Dương quý phi
Chú thích

↑  “兩千年中西曆轉換”. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 8 năm 2020. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2014.
↑  Cựu Đường thư, vol. 51 Lưu trữ 2008-10-18 tại Wayback Machine.
↑  《楊太真外傳》 史臣曰：「夫禮者，定尊卑，理家國。君不君，何以享國？父不父，何以正家？有一於此，未或不亡。唐明皇之一誤，貽天下之羞，所以祿山叛亂，指罪三人。今爲外傳，非徒拾楊妃之故事，且懲禍階而已。」
↑  新唐書/卷076 - 玄宗貴妃楊氏: 玄宗貴妃楊氏，隋梁郡通守汪四世孫。徙籍蒲州，遂為永樂人。幼孤，養叔父家。始為壽王妃。開元二十四年，武惠妃薨，後廷無當帝意者。或言妃姿質天挺，宜充掖廷，遂召內禁中，異之，即為自出妃意者，丐籍女官，號「太真」，更為壽王聘韋昭訓女，而太真得幸。善歌舞，邃曉音律，且智算警穎，迎意輒悟。帝大悅，遂專房宴，宮中號「娘子」，儀體與皇后等。
↑  舊唐書/卷51 - 楊貴妃: 玄宗楊貴妃，高祖令本，金州刺史。父玄琰，蜀州司戶。妃早孤，養於叔父河南府士曹玄璬。開元初，武惠妃特承寵遇，故王皇后廢黜。二十四年惠妃薨，帝悼惜久之，後庭數千，無可意者。或奏玄琰女姿色冠代，宜蒙召見。時妃衣道士服，號曰太真。
↑  郑处诲所撰《明皇杂录 卷下》: “环上系罗衣”者，贵妃小字玉环，马嵬时，高力士以罗巾缢之也。
↑  郑嵎所做《津阳门诗》中有“玉奴琵琶龙香拨，倚歌促酒声娇悲。”一句，郑嵎自注“玉奴，太真小字也”。
↑  《三国志·魏志·武帝纪》裴松之注：“太祖一名吉利，小字阿瞒。”
↑  《旧唐书 卷五十五 列传第一 后妃上》: 玄宗楊貴妃，高祖令本，金州刺史。父玄琰，蜀州司戶。妃早孤，養於叔父河南府士曹玄璬。
↑  《新唐书·列传第一·后妃上》: 玄宗貴妃楊氏，隋梁郡通守汪四世孫。徙籍蒲州，遂為永樂人。幼孤，養叔父家。
↑  《杨太真外传》记：（天宝）十四载六月一日，上幸华清宫，乃贵妃生日。上命小部音声，于长生殿奏新曲，未有名，会南海进荔枝，因以曲名《荔枝香》。
↑  《杨太真外传》记：（天宝）十四载六月一日，上幸华清宫，乃贵妃生日。上命小部音声，于长生殿奏新曲，未有名，会南海进荔枝，因以曲名《荔枝香》。
↑  《杨太真外传》：杨贵妃小字玉环，弘农华阴人也。后徙居蒲州永乐之独头村。高祖令本，金州刺史；父玄琰，蜀州司户。贵妃生于蜀。尝误坠池中，后人呼为落妃池。池在导江县前。
↑  《全唐文•卷四百三》○容州曾宁县杨妃碑记 杨妃，容州杨卫人也
↑  《全唐文·卷三十八·册寿王杨妃文》: 維開元二十三年，歲次乙亥，十二月壬子朔二十四日乙亥，皇帝若曰：於戲！樹屏崇化，必正閫闈，紀德協規，允資懿哲。爾河南府士曹參軍楊元敫長女，公輔之門，清白流慶，誕鍾粹美，含章秀出。固能徽範夙成，柔明自遠，修明內湛，淑問外昭。是以選極名家，儷茲藩國，式光典冊，俾葉龜謀。今遣使戶部尚書同中書門下李林甫、副使黃門侍郎陳希烈持節冊爾為壽王妃。爾其敬宣婦道，無忘姆訓，率由孝敬，永固家邦。可不慎歟？
↑  Nguyên văn: 或奏玄琰女姿色冠代，宜蒙召见。时妃衣道士服，号曰太真。
↑  Nguyên văn:姿质天挺，宜充掖廷。
↑  《新唐书·本纪第五·睿宗 玄宗》二十八年正月癸巳......十月甲子，幸温泉宫。以寿王妃杨氏为道士，号太真。
↑  《全唐文·卷三十五·元宗（十六）》○度寿王妃为女道士敕　圣人用心，方悟真宰，妇女勤道，自昔罕闻。寿王瑁妃杨氏，素以端懿，作嫔藩国，虽居荣贵，每在精修。属太后忌辰，永怀追福，以兹求度，雅志难违。用敦宏道之风，特遂由衷之请，宜度为女道士。
↑  舊唐書/卷51: 宮中呼為「娘子」，禮數實同皇后。
↑  新唐書/卷076: 善歌舞，邃曉音律，且智算警穎，迎意輒悟。帝大悅，遂專房宴，宮中號「娘子」，儀體與皇后等。
↑  Không rõ họ tên, tiểu thuyết Dương Thái Chân ngoại truyện cho là Lý thị.
↑  Căn cứ "Tể tướng Thế hệ biểu" của Tân Đường thư, Dương Tiêm được ghi thẳng là con trai của Huyền Diễm, như vậy theo lý là anh ruột của Dương Quý phi, nhưng cả hai sách Đường thư khi ghi nhận truyện về Dương Quý phi thì lại nói Dương Tiêm chỉ là "Tòng huynh" (从兄) - con trai do chú bác sinh ra. Tuy nhiên có thể Huyền Diễm không có con, cuối cùng Dương Tiêm làm con thừa tự của Huyền Diễm nên cuối cùng Tể tướng biểu mới ghi nhận như vậy.
↑  《旧唐书》卷五十一: 妃父玄琰，累贈太尉、齊國公；母封涼國夫人；叔玄珪，光祿卿。再從兄銛，鴻臚卿。。。貴妃父祖立私廟，玄宗御制家廟碑文並書。玄珪累遷至兵部尚書。
↑  《旧唐书》卷五十一: 有姊三人，皆有才貌，玄宗並封國夫人之號：長曰大姨，封韓國；三姨，封虢國；八姨，封秦國。並承恩澤，出入宮掖，勢傾天下。
↑  《新唐書》卷七十六: 三姊皆美劭，帝呼為姨，封韓、虢、秦三國，為夫人，出入宮掖，恩寵聲焰震天下。
↑  《旧唐书》卷五十一: 自是寵遇愈隆。韓、虢、秦三夫人歲給錢千貫，為脂粉之資。
↑  《新唐書》卷七十六: 建平、信成二公主以與妃家忤，至追內封物，駙馬都尉獨孤明失官。
↑  《旧唐书》卷五十一: 十載正月望夜，楊家五宅夜遊，與廣平公主騎從爭西市門。楊氏奴揮鞭及公主衣，公主墮馬，駙馬程昌裔扶主，因及數撾。公主泣奏之，上令殺楊氏奴，昌裔亦停官。
↑  《旧唐书》卷五十一: 玄宗凡有遊幸，貴妃無不隨侍，乘馬則高力士執轡授鞭。宮中供貴妃院織錦刺繡之工，凡七百人，其雕刻熔造，又數百人。
↑  《新唐書》卷七十六: 妃每從遊幸，乘馬則力士授轡策。凡充錦繡官及冶彖金玉者，大抵千人，奉須索，奇服秘玩，變化若神。
↑  《新唐書》卷七十六: 國忠之輔政，其息昢尚萬春公主，暄尚延和郡主；弟鑒尚承榮郡主。
↑  《旧唐书·卷一百六·列传第五十六》: 国忠子：暄、昢、晓、晞。暄为太常卿兼户部侍郎，尚延和郡主；昢为鸿胪卿，尚万春公主。
↑  《旧唐书》卷五十一: 锜，侍御史，尚武惠妃女太華公主，以母愛，禮遇過於諸公主，賜甲第，連於宮禁。
↑  Trạch (宅): là một danh từ chỉ nơi ở nhà quyền quý. Theo quy chế, chỉ có nơi ở của Hoàng tử, Công chúa hoặc Tam công, những nhân vật quyền hạn to lớn mới được ban nơi ở gọi là Phủ (府). Đó là lệ Khai phủ Nghi đồng Tam tư.
↑  《旧唐书》卷五十一: 韓、虢、秦三夫人與銛、锜等五家，每有請托，府縣承迎，峻如詔敕，四方賂遺，其門如市。
↑  《旧唐书》卷五十一: 玄宗每年十月幸華清宮，國忠姊妹五家扈從，每家為一隊，著一色衣，五家合隊，照映如百花之煥發，而遺鈿墜舄，瑟瑟珠翠，燦爛芳馥於路。
↑  《旧唐书》卷五十一: 開元已來，豪貴雄盛，無如楊氏之比也。
↑  《旧唐书》卷五十一: 韓國夫人婿秘書少監崔峋，女為代宗妃。虢國男裴徽尚代宗女延安公主，女嫁讓帝男。秦國夫人婿柳澄先死，男鈞尚長清縣主，澄弟潭尚肅宗女和政公主。
↑  《新唐書》卷七十六: 铦、秦國早死，故韓、虢與國忠貴最久。
↑  《旧唐书》卷二百上: 請為貴妃養兒，入對皆先拜太真。玄宗怪而問之，對曰：「臣是蕃人，蕃人先母而後父。」玄宗大悅，遂命楊銛已下並約為兄弟姊妹。
↑  《旧唐书》卷五十一: 天寶中，范陽節度使安祿山大立邊功，上深寵之。祿山來朝，帝令貴妃姊妹與祿山結為兄弟。祿山母事貴妃，每宴賜，錫賚稠沓。
↑  Tương đương 115 kilôgam hiện nay
↑  《旧唐书卷五十一》记载“五载七月，贵妃以微谴送归杨銛宅”、“天宝九载，贵妃复忤旨，送归外第”。
↑  《新唐书》卷七十六记载：它日，妃以谴还铦第，比中仄，帝尚不御食，笞怒左右。高力士欲验帝意，乃白以殿中供帐、司农酒饩百馀车送妃所，帝即以御膳分赐。力士知帝旨，是夕，请召妃还，下钥安兴坊门驰入。妃见帝，伏地谢，帝释然，抚尉良渥。
↑  《资治通鉴》记载：妃以妒悍不逊，上怒，命送归。”
↑  《旧唐书》卷五十一: 皇場五載七月，貴妃以微譴送歸楊銛宅。比至亭午，上思之，不食。高力士探知上旨，請送貴妃院供帳、器玩、廩餼等辦具百餘車，上又分御饌以送之。帝動不稱旨，暴怒笞撻左右。力士伏奏請迎貴妃歸院。是夜，開安興里門入內，妃伏地謝罪，上歡然慰撫。翌日，韓、虢進食，上作樂終日，左右暴有賜與。自是寵遇愈隆。
↑  《新唐書》卷七十六: 它日，妃以譴還铦第，比中仄，帝尚不禦食，笞怒左右。高力士欲驗帝意，乃白以殿中供帳、司農酒餼百餘車送妃所，帝即以禦膳分賜。力士知帝旨，是夕，請召妃還，下鑰安興坊門馳入。妃見帝，伏地謝，帝釋然，撫尉良渥。
↑  《旧唐书》卷五十一: 銛授三品、上柱國，私第立戟。
↑  《旧唐书》卷五十一: 天寶九載，貴妃復忤旨，送歸外第。時吉溫與中貴人善，溫入奏曰：「婦人智識不遠，有忤聖情，然貴妃久承恩顧，何惜宮中一席之地，使其就戮，安忍取辱於外哉！」上即令中使張韜光賜御饌，妃附韜光泣奏曰：「妾忤聖顏，罪當萬死。衣服之外，皆聖恩所賜，無可遺留，然髮膚是父母所有。」乃引刀翦髮一繚附獻。玄宗見之驚惋，即使力士召還。
↑  《新唐書》卷七十六: 天寶九載，妃復得譴還外第，國忠謀於吉溫。溫因見帝曰：「婦人過忤當死，然何惜宮中一席廣為鈇钅質地，更使外辱乎？」帝感動，輟食，詔中人張韜光賜之。妃因韜光謝帝曰：「妾有罪當萬誅，然膚發外皆上所賜，今且死，無以報。」引刀斷一繚發奏之，曰：「以此留訣。」帝見駭惋，遽召入，禮遇如初。
↑  Chữ Hán là [誅國忠、清君側], có nghĩa là "Giết Quốc Trung, thanh trừng gian thần". Cụm từ [Thanh quân trắc] là một cụm từ ngữ chính trị cổ đại, thường dùng để dấy danh nghĩa, phát động chính biến để "Vì lợi ích của vua, tiêu trừ bè phái gian thần bên cạnh vua".
↑  “兩千年中西曆轉換”. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2014.
↑  《旧唐书》卷五十一: 河北盜起，玄宗以皇太子為天下兵馬元帥，監撫軍國事。國忠大懼，諸楊聚哭，貴妃銜土陳請，帝遂不行內禪。
↑  “兩千年中西曆轉換”. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 8 năm 2020. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2014.
↑  《旧唐书》本紀第九: 丙辰，次馬嵬驛，諸衛頓軍不進。龍武大將軍陳玄禮奏曰：「逆胡指闕，以誅國忠為名，然中外群情，不無嫌怨。今國步艱阻，乘輿震盪，陛下宜徇群情，為社稷大計，國忠之徒，可置之於法。」會吐蕃使二十一人遮國忠告訴於驛門，眾呼曰：「楊國忠連蕃人謀逆！」兵士圍驛四合。及誅楊國忠、魏方進一族，兵猶未解。
↑  《旧唐书》本紀第九: 上令高力士詰之，回奏曰：「諸將既誅國忠，以貴妃在宮，人情恐懼。」上即命力士賜貴妃自盡。
↑  《新唐書》卷七十六: 及西幸至馬嵬，陳玄禮等以天下計誅國忠，已死，軍不解。帝遣力士問故，曰：「禍本尚在！」帝不得已，與妃訣，引而去，縊路祠下，裹屍以紫茵，瘞道側，年三十八。
↑  《唐国史补》说“玄宗幸蜀，至馬嵬驛，命高力士縊貴妃於佛堂前梨樹下，馬嵬店媼收得錦靿一隻，相傳過客每一借玩，必須百錢，前後獲利極多，媼因至富。”
↑  《旧唐书》卷五十一: 及潼關失守，從幸至馬嵬，禁軍大將陳玄禮密啟太子，誅國忠父子。既而四軍不散，玄宗遣力士宣問，對曰「賊本尚在」，蓋指貴妃也。力士復奏，帝不獲已，與妃詔，遂縊死於佛室。時年三十八，瘞於驛西道側。
↑  《旧唐书》卷五十一: 上皇自蜀還，令中使祭奠，詔令改葬。禮部侍郎李揆曰：「龍武將士誅國忠，以其負國兆亂。今改葬故妃，恐將士疑懼，葬禮未可行。」乃止。上皇密令中使改葬於他所。初瘞時以紫褥裹之，肌膚已壞，而香囊仍在。內官以獻，上皇視之淒惋，乃令圖其形於別殿，朝夕視之。
↑  Xưa là Trường An, kinh đô Nhà Đường
↑  Nguyên văn: 华清笙歌霓裳醉，贵妃把酒露浓笑
Tranh vẽ Dương Quý phi
Đường Huyền Tông Lý Long Cơ, cũng gọi Đường Minh Hoàng.
Dương Quý phi đang ngắm hoa anh đào trong tranh vẽ họa sĩ Nhật Bản, thời Edo.
Tranh vẽ Dương Quý phi cùng Đường Huyền Tông hạnh phúc, bởi Yashima Gakutei.
Mộ gió của Dương Quý phi, hiện ở trấn Mã Ngôi, Hưng Bình
Tranh vẽ Dương Quý phi của Nagasawa Rosetsu.
Tranh khắc gỗ Dương Quý phi.
Tượng Dương Quý phi tại Hoa Thanh Trì.
Nàng Dương Quý phi, vẽ bởi Chikutō Nakabayashi.
Poster phim Dương Quý phi năm 1955
Machiko Kyō, diễn viên trong phim năm 1955