stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Iran
Dân cư

Tôn giáo tại Iran (2011)
Hồi giáo (99.4%)
Khác (0.6%)
Dân số Iran đã tăng trưởng mạnh trong nửa cuối thế kỷ XX, đạt tới khoảng 81 triệu người vào năm 2018. Trong những năm gần đây, có vẻ chính phủ Iran đã đưa ra các biện pháp kiểm soát mức độ tăng dân số cao và nhiều cuộc nghiên cứu đã cho thấy rằng tỷ lệ tăng dân số của Iran chỉ có thể giảm sau khi đạt tới mức sinh thay thế và ổn định vào năm 2050 (100 triệu người).
Cộng đồng Do Thái ở Iran được ước tính hơn ba triệu người, đa số họ đã di cư sang Bắc Mỹ, Tây Âu, và Nam Mỹ, sau cuộc Cách mạng Iran. Iran cũng có số lượng người tị nạn đông nhất thế giới, với hơn một triệu người, đa số từ Afghanistan và Iraq. Chính sách chính thức của chính phủ và các nhân tố xã hội muốn tái hồi cư số người này.
Đa số dân chúng sử dụng một trong những ngôn ngữ Iran, gồm ngôn ngữ chính thức, tiếng Ba Tư. Trong khi về số lượng, tỷ lệ và cách định nghĩa các dân tộc khác nhau ở Iran hiện vẫn còn đang gây tranh cãi, các nhóm sắc tộc chính và thiểu số gồm người Ba Tư (51%), Azeris (24%), Gilaki và Mazandarani (8%), Kurds (7%), Ả rập (3%), Baluchi (2%), Lurs (2%), Turkmens (2%), Qashqai, Armenia, Ba Tư Do Thái, Gruzia, người Assyri, Circassia, Tats,Pashtuns và các nhóm khác (1%). Số lượng người sử dụng tiếng Ba Tư là tiếng mẹ đẻ tại Iran được ước tính khoảng 40 triệu. Phương tiện truyền thông đại chúng, hệ thống giáo dục và việc di cư tới các thành phố lớn khiến đa số dân Iran nói và hiểu được tiếng Ba Tư. Iran có tỷ lệ biết đọc viết là 79.4%.
Đa số dân Iran là người Hồi giáo; 90% thuộc nhánh Shi'a của Đạo Hồi, tôn giáo chính thức của quốc gia và khoảng 9% thuộc nhánh Sunni (đa số họ là người Kurds), đồng thời Iran cũng là quốc gia có số dân theo đạo Hồi đông nhất Trung Đông. Số còn lại là thiểu số theo các tôn giáo phi Hồi giáo, chủ yếu là Bahá'ís, Mandeans, Hỏa giáo, Do Thái giáo và Thiên chúa giáo. Ba nhóm thiểu số tôn giáo cuối cùng ở trên được công nhận và bảo vệ, và được dành riêng ghế bên trong Majles (Quốc hội). Trái lại, Đức tin Bahá'í, thiểu số tôn giáo lớn nhất ở Iran, không được chính thức công nhân, và từng bị đàn áp trong thời gian tồn tại ở Iran. Từ cuộc cách mạng năm 1979 những vụ đàn áp và hành quyết ngày càng tăng. Những vụ đàn áp Bahá'ís gần đây khiến Cao uỷ nhân quyền Liên hiệp quốc phải đề cập trong bản báo cáo ngày 20 tháng 3 năm 2006 rằng "những hành động đàn áp tôn giáo ngày càng tăng gần đây cho thấy tình hình đối xử với các thiểu số tôn giáo ở Iran, trên thực tế, đang xấu đi."
Văn hoá

Iran có một lịch sử nghệ thuật, âm nhạc, kiến trúc, thi ca, triết học, truyền thống, và hệ tư tưởng dài lâu.
Văn học Ba Tư được các học giả Ba Tư cũng như nước ngoài đánh giá rất cao. Ngôn ngữ Ba Tư đã được sử dụng trong hơn 2.500 năm và để lại những dấu ấn rõ rệt trong ngôn ngữ viết. Thơ ca Iran được cả thế giới chú ý vì những dòng thơ và bài ca tuyệt đẹp với các nhà thơ như Hafez, Rumi, Omar Khayyam, và Firdowsi.
Với 300 giải thưởng quốc tế trong hai nhăm năm qua, các bộ phim Iran tiếp tục được đón nhận trên khắp thế giới. Có lẽ đạo diễn nổi tiếng nhất là Abbas Kiarostami. Toàn bộ các phương tiện truyền thông ở Iran đều bị kiểm soát trực tiếp hay gián tiếp từ nhà nước và phải được Bộ hướng dẫn Hồi giáo cho phép. Trong số này gồm cả Internet, đang ngày càng trở thành phương tiện tiếp cận thông tin và thể hiện bản thân phổ biến nhất của giới trẻ. Iran là nước có số lượng bloggers đứng thứ tư thế giới.
Sự tìm kiếm công bằng xã hội và sự công bằng là một đặc điểm quan trọng trong văn hoá Iran. Sự tôn trọng người già và sự hiếu khách cũng là một phần không thể thiếu trong phép xã giao Iran.
Năm mới của Iran (Norouz) diễn ra ngày 21 tháng 3, ngày đầu tiên của mùa xuân. Norouz được UNESCO liệt vào danh sách Các di sản truyền khẩu và phi vật thể Nhân loại năm 2004.
Trong cuốn sách, New Food of Life của mình, Najmieh Batmanglij đã viết rằng "thức ăn ở Iran có nhiều điểm chung với văn hoá ẩm thực vùng Trung Đông, nhưng thường được coi là tinh vi và sáng tạo nhất trong số đó, nhiều màu sắc và phức tạp như một tấm thảm Ba Tư."
Ngành dệt thảm của Iran có nguồn gốc từ thời đại đồ đồng, và là một trong những biểu hiện nổi bật nhất của nghệ thuật Iran. Iran là nhà sản xuất và xuất khẩu thảm thủ công lớn nhất thế giới, sản xuất 3/4 tổng sản lượng thảm của thế giới và chiếm 30% thị phần xuất khẩu của thế giới
Thời xưa, những cái tên Ariana và Persis đã được sử dụng để miêu tả vùng, như được thể hiện trong bản đồ thế giới này của Eratosthenes (khoảng năm 200 TCN)
Cương vực Đế quốc Achaemenes thời điểm cực thịnh, dưới triều Darius I và Xerxes I
Mohammad Reza Pahlavi và Hoàng thất trong lễ đăng quang Shah Iran vào năm 1967.
Núi Damavand là núi cao nhất tại Iran
Tehran là trung tâm kinh tế của Iran, nắm giữ 45% các ngành công nghiệp của đất nước.
Một bức tiểu họa Ba Tư miêu tả một bữa tiệc cuối thời Zand hoặc Qajar với những người phụ nữ chơi nhạc cụ. Người vẽ tranh là một học sinh của Kamal-ol-molk tên là Ibrahim Jabbar-beik.
Huyện tự trị Trung Quốc

Huyện tự trị (tiếng Trung: 自治县 Zìzhìxiàn) là một đơn vị hành chính cấp huyện của Trung Quốc. Huyện tự trị có thể nằm trong một châu tự trị hoặc một địa cấp thị nào đó. Hiện Trung Quốc có 117 huyện tự trị.
Tương đương huyện tự trị có kỳ tự trị (自治旗, zìzhìqí). Nhưng loại này chỉ có trong khu tự trị Nội Mông. Có ba kỳ tự trị.
Các huyện tự trị

Các huyện tự trị
Ederson

Đây là một tên người Bồ Đào Nha. Họ đầu tiên hay họ ngoại là và họ thứ hai hay họ nội là .
Ederson Santana de Moraes (sinh ngày 8 tháng 9 năm 1993), thường được biết đến dưới tên gọi Ederson, là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Brazil hiện đang thi đấu ở vị trí thủ môn cho câu lạc bộ Manchester City và đội tuyển bóng đá quốc gia Brazil. Anh được nhiều người đánh giá là một trong những thủ môn xuất sắc nhất thế giới nhờ khả năng phân phối bóng chính xác và kỹ năng chơi chân.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Rio Ave

Sinh ra ở Osasco, São Paulo, Ederson bắt đầu sự nghiệp bóng đá vào năm 2008 tại câu lạc bộ địa phương São Paulo FC. Anh đã chơi một mùa giải ở câu lạc bộ đó trước khi gia nhập Benfica ở Bồ Đào Nha. Ở tuổi 16, anh đã trải qua hai năm tại đội trẻ trước khi rời vào năm 2011 và cuối cùng ký hợp đồng với câu lạc bộ Giải hạng hai Ribeirão.
Một năm sau, Ederson gia nhập câu lạc bộ Rio Ave tại Primeira Liga và anh đã ký hợp đồng có thời hạn đến năm 2014 vào mùa hè năm 2012. Vào tháng 4 năm 2015, sau chuỗi phong độ tốt và được triệu tập lên đội tuyển U-23 Brasil, anh ký hợp đồng mới với đội bóng này cho đến năm 2019.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Benfica

Vào ngày 27 tháng 6 năm 2015, Ederson tái gia nhập Benfica, nhà vô địch Bồ Đào Nha. Sau đó, vào tháng 7 năm 2015, anh chính thức ký hợp đồng 5 năm với câu lạc bộ với hợp đồng trị giá 500.000 euro và đặt ra điều khoản giải phóng 45 triệu euro. Rio Ave vẫn giữ 50% quyền kinh tế của thủ môn sắp tới. Trong mùa giải 2015–16, Ederson là sự lựa chọn thứ hai tại đội một vì chỗ chính đã được giữ bởi thủ môn đồng hương Júlio César. Ederson lần đầu chơi một số trận ở Segunda Liga với đội dự bị ở và với đội một tại Taça da Liga. Vào ngày 5 tháng 3 năm 2016, anh ra mắt tại Primeira Liga ở trận đấu trước đối thủ địa phương Sporting CP khi anh thay người cho Júlio César bị chấn thương. Benfica thắng trận derby Lisbon 0–1 và chiếm vị trí dẫn đầu ở Primeira Liga. Sau đó, anh góp mặt trong 11 chiến thắng nữa để giúp Benfica giành chức vô địch thứ 35 và chức vô địch thứ ba liên tiếp của đội. Năm ngày sau, anh chơi trận chung kết Taça da Liga với Marítimo và Benfica thắng 6–2 tại trận này. Ngoài ra, anh còn chơi ba trận tại Champions League, nơi Benfica lọt vào tứ kết. Trong mùa giải tiếp theo, anh cùng Benfica giành cú ăn ba Primeira Liga, Taça de Portugal và Supertaça Cândido de Oliveira.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Manchester City

Vào ngày 1 tháng 6 năm 2017, Benfica thông báo rằng Ederson đã gia nhập câu lạc bộ Premier League Manchester City với giá 35 triệu bảng (40 triệu euro). Vào thời điểm đó, vụ chuyển nhượng đã khiến anh trở thành thủ môn đắt giá thứ hai mọi thời đại - hiện cao thứ năm - sau Gianluigi Buffon (33 triệu bảng), người có phí chuyển nhượng, mặc dù cao thứ hai từ trước đến nay tính theo bảng Anh, vẫn là cao nhất mọi thời đại tính bằng euro (52 triệu euro năm 2001) cho đến Alisson Becker (75 triệu euro năm 2018) và bây giờ là Kepa Arrizabalaga (80 triệu euro năm 2018). Vụ chuyển nhượng Ederson ngang bằng với vụ chuyển nhượng của Axel Witsel và nó trở thành mức phí lớn nhất mà một câu lạc bộ từng trả cho một cầu thủ Benfica.
Ederson ngay lập tức được đưa vào làm thủ môn số một của Pep Guardiola và anh thay thế Claudio Bravo. Anh có trận ra mắt thi đấu cho Manchester City vào ngày 12 tháng 8 năm 2017 trong chiến thắng 0–2 trên sân khách trước Brighton & Hove Albion. Anh đã giữ sạch lưới trong trận đấu này. Vào ngày 9 tháng 9 trong trận đấu với Liverpool, anh bị Sadio Mané đá vào mặt và buộc phải rời trận đấu sau 8 phút điều trị. Anh bị khâu tám mũi, còn Mané bị trọng tài Jon Moss đuổi khỏi sân và cấm thi đấu ba trận tiếp theo. Ederson đá trận tiếp theo vào tuần sau ở Champions League gặp Feyenoord với một chiếc mũ bảo hộ. Ederson cho rằng pha va chạm của Mané là vô tình và anh đã chấp nhận lời xin lỗi từ Mané.
Vào ngày 19 tháng 8 năm 2018, Ederson trở thành thủ môn đầu tiên của Manchester City thực hiện pha kiến tạo ở Premier League khi cú đá thành bàn của anh được Sergio Agüero chuyển hóa thành bàn thắng mở tỷ số trong chiến thắng 6–1 trước Huddersfield Town.
Vào ngày 26 tháng 7 năm 2020, Ederson được trao Găng tay vàng vì giữ sạch lưới nhiều nhất (16) trong mùa giải 2019–20 sau chiến thắng 5–0 trên sân nhà trước Norwich City.
Sự nghiệp quốc tế

Ederson có tên trong đội hình tạm thời của Brasil tham dự Copa América Centenario nhưng đã bị loại khỏi đội hình chính thức do chấn thương. Anh ra mắt đội tuyển quốc gia tại chiến thắng 3–0 trước Chile ở vòng loại World Cup 2018 vào tháng 10 năm 2017. Vào tháng 5 năm 2018, anh có tên trong đội hình 23 người cuối cùng của Tite tham dự World Cup ở Nga.
Vào tháng 5 năm 2019, Ederson được đưa vào đội hình 23 người của Brasil tham dự Copa América 2019.
Vào tháng 6 năm 2021, anh ra mắt tại giải đấu lớn cho Brasil. Anh đá chính và giữ sạch lưới trong chiến thắng 4–0 trước Peru tại Copa América 2021. Vào ngày 10 tháng 7, anh đá chính trong trận thua 0-1 trước đối thủ kình địch Argentina trong trận chung kết.
Vào ngày 7 tháng 11 năm 2022, Ederson được triệu tập lên đội tuyển tham dự FIFA World Cup 2022 và là thủ môn lựa chọn thứ hai sau Alisson Becker.
Đời tư

Ederson nhập quốc tịch Bồ Đào Nha vào năm 2016. Cơ thể anh có rất nhiều hình xăm, bao gồm một bông hồng và đầu lâu trên cổ, đôi cánh thiên thần trên lưng, một chiếc cúp Liên đoàn Bồ Đào Nha trên chân mà anh ấy đã giành được cho Benfica vào năm 2016 và năm 2017, và thậm chí cả một hình xăm chữ 'Tôi thuộc về Chúa Giêsu' để thể hiện đức tin Kitô giáo của anh. Ngoài ra, anh cũng giữ Kỷ lục Guinness Thế giới về cú đá dài nhất sau khi sút bóng 75,35 m trên mặt đất tại Etihad Campus vào ngày 10 tháng 5 năm 2018.
Thống kê sự nghiệp > Câu lạc bộ

| Câu lạc bộ | Mùa giải | Giải vô địch> Hạng đấu | Giải vô địch> Trận | Giải vô địch> Bàn | Cúp quốc gia> Trận | Cúp quốc gia> Bàn | Cúp Liên đoàn> Trận | Cúp Liên đoàn> Bàn | Châu lục> Trận | Châu lục> Bàn | Khác> Trận | Khác> Bàn | Tổng cộng> Trận | Tổng cộng> Bàn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ribeirão | 2011–12 | Segunda Divisão | 29 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | — | — | — | — | 30 | 0 |
| Rio Ave | 2012–13 | Primeira Liga | 2 | 0 | 2 | 0 | 3 | 0 | — | — | — | — | 7 | 0 |
| Rio Ave | 2013–14 | Primeira Liga | 18 | 0 | 7 | 0 | 3 | 0 | — | — | — | — | 28 | 0 |
| Rio Ave | 2014–15 | Primeira Liga | 17 | 0 | 5 | 0 | 4 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 28 | 0 |
| Rio Ave | Tổng cộng | Tổng cộng | 37 | 0 | 14 | 0 | 10 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 63 | 0 |
| Benfica B | 2015–16 | LigaPro | 4 | 0 | — | — | — | — | — | — | — | — | 4 | 0 |
| Benfica | 2015–16 | Primeira Liga | 10 | 0 | 0 | 0 | 5 | 0 | 3 | 0 | 0 | 0 | 18 | 0 |
| Benfica | 2016–17 | Primeira Liga | 27 | 0 | 3 | 0 | 3 | 0 | 5 | 0 | 0 | 0 | 38 | 0 |
| Benfica | Tổng cộng | Tổng cộng | 37 | 0 | 3 | 0 | 8 | 0 | 8 | 0 | 0 | 0 | 56 | 0 |
| Manchester City | 2017–18 | Premier League | 36 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 9 | 0 | — | — | 45 | 0 |
| Manchester City | 2018–19 | Premier League | 38 | 0 | 6 | 0 | 1 | 0 | 10 | 0 | 0 | 0 | 55 | 0 |
| Manchester City | 2019–20 | Premier League | 35 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 8 | 0 | 0 | 0 | 44 | 0 |
| Manchester City | 2020–21 | Premier League | 36 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 12 | 0 | — | — | 48 | 0 |
| Manchester City | 2021–22 | Premier League | 37 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 11 | 0 | 0 | 0 | 49 | 0 |
| Manchester City | 2022–23 | Premier League | 35 | 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 11 | 0 | 1 | 0 | 48 | 0 |
| Manchester City | 2023–24 | Premier League | 33 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 7 | 0 | 3 | 0 | 43 | 0 |
| Manchester City | 2024-25 | Premier League |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Manchester City | Tổng cộng | Tổng cộng | 250 | 0 | 9 | 0 | 1 | 0 | 68 | 0 | 4 | 0 | 332 | 0 |
| Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | 357 | 0 | 27 | 0 | 19 | 0 | 78 | 0 | 4 | 0 | 485 | 0 |
↑  Bao gồm Taça de Portugal và FA Cup
↑  Bao gồm Taça da Liga và EFL Cup
↑  Ra sân tại UEFA Europa League
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Ra sân tại UEFA Champions League
↑  Ra sân tại FA Community Shield
↑  Ra sân một lần tại UEFA Super Cup, ra sân hai lần tại FIFA Club World Cup
Thống kê sự nghiệp > Quốc tế

| Đội tuyển quốc gia | Năm | Trận | Bàn |
| --- | --- | --- | --- |
| Brasil | 2017 | 1 | 0 |
| Brasil | 2018 | 2 | 0 |
| Brasil | 2019 | 6 | 0 |
| Brasil | 2020 | 2 | 0 |
| Brasil | 2021 | 6 | 0 |
| Brasil | 2022 | 2 | 0 |
| Brasil | 2023 | 6 | 0 |
| Tổng cộng | Tổng cộng | 25 | 0 |
Danh hiệu > Câu lạc bộ

Benfica
Primeira Liga: 2015–16, 2016–17
Taça de Portugal: 2016–17
Taça da Liga: 2015–16
Manchester City
Premier League: 2017–18, 2018–19, 2020–21, 2021–22, 2022–23, 2023–24
FA Cup: 2018–19, 2022–23
EFL Cup: 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2020–21
FA Community Shield: 2018, 2019, 2024
UEFA Champions League: 2022–23; á quân: 2020–21
UEFA Super Cup: 2023
FIFA Club World Cup: 2023
Danh hiệu > Đội tuyển quốc gia

Copa América: 2019
Danh hiệu > Cá nhân

Đội hình xuất sắc nhất năm O Jogo : 2016
Đội hình xuất sắc nhất năm SJPF Primeira Liga : 2016
Thủ môn xuất sắc nhất năm LPFP Primiera Liga: 2016–17
Đội hình 11 cầu thủ đột phá UEFA Champions League: 2017
PFA Premier League Team of the Year: 2018–19, 2020–21
Găng tay vàng Premier League: 2019–20, 2020–21, 2021–22
Đội hình xuất sắc nhất UEFA Champions League: 2020–21
Guyane thuộc Pháp

Đối với các định nghĩa khác, xem Guyana (định hướng).
| Guyane thuộc Pháp Guyane française (tiếng Pháp) |
| --- | --- |
—  Vùng và tỉnh hải ngoại của Pháp  —
 

  Hiệu kỳ Huy hiệu
 Vị trí của Guyane thuộc Pháp (xanh) trên thế giới
Guyane thuộc Pháp
Quốc gia:  Pháp
Thủ phủ: Cayenne
Tỉnh: 1
Chính quyền
 • Chủ tịch Hội đồng: Rodolphe Alexandre (PSG)
Diện tích
 • Tổng cộng: 83.534 km2 (32,253 mi2)
Dân số (1/2018)
 • Tổng cộng: 281.612
 • Mật độ: 3,4/km2 (8,7/mi2)
Múi giờ: UTC-3
Mã điện thoại: 594
Mã ISO 3166: FR-973
GDP (2016): Hạng 27
Tổng: 4,4 tỉ euro (4,9 tỉ đô la)
Bình quân đầu người: 16.200 euro (18.000 đô la)
Vùng NUTS: FRA
Website: Prefecture
Guyane thuộc Pháp  (/ɡiˈɑːnə/ hoặc /ɡiˈænə/; tiếng Pháp: Guyane [ɡɥijan] Tập tin:LL-Q150 (fra)-GrandCelinien-Guyane.wav) là một tỉnh hải ngoại (tiếng Pháp: département d'outre-mer, viết tắt là DOM) của Pháp, nằm ở góc đông bắc châu Nam Mỹ.
Tiếng Việt vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX còn phiên âm xứ này là Nguy Gian và Guy An.
Guyane thuộc Pháp là một vùng hải ngoại của Pháp, một trong 18 vùng của Pháp. Là một thành phần của nước Pháp, Guyane thuộc Pháp là một lãnh thổ thuộc Liên minh châu Âu, và đơn vị tiền tệ hiện nay là euro.
Lịch sử

Guyane thuộc Pháp thuở trước chỉ có thổ dân châu Mỹ sinh sống. Sau khi người Pháp đặt chân đến đây vào thế kỷ XVII thì Guyane được dùng làm nơi lưu đày tội nhân. Chính quyền Pháp xây một hệ thống nhà ngục từ năm 1852 đến năm 1951 ở Guyane để thỏa mãn hai nhu cầu, vừa là một cách biệt giam phạm nhân, vừa là cách đưa dân sang khai phá đất hoang. Con tàu Martinière là tàu chở tù nhân hoạt động đầu thế kỷ 20, đã đưa nhiều phạm nhân trong đó có các phạm nhân chính trị từ Việt Nam đến Guyane .
Cuộc tranh chấp chủ quyền với Brasil vào cuối thế kỷ XIX tạo cơ sở cho một quốc gia mới ra đời ở vùng biên giới chưa phân định. Với thủ đô là Counani, cư dân vùng đó tự xưng là "Cộng hòa Guyane Độc lập" (tiếng Pháp: La République de la Guyane indépendante) và ủng hộ lập trường thân Pháp, chống lại Brasil. Counani tồn tại từ năm 1886 đến 1891 thì bị Brasil sáp nhập sau khi chính phủ Thụy Sĩ đứng làm trung gian hòa giải và phán quyết rằng vùng tranh chấp thuộc chủ quyền Brasil.
Năm 1946, Guyane thuộc Pháp trở thành một tỉnh hải ngoại của Pháp.
Năm 1964, Tổng thống Pháp Charles de Gaulle đã quyết định xây dựng một căn cứ du hành vũ trụ tại Guyane thuộc Pháp. Căn cứ này được dự định sẽ thay thế căn cứ Sahara tại Algeria và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Guyane thuộc Pháp. Tỉnh này được đánh giá là địa điểm đặc biệt thích hợp vì nằm gần đường xích đạo và có thể tiếp cận một khu vực đại dương rộng lớn để dùng làm vùng đệm. Trung tâm vũ trụ Guyane, nằm ven bờ biển gần Kourou, đã phát triển đáng kể từ sau những lần phóng tên lửa "Véronique" ban đầu. Trung tâm này nay là một phần của ngành công nghiệp không gian châu Âu và đã có các thành công mang tính thương mại như khi phóng Ariane 4 và Ariane 5.
Phong trào đòi tự trị cho Guyane thuộc Pháp dấy lên vào thập niên 1970 và 1980 nhưng sau nguôi dần.
Địa lý

Mặc dù chia sẻ tương đồng văn hóa với các lãnh thổ nói tiếng Pháp ở Caribe, Guyane thuộc Pháp thường không được xem là một phần của khu vực địa lý này, lý do là vì biển Caribe nằm cách xa Guyane thuộc Pháp hàng trăm km về phía tây, ở sau cung đảo Tiểu Antilles. Tuy nhiên, ranh giới mà người ta định ra cho Caribe đã thay đổi theo thời gian. Về mặt lịch sử, ranh giới của Caribe ở mức độ lớn nhất của nó trong các thế kỷ XVII và XVIII và lúc đó thì Guyane thuộc Pháp nằm ở rìa và trong một số giai đoạn nó có thể được cho là một phần của bản thân Caribe.[cần dẫn nguồn]
Guyane thuộc Pháp nằm giữa 2° và 6° vĩ Bắc, và từ 51° đến 53° kinh Tây. Lãnh thổ này gồm có hai khu vực địa lý chính: một dải duyên hải nơi đa phần cư dân sinh sống, và vùng rừng mưa rậm rạp và gần như không thể tiếp cận dần cao lên đến các đỉnh khiêm tốn của dãy núi Tumuk Humak dọc theo biên giới với Brasil. Đỉnh cao nhất tại Guyane thuộc Pháp là Bellevue de l'Inini ở Maripasoula với cao độ 851 m (2.792 ft). Các ngọn núi khác bao gồm Mont Machalou (782 m (2.566 ft)), Pic Coudreau (711 m (2.333 ft)) và Mont St Marcel (635 m (2.083 ft)), Mont Favard (200 m (660 ft)) và Montagne du Mahury (156 m (512 ft)).
Có một số hòn đảo nhỏ nằm gần bờ biển tại Guyane thuộc Pháp, ba hòn đảo Îles du Salut (quần đảo Cứu rỗi) bao gồm đảo Diable, và hòn đảo biệt lập Îles du Connétable nằm xa hơn về phía đông.
Đập thủy điện ở phía bắc của Guyane thuộc Pháp đã hình thành nên một hồ nhân tạo. Guyane thuộc Pháp cũng có nhiều sông, trong đó có sông Waki.
Tính đến năm 2007, rừng mưa Amazone, nằm ở phần xa xôi nhất của tỉnh, được bảo hộ trong khuôn khổ vườn Amazone Guyane, một trong mười vườn quốc gia của Pháp. Diện tích của vườn là 33.900 kilômét vuông (13.090 dặm vuông Anh) thuộc các xã Camopi, Maripasoula, Papaïchton, Saint-Élie và Saül.
| QuậnSaint-Laurent-du-Maroni | QuậnCayenne |
| --- | --- |
 Awala-Yalimapo  Mana  Saint-Laurent-du-Maroni  Apatou  Grand-Santi  Papaïchton  Saül  Maripasoula:   Camopi  Saint-Georges  Ouanary  Régina  Roura  Saint-Élie  Iracoubo  Sinnamary  Kourou  Macouria  Montsinéry-Tonnegrande  Matoury  Cayenne  Remire-Montjoly
Kinh tế

Do là một bộ phận đầy đủ của nước Pháp, Guyane thuộc Pháp là một phần của Liên minh châu Âu và Eurozone; tiền tệ của tỉnh là euro. .gf là tên miền quốc gia (ccTLD) dành cho Guyane thuộc Pháp, song .fr thường được dùng thay thế.
Năm 2008, GDP của Guyane thuộc Pháp theo tỷ giá hối đoái thị trường là US$4,72 tỉ (€3,21 tỉ), trở thành nền kinh tế lớn nhất Guyana, và là nền kinh tế lớn thứ 11 tại Nam Mỹ.
Guyane phụ thuộc nặng vào Chính quốc Pháp trên các lĩnh vực trợ cấp, thương mại và hàng hóa. Các ngành công nghiệp chính là đánh cá (chiếm ba phần tư xuất khẩu), khai thác vàng và gỗ. Ngoài ra, Trung tâm vũ trụ Guyane tại Kourou chiếm 25% tổng GDP và tạo việc làm cho 1.700 người.
Lĩnh vực chế tạo tại Guyane thuộc Pháp rất nhỏ. Nông nghiệp phần lớn vẫn chưa được phát triển và chủ yếu giới hạn tại khu vực gần bờ biển – mía và chuối là hai trong số các cây trồng chính. Du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái, đang được phát triển. Thất nghiệp là một vấn đề lớn của Guyane thuộc Pháp với tỷ lệ khoảng 20% đến 30%.
Năm 2008, GDP bình quân đầu người của Guyane thuộc Pháp theo theo tỷ giá hối đoái thị trường, không theo sức mua tương đương, là US$20.904 (€14.204), cao nhất Nam Mỹ, song chỉ bằng 47% GDP bình quân đầu người của Mẫu quốc Pháp trong năm đó.
|  |  1999  |  2000  |  2001  |  2002  |  2003  |  2004  |  2005  |  2006  |  2007  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Guyane thuộc Pháp | 64 | 53 | 60 | 60 | 56 | 52 | 53 | 50 | 49 |
| Pháp | 115 | 115 | 116 | 116 | 112 | 110 | 111 | 109 | 108 |
Chú thích

↑  INSEE. “Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge - Années 1975 à 2018” (bằng tiếng Pháp). Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2018.
1 2 3  “Gross domestic product (GDP) at current market prices by NUTS 2 regions”. Eurostat. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2018.
↑  Tổng cục thống kê Việt Nam
↑  Recueil de Textes annotés et traduits. Hanoi: Imp. FH Schneider, 1900.
↑  Hoàng Văn Đảo. Từ Yên Bái đến các ngục-thất Hỏa Lò, Côn-nôn, Guy-an. Sài Gòn: Sống Mới, 1957.
↑  Hoàng Văn Đảo. Từ Yên Báy đến Guy-an: Đường đến Guy-an. Truy cập 1/4/2017.
↑  Philippe Poisson. "Marcel Boucherie. Surveillant militaire dans les bagnes de Guyane" (archive), 2005
↑  Jean-Claude Michelot. La Guillotine Sèche, Histoire du Bagne de Cayenne, Fayard, 1989.
↑  “Rapport annuel 2009 IEDOM Guyane” (PDF). IEDOM. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2010.
1 2  International Monetary Fund. “World Economic Outlook Database, April 2010”. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2010.
↑  Eurostat. “Regional gross domestic product (PPS per inhabitant in % of the EU-27 average), by NUTS 2 regions”. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2010.
↑  Eurostat. “GDP per capita in PPS”. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2010.
↑  (tiếng Pháp) INSEE, government of France. “Population des régions au 1er janvier”. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2010.
↑  (tiếng Pháp) INSEE, government of France. “Migrations (caractéristiques démographiques selon le lieu de naissance)”. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2007.
↑  "The Refugees Feeding A Nation"
↑  Danny Palmerlee (2007). South America. Lonely Planet. ISBN 1-74104-443-X.
↑  (tiếng Pháp) INSEE. “TABLEAU P3D – INDICATEURS GÉNÉRAUX DE LA POPULATION PAR DÉPARTEMENT ET RÉGION”. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2010.
Bản đồ cổ vẽ vùng duyên hải miền bắc châu Nam Mỹ và xứ Guyane
Bản đồ địa hình Guyane thuộc Pháp
Cảnh quan Remire-Montjoly.
Ariane được phóng từ Trung tâm vũ trụ Guyane gần Kourou, ngày 10 tháng 8 năm 1992.
Hai mẹ con người Wayana (1979)