thành 5 xã, Nật Sơn thành 5 xã, Hạ Bì thành 4 xã, Cao Dương thành 5 xã, Kim Bôi thành 5 xã, Tiến Xuân thành 2 xã và Yên Trạch thành 2 xã.
Ngày 27 tháng 7 năm 1957, Ủy ban hành chính liên khu III ra Quyết đinh số 469-TC/KB chia xã Hùng Sơn thành 3 xã: Hùng Sơn, Lâm Sơn và Hòa Sơn. Xã Hùng Sơn sau khi tách có 4 xóm là Mòng, Mỏ, Chợ Đồn, Đồng Bái với số dân 845 người.
Ngày 17 tháng 4 năm 1959, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ra nghị định chia huyện Lương Sơn thành hai huyện Kim Bôi và Lương Sơn.
Tháng 3 năm 1960, Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà chuyển 5 xã thuộc huyện Kỳ Sơn gồm: Yên Quang, Yên Bình, Yên Trung, Tiến Xuân và Đông Xuân về huyện Lương Sơn.
Ngày 15 tháng 11 năm 1968, xã Đào Lâm và xã Cao Sơn sáp nhập thành xã Cao Răm.
Ngày 26 tháng 11 năm 1970, tách 8 xã của huyện Lương Sơn là Tân Thành, Hợp Châu, Cao Thắng, Long Sơn, Thanh Lương, Hợp Thanh, Cao Dương và Thanh Nông sáp nhập vào huyện Kim Bôi. Huyện Lương Sơn còn lại thị trấn nông trường Cửu Long và 18 xã: Cao Răm, Cư Yên, Đồng Xuân, Hòa Sơn, Hợp Hòa, Hùng Sơn, Lâm Sơn, Liên Sơn, Nhuận Trạch, Tân Vinh, Thành Lập, Tiến Sơn, Tiến Xuân, Trung Sơn, Trường Sơn, Yên Bình, Yên Quang, Yên Trung.
Năm 1975, hợp nhất tỉnh Hòa Bình và tỉnh Hà Tây thành tỉnh Hà Sơn Bình, huyện Lương Sơn thuộc tỉnh Hà Sơn Bình.
Ngày 6 tháng 9 năm 1986, Hội đồng Bộ trưởng ra quyết định số 103-HĐBT về việc giải thể thị trấn Nông trường Cửu Long và xã Hùng Sơn để thành lập thị trấn Lương Sơn, thị trấn huyện lỵ huyện Lương Sơn với 18 xóm, tiểu khu; diện tích tự nhiên là 1.925ha và 8.065 nhân khẩu.
Ngày 12 tháng 8 năm 1991, huyện Lương Sơn thuộc tỉnh Hòa Bình vừa tái lập.
Ngày 1 tháng 8 năm 2008, toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 4 xã: Đông Xuân, Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung thuộc huyện Lương Sơn được chuyển về thành phố Hà Nội (nay xã Đông Xuân thuộc huyện Quốc Oai và 3 xã: Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung thuộc huyện Thạch Thất).
Ngày 14 tháng 7 năm 2009, chuyển 7 xã: Tân Thành, Cao Dương, Hợp Châu, Cao Thắng, Long Sơn, Thanh Lương và Hợp Thanh thuộc huyện Kim Bôi về huyện Lương Sơn quản lý và chuyển xã Yên Quang về huyện Kỳ Sơn quản lý (nay xã Yên Quang đã sáp nhập với xã Phúc Tiến thành xã Quang Tiến thuộc thành phố Hòa Bình).
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, huyện Lương Sơn có 36.985,41 ha diện tích tự nhiên và 92.860 người với 20 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm thị trấn Lương Sơn (huyện lỵ) và 19 xã: Cao Dương, Cao Răm, Cao Thắng, Cư Yên, Hòa Sơn, Hợp Châu, Hợp Hòa, Hợp Thanh, Lâm Sơn, Liên Sơn, Long Sơn, Nhuận Trạch, Tân Thành, Tân Vinh, Thành Lập, Thanh Lương, Tiến Sơn, Trung Sơn, Trường Sơn.
Ngày 20 tháng 11 năm 2019, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 986/QĐ-BXD công nhận thị trấn Lương Sơn và khu vực mở rộng đạt tiêu chí đô thị loại IV.
Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 830/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Hòa Bình (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó:
Sáp nhập 3 xóm: Nước Lạnh, Liên Khuê, Gò Mè của xã Liên Sơn vào xã Cư Yên
Sáp nhập 3 xã Thành Lập, Tiến Sơn, Trung Sơn vào phần còn lại của xã Liên Sơn (5 xóm: Liên Hợp, Đá Bạc, Đồn Vận, Đất Đỏ, 23/9)
Sáp nhập 3 xã: Cao Răm, Hợp Hòa, Trường Sơn thành xã Cao Sơn
Sáp nhập xã Hợp Châu và xã Tân Thành vào xã Cao Dương
Sáp nhập xã Hợp Thanh và xã Long Sơn thành xã Thanh Sơn
Sáp nhập xã Cao Thắng và xã Thanh Lương thành xã Thanh Cao.
Huyện Lương Sơn có 1 thị trấn và 10 xã như hiện nay.