stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Vòng loại Giải vô địch bóng đá thế giới 2026 - Khu vực châu Âu (Bảng C)
Bảng xếp hạng

| VT | Độix t  | ST | T | H | B | BT | BB | HS | Đ | Giành quyền tham dự |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Thua TK3 (Bồ Đào Nha v Đan Mạch) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | FIFA World Cup 2026 |  | — | 12/10/25 | 5/9/25 | 15/11/25 |
| 2 |  Hy Lạp | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | Vòng 2 |  | 8/9/25 | — | 15/11/25 | 5/9/25 |
| 3 |  Scotland | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |  |  | 18/11/25 | 9/10/25 | — | 12/10/25 |
| 4 |  Belarus | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |  |  | 9/10/25 | 18/11/25 | 8/9/25 | — |
(Các) trận đấu đầu tiên sẽ được diễn ra vào tháng 9 năm 2025. Nguồn: FIFA
Quy tắc xếp hạng: Tiebreakers
Các trận đấu

Lịch thi đấu được công bố bởi UEFA sau khi bốc thăm. Thời gian là CET/CEST, được liệt kê bởi UEFA (giờ địa phương, nếu có sự khác biệt, sẽ được hiển thị trong ngoặc đơn).
| Hy Lạp  | v |  Belarus |
| --- | --- | --- |

20:45
| Thua TK3 (Bồ Đào Nha v Đan Mạch)  | v |  Scotland |
| --- | --- | --- |

20:45
| Belarus  | v |  Scotland |
| --- | --- | --- |

Khán giả: 0
| Hy Lạp  | v | Thua TK3 (Bồ Đào Nha v Đan Mạch)  |
| --- | --- | --- |

20:45
| Belarus  | v | Thua TK3 (Bồ Đào Nha v Đan Mạch)  |
| --- | --- | --- |

Khán giả: 0
| Scotland  | v |  Hy Lạp |
| --- | --- | --- |

| Scotland  | v |  Belarus |
| --- | --- | --- |

20:45
| Thua TK3 (Bồ Đào Nha v Đan Mạch)  | v |  Hy Lạp |
| --- | --- | --- |

| Hy Lạp  | v |  Scotland |
| --- | --- | --- |

20:45
| Thua TK3 (Bồ Đào Nha v Đan Mạch)  | v |  Belarus |
| --- | --- | --- |

20:45
| Belarus  | v |  Hy Lạp |
| --- | --- | --- |

Khán giả: 0
| Scotland  | v | Thua TK3 (Bồ Đào Nha v Đan Mạch)  |
| --- | --- | --- |
Án treo giò

Một cầu thủ sẽ bị treo giò ở trận đấu tiếp theo nếu phạm các lỗi sau đây:
Nhận thẻ đỏ (Án phạt vì thẻ đỏ có thể được tăng lên nếu phạm lỗi nghiêm trọng)
Nhận 2 thẻ vàng ở 2 trận đấu khác nhau (Án phạt vì thẻ vàng được áp dụng đến vòng play-offs, nhưng không áp dụng ở vòng chung kết hay những trận đấu quốc tế khác trong tương lai).
Dịch lý

Dịch lý là một bộ môn mô tả, diễn nghĩa một lý lẽ, một lý thuyết hay một Nguyên lý, là lý lẽ về sự Biến đổi, Biến hóa, Biến động của Vũ Trụ Vạn Vật và cũng là Lý Lẽ của sự Cấu Tạo Hóa Thành Vũ Trụ.
Dịch lý là khái niệm mô tả sự biến đổi rộng lớn với hàm ý hiểu thông suốt và xuyên suốt như 1 Đại sự hiển nhiên sẽ xảy ra ở khoảng không địa lý tại thời điểm nhất định nào đó đến sự nhất định xảy ra tại tương lai gần hay xa
Lý dịch nguyên thủy

Lý Dịch Nguyên Thủy Là những Ý Lý ẩn tàng khi chiêm ngắm các Đồ hình vô tự (không có chữ, ví dụ Thái cực đồ) [cần dẫn nguồn] được cổ nhân lưu truyền lại mà có được hiểu được Chính Lý của Tiền nhân, tất cả các Đồ hình đều chỉ là những hình vẽ, những ký hiệu, chúng không hề có những chú thích bằng ký tự của một loại văn tự nào, vì thế người ta nói đó là những Đồ hình hài thanh tượng ý để suy Lý. Những Hình Đồ này không biết đã có tự bao giờ và để giải thích nguồn gốc người ta đã huyền thoại hóa hay thần thánh hóa. Hy vọng với Khoa khảo cổ con người sẽ tìm được thời điểm xuất hiện và một cổ tự đầu tiên diễn tả Lý dịch nguyên thủy này.
Lý dịch trong văn minh dịch lý của các dân tộc

Một số nhà nghiên cứu cho rằng Kinh dịch không thực sự là của Trung quốc. Theo Ông Hondanariyouki, một nhà nghiên cứu người Nhật nhận xét: " Ở Chu dịch, các từ thoán tượng đều lấy tên từ các loại muông thú phương nam (chim hồng). Thêm vào đó, ở Chu dịch có "phi long"; "tiềm long" càng khiến cho người ta cảm thấy Chu dịch là trước tác của người nước Sở viết ra, và ra đời sau khi Trung quốc đã mở đường giao thông về phía nam Kinh Sở".
Nói về các tộc người đã từng sinh sống trên đất Trung Hoa, Theo trang WEB republicachina thì trên đất Trung Hoa thời xa xưa đã có họ Suiren (Toại Nhân), sau đó họ You Chao (Hữu sào) đã thay thế họ Toại nhân, tiếp nữa là họ Fuxi (Phục Hy) và đến Nuwa (Nữ oa) đã thay thế họ Hữu sào, sau cùng là họ Shennong (Thần nông) đã thay thế họ Phục Hy. Theo truyền thuyết cũng như thuyết quái truyện của Kinh Dịch thì họ Toại nhân đã phát minh ra "lửa"; họ Phục Hy đã phát minh ra "cái lưới" và chữ viết dưới dạng "thắt nút kết thằng" (chữ khoa đẩu ?) để ghi việc, đã biết trồng trọt chăn nuôi; họ Thần Nông phát minh ra "cái cày", mở chợ lập làng, tìm ra cây thuốc. Đó chính là Tam Hoàng. Ngoài ra không thấy đề cập đến Hữu Sào đã phát minh ra những gì.
Gần đây khảo cổ học đã khai quật được một dụng cụ làm ra lửa ở Chiết Giang có niên đại cách đây hơn 8000 năm, cho thấy rằng họ Toại Nhân là người Hòa Bình ở di chỉ Hemudu ở bờ nam sông Trường Giang có lẽ đã di cư lên phía Bắc đến di chỉ Dawenkou ở Sơn Đông khoảng 4300 TCN khi vùng này bị ngập mặn do nước biển dâng. Họ Toại Nhân đã bị họ Hữu Sào, tổ tiên của người Hàn Quốc đến thay thế vào khoảng 3898 TCN. Họ Hữu sào lại bị họ Fuxi, có lẽ là tổ tiên của tộc Khương cũng được gọi là Viêm Đế từ phía Tây đến thay thế. Khảo sát kỹ có thể thấy được ngoài họ Khương ra Tộc Khương còn có họ Phù, những cái tên có liên quan như Phù sai (Fu chai), Phù Nam, v.v. Phục Hy và Nữ Oa được cho là hai anh em do đó có thể Tộc Khương sau khi đến Trung Hoa đã kết lại với nhóm tiền Đông Nam Á để phát triển nông nghiệp. Ở Việt Nam có câu ví: bà Nữ Oa bằng ba mẫu ruộng. Như vậy cũng không tìm thấy hay chứng minh được ai là người đã vẽ ra các Đồ Hình Dịch Lý Vô Tự.
Lý dịch trong Kinh Dịch Trung hoa

Người Trung Hoa gán nguồn gốc của thuyết Âm Dương Bát quái cho Phục Hi, Phục Hi thấy long mã hiện lên ở sông Hoàng Hà, trên lưng có bức đồ hình, rồi thấy rùa thần hiện ở sông Lạc, trên lưng cũng có trang chữ. Phục Hi dựa vào đó vẽ lại thành Hà đồ Lạc thư, rồi ngửa đầu xem tượng trời, cúi xuống xem thế đất, mà vẽ nên Bát quái. Hơn 1 nghìn năm sau, Văn vương nhà Chu chồng quẻ và viết lời giải thích cho từng quẻ, tổng cộng 64 câu, gọi là Thoán Từ, nhưng ý nghĩa quá thâm sâu. Em của Văn vương là Chu Công giải thích 384 hào, gọi là Hào từ. Thoán từ và Hào từ là kinh điển, về sau còn có Thập dực và Thoán truyện nói rõ hơn nữa ý nghĩa. Thập dực có thuyết nói là của Khổng tử, nhưng có lẽ Khổng tử chỉ nghiên cứu san định chứ không viết gì thêm, Thập dực do đời sau viết ra.
Hà đồ Lạc thư cũng không ai biết, các thuyết cũng khác nhau, chẳng hạn cho Lạc thư là do vua Vũ trị thủy mới thấy. Hình vẽ các chấm đen trắng như ngày nay vẫn thường thấy là do Khổng An Quốc (cháu 12 đời của Khổng Tử) đưa ra vào khoảng năm 140-186. Từ đó mà hình thành lên thuyết Âm Dương bát quái là điều không hợp lý mà là sự ngược lại: từ thuyết Âm Dương, kết hợp với tư duy số học để vẽ nên hai bức của Khổng An Quốc thì hữu lý hơn.
Tóm lại dựa vào các truyền thuyết trên làm cơ sở cho Lý lẽ của Dịch học mà Chu Công, Chu Văn Vương đã viết lời cho các Đồ hình vô tự và kế đến Khổng Tử san định sắp xếp lại mà thành Bộ Kinh Dịch Trung Hoa ngày nay.
Kết luận

Nói chung đa số các nhà nghiên cứu phương Tây sử dụng Kinh dịch của Trung Quốc; chấp nhận Huyền thoại Long Mã, Truyền thuyết Mu Rùa, chấp nhận Lý Dịch ngắn gọn "Vũ trụ khởi từ Thái cực Thái cực sinh Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi sinh tứ tượng Bát quái, Bát quái sinh 64 Tượng" không thắc mắc tại sao có Thái cực, có Lưỡng Nghi v.v. Để Bói toán,  Lưu trữ 2008-12-18 tại Wayback Machine, để Lý giải Phong thủy; để thực nghiệm Châm cứu; áp dụng vào Toán học, Điện tử v.v. Ngoài ra còn phát triển Kinh dịch thêm bằng nhiều cách nhìn của Tây Phương  Lưu trữ 2009-09-20 tại Wayback Machine như Kinh Dịch với Hệ Binary  Lưu trữ 2008-08-27 tại Wayback Machine, Kinh Dịch với DNA  Lưu trữ 2008-12-30 tại Wayback Machine, Kinh Dịch với Kabbalah một Triết học cổ thời Đế quốc Babylon  Lưu trữ 2008-06-10 tại Wayback Machine, v.v.
Chú thích

↑  WEB republicachina
↑  Theo dấu các văn hóa cổ của GS Hà Văn Tấn
↑  Trần Quang Bình, Kinh dịch, sản phẩm sáng tạo của nền văn hiến Âu Lạc
↑  Tìm hiểu Chu Dịch Cứu Nguyên của Lê Văn Ngữ
↑  “Đặt Kinh dịch về đúng vị trí của nó”. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2008.
Đình Phú Xuân

Đình Phú Xuân
Vị trí đình Phú Xuân trong Kinh thành Huế
Đình Phú Xuân (富春亭) được xây dựng nửa đầu thế kỷ 19 ở tổng Phú Xuân, huyện Hương Trà, nay thuộc phường Tây Lộc, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế, Việt Nam, cách trung tâm thành phố 2 km về phía bắc.
Giới thiệu khái quát

Đình Phú Xuân của làng Phú Xuân xưa, nằm bên trong Kinh thành Huế. Lúc đầu, đình được xây dựng ở bên bờ sông Hương gần Ngọ Môn ; nhưng sau khi vua Gia Long cho xây dựng Kinh thành Huế, thì dời về vị trí hiện nay.
Từ năm 1738, trên địa bàn của làng Phú Xuân đã được chúa Nguyễn Phúc Khoát chọn làm nơi dựng phủ, và sau này trở thành kinh đô dưới thời Quang Trung và nhà Nguyễn.
Đến khi vua Gia Long xây dựng Kinh thành Huế (khởi công vào tháng 4 năm Ất Sửu, 1805), thì dân làng Phú Xuân lâm vào cảnh mất hết đất phải lưu tán khắp nơi. Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân, để đền bù cho sự mất mát này, nhà vua cho giữ lại ngôi đình, nhưng dời về phía sau Hoàng thành Huế. Đồng thời cho phép dân làng đến ở đâu cũng được đặt tên đất là Phú Xuân ở đó, và hằng năm những ai muốn về đình cúng tế, thì triều đình sẽ cấp tiền .
Kiến trúc

Đình Phú Xuân đã được triều đình nhà Nguyễn cho tu sửa nhiều lần. Hiện nay, ngôi đình gồm có cổng Tam quan, bình phong, Đình họp và Đình tế.
Đình Phú Xuân là kiến trúc dân gian độc đáo, duy nhất có trong Kinh thành Huế, và là một di tích quý có từ thời các chúa Nguyễn. Vì những giá trị ấy, ngôi đình đã được xếp hạng là di tích lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật cấp quốc gia tại quyết định số 2754/QĐBT ngày 15 tháng 10 năm 1994 .
Chú thích

↑  Qua nghiên cứu của Nguyễn Hồng Trân, thì dân làng này gốc ở miền Bắc, thuộc phủ Lý Nhân, trấn Sơn Nam Thượng ngày xưa; nay là làng Gốm, thuộc xã Thụy Lôi, thị xã Kim Bảng, tỉnh Hà Nam.
↑  Theo mục từ "Đình Phú Xuân" trên website Tri thức Việt.
↑  Theo Nguyễn Đắc Xuân, Hướng dẫn tham quan Kinh thành Huế. Nhà xuất bản Thuận Hóa, 1994, tr. 132. Ngoài ra, theo Nguyễn Hồng Trân (đã dẫn), thì nhà vua còn giao cho bộ Lễ lo lễ vật cúng tế vào buổi sáng ngày mồng 6 tháng 6 âm lịch hàng năm như một buổi tế chính của triều đình. Còn buổi chiều là lễ bồi tế dành riêng cho dân làng. Con cháu gốc làng Phú Xuân đi các nơi đều được về tham dự để tỏ lòng thành kính nhớ ơn các vị tiên liệt làng Phú Xuân. Trên website Tri thức Việt (đã dẫn) cũng nói đại ý là "hàng năm, triều đình Huế ban cấp tiền bạc, để mua sắm lễ vật phục vụ lễ tế ở đình".
↑  Theo website Tri thức Việt (đã dẫn), thì trong đình thờ thủy tổ 7 họ khai canh làng và Tiền Hiền, Hậu Hiền.
↑  Theo Nguyễn Đắc Xuân, đã dẫn.
↑  Theo Dư địa chí Thừa Thiên–Huế, bản điện tử [liên kết hỏng]. Có tham khảo thêm bài viết của Nguyễn Đắc Xuân.
| x t Quần thể di tích Cố đô Huế |
| --- | --- | --- |
| Ngoài kinh thành | Phu Văn lâu Miếu Long Thuyền Tòa Thương Bạc Trường Hậu bổ Trấn Bình đài Nghênh Lương đình Bia Quốc Học Đàn Nam Giao Văn Thánh Võ Thánh Hổ Quyền Trấn Hải thành Hải Vân quan Điện Voi Ré Điện Hòn Chén Chùa Thiên Mụ Chùa Thánh Duyên Chùa Diệu Đế Cung An Định Lăng Gia Long Lăng Minh Mạng Lăng Thiệu Trị Lăng Tự Đức Lăng Đồng Khánh Lăng Dục Đức Lăng Khải Định Đàn Sơn Xuyên Miếu Lịch đại đế vương Đình Phú Vĩnh |  |
| Trong kinh thành | Kỳ đài Quan Tượng Đài Cửu vị thần công Quốc Tử Giám Khâm Thiên Giám Đình Phú Xuân Điện Long An Lục bộ đường Học bộ đường Phụ chính phủ Tàng Thư lâu Viện Cơ mật - Tam tòa Quốc sử quán Linh Hựu quán Miếu Tiên Y Tôn Nhơn phủ Đàn Xã Tắc Miếu Đô Thành hoàng Đàn Tiên Nông Xiển Võ từ Đàn Âm Hồn Miếu Âm Hồn Tam Pháp Ty Vườn Thường Mậu Vườn Thư Quang |  |
| Trong Hoàng thành | Ngọ Môn Sân Đại Triều Nghi Điện Thái Hòa Thế miếu Hưng miếu Hiển Lâm các Cửu Đỉnh Điện Phụng Tiên Triệu miếu Thái miếu Cung Diên Thọ Cung Trường Sanh Vườn Cơ Hạ Phủ Nội Vụ Lầu Tứ Phương Vô Sự |  |
| Tử Cấm thành | Đại Cung môn Tả vu và Hữu vu Vạc đồng Điện Cần Chánh Điện Càn Thành Cung Khôn Thái Điện Kiến Trung Lục viện Thái Bình lâu Nhật Thành lâu Duyệt Thị đường Thượng Thiện đường Thái y viện Vườn Thiệu Phương Ngự viên Ngự tiền văn phòng |  |
| Hệ thống thủy đạo | Ngự Hà Hộ thành hà (Sông Đông Ba Sông An Hòa Sông Kẻ Vạn) Hộ thành hào Hồ Ngoại Kim Thủy Hồ Nội Kim Thủy Hồ Tịnh Tâm Hồ Học Hải Liên hồ Hồ Xã Tắc Hồ Nhơn Hậu Hồ Phu Văn Hồ Tân Miếu và Võ Sanh Hồ Thái Trạch Hồ Hộ Vệ và Đô Thành Hoàng Hồ Tả Bảo Hồ Tiền Bảo Hồ Vuông Hồ Phong Trạch Hồ Thái Dịch Hồ Ngọc Dịch |  |
Marguerite Louise của Orléans

Marguerite Louise của Orléans (28 tháng 7 năm 1645 – 17 tháng 9 năm 1721) là một Vương tôn nữ Pháp, con gái của Vương tử Gaston của Pháp, Công tước xứ Orléans, vì thế bà gọi vua Louis XIII là bác và vua Henry IV của Pháp là ông nội. Sau đó bà trở thành Đại công tước phụ nhân xứ Toscana sau khi kết hôn với người cai trị của nó là Đại công tước Cosimo III de' Medici.
Marguerite theo chủ nghĩa tự do và có cách cư xử ngang ngược ngay từ khi còn nhỏ, vì thế mà mối quan hệ của bà với chồng và gia đình chồng rất khó khăn và thường cay đắng, với nhiều lần kêu gọi hòa giải từ Vua Louis XIV. Tuy nhiên, cặp vợ chồng này vẫn có với nhau 3 đứa con, gồm có: Đại công tử Ferdinando, Tuyển hầu tước phu nhân xứ Pfalz-Neuburg Anna Maria Luisa và Đại công tước tương lai Gian Gastone.
Vào tháng 6 năm 1675, 5 năm sau khi chồng kế vị đại công quốc và 4 năm sau khi đứa con út chào đời, Marguerite Louise và chồng ly thân và bà trở về Pháp với tiền trợ cấp tại một tu viện ở ngoại ô Paris. Ở Pháp, bà tỏ ra ít có xu hướng tôn trọng các quy ước xã hội quản lý cuộc sống của một phụ nữ cùng đẳng cấp với bà và tỏ ra là cái gai đối với chính quyền Toscana và chế độ quân chủ Pháp.
Ở cuộc sống sau này, cuối cùng bà đã áp dụng những cách cư xử thông thường hơn, đảm nhận các công việc ngoan đạo và thậm chí cải tổ tu viện trở thành nơi cư trú thứ hai của bà ở ngoại ô Paris. Nhiều năm trôi qua, sức khỏe của bà suy giảm nghiêm trọng và nỗi đau buồn khi phải để tang con trai cả của mình, Đại công tử Ferdinando, người mà bà thực sự yêu mến. Được thừa kế độc lập về mặt tài chính, bà mua một căn nhà ở Paris, từ đó bà dành phần cuối đời của mình để làm từ thiện và duy trì thư từ với người thân.
Kernenried

| Kernenried |
| --- | --- |

  Huy hiệu

KernenriedXem bản đồ Thụy SĩKernenriedXem bản đồ Bang Bern
Quốc gia: Thụy Sĩ
Bang: Bern
Huyện: Burgdorf
Diện tích
 • Tổng cộng: 3,3 km2 (13 mi2)
Độ cao: 506 m (1,660 ft)
Dân số (2017-12-31)
 • Tổng cộng: 531
 • Mật độ: 16/km2 (42/mi2)
Mã bưu chính: 3309
Mã SFOS: 031
Giáp với: Fraubrunnen, Hindelbank, Lyssach, Münchringen, Zauggenried
Website: https://www.kernenried.ch   SFSO statistics
Kernenried là một đô thị ở huyện Burgdorf ở bang Bern ở Thụy Sĩ. Đô thị này có diện tích 3,3 km², dân số tháng 12 năm 2020 là 547 người.
Bệnh đậu mùa khỉ

Infectious disease caused by the monkeypox virusBản mẫu:SHORTDESC:Infectious disease caused by the monkeypox virus
| Bệnh đậu mùa khỉ |
| --- | --- |

Phát ban của bệnh đậu mùa khỉ trên đứa trẻ 4 tuổi
Chuyên khoa: Bệnh truyền nhiễm
Triệu chứng: Sốt, đau đầu, đau cơ, phát ban, sưng hạch bạch huyết
Khởi phát thông thường: 5 đến 24 ngày sau tiếp xúc
Nguyên nhân: Virus Monkeypox
Phương pháp chẩn đoán: Xét nghiệm DNA
Chẩn đoán phân biệt: Thủy đậu, Đậu mùa
Tần suất: Hiếm gặp
Bệnh đậu mùa khỉ hoặc ban khỉ (tiếng Anh : mpox) là một bệnh truyền nhiễm do virus gây bệnh đậu mùa khỉ có thể xảy ra ở một số động vật bao gồm cả con người. Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng trong đợt bùng phát toàn cầu bắt đầu vào năm 2022, 90% những người mắc bệnh này ở Hoa Kỳ là người đồng tính nam hoặc song tính, và hầu hết những người mắc bệnh đều chưa được tiêm vắc-xin.
Bệnh đậu mùa khỉ có thể lây lan từ việc xử lý thịt rừng, vết cắn hoặc vết xước của động vật, chất dịch cơ thể, vật nhiễm bẩn hoặc tiếp xúc gần gũi với người bị nhiễm bệnh. Virus này được cho là thường lưu hành trong số các loài gặm nhấm ở Châu Phi. Các triệu chứng bắt đầu bằng sốt, nhức đầu, đau cơ, sưng hạch và cảm thấy mệt mỏi. Các triệu chứng theo sau là phát ban hình thành mụn nước và lớp vỏ ngoài. Thời gian từ khi tiếp xúc đến khi xuất hiện các triệu chứng là khoảng 10 ngày. Thời gian của các triệu chứng thường là 2 đến 5 tuần. Chẩn đoán có thể được xác nhận bằng cách kiểm tra vùng tổn thương để tìm kiếm DNA của virus. Bệnh có thể có triệu chứng tương tự như thủy đậu.
Vắc-xin đậu mùa được cho là giúp ngăn ngừa nhiễm trùng. Cidofovir có thể hữu ích với vai trò thuốc điều trị. Nguy cơ tử vong ở những người nhiễm bệnh lên tới 10%.
Bệnh chủ yếu xảy ra ở Trung và Tây Phi. Nó lần đầu tiên được xác định vào năm 1958 trong số những con khỉ trong phòng thí nghiệm. Những trường hợp nhiễm bệnh đầu tiên ở người được tìm thấy vào năm 1970 tại Cộng hòa Dân chủ Congo. Một ổ dịch xảy ra ở Hoa Kỳ vào năm 2003 đã có nguồn gốc từ một cửa hàng thú cưng nơi bán các loài gặm nhấm Gambia nhập khẩu.
Dấu hiệu và triệu chứng

Bệnh đậu mùa khỉ (mpox) thường bắt đầu với các triệu chứng ban đầu như sốt, đau cơ, đau họng, nhức đầu, sưng hạch bạch huyết và mệt mỏi. Sau đó, người bệnh có thể bị phát ban, thường gây ngứa hoặc đau. Tuy nhiên, không phải tất cả người nhiễm bệnh đều biểu hiện đầy đủ các triệu chứng.
Thông thường, các triệu chứng xuất hiện sau khoảng một tuần kể từ khi nhiễm virus, nhưng thời gian ủ bệnh có thể dao động từ 1 ngày đến 4 tuần.
Phát ban do bệnh đậu mùa khỉ bao gồm nhiều tổn thương nhỏ, có thể xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, mặt, miệng, cổ họng, bộ phận sinh dục hoặc hậu môn. Ban đầu, các tổn thương là những đốm phẳng, sau đó phát triển thành cục u nhỏ, chứa đầy dịch, rồi vỡ ra và đóng vảy trong khoảng 10 ngày. Trong một số trường hợp hiếm hoi, các tổn thương có thể hoại tử, cần cắt bỏ và mất nhiều thời gian hơn để chữa lành.
Số lượng tổn thương có thể dao động từ một vết loét đơn lẻ đến hàng trăm vết loét. Một số người có thể nhiễm virus mà không biểu hiện triệu chứng nào.
Các triệu chứng thường kéo dài từ 2 đến 4 tuần, nhưng ở những người có hệ miễn dịch suy yếu, thời gian hồi phục có thể lâu hơn.
Dấu hiệu và triệu chứng > Biến chứng

Bệnh đậu mùa khỉ có thể gây ra nhiều biến chứng, bao gồm: Nhiễm trùng thứ phát, Viêm phổi, Nhiễm trùng huyết, Viêm não, Mất thị lực do nhiễm trùng giác mạc. Những người suy giảm miễn dịch do thuốc điều trị, các bệnh lý nền hoặc nhiễm HIV có nguy cơ cao gặp phải tình trạng bệnh nghiêm trọng hơn. Nhiễm trùng trong thời kỳ mang thai có thể dẫn đến thai chết lưu hoặc các biến chứng khác.
Dấu hiệu và triệu chứng > Hậu quả

Trong trường hợp không có biến chứng, di chứng thường rất hiếm. Sau khi tổn thương lành, vảy có thể để lại các vết nhạt màu trước khi trở thành sẹo sẫm màu.
Dấu hiệu và triệu chứng > Tỷ lệ tử vong

Tỷ lệ tử vong (CFR) của bệnh đậu mùa khỉ trong các đợt bùng phát trước đây được ước tính từ 1% đến 10%, trong đó nhóm virus I được coi là nghiêm trọng hơn nhóm II.
Trong đợt bùng phát toàn cầu năm 2022–2023, do nhóm virus IIb gây ra, tỷ lệ tử vong rất thấp, ước tính khoảng 0,16%. Phần lớn các trường hợp tử vong xảy ra ở những người suy giảm miễn dịch. Ngược lại, tại Cộng hòa Dân chủ Congo, tính đến tháng 4 năm 2024, đợt bùng phát do nhóm virus I gây ra có tỷ lệ tử vong là 4,9%.
Sự chênh lệch này bắt nguồn từ:
1. Sự khác biệt về độc lực giữa nhóm virus I và II.
2. Việc báo cáo không đầy đủ các trường hợp nhẹ hoặc không triệu chứng tại các khu vực lưu hành bệnh ở châu Phi, nơi cơ sở hạ tầng y tế còn hạn chế.
3. Sự tiến hóa của virus gây bệnh nhẹ hơn ở người.
4. Sức khỏe tổng thể tốt hơn và hệ thống chăm sóc y tế được cải thiện tại các khu vực chịu ảnh hưởng chính trong đợt bùng phát toàn cầu năm 2022–2023.
Nguyên nhân

Bệnh đậu mùa khỉ ở cả người và động vật được gây ra bởi virus đậu mùa khỉ (Orthopoxvirus), một loại virus DNA sợi đôi thuộc chi Orthopoxvirus, họ Poxviridae. Virus này có quan hệ gần với các virus gây bệnh đậu mùa, đậu bò và đậu mùa vaccinia.
Virus đậu mùa khỉ được chia thành hai phân nhóm chính là nhánh I và nhánh II. Vào tháng 4 năm 2024, sau khi phát hiện một biến thể mới, nhánh I được chia nhỏ thành hai nhánh con Ia và Ib. Tương tự, nhánh II cũng được phân thành nhánh IIa và nhánh IIb. Nhánh I được cho là gây ra bệnh nặng hơn và có tỷ lệ tử vong cao hơn so với nhánh II.
Virus đậu mùa khỉ được coi là đặc hữu ở các khu vực rừng mưa nhiệt đới thuộc Trung và Tây Phi. Ngoài khỉ, virus này còn được phát hiện ở các loài động vật như chuột túi Gambia (Cricetomys gambianus), chuột sóc (Graphiurus spp.), và các loài sóc châu Phi (Heliosciurus và Funisciurus). Việc sử dụng những loài động vật này làm nguồn thực phẩm được coi là một trong những nguồn lây truyền sang con người.
Triệu chứng thường gặp

Đau đầu
Sốt > 38,5 °C
Nổi hạch
Đau cơ, đau lưng
Suy nhược cơ thể
Đợt bùng phát dịch bệnh đậu mùa khỉ năm 2022 > Tại Việt Nam

Ngày 03 tháng 10 năm 2022, Bộ Y tế nhận được báo cáo của Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh về kết quả xét nghiệm giải trình tự gen khẳng định một bệnh nhân đã mắc bệnh đậu mùa khỉ và đây là bệnh nhân mắc bệnh đậu mùa khỉ đầu tiên được ghi nhận tại Việt Nam. Ngày 09 tháng 11 năm 2022, Bộ Y tế ban hành Quyết định 3044/QĐ-BYT về việc bổ sung bệnh Đậu mùa khỉ vào danh mục các bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm B của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm.
Tính đến ngày 22 tháng 8 năm 2024, TP HCM là nơi ghi nhận số ca mắc bệnh đậu mùa khỉ cao nhất khu vực phía Nam với 156 ca mắc và 6 ca tử vong. Về đặc điểm, 100% ca nhiễm là nam giới, 55% là người sống chung với HIV và 7% đang điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV. Trong số các ca nhiễm, 84% thuộc về nhóm nam có quan hệ tình dục đồng tính.
Một hình ảnh về phát ban của bệnh đậu mùa khỉ
Các giai đoạn phát triển tổn thương của bệnh đậu mùa khỉ
cấu trúc và kích thước của virus đậu mùa khỉ so với một số virus khác
David Henrie

| David Henrie |
| --- | --- |
David Henrie năm 2010
Sinh: David Clayton Henrie 11 tháng 7, 1989 (35 tuổi) Mission Viejo, California, Mỹ
Nghề nghiệp: Diễn viên, tay đua xe, nhạc sĩ, nhà sản xuất phim, sáng tác kịch bản truyền hình
Năm hoạt động: 2002 đến nay
Chiều cao: 1,8 m
Website: http://www.davidhenrie.com
David Henrie tên thật là David Clayton Henrie (sinh 11 tháng 7 năm 1989) là một diễn viên Mỹ. Anh được biết qua vai Larry trong That's so Raven và vai Justin Russo trong Wizards of Waverly Place. Hai bộ phim này đều của hãng Disney Channel.
Henrie được sinh ra ở Mission Viejo, California. Anh lớn lên ở Arizona  và là anh trai của diễn viên Lorenzo Henrie. Anh đi học ở trường Cheyenne Traditional School ở Scottsdale, Arizona.
Cuộc sống

Henrie được sinh ra ở phía nam California và chuyển tới Arizona lúc anh 2 tuổi. Khi 5 tuổi, Henrie đã ký 1 hợp đồng ở Phoenix và bắt đầu đi thử giọng. 9 tuổi, khi đang quay 1 quảng cáo ở Scottsdale, người đạo diễn đã gợi ý với cậu là nên chuyển đến LA. Hè năm đó, khi 10 tuổi, gia đình của anh đóng gói đồ đạc và đi đến Hollywood. Henrie đã đặt 2 hai quảng cáo, đóng vai hiệu trưởng trong Burger King và Quaker Oats. Henrie đã đặt chỗ trước cho mình ở vai đầu tiên của mình trong chương trình truyền hình Providence, và đóng vai khách mời trong tập mới ra mắt của Without a trace.
Ở tuổi 12, Henrie đã được 1 vai quen thuộc Petey Pitt trong 1 seri phim The Pitts. Tiếp theo đó Henrie được đóng 1 vai trong phim của Hallmark, Monster maker, cùng với Linda Blair và George Kennedy và được mời đóng thêm 1 vai nữa trong 1 phim khác của hãng Hallmark, Dead Hollywood mom society cùng với Justine Bateman. Cảnh diễn trong phim truyện của Henrie là trong trại của bọn trẻ con phim Arizona Summer. Henrie tiếp tục đóng các vai khách mời trong các seri phim bao gồm House M.D, Jack and Bobby, Judging Amy, NCIS và The Mullets. Năm 2004, Henrie đóng vai Larry trong 1 chương trình của kênh Disney, That's so Raven và đóng Skyler Bladford trong phim hài Method and red. Lúc 18, Henrie đóng Justin Russo trong seri phim của kênh Disney Wizards of the Waverly Place. Anh cũng có 1 vai trong phim của kênh Disney Dadnapped.
Bên cạnh diễn xuất, Henrie còn tham gia vào đội khúc côn cầu từ khi anh mới 8 tuổi và đã đi khắp nước Mỹ và Canada và đã thắng giải quốc tế.