stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Điểm Lagrange
Các ví dụ trong tự nhiên > Các quỹ đạo chung khác

Vật thể cùng đôi với Trái Đất, 3753 Cruithne, nằm trên một quỹ đạo Troia quanh Trái Đất, nhưng không thực sự như một thiên thể Troia. Trái lại, nó chiếm một trong hai quỹ đạo đều quanh Mặt Trời, theo chu kỳ thay đổi từ quỹ đạo này sang quỹ đạo khác khi đụng độ gần với Trái Đất. Khi tiểu hành tinh áp sát Trái Đất, nó nhận được năng lượng quỹ đạo từ Trái Đất và di chuyển sang một quỹ đạo cao, lớn hơn và có năng lượng nhiều hơn. Một thời gian sau, Trái Đất đuổi kịp tiểu hành tinh (đang có quỹ đạo lớn và chậm hơn), khi ấy Trái Đất lấy lại năng lượng và vì thế tiểu hành tinh lại rơi vào một quỹ đạo nhỏ và nhanh hơn và cuối cùng lại đuổi kịp Trái Đất để bắt đầu một chu kỳ mới. Điều này không gây ảnh hưởng có thể nhận thấy trên chiều dài năm của Trái Đất, bởi vì khối lượng Trái Đất lớn gấp hơn 20 tỷ lần khối lượng 3753 Cruithne.
Epimetheus và Janus là các vệ tinh của Sao Thổ và cũng có mối quan hệ tương tự như vậy, dù chúng có khối lượng khác nhau và thay đổi quỹ đạo cho nhau theo chu kỳ. (Janus có khối lượng lớn gấp 4 lần, nhưng vẫn đủ nhẹ để bị ảnh hưởng làm thay đổi quỹ đạo.) Một ví dụ tương tự khác là cộng hưởng quỹ đạo, theo đó các vật thể quỹ đạo thường có xu hướng có các chu kỳ tỷ lệ nguyên do sự tương tác giữa chúng.
Một biểu đồ thể hiện năm điểm Lagrange của hệ hai vật thể (ví dụ Mặt Trời và Trái Đất)
Điểm L2, nơi có kính thiên văn vũ trụ James Webb.
Bucculatrix cristatella

| Bucculatrix cristatella> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Liên họ (superfamilia): Gracillarioidea
Họ (familia): Bucculatricidae
Chi (genus): Bucculatrix
Loài (species): B. cristatella
Danh pháp hai phần
Bucculatrix cristatella (Zeller, 1839) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Lyonetia cristatella Zeller, 1839  Bucculatrix jugicola Wocke, 1876 
Bucculatrix cristatella là một loài bướm đêm thuộc họ Bucculatricidae. Nó được tìm thấy ở hầu hết châu Âu (ngoại trừbán đảo Iberia và bán đảo Balkan).
Sải cánh dài khoảng 7 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 5 đến tháng 6 và lần tiếp theo từ tháng 7 đến tháng 8. Có hai lứa trưởng thành một năm.
Ấu trùng ăn các loài Achillea millefolium, Anthemis tinctoria, Chrysanthemum và Leucanthemopsis alpina. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Brachythecium laevivelutinum

| Brachythecium laevivelutinum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Brachytheciaceae
Chi (genus): Brachythecium
Loài (species): B. laevivelutinum
Danh pháp hai phần
Brachythecium laevivelutinum Dixon, 1929 
Brachythecium laevivelutinum là một loài rêu trong họ Brachytheciaceae. Loài này được Dixon mô tả khoa học đầu tiên năm 1929.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Brachythecium laevivelutinum”. Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2014.
Bartramia robusta

| Bartramia robusta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Bartramiales
Họ (familia): Bartramiaceae
Chi (genus): Bartramia
Loài (species): B. robusta
Danh pháp hai phần
Bartramia robusta Hook. f. & Wilson, 1844 
Bartramia robusta là một loài rêu trong họ Bartramiaceae. Loài này được Hook. f. & Wilson mô tả khoa học đầu tiên năm 1844.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Bartramia robusta”. Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2014.
Alsophila fasciata

| Alsophila fasciata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Alsophila
Loài (species): A. fasciata
Danh pháp hai phần
Alsophila fasciata Lempke 1949 
Alsophila fasciata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Trichomanes ujhelyii

| Trichomanes ujhelyii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Hymenophyllales
Họ (familia): Hymenophyllaceae
Chi (genus): Trichomanes
Loài (species): T. ujhelyii
Danh pháp hai phần
Trichomanes ujhelyii K, 1912 
Trichomanes ujhelyii là một loài dương xỉ trong họ Hymenophyllaceae. Loài này được K mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trichomanes ujhelyii”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Bucculatrix ivella

| Bucculatrix ivella> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Liên họ (superfamilia): Gracillarioidea
Họ (familia): Bucculatricidae
Chi (genus): Bucculatrix
Loài (species): B. ivella
Danh pháp hai phần
Bucculatrix ivella Busck, 1900 
Danh pháp đồng nghĩa
 Ogmograptis ivella 
Bucculatrix ivella (tên tiếng Anh: Groundsel Leaf-perforator Moth hoặc Groundsel Leaf-mining Moth) là một loài bướm đêm thuộc họ Bucculatricidae. Nó là loài bản địa của Bắc Mỹ, nhưng đã được đưa vào Queensland.
Ấu trùng ăn Baccharis halimifolia và Baccharis neglecta.
Billy Joel

| Billy Joel |
| --- | --- |
Billy Joel at opening night of the 2009 season at the Metropolitan Opera.
Thông tin nghệ sĩ
Tên khai sinh: William Martin Joel
Sinh: 9 tháng 5, 1949 (75 tuổi) The Bronx, Thành phố New York, Tiểu bang New York, Hoa Kỳ
Thể loại: Rock, Pop, Nhạc cổ điển, Jazz, Soft rock
Nghề nghiệp: Singer-songwriter, Nghệ sĩ dương cầm
Nhạc cụ: Hát, Dương cầm & Keyboard instrument, Ghi-ta, Harmonica, Phong cầm
Năm hoạt động: 1964–nay
Hãng đĩa: Columbia Records, Family Productions, Sony
Hợp tác với: The Echoes, English articles#Definite article, Attila (rock band), Elton John, Cindy (given name)

Website: www.billyjoel.com
William Martin "Billy" Joel (sinh ngày 9 tháng 5 năm 1949) là một nghệ sĩ dương cầm, ca sĩ và nhạc sĩ người Mỹ. Kể từ ngày phát hành ca khúc đầu tiên, "Piano Man", vào năm 1973, Joel sở hữu số lượng album được tiêu thụ kỷ lục, đứng thứ 6 trong danh sách các nghệ sĩ và thứ 3 trong danh sách các nghệ sĩ solo bán được nhiều album nhất tại Hoa Kỳ.  Album "Greatest Hits Vol 1&2" đứng thứ 3 trong danh sách các album bán chạy nhất tính đến thời điểm phát hành.
Có 33 ca khúc của Joel lọt vào bảng xếp hạng Top 40 hits vào thập niên 70, 80 và 90, tất cả đều do chính ông sáng tác. Trong sự nghiệp của mình, Joel đã giành được 6 giải Grammy trên tổng số 23 đề cử. Tính đến nay, đã có 150 triệu album của Joel được tiêu thụ trên toàn thế giới.
Joel đã vinh dự được ghi danh vào Đại sảnh Danh vọng nhạc sĩ (1992) (Songwriters Hall of Fame), Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll (1999), và Đại sảnh danh vọng Long Island (2006). Năm 2001, Joel đã nhận giải thưởng Johnny Mercer từ Đại sảnh Danh vọng nhạc sĩ. Năm 2013, Joel được vinh danh tại trung tâm Kennedy Center Honors, niềm vinh dự cao quý nhất đối với mỗi nghệ sĩ sự vì những ảnh hưởng tới văn hóa Mỹ thông qua nghệ thuật. Ngoại trừ 2 ca khúc "All My Life" và "Christmas in Fallujah", Joel đã ngừng việc sáng tác và phát hành các sản phẩm âm nhạc từ năm 1993 với album "River of Dreams". Tuy nhiên, ông vẫn tiếp tục đi tour và trình diễn các ca khúc đã tạo dựng lên tên tuổi mình tại các buổi hòa nhạc cá nhân.
Cullumia setosa

| Cullumia setosa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Cullumia
Loài (species): C. setosa
Danh pháp hai phần
Cullumia setosa (L.) Sieber ex R.Br., 1813 
Cullumia setosa là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (L.) Sieber ex R.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 1813.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cullumia setosa”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Örtülü, Ardanuç

| Örtülü |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
ÖrtülüVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Artvin
Huyện: Ardanuç
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 33 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Örtülü là một xã thuộc huyện Ardanuç, tỉnh Artvin, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 33 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Artvin”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Brachythecium latifolium

| Brachythecium latifolium> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Bryidae
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Brachytheciaceae
Chi (genus): Brachythecium
Loài (species): B. latifolium
Danh pháp hai phần
Brachythecium latifolium Kindb., 1888 
Brachythecium latifolium là một loài Rêu trong họ Brachytheciaceae. Loài này được Kindb. mô tả khoa học đầu tiên năm 1888.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Brachythecium latifolium”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.
Àstrid Bergès-Frisbey

| Àstrid Bergès-Frisbey |
| --- | --- |
Bergès-Frisbey trong buổi lễ Liên hoan phim Deauville 2013
Sinh: 26 tháng 5, 1986 (38 tuổi) Barcelona, Tây Ban Nha
Nghề nghiệp: diễn viên, người mẫu
Năm hoạt động: 2007–nay
Nổi tiếng vì: Roles of Suzanne trong phim The Sea Wall và người cá Syrena của Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides
Àstrid Bergès-Frisbey (sinh ngày 26 tháng 5 năm 1986) là một diễn viên người Pháp gốc Tây Ban Nha. Cô được biết đến trong vai diễn Suzanne của bộ phim The Sea Wall và nàng người cá Syrena trong phim Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides.
Cuộc đời và sự nghiệp

Àstrid Bergès-Frisbey có bố là người Tây Ban Nha, còn mẹ cô là người Pháp gốc Mỹ. Gia đình cô chuyển đến Paris khi cô năm tuổi. Cô có thể nói tiếng Pháp, Catalan, Tây Ban Nha. Cô lần đầu diễn xuất vào năm 2007 trên kênh truyền hình Pháp và từ đó đã xuất hiện nhiều ở các bộ phim cùng với Isabelle Huppert, Vincent Perez, và Daniel Auteuil. Năm 2008, Àstrid Bergès-Frisbey ra mắt khán giả với bộ phim The Sea Wall. Cô bắt đầu làm người mẫu vào năm 2010 trong chiến dịch "Chanel Spring" của Pháp.
Àstrid Bergès-Frisbey xuất hiện lần đầu ở bộ phim tiếng Anh được mong chờ nhất năm 2011, Pirates of the Caribbean 4 trong vai Nàng tiên cá Syrena. Sau cuộc thử giọng ở Pháp, Hollywood và Anh, cô đã phải học tiếng Anh trong vai diễn này. Lúc quay phim này ở Hawaii, cô hạn chế đi ra ngoài vào ban ngày để da nhạt.
Các bộ phim đã tham gia

| Năm | Tên | Vai diễn | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 | Sur le fil | Marie Sertissian | TV series; 3 episodes |
| 2007 | Divine Émilie | Marquise de Boufflers | phim truyền hình |
| 2008 | Elles et moi | Young Isabel | TV mini-series |
| 2008 | The Sea Wall | Suzanne | Also được gọi là Un barrage contre le Pacifique |
| 2009 | La première étoile | Juliette |  |
| 2009 | La reine morte | The infanta | phim truyền hình |
| 2010 | Bruc. El desafío | Gloria |  |
| 2011 | La fille du puisatier | Patricia Amoretti |  |
| 2011 | Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides | Syrena |  |
| 2011 | El Sexo de los Ángeles | Carla | Post-production |
| 2013 | Juliette | Juliette Karsenty |  |
| 2014 | I Origins | Sofi |  |
| 2015 | Alaska | Nadine |  |
| 2016 | King Arthur: Legends of the Sword | The Mage |  |
Bulbophyllum sigmoideum

| Bulbophyllum sigmoideum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Phân họ (subfamilia): Epidendroideae
Chi (genus): Bulbophyllum
Loài (species): B. sigmoideum
Danh pháp hai phần
Bulbophyllum sigmoideum Ames & C.Schweinf. 
Bulbophyllum sigmoideum là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum.
Alsophila fulgens

| Alsophila fulgens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Pteridopsida
Bộ (ordo): Cyatheales
Họ (familia): Cyatheaceae
Chi (genus): Alsophila
Loài (species): A. fulgens
Danh pháp hai phần
Alsophila fulgens (C. Chr.) D.S. Conant, 1983 
Alsophila fulgens là một loài thực vật có mạch trong họ Cyatheaceae. Loài này được (C. Chr.) D.S. Conant mô tả khoa học đầu tiên năm 1983.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Alsophila fulgens”. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2013.
Braggins, John E. & Large, Mark F. 2004. Tree Ferns. Timber Press, Inc., p. 133. ISBN 0-88192-630-2
The International Plant Names Index: Cyathea fulgens
Örnekköy, Ula

| Örnekköy |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
ÖrnekköyVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Muğla
Huyện: Ula
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 233 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Örnekköy là một xã thuộc huyện Ula, tỉnh Muğla, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 233 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Muğla”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.
Ảnh hưởng sức khỏe của rượu vang

Một ly rượu vang
Rượu vang có một lịch sử lâu đời trong thế giới y học và sức khỏe.
Ảnh hưởng sức khỏe của rượu vang chủ yếu được quyết định bởi thành phần hoạt tính của rượu. Một số nghiên cứu cho thấy uống một lượng nhỏ rượu (tối đa một ly tiêu chuẩn mỗi ngày đối với phụ nữ và một đến hai ly mỗi ngày đối với nam giới) có mối liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh tim, đột quỵ, đái tháo đường, hội chứng chuyển hóa và tử vong sớm. Tuy nhiên, các nghiên cứu khác lại không tìm thấy những hiệu quả như vậy.
Uống nhiều hơn lượng tiêu chuẩn làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim, huyết áp cao, rung tâm nhĩ, đột quỵ và ung thư. Kết quả hỗn hợp cũng cho thấy liên hệ trong uống rượu nhẹ và tử vong do ung thư.
Nguy cơ cao hơn ở những người trẻ tuổi do uống rượu say (nhậu nhẹt) có thể gây ra các vụ bạo lực hay tai nạn. Ước tính hoảng 88.000 ca tử vong mỗi năm ở Mỹ  là do rượu. Nghiện rượu làm giảm khoảng mười năm tuổi thọ của một người và tiêu thụ rượu quá độ là nguyên nhân đứng hàng thứ ba gây tử vong sớm ở Hoa Kỳ. Theo các đánh giá có hệ thống và các hiệp hội y tế, những người không uống rượu không nên bắt đầu uống rượu vang.
Rượu vang đã có lịch sử sử dụng lâu đời như một phương thuốc sơ khai, được khuyên dùng như một cách thay thế an toàn cho nước uống, thuốc sát trùng để điều trị vết thương, hỗ trợ tiêu hóa và chữa lành nhiều chứng bệnh bao gồm đờ đẫn, tiêu chảy và đau khi sinh con. Giấy cói Ai Cập cổ đại và bảng viết Sumerian có từ năm 2200 trước Công nguyên đã trình bày chi tiết về những công dụng dược liệu của rượu vang và làm rượu vang trở thành loại thuốc lâu đời nhất trên thế giới mà do con người bào chế ra. Rượu vang tiếp tục giữ vai trò lớn trong nền y học cho đến cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, khi những thay đổi về quan điểm cũng như nghiên cứu y học về rượu và chứng nghiện rượu khiến người ta đặt những nghi vấn về vai trò của nó như là một phần của lối sống lành mạnh.
Cullumia pectinata

| Cullumia pectinata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Cullumia
Loài (species): C. pectinata
Danh pháp hai phần
Cullumia pectinata (Thunb.) Less., 1832 
Cullumia pectinata là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Thunb.) Less. mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cullumia pectinata”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Tiếng Nivkh

| Tiếng Nivkh |
| --- | --- |
нивх диф, нивх туғс
Phát âm: [mer ɲivx dif/tuɣs] (phương ngữ Amur); [ɲiɣvŋ duf] (phương ngữ Đông Nam Sakhalin)
Sử dụng tại: Nga, Nhật Bản
Khu vực: Đảo Sakhalin, và dọc sông Amur
Tổng số người nói: 200 (năm 2010)
Dân tộc: Nivkh
Phân loại: Ngôn ngữ tách biệt, nhưng được gộp vào nhóm ngôn ngữ Paleosiberia để thuận tiện việc phân loại
Hệ chữ viết: Chữ Kirin
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: niv
Glottolog: gily1242
ELP: Sakhalin Nivkh
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Tiếng Nivkh hoặc tiếng Gilyak (tự gọi: Нивхгу диф Nivxgu dif) là một ngôn ngữ được sử dụng tại Priamurye (Ngoại Mãn Châu), ở lưu vực sông Amgun (một phụ lưu của sông Amur), vài nơi dọc chính sông Amur, và ở nửa bắc đảo Sakhalin. 'Gilyak' là tên gọi Mãn Châu. Những người bản ngữ của ngôn ngữ này là người Nivkh.
Dân số của người Nivkh được duy trì tương đối ổn định, với 4.549 người Nivkh năm 1897, và 4.673 vào năm 1989. Tuy nhiên, số người bản ngữ tiếng Nivkh đã giảm từ 100% đến chỉ còn 23,3% trong thời gian đó, nên chỉ còn hơn 1.000 người nói tiếng Nivkh như ngôn ngữ mẹ đẻ vào năm 1989.
Phân loại

Tiếng Nivkh không liên quan đến bất kỳ ngôn ngữ nào được biết tới, khiến nó trở thành một ngôn ngữ tách biệt. Để thuận tiện trong phân loại, nó được xếp vào nhóm ngôn ngữ Paleosiberia. Nhiều từ trong tiếng Nivkh mang nét tương đồng với những từ cùng nghĩa trong ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Paleosiberia, hay tiếng Ainu, tiếng Hàn Quốc, và ngữ tộc Tungus, nhưng không có sự tương ứng ngữ âm thông thường nào đã được ghi nhận để cho thấy mối quan hệ đáng kể về từ vựng giữa các ngôn ngữ này, nên bất kì sự tương đồng có lẽ hoặc do tình cờ hoặc do vay mượn.
Tiếng Nivkh được đặt vào hệ ngôn ngữ Á-Âu giả thuyết của Joseph Greenberg. Michael Fortescue đề xuất vào năm 1998 rằng tiếng Nivkh có thể liên quan tới hệ ngôn ngữ Mosan, và sau đó, năm 2011, ông cho rằng tiếng Nivkh, mà ông còn gọi là "ngôn ngữ Amur tách biệt", liên quan đến hệ ngôn ngữ Chukotko-Kamchatkan, tạo nên một hệ Chukotko-Kamchatkan-Amur mới.
Phương ngữ

Tiếng Nivkh được chia làm bốn phương ngữ, gồm phương ngữ Amur, Bắc Sakhalin, Nam Sakhalin, và Đông Sakhalin. Sự khác biệt từ vựng và ngữ âm giữa phương ngữ tại lưu vực sông Amur và phương ngữ tại đảo Sakhalin lớn tới mức vài nhà ngôn ngữ học phân loại chúng như hai ngôn ngữ riêng biệt thuộc hệ ngôn ngữ Nivkh nhỏ. Các nhà ngôn ngữ học khác nhận thấy sự đa dạng lớn trong tiếng Nivkh; khác biệt từ trong chính các phương ngữ Amur hay Sakhalin, khác biệt giữa từng làng, gia đình, hay thậm chí từng cá nhân.
Ngữ pháp

Ngôn ngữ này có một hệ thống cách ngữ pháp phát triển, cũng như một số điểm ngữ pháp khác, nhưng lại không có giống. Cấu trúc cơ bản là chủ-tân-động (subject–object–verb). Tiếng Nivkh đáng chú ý với nhiều sự kết hợp từ vựng. Ví dụ, những hình vị thể hiện mối quan hệ không gian (giới từ hay hậu từ trong các ngôn ngữ khác) được gắn liền với danh từ mà chúng bổ nghĩa. Một từ duy nhất có thể bao hàm nhiều gốc từ, danh từ, hay động từ để thể hiện một nghĩa nào đó. Do đó, trong tiếng Nivkh, kết cấu của từng từ rất quan trọng trong câu.
Bảng chữ cái

| Kí tự | Âm vị |
| --- | --- |
А а: /æ/
Б б: /b/
В в: /v/
Г г: /g/
Ӷ ӷ: /ɢ/
Ғ ғ: /ɣ/
Ӻ ӻ: /ʁ/
Д д: /d/
Е е: /ɪe/
Ё ё: /jo/
Ж ж: /ɟ/
З з: /z/
И и: /i/
Й й: /ɪ/
К к: /k/
К' к': /kʰ/
Ӄ ӄ: /q/
Ӄ' ӄ': /qʰ/
Л л: /l/
М м: /m/
Н н: /n/
Ӈ ӈ: /ŋ/
О о: /o/
П п: /p/
П' п': /pʰ/
Р р: /r/
Р̌ р̌: /r̥/
С с: /s/
Т т: /t/
Т' т': /tʰ/
У у: /u/
Ф ф: /f/
Х х: /x/
Ӽ ӽ: /χ/
Ӿ ӿ: /h/
Ц ц: /t͡s/
Ч ч: /t͡ʃ/
Ч' ч': /t͡ʃʰ/
Ш ш: /ʃ/
Щ щ: /ʃt͡ʃ/
Ъ ъ: /ʔ/
Ы ы: /ə/
Ь ь: /j/
Э э: /ɤ/
Ю ю: /ju/
Я я: /jæ/
1 2 3  Chỉ có trong từ mượn tiếng Nga.
Ngữ âm > Phụ âm

|  |  | Môi | Chân răng | Vòm | Ngạc | Lưỡi gà | Thanh hầu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mũi | Mũi | m | n | ɲ | ŋ |  |  |
| Tắc | vô thanh | p | t | c | k | q |  |
| Tắc | bật hơi | pʰ | tʰ | cʰ | kʰ | qʰ |  |
| Xát | vô thanh | f | s |  | x | χ | h |
| Xát | hữu thanh | v | z |  | ɣ | ʁ |  |
| Tiếp cận | giữa |  |  | j | w |  |  |
| Tiếp cận | cạnh |  | l |  |  |  |  |
| Rung | vô thanh |  | r̥ |  |  |  |  |
| Rung | hữu thanh |  | r |  |  |  |  |
Những âm xát môi có thể được xác định là đôi môi [ɸ, β] hay môi-răng [f, v]. Các âm xát vòm có tắc xát ở mức vào đó, như [tʃʰ, tʃ]. Âm tắc không bật hơi vô thanh có thể biến thành âm tắc hữu thanh (như [b d ɟ ɡ ɢ]).
Sự phân biệt giữa âm xát ngạc mềm và lưỡi nhỏ ([ɣ] và [ʁ], [x] và [χ]) hiếm gặp trên thế giới.
Ngữ âm > Nguyên âm

|  | Trước | Sau> không làm tròn | Sau> làm tròn |
| --- | --- | --- | --- |
| Đóng | ɪ |  | u |
| Vừa | ɪe | ɤ | o |
| Mở | æ |  |  |
Ngữ âm > Nhấn âm

Âm được nhấn có thể là bất kỳ âm tiết nào, nhưng thường là âm thứ nhất; sự nhấn âm biến thiên theo phương ngữ.
Chú thích

↑  Austerlitz, R (1956). “Gilyak nursery words”. Word. 12 (2): 260–279.
↑  『ギリヤークの昔話』中村チヨ (1992) 北海道出版企画センター
↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Nivkh”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Mattissen, Johanna (2001) Facts about the World's Languages, Nivkh. New England Publishing. ISBN 0-8242-0970-2 p. 515.
↑  Fortescue, M. (1998). Language relations across Bering Strait: reappraising the archaeological and linguistic evidence.
↑  Fortescue, Michael (2011). “The relationship of Nivkh to Chukotko-Kamchatkan revisited”. Lingua. 121 (8): 1359–1376. doi:10.1016/j.lingua.2011.03.001.
↑  “Nivkh language, alphabet and pronunciation”. Omniglot. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2017.
↑  Hidetoshi Shiraishi (2000). “Nivkh consonant alternation does not involve hardening” (PDF). Journal of Chiba University Eurasian Society (3): 89–119. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 24 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2009.
↑  Johanna Mattissen, Dependent-Head Synthesis in Nivkh: A Contribution to a Typology of Polysynthesis (John Benjamins Publishing, 2003; ISBN 9027229651), pp. 85-86.
Thư mục

Arefiev, A. L. (А. Л. Арефьев) (2014). Yazyki korennykh malochislennykh narodov Severa, Sibiri i Dalnego Vostoka v sisteme obrazovaniya: istoriya i sovremennost Языки коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока в системе образования: история и современность [Languages of the Indigenous Minorities of the North, Siberia and the Far East in Educational System: Past and Present] (PDF) (bằng tiếng Nga). Moskva: Tsentr sotsialnogo prognozirovaniya i marketinga. ISBN 978-5-906001-21-4. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2020.
Gruzdeva, Ekaterina (1998). Nivkh (bằng tiếng Anh). Munich: Lincom Europa. ISBN 3-89586-039-5.
Maddieson, Ian (1984). Patterns of sounds (bằng tiếng Anh). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-26536-3.
Mattissen, Johanna (2003). Dependent-Head Synthesis in Nivkh: A Contribution to a Typology of Polysynthesis (bằng tiếng Anh). Amsterdam: John Benjamins Publishing. ISBN 1-58811-476-7.
Nedjalkov, Vladimir P.; Otaina, Galina A. (2013). A Syntax of the Nivkh Language: The Amur Dialect (bằng tiếng Anh). Amsterdam: John Benjamins Publishing.
Tangiku, Itsuji 丹菊逸治 (2008). Nivufugo Saharin hōgen kiso goishū (Soguriki shūhen chiiki) ニヴフ語サハリン方言基礎語彙集 (ソグリキ周辺地域) [Basic Vocabulary of the Sakhalin Dialect of Nivkh Language (Nogliki Dialect)] (bằng tiếng Nhật). Tōkyō: Tōkyō Gaikokugo Daigaku Ajia Afurika Gengo Bunka Kenkyūjo.
Các điểm dân cư nơi có người Nivkh theo Thống kê dân số Nga năm 2002 (ngoại trừ Khabarovsk, Poronaysk và Yuzhno-Sakhalinsk).
Ballota platyloma

| Ballota platyloma> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Ballota
Loài (species): B. platyloma
Danh pháp hai phần
Ballota platyloma Rech.f., 1952 
Ballota platyloma là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Rech.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1952.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ballota platyloma”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Tonengo

Tonengo là một đô thị ở tỉnh Asti vùng Piedmont thuộc Ý, nằm ở vị trí cách khoảng 25 km về phía đông của Torino và khoảng 30 km về phía tây bắc của Asti. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 196 người và diện tích là 5,5 km².
Tonengo giáp các đô thị: Aramengo, Casalborgone, Cavagnolo, Cocconato, Lauriano và Moransengo.