stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lasik
Các biến chứng > Khô mắt

Việc khiếu nại phổ biến nhất của bệnh nhân do phẫu thuật khúc xạ là tỷ lệ "khô mắt". Theo một tạp chí American Journal of Ophthalmology nghiên cứu của tháng 3 năm 2006, tỷ lệ khô mắt LASIK sau thời gian sáu tháng chữa bệnh phẫu thuật là 36%. Website của FDA khẳng định "khô mắt" có thể là vĩnh viễn. Tỷ lệ cao khô mắt đòi hỏi phải có một đánh giá trước và sau để hợp tác và điều trị khô mắt. Có một số phương pháp điều trị thành công cho khô mắt như nước mắt nhân tạo, nước mắt theo toa và đóng điểm lệ.
Đóng điểm lệ được thực hiện bằng cách đặt một plug collagen trong các ống dẫn lưu tự nhiên của mắt. Khô mắt, nếu không được điều trị, hoặc trong các trường hợp nghiêm trọng trong "khô mắt mãn tính", suy giảm thị lực là một kết quả có thể xảy ra. Nó cũng phải được lưu ý rằng một số tỷ lệ mắc bệnh khô mắt sẽ không hiệu quả trong việc giảm nhẹ thành công bằng cách sử dụng kỹ thuật nói trên đã đề cập, do đó, một bệnh nhân Lasik tiềm năng phải xem xét rằng khô mắt có thể là một kết quả vĩnh viễn và không thể chữa được.
Các biến chứng > Nhạy cảm với ánh sáng

Nguy cơ xuất hiện hình ảnh như quầng sáng, nhìn đôi (bóng mờ), mất nhạy cảm tương phản (tầm nhìn sương mù) và độ chói sau khi phẫu thuật LASIK phụ thuộc vào mức độ loạn khúc xạ và các yếu tố nguy cơ khác.
Tỷ lệ các biến chứng có thể xảy ra sau PT Lasik
Tỷ lệ biến chứng ở vạt đã được ước tính là 0,244%. Các biến chứng (chẳng hạn như lệch vạt hoặc bị nhăn là phổ biến trong các ca phẫu thuật giác mạc mỏng, nhưng hiếm khi dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn, tỷ lệ mắc các biến chứng liên quan đến microkeratome tăng hay giảm phụ thuộc vào bác sĩ có kinh nghiệm hay ít kinh nghiệm.
Vạt trượt (một vạt giác mạc tách khỏi phần còn lại của giác mạc) là một trong những biến chứng phổ biến nhất. Những trường hợp này ngay lập tức sau khi phẫu thuật, nên bệnh nhân thường được khuyên là nên về nhà và ngủ để chữa lành nắp. Bệnh nhân thường được dùng kính hoặc kín che mắt cho vài đêm để ngăn chặn đánh bật nắp trong giấc ngủ của họ.
Tỷ lệ khô mắt rất khác nhau từ các nghiên cứu nghiên cứu. Một nghiên cứu của Hovanesian et al . báo cáo rằng 48% bệnh nhân trải qua các triệu chứng khô mắt lúc 6 tháng sau phẫu thuật.
Tỷ lệ viêm giác mạc còn được gọi là hội chứng Sands of Sahara, đã được ước tính khoảng 2,3%.Quá trình viêm có liên quan đến sự tích tụ của các tế bào bạch cầu tại giao diện giữa vạt LASIK và các lớp cơ bản giác mạc. Nó thường được điều trị bằng thuốc nhỏ mắt steroid, và đôi khi nó là cần thiết cho các bác sĩ phẫu thuật mắt để nâng nắp và tự loại bỏ các tế bào tích lũy.
Các tỷ lệ nhiễm trùng cho phép với điều trị đã được ước tính 0,4%. Nhiễm dưới vạt giác mạc nó cũng có thể là tình trạng di truyền làm cho giác mạc mỏng sau khi phẫu thuật. Mặc dù tình trạng này đã kiểm tra trong khám tiền phẫu, nó có thể có trong trường hợp hiếm hoi (khoảng một trong 5000).
Tỷ lệ khô mắt kéo dài đã được ước tính vào khoảng 28% trong mắt người châu Á và 5% trong mắt người da trắng.
Các biến chứng sau phẫu

Tỷ lệ mọc vào trong biểu mô đã được ước tính ở mức 0,1%
Mắt bị chói ánh sáng là một biến chứng thường được báo cáo của những người đã phẫu thuật LASIK.
Quầng sáng hoặc lóa sáng xung quanh ánh sáng vào ban đêm. Nó không phải là thực tế để thực hiện phẫu thuật do sự bao phủ bởi sự giãn nở của đồng tử vào ban đêm, và đồng tử có thể mở rộng để ánh sáng đi qua các cạnh của vạt vào các đồng tử. Ban ngày, đồng tử là nhỏ hơn cạnh. Thiết bị hiện đại phù hợp hơn để điều trị những người có đồng tử lớn, và bác sĩ chịu trách nhiệm sẽ kiểm tra cho họ trong thời quá trình khám.
Lệch vạt sau chấn thương đã được báo cáo 1-7 năm sau phẫu thuật LASIK.
Khô mắt hoặc trong các trường hợp nặng mãn tính khô mắt. Do dây thần kinh bị cắt đứt trong quá trình hoạt động LASIK (khoảng 70% của dây thần kinh giác mạc bị cắt đứt), hệ thống bôi trơn của mắt bị ảnh hưởng và dây thần kinh không bao giờ có thể khôi phục lại tình trạng trước tiền phẫu. Điều này có thể để lại bệnh nhân với tiềm năng khô mắt vĩnh viễn.
LASIK và các hình thức khác của phẫu thuật khúc xạ laser (tức là PRK, LASEK và Epi-LASEK) thay đổi sự hoạt động của giác mạc. Những thay đổi này làm cho nó khó khăn cho việc đo thị lực và bác sĩ nhãn khoa để đo chính xác áp lực nội nhãn, thiết yếu trong sàng lọc và điều trị bệnh tăng nhãn áp. Những thay đổi cũng ảnh hưởng đến các tính toán được sử dụng để chọn cấy ghép kính nội nhãn chính xác khi bạn có phẫu thuật đục thủy tinh thể. Áp lực nội nhãn chính xác và công suất kính nội nhãn có thể được tính toán nếu bạn có thể cung cấp chăm sóc mắt chuyên nghiệp của bạn với các phương pháp đo mắt trước phẫu thuật, phẫu thuật và sau phẫu thuật.
Mặc dù đã có cải tiến công nghệ trong phẫu thuật LASIK, Bằng chứng kết luận về nguy cơ biến chứng lâu dài vẫn chưa được thành lập. Ngoài ra, có nguy cơ nhỏ các biến chứng, chẳng hạn như: bị nhìn mờ, hào quang, hay ánh sáng chói... một số trong đó có thể là không thể phục hồi bởi vì phẫu thuật mổ mắt LASIK là không thể phục hồi.
Viêm bờ mi, viêm mí mắt có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng hoặc viêm giác mạc sau khi phẫu thuật LASIK.
Phần lớn các bệnh nhân chịu đựng phẫu thuật này rất tốt và không nhận thấy bất kỳ sự thay đổi giữa xem và khoảng cách gần, mặc dù một phần nhỏ dân số có vấn đề điều chỉnh để hiệu quả monovision . Điều này có thể được kiểm tra trong vài ngày trước khi phẫu thuật bằng cách đeo kính áp tròng bắt chước các hiệu ứng monovision. Gần đây, một biến thể của mô hình cắt đốt laser gọi là PresbyLASIK, đã được phát triển để giảm hoặc loại bỏ sự phụ thuộc vào kính đọc sách trong khi giữ lại thị lực.
Các biến chứng sau phẫu > Các yếu tố ảnh hưởng đến phẫu thuật

Thông thường, giác mạc là không có mạch máu bởi vì nó phải được hoạt động bình thường trong suốt, và các tế bào sẽ hấp thụ oxy từ màng nước mắt. Vì vậy, lượng oxy thấm thấp qua kính áp tròng làm giảm sự hấp thụ oxy của giác mạc, đôi khi dẫn đến tân mạch giác mạc tăng trưởng của các mạch máu vào giác mạc.
Điều này gây ra một chút kéo dài thời gian viêm và thời gian chữa bệnh và một số đau đớn trong khi phẫu thuật, bởi vì chảy máu nhiều hơn.
Mặc dù một số kính sát tròng (RGP và ống kính silicone hydrogel mềm đáng chú ý là hiện đại) được làm bằng vật liệu có độ thẩm thấu oxy lớn hơn giúp làm giảm nguy cơ tân mạch giác mạc, bệnh nhân chuẩn bị mổ LASIK được cảnh báo để tránh đeo kính áp tròng.
Thông thường, đó là khuyến cáo rằng không nên tiếp tục đeo kính áp tròng vài ngày hoặc vài tuần trước khi phẫu thuật LASIK mắt. Nếu bệnh nhân có giác mạc không đủ độ dày hay độ khúc xạ cao, Lasek là phương pháp thích hợp hơn.
Cân nhắc độ tuổi

Tiến bộ mới trong phẫu thuật thị lực khắc phục được cung cấp cho người tiêu dùng nhiều lựa chọn hơn. Các bệnh nhân ở độ tuổi 40 hoặc 50, những người đang cân nhắc việc phẫu thuật LASIK để cải thiện tầm nhìn của họ có thể muốn xem xét được thẩm định để đặt thủy tinh thể (implantation lense) cũng rất tốt. "Dấu hiệu sớm của đục thủy tinh thể có thể tranh luận phẫu thuật và cấy ghép các ống kính đa tiêu thay thế."
FDA đã phê duyệt LASIK cho 18 tuổi trở lên. Quan trọng hơn theo độ khúc xạ của người đó cần phải được ổn định ít nhất một năm trước khi phẫu thuật.
Điều trị

Cận thị
Viễn thị
Loạn thị
Tạo vạt bằng laser femtosecond.
Nên đeo eyeshield khi ngủ trong 1 tuần đầu sau phẫu thuật Lasik
Botanochara vianai

| Botanochara vianai> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Botanochara
Loài (species): B. vianai
Danh pháp hai phần
Botanochara vianai Borowiec, 1989 
Botanochara vianai là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Borowiec miêu tả khoa học lần đầu tiên vào năm 1989.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Marcio Alves dos Santos

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Marcio Alves dos Santos
Ngày sinh:  2 tháng 2, 1990 (34 tuổi)
Nơi sinh:  Brasil
Vị trí:  Tiền đạo
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2012–2013 |  Consadole Sapporo |   |   |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Marcio Alves dos Santos (sinh ngày 2 tháng 2 năm 1990) là một cầu thủ bóng đá người Brasil.
Sự nghiệp câu lạc bộ

Marcio Alves dos Santos đã từng chơi cho Consadole Sapporo.
Thống kê câu lạc bộ > J.League

| Đội | Năm | J> League.Trận | J> League.Bàn | J> League Cup.Trận | J> League Cup.Bàn | Tổng cộng> Trận | Tổng cộng> Bàn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Consadole Sapporo | 2012 | 5 | 0 | 0 | 0 | 5 | 0 |
| Consadole Sapporo | 2013 | 5 | 0 | - | - | 5 | 0 |
| Tổng cộng | Tổng cộng | 10 | 0 | 0 | 0 | 10 | 0 |
Mòng biển dung nham

| Mòng biển dung nham |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Charadriiformes
Họ (familia): Laridae
Chi (genus): Leucophaeus
Loài (species): L. fuliginosus
Danh pháp hai phần
Leucophaeus fulginosus (Gould, 1841) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Larus fuliginosus
Leucophaeus fuliginosus là một loài chim trong họ Laridae.
Chú thích

↑  BirdLife International (2012). “Larus fuliginosus”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2014.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 1 tháng 5 năm 2012.
↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Dicnemoloma imbricatum

| Dicnemoloma imbricatum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Dicranidae
Bộ (ordo): Dicranales
Họ (familia): Dicranaceae
Chi (genus): Dicnemoloma
Loài (species): D. imbricatum
Danh pháp hai phần
Dicnemoloma imbricatum (Broth. & Geh.) Renauld, 1909 
Dicnemoloma imbricatum là một loài Rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được (Broth. & Geh.) Renauld mô tả khoa học đầu tiên năm 1909.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dicnemoloma imbricatum”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Cerdistus australis

| Cerdistus australis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Phân bộ (subordo): Brachycera
Phân thứ bộ (infraordo): Asilomorpha
Liên họ (superfamilia): Asiloidea
Họ (familia): Asilidae
Chi (genus): Cerdistus
Loài (species): C. australis
Danh pháp hai phần
Cerdistus australis (Macquart, 1847) 
Cerdistus australis là một loài ruồi trong họ Asilidae. Cerdistus australis được Lehr miêu tả năm 1967. Loài này phân bố ở vùng Cổ Bắc giới.
Chú thích

↑  “Species of Asilidae”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012.
Chimarra biatec

| Chimarra biatec> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Philopotamidae
Chi (genus): Chimarra
Loài (species): C. biatec
Danh pháp hai phần
Chimarra biatec H Malicky, 1993 
Chimarra biatec là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Chimarra bicoloroides

| Chimarra bicoloroides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Philopotamidae
Chi (genus): Chimarra
Loài (species): C. bicoloroides
Danh pháp hai phần
Chimarra bicoloroides Flint, 1967 
Chimarra bicoloroides là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Tân bắc.
Megaceros callistictus

| Megaceros callistictus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Anthocerotophyta
Lớp (class): Anthocerotopsida
Bộ (ordo): Dendrocerotales
Họ (familia): Dendrocerotaceae
Chi (genus): Megaceros
Loài (species): M. callistictus
Danh pháp hai phần
Megaceros callistictus Spruce Stephani, 1916 
Megaceros callistictus là một loài rêu trong họ Dendrocerotaceae. Loài này được Spruce Stephani mô tả khoa học đầu tiên năm 1916.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Megaceros callistictus”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Sân bay Sacheon

Sân bay Sacheon là một sân bay ở Sacheon, Hàn Quốc (IATA: HIN, ICAO: RKPS). Sân bay phục vụ thành phố Jinju. Năm 2006, có 224.792 lượt khách thông qua tại sân bay Sacheon. Lưu trữ 2007-09-29 tại Wayback Machine
Nhà máy của Korea Aerospace Industries (Công ty công nghiệp hàng không Hàn Quốc) nằm ở đây.
Hãng hàng không và tuyến bay

| Hãng hàng không | Các điểm đến |
| --- | --- |
Asiana Airlines: Jeju 
Korean Air: Jeju, Seoul-Gimpo
Sơn Cẩm

Sơn Cẩm là một xã thuộc thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam.
Địa lý

Xã Sơn Cẩm nằm ở phía bắc thành phố Thái Nguyên, cách trung tâm thành phố 6 km về phía bắc, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Cao Ngạn với ranh giới là sông Cầu
Phía tây giáp huyện Phú Lương
Phía nam giáp huyện Đại Từ, các phường Quan Triều, Tân Long và xã Phúc Hà
Phía bắc giáp huyện Đồng Hỷ và huyện Phú Lương.
Xã Sơn Cẩm có diện tích 16,90 km², dân số năm 2016 là 13.206 người, mật độ dân số đạt 781 người/km².
Đất đai trên địa bàn xã gồm có đất phù sa không được bồi, đất phù sa ngòi suối, đất đỏ vàng, đất nâu vàng trên phù sa cổ, đất vàng nhạt trên đá cát. Địa hình nói chung khá bằng phẳng mặc dù cũng có một vài ngọn núi, trong đó lớn nhất là núi Sơn Cẩm nằm ven quốc lộ 3.
Ngoài dòng chính của sông Cầu, một phụ lưu của sông Cầu là sông Đu cũng chảy qua địa bàn xã Sơn Cẩm và chia xã thành hai phần theo chiều đông - tây. Sông Đu hợp lưu với sông Cầu tại địa bàn xã Sơn Cẩm. Bên cạnh đó, suối Phượng Hoàng, một phụ lưu nhỏ của sông Cầu tạo thành ranh giới tự nhiên giữa Sơn Cẩm với xã An Khánh (huyện Đại Từ).
Lịch sử

Tổng Sơn Cẩm thuộc phủ Phú Lương từ thời nhà Lý, gồm có sáu xã là: Sơn Cẩm, Cao Ngạn, Quan Triều, Hộ Hiểu, Vô Tranh, Phú Cơ và một phường là Thủy Cơ. Trước cách mạng tháng 8, tổng Sơn Cẩm gồm có ba xã. Sau cách mạng tháng 8, huyện Phú Lương bao gồm 12 xã, trong đó có xã Sơn Cẩm.
Ngày 19 tháng 10 năm 1962, xóm Tân Long của xã Sơn Cẩm được sáp nhập vào thành phố Thái Nguyên.
Ngày 18 tháng 8 năm 2017, toàn bộ diện tích và dân số của xã Sơn Cẩm được sáp nhập vào thành phố Thái Nguyên.
Đến năm 2019, xã Sơn Cẩm được chia thành 19 xóm: Cao Sơn 1, Cao Sơn 2, Cao Sơn 3, Cao Sơn 4, Cao Sơn 5, xóm 6, xóm 7, xóm 8, Bến Giềng, Đồng Danh, Đồng Xe, Sơn Cẩm, Thanh Trà 1, Thanh Trà 2, Hiệp Lực, Quang Trung 1, Quang Trung 2, Táo 1, Táo 2.
Ngày 11 tháng 12 năm 2019, sáp nhập hai xóm Táo 1 và Táo 2 thành xóm Táo, sáp nhập hai xóm Quang Trung 1 và Quang Trung 2 thành xóm Quang Trung, sáp nhập xóm Cao Sơn 4 vào hai xóm Cao Sơn 3 và Cao Sơn 5.
Hành chính

Xã Sơn Cẩm được chia thành 16 xóm: Cao Sơn 1, Cao Sơn 2, Cao Sơn 3, Cao Sơn 5, xóm 6, xóm 7, xóm 8, Bến Giềng, Đồng Danh, Đồng Xe, Sơn Cẩm, Thanh Trà 1, Thanh Trà 2, Hiệp Lực, Quang Trung, Táo.
Kinh tế - xã hội > Kinh tế

Xã Sơn Cẩm có nền kinh tế tương đối phát triển hơn so với các xã khác Ở thành phố Thái Nguyên, nằm gần mỏ than Khánh Hòa và mỏ than Bá Sơn. Nhiều người dân trong xã làm việc tại các mỏ than này, tuy nhiên các mỏ than cũng gây ra một số hậu quả như ô nhiễm môi trường, sụt lún nhà cửa hay sụt giảm mạch nước ngầm. Trên địa bàn xã cũng có nhà máy luyện cốc Sơn Cẩm.
Kinh tế - xã hội > Giáo dục

Xã Sơn Cẩm có 3 trường tiểu học. Trường tiểu học Sơn Cẩm 1 nằm ven quốc lộ 3 thuộc phía tây nam của xã, trường tiểu học Sơn Cẩm 2 nằm tại phía bắc và học sinh chủ yếu là tại các xóm phía bắc của sông Đu, trường tiểu học Sơn Cẩm 3 từng là trường tiểu học của mỏ than Khánh Hòa và nằm hơn về phía tây nam của xã. Xã Sơn Cẩm có hai trường trung học cơ sở Sơn Cẩm 1 và 2 nằm sát các trường tiểu học Sơn Cẩm 1 và 2.
Trường Trung học Phổ thông Khánh Hòa nằm trên địa bàn xã Sơn Cẩm, đây từng là trường trung học của mỏ than Khánh Hòa và hiện nay là trường trung học phổ thông duy nhất tại khu vực phía bắc của  Thái Nguyên.
Trường cao đẳng công nghiệp Thái Nguyên cũng nằm trên địa bàn xã Sơn Cẩm, bên quốc lộ 1B mới thuộc phía đông nam của xã. Trường Phân hiệu đào tạo Việt Bắc của Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam cũng nằm trên địa bàn xã Sơn Cẩm.
Giao thông

Trên địa bàn xã Sơn Cẩm có tuyến quốc lộ 3 và tuyến quốc lộ 1B mới chạy qua. Dòng sông Cầu trên địa bàn ít được khai thác tiềm năng về vận chuyển đường thủy. Hai phần tách biệt của xã bởi sông Đu được nối liền bằng cầu Bến Giềng. Tuyến đường sắt Quan Triều - Núi Hồng chuyên chở khoáng sản cũng chạy qua địa bàn xã, chạy song song với tuyến quốc lộ 3 và tuyến cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên và tiền cao tốc thái nguyên  - Chợ Mới.
Chú thích

↑  Tổng cục Thống kê
1 2  “Nghị quyết số 422/NQ-UBTVQH14 về việc điều chỉnh mở rộng địa giới hành chính thành phố Thái Nguyên và thành lập 02 phường thuộc thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên”. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 6 năm 2020.
↑  “Ai cứu sông Cầu?”. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 1 năm 2017. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2011.
↑  Sông Đu kêu cứu[liên kết hỏng]
↑  “Địa chí Thái Nguyên, Các huyện, thành phố, thị xã” (PDF). Cổng thông tin điện tử tỉnh Thái Nguyên. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 6 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2011.
↑  Quyết định 114-CP
1 2  “Nghị quyết về việc sáp nhập, đổi tên các xóm, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên”. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2020. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2020.
↑  Đất nứt, nhà sụp bên mỏ vàng đen
↑  Nhà máy Luyện cốc Sơn Cẩm: Quan tâm khắc phục sự cố về môi trường[liên kết hỏng]
Cao Câu Ly

| --- | --- |
Cao Câu Ly
Bức tranh tường lăng mộ Cao Câu Ly.
Tên tiếng Triều Tiên
Hangul: 고구려
Hanja: 高句麗
Romaja quốc ngữ: Goguryeo
McCune–Reischauer: Koguryŏ
Cao Câu Ly (Tiếng Hàn: 고구려; Hanja: 高句麗; Romaja: Goguryeo; McCune–Reischauer: Koguryŏ; tiếng Hàn trung đại: 고ᇢ롕〮 Gowoyeliᴇ), (năm thành lập theo truyền thống là năm 37 trước Công nguyên, có lẽ thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên – 668) là một vương quốc của người Triều Tiên ở phía bắc bán đảo Triều Tiên và Mãn Châu. Đây là một trong Tam Quốc, cùng với Bách Tế, Tân La.
Tên gọi Korea mà nhiều nước phương Tây sử dụng ngày nay là lấy từ nhà nước Cao Ly (935-1392), với nhiều biến âm khác nhau của nó (xem Tên gọi Triều Tiên).
Các ghi chép của thời đại Cao Ly cho rằng Cao Câu Ly được Đông Minh Vương Cao Chu Mông (주몽, 朱蒙, Ko Chumong) thành lập năm 37 trước Công nguyên, dù có thể thời gian thành lập là thế kỷ 2 trước Công Nguyên, vào thời sụp đổ của Cổ Triều Tiên (Kojosŏn). Đến thời Quảng Khai Thổ Thái Vương (Kwanggaet'o-taewang) và con trai ông là Trường Thọ Vương (Changsu) thì đất nước Cao Câu Ly trở nên hùng mạnh. Hầu hết các tiểu vương quốc khác trong lãnh thổ của Cao Câu Ly bao gồm Phù Dư, Ốc Trở và Đông Uế, tất cả đều bị Cao Câu Ly thôn tính.
Cao Câu Ly đã nhiều lần phải kháng chiến chống Trung Quốc. Năm 589, Tùy Văn Đế của nhà Tùy đem 30 vạn quân xâm lược Cao Câu Ly nhưng bị đánh bại, phải rút về Trung Quốc, tiếp đó, trong các năm 612, 613, 614, nhà Tùy tiếp tục đem quân xâm lược Cao Câu Ly nhưng không thành. Khi nhà Đường thay thế nhà Tuỳ, lợi dụng lúc tình hình Trung Quốc còn đang bất ổn, Cao Câu Ly cho đắp trường thành từ đông bắc Phù Dư đến Bột Hải chống quân xâm lược nhà Đường. Sau đó, Cao Câu Ly liên minh với Bách Tế tấn công Tân La, nước này đã xin nhà Đường cứu viện. Quân nhà Đường đã từng bước phối hợp với Tân La để tiêu diệt Bách Tế, cô lập Cao Câu Ly. Đến năm 645, nội bộ Cao Câu Ly xung đột, thế nước ngày càng yếu, Đường Thái Tông Lý Thế Dân đem hơn 20 vạn quân sang xâm lược nhưng bị chặn đứng và phải rút lui ở thành Ansi - được dựng ở bộ phim Đại chiến thành Ansi. Hơn 2 thập kỷ sau Cao Câu Ly bị nhà Đường và Tân La tiêu diệt năm 668.
Cao Câu Ly là một nước mạnh ở Đông Á cho đến khi bị liên minh Tân La và nhà Đường đánh bại. Sau khi bị diệt vong, lãnh thổ của nó bị chia sẻ giữa Tân La thống nhất, Bột Hải và nhà Đường.
Lịch sử > Sự hình thành Nhà nước Cao Câu Ly (37 TCN)

Căn cứ theo các tài liệu Tam quốc sử ký và Tam quốc di sự, một vương tử của quốc gia Phù Dư, mang tên Chu Mông (Jumong) đã buộc phải rời khỏi đất nước của mình do sự tranh giành quyền kế vị diễn ra giữa các vương tử của Phù Dư; và ông là người đã thành lập ra quốc gia Cao Câu Ly (năm 37 TCN) trên vùng đất mang tên là Tốt Bản (Jolbon)- được cho là tọa lạc tại vị trí giữa sông Áp Lục và lòng chảo sông T'ung-chia, với lãnh thổ bao trùm các khu vực biên giới của CHND Trung Hoa và CHDCND Triều Tiên ngày nay. Một số học giả lại cho rằng Cao Câu Ly được thành lập ngay từ thế kỷ thứ 2 TCN. Theo Hán thư, cái tên Cao Câu Ly (高句麗) được đề cập lần đầu tiên vào năm 113 TCN tại một khu vực thuộc quận Huyền Thổ - một trong 4 quận nhà Hán thành lập trên đất Triều Tiên sau khi đô hộ xứ này. Tài liệu Cựu Đường thư ghi rằng vua Đường Thái Tông nói Cao Câu Ly có lịch sử chừng chín trăm năm. Năm 75 TCN, một nhóm dân cư thuộc bộ tộc Uế Mạch (穢貊, Yemaek) (một bộ tộc thời kỳ Tiền Cao Câu Ly) - có thể bao gồm dân cư của Cao Câu Ly - mở một cuộc tấn công vào quận Huyền Thổ tại khu vực phía tây của thung lũng sông Áp Lục ngày nay.
Tuy nhiên, theo các tài liệu của Cựu Đường thư, Tân Đường thư, Tam quốc sử ký, Nhật Bản thư kỷ (Nihon Shoki) cũng như các tài liệu cổ khác cho rằng Nhà nước Cao Câu Ly được thành lập vào năm 37 TCN hoặc vào giữa thế kỷ thứ nhất TCN. Các bằng chứng khảo cổ học cho rằng sự tập trung hóa của các bộ tộc Uế Mạch diễn ra vào thế kỷ thứ hai TCN, tuy nhiên không có bằng chứng trực tiếp nào chứng minh rằng các bộ tộc này được gọi là (hoặc tự gọi họ là) Cao Câu Ly. Việc Cao Câu Ly là một nhóm cư dân liên quan đến các bộ tộc Uế Mạch được nhắc tới lần đầu tiên trong Hán thư, cụ thể là trong phần nói về một cuộc khởi nghĩa ly khai khỏi quận Huyền Thổ vào năm 12 TCN.
Vào lúc khởi thủy, thành phần dân cư của Cao Câu Ly được cho là một sự hỗn hợp giữa tộc người Phù Dư (Buyeo) và Uế Mạch (Yangmaek); rất có thể một thành viên thuộc triều đình Phù Dư đã đào thoát sang nơi này và trở thành thủ lĩnh của các bộ tộc Uế Mạch tại đây. Trong tác phẩm Tam quốc chí, tại phần "Đông Di truyện", cho rằng người Phù Dư và người Uế Mạch có mối quan hệ rất gần gũi với nhau và nói cùng một thứ ngôn ngữ.