stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Joseph Goebbels
Quốc xã hóa nền văn hóa

Vào buổi tối 10 tháng 5 năm 1933, khoảng 4 tháng rưỡi sau khi Hitler trở thành thủ tướng, một cảnh tượng xảy ra ở Berlin chưa từng thấy ở thế giới phương Tây kể từ thời Trung cổ. Khoảng giữa đêm, cuộc diễu hành rước đuốc của hàng nghìn sinh viên kết thúc trên quảng trường đối diện Đại học Berlin. Một đống sách khổng lồ được châm lửa, rồi khi ngọn lửa bùng lên có thêm sách được ném vào, cuối cùng khoảng 20.000 quyển sách cháy thành tro. Cảnh tượng tương tự diễn ra ở vài thành phố khác. Chiến dịch đốt sách đã bắt đầu.
Nhiều quyển sách do đám sinh viên ném vào đống lửa đêm ấy dưới đôi mắt hài lòng của TS. Göbbels là tác phẩm của những tác giả đã nổi tiếng trên thế giới. Trong số tác giả Đức gồm có Thomas Mann, Heinrich Mann, Lion Feuchtwanger, Jakob Wassermann, Stefan Zweig, Erich Maria Remarque, Walther Rathenau, Albert Einstein, Alfred Kerr và Hugo Preuss – người cuối cùng đã đóng góp vào việc soạn thảo bản hiến pháp của Cộng hòa Đức. Các tác giả nước ngoài gồm: Jack London, Upton Sinclair, Helen Keller, Margaret Sancher, H.G. Wells, Havelock Ellis, Arthur Schnitzler, Freud, Gide, Zola, Proust.
Bộ trưởng Göbbels phát biểu với sinh viên sau khi các quyển sách đã hóa thành tro:
Tâm hồn của dân tộc Đức có thể cất lên tiếng nói trở lại. Những ngọn lửa này không những rọi chiếu hồi kết cục của một kỷ nguyên cũ, mà còn soi sáng cho kỷ nguyên mới.
Kỷ nguyên Quốc xã mới của nền văn hóa Đức được soi sáng không chỉ bởi những đống lửa đốt sách vở, mà còn qua những quy định theo tầm mức chưa một quốc gia phương tây hiện đại nào từng thấy. Có biện pháp âm thầm, không thể hiện biểu tượng như đống lửa sách nhưng hữu hiệu, như việc quy định số ấn bản lưu hành hoặc trữ trong thư viện và đề tài của sách mới. Ngay từ thời gian đầu, ngày 22 tháng 9 năm 1933, Ban Văn hóa Đế chế được thành lập và được giao cho Göbbels quản lý. Chức năng của Ban này được luật quy định như sau:
Nhằm theo đuổi một chính sách của văn hóa Đức, cần thiết phải tập hợp lại những nghệ sĩ có sáng kiến trong mọi lĩnh vực vào một tổ chức dưới quyền lãnh đạo của Quốc xã. Đế chế không những sẽ quy định đường hướng tiến triển về tinh thần và tâm linh, mà còn sẽ chỉ đạo và tổ chức các ngành nghề.
Nhiều phòng được đặt ra dưới Ban Văn hóa Đế chế để hướng dẫn và kiểm soát cuộc sống văn hóa: các phòng Đế chế về mỹ thuật, âm nhạc, sân khấu, văn học, báo chí, truyền thanh và phim ảnh. Mọi người hoạt động trong những lĩnh vực này đều bị buộc phải gia nhập một phòng tương ứng, trong đấy các quyết định và chỉ đạo có hiệu lực theo luật định. Trong số các chức năng khác, các phòng có thể trục xuất – hoặc từ chối đơn xin gia nhập – người "thiếu tin cậy về chính trị." Có nghĩa là người không sốt sắng lắm với Quốc xã thường bị cấm hành nghề và thế là mất kế sinh nhai.
Phim ảnh

Ulrich Matthes đóng vai trong bộ phim Đức Downfall năm 2004.
Chú thích

↑   Gymnasium là một loại trường học với đặc điểm rất chú trọng việc học và cung cấp chương trình giáo dục trung học tiên tiến, tại một số nước châu Âu và CIS. Theo cách hiểu ngày nay, Gymnasium thường được đề cập đến như những trường trung học tập trung vào việc chuẩn bị cho học sinh hướng tới bậc đại học. Đối với hệ thống giáo dục của Đức, Gymnasium là một trong ba loại trường trung học và nó là loại tiên tiến nhất, hai loại kia là Realschule và Hauptschule.
↑   Abitur là (những) kỳ thi cuối cùng của học sinh trung học. Tại Đức, nó có chức năng vừa như một kỳ thi tốt nghiệp, vừa như một kỳ thi đại học.
↑   Trong số giấy vở của Goebbels được đưa ra bán đấu giá năm 2012 có hơn 100 bức thư tình giữa ông và Stalherm. The Telegraph 2012.
Goebbels
Cái chết của Horst Wessel năm 1930 đã được Goebbels lợi dụng làm công cụ tuyên truyền chống Cộng sản.
Goebbels cùng con gái Helga bên cạnh Hitler
Uthiramerur

| Uthiramerur |
| --- | --- |

Uthiramerur
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Tamil Nadu
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 23,653
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 41127
Uthiramerur là một thị xã panchayat của quận Kancheepuram thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Uthiramerur có dân số 23.653 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Uthiramerur có tỷ lệ 67% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 76%, và tỷ lệ cho phái nữ là 59%. Tại Uthiramerur, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Vadakara

| Vadakara |
| --- | --- |

Vadakara
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Kerala
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 75,740
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 0496
Vadakara là một thành phố và khu đô thị của quận Kozhikode thuộc bang Kerala, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Vadakara có dân số 75.740 người. Phái nam chiếm 48% tổng số dân và phái nữ chiếm 52%. Vadakara có tỷ lệ 83% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 85%, và tỷ lệ cho phái nữ là 80%. Tại Vadakara, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Vadakkanandal

| Vadakkanandal |
| --- | --- |
Vadakkanandal
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Tamil Nadu
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 19,857
Múi giờ: UTC+05:30
Vadakkanandal là một thị xã panchayat của quận Viluppuram thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Vadakkanandal có dân số 19.857 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Vadakkanandal có tỷ lệ 61% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 72%, và tỷ lệ cho phái nữ là 49%. Tại Vadakkanandal, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Uniara

| Uniara |
| --- | --- |
Uniara
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Rajasthan
Độ cao: 266 m (873 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 10,827
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 1436
Uniara là một thành phố và khu đô thị của quận Tonk thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.
Địa lý

Uniara có vị trí 25°55′B 76°01′Đ﻿ / ﻿25,92°B 76,02°Đ﻿ / 25.92; 76.02 Nó có độ cao trung bình là 266 mét (872 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Uniara có dân số 10.827 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Uniara có tỷ lệ 56% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 70%, và tỷ lệ cho phái nữ là 42%. Tại Uniara, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
William Levitt

William Jaird Levitt (11 tháng 2 năm 1907 - 28 tháng 1 năm 1994) là nhà phát triển bất động sản và nhà ở tiên phong người Mỹ. Là chủ tịch của Levitt & Sons, ông được nhiều người coi là cha đẻ của vùng ngoại ô Hoa Kỳ hiện đại. Ông được vinh danh là một trong "100 nhân vật ảnh hưởng nhất trên thế giới thế kỷ 20" của tạp chí Time.
Đầu đời và giáo dục

Levitt sinh năm 1907 trong một gia đình người Do Thái ở Brooklyn. Thế hệ của ông là thế hệ thứ hai kể từ khi di cư từ Nga và Áo; ông bà nội di cư đến Hoa Kỳ là ông ngoại là rabbi từ Nga và bà ngoại từ Áo-Đức.
Alfonso Cuarón

| Alfonso Cuarón |
| --- | --- |
Cuarón tại Liên hoan phim quốc tế Toronto năm 2024
Sinh: Alfonso Cuarón Orozco 28 tháng 11, 1961 (63 tuổi) Thành phố México, Mexico
Nghề nghiệp: đạo diễn, biên kịch, chủ nhiệm  và biên tập viên điện ảnh
Năm hoạt động: 1983 đến nay
Phối ngẫu: Mariana Elizondo (1980–1993)  Annalisa Bugliani (2001–2008)
Bạn đời: Sheherazade Goldsmith
Alfonso Cuarón Orozco (tiếng Tây Ban Nha: [alˈfon.so kwaˈɾon] Tập tin:Alfonso Cuarón - es-mx.ogg; sinh ngày 28 tháng 11 năm 1961) là một nhà làm phim người México. Ông đã nhận được sáu Giải Oscar, bảy Giải BAFTA, và ba Giải Quả cầu vàng.
Cuarón đã bắt đầu sự nghiệp làm phim của mình với bộ phim hài lãng mạn Sólo con tu pareja (1991), sau đó tiếp tục với những bộ phim chuyển thể như Công chúa nhỏ (1995) và Gia tài vĩ đại (1998). Và sự đột phá trong sự nghiệp của ông là bộ phim tuổi mới lớn Y tu mamá también (2001) đã giúp ông nhân được một đề cử cho Giải Oscar cho kịch bản gốc xuất sắc nhất. Sau đó, ông trở nên nổi tiếng nhờ làm đạo diễn của bộ phim kỳ ảo Harry Potter và Tù nhân Azkaban (2004), phim chính kịch-phản địa đàng Children of Men (2006), phim chính kịch-khoa học viễn tưởng Cuộc chiến không trọng lực (2013), và bộ phim chính kịch-bán tự truyện Roma (2018). Hai bộ phim cuối cùng đã mang lại cho ông Giải Oscar cho Đạo diễn Xuất sắc nhất. Ngoài ra, ông cũng chiến thắng trong hạng mục Dựng phim xuất sắc nhất (Cuộc chiến không trọng lực) và Quay phim xuất sắc nhất (Roma).
Phim > Phim điện ảnh

| Năm | Tựa đề | Vai trò> Đạo diễn | Vai trò> Kịch bản | Vai trò> Nhà sản xuất | Vai trò> Biên tập phim | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1991 | Sólo con Tu Pareja | Có | Có | Có | Có | Directorial Debut co-written with Carlos Cuarón |
| 1995 | Công chúa nhỏ | Có | Không | Không | Không |  |
| 1998 | Great Expectations | Có | Không | Không | Không |  |
| 2001 | Y Tu Mamá También | Có | Có | Có | Có | Co-written with Carlos Cuarón |
| 2004 | Harry Potter và tên tù nhân ngục Azkaban | Có | Không | Không | Không |  |
| 2006 | Children of Men | Có | Có | Không | Có | Co-written with Timothy J. Sexton, David Arata,  Mark Fergus & Hawk Ostby |
| 2013 | Gravity | Có | Có | Có | Có | Co-written with Jonás Cuarón |
| 2018 | Roma | Có | Có | Có | Có | Also cinematographer |
Usilampatti

| Usilampatti |
| --- | --- |

Usilampatti
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Tamil Nadu
Độ cao: 201 m (659 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 29,599
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 4552
Usilampatti là một thành phố và khu đô thị của quận Madurai thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.
Địa lý

Usilampatti có vị trí 9°58′B 77°48′Đ﻿ / ﻿9,97°B 77,8°Đ﻿ / 9.97; 77.8 Nó có độ cao trung bình là 201 mét (659 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Usilampatti có dân số 29.599 người. Phái nam chiếm 50% tổng số dân và phái nữ chiếm 50%. Usilampatti có tỷ lệ 81% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 86%, và tỷ lệ cho phái nữ là 76%. Tại Usilampatti, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Scopula stenoptera

| Scopula stenoptera> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Tông (tribus): Scopulini
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. stenoptera
Danh pháp hai phần
Scopula stenoptera Prout, 1922 
Scopula stenoptera là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Sihvonen, P., 2005: Phylogeny and classification of the Scopulini moths (Lepidoptera: Geometridae, Sterrhinae). Zoological Journal of the Linnean Society 143: 473-530.
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Scopula straminea

| Scopula straminea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Tông (tribus): Scopulini
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. straminea
Danh pháp hai phần
Scopula straminea Prout, 1926 
Danh pháp đồng nghĩa
 Acidalia straminea Felder & Rogenhofer, 1875  Craspedia melliflua Warren, 1897  Acidalia melliflua ab. sumpta Prout, 1913 
Scopula straminea là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Sihvonen, P., 2005: Phylogeny and classification of the Scopulini moths (Lepidoptera: Geometridae, Sterrhinae). Zoological Journal of the Linnean Society 143: 473–530.
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Scopula subaequalis

| Scopula subaequalis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Tông (tribus): Scopulini
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. subaequalis
Danh pháp hai phần
Scopula subaequalis Prout 1917 
Danh pháp đồng nghĩa
 Antitrygodes subaequalis Prout, 1917 
Scopula subaequalis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Sihvonen, P., 2005: Phylogeny and classification of the Scopulini moths (Lepidoptera: Geometridae, Sterrhinae). Zoological Journal of the Linnean Society 143: 473–530.
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Scopula subcarnea

| Scopula subcarnea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Tông (tribus): Scopulini
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. subcarnea
Danh pháp hai phần
Scopula subcarnea Warren, 1900 
Scopula subcarnea là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Sihvonen, P., 2005: Phylogeny and classification of the Scopulini moths (Lepidoptera: Geometridae, Sterrhinae). Zoological Journal of the Linnean Society 143: 473–530.
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Scopula subornata

| Scopula subornata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. subornata
Danh pháp hai phần
Scopula subornata Prout, 1913 
Scopula subornata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Scopula subirrorata

| Scopula subirrorata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. subirrorata
Danh pháp hai phần
Scopula subirrorata Herbulot, 1957 
Scopula subirrorata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Andreas Köpke

Andreas Köpke (phát âm tiếng Đức: [ʔanˈdʁeːas ˈkœpkə], sinh ngày 12 tháng 3 năm 1962) là cựu thủ môn bóng đá người Đức , ông đã cùng Tây Đức vô địch World Cup 1990 (nhưng ông không được ra sân trận nào tại giải đấu này, vì vị trí thủ môn số một thuộc về Bodo Illgner), và tham dự Euro 1992, World Cup 1994 cùng đội tuyển Đức.
Được bình chọn là cầu thủ xuất sắc nhất nước Đức năm 1993, thành tích lớn nhất của ông là chức vô địch Euro 1996. Tại giải đấu này, ông đã chặn được quả penalty của Gianfranco Zola của Ý tại trận đấu cuối cùng vòng bảng. Ông cũng chặn được cú sút của Gareth Southgate của đội tuyển Anh tại loạt sút luân lưu trận bán kết. Nhờ màn trình diễn này, ông được FIFA bầu chọn là thủ môn của năm.
Köpke cũng là thủ môn số một của Đức tại World Cup 1998, giải đấu mà Đức kết thúc bằng trận thua 0–3 trước Croatia tại bán kết. Như Köpke đã nói trước đó, ông đã giải nghệ sau giải đấu. Việc ông rút lui đã tạo cơ hội cho một thủ môn vĩ đại khác sau này, Oliver Kahn. Tổng cộng, Köpke đã chơi 59 trận cho đội tuyển Đức.
Köpke bắt đầu sự nghiệp chuyên nghiệp cấp câu lạc bộ ở Holstein Kiel vào mùa hè năm 1979, sau đó ông cũng từng chơi tại 1. FC Nürnberg trước khi chuyển đến Eintracht Frankfurt mùa hè năm 1994. Năm 1996 ông chuyển sang chơi cho Olympique Marseille trong 3 mùa giải rồi trở về 1. FC Nürnberg vào năm 1999 và giải nghệ vào cuối mùa giải 2. Bundesliga 2000–01. Vào thời điểm đó ông vẫn còn được trọng dụng tại đội tuyển Đức.
Ông hiện là huấn luyện viên thủ môn của đội tuyển Đức, đồng thời từng là đại sứ của thành phố Nuremberg trong việc chuẩn bị cho World Cup 2006 tại Đức.
Giải thưởng > Câu lạc bộ

1. FC Nürnberg
2. Bundesliga: 2000–01
Giải thưởng > Quốc tế

Đức
FIFA World Cup: 1990
Giải vô địch bóng đá châu Âu:
Vô địch: 1996
Á quân: 1992
Giải thưởng > Cá nhân

kicker Bundesliga Đội hình tiêu biểu của mùa giải: 1987–88, 1992–93, 1994–95
Cầu thủ Đức xuất sắc nhất năm: 1993
Giải vô địch bóng đá châu Âu 1996: Đội hình tiêu biểu
Thủ môn xuất sắc nhất châu Âu: 1996
IFFHS thủ môn xuất sắc nhất thế giới: 1996
Giải thưởng > Huấn luyện viên thủ môn đội tuyển Đức

Cúp Liên đoàn các châu lục:
Vô địch: 2017
Hạng ba: 2005
Giải vô địch bóng đá thế giới:
Vô địch: 2014
Hạng ba: 2006; 2010
Giải vô địch bóng đá châu Âu:
Á quân: 2008
Scopula subgastonaria

| Scopula subgastonaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Tông (tribus): Scopulini
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. subgastonaria
Danh pháp hai phần
Scopula subgastonaria Wiltshire, 1982 
Scopula subgastonaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Sihvonen, P., 2005: Phylogeny and classification of the Scopulini moths (Lepidoptera: Geometridae, Sterrhinae). Zoological Journal of the Linnean Society 143: 473–530.
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Aqaba

| Aqaba العَقبة |
| --- | --- |
—  Thành phố  —
 
Theo chiều kim đồng hồ từ trên bên trái xuống: toàn cảnh Aqaba, Pháo đài Aqaba, Phố Al-Hammamat Al-Tunisyya ở khu phố trung tâm, Khu nghỉ mát ở Aqaba, thành cổ Ayla, Cảng Aqaba, Cột cờ Aqaba.
 
Tên hiệu: Cô dâu của biển Đỏ

Aqaba
Quốc gia:  Jordan
Tỉnh: Aqaba
Thành lập: 4000 TCN
Chính quyền đặc khu: 2001
Diện tích
 • Tổng cộng: 375 km2 (145 mi2)
Độ cao: 6 m (20 ft)
Dân số (2015)
 • Tổng cộng: 148.398
 • Mật độ: 502/km2 (1,300/mi2)
 • Mùa hè (DST): +3 Giờ chuẩn Ả Rập (UTC)
Mã bưu chính: 77110
Thành phố kết nghĩa: Sankt-Peterburg, Varna, Alcamo, Málaga
Website: Chính quyền Đặc khu Kinh tế Aqaba Trang web du lịch Aqaba
Aqaba (tiếng Ả Rập: العقبة, đã Latinh hoá: al-ʿAqaba, phát âm [æl ˈʕæqaba]) là thành phố ven biển duy nhất của Jordan và là thành phố lớn và đông dân nhất ven vịnh Aqaba. Với vị trí ở cực nam Jordan, Aqaba là trung tâm hành chính của tỉnh Aqaba. Thành phố có dân số 148.398 người vào năm 2015 và có diện tích là 375 kilômét vuông (144,8 dặm vuông Anh). Ngày nay, Aqaba đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế Jordan thông qua các hoạt động thương mại và du lịch nhộn nhịp. Cảng Aqaba cũng phục vụ cho xuất nhập khẩu của nhiều quốc gia khác trong khu vực Trung Đông.
Vị trí chiến lược của Aqaba ở cực bắc biển Đỏ giữa châu Á và châu Phi khiến bến cảng của thành phố này trở nên hết sức quan trọng trong suốt ba ngàn năm qua.
Thành phố cổ đại tiền thân của Aqaba là Elath, trong tiếng Latinh là Aela và tiếng Ả Rập là Ayla.
Vị trí đặc biệt gần với các mỏ đồng cũng giúp nơi đây trở thành trung tâm đúc và mua bán đồng vào thời đại đồ đồng đá. 
Aela trở thành một địa phận giám mục dưới thời Đế quốc Đông La Mã và sau đó trở thành một hiệu tòa Công giáo Latinh sau cuộc chinh phục của Hồi giáo vào năm 650 CN, năm mà thành phố bắt đầu mang tên gọi Ayla; nên gọi Aqaba xuất hiện vào cuối thời trung cổ. Trận chiến Aqaba trong cuộc cách mạng Ả Rập, khắc họa trong phim Lawrence of Arabia, kết thúc bằng chiến thắng của các lực lượng Ả Rập trước quân đội Đế quốc Ottoman.
Vị trí cạnh Wadi Rum và Petra của Aqaba tạo nên một tam giác vàng về du lịch của Jordan, tăng cường vị thế của quốc gia này trên bản đồ thế giới. Thành phố được quản lý bởi Chính quyền Đặc khu Kinh tế Aqaba, do đó biến Aqaba trở thành một thành phố đánh thuế thấp, miễn thuế, thu hút nhiều dự án lớn như Ayla Oasis, Saraya Aqaba, Marsa Zayed và mở rộng Cảng Aqaba. Các dự án này được mong chờ sẽ đưa thành phố trở thành một trung tâm du lịch trong khu vực. Tuy vậy, các hoạt động công nghiệp và thương mại vẫn phải đóng vai trò quan trọng do đây là cảng duy nhất của Jordan.
Tên gọi

Tên gọi của thành phố thời cổ đại là Elath hay Ailath.
Tên gọi này có lẽ bắt nguồn từ tên tiếng Semit của loài cây pistacia. 
Thành phố Eilat của Israel thời kỳ hiện đại (thành lập năm 1947), nằm ngay phía tây Aqaba, cũng đặt tên của mình dựa trên thành phố cổ.
Trong thời kỳ Hy Lạp hóa, thành phố này đổi tên là Berenice, tuy nhiên tên gốc vẫn phổ biến, trong khi vào thời La Mã tên được La Mã hóa thành Aela hoặc Haila, trong tiếng Hy Lạp Byzantin là Άιλα (Aila) và tiếng Ả Rập là Ayla (آيلة).
Tên hiện nay al-ʿAqaba (العقبة) là tên ngắn của al-ʿaqabat Aylah (آيلة العقبة) "đèo Ayla", lần đầu được nhắc tới vào thế kỷ 12 bởi Idrisi, vào thời mà thành phố hoàn toàn là một cứ điểm quân sự, để chỉ một con đèo ở đông bắc thành phố (29°33′32″B 35°05′42″Đ﻿ / ﻿29,559°B 35,095°Đ﻿ / 29.559; 35.095, nay được thay bằng Xa lộ Aqaba).
Lịch sử > Cổ đại

Các hiện vật khai quật được tại Tall Hujayrat Al-Ghuzlan và Tall Al-Magass thuộc Aqaba tiết lộ rằng thành phố đã có người ở từ khoảng năm 4000 TCN, với một nền sản xuất đồ đồng số lượng lớn khá phát triển. Thời kỳ này hầu như không được biết tới do sự thiếu thốn về tư liệu lịch sử. Các nhà khảo cổ học từ Đại học Jordan là những người đã phát hiện ra các di chỉ này, đồng thời tìm thấy một công trình xây dựng nhỏ có các bức tường với các hình vẽ người và động vật, qua đó có thể đoán được đây là công trình dành cho việc tế lễ. Những cư dân tại các di chỉ khảo cổ này đã phát triển một hệ thống tưới tiêu cho các cánh đồng lúa mì và nho. Người ta cũng tìm thấy nồi đất sét các loại được sử dụng trong việc nấu chảy đồng và tạo hình cho công cụ đồng. Các nghiên cứu khoa học tại các địa điểm khảo cổ này cũng khẳng định rằng nơi này từng chịu hai trận động đất, trong đó trận động đất thứ hai phá hủy hoàn toàn nơi này.
Những người cai trị xứ Edom phía nam Biển Chết được cho là đã xây dựng nên cảng đầu tiên ở Aqaba mang tên Elath vào khoảng năm 1500 TCN,[cần dẫn nguồn] biến nơi đây trở thành trung tâm trao đổi buôn bán và sản xuất đồ đồng trong khi những người Phoenicia giúp họ trong lĩnh vực kinh tế hàng hải.