stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
USS Vammen (DE-644)

| --- | --- |
Tàu hộ tống khu trục USS Vammen (DE-644) ngoài khơi San Francisco, ngày 3 tháng 12 năm 1957
Lịch sử
Hoa Kỳ
Tên gọi:  USS Vammen (DE-644)
Đặt tên theo:  Clarence E. Vammen, Jr.
Đặt hàng:  1942
Xưởng đóng tàu:  Bethlehem Steel Corporation, San Francisco, California
Đặt lườn:  1 tháng 8, 1943
Hạ thủy:  21 tháng 5, 1944
Người đỡ đầu:  bà Earle Morgan
Nhập biên chế:  27 tháng 7, 1944
Tái biên chế:   15 tháng 2, 1952;   2 tháng 10, 1961 
Xuất biên chế:   3 tháng 2, 1947;   18 tháng 6, 1960;  12 tháng 7, 1969 
Xóa đăng bạ:  12 tháng 7, 1969
Danh hiệu và phong tặng:  2 × Ngôi sao Chiến trận
Số phận:  Bị đánh chìm như mục tiêu, 18 tháng 2, 1971
Đặc điểm khái quát
Lớp tàu:  Lớp Buckley
Trọng tải choán nước:   1.400 tấn Anh (1.422 t) (tiêu chuẩn)  1.740 tấn Anh (1.768 t) (đầy tải) 
Chiều dài:  306 ft (93 m)
Sườn ngang:  37 ft (11 m)
Mớn nước:   9 ft 6 in (2,90 m) (tiêu chuẩn)  11 ft 3 in (3,43 m) (đầy tải) 
Động cơ đẩy:   2 × nồi hơi ống nước Foster-Wheeler kiểu Express "D"  2 × turbine hơi nước General Electric công suất 13.500 mã lực (10.100 kW), dẫn động hai máy phát điện công suất 9.200 kilôwatt (12.300 hp)  2 × động cơ điện công suất trục 12.000 shp (8,9 MW)  2 × chân vịt ba cánh mangan-đồng nguyên khối đường kính 8 ft 6 in (2,59 m) 
Tốc độ:  23 hải lý trên giờ (43 km/h; 26 mph)
Tầm xa:   3.700 nmi (6.900 km) ở tốc độ 15 kn (28 km/h; 17 mph)  6.000 nmi (11.000 km) ở tốc độ 12 kn (22 km/h; 14 mph) 
Sức chứa:  350 tấn dầu đốt
Thủy thủ đoàn tối đa:  15 sĩ quan, 198 thủy thủ
Hệ thống cảm biến và xử lý:   Radar dò tìm mặt biển Kiểu SL trên cột ăn-ten   Radar dò tìm không trung Kiểu SA (chỉ trên một số chiếc)  Sonar Kiểu 128D hay Kiểu 144 trong vòm thu vào được.  Ăn-ten định vị MF trước cầu tàu  Ăn-ten định vị cao tần Kiểu FH 4 trên đỉnh cột ăn-ten chính 
Vũ khí:   3 × pháo 3 in (76 mm)/50 cal Mk, 22 đa dụng (3×1);  4 × 1,1 inch/75 caliber (1×4);  8 × pháo phòng không Oerlikon 20 mm (8×1);  3 × ống phóng ngư lôi Mark 15 21 inch (533 mm) (1×3);  8 × máy phóng mìn sâu Kiểu K;  1 × súng cối chống tàu ngầm Hedgehog (24 nòng, 144 quả đạn);  2 × đường ray thả mìn sâu, mang theo cho đến 200 quả 
USS Vammen (DE-644) là một tàu hộ tống khu trục lớp Buckley được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tên nó được đặt theo Thiếu úy Hải quân Clarence Earl Vammen Jr. (1919-1942), phi công thuộc Liên đội Tuần tiễu VS-6 phục vụ cùng tàu sân bay Enterprise (CV-6), đã tử trận trong Trận Midway ngày 6 tháng 6, 1942, và được truy tặng Huân chương Chữ thập bay Dũng cảm. Nó đã phục vụ cho đến khi chiến tranh kết thúc, xuất biên chế năm 1947, nhưng được huy động trở lại năm 1952 và tiếp tục phục vụ trong các cuộc Chiến tranh Triều Tiên và Chiến tranh Lạnh mãi cho đến năm 1969. Con tàu cuối cùng bị đánh chìm như mục tiêu vào năm 1971. Vammen được tặng thưởng một Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II, rồi thêm một Ngôi sao Chiến trận khác khi hoạt động tại Triều Tiên.
Thiết kế và chế tạo

Những chiếc thuộc lớp tàu hộ tống khu trục Buckley có chiều dài chung 306 ft (93 m), mạn tàu rộng 37 ft 1 in (11,30 m) và độ sâu mớn nước khi đầy tải là 11 ft 3 in (3,43 m). Chúng có trọng lượng choán nước tiêu chuẩn 1.400 tấn Anh (1.400 t); và lên đến 1.740 tấn Anh (1.770 t) khi đầy tải. Hệ thống động lực bao gồm hai turbine hơi nước General Electric công suất 13.500 mã lực (10.100 kW), dẫn động hai máy phát điện công suất 9.200 kilôwatt (12.300 hp) để vận hành hai trục chân vịt;  công suất 12.000 hp (8.900 kW) cho phép đạt được tốc độ tối đa 23 kn (26 mph; 43 km/h), và có dự trữ hành trình 6.000 nmi (6.900 mi; 11.000 km) khi di chuyển ở vận tốc đường trường 12 kn (14 mph; 22 km/h).
Vũ khí trang bị bao gồm ba pháo 3 in (76 mm)/50 cal trên tháp pháo nòng đơn có thể đối hạm hoặc phòng không, một khẩu đội 1,1 inch/75 caliber bốn nòng và tám pháo phòng không Oerlikon 20 mm. Vũ khí chống ngầm bao gồm một dàn súng cối chống tàu ngầm Hedgehog Mk. 10 (có 24 nòng và mang theo 144 quả đạn); hai đường ray Mk. 9 và tám máy phóng K3 Mk. 6 để thả mìn sâu. Khác biệt đáng kể so với lớp Evarts dẫn trước là chúng có thêm ba ống phóng ngư lôi Mark 15 21 inch (533 mm). Thủy thủ đoàn đầy đủ bao gồm 186 sĩ quan và thủy thủ.
Vammen được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Bethlehem Steel Corporation tại San Francisco, California vào ngày 1 tháng 8, 1943. Nó được hạ thủy vào ngày 21 tháng 5, 1944; được đỡ đầu bởi bà Earle Morgan, cô của Thiếu úy Vammen, và nhập biên chế vào ngày 27 tháng 7, 1944 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Thiếu tá Hải quân Lyman Malcolm King, Jr.
Lịch sử hoạt động > Thế Chiến II > Quần đảo Solomon và New Guinea

Sau khi nhập biên chế, Vammen tiếp tục được trang bị cho đến giữa tháng 8, 1944, rồi thực hiện chuyến đi chạy thử máy huấn luyện ngoài khơi bờ biển San Diego, California cho đến cuối tháng 9, khi nó được sửa chữa sau thử máy tại xưởng tàu. Lên đường vào ngày 13 tháng 10, nó hộ tống cho chiếc tàu buôn SS Phillipa trong hành trình hướng sang khu vực quần đảo Hawaii, và sau khi đi đến Trân Châu Cảng đã trình diện để hoạt động cùng Hạm đội Thái Bình Dương vào ngày 21 tháng 10. Cho đến tháng 11, con tàu hoạt động huấn luyện tại khu vực phụ cận Trân Châu Cảng, phối hợp cùng nhiều tàu ngầm và tàu sân bay để hoàn thiện kỹ năng chống tàu ngầm và hộ tống. Sau đó nó hộ tống cho chiếc tàu buôn SS Cushman Davis đi đến Espiritu Santo ngang qua Funafuti thuộc quần đảo Ellice, rồi độc lập quay trở về Trân Châu Cảng, đến nơi vào ngày 28 tháng 12.
Vào đầu tháng 1, 1945, Vammen phục vụ canh phòng máy bay cho đợt huấn luyện của tàu sân bay hạng nhẹ Bataan (CVL-29), rồi lên đường hộ tống cho chiếc tàu buôn SS Exira đi đến Eniwetok thuộc quần đảo Marshall từ ngày 9 đến ngày 16 tháng 1. Trên đường quay trở về Trân Châu Cảng, nó đã đáp ứng một yêu cầu trợ giúp qua vô tuyến từ chiếc LST-598 khi một thành viên thủy thủ đoàn mắc bệnh. Nó gặp gỡ chiếc LST vào ngày 20 tháng 1 để chuyển bệnh nhân sang tàu mình, và đi đến đảo Johnston vào ngày hôm sau để chuyển người bệnh sang một xuồng bệnh viện để được chăm sóc trên bờ. Con tàu về đến Trân Châu Cảng vào ngày 23 tháng 1.
Vào cuối tháng 1, Vammen lên đường hộ tống cho Đoàn tàu PD-278-T, bao gồm hai tàu vận chuyển tấn công Montrose (APA-212) và Mountrail (APA-213), đi sang quần đảo Marshall. Rời Trân Châu Cảng vào ngày 30 tháng 1, đoàn tàu đi đến Eniwetok vào ngày 7 tháng 2, và nó khởi hành quay trở về ngay ngày hôm sau, thay phiên cho tàu hộ tống khu trục Witter (DE-636) vào ngày 10 tháng 2 trong nhiệm vụ tháp tùng bảo vệ cho hai tàu sân bay hộ tống Kitkun Bay (CVE-71) và Salamaua (CVE-96) đang trên đường đi. Hải đội về đến Trân Châu Cảng vào ngày 17 tháng 2. Sau đó nó còn thực hiện một chuyến hộ tống khác đến khu vực Marshall, khi bảo vệ cho Đoàn tàu PD-310-T, bao gồm các tàu vận chuyển tấn công Meriwether (APA-203), Menard (APA-201) và Allendale (APA-127), đi đến Eniwetok từ ngày 22 tháng 2 đến ngày 2 tháng 3.
Vào ngày 5 tháng 3, trong thành phần hộ tống bao gồm tổng cộng chín chiếc, Vammen lên đường hộ tống cho một đoàn tàu mười chiếc đi sang Ulithi và Kossol Roads. Được cho tách ra vào ngày 9 tháng 3, nó hộ tống chiếc tàu buôn SS Westward Ho đi Kossol Roads, rồi hai ngày sau đó đã khởi hành từ Palau để cùng Ozark (LSV-2) và Westward Ho hướng sang Philippines. Đơn vị đi đến Rizal, Leyte vào ngày 13 tháng 3. Sau khi tuần tra lối ra vào vịnh Leyte từ ngày 14 đến ngày 18 tháng 3, con tàu được bảo trì tại vịnh San Pedro cặp bên mạn tàu tiếp liệu khu trục Markab (AD-21). Sau khi việc sửa chữa hoàn tất một tuần sau đó, nó lên đường vào ngày 25 tháng 3 để hướng sang khu vực quần đảo Ryukyu.
Lịch sử hoạt động > Sau chiến tranh

Đi đến Ulithi vào ngày 18 tháng 8, Vammen tiếp tục hộ tống một đoàn tàu vận tải khác quay trở lại Okinawa từ ngày 27 đến ngày 31 tháng 8, và đi đến Ulithi vào đầu tháng 9. Con tàu ghé qua Guam và Saipan, đi đến Trân Châu Cảng vào ngày 9 tháng 11 trong hành trình quay trở về vùng bờ Tây Hoa Kỳ. Nó được đại tu tại Xưởng hải quân Puget Sound, Bremerton, Washington, kéo dài sang tận đầu năm 1946, rồi đi xuống phía Nam đến San Diego. Khởi hành từ cảng này vào ngày 20 tháng 2, nó hướng sang khu vực Tây Thái Bình Dương, có chặng dừng tại Trân Châu Cảng từ ngày 27 tháng 2 đến ngày 4 tháng 3, rồi tiếp tục hành trình đi ngang qua Guam để đến Trung Quốc.
Cho đến mùa Thu năm 1946, Vammen hỗ trợ cho hoạt động của lực lượng chiếm đóng tại Trung Quốc, viếng thăm các cảng Thanh Đảo, Thượng Hải và Cửu Long. Rời cảng Thượng Hải vào ngày 1 tháng 7 để quay trở về Hoa Kỳ, nó đi ngang qua Guam và Eniwetok trước khi đi đến Trân Châu Cảng vào ngày 16 tháng 7, và về đến San Diego vào ngày 28 tháng 7. Con tàu được sửa chữa tại Terminal Island, California và San Pedro, California vào đầu tháng 9 trước khi quay trở lại San Diego, nơi nó được cho xuất biên chế vào ngày 3 tháng 2, 1947 và được đưa về Hạm đội Dự bị Thái Bình Dương.
Lịch sử hoạt động > Chiến tranh Triều Tiên

Sau khi quân đội Bắc Triều Tiên bất ngờ vượt vĩ tuyến 38 tấn công xuống lãnh thổ Nam Triều Tiên vào tháng 6, 1950, khiến Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, Vammen được huy động trở lại và được cải biến sâu rộng cho vai trò chống tàu ngầm. Sau khi được thay đổi cấu trúc cầu tàu, nâng cấp hệ thống sonar và bổ sung một dàn súng cối chống tàu ngầm Hedgehog, con tàu được cho nhập biên chế trở lại tại Xưởng hải quân Mare Island, California vào ngày 15 tháng 2, 1952. Nó hoạt động huấn luyện dọc theo vùng bờ Tây, ngoài khơi San Diego và tại khu vực Nam California, rồi khởi hành từ San Diego vào ngày 19 tháng 7, 1953 để hướng sang khu vực Tây Thái Bình Dương.
Đi ngang qua Trân Châu Cảng, Midway và Yokosuka, Vammen đi đến Sasebo, Nhật Bản vào ngày 23 tháng 8. Nó lên đường ngay ngày hôm sau để đi sang vùng chiến sự, đi đến cảng Wonsan trên bờ biển phía Đông bán đảo Triều Tiên, và hoạt động tuần tra và hỗ trợ hải pháo ngoài khơi cảng này từ ngày 25 tháng 8 đến ngày 17 tháng 9 trước khi quay trở về Sasebo. Con tàu lại đi đến ngoài khơi Wonsan vào cuối tháng 10, tiến hành lượt hoạt động tuần tra và hỗ trợ hải pháo thứ hai ngoài khơi cảng này cho đến ngày 11 tháng 11. Nó khởi hành để quay trở về Hoa Kỳ, đi ngang qua eo biển Kanmon, Yokosuka, Midway và Trân Châu Cảng trước khi về đến San Diego vào ngày 2 tháng 12.
Lịch sử hoạt động > 1953 - 1961

Trong sáu năm tiếp theo, Vammen luân phiên các hoạt động huấn luyện ngoài khơi bờ biển California, chủ yếu từ căn cứ San Diego, với những chuyến biệt phái sang hoạt động tại khu vực Tây Thái Bình Dương. Vào năm 1955 và một lần nữa vào năm 1958, nó thực hiện chuyến đi đến các khu vực Tây và Trung tâm quần đảo Caroline, Bonin, phía Bắc quần đảo Mariana và Volcano, những phần thuộc Lãnh thổ Ủy thác Quần đảo Thái Bình Dương do Hải quân quản lý. Nó hoạt động giám sát nhiều đảo san hô và quần đảo, tuần tra ngăn chặn việc vận chuyển buôn bán trái phép. Bác sĩ trên tàu cũng đổ bộ viếng thăm các đảo để chăm sóc sức khỏe cho thổ dân bản địa và ghi nhận sự biến động dân số.
Đang khi cùng tàu hộ tống khu trục LeRay Wilson (DE-414) thực hiện một chuyến đi tại khu vực Tây Thái Bình Dương vào năm 1958, Vammen đã viếng thăm cảng Lyttelton, New Zealand, gần Christchurch. Hai con tàu đã ở lại cảng này từ ngày 3 tháng 2 đến ngày 8 tháng 2, khi Vammen chuyển 51 kiện thư tín cho những nhân sự tham gia Chiến dịch Deep Freeze tại châu Nam Cực. Vào năm 1959, con tàu tham gia những cảnh quay trong bộ phim Don't Give Up the Ship do Jerry Lewis đóng vai chính. Sang tháng 4, 1960, nó chuyển sang vai trò một tàu huấn luyện dự bị cho Quân khu Hải quân 11, rồi được cho xuất biên chế vào ngày 18 tháng 6, 1960.
Trong vai trò huấn luyện dự bị, Vammen phục vụ cho việc huấn luyện học viên sĩ quan thuộc Hải quân Dự bị Hoa Kỳ, cả tại bến cảng lẫn trong những chuyến đi thực hành. Theo thông lệ con tàu thực hiện một chuyến đi thực tập vào dịp cuối tuần mỗi tháng, và một chuyến đi kéo dài hai tuần trong mùa Hè, khi nó tiến hành thực tập chống tàu ngầm, tác xạ và thực hành ngoài khơi bờ biển California giữa Long Beach và San Diego. Nó đã thực hiện được hai chuyến đi thực tập mùa Hè như vậy vào các năm 1960 và 1961.
Lịch sử hoạt động > Tàu huấn luyện Hải quân Dự bị 1962 - 1971

Trong bảy năm tiếp theo, Vammen hoạt động huấn luyện cho nhân sự thuộc Hải quân Dự bị Hoa Kỳ, đặt căn cứ tại Long Beach, và hoạt động chủ yếu tại khu vực Long Beach-Los Angeles-San Pedro. Trong giai đoạn này, phạm vi hoạt động của con tàu trải dài từ ở phía Bắc British Columbia cho đến Ensenada, Mexico về phía Nam.
Vào ngày 1 tháng 8, 1963, đang khi trong đội hình các tàu huấn luyện dự bị của Quân khu Hải quân 11 đang hướng sang Trân Châu Cảng, Vammen bị mất lái và va chạm với tàu khu trục Tingey (DD-539), gây hư hại đáng kể cho chiếc tàu khu trục nhưng không có thương vong trên cả hai con tàu. Tingey quay trở lại San Diego bằng chính động lực của nó, nhưng sau đó được rút khỏi phục vụ do hư hại quá mức có thể sửa chữa một cách kinh tế. Mũi của Vammen được sửa chữa tại Xưởng hải quân Long Beach. Nó tiếp nối hoạt động huấn luyện dự bị cho đến mùa Hè năm 1969, khi con tàu được cho là không còn phù hợp để tiếp tục phục vụ.
Vammen được cho xuất biên chế vào ngày 12 tháng 7, 1969; thủy thủ đoàn của nó được điều sang tàu khu trục Maddox (DD-731), và con tàu được đưa về thành phần dự bị tại San Diego. Tên nó được cho rút khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 12 tháng 7, 1969; lườn tàu sau đó được sử dụng cho thử nghiệm kiểu tên lửa AGM-53 Condor từ ngày 4 tháng 2, 1971, cuối cùng con tàu bị đánh chìm vào ngày 18 tháng 2, 1971.
Xác tàu đắm của Vammen được thợ lặn khám phá vào ngày 1 tháng 8, 2010 tại độ sâu 80 m ngoài khơi đảo San Clemente.
Phần thưởng

Vammen được tặng thưởng một Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II, rồi thêm một Ngôi sao Chiến trận khác khi hoạt động tại Triều Tiên.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |



| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Dãi băng Hoạt động Tác chiến   (truy tặng) | Huân chương Chiến dịch Hoa Kỳ | Huân chương Chiến dịch Châu Á-Thái Bình Dương với 1 Ngôi sao Chiến trận |
| Huân chương Chiến thắng Thế Chiến II | Huân chương Phục vụ Phòng vệ Quốc gia  với 1 Ngôi sao Chiến trận | Huân chương Phục vụ Triều Tiên với 1 Ngôi sao Chiến trận |
| Huân chương Viễn chinh Lực lượng Vũ trang | Huân chương Liên Hợp Quốc Phục vụ Triều Tiên | Huân chương Phục vụ Chiến tranh Triều Tiên (Hàn Quốc) |
Cổng người khổng lồ Titan, Praha

Cổng người khổng lồ Titan (Lâu đài Praha)
Cổng người khổng lồ Titan (tên gọi khác: Cổng các Titan đấu vật, hay Cổng người khổng lồ chiến đấu, tiếng Séc: Souboj Titánů) là một cặp tác phẩm điêu khắc nằm ở lối vào chính phía tây của lâu đài Praha, Cộng hòa Séc. Cổng người khổng lồ Titan tạo thành biên giới giữa quảng trường Hradčany và sân đầu tiên của lâu đài Praha.
Lịch sử

Trên các trụ lớn ở cổng vào lâu đài Praha là một cặp tác phẩm điêu khắc bằng đá sa thạch được tạo hình đối xứng theo trục với kích thước hoành tráng. Tác giả ban đầu là Ignác František Platzer, một nhà điêu khắc người Áo gốc Séc thuộc trường phái chủ nghĩa cổ điển và Baroque. Ông hoàn thành cặp tác phẩm điêu khắc này trong giai đoạn 1761 - 1762.
Hai bức tượng hoành tráng này khắc họa hình ảnh đấu vật của những người khổng lồ đang cầm những vũ khí thời kỳ cổ đại. Thật ra, cặp tác phẩm điêu khắc ngày nay là bản sao của những bức tượng gốc (có từ năm 1902). Đây chính là thành quả từ công trình phục chế do hai nhà điêu khắc nổi tiếng - Čeněk Vosmík và Antonín Procházka thực hiện. Người khổng lồ bên trái đang vật lộn với một con dao do Procházka đảm nhiệm. Người khổng lồ bên phải đang cầm một chiếc chùy do Vosmík thực hiện.
Thư mục

Oldřich J. Blažíček, Sochařství baroku v Čechách. NKLHU Praha 1958, s. 241-242.
Tiếng Phoenicia

| Tiếng Phoenicia |
| --- | --- |
  𐤃𐤁𐤓𐤉𐤌 𐤊𐤍𐤏𐤍𐤉𐤌 
Sử dụng tại: Canaan; sau đó lan ra những thành thị và hải đảo rải rác khắp Địa Trung Hải
Phân loại: Phi-ÁSemitSemit TâySemit TrungSemit Tây BắcCanaanTiếng Phoenicia
Hệ chữ viết: Chữ Phoenicia
Mã ngôn ngữ
ISO 639-2: phn
ISO 639-3: phn
Glottolog: phoe1239  Tiếng Phoenicia phoe1238  Tiếng Phoenicia–Puni
Phân bố lịch sử của tiếng Phoenicia
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Tiếng Phoenicia là một ngôn ngữ ban đầu hiện diện trên một vùng ven Địa Trung Hải gọi là "Canaan" (trong tiếng Phoenicia, tiếng Hebrew Kinh Thánh, tiếng Ả Rập cổ, tiếng Aram), "Phoenicia" (trong tiếng Hy Lạp và tiếng Latinh), hay "Pūt" (trong tiếng Ai Cập). Đây là một thành viên của nhánh Canaan trong nhóm ngôn ngữ Semit Tây Bắc. Những ngôn ngữ Canaan khác là tiếng Hebrew, tiếng Ammon, tiếng Moab, và tiếng Edom.
Khu vựng nơi Phoenicia từng hiện diện gồm Đại Syria, và Tiểu Á (nơi nó chí ít là ngôn ngữ uy tín), những nơi này ngày nay là Liban, duyên hải Syria, duyên hải Bắc Israel, một phần Síp và vùng lân cận thuộc Thổ Nhĩ Kỳ. Nó cũng được mang đến những thuộc địa dọc bờ biển Địa Trung Á, ngày nay nằm trong địa phận Tunisia, Maroc, Libya,Algérie, Malta, tây Sicilia, Sardegna, Corse, quần đảo Baleares, viễn nam Tây Ban Nha.
Lịch sử

Chữ Phoenicia là bảng chữ cái phụ âm, hay abjad, đầu tiên. Thường thì hệ chữ này được gọi là "chữ Canaan nguyên thủy" từ khi nó được ghi nhận trên chữ khắc mũi tên đồng cho đến giữa thế kỷ XI TCN, mang tên gọi "chữ Phoenicia" từ 1050 TCN về sau.
Theo góc nhìn ngôn ngữ học truyền thống, tiếng Phoenicia nằm trong nhóm ngôn ngữ Canaan. Tuy vậy, do sự khác biệt khó nhỏ giữa các ngôn ngữ, cộng với sự thiếu hụt dữ liệu, việc liệu tiếng Phoenicia là một ngôn ngữ Canaan thống nhất và riêng biệt, hay là nó là một phần của một dãy phương ngữ rộng hơn là chưa rõ. Qua mạng lưới buôn bán trên biển, người Phoenicia lan truyền chữ viết của họ ra Tây Bắc Phi và Nam Âu, nơi nó được người Hy Lạp tiếp nhận. Sau đó, người Etrusca tiếp nhận một thứ chữ biến thể mà rồi lại được người La Mã sửa đổi để thành chữ Latinh.
Tại thuộc địa Carthage, một hậu duệ của tiếng Phoenicia là tiếng Puni hình thành, phát triển. Tiếng Puni rồi cũng mất đi, dù vẫn là ngôn ngữ nói cho đến tận thế kỷ V.
Chú thích

↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Tiếng Phoenicia”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Tiếng Phoenicia–Puni”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
1 2  Glenn Markoe.Phoenicians. p. 108. University of California Press, 2000.
1 2  Zellig Sabbettai Harris. A grammar of the Phoenician language. p. 6. 1990.
↑  Lipiński, Edward (2004). Itineraria Phoenicia. tr. 139–41.
↑  Fischer, Steven Roger (2004). A history of writing. Reaktion Books. tr. 90.
↑  Markoe, Glenn E., Phoenicians. University of California Press. ISBN 0-520-22613-5 (2000) (hardback) p. 111.
↑  Edward Clodd, Story of the Alphabet (Kessinger) 2003:192ff
Tài liệu

Fox, Joshua. "A Sequence of Vowel Shifts in Phoenician and Other Languages." Journal of Near Eastern Studies 55, no. 1 (1996): 37-47. https://www.jstor.org/stable/545378.
Holmstedt, Robert D., and Aaron Schade. Linguistic Studies In Phoenician: In Memory of J. Brian Peckham. Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 2013.
Krahmalkov, Charles R. A Phoenician-Punic Grammar. Leiden: Brill, 2001.
Schmitz, Philip C. "Phoenician-Punic Grammar and Lexicography in the New Millennium." Journal of the American Oriental Society 124, no. 3 (2004): 533-47. doi:10.2307/4132279.Copy
Segert, S. A Grammar of Phoenician and Punic. München: C.H. Beck, 1976.
Tomback, Richard S. A Comparative Semitic Lexicon of the Phoenician and Punic Languages. Missoula, MT: Scholars Press for the Society of Biblical Literature, 1978.
Tribulato, Olga. Language and Linguistic Contact In Ancient Sicily. Cambridge: Cambridge University Press, 2012.
Woodard, Roger D. The Ancient Languages of Syria-Palestine and Arabia. Cambridge: Cambridge University Press, 2008.
| --- | --- |
Tiêu đề chuẩn :  BNE: XX532286  BNF: cb11947410s (data)  GND: 4120310-0  LCCN: sh85101028  NDL: 00563095  NKC: ph330282 
Những tuyến đường giao thương và thành phố thuộc địa Phoenicia quan trọng nhất.
Cacia hieroglyphica

| Cacia hieroglyphica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Cacia
Loài (species): C. hieroglyphica
Danh pháp hai phần
Cacia hieroglyphica Heller, 1923 
Cacia hieroglyphica là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Drapetes lateralis

| Drapetes lateralis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Drapetes
Loài (species): D. lateralis
Danh pháp hai phần
Drapetes lateralis Bonvouloir, 1859 
Drapetes lateralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Bonvouloir miêu tả khoa học năm 1859.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Dolichomitus megalourus

| Dolichomitus megalourus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Dolichomitus
Loài (species): D. megalourus
Danh pháp hai phần
Dolichomitus megalourus (Morley, 1914) 
Dolichomitus megalourus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Byrsophyllum

| Byrsophyllum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Byrsophyllum
Byrsophyllum là một chi thực vật có hoa trong họ Thiến thảo (Rubiaceae).
Loài

Chi Byrsophyllum gồm các loài:
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Byrsophyllum”. Truy cập ngày 26 tháng 9 năm 2013.[liên kết hỏng]
Dasyhesma galbina

| Dasyhesma galbina |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Colletidae
Phân họ (subfamilia): Euryglossinae
Chi (genus): Dasyhesma
Loài (species): D. galbina
Danh pháp hai phần
Dasyhesma galbina Exley, 2004 
Dasyhesma galbina là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Exley mô tả khoa học năm 2004.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Diorhabda nigrifrons

| Diorhabda nigrifrons> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Diorhabda
Loài (species): D. nigrifrons
Danh pháp hai phần
Diorhabda nigrifrons Laboissiere, 1914 
Diorhabda nigrifrons là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Laboissiere miêu tả khoa học năm 1914.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Dicepolia munroealis

| Dicepolia munroealis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Dicepolia
Loài (species): D. munroealis
Danh pháp hai phần
Dicepolia munroealis
Dicepolia munroealis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.