stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Mahathir Mohamad
Thủ tướng (1981-2003) > Chính sách giáo dục

Năm 1974, Mahathir được chỉ định làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục. Ông chủ trương xây dựng một "nền giáo dục dành cho nhân dân" ở trình độ trung học phổ thông, đề cao toán học và khoa học công nghệ. Mơ ước về một đất nước Malaysia phát triển, suốt thời kỳ đương nhiệm Thủ tướng, Mahathir tiếp tục xúc tiến mạnh mẽ nghị trình giáo dục bậc cao kể cả về số lượng, lẫn chất lượng.
Mahathir chỉ thị soạn một giáo án trong đó tiếng Mã Lai là môn học bắt buộc tại các trường phổ thông; trong lúc đó các trường học nói tiếng Anh, tiếng Hoa và tiếng Tamil đều thuộc về các tổ chức truyền giáo hoặc tư thục. Học sinh tốt nghiệp ở đây sẽ được dự các kỳ thi tương ứng ở nước ngoài, do các hội đồng và ủy ban do trường lập ra. Sau đó, những kỳ thi ở nước ngoài lần lượt bị hủy bỏ. Những trường chuyển sang công lập nhận được tài trợ lớn từ Chính phủ Malaysia. Sijil Pelajaran Malaysia (SPM) và Sijil Rendah Pelajaran (SRP) được đưa vào thành các kỳ thi quốc gia.
Các trường nội trú được xây dựng và khuyến khích để phục vụ cho cộng đồng bản xứ có thu nhập thấp. Dùng các học bổng Chính phủ, hàng năm Mahathir đưa hàng chục ngàn học sinh đi đào tạo đại học tại Hoa Kỳ, Anh, Úc và các nước phương Tây mà ông muốn phát triển ngang bằng. Mahathir thúc đẩy tự do hóa việc thành lập các trường đại học, dẫn đến việc xây dựng các trường đại học chi nhánh hoặc tạo ra các mối liên kết ràng buộc với các trường đại học có uy tín trên thế giới (Đại học Nottingham, Anh; Đại học MIT, Hoa Kỳ; Đại học Monash, Đại học Công nghệ Curtin, Úc,...).
Các công ty tư nhân có lịch sử lâu dài hoạt động tại Malaysia cũng được khuyến khích thành lập, xây dựng quan hệ hợp tác hoặc mở các trung tâm giáo dục bậc cao và trung tâm tài năng.
Thủ tướng (1981-2003) > Chính sách ngoại giao

Thời kỳ Mahathir đương nhiệm Thủ tướng, mối quan hệ giữa Malaysia với các nước phương Tây phát triển tốt, dù ông là người thẳng thắn bày tỏ quan điểm của mình với các nước này. Trong thời kỳ này, có một bất đồng nhỏ với Liên hiệp Anh và Bắc Ireland về học phí đại học đã khiến Mahathir châm ngòi phong trào tẩy chay hàng hóa của Anh. Chiến dịch này trở nên nổi tiếng với tên gọi: "Mua hàng Anh quốc sau cùng" (Buy British Last). Nó cũng dẫn đến sự tìm kiếm mô hình phát triển ở châu Á, đáng chú ý nhất là Nhật Bản, mở đầu cho chính sách "hướng về phương Đông" nổi tiếng của ông. Sau đó, Thủ tướng Anh Margaret Thatcher đã giải quyết tranh chấp, nhưng ông vẫn đề cao các mô hình châu Á này so với các mô hình phương Tây cùng thời.
Thủ tướng (1981-2003) > Chính sách ngoại giao > Quan hệ với Hoa Kỳ

Mahathir là người luôn là người phê phán không khoan nhượng với Hoa Kỳ, nhưng ông vẫn coi Hoa Kỳ là nguồn vốn đầu tư nước ngoài lớn nhất và là khách hàng lớn nhất của Malaysia dưới thời đương nhiệm Thủ tướng của mình. Các sĩ quan quân đội Malaysia vẫn tham gia Chương trình huấn luyện quân sự quốc tế IMET.
Tại Hội nghị Asean năm 1997, Mahathir đã lên án Bản Tuyên ngôn nhân quyền quốc tế của Hoa Kỳ, rằng Hoa Kỳ và các nước khác sử dụng nó như một công cụ đàn áp để áp đặt các giá trị Tây phương lên châu Á. Mahathir cho rằng các nước châu Á cần sự ổn định và phát triển hơn là quyền tự do dân chủ. Mặc dù vậy, Malaysia vẫn có quan hệ vững chắc với Hoa Kỳ.
Thủ tướng (1981-2003) > Chính sách ngoại giao > Quan hệ với Khu vực Trung Đông

Đối với khu vực Trung Đông, Mahathir ủng hộ sự nghiệp đấu tranh vì đất nước Palestine và lập quan hệ ngoại giao với Tổ chức Giải phóng Palestine (công dân Israel vẫn bị cấm nhập cảnh vào Malaysia và ngược lại nếu không được sự cho phép đặc biệt từ Chính phủ hai nước). Cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997, Mahathir quy trách nhiệm làm sụp đổ đồng ringgit cho âm mưu của Israel chống lại cộng đồng thịnh vượng Hồi giáo. Mahathir phát biểu: "Người Israel đã cướp lấy tất cả của người Palestine, nhưng ở đất nước Malaysia họ không thể làm được điều đó, vì vậy họ đã làm điều này: giảm giá đồng ringgit".
Thủ tướng (1981-2003) > Chính sách ngoại giao > Quan hệ với Trung Quốc

Mahathir được coi là một "vị khách thường xuyên" của Trung Quốc. Trong 22 năm làm Thủ tướng giai đoạn 1981-2003, ông thăm Trung Quốc 7 lần. Mahathir còn có 9 chuyến thăm khác tới Trung Quốc trong thời gian ông nghỉ hưu.
Thủ tướng (1981-2003) > Chính sách ngoại giao > Quan hệ với Singapore

Lý Quang Diệu mong muốn cải thiện quan hệ với Mahathir ngay từ khi Mahathir được bổ nhiệm vào chức vụ phó thủ tướng. Nhận biết rằng Mahathir đang ở vị trí chuẩn bị cho chức thủ tướng Malaysia, năm 1978 ông mời Mahathir (thông qua tổng thống Singapore lúc ấy là Devan Nair) đến thăm Singapore. Cuộc viếng thăm lần đầu và những lần sau đó giúp cải thiện mối quan hệ cá nhân giữa hai nhà lãnh đạo cũng như mối bang giao giữa hai quốc gia. Mahathir yêu cầu Lý Quang Diệu cắt đứt quan hệ với các thủ lĩnh gốc Hoa thuộc đảng Hành động Dân chủ (tại Malaysia); đổi lại, Mahathir cam kết không can thiệp vào các vấn đề của người Singapore gốc Mã Lai.
Tháng 12 năm 1981, Mahathir quyết định thay đổi múi giờ của bán đảo Mã Lai để tạo nên một múi giờ thống nhất cho toàn thể đất nước Malaysia, Lý Quang Diệu chấp nhận sự thay đổi này vì những lý do kinh tế và xã hội. Nhờ vậy, mối quan hệ giữa hai phía càng được cải thiện trong năm 1982.
Thủ tướng (1981-2003) > Chính sách ngoại giao > Quan hệ với các nước đang phát triển

Trong số các nước phát triển và các quốc gia Hồi giáo, Mahathir được tôn trọng vì sức phát triển mạnh mẽ cũng như sự ủng hộ dành cho các giá trị giải phóng cộng đồng Hồi giáo. Các nhà lãnh đạo nước ngoài, như Tổng thống Kazakhstan Nursultan Nazarbayev, đã hết lời ca ngợi Mahathir và cố gắng học theo mô hình phát triển của ông. Ông là một trong những người phát ngôn nổi tiếng nhất về các vấn đề của Thế giới thứ 3, và ông cũng là người ủng hộ mạnh mẽ sự hàn gắn chiến tranh chia cắt Nam - Bắc, cũng như thúc đẩy sự phát triển của các quốc gia Hồi giáo. Ông đóng góp tận tụy cho sự phát triển của khối thế giới thứ 3 như ASEAN, G7, Phong trào không liên kết, Tổ chức các Quốc gia Hồi giáo và Nhóm G22 tại cuộc thảo luận WTO tại Cancún.
Thủ tướng (1981-2003) > Từ chức

Năm 22 tháng 6 năm 2002, Mahathir thông báo một cách bất ngờ trong cuộc họp thường niên của Đảng cầm quyền UMNO là ông sẽ chính thức từ nhiệm Thủ tướng Malaysia. Được thuyết phục, ông giữ chức Thủ tướng thêm 16 tháng.
Ngày 31 tháng 10 năm 2003, Mahathir bin Mohamad từ chức sau 22 năm nắm quyền, trở thành một nhà lãnh đạo lâu nhất châu Á, ông đã bàn giao nhiệm vụ của mình một cách kỹ lưỡng. Cùng lúc, ông được trao tặng huân chương danh dự cao nhất của Chính phủ Malaysia và được Quốc vương Malaysia phong tước "Tun" - tước hiệu cao quý nhất dành cho công dân Malaysia. Sự biến chuyển của nước này trong vòng hai thập kỷ qua rất ấn tượng và Mahathir là người có công lớn trong sự biến chuyển đó.
Về hưu

Sau khi mãn nhiệm Thủ tướng, ông tham gia vào Chính phủ với vai trò Cố vấn cho Công ty Dầu khí Quốc gia Petronas và Công ty Xe hơi Quốc gia Malaysia Proton - đó cũng là một trong những dự án trọng điểm được đưa ra từ khi ông tại chức. Mặc dù rút lui khỏi chính trường, ông vẫn thẳng thắn phê phán các vấn đề chính trị trong nước của Malaysia.
Thủ tướng (2018-2020)

Mahathir 92 tuổi đã giành chiến thắng lịch sử trong cuộc tổng tuyển cử ngày 9/5/2018 tại Malaysia, chấm dứt 60 năm cầm quyền của liên minh Barisan Nasional (BN).
Tại lễ tuyên thệ nhậm chức tối 10-5, ông Mahathir cam kết sẽ nâng cao giá trị của đồng ringgit (đồng tiền của Malaysia), cũng như sẽ thu hồi lại hàng tỷ USD bị thất thoát trong vụ bê bối quỹ nhà nước 1MDB của chính phủ tiền nhiệm. Ông cam kết sẽ dẫn đầu chính phủ mới loại bỏ những luật lệ "áp bức và thiếu công bằng", nghiên cứu luật chống "tin giả" và xem xét luật hội đồng an ninh quốc gia. Theo chỉ đạo của tân Mahathir, các cơ quan chức năng Malaysia đã thành lập lực lượng đặc trách điều tra về vụ bê bối Quỹ Đầu tư nhà nước 1MDB.
Ngày 30/5/2018, Mahathir thông báo nước này thành lập quỹ Tabung Harapan (quỹ Hy vọng) để người dân có thể quyên góp tiền giúp chính phủ mới thanh toán khoản nợ công khổng lồ.
Ngày 14/1/2020, Mahathir vừa bố rằng, ông sẵn sàng từ chức bất cứ khi nào Hội đồng Chủ tịch của Liên minh Hy vọng (PH) cầm quyền yêu cầu. Phát biểu với báo giới, Mahathir nhấn mạnh, vấn đề nói trên sẽ được quyết định bởi cả 4 đảng hợp thành PH, nếu các đảng muốn ông ra đi, ông sẽ sẵn sàng.
Ngày 24/2/2020, Mahathir đã đệ đơn từ chức lên Quốc vương Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah, đồng thời ông Mahathir cũng từ chức Chủ tịch đảng Đoàn kết Bản địa Malaysia (Bersatu). Cùng với đó, đảng Bersatu cũng tuyên bố rút khỏi Liên minh Hy vọng cầm quyền (PH) để ủng hộ Thủ tướng. Sau đó, Quốc vương đã phê chuẩn đơn từ chức của Mahathir, đồng thời chỉ định ông tiếp tục làm Thủ tướng tạm quyền trong thời gian chờ bổ nhiệm Thủ tướng mới. Đến ngày 29 tháng 2, quốc vương Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah đã chỉ định ông Muhyiddin Yassin trở thành tân Thủ tướng Malaysia.
Sức khỏe

Mahathir nay tuy đã chậm lại do tuổi tác nhưng trông vẫn còn khỏe mạnh.
Sức khỏe > Tiền sử bệnh tim

Mahathir có tiền sử bệnh tim nhẹ. Ông đã trải qua một cuộc giải phẫu tạo đường tắt năm 1/1989. Ngày 9 tháng 11 năm 2006, ông được đưa vào cấp cứu vào Viện Tim Quốc gia ở Kuala Lumpur sau khi bị tắc nghẽn động mạch vành. Ngày 2 tháng 9 năm 2007, Mahathir phải trải qua một cuộc phẫu thuật tim lần thứ hai (về động mạch vành), khi ở tuổi 82.
Sức khỏe > Chảy máu mũi khi đang họp báo

Tờ The Star ngày 19/11/2019 đưa tin Mahathir (94 tuổi) phải kết thúc buổi họp báo giữa chừng khi bị chảy máu mũi.
Sự việc xảy ra khi ông đang trả lời câu hỏi của giới phóng viên tại Triển lãm và Hội nghị Dầu cọ quốc tế 2019 do Hội đồng Dầu cọ Malaysia (MPOB) tổ chức tại Trung tâm Hội nghị Kuala Lumpur.
Mahathir lấy khăn tay quẹt mũi sau khi trả lời xong vài câu hỏi. Sau đó, ông được đưa khỏi buổi họp báo.
Một trong những trợ lý của ông xác nhận về việc thủ tướng bị chảy máu mũi nhưng chỉ trong một thời gian ngắn.
"Vâng, mũi ông ấy bị chảy máu chỉ trong một lúc và đã ngưng chảy. Hiện tại ông ấy trở lại làm việc tại văn phòng ở Putrajaya. Ông ấy ổn cả", trợ lý không nêu tên này nói và cho biết thêm rằng Mahathir sẽ dự một sự kiện khác vào buổi tối.
Sức khỏe > Tiêm vaccine ngừa Covid-19

Ngày 7 tháng 3 năm 2021, Mahathir 95 tuổi và phu nhân Siti Hasmah Mohamad Ali đã tiêm vaccine ngừa Covid-19, đồng thời kêu gọi người dân nhanh chóng đăng ký Chương trình tiêm chủng này để giúp chính phủ đẩy nhanh quá trình tiêm chủng nhằm hạn chế sự lây lan của virus.
Sức khỏe > Dương tính với COVID-19

Ngày 31/8/2022, Văn phòng của Mahathir cho biết vị chính trị gia kỳ cựu 97 tuổi đã phải nhập viện sau khi có kết quả xét nghiệm dương tính với COVID-19. Các cố vấn cho hay Mahathir đã nhập Viện Tim mạch quốc gia (NHI) sáng 31/8 để theo dõi trong vài ngày tới theo lời khuyên của đội ngũ y tế, song không cung cấp thông tin chi tiết về tình trạng sức khỏe của ông Mahathir. Ông được xuất viện vào ngày 4 tháng 9.
Phong tặng và tôn vinh

Hình ảnh Mahathir được chiếu lên mặt tiền của Tháp Telekom ở Kuala Lumpur trong ngày lễ kỷ niệm quốc gia năm 2004.
Tước hiệu Bapa Pemodenan (Người cha của sự hiện đại hóa).
Tước hiệu Tun.
Dinh thự Sri Perdana của Mahathir, nơi ông sống được xây dựng thành Viện Bảo tàng Sri Galeria Perdana (thiết kế và bố trí ban đầu của Sri Perdana đã được bảo tồn theo các nguyên tắc bảo tồn di sản).
Mahathir đến thăm Hoa Kỳ năm 1984
Mahathir tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 3 vào ngày 14–15 tháng 12 năm 1987
Xe oto nội địa Proton của Mahathir
 sử dụng khi đương chức Thủ tướng
Mahathir và Tổng thống Nga Vladimir Vladimirovich Putin (5 tháng 8 năm 2003)
Mahathir và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ William Cohen (12 tháng 1 năm 1998)
Mahathir đang phát biểu tại Đại Hội Đồng Liên Hợp Quốc ở New York vào ngày 25 tháng 9 năm 2003
Mahathir và Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ Mike Pompeo (3 tháng 8 năm 2018)
Mahathir và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi (31 tháng 5 năm 2018)
Mahathir và Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte (15 tháng 7 năm 2018)
Mahathir và Tổng thống Indonesia Joko Widodo (9 tháng 8 năm 2019)
Mahathir và Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev (26 tháng 10 năm 2019)
Bức tranh sơn dầu Mahathir
Joachimsthal, Barnim

| Joachimsthal |
| --- | --- |

 

Joachimsthal
Quốc gia: Đức
Bang: Brandenburg
Huyện: Barnim
Liên xã: Joachimsthal (Schorfheide)
Chính quyền
 • Thị trưởng: Gerlinde Schneider (Wählergemeinschaft)
Diện tích
 • Tổng cộng: 120,18 km2 (4,640 mi2)
Độ cao: 72 m (236 ft)
Dân số (2006-12-31)
 • Tổng cộng: 3.368
 • Mật độ: 0,28/km2 (0,73/mi2)
Múi giờ: UTC+1, UTC+2
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 16247
Mã vùng: 033361
Biển số xe: BAR
Thành phố kết nghĩa: Moryń, Golczewo
Website: www.joachimsthal.de
Nhà thờ
Joachimsthal là một thị xã ở huyện Barnim, trong Brandenburg, Đức. Đô thị này có diện tích 120,18 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 3368 người. Đô thị này có cự ly 17 km về phía tây bắc của Eberswalde, và 55 km về phía đông bắc của trung tam Berlin.
Nhà ga
| x t sXã và đô thị ở huyện Barnim |
| --- | --- | --- |
| Ahrensfelde | Althüttendorf | Bernau bei Berlin | Biesenthal | Breydin | Britz | Chorin | Eberswalde | Friedrichswalde | Hohenfinow | Joachimsthal | Liepe | Lunow-Stolzenhagen | Marienwerder | Melchow | Niederfinow | Oderberg | Panketal | Parsteinsee | Rüdnitz | Schorfheide | Sydower Fließ | Wandlitz | Werneuchen | Ziethen | Ahrensfelde | Althüttendorf | Bernau bei Berlin | Biesenthal | Breydin | Britz | Chorin | Eberswalde | Friedrichswalde | Hohenfinow | Joachimsthal | Liepe | Lunow-Stolzenhagen | Marienwerder | Melchow | Niederfinow | Oderberg | Panketal | Parsteinsee | Rüdnitz | Schorfheide | Sydower Fließ | Wandlitz | Werneuchen | Ziethen |  |
Đảo Reichenau

|  Đảo Reichenau  |
| --- | --- |
Toàn cảnh đảo Reichenau
Reichenau, hiển thị với Konstanz và Bodensee của Đức (vàng) và Thurgau bang của Thụy Sĩ (xanh)
Địa lý
Vị trí: Hồ Constance
Tọa độ: 47°41′40″B 9°3′45″Đ﻿ / ﻿47,69444°B 9,0625°Đ﻿ / 47.69444; 9.06250
Diện tích: 4,3 km2 (1,66 mi2)
Hành chính
Đức
Bang: Baden-Württemberg
Huyện: Freiburg
Thông tin khác
Trang web: www.reichenau.de
Đảo Reichenau  (tiếng Đức: [ˈʁaɪçənaʊ]) là một hòn đảo nằm trên hồ Constance, thuộc huyện Konstanz, tỉnh Freiburg, bang Baden-Württemberg, miền Nam nước Đức. Với tổng diện tích đất 4,3 km2 (1,7 dặm vuông Anh), chu vi là 11 km (6,8 mi), hòn đảo có chiều dài 4,5 km (2,8 mi) và rộng nhất đạt 1,5 km (0,93 mi). Điểm cao trung bình so với mặt hồ là 43 m (141 ft) và điểm cao nhất đạt 438,7 m (1.439 ft) so với mực nước biển.
Reichenau được kết nối với đất liền bằng một đường đắp cao hoàn thành vào năm 1838, nằm giữa tàn tích của lâu đài Schopflen và đầu phía đông của đảo Reichenau có chiều dài 95 m (312 ft) và rộng 10 m (33 ft) được gọi là Bruckgraben. Một cây cầu đường bộ thấp cho phép những chiếc thuyền thông thường ngoại trừ thuyền buồm qua lại.
Lịch sử

Tu viện được một người có tên là Thánh Pirmin thành lập vào năm 724. Ông đã rời khỏi Tây Ban Nha nhằm trốn chạy những người Moor. Tu viện phát triển khi Pirmin rời đi. Với những cải cách sau đó, tu viện trở thành trường học, thư viện sách quan trọng với rất nhiều các cuốn sách quý, trong đó người có công lớn là Reginbert của Reichenau. Ngoài ra là rất nhiều các bản thảo viết tay nổi tiếng khắp châu Âu, các tác phẩm nghệ thuật. Những năm tiếp theo, có rất nhiều những học giả, nhà thơ đã sống ở đây như Walahfrid Strabo, Berno của Reichenau. Đến cuối thế kỷ 11, dưới thời Giáo hoàng Grêgôriô VII, tu viện bắt đầu suy yếu, ảnh hưởng từ Tu viện Thánh Gall.
Tu viện Reichenau là nơi chôn cất Burchard III và Herman I, hai vị công tước xứ Swabia.
Mô tả

Tu viện Reichenau nằm trên đảo được UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Thánh đường nhà thờ dành riêng cho Đức Mẹ Maria và Thánh sử Máccô. Hai nhà thờ nữa được xây dựng trên đảo tận hiến cho Thánh George, Thánh Phêrô và Thánh Phaolô. Các tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng của Reichenau bao gồm các bức tranh tường Ottoman Phục hưng trong nhà thờ Thánh George như là Phép là của Chúa tồn tại là thường từ thế kỷ thứ 10. Người bảo hộ tu viện sống trong một tòa nhà bằng đá hai tầng có hai khung gỗ được thêm vào thế kỷ 14 là một trong những tòa nhà khung gỗ lâu đời nhất ở miền nam nước Đức.
Ngày nay hòn đảo này cũng nổi tiếng với các trang trại rau. Wollmatinger Ried là một khu bảo tồn thiên nhiên rộng lớn, một vùng đất ngập nước nhiều lau sậy được cư trú bởi nhiều loài chim như là một điểm dừng chân trong chuyến di cư hàng năm của chúng.
Hình ảnh

Tòa tháp thế kỷ 15 trên nhà thờ La Mã của Thánh Phêrô và Phaolô ở Reichenau-Niederzell
Tây nam đảo Reichenau
Đông nam đảo Reichenau
Nhà thờ Thánh George, Reichenau-Oberzell
Con đường cây dương tới đảo Reichenau
Một trong nhiều cánh đồng rau của hòn đảo
Elaeocarpus roslii

| Elaeocarpus roslii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Oxalidales
Họ (familia): Elaeocarpaceae
Chi (genus): Elaeocarpus
Loài (species): E. roslii
Danh pháp hai phần
Elaeocarpus roslii Coode, 1996 
Elaeocarpus roslii là một loài thực vật có hoa trong họ Côm. Loài này được Coode mô tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Elaeocarpus roslii”. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2013.
Shahnameh

Cảnh cuộc chiến giữa quân đội Ả Rập với quân Ba Tư minh họa trong Shâhnameh
Shāhnāmé (tiếng Ba Tư: شاهنامه "Liệt vương kỷ") là một thiên sử thi do nhà thơ Ba Tư Ferdowsi soạn khoảng năm 1000 và là sử thi quốc gia trong thế giới nói tiếng Ba Tư. Gồm 50,000 đoạn thơ hai câu ("distich), Shahnameh là trường ca dài nhất được viết bởi một thi sĩ duy nhất. Nó chủ yếu kể về quá khứ thần thoại và ở một mức độ nào đó quá khứ lịch sử của Đế quốc Ba Tư từ sáng thế cho đến khi bị người Hồi giáo xâm lược vào thế kỷ thứ 7. Các quốc gia như Iran, Azerbaijan, Afghanistan và khu vực rộng lớn ảnh hưởng bởi Văn hóa Ba Tư (như Gruzia, Armenia, Thổ Nhĩ Kỳ và Dagestan) xem tác phẩm này như là sử thi quốc gia.
Lịch sử

Tác phẩm này có tầm quan trọng hàng đầu trong văn hóa Ba Tư, được xem như là một kiệt tác văn học và là một đặc tính về bản sắc văn hóa dân tộc của Iran, Afghanistan và Tajikistan ngày nay. Tác phẩm cũng quan trọng đối với các học giả Bái hỏa giáo đương đại, nó mang trong mình dấu vết các mối liên hệ lịch sử giữa những ngày đầu của tôn giáo với cái chết của vị vua Sassan Ba Tư cuối cùng trong cuộc chinh phục của người Hồi giáo đã chấm dứt ảnh hưởng của tôn giáo này ở Iran.
Sáng tác

Ferdowsi bắt đầu đặt bút viết Shahnameh vào năm 977 sau Công nguyên, và hoàn thành nó vào ngày 8 tháng 3 năm 1010 sau 33 năm dày công thực hiện. Shahnameh được xem như là một tượng đài thi ca và thuật chép sử. Nó bao gồm chủ yếu những bài thơ viết lại những gì mà bản thân Ferdowsi, những người đương thời, những người đi trước ông xem như là thuật lại lịch sử Iran cổ đại. Nhiều bản tường thuật như vậy đã tồn tại trong văn xuôi từ trước, ví dụ như Abu-Mansuri Shahnameh. Một phần nhỏ của tác phẩm, nằm trong những đoạn văn nằm rải rác khắp Shahnameh, được viết hoàn toàn theo ý tưởng của chính ông.
Shahnameh là một thiên sử thi gồm hơn 50.000 câu thơ được viết bằng tiếng Ba Tư. Nó dựa chủ yếu vào một tác phẩm văn xuôi cùng tên được chính Ferdowsi viết khi ông còn ở Tus. Phần lớn tác phẩm văn xuôi mang tên Shahnameh này ngược lại lại là một bản dịch từ một tác phẩm được bằng tiếng Pahlavi (tiếng Ba Tư Trung đại) viết vào cuối thời Sassan, được gọi bằng cái tên Xwadāynāmag ("Cuốn sách của những Đế vương"), là một cuốn sách thu thập những mẫu chuyện về các vị vua chúa và anh hùng trong truyền thuyết tới triều đại của Khosrau II (590–628). Cuốn Xwadāynāmag chứa đựng những thông tin về giai đoạn cuối của triều đại Sassan nhưng dường như nó không chứa đựng thông tin lịch sử nào về giai đoạn đầu của triều đại Sassan (thế kỷ 3-4). Ferdowsi đã thêm thắt ít nhiều, để phạm vi của tác phẩm kéo dài đến khi triều đại Sassan bị người Ả Rập lật đổ vào giữa thế kỷ thứ 7.
Người đầu tiên tóm tắt lại lịch sử Ba Tư thời Tiền-Hồi giáo là Abu-Mansur Daqiqi, một người đương thời của Ferdowsi và là một nhà thơ trong triều đình nhà Samanid. Daqiqi có lẽ là một tín đồ Bái hỏa giáo, một điều có thể gây nguy hiểm đến tính mạng vào thời bấy giờ. Daqiqi cuối cùng đã bị một nô lệ người Turk đâm chết. Trước khi bị giết chết một cách bạo lực, ông đã viết một tác phẩm được gọi là Schāhnāme-ye Mansur gồm nghìn câu. Những câu thơ này phác hoạ về triều đại của Goštāsp cho đến sự nổi lên của tiên tri Zoroaster. Một câu thơ của ông như sau:
Firdowsi đã kể lại rằng Daqīqī đã báo mộng cho ông và yêu cầu ông tiếp tục công việc đang giang dỡ. Firdowsi đã sử dụng một số câu thơ của Daqīqī trong tác phẩm của mình. Firdowsi đã viết cuốn sử thi đồ sộ của mình vào một thời điểm khi mà triều đại Ghaznavid mới quay sang một hệ tư tưởng của một nhà nước Hồi giáo và không coi trọng những tư tưởng tiền Hồi giáo nữa. Trong thơ của ông, Firdowsi đã dùng phương pháp tiếp cận khôn ngoan hơn Daqīqī, ông tránh dùng cách hành văn mang hơi hướng Hoả giáo. Một số học giả cho rằng, một số câu thơ của Daqīqīs vốn gây tranh cãi đối với tầng lớp cầm quyền, không được Firdowsi sử dụng. Tuy nhiên, tác phẩm này vẫn chứa đựng những đầu mối rõ ràng đến những truyền thống Hoả giáo của Iran vẫn còn tiếp tục tồn tại cho đến ngày nay, và một trong số đó là "Nowruz", tết của người Iran.
Để tránh người đời thù địch, Firdowsi đã dâng tác phẩm của mình lên Sultan Mahmud của Ghazni.
Nội dung

Shahnameh là một bản tường thuật bằng thơ về tiền sử và lịch sử Iran, bắt đầu từ lúc sáng thế, khi những kỹ thuật (lửa, nấu ăn, luyện kim, pháp luật) được phát hiện và kết thúc cùng với cuộc chinh phục Ba Tư của người Hồi giáo. Tác phẩm theo một trình tự thời gian không thực sự chính xác, nhưng nó có một sự chuyển động tổng thể theo thời gian. Tuy có một số nhân vật sống đến hàng trăm năm nhưng hầu hết đều sống lâu như người thường. Firdowsi diễn giải rằng, các vị Shah đến và đi, anh hùng, ác nhân đến và đi, chỉ có một thứ duy nhất vẫn tồn tại, đó chính là Iran.
Theo nhà Iran học Zabihollāh Safā, nội dung có thể được chia thành ba giai đoạn:
dauraye asātirī – Thời đại thần thoại
dauraye pahlavānī – Thời đại Anh hùng
dauraye tārīḫī – Thời đại lịch sử
Nội dung > Thời đại thần thoại

Bao gồm các câu thơ kể từ thời sáng thế và vị vua đầu tiên là Keyumars. Cháu nội của Keyumars là Hushang phát hiện ra lửa và cho ra đời lễ hội lửa Sadeh hàng năm. Người chăn cừu Jamshid trở thành vị vua vĩ đại trong sự ưu ái của Thần Ahura Mazda, cai trị các vùng đất thịnh vượng và tiêu diệt ác quỷ Deev. Jamshid cũng cho ra đời ngày lễ mừng năm mới Nowruz của người Ba Tư, được tổ chức vào ngày 20/03 hàng năm.
Đứa con của quỷ Ahriman là người rắn độc ác Zahhak, đã giết Jamshid và trở thành vị vua mớI Ahriman hôn lên vai Zahhak, và từ vị trí ấy nảy ra hai con rắn lớn. Zahhak cố chặt đứt con rắn nhưng chúng lại mọc lần nữa, ông đã bị nguyền rủa. Loài rắn này cần ăn não tươi của trai trẻ mỗi ngày. Lo sợ cho tính mạng của mình, Zahhak phải thỏa mãn yêu cầu của chúng. Điều này dẫn đến cuộc nổi dậy của người thợ rèn Kaveh, người đã từ chối hy sinh đứa con trai cuối cùng của mình. Kaveh phát động cuộc nổi dậy với một lá cờ là tấm da người đặt trên mũi giáo. Với sự giúp đỡ của nhân dân và hoàng tử Fereydun, người sau này trở thành vua, họ bắt Zahhak và xích ông ở núi Damavand miền bắc Iran, ngọn núi lửa cao nhất ở châu Á và là đỉnh cao nhất ở Trung Đông.
Về phần vua Fereydun, ông có ba người con trai là Salm, Tur và con út Iraj. Họ đảm nhận ba góc của thế giới sau khi vua cha qua đời, Iraj thừa kế đế chế Ba Tư. Điều này nhen nhóm sự ghen tức của hai người anh trai, dẫn đến đoạn sử thi kể về cuộc chiến tương tàn giữa các anh em. Iraj đã bị Tur giết chết, và cháu trai của Iraj là Manuchehr trở thành vua của Ba Tư để phục thù cho cái chết của ông nội,