Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật
Lịch sử > Quá trình hình thành và phát triển > Giai đoạn 1993 - 2009

Ngày 16/2/1993, Nhà xuất bản đã được chuyển đổi mô hình tổ chức và hoạt động thành Doanh nghiệp nhà nước theo Quyết định số 61/QĐ, ngày 16/2/1993 của Bộ trưởng Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường. Là thời kỳ hoạt động xuất bản bắt đầu có nhiều chuyển biến, Luật xuất bản 1993 có hiệu lực thi hành. Cơ cấu, bộ máy tổ chức Nhà xuất bản đã có sự thay đổi cho phù hợp với mô hình doanh nghiệp NN hoạt động kinh doanh có tính chất đặc thù.
Nhiệm vụ lúc này của Nhà xuất bản là ra sách phục vụ đổi mới quản lý kinh tế, kỹ thuật và phục vụ cho quá trình đổi mới quản lý nền kinh tế của đất nước. Để thực hiện được mục tiêu đó Nhà xuất bản tập trung định hướng  phát triển thị trường mạng lưới đội ngũ tác giả, cộng tác viên, mạng lưới phát hành trên toàn quốc và cung cấp cho các thư viện, nhà phân phối sách của một số nước có nền KH-KT phát triển trên thế giới.
Đây là giai đoạn đội ngũ cán bộ, nhân viên Nhà xuất bản được đào tạo từ nước ngoài như Liên Xô, Bun-ga-ri, Tiệp Khắc…và tại các trường đại học Bách khoa Hà Nội, trường đại học Tổng hợp, Mỏ - địa chất… đang ở độ tuổi sung sức nhất, tinh thông nghề nghiệp, kiên định, cá tính, có bản lĩnh, có khát vọng xây dựng thương hiệu Nhà xuất bản cũng như thương hiệu cá nhân trên từng xuất bản phẩm. Họ đã tạo ra những bộ sách có giá trị, có sức hút lớn, có sức sống lâu dài, được tái bản nhiều lần, gắn liền với tên tuổi tác giả là các giáo sư, tiến sỹ đầu ngành trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật.
Đây là giai đoạn Nhà xuất bản chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường. Trước đây, Tổng Công ty Phát hành sách Việt Nam bao tiêu toàn bộ đầu ra, Nhà xuất bản chỉ lo đầu vào, tổ chức đề tài, biên tập, xuất bản sách. Là một giai đoạn khó khăn của cả nước, hầu hết các đơn vị không bắt nhịp kịp. Ngành phát hành sách của cả nước đều thua lỗ kéo dài, có nhiều đơn vị trong ngành phải đóng cửa. Trước tình hình đó, Lãnh đạo Nhà xuất bản xác định đội ngũ cán bộ miền Bắc có năng lực tốt trong việc tổ chức xuất bản sách giá trị và chất lượng, còn miền Nam có lợi thế về thị trường. Từ đó có những định hướng triển khai công tác phát triển thị trường phát hành tại miền Nam và đã có một số giải pháp, hướng đi thử nghiệm mới như liên doanh liên kết trong công tác xuất bản, phương thức phát hành sách linh hoạt hơn. Sự trưởng thành về mọi mặt thể hiện trên nhiều kết quả, mang những dấu ấn nổi trội, tiên phong, khối lượng xuất bản phẩm đồ sộ có sức hút, những định hướng lớn phù hợp với thời đại đã được các Nhà xuất bản khác học tập. Nhờ uy tín của những người dẫn đầu Nhà xuất bản đã thu hút được đội ngũ tác giả, cộng tác viên giỏi, đầu ngành trên mỗi lĩnh vực.
Những bộ sách, cuốn sách thuộc mảng phổ biến khoa học như:
Bộ sách "10 vạn câu hỏi vì sao" (Thế Truờng dịch), dịch từ nguyên bản của nhiều tác giả Trung Quốc, từ 5 chủ đề đầu tiên được tổ chức xuất bản từ năm 1961 đến năm 1992, Nhà xuất bản đã dịch và bổ sung một số tài liệu khác lên đến 21 chủ đề. Trong 10 năm, từ 1993 đến 2003, bộ sách được tái bản liên tục hàng năm, số lượng xuất bản hàng trăm ngàn bản, tái bản nhiều lần, mỗi lần từ 1500 đến 2500 cuốn/1 tên sách, dẫn đầu mảng đề tài phổ biến kiến thức trên thị trường. Với kho tàng kiến thức vô cùng phong phú về nhiều lĩnh vực, bộ sách có sức sống lâu dài cho đến nay.
Bộ sách "Ông ơi, Vì sao lại thế" (Chu Công Phùng - Nguyễn Mộng Hưng, biên dịch sách Trung Quốc). Tập 1, 1992, 32 tr., 13 x 19, 2.500 bản; Tập 2, 1992, 36 tr., 13 x 19, 2.500 bản; Tập 3, 1993, 54 tr., 13 x 19, 2.500 bản; Tập 4, 1993, 50 tr., 13 x 19, 2.500 bản; Tập 5, 1993, 48 tr., 13 x 19, 2.500 bản; Tập 6, 1993, 44 tr., 13 x 19, 2.500 bản.
Bộ sách "Thế giới phát minh" (Valérie - Anne Giscard D’ Estaing; Đặng Mộng Lân, Nguyễn Hữu Ngọc, Trịnh Trung Thành, Đặng Văn Sử dịch từ nguyên bản tiếng Pháp). Tập 1, 1993, 208 tr., 2500 bản; Tập 2, 1993, 216 tr., 2500 bản; Tập 3, 1994, 264 tr., 1000 bản; Tập 4, 1994, 244 tr., 1000 bản đã được xuất bản với sự cộng tác của các dịch giả, cũng như biên tập viên Nhà xuất bản tham gia vào dịch trong thời gian ngắn, khối lượng đồ sộ, với sự miệt mài để ra những bộ sách đáp ứng nhu cầu tìm hiểu thế giới, thu thập những phát minh, sáng chế  giúp cải thiện cuộc sống, tăng năng suất lao động. Một số phát minh có ảnh hưởng lớn đến lịch sử phát triển của loài người và thúc đẩy nền khoa học phát triển.
Bộ sách dịch về Quản trị, tài chính doanh nghiệp của các tác giả, Nhà xuất bản nổi tiếng trên thế giới như:
"Tư vấn quản lý" của tổ chức lao động quốc tế (ILO) đã được in 8 lần trong 10 năm dịch ra nhiều thứ tiếng trên khắp châu lục"
"Những vấn đề cốt yếu của quản lý (2 tập) (Tái bản), Harold Koontz, Cyril Odonnell, Heinz Weihrich (Vũ Thiếu, Nguyễn Mạnh Quân, Nguyễn Đăng Dậu dịch);
Tiền tệ ngân hàng và thị trường Tài chính, được biên soạn dựa trên cuốn The Economics of Money, Banking and Financial Markets của Frederic S. Mishkin - giáo sư Trường Đại học Tổng hợp Côlômbia, Mỹ, Nhà xuất bản Harped xuất bản. Sách được dịch sang tiếng Việt trong điều kiện nền kinh tế bước đầu phôi thai, nhiều thuật ngữ kinh tế, tiền tệ, tài chính chưa được du nhập vào Việt Nam trong thực tiễn và cả lý thuyết khi đất nước chuyển đổi từ nền kinh tế điều khiển sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Sách cung cấp những nội dung như: cách nhìn nhận tổ chức từ nhiều góc độ; tiếp xúc mặt đối mặt trong quản lý… Bộ sách đã góp phần cung cấp kiến thức cần thiết cho các tổ chức, doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển đổi, cải cách nền kinh tế, hành chính.
Những cuốn sách đầu tiên trong bộ sách của tác giả Trịnh Xuân Thuận, như " Hỗn độn hài hòa", "Giai điệu bí ẩn",… Ông là nhà khoa học người Mỹ gốc Việt trong lĩnh vực vật lý thiên văn. Các tác phẩm của ông đã đạt nhiều giải thưởng lớn Moron của Viện Hàn lâm Pháp (2007), giải Kalinga của UNESCO nhờ đóng góp trong công cuộc đại chúng hóa khoa học.
Bộ Từ điển chuyên ngành, tra cứu. Trong 17 năm (1991-2008), Nhà xuất bản đã xuất bản 88/200 đầu từ điển các loại, trong thời gian 60 năm. Trong thời kỳ này, bộ sách là một loại sách công cụ quan trọng đã góp phần bổ sung vào hệ thống thuật ngữ, danh pháp, vốn từ phong phú và đồ sộ về lĩnh vực khoa học kỹ thuật chuyên ngành. Bộ sách bao gồm: Từ điển Toán học Anh – Việt; Hóa học Anh – Việt; Khoa học và Công nghệ Anh - Việt; Khoa học và Công nghệ Việt – Anh; Hóa học Anh - Việt; Sinh học Anh - Việt; Môi trường Anh - Việt; Kinh tế - Kinh doanh Anh - Việt; Dệt may Anh - Việt; Bách khoa sinh học; Bách khoa thiên văn học; Bách khoa Lịch sử khoa học công nghệ; Bách khoa y học phổ thông…Những cuốn sách tra cứu như "Sổ tay tra cứu điện tử, Hướng dẫn lắp đặt điện theo tiêu chuẩn quốc tế IEC",... cùng các bộ sách về dược liệu mà nổi bật nhất là cuốn "Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam" đã được giải thưởng lớn, "Sách đỏ Việt Nam"  …
Các bộ sách giáo trình khoa học kỹ thuật, tham khảo chuyên ngành tiêu biểu đã được tái bản rất nhiều lần phục vụ cho các trường đại học, viện nghiên cứu trên toàn quốc trong suốt mấy thập kỷ qua như "Nguyên lý máy", "Sổ tay Công nghệ chế tạo máy – 3 tập", "Kỹ thuật điện", "Kỹ thuật mạch điện tử", "Kỹ thuật số", "Kỹ thuật nhiệt", "Hướng dẫn thiết kế lắp đặt điện theo tiêu chuẩn quốc tế IEC", "Điện tử công suất", "Khí cụ điện", "Cơ học kết cấu" (Lều Thọ Trình, Nguyễn Mạnh Yên), "Tính toán các quá trình thiết bị trong công nghệ hóa chất và thực phẩm – 5 tập, Nguyễn Bin" "Sổ tay quá trình và thiết bị công nghệ hóa chất – 2 tập),...
Tiên phong trong ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản trị, tác nghiệp
Đánh giá ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản trị, tác nghiệp sẽ giúp làm biến đổi Nhà xuất bản, ngay từ năm 2001, khi internet còn chưa phổ biến rộng rãi, Nhà xuất bản đã xây dựng Website kết nối với các Trung tâm thông tin lớn; nối mạng tin học nội bộ các phòng, ban trong Nhà xuất bản; thực hiện tất cả các khâu từ việc hạch toán kế toán, đến biên tập, chế bản bằng máy tính,… Năm 1993, Phòng máy tính được thành lập, công đoạn chế bản sách được thực hiện bằng máy tính rút ngắn thời gian sản xuất, chất lượng sản phẩm nâng cao rõ rệt, năng suất lao động tăng cao.
Tiên phong trong ứng dụng Marketing tạo ra lợi thế cho Nhà xuất bản
Xác định tầm quan trọng của Marketing, từ năm 1995, Nhà xuất bản thành lập Phòng Phát hành và Marketing với ba cán bộ đầu tiên. Bước đầu thành lập, xác định tầm quan trọng của đầu ra trong việc xây dựng quan hệ giữa đội ngũ nhân viên NXB với các đối tác, khách hàng. Định vị sản phẩm, thương hiệu, xây dựng hình ảnh NXB trong tâm trí của khách hàng. Họ đã làm việc không chỉ với trách nhiệm mà còn là tình yêu nghề nghiệp, tinh thần tận tụy vì khách hàng.
Phát triển thị trường, mạng lưới phát hành trong và ngoài nước
Công tác phát hành sách được đặc biệt chú trọng phát triển thị trường song song với việc đẩy mạnh khai thác bản thảo, xây dựng Trung tâm sách KHKT tại Đã Nẵng, Cần Thơ và mở rộng đại lý tại các tỉnh, thành phố, khu vực khác như hệ thống các thư viện, Nhà sách trường đại học, hệ thống Fahasa, hệ thống Tổng công ty PHS và công ty PHS các tỉnh, hệ thống công ty sách và thiết bị trường học, các Nhà sách lớn tại các thành phố lớn… Cung cấp cho các thư viện, nhà phân phối sách của các nước như Mỹ, Canada, Anh, pháp, Đức, Italia, Thụy Sĩ, Thụy Điển, Autralial, Trung Quốc, Lào và một số quốc gia khác để hỗ trợ việc tiêu thụ sách, văn hóa phẩm.
Tuyên truyền phổ biến thông tin khoa học – kỹ thuật thông qua sản phẩm Lịch
Ngoài sách, việc tuyên truyền phổ biến thông tin về khoa học – kỹ thuật còn được khai thác trên các sản phẩm Lịch, mang dấu ấn bản sắc riêng. 365 ngày/tờ lịch là bấy nhiêu thành tựu khoa học của Việt Nam, danh ngôn hay, các mốc lịch sử, những ngày lễ, ngày kỷ niệm gắn liền với thông tin, sự kiện khoa học - kỹ thuật đất nước và thế giới, đánh dấu thương hiệu Nhóm Lịch khoa học - kỹ thuật trong giai đoạn từ 1991 - 2006 với tập hợp của 12 Nhà xuất bản. Nhà xuất bản được lựa chọn làm một trong bốn nhóm trưởng nhóm Lịch.
Việc xuất bản lịch blốc trong giai đoạn này là ưu thế của các nhà xuất bản và được thực hiện như các xuất bản phẩm khác để bù lỗ cho hoạt động xuất bản sách là sản phẩm đặc thù. Tuy nhiên, năm 2005, chủ trương của Bộ VHTT tại Hội nghị Tổng kết hoạt động xuất bản 2005 là đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động xuất bản lịch blốc.
Trước năm 2008, công tác khai thác đề tài của Nhà xuất bản đươc đánh giá khá mạnh, giai đoạn này đã cho ra đời những bộ sách có giá trị tạo nên thương hiệu Nhà xuất bản. Quá trình khai thác đề tài phụ thuộc vào biên tập viên, mảng đề tài được phân công sẽ phát triển mạnh hay yếu phụ thuộc vào chính người biên tập viên (do kinh nghiệm cũng như kiến thức chuyên ngành và mạng lưới quan hệ của biên tập viên) nên định hướng đề tài có giai đoạn tập trung, có giai đoạn dàn trải do tác động của sự thay đổi đội ngũ biên tập viên.
Giai đoạn này Nhà xuất bản mạnh ở mảng đề tài sách tự đầu tư vốn kinh doanh là giáo trình các trường đại học lớn như Trường Đại học Bách Khoa, Xây dựng, Kinh tế…Phần lớn giáo trình của những trường này được nhiều trường cao đẳng, đại học trong cả nước sử dụng làm giáo trình, hoặc sách tham khảo cho trường mình. Dòng sách nổi bật trong giai đoạn này là sách Điện, Điện tử, Cơ khí, Tự động hóa, Xây dựng, Kiến trúc, Sinh học, Hóa học, Môi trường và Từ điển trên mọi chuyên ngành. Quá trình xuất bản giai đoạn này mang rõ nét của quá trình sản xuất đẩy kết hợp sản xuất kéo, là giai đoạn hưng thịnh nhất về các xuất bản phẩm của Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật.