stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cái chết của ngôn ngữ

Trong ngôn ngữ học, cái chết của ngôn ngữ xảy ra khi một ngôn ngữ mất đi người bản ngữ cuối cùng. Bằng cách mở rộng, sự tuyệt chủng ngôn ngữ là khi ngôn ngữ không còn được biết đến, kể cả bởi những người nói ngôn ngữ thứ hai. Các thuật ngữ tương tự khác bao gồm ngôn ngữ học, cái chết của ngôn ngữ từ nguyên nhân tự nhiên hoặc chính trị, và hiếm khi glottophagy, sự hấp thụ hoặc thay thế ngôn ngữ thứ yếu bằng ngôn ngữ chính.
Cái chết ngôn ngữ là một quá trình trong đó mức độ năng lực ngôn ngữ của một cộng đồng ngôn ngữ trong sự đa dạng ngôn ngữ của họ giảm xuống, cuối cùng dẫn đến không có người nói tiếng mẹ đẻ hoặc thông thạo về sự đa dạng. Cái chết ngôn ngữ có thể ảnh hưởng đến bất kỳ hình thức ngôn ngữ, bao gồm cả phương ngữ. Cái chết ngôn ngữ không nên bị nhầm lẫn với sự tiêu hao ngôn ngữ (còn gọi là mất ngôn ngữ), trong đó mô tả sự mất thành thạo ngôn ngữ đầu tiên của một cá nhân.
Trong thời kỳ hiện đại (khoảng 1500 CE Hiện nay; sau sự trỗi dậy của chủ nghĩa thực dân), cái chết của ngôn ngữ thường xuất phát từ quá trình đồng hóa văn hóa dẫn đến sự thay đổi ngôn ngữ và từ bỏ ngôn ngữ bản địa để thay thế ngôn ngữ nước ngoài  lingua franca, phần lớn là của các nước châu Âu.
Tính đến những năm 2000, tổng cộng có khoảng 7.000 ngôn ngữ được sử dụng trên toàn thế giới. Hầu hết trong số này là các ngôn ngữ nhỏ có nguy cơ tuyệt chủng; một ước tính được công bố năm 2004 dự kiến khoảng 90% ngôn ngữ hiện đang nói sẽ bị tuyệt chủng vào năm 2050.
Thanin Kraivichien

| Thanin Kraivichien PC |
| --- | --- |
ธานินทร์ กรัยวิเชียร
Thanin Kraivichien năm 2011

Thủ tướng thứ 14 của Thái Lan
Nhiệm kỳ 8 tháng 10 năm 1976 – 19 tháng 10 năm 1977 1 năm, 11 ngày
Quân chủ: Bhumibol Adulyadej
Tiền nhiệm: Seni Pramoj
Kế nhiệm: Kriangsak Chamanan
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 5 tháng 4, 1927 (97 tuổi) Bangkok, Siam
Quốc tịch: Thai
Phối ngẫu: Karen Anderson
Thanin Kraivichien (sinh ngày 5 tháng 4 năm 1927 ở Bangkok và mất ngày 23 tháng 2 năm 2025, tiếng Thái: ธานินทร์ กรัยวิเชียร; RTGS: Thanin Kraiwichian Tên đầu tiên cũng được đánh vần là "Tanin", họ "Kraivixien" hoặc "Kraivichian") là một luật sư và chính trị gia Thái Lan. Ông là Thủ tướng thứ 14 của Thái Lan từ năm 1976 đến năm 1977. Kể từ đó, ông đã là thành viên của Hội đồng Tư hữu.
Gia đình và giáo dục

Thanin là con của Hae và Pa-ob Kraivichien. Cha ông là một thương gia sinh ra ở Trung Quốc và là chủ một trong những tiệm cầm đồ lớn nhất ở Bangkok.
Thanin theo học Luật tại trường Đại học Thammasat, tốt nghiệp năm 1948. Sau đó ông học tại Trường Kinh tế London để tiếp tục học luật. Ông tốt nghiệp năm 1953, và năm 1958 được mời đến quán bar tại Nhà hàng Grey. Tại Anh, ông gặp Karen Anderson, người gốc Đan Mạch, người mà ông đã kết hôn. Họ có năm đứa con.
Dịch vụ công và sự nghiệp chính trị

Sau khi trở về Thái Lan năm 1954, Thanin làm việc trong Bộ Tư pháp, trở thành một thẩm phán liên đới. Anh ta nhanh chóng tăng lên, cuối cùng trở thành Chủ tịch của Toà án Tối cao Thái Lan. Ngoài ra, ông còn dạy luật tại Đại học Thammasat và Chulalongkorn và hiệp hội luật sư Thái Lan. Là một vị trí, ông đã xuất bản những cuốn sách nhắc nhở về những nguy hiểm của chủ nghĩa cộng sản.
Sau cuộc nổi dậy dân chủ chống lại chế độ độc tài quân sự năm 1973, Thanin là thành viên của hội đồng lập pháp chuyển tiếp do vua bổ nhiệm. Ông cũng đã trở thành một thành viên của Nạn Khiêu vũ chống Cộng. Ông đã có một chương trình truyền hình trong đó ông tấn công chủ nghĩa cộng sản, phong trào sinh viên, và các chính trị gia tiến bộ.
Sau vụ thảm sát trường Đại học Thammasat ngày 6 tháng 10 năm 1976, thủ tướng được bầu làm dân chủ Seni Pramoj bị lật đổ bởi một cuộc đảo chính quân sự do Đô đốc Sangad Chaloryu chỉ huy. Hai ngày sau, Vua Bhumibol Adulyadej bổ nhiệm Thân Tâm yêu thích làm thủ tướng tạm thời. Thanin khăng khăng đòi chọn nội các của mình và từ chối hầu hết các đề cử của chính phủ quân đội. Quân đội chỉ chiếm vị trí của phó thủ tướng và thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Thanin là nội các Thái Lan đầu tiên trong đó phụ nữ giữ các chức vụ bộ trưởng: Wimolsiri Chamnarnvej và Lursakdi Sampatisiri. Thanin được xem là trung thực và thông minh, nhưng cũng là cực kỳ ý thức hệ và chính trị cực đoan. Sau khi nhậm chức, ông đã đưa lực lượng đặc biệt của cảnh sát đến các cửa hàng sách nổi tiếng, ra lệnh tịch thu và đốt 45.000 cuốn sách, bao gồm các tác phẩm của Thomas More, George Orwell và Maxim Gorky.
Ông tuyên bố rằng Thái Lan chỉ có thể trở lại chế độ dân chủ sau 12 năm. Quốc hội bị giải thể và tất cả các đảng chính trị bị cấm. Cuộc đàn áp của Thanin đối với công đoàn, hội sinh viên và các hội nông dân tiến bộ đã thúc đẩy các nhà hoạt động của họ vào các công trình ngầm của Đảng Cộng sản Thái Lan. Thay vì làm suy yếu cộng sản, nó đã thúc đẩy cuộc đấu tranh vũ trang chống lại chính phủ.
Vào tháng 3 năm 1977, một nhóm các sĩ quan trẻ hơn được gọi là "thiếu niên trẻ tuổi", người có quan tâm đến các vấn đề chính trị, đã cố gắng lật đổ Thanin. Cuộc đảo chính của họ đã thất bại. Tuy nhiên vào ngày 20 tháng 10 năm 1977, Đô đốc Sangad lại nắm quyền lực và ép Thanin phải từ chức. Quân đội đã biện minh cho sự can thiệp của họ bởi vì chính phủ của ông Thanin đã chia đất nước, hầu như không có sự ủng hộ của công chúng, tình hình kinh tế trở nên tồi tệ và mọi người nói chung không đồng ý với việc chấm dứt dân chủ một thời gian dài như vậy. Vua Bhumibol lập tức bổ nhiệm Thanin vào Hội đồng Bảo an của ông.
Reference

พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งนายกรัฐมนตรี (นายธานินทร์ กรัยวิเชียร) ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 93 ตอนที่ 124 ฉบับพิเศษ วันที่ 10 ตุลาคม 2519
| x t sThủ tướng Thái Lan (Danh sách) |
| --- | --- | --- |
| Vua Rama VII |  Phraya Manopakorn Nititada  Phraya Phahon Phonphayuhasena  |   |
| Vua Rama VIII |  Phraya Phahon Phonphayuhasena  Plaek Phibunsongkhram  Khuang Aphaiwong  Thawi Bunyaket  Seni Pramoj  Khuang Aphaiwong  Pridi Banomyong  |   |
| Vua Rama IX |  Pridi Banomyong  Thawan Thamrongnawasawat  Khuang Aphaiwong  Plaek Phibunsongkhram  Pote Sarasin  Thanom Kittikachorn  Sarit Thanarat  Thanom Kittikachorn  Sanya Dharmasakti  Seni Pramoj  Kukrit Pramoj  Seni Pramoj  Thanin Kraivichien  Kriangsak Chomanan  Prem Tinsulanonda  Chatichai Choonhavan  Anand Panyarachun  Suchinda Kraprayoon  Meechai Ruchuphan†  Anand Panyarachun  Chuan Leekpai  Banharn Silpa-archa  Chavalit Yongchaiyudh  Chuan Leekpai  Thaksin Shinawatra  Chitchai Wannasathit†  Thaksin Shinawatra  Surayud Chulanont  Samak Sundaravej  Somchai Wongsawat  Chavarat Charnvirakul†  Abhisit Vejjajiva  Yingluck Shinawatra  Niwatthamrong Boonsongpaisan†  Prayut Chan-o-cha  |   |
| Vua Rama X |  Prayut Chan-o-cha  Prawit Wongsuwan†  Srettha Thavisin  Phumtham Wechayachai  |   |
"Chữ nghiêng" biểu thị nhân vật quân sự nắm quyền; "†" biểu thị tạm quyền.
Samba

Đối với các định nghĩa khác, xem Samba (định hướng).
| Samba |
| --- | --- |
Chơi nhạc Samba tại Rio de Janeiro (1936)
Nguồn gốc từ loại nhạc: Batucada và điệu nhảy nhịp điệu truyền thống nông thôn của người Brazil gốc Phi, đặc biệt samba de roda và các nhịp điệu có nguồn gốc Bantu khác
Nguồn gốc văn hóa: cuối thế kỷ 19 tại Bahia và đầu thế kỷ 20, Rio de Janeiro và Salvador, Brasil
Tiểu thể loại
bossa nova pagode samba-canção samba-choro samba-jazz samba de breque samba de enredo samba de exaltação samba de partido-alto samba de terreiro samba-reggae samba duro samba de chula sambalanço, cùng các thể loại khác
Chủ đề liên quan
samba reggae Lễ hội hóa trang Brasill samba (vũ khúc Brasil) trường dạy samba
Samba (phát âm tiếng Bồ Đào Nha: [ˈsɐ̃bɐ] Tập tin:Br-Samba.ogg) là tên hoặc tiền tố được dùng cho một số biến thể nhịp điệu, như samba urbano carioca (samba đô thị Carioca), hay samba de roda (đôi khi gọi là samba nông thôn) được UNESCO công nhận nằm trong Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Hầu hết các dạng Samba đều có nguồn gốc từ bang Rio de Janeiro và Bahia. Samba là thuật ngữ rộng dùng để chỉ nhiều nhịp điệu cấu thành các thể loại nhạc Brasil được biết rõ hơn, chúng bắt nguồn từ những cộng đồng người Brasil gốc Phi ở Bahia từ cuối thế kỷ 19 rồi tiếp tục phát triển tại Rio de Janeiro đầu thế kỷ 20. Bắt nguồn từ Candomblé cũng như các truyền thống dân gian bản địa và Brasil gốc Phi khác, chẳng hạn Samba de Caboclo truyền thống, samba được coi là một trong những hiện tượng văn hóa quan trọng nhất ở Brasil và là một biểu tượng của quốc gia này.
Âm nhạc Samba là sự pha trộn giữa giai điệu mang âm hưởng Châu Âu và văn hoá Châu Phi bản địa điển hình như nhạc cụ Samba
Nhạc cụ

Nhạc cụ Samba gồm hơn 300 bộ nhạc cụ: trống, gõ, con lắc,... mỗi một loại nhạc cụ có thể mang âm hưởng của châu phi hay châu âu. Sau đây là 10 nhạc cụ cơ bản của âm nhạc Samba
Tamborim ( tránh nhầm lẫn với trống Tambourine): là một loại trống cầm tay, nhỏ có đường kính khoảng 16 cm được chơi bởi gậy đánh trống có ba đầu ( có thể làm bằng gỗ hoặc bằng nhựa dẻo). Do âm thanh của chúng vang vọng khi đánh nên chúng thường được chơi chính trong các buổi hoà nhạc samba.
Cuíca: là một loại trống đặc biệt và đặc trưng của nhạc brazil. Người chơi phải luồn tay vào bên trong kéo thanh gỗ được dính chặt với mặt trống và điều chỉnh tiết tấu, độ cao bằng cách dùng ngón tay ấn giữ ở mặt trống bên ngoài, âm thanh của Cuíca rất cao và có âm thanh kỳ lạ như tiếng khỉ kêu. Nhạc cụ này luôn là nhạc cụ chính trong lễ hội Carnaval Brazil.
Agogo bells. Một loại chuông ( cổ nhất trong các loại nhạc cụ samba) chúng gồm 1 hay nhiều quả chuông đính kèm với nhau. Người chơi sẽ cầm que gỗ để gỗ tạo nhành nhịp.
Surdo
Chocalho
Pandeiro
Ganzá
Repinique
Cavaquinho
Snare Drum
Ngoài ra còn rất nhiều nhạc cụ khác cũng được sử dụng để làm tăng độ cao cũng như độ trầm lắng và phong cách giai điệu mang đậm chất châu Âu (guitar, accordion) hay châu Phi (sáo, reco reco) ,...
Thư mục > Sách

Browning, Barbara (1995). Samba: resistance in motion [Samba: kháng cự chuyển động] (bằng tiếng Anh). Indiana University Press. ISBN 0-253-32867-5. OCLC 31374055.
Carvalho, Caê Garcia (2015),  Serpa, Angelo (biên tập), “Samba de Roda e Identidade: um estudo comparativo da identidade regional mediada e catalisada pelo samba no Recôncavo e no Portal do Sertão” [Samba de Roda và bản sắc: nghiên cứu đối chiếu bản sắc khu vực có samba làm cầu nối trung gian và xúc tác giữa Recôncavo và Portal do Sertão], Territórios da Bahia: regionalização, cultura e identidade (bằng tiếng Bồ Đào Nha), SciELO - EDUFBA, doi:10.7476/9788523220129.0011, ISBN 9788523220129
Lopes, Nei; Simas, Luiz Antonio (2015). Dicionário da História Social do Samba [Từ điển lịch sử xã hội về Samba] (bằng tiếng Bồ Đào Nha) . Rio de Janeiro: Editora José Olympio. ISBN 9788520012352.
Lopes, Nei (29 tháng 5 năm 2020). “O amplo e diversificado universo do samba” [Vũ trụ rộng lớn và đa dạng của samba].  Trong Stroeter, Guga; Mori, Elisa (biên tập). Uma árvore da música brasileira [Cây phả hệ âm nhạc Brasil] (bằng tiếng Bồ Đào Nha). São Paulo: Sesc. ISBN 9788594932181.
Marcondes, Marcos Antônio biên tập (1977). Enciclopédia da música brasileira – erudita, folclórica e popular [Bách khoa thư âm nhạc Brasil – bác học, dân gian và đại chúng] (bằng tiếng Bồ Đào Nha). 2 . São Paulo: Art Ed.
Sandroni, Carlos (2021), A Respectable Spell: Transformations of Samba in Rio de Janeiro [Phép thuật đáng xem trọng: Biến chuyển của Samba ở Rio de Janeiro] (bằng tiếng Anh), University of Illinois Press, ISBN 9780252086083
Thư mục > Tập san

Behague, Gerard; fr Oliveira Pinto, Tiago; Simon, Artur (1993). “Capoeira, Samba, Candomble, Bahia, Brasil”. Ethnomusicology (bằng tiếng Bồ Đào Nha). 37 (3). doi:10.2307/851729. ISSN 0014-1836.
Nigri, Bruno Silva; Debortoli, José Alfredo Oliveira (30 tháng 9 năm 2015). “O Samba no Contexto do Candomblé” [Samba trong bối cảnh Candomblé]. LICERE - Revista do Programa de Pós-graduação Interdisciplinar em Estudos do Lazer (bằng tiếng Bồ Đào Nha). 18 (3). doi:10.35699/1981-3171.2015.1140. ISSN 1981-3171.
Nogueira, Nilcemar biên tập (2014). “Matrizes do Samba no Rio de Janeiro: Partido Alto, Samba de Terreiro e Samba-Enredo” [Cơ quan đầu não Samba tại Rio de Janeiro: Partido Alto, Samba de Terreiro và Samba-Enredo] (PDF). Dossiê Iphan (bằng tiếng Bồ Đào Nha). Brasília: Instituto do Patrimônio Histórico e Artístico Nacional. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 5 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2023.
Paranhos, Adalberto (2003). “A invenção do Brasil como terra do samba: os sambistas e sua afirmação social” [Phát minh ra Brasil như là xứ sở samba: vũ công samba và sự khẳng định vị thế trong xã hội] (PDF). Revista História (bằng tiếng Bồ Đào Nha). Franca: São Paulo State University. 22 (1): 81–113. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 10 tháng 6 năm 2015. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2023.
Sandroni, Carlos (2010). “Samba de roda, patrimônio imaterial da humanidade” [Samba de roda, di sản phi vật thể của nhân loại]. Estudos avançados (bằng tiếng Bồ Đào Nha). 24 – qua Scielo.
Zamith, Rosa Maria (1995). “O samba-de-roda baiano em tempo e espaço” [Samba-de-roda của Bahia theo thời gian và không gian]. Interfaces (bằng tiếng Bồ Đào Nha). 2 (1) – qua UFRJ.
Thư mục > Luận án

Benzecry, Lena (2015). A radiodifusão sonora do samba urbano carioca: uma retrospectiva crítica das principais representações construídas acerca desse gênero musical em programas radiofônicos do Rio de Janeiro [Phát sóng nhạc samba đô thị ở Rio de Janeiro: hồi tưởng quan trọng về những người đại diện chính tạo nên thể loại âm nhạc này trên chương trình phát thanh ở Rio de Janeiro] (PDF) (PhD) (bằng tiếng Bồ Đào Nha). Rio de Janeiro: Federal University of Rio de Janeiro.
Fenerick, José Adriano (2002). Nem do Morro, Nem da Cidade: As Transformações do Samba e a Indústria Cultural (1920–1945) [Không phải miền núi hay thành thị: Sự biến chuyển của Samba và nền công nghiệp văn hóa (1920–1945)] (PDF) (PhD) (bằng tiếng Bồ Đào Nha). São Paulo: University of São Paulo.
Trận Mactan

Trận chiến Mactan (Tiếng Filipino: Labanan sa Mactan; Tiếng Cebu: Gubat sa Mactan; Tiếng Tây Ban Nha: Batalla de Mactán) là một trận giao tranh diễn ra vào ngày 27 tháng 4 năm 1521 giữa những thổ dân bản địa ở đảo Mactan thuộc đảo Cebu do chiến binh Lapu-Lapu làm thủ lĩnh giao tranh với đoàn thủy thủ thám hiểm của Tây Ban Nha do Ferdinand Magellan làm trưởng đoàn kiêm chỉ huy trận chiến. Trận chiến đã kết thúc với thắng lợi thuộc về người dân bản địa. Trong cuộc đụng độ này, bản thân Ferdinand Magellan đã bị giết chết trong trận chiến này do khi đang chiến đấu ông bị trúng một mũi giáo tre và sau đó bị tấn công tới tấp từ nhiều loại vũ khí thô sơ khác, tuy nhiên, đoàn thủ thủ Tây Ban Nha tuy mất chỉ huy tại trận đánh nhưng đã kịp rút chạy và sống sót trở về, kết thúc chuyến hành trình đã đề ra. Các chiến binh của Datu Lapulapu đã tìm thấy thi thể của Magellan. Humabon yêu cầu trao đổi thi thể của Magellan và một số thủy thủ đoàn đã chết của Magellan, để đổi lấy nhiều hàng hóa như các chiến binh mong muốn, nhưng đã bị từ chối. Một số binh lính sống sót sau trận chiến và trở về Cebu đã bị đầu độc tại một bữa tiệc do Humabon tổ chức. Magellan được Juan Sebastián Elcano kế nhiệm làm chỉ huy của đoàn thám hiểm. Sau khi Humabon phản bội, ông đã ra lệnh khởi hành ngay lập tức. Elcano và hạm đội của ông đã đi về phía tây. Họ đến Tây Ban Nha vào năm 1522, hoàn thành chuyến đi vòng quanh thế giới đầu tiên.
Chú thích

↑  Berasaluze, Gari (2008). Elkano: itsasoak emandako bizitza. Dani Fano . Tafalla: Txalaparta. ISBN 978-84-8136-535-1. OCLC 863179867.
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Mục từ này về hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và tiền thân là nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Về hiến pháp của Việt Nam Cộng hòa, xem Hiến pháp Việt Nam Cộng hòa.
Hiến pháp Việt Nam năm 2013
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam  là văn bản pháp luật có giá trị cao nhất trong hệ thống pháp luật của Việt Nam. Bản Hiến pháp đang có hiệu lực là bản của năm 2013, là bản Hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Quốc hội Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 6 thông qua vào sáng ngày 28 tháng 11 năm 2013, có hiệu lực vào ngày 1 tháng 1 năm 2014.
Hiến pháp hiện hành

Hiến pháp hiện hành năm 2013 gồm lời mở đầu và 11 chương:
Chương I: Chế độ chính trị
Chương II: Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân
Chương III: Kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường
Chương IV: Bảo vệ Tổ quốc
Chương V: Quốc hội
Chương VI: Chủ tịch nước
Chương VII: Chính phủ
Chương VIII: Toà án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân
Chương IX: Chính quyền địa phương
Chương X: Hội đồng bầu cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước
Chương XI: Hiệu lực của Hiến pháp và việc sửa đổi Hiến pháp
Nội dung tiêu biểu > Chế độ chính trị

Điều 1 Hiến pháp khẳng định nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập, thống nhất có chủ quyền đầy đủ đối với toàn bộ vùng lãnh thổ và vùng lãnh hải..
Hiến pháp cũng khẳng định nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân (điều 2). Nhân dân là toàn thể các dân tộc cùng sinh sống hòa bình trên lãnh thổ Việt Nam (điều 5). Nhân dân làm chủ nhà nước bằng cách sử dụng quyền lực Nhà nước thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân là những cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân (điều 6).
Ngoài ra, Điều 8 cũng quy định rằng "Các cơ quan Nhà nước, cán bộ, viên chức Nhà nước có nghĩa vụ phải tôn trọng nhân dân, tận tụy phục vụ nhân dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền, tham nhũng"
Tuy nhiên, một nhà nước luôn cần một tổ chức chính trị để lãnh đạo. Xuất phát từ điều kiện lịch sử của nước Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam, đại biểu trung thành quyền lợi của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, lấy chủ nghĩa Marx-Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm tư tưởng chủ đạo để lãnh đạo nhà nước và xã hội. Nói như thế không có nghĩa là Đảng là tổ chức đứng trên tất cả vì mọi hoạt động của các tổ chức Đảng đều phải tuyệt đối tuân theo pháp luật. Đây là một trong những nguyên tắc căn bản của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Đảng thể hiện vai trò lãnh đạo trực tiếp và toàn diện bằng cách bổ nhiệm, bố trí Đảng viên giữ các chức vụ chủ chốt, lãnh đạo trong Chính phủ, trong lực lượng an ninh và quân đội, trong Mặt trận Tổ quốc, trong Quốc hội, trong Tòa án và trong Viện kiểm sát. Trong cơ quan lập pháp là Quốc hội, số lượng đại biểu ngoài Đảng là 49 (chiếm 10% tổng số 493 đại biểu Quốc hội năm 2008). Tỷ lệ 10% xuất phát từ thỏa thuận nhân sự "cơ cấu đại biểu QH" bởi Đảng trong vai trò lãnh đạo.
Bên cạnh đó Mặt trận tổ quốc và Công đoàn cũng là những tổ chức chính trị xã hội trong hệ thống tổ chức chính trị của Việt Nam. Các lãnh đạo Mặt trận phải là Đảng viên.
Điều 3: Khẳng định nhà nước bảo đảm và phát huy không ngừng trước hết là vai trò làm chủ của nhân dân sau là bảo vệ và nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và của nhân dân nhằm thực hiện mục tiêu xây dựng đất nước giàu mạnh, thực hiện công bằng xã hội, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện.
Nội dung tiêu biểu > Chế độ kinh tế

Điều 51
1.Hiến pháp 2013 xác định: "Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo."
2. Các thành phần kinh tế đều là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật.
3. Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nhân, doanh nghiệp và cá nhân, tổ chức khác đầu tư, sản xuất, kinh doanh; phát triển bền vững các ngành kinh tế, góp phần xây dựng đất nước. Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức đầu tư, sản xuất, kinh doanh được pháp luật bảo hộ và không bị quốc hữu hóa.
Nội dung tiêu biểu > Quyền công dân

Quyền công dân được Hiến pháp 1992 quy định trong chương 5: "Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân" từ điều 49 đến điều 82. Theo điều 50, các quyền con người về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa và xã hội được tôn trọng, thể hiện ở các quyền công dân và được quy định trong Hiến pháp và luật.
Có người đánh giá rằng bản hiến pháp này hạn chế những quyền tự do cơ bản của con người bằng cách thêm vào dòng "theo quy định của pháp luật". Việc hạn chế này được cho là đảm bảo cho việc thực hiện tự do của người này không ảnh hưởng và vi phạm đến tự do của người khác và lợi ích xã hội.
Bản hiến pháp này coi trọng quyền tiếp cận tri thức cho công dân. Điều 59 ghi "Bậc tiểu học là bắt buộc, không phải trả học phí", "Học sinh có năng khiếu được Nhà nước và xã hội tạo điều kiện học tập để phát triển tài năng" và "Nhà nước và xã hội tạo điều kiện cho trẻ em tàn tật được học văn hóa và học nghề phù hợp". Điều 60 ghi "Công dân có quyền nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, phát minh, sáng chế, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, sáng tác, phê bình văn học, nghệ thuật và tham gia các hoạt động văn hóa khác. Nhà nước bảo hộ quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp."
Bản hiến pháp này cũng bảo vệ một số quyền của công dân nước ngoài. Điều 82 ghi "Người nước ngoài đấu tranh vì tự do và độc lập dân tộc, vì chủ nghĩa xã hội, dân chủ và hòa bình, hoặc vì sự nghiệp khoa học mà bị bức hại thì được Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam xem xét việc cho cư trú."
Nội dung tiêu biểu > Tổ chức bộ máy Nhà nước > Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

Điều 4 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khẳng định sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Việt Nam.
Nội dung tiêu biểu > Tổ chức bộ máy Nhà nước > Quốc hội

Điều 6 quy định "Nhân dân sử dụng quyền lực Nhà nước thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân là những cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, do nhân dân bầu ra và chịu trách nhiệm trước nhân dân.
Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác của Nhà nước đều tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ."
Điều 7 nói "Việc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.
Đại biểu Quốc hội bị cử tri hoặc Quốc hội bãi nhiệm và đại biểu Hội đồng nhân dân bị cử tri hoặc Hội đồng nhân dân bãi nhiệm khi đại biểu đó không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân."
Điều 83
Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp.
Quốc hội quyết định những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại, nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước, những nguyên tắc chủ yếu về tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước, về quan hệ xã hội và hoạt động của công dân. Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của Nhà nước.