stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Gilbert và Sullivan
Opera > Né "viên kẹo ma thuật" > Ruddigore

Ruddigore (1887) thuộc thể loại melodrama đảo nghịch thời Victoria, không thành công như hầu hết các tác phẩm chung trước đó, chỉ với 288 buổi diễn. Các nhà phê bình đánh giá tiêu cực về tựa đề gốc Ruddygore cùng với một số chi tiết cốt truyện như hồi sinh hồn ma. Gilbert và Sullivan đã phải thay chữ trong tiêu đề, thực hiện một số chỉnh sửa và cắt xén. Tuy vậy vở diễn vẫn có lãi và đánh giá sau đó đều không tệ. Như tờ The Illustrated London News khen ngợi tác phẩm, Gilbert và đặc biệt là Sullivan: "Ngài Arthur Sullivan đã thành công xuất sắc trong việc thể hiện tình cảm tinh tế và hài hước trong comic opera. Về tình cảm tinh tế, giai điệu duyên dáng quyến rũ chiếm ưu thế về; còn về hài hước, âm nhạc trong những tình huống kỳ cục mang lại sắc thái vui nhộn." Khi diễn lại Ruddigore sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, Rupert D'Oyly Carte  đã thực hiện thêm một số sửa đổi khác, thêm vào một bản overture mới. Sau đó, Công ty Opera D'Oyly Carte thường diễn lại vở này.
Một số yếu tố cốt truyện Ruddigore từng được Gilbert giới thiệu trong vở opera một màn Ages Ago (1869) trước đó của mình, như tổ tiên độc ác và hình ảnh ma quái bước ra từ tranh chân dung họ. Khi Ruddigore hạ màn vẫn chưa có sẵn vở opera mới nào để diễn tiếp. Gilbert lại đề xuất phiên bản cốt truyện "viên kẹo" cho vở opera tiếp theo, còn Sullivan cũng nhắc lại sự miễn cưỡng của mình nếu phải thực hiện. Trong khi hai người chưa tìm được tiếng nói chung do khác biệt nghệ thuật cũng như Sullivan còn có việc khác phải hoàn thành, Carte hồi sinh các vở cũ được yêu thích như H.M.S. Pinafore, The Pirates of Penzance và The Mikado.
Opera > Né "viên kẹo ma thuật" > The Yeomen of the Guard

Yeomen of the Guard (1888) là tác phẩm chung duy nhất của bộ đôi có cái kết không hài. Nhân vật chính là gã hề và nữ ca sĩ bị cuốn vào một âm mưu mạo hiểm tại Tháp Luân Đôn thế kỷ 16. Hoàn toàn không có sự châm biếm thể chế Anh trong đó. Các hội thoại bằng văn xuôi có phong cách gần như kiểu tiếng Anh hiện đại sơ khai. Gilbert quay lại bi kịch Broken Hearts năm 1875 của mình để lấy tư liệu cốt truyện. The Times khen ngợi libretto: "Phải thừa nhận rằng Ngài Gilbert đã nỗ lực vượt ra lối mòn thân thuộc để vươn lên tầm cao hơn". Dù không phải là vở grand opéra, nhưng bản libretto mới đã tạo cơ hội cho Sullivan soạn bản nhạc kịch tham vọng nhất của ông cho đến nay. Mới đây ca ngợi Sullivan với bản oratorio thành công The Golden Legend, các nhà phê bình tiếp tục coi bản nhạc dành cho Yeomen là hay nhất của Sullivan. Họ đánh giá cao gồm cả bản overture được soạn dưới hình thức sonata chứ không phải là pot-pourri nối tiếp các giai điệu từ opera, giống như hầu hết các overture khác của Sullivan. Tờ The Daily Telegraph cho biết:
Nhạc đệm... nghe thật hay, đặc biệt là đưa vào tiếng sáo gỗ thật thu hút. Chính Schubert cũng khó có thể xử lý những nhạc cụ đó một cách khéo léo hơn, soạn sao cho hay hơn... Chúng ta thấy các ca khúc và điệp khúc trong The Yeomen of the Guard vượt trước tất cả những nỗ lực của ngài ấy trước đây trong thể loại đặc biệt này. Vì vậy, âm nhạc được nâng lên một bình diện cao hơn, chúng ta có một vở opera Anh chính hiệu...
Yeomen thành công vang dội, được diễn hơn một năm ở cả New York và các chuyến lưu diễn. Ngày 12 tháng 3 năm 1889, Sullivan viết cho Gilbert:
Tôi đã đánh mất niềm yêu thích soạn nhạc cho comic opera, cũng có những nghi ngờ về khả năng của tôi trong chuyện ấy... Anh đã nói phải hy sinh bản thân mình ít nhiều trong vở opera nghiêm trang. Tôi chỉ muốn nói rằng đây chỉ là đóng góp trong những tác phẩm chung của chúng ta, hơn thế nữa, tôi phải tiếp tục với comic opera để khiến nó thành công.
Sullivan nhấn mạnh rằng tác phẩm tiếp theo phải là grand opéra. Gilbert không cho rằng mình phải viết grand opéra nhưng đã đề nghị một thỏa hiệp mà cuối cùng Sullivan đã chấp thuận. Hai người sẽ cùng sáng tác một operetta cho Savoy, đồng thời Sullivan soạn nhạc grand opéra (Ivanhoe) cho nhà hát mới mà Carte đang xây dựng nhắm đến trình diễn opera Anh. Sau một thời gian ngắn bế tắc chọn chủ đề, Sullivan chấp nhận ý tưởng về thành Venezia, "dường như mang lại cho tôi cơ hội tuyệt vời để nắm bắt sắc màu tươi sáng và âm nhạc."
Opera > Né "viên kẹo ma thuật" > The Gondoliers

The Gondoliers (1889) có bối cảnh diễn ra một phần ở Venezia, phần khác tại vương quốc do cặp chèo thuyền (gondolier) cai trị. Cặp gondolier cố gắng tu sửa chế độ quân chủ theo tinh thần "bình đẳng cộng hòa". Gilbert tóm lại vài chủ đề trước đây của mình, chẳng hạn như phân biệt giai cấp. Lời nhạc kịch cũng phản ánh niềm say mê của Gilbert với "Luật Công ty Cổ phần", nhấn mạnh sự hội tụ vô lý của con người tự nhiên và tư cách pháp nhân, điều này còn rõ ràng hơn nữa trong vở tiếp theo Utopia Limited. Báo chí cũng đầy thích thú trước vở diễn. Tờ Illustrated London News đưa tin:
...Gilbert đã trở lại như trước kia, mọi người đều rất phấn khởi. Ông ấy lại là chính mình. Gilbert của Bab Ballad, Gilbert tự cao hay thay đổi, giễu cợt khó hiểu, châm biếm tinh tế và nghịch lý khôi hài. Gilbert đã phát minh ra trường phái của riêng mình, ông vừa là hiệu trưởng vừa là học sinh, người chưa bao giờ dạy cho ai khác ngoài chính mình, gần như không kẻ nào bắt chước nổi — đây là Gilbert mà công chúng muốn thấy, và đây là Gilbert được cổ vũ vào tối thứ bảy cho đến khi khán giả không còn cổ vũ nổi nữa.
Bạn cộng tác cũ trong vở Cox and Box (sau này là biên tập viên của tạp chí Punch) là Burrnand đã viết cho Sullivan: "Magnificento!... Tôi phát ghen với anh và W.S.G có thể đặt một tác phẩm mốt thời thượng hoàn chỉnh như này lên sân khấu." Vở opera được coi là thành công chung lớn cuối cùng của Gilbert và Sullivan, có số buổi diễn chỉ thua kém H.M.S. Pinafore, Patience và The Mikado. Ngày 6 tháng 3 năm 1891, The Gondoliers là vở opera đầu tiên của Gilbert và Sullivan được vinh dự diễn tại Lâu đài Windsor phục vụ nữ vương Victoria và hoàng gia.
Opera > Những tác phẩm chung cuối

Vở opera áp chót của hai người Utopia, Limited (1893) chỉ đạt được thành công khiêm tốn còn tác phẩm cuối cùng The Grand Duke (1896) thất bại hoàn toàn. Cả hai vở này đều không nằm trong danh sách những tác phẩm của Gilbert và Sullivan được diễn thường xuyên cho đến khi Công ty Opera D'Oyly Carte thực hiện các bản thu âm chuyên nghiệp hoàn chỉnh đầu tiên của vào thập niên 1970. Gilbert cũng đề nghị với Sullivan cùng làm His Excellency (1894). Nhưng do Gilbert khăng khăng muốn mời Nancy McIntosh là người được ông bảo trợ từ Utopia nên Sullivan đã khước từ. F. Osmond Carr đã thay thế để soạn nhạc cho His Excellency.
Sau The Grand Duke, hai người không còn lý do gì để làm việc chung nữa. Thậm chí năm 1898 còn xảy ra một sự hiểu lầm khó chịu. Ngày 28 tháng 5, tại buổi ra mắt vở opera Beauty Stone của Sullivan, Gilbert cùng bạn bè đến Nhà hát Savoy. Ông vốn đinh ninh rằng Sullivan đã dành một số ghế cho mình. Nhưng người ta thông báo rằng Sullivan phản đối sự có mặt của Gilbert, dù rằng về sau Sullivan phủ nhận điều này. Ngày 17 tháng 11 năm 1898 là lần cuối cùng hai người gặp nhau tại lễ kỷ niệm 21 năm buổi trình diễn đầu tiên của The Sorcerer trong Nhà hát Savoy, họ đã không nói một lời nào với nhau. Khi ấy, sức khỏe Sullivan đã rất kém, ông qua đời năm 1900. Cho đến tận phút cuối, ông vẫn cùng các nhà viết lời kịch tiếp tục soạn các vở comic opera mới cho Savoy, thành công nhất là cộng tác cùng Basil Hood trong The Rose of Persia (1899). Gilbert cũng cộng tác với những người khác cho ra một số tác phẩm trong thập niên 1890. Khi Sullivan qua đời năm 1900, Gilbert viết rằng bất kỳ ký ức rạn nứt nào giữa họ đã được "hàn gắn hoàn toàn" và "mối quan hệ thân tình nhất tồn tại giữa chúng tôi", "Sullivan... vì anh ấy đã là một trong những nhà soạn nhạc thiên tài hiếm có nhất, đã nhún nhường khiêm tốn như thể mới vào nghề, nay lấy đâu... Tôi nhớ tất cả những gì anh ấy đã làm cho tôi khi để khả năng thiên tài ấy mất đi một phần ánh sáng dành cho cái tên nhỏ bé của tôi."
Richard D'Oyly Carte qua đời năm 1901, người vợ góa Helen tiếp tục chỉ đạo các hoạt động của Công ty Opera D'Oyly Carte tại Savoy cũng như lưu diễn. Gilbert nghỉ hưu bán phần, dù vẫn tiếp tục tham gia chỉ đạo những vở diễn lại và đôi khi viết các vở mới. Giữa các năm 1906-1909, ông hỗ trợ Helen dàn dựng hai mùa kịch mục tại Nhà hát Savoy. Điều này làm các vở diễn trở nên phổ biến lại và tiếp tục được yêu thích. Gilbert được phong tước hiệp sĩ trong mùa kịch mục thứ nhất. Sau khi Sullivan qua đời, Gilbert chỉ viết thêm một vở comic opera nữa là Fallen Fairies (1909; nhạc của Edward German) nhưng không thành công.
Di sản và đánh giá > Thu âm và phát sóng

Từ năm 1898 bắt đầu có những bản thu âm thương mại đầu tiên phần riêng lẻ các vở opera Savoy. Năm 1917, Công ty Gramophone (HMV) sản xuất album đầu tiên hoàn chỉnh vở The Mikado, tiếp theo là tám vở opera khác của Gilbert và Sullivan. Bắt đầu từ cuối thập niên 1920, HMV và Victor đã phát hành bản thu âm bằng điện (electrical recordings) hầu hết các vở opera Savoy dưới sự giám sát của Rupert D'Oyly Carte. Công ty Opera D'Oyly Carte tiếp tục sản xuất các bản thu âm cho đến năm 1979 được đánh giá cao, giữ cho các vở opera vẫn phổ biến qua nhiều thập kỷ. Nhiều bản ghi âm sau này được phát hành lại trên đĩa CD. Năm 1988, công ty được tái lập đã thu âm bảy vở opera.
Sau khi hết hạn bản quyền, nhiều công ty trên khắp thế giới đã phát hành các bản thu âm và ghi hình các vở opera Savoy nổi tiếng. Năm 1966 và trong thập niên 1980, Đài BBC đã phát trọn bộ 13 vở opera Gilbert và Sullivan hiện thời. Dàn ca sĩ opera ad hoc được Sir Malcolm Sargent chỉ huy trong thập niên 1950-60 và Sir Charles Mackerras trong thập niên 1990 đã thực hiện thu âm một số vở. Thập niên 1980, Alexander Faris đã tiến hành ghi video 11 vở opera Savoy (bỏ hai vở cuối) với dàn sao giới giải trí cũng như ca sĩ chuyên nghiệp. The Pirates of Penzance trên sàn Broadway của Joseph Papp được thu âm năm 1981. Từ năm 1994, Lễ hội Gilbert và Sullivan Quốc tế phát hành rất nhiều CD và video chuyên nghiệp và nghiệp dư về các vở opera Savoy. Sang thế kỷ 21, Nhà hát Light Opera Ohio cũng thu âm một số vở opera. Tổ chức RAGSPT tại Dunedin, New Zealand đã ghi hình tất cả 13 vở opera Savoy hiện có và cấp phép trên Creative Commons.
Thành quả chung > Tác phẩm chính và lượt diễn gốc tại Luân Đôn

Thespis hay The Gods Grown Old (1871) 63 buổi diễn
Trial by Jury (1875) 131 buổi diễn
The Sorcerer (1877) 178 buổi diễn
H.M.S. Pinafore hay The Lass That Loved a Sailor (1878) 571 buổi diễn
The Pirates of Penzance hay The Slave of Duty (1879) 363 buổi diễn
The Martyr of Antioch (cantata) (1880) (Gilbert giúp chỉnh sửa thơ Henry Hart Milman)
Patience hay Bunthorne's Bride (1881) 578 buổi diễn
Iolanthe hay The Peer and the Peri (1882) 398 buổi diễn
Princess Ida hay Castle Adamant (1884) 246 buổi diễn
The Mikado hay The Town of Titipu (1885) 672 buổi diễn
Ruddigore hay The Witch's Curse (1887) 288 buổi diễn
The Yeomen of the Guard hay The Merryman and his Maid (1888) 423 buổi diễn
The Gondoliers hay The King of Barataria (1889) 554 buổi diễn
Utopia, Limited hay The Flowers of Progress (1893) 245 buổi diễn
The Grand Duke hay The Statutory Duel (1896) 123 buổi diễn
Thành quả chung > Ballad parlor

"The Distant Shore" (1874)
"The Love that Loves Me Not" (1875)
"Sweethearts" (1875), dựa trên vở kịch cùng tên năm 1874 của Gilbert
Thành quả chung > Overture

Các bản overture từ những vở opera của Gilbert và Sullivan vẫn được yêu thích và có nhiều bản thu âm. Hầu hết các bản này có cấu trúc giai điệu pot-pourri từ các vở opera. Tuy các bản overture nhìn chung dàn dựng tốt nhưng không phải tất cả là do Sullivan sáng tác. Nhưng kể cả những trợ lý được giao việc này cũng dựa trên các bản phác của ông. Trong nhiều trường hợp ông cũng đưa ra các đề xuất hoặc chỉnh sửa. Sullivan luôn chỉ huy nhạc vào đêm khai mạc, và chính ông cũng duyệt bản nhạc khi xuất bản.
Sullivan tự viết các overture cho Thespis, Iolanthe, Princess Ida, The Yeomen of the Guard, The Gondoliers và The Grand Duke. Riêng với Utopia, Limited thì chưa thể xác minh chắc chắn vì bản nhạc viết tay đã mất, nhưng khả năng vẫn do Sullivan viết vì chỉ gồm vài tiết nhịp giới thiệu rồi đến phần nhạc được sao chép từ các phần khác trong chính vở opera (phân cảnh Phòng khách). Thespis hiện cũng không còn nhưng không nghi ngờ gì về việc Sullivan đã viết overture trong đó. The Sorcerer ban đầu trình diễn với một đoạn nhạc incidental của Sullivan dành cho vở Henry the VIII của Shakespeare vì không có thời gian soạn overture mới; phần này được Hamilton Clarke thay thế bằng bản khác vào năm 1884. Với những vở còn lại, overture trong H.M.S. Pinafore và The Pirates of Penzance là của Alfred Cellier, overture cho Patience là của Eugen d'Albert, còn Hamilton Clarke đóng góp cho The Mikado và Ruddigore (overture Ruddigore về sau cũng được thay bằng bản của Geoffrey Toye).
Hầu hết các bản overture đều có ba phần: phần giới thiệu sinh động, phần giữa chậm và phần kết dưới hình thức sonata, với hai chủ đề, phần phát triển ngắn, phần tóm tắt và đoạn kết coda. Bản thân Sullivan không phải lúc nào cũng theo khuôn mẫu này. Ví dụ, overture cho Princess Ida chỉ có phần mở đầu nhanh và phần kết chậm. Overture cho Utopia Limited chủ yếu là phần chậm, còn đoạn giới thiệu rất ngắn.
Thập niên 1920, Công ty Opera D'Oyly Carte ủy quyền cho giám đốc âm nhạc Geoffrey Toye viết những bản overture mới cho Ruddigore và The Pirates of Penzance. Bản overture của Toye dành cho Ruddigore được cho vào kịch mục chung và ngày nay phổ biến hơn so với phiên bản ban đầu của Clarke. Nhưng overture của Toye Pirates thì không dùng được lâu và nay bị coi là đã thất lạc. Malcolm Sargent nghĩ ra đoạn kết mới cho phần overture trong The Gondoliers, thêm "vũ khúc casusa" lấy từ màn hai. Khiến cho overture của Gondoliers theo mô hình nhanh-chậm-nhanh quen thuộc trong các vở opera Savoy còn lại. Mức độ phổ biến của bản overture này tương đương hay thậm chí còn hơn cả phiên bản gốc của Sullivan.
Phiên bản khác > Bản dịch

Các vở opera của Gilbert và Sullivan được dịch sang nhiều thứ tiếng, bao gồm tiếng Yiddish, Do Thái,  Bồ Đào Nha, Thụy Điển, Hà Lan, Đan Mạch, Estonia, Hungary, Nga, Nhật, Pháp, Ý, Tây Ban Nha (cả bản Pinafore dạng zarzuela), Catalan và những ngôn ngữ khác.
Các vở opera Gilbert và Sullivan có nhiều phiên bản tiếng Đức, trong đó có Der Mikado khá nổi tiếng, hay thậm chí cả vở The Grand Duke nữa. Friedrich Zell và Richard Genée là tác giả Die Fledermaus và các operetta khác cho thành Viên đã thực hiện một số bản dịch tiếng Đức. Họ thậm chí còn dịch cả một trong những vở opera ít được biết đến của Sullivan là The Chieftain sang tiếng Đức là Der Häuptling.
Phiên bản khác > Ba lê

Pineapple Poll do John Cranko sáng tác năm 1951 tại Nhà hát Sadler's Wells trong kịch mục của công ty Birmingham Royal Ballet (BRB). Vở ballet dựa trên The Bumboat Woman's Story trong tập Bab Ballad của Gilbert năm 1870 cũng như chính vở opera H.M.S. Pinafore. Cranko mở rộng cốt truyện của bài thơ thêm vào cái kết có hậu. Âm nhạc được Charles Mackerras cải biên từ các nhạc chủ đề của Sullivan.
Pirates of Penzance - The Ballet! của Nhà hát ba lê Queensland năm 1991.
Phiên bản khác > Chuyển thể

Gilbert đã chuyển thể nội dung H.M.S. Pinafore và The Mikado thành sách thiếu nhi The Pinafore Picture Book và The Story of The Mikado trong đó một số chi tiết cốt truyện không có trong libretto. Nhiều sách thiếu nhi khác ra đời với nội dung hoặc phỏng theo nhân vật, sự kiện trong các vở opera. Trong thế kỷ 19, âm nhạc và ca khúc phổ biến nhất của Gilbert và Sullivan đã được chuyển thể thành các bản khiêu vũ.
Các vở opera cũng được chuyển thể sang nhạc kịch và phim âm nhạc, như sau đây:
The Swing Mikado (1938; Chicago – dàn diễn viên da đen)
The Hot Mikado (1939) và Hot Mikado (1986)
The Jazz Mikado (1927, Berlin)
Hollywood Pinafore (1945)
The Cool Mikado (phim 1962)
The Black Mikado (1975)
Dick Deadeye, or Duty Done (phim hoạt họa 1975)
The Pirate Movie (phim 1982)
The Ratepayers' Iolanthe (1984; thắng giải Olivier Award) do Ned Sherrin và Alistair Beaton chuyển thể
The Metropolitan Mikado (châm biếm chính trị do Sherrin và Beaton chuyển thể, diễn lần đầu tại Đại sảnh nữ vương Elizabeth (1985) với diễn viên Louise Gold, Simon Butteriss, Rosemary Ashe, Robert Meadmore và Martin Smith)
Di Yam Gazlonim của Al Grand (1986; chuyển thể tiếng Yiddish của Pirates; vở diễn New York được đề cử giải Drama Desk Award) 2007
Pinafore! (A Saucy, Sexy, Ship-Shape New Musical) (Mark Savage chuyển thể, diễn lần đầu tại Nhà hát Tán dương (Celebration Theater) ở Los Angeles, California năm 2001; chỉ có duy nhất một nhân vật là nữ, trừ một nhân vật khác nữa còn lại tất cả đều là đồng tính nam.
Gondoliers: Bản opera chuyển thể theo chủ đề mafia, đại thể do John Doyle viết lại còn Sarah Travis dàn dựng và cải biên, diễn tại Nhà hát Watermill rồi chuyển qua Nhà hát Apollo tại West End năm 2001.
Parson's Pirates của Opera della Luna (2002)
The Ghosts of Ruddigore của Opera della Luna (2003)
Pinafore Swing, Nhà hát Watermill (2004: bản chuyển thể khác của Doyle trong đó diễn viên đông gấp đôi dàn nhạc)
Hình minh họa "Gentle Alice Brown" của Gilbert trong Bab Ballad
Áp phích Ages Ago. Tại buổi tập vở này, Frederic Clay đã giới thiệu Gilbert với Sullivan.
Cung pha lê là nơi trình tấu đầu tiên một số tác phẩm thời kỳ đầu của Sullivan
Một minh họa đương thời của Thespis trên tờ The Illustrated London News ngày 6 tháng 1 năm 1872
Tranh khắc của D.H. Friston về tác phẩm gốc Trial by Jury
Áp phích ban đầu vẽ các cảnh trong The Sorcerer, Pinafore và Trial by Jury
Vua hải tặc
George Grossmith vào vai Bunthorne trong Patience, 1881
Barnett trong vai Tiên nữ hoàng
Áp phích The Mikado
Nguyên bản mặt tiền Nhà hát Savoy khoảng năm 1881
Cảnh phòng khách tại màn II trong Utopia, Limited
Entr'acte bày tỏ niềm vui khi Gilbert và Sullivan tái hợp
Quảng cáo bản thu âm đầu tiên của The Mikado, 1917
Chi tiết có hình ảnh Sullivan và Gilbert trong tranh biếm họa trên tạp chí Punch.
Áp phích Pirates năm 1880
Bìa trước The Pinafore Picture Book, 1908
Quản cơ

Quản cơ (chữ Hán: 管奇, tiếng Anh: Battalion Commander), hoặc Cai cơ (該奇), là một chức võ quan thời Nguyễn. Quản cơ đứng đầu một cơ, trật Chánh tứ phẩm.
Để hiểu rõ thêm về chức Quản Cơ, xem Cai cơ.
Tại miền Nam, Quản cơ Thành (đức Cố Quản Trần Văn Thành), được biết đến là thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Bảy Thưa chống Pháp vào những năm 1867-1873.
Chú thích

↑  Theo Từ điển chức quan Việt Nam, Đỗ Văn Ninh, 2002, trang 535 danh mục 1042. Quản cơ
| x t Chức quan võ thời phong kiến Việt Nam |
| --- | --- |
Nhà Đinh: Đô hộ phủ sĩ sư
Nhà Tiền Lê: Đô chỉ huy sứ
Nhà Lý: Đô thống
Nhà Trần: Phiêu kỵ thượng tướng quân
Nhà Hồ: Đô thống
Bắc thuộc lần 4: Tổng binh
Nhà Lê sơ: Ngũ quân Đô đốc, Tả Hữu Đô đốc > Đô chỉ huy sứ
Nhà Mạc: Ngũ quân Đô đốc
Chúa Trịnh: Ngũ quân Đô đốc
Chúa Nguyễn: Chúa > Chưởng dinh > Chưởng cơ > Cai cơ > Cai đội > Cai thuyền
Nhà Tây Sơn: Ðại Tư mã
thời Nguyễn: Vua > Ngũ quân Đô thống > Chưởng doanh (Thống chế, Đề đốc) > Chưởng cơ, Chưởng vệ, Lãnh binh, Vệ úy, Đốc binh > Cai cơ, Quản cơ > Cai đội > Suất đội > Suất thập
| x t Quan chế các triều đại quân chủ Việt Nam |
| --- | --- |
Thời kỳ:  Đinh  Tiền Lê  Lý  Trần  Lê sơ  Nguyễn 
Danh sáchchức quan:  Án sát  Bố chính  Cai bạ / Cai bộ  Cai cơ  Cai đội  Cai thuyền  Chưởng cơ  Chưởng dinh  Chưởng doanh  Chưởng vệ  Đại học sĩ  Đề đốc  Đô chỉ huy sứ  Đô đốc  Đốc học  Giáo thụ  Hiệp trấn  Huấn đạo  Khanh sĩ  Khâm sai  Ký lục  Lãnh binh  Lệnh doãn  Lục bộ  Ngũ quân Đô đốc  Ngũ quân Đô đốc phủ  Ngũ quân Đô thống  Phò mã  Phủ doãn  Quản cơ  Suất đội  Suất thập  Tể tướng  Thái thú  Thứ sử  Tam công  Thừa tướng  Thái giám  Thái sư  Thái uý  Tham hiệp trấn  Thượng thư  Tiết độ sứ  Tổng đốc  Trấn thủ  Tri châu  Tri phủ  Tuần phủ  Tư đồ  Tứ trụ triều đình  Văn chức
SSM-N-8 Regulus

| SSM-N-8 Regulus |
| --- | --- |
SSM-N-8 "Regulus I" đang được trưng bày tại Bảo tàng
Loại: Tên lửa hành trình
Nơi chế tạo: Hoa Kỳ
Lược sử hoạt động
Phục vụ: 1955-64
Sử dụng bởi: Hải quân Hoa Kỳ
Lược sử chế tạo
Nhà sản xuất: Chance Vought
Giai đoạn sản xuất: Tháng Ba năm 1951
Thông số
Khối lượng: 13.685 pound (6.207 kg)
Chiều dài: 32 foot 2 inch (9,80 m)
Đường kính: 4 foot 8,5 inch (1,435 m)
Đầu nổ: Đầu đạn nặng 3.000 pound (1.400 kg) bao gồm đầu đạn hạt nhân Mark 5 hoặc đầu đạn hạt nhân Mark 27.

Động cơ: Động cơ turbojet Allison J33-A-14 có lực đẩy 4.600 lbf (20 kN) 2 động cơ hỗ trợ cất cánh JATO có lực đẩy 33.000 lbf (150 kN)
Sải cánh: 21 foot (6,4 m) khi mở cánh 9 foot 10,5 inch (3,010 m) khi gập cánh
Tầm hoạt động: 500 hải lý (926 km)
Tốc độ: Dưới tốc độ âm thanh
SSM-N-8A Regulus hay Regulus I là một loại tên lửa hành trình phóng từ tàu ngầm thế hệ thứ 2 do Hải quân Hoa Kỳ phát triển, với khả năng mang đầu đạn hạt nhân động cơ turbojet. Tên lửa được phát triển từ năm 1955 đến năm 1964. Tên lửa Regulus được phát triển từ các kết quả thử nghiệm tên lửa đạn đạo V-1 do Hải quân Mỹ thực hiện tại Căn cứ không quân Mũi Mugu ở California. Tên lửa có hình dáng khí động học giống với hình dáng của máy bay tiêm kích cùng thời kỳ nó ra đời, nhưng không có buồng lái. Các mẫu thử nghiệm tên lửa được bổ sung thêm càng hạ cánh, và nó có khả năng cất hạ cánh tương tự như máy bay thông thường. Khi tên lửa được triển khai, chúng sẽ được phóng đi từ đường ray đặt trên thân tàu ngầm, và được hỗ trợ bằng hai động cơ phản lực nhỏ ở phần thân sau.
Lịch sử ra đời và phát triển > Loại biên

Dù là hệ thống tên lửa mang đầu đạn hạt nhân đầu tiên được triển khai trên tàu ngầm của Hải quân Mỹ, nhưng hệ thống tên lửa Regulus có nhiều điểm lạc hậu. Khi tiến hành phóng tên lửa, tàu ngầm phải nổi lên và triển khai tên lửa trên ray phóng trong bất kỳ thời tiết nào. Do nó cần hệ thống điều khiển bằng radar, vốn chỉ có tầm hoạt động 225 nmi (259 mi; 417 km), tàu ngầm phải tiếp tục nổi trên bề mặt nước để có thể điều khiển quả tên lửa trong khi đó tín hiệu điều khiển sẽ khiến tàu ngầm bị lộ vị trí. Phương pháp dẫn đường này dễ bị gây nhiễu và do tên lửa bay cận âm, tàu ngầm sẽ phơi mình trên mặt nước và dễ bị tổn thương trước đòn tấn công từ đối phương trong suốt thời gian bay của tên lửa. Việc tiêu diệt tàu ngầm mẹ sẽ khiến quả tên lửa bị mất điều khiển.
Việc sản xuất tên lửa Regulus được ngừng lại từ tháng Một năm 1959 với việc hoàn tất quả tên lửa thứ 514; năm 1962, chúng được đổi tên thành RGM-6. Tên lửa Regulus đươc loại khỏi trang bị vào tháng Tám năm 1964. Một số quả tên lửa còn lại được chuyển sang làm vai trò mục tiêu bay. Regulus không chỉ là phương tiện răn đe hạt nhân của Hải quân Mỹ trong suốt thời kỳ đầu chiếntranh Lạnh, đặc biệt là trong Khủng hoảng tên lửa tại Cuba năm 1962, là tiền đề cho phát triển các tên lửa UGM-27 Polaris, UGM-73 Poseidon và họ tên lửa Trident, mà còn là ông tổ của tên lửa hành trình BGM-109 Tomahawk.
Sau khi được cho loại biên, một số lượng tên lửa đã được chuyển đổi thành mục tiêu bay BQM-6C.