stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cảnh quan săn bắn Nordsjælland

| Di sản thế giới UNESCO |
| --- | --- |
Hươu gần Nhà nghỉ Săn bắn Hoàng gia tại Jægersborg Dyrehave
Tiêu chuẩn: Văn hóa: ii, iv
Tham khảo: 1469
Công nhận: 2015 (Kỳ họp 39th)
Cảnh quan săn bắn Nordsjælland bao gồm các căn cứ và khu rừng săn bắn ở phía bắc thủ đô Copenhagen đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới vào ngày 04 tháng 7 năm 2015. Cảnh quan bao gồm ba khu vực chính: Store Dyrehave, Gribskov và Jægersborg Dyrehave/Jægersborg Hegn.
Vị trí

Cả ba  khu rừng đều nằm trong bán đảo Nordsjælland về phía bắc của thủ đô Copenhagen. Jægersborg Dyrehave là một công viên rừng với hàng rào gỗ chắn gần thủ đô hơn so với các khu vực còn lại, khi nó nằm trên bờ biển phía đông của bán đảo. Trong khi đó, hồng tâm Kongestenen và Bức tường đá Overdrevsvej ở Store Dyrehave nằm xa hơn về phía bắc của trung tâm Nordsjælland còn khu rừng Gribskov tiếp giáp với hồ Esrum. Store Dyrehave và Gribskov nằm không xa cung điện Frederiksborg và thành phố Hillerød.
Lịch sử

Các khu rừng và các tòa nhà tại ba địa điểm ở phía bắc Copenhagen là bộ phận của phong cảnh săn bắn Baroque từ thế kỷ 17, 18 được bảo quản tốt. Nơi đây, các quốc vương Đan Mạch săn bắn trong thời Trung cổ. Nó bao gồm các nhà thờ, cảnh quan nông nghiệp và khu rừng săn bắn nằm giữa bán đảo nhấp nhô đồi núi. Trong khoảng thời gian diễn ra Cải cách ở Đan Mạch-Na Uy và Holstein, vào năm 1536, vua Frederick II của Đan Mạch đã tịch thu phần đất đai thuộc Giáo hội Công giáo. Từ 1560, các phần bất động sản khác nhau được sáp nhập để thành lập một khu săn bắn Hoàng gia rộng khắp bán đảo Nordsjælland. Tuy nhiên, năm 1670 thì vua Christian V đã đưa quân đội tới đây để cải tạo vùng đất trở thành một công viên săn bắn hươu xung quanh lâu đài Ibstrup. Thời niên thiếu, nhà vua đã có kinh nghiệm săn bắn trong rừng ở Saint-Germain-en-Laye của Pháp. Sau đó là mua những con chó săn và người phụ trách chúng từ Anh, đổi tên lâu đài Jægersborg thành lâu đài thợ săn) và Jægersborg Dyrehave thành công viên hươu Jægersborg.
Một trong những khía cạnh quan trọng nhất của khu vực săn bắn này chính là mạng lưới các tuyến đường kết nối cảnh quan, chứng minh sức mạnh tuyệt đối của quốc vương. Toàn bộ khu vực bán đảo Nordsjælland được khuôn mẫu với một hệ thống đường Cartesian. Các phiến đá chỉ định những con đường dẫn hướng tới hoặc đi từ tâm. Phương pháp trên cho phép tiếp cận được tất cả các bộ phận của khu rừng mà không sợ bị mất phương hướng.
Tại công viên săn bắn Jægersborg không có mạng đường hình ngôi sao, nhưng thay vào đó, tại đây có sự hiện diện của một nhà nghỉ săn bắn hoàng gia, ban đầu được biết đến với tên gọi là Nhà Hoàng gia hay Hubertus. Năm 1736, nó được xây dựng lại theo phong cách Baroque như hiện tại và được gọi là Ermitageslottet hoặc Nhà nghỉ Săn bắn Hoàng gia. Với vị trí nằm trên đỉnh đồi, từ đây có thể phóng tầm mắt nhìn ra toàn bộ cảnh quan xung quanh và ngược lại, đứng từ bất kỳ vị trí nào của Jægersborg cũng có thể thấy công trình này.
Bảo tàng Săn bắn và Lâm nghiệp

Phần lớn công việc đề cử Cảnh quan săn bắn Nordsjælland trở thành Di sản thế giới được thực hiện bởi Jette Baagøe, giám đốc Bảo tàng Săn bắn và Lâm nghiệp Đan Mạch nằm ở Hørsholm. Bảo tàng dự kiến sẽ là đơn vị quản lý và điều phối chính thông tin về di sản này. Trên cơ sở có lượng khách đáng kể ghé thăm Bảo tàng Stevns khi Vách đá Stevns trở thành một di sản thế giới vào năm 2014, Baagøe hy vọng nhiều du khách sẽ ghé thăm các bảo tàng ở Nordsjælland, đặc biệt là Bảo tàng Săn bắn và lâm nghiệp, nơi sẽ có một triển lãm đặc biệt về săn bắn thời Trung cổ diễn ra trong tháng 10 năm 2015.
Xem chi tiết từ bản đồ cũ cho thấy mạng lưới đường bộ săn bắn ở Gribskov với 28 nút giao.
Hồng tâm tại Store Dyrehave được biết đến với tên gọi Kongestenen (Đá vua), có tính năng như là một la bàn.
Sazak, Sarayköy

| Sazak |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
SazakVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Denizli
Huyện: Sarayköy
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 127 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Sazak là một xã thuộc huyện Sarayköy, tỉnh Denizli, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 127 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Denizli”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Cleome eosina

| Cleome eosina> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Brassicales
Họ (familia): Cleomaceae
Chi (genus): Cleome
Loài (species): C. eosina
Danh pháp hai phần
Cleome eosina J.F.Macbr., 1929 
Cleome eosina là một loài thực vật có hoa trong họ Màng màng. Loài này được J.F.Macbr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1929.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cleome eosina”. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2013.
Dactylispa nigrodiscale

| Dactylispa nigrodiscale> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Dactylispa
Loài (species): D. nigrodiscale
Danh pháp hai phần
Dactylispa nigrodiscale Gressitt, 1938 
Dactylispa nigrodiscale là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Gressitt miêu tả khoa học năm 1938.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Cinnamomum mollifolium

| Cinnamomum mollifolium> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliidae
Bộ (ordo): Laurales
Họ (familia): Lauraceae
Chi (genus): Cinnamomum
Loài (species): C. mollifolium
Danh pháp hai phần
Cinnamomum mollifolium H.W.Li, 1975 
Cinnamomum mollifolium là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được H.W.Li miêu tả khoa học đầu tiên năm 1975.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cinnamomum mollifolium”. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013.
Hợp số

Hình minh họa cho thấy thuật toán đơn giản để tìm số nguyên tố và các bội số. Các số tô màu giống nhau là cùng một họ mà dẫn đầu (đậm hơn) sẽ là số nguyên tố
Hợp số là một số tự nhiên có thể biểu diễn thành tích của hai số tự nhiên khác nhỏ hơn nó. Một định nghĩa khác tương đương: hợp số là số chia hết cho các số khác ngoài 1 và chính nó.
Mọi số nguyên dương bất kỳ hoặc là 1, hoặc là số nguyên tố, hoặc là hợp số.
Định lý cơ bản của số học nói rằng mọi hợp số đều phân tích được dưới dạng tích các số nguyên tố và cách biểu diễn đó là duy nhất nếu không tính đến thứ tự của các thừa số..
Thuộc tính

Mọi số chẵn lớn hơn 2 đều là hợp số.
Một  không phải là số nguyên tố.
Hợp số nhỏ nhất là 4.
(n-1)!\,\,\,\equiv \,\,0{\pmod {n}} đối với mọi hợp số n lớn hơn 4 (định lý Wilson).
Chú thích

↑  Pettofrezzo & Byrkit (1970, tr. 23–24)
↑  Long (1972, tr. 16)
↑  Từ điển toán học thông dụng, trang 334. Tác giả Ngô Thúc Lanh - Đoàn Quỳnh - Nguyễn Đình Trí. Nhà xuất bản giáo dục, năm 2000
↑  Fraleigh (1976, tr. 270)
↑  Long (1972, tr. 44)
↑  McCoy (1968, tr. 85)
↑  Pettofrezzo & Byrkit (1970, tr. 53)
Sazak, Reşadiye

| Sazak |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
SazakVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Tokat
Huyện: Reşadiye
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 262 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Sazak là một xã thuộc huyện Reşadiye, tỉnh Tokat, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 262 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Tokat”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.
Gymnostachyum hirtum

| Gymnostachyum hirtum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Acanthaceae
Chi (genus): Gymnostachyum
Loài (species): G. hirtum
Danh pháp hai phần
Gymnostachyum hirtum Ridl. 
Gymnostachyum hirtum là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được Ridl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1926.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Gymnostachyum hirtum”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Cúp bóng đá Estonia 2008–09

| --- | --- |
Eesti Karikas
Chi tiết giải đấu
Quốc gia: Estonia
← 2007–08 2009–10 → 
Cúp bóng đá Estonia 2008–09 là mùa giải thứ 22 của giải đấu bóng đá loại trực tiếp ở Estonia. Đội đoạt cúp giành quyền tham gia vòng loại thứ hai của UEFA Europa League 2009–10. Đương kim vô địch là Flora Tallinn, đội đã bảo vệ thành công chức vô địch năm nay.
Vòng Một

| Đội 1 |  Tỉ số  | Đội 2 |
| --- | --- | --- |
July 22, 2008
| Nõmme United | 7–1 | Igiliikur |
| Tulevik II | 10–0 | Eston Villa |
July 23, 2008
| Võru | 1–2 (h.p.) | Bản mẫu:Fb team Vaprus |
| Elva II | 3–2 | Olympic |
| Linnugripp | 1–3 | Lootos |
| Elva | 2–1 | Jalgpallihaigla |
| Kaitseliit Kalev | 2–3 | Kalju II |
| Kristiine | 0–11 | Bản mẫu:Fb team Kalju |
July 30, 2008
| Maag Tammeka II | đi tiếp | Keskerakond |
| Kadakas | 6–2 | Reaal |
| Atli | 0–8 | Bản mẫu:Fb team Kalev |
| Bản mẫu:Fb team Lootus | 2–0 | Toompea 1994 |
| Bản mẫu:Fb team Maag Tammeka | 3–0 | SK-10 Premium |
August 6, 2008
| Bản mẫu:Fb team Flora II | 6–2 | Trans II |
| Kumake | 1–13 | Bản mẫu:Fb team Paide LM |
| Bản mẫu:Fb team Rakvere | 9–1 | Flora Järva-Jaani SK |
| Maaülikooli SK | 0–10 | Bản mẫu:Fb team Levadia |
| Tallinna Kalev II | 1–3 | HÜJK |
| HaServ | đi tiếp | Tempori |
| Orbiit | đi tiếp | Kalevi SK |
Các đội bóng được miễn đấu ở vòng này:
| Giải | Đội bóng |
| --- | --- |
Meistriliiga: Bản mẫu:Fb team Flora, TVMK, Bản mẫu:Fb team Trans, Tulevik, Bản mẫu:Fb team SKalev
Esiliiga: Kuressaare, Bản mẫu:Fb team Ajax Lasnamäe, Bản mẫu:Fb team Warrior, Bản mẫu:Fb team Tamme Auto
Second League: Anži, Alko, Santos, Tabasalu PK, Sörve, Tarvastu, Ganvix, Warrior II
Third League: Saue, Piraaja, Lasnamäe Ajax Veteranid, Eurouniv, EBS Team, Ülikool Fauna, Metec, Noorus 96, Rada, Esteve, Kotkad, Atletik, Toompea, Püsivus, Haiba, Lelle, Vaprus III
Fourth League: HansaNet.ee, Enter, Soccernet, Quattromed, Otepää, Twister, Tribling, WC Guwalda, Kose, Dagöplast
Vòng Hai

| Đội 1 |  Tỉ số  | Đội 2 |
| --- | --- | --- |
August 5, 2008
| Bản mẫu:Fb team Vaprus | 5–2 | Tabasalu PK |
August 6, 2008
| TVMK | 2–3 | Bản mẫu:Fb team Kalju |
| Bản mẫu:Fb team SKalev | 6–0 | Kose |
| Bản mẫu:Fb team Tamme Auto | 7–1 | Rada |
| Nõmme United | 2–5 | HaServ |
| Kotkad | 0–1 | Bản mẫu:Fb team Flora |
| Püsivus | 1–3 | Ülikool Fauna |
| Atletik | 0–2 | Orbiit |
August 7, 2008
| Soccernet | 0–10 | Toompea |
| Bản mẫu:Fb team Warrior | 3–1 | Vaprus III |
August 12, 2008
| Warrior II | 2–7 | Bản mẫu:Fb team Kalev |
| Anži | 6–2 | Eurouniv |
August 13, 2008
| Quattromed | 2–6 | Tulevik |
| Piraaja | 1–0 (h.p.) | Sörve |
| Santos | 2–5 | Bản mẫu:Fb team Lootus |
| Tulevik II | 10–0 | EBS Team |
August 14, 2008
| Otepää | 1–3 | Kuressaare |
August 19, 2008
| Enter | 0–2 | Bản mẫu:Fb team Levadia |
August 20, 2008
| Bản mẫu:Fb team Trans | 5–0 | Bản mẫu:Fb team Rakvere |
| Twister | 1–6 | Lootos |
| Dagöplast | 4–0 | WC Guwalda |
| Alko | đi tiếp | Haiba |
| Bản mẫu:Fb team Paide LM | 6–2 | Metec |
| Lelle | 1–6 | Elva |
| Kalju II | 11–0 | Kadakas |
| Saue | 3–6 | Bản mẫu:Fb team Maag Tammeka |
| Esteve | 5–2 | Noorus 96 |
| HansaNet.ee | 1–4 | Maag Tammeka II |
| HÜJK | 3–0 | Tribling |
August 21, 2008
| Ganvix | 2–0 | Tarvastu |
August 27, 2008
| Elva II | 4–1 | Lasnamäe Ajax Veteranid |
| Bản mẫu:Fb team Ajax Lasnamäe | 2–1 | Bản mẫu:Fb team Flora II |
Vòng Ba

| Đội 1 |  Tỉ số  | Đội 2 |
| --- | --- | --- |
September 2, 2008
| Bản mẫu:Fb team Warrior | 1–4 | Bản mẫu:Fb team Maag Tammeka |
September 3, 2008
| Bản mẫu:Fb team Tamme Auto | 1–8 | Bản mẫu:Fb team Flora |
| Bản mẫu:Fb team Levadia | 12–0 | Esteve |
| Bản mẫu:Fb team Vaprus | đi tiếp1 | Ganvix |
| Bản mẫu:Fb team Kalev | 4–0 | Bản mẫu:Fb team Ajax Lasnamäe |
| HaServ | 0–4 | Bản mẫu:Fb team SKalev |
| Piraaja | 0–3 | Orbiit |
September 4, 2008
| Bản mẫu:Fb team Paide LM | 1–5 | Tulevik |
 6 tháng 9 năm 2008
| Maag Tammeka II | 0–1 | Bản mẫu:Fb team Kalju |
 9 tháng 9 năm 2008
| Bản mẫu:Fb team Trans | 4–2 | Bản mẫu:Fb team Lootus |
| Elva | 3–10 | Toompea |
| Anži | 1–3 (h.p.) | Lootos |
| Tulevik II | 8–1 | Dagöplast |
September 11, 2008
| Kuressaare | 1–0 (h.p.) | Alko |
September 17, 2008
| Elva II | 2–0 | Ülikool Fauna |
| Kalju II | 4–1 | HÜJK |
1Bản mẫu:Fb team Vaprus bị loại khỏi giải đấu khi đưa vào sân cầu thủ không hợp lệ trong trận đấu với Ganvix.
Vòng Bốn

| Đội 1 |  Tỉ số  | Đội 2 |
| --- | --- | --- |
September 23, 2008
| Tulevik | 1–2 | Bản mẫu:Fb team Kalju |
September 24, 2008
| Tulevik II | 0–10 | Bản mẫu:Fb team Levadia |
| Lootos | 0–2 | Bản mẫu:Fb team Maag Tammeka |
October 1, 2008
| Elva II | 2–3 (h.p.) | Kalju II |
October 8, 2008
| Orbiit | 1–3 | Bản mẫu:Fb team Flora |
October 11, 2008
| Bản mẫu:Fb team SKalev | 3–1 | Kuressaare |
| Bản mẫu:Fb team Kalev | 0–2 | Bản mẫu:Fb team Trans |
October 26, 2008
| Ganvix | 2–0 | Toompea |
Tứ kết

14 Tháng Tư 2009
18:00 EEST
| Bản mẫu:Fb team Trans | v | Bản mẫu:Fb team Levadia |
| --- | --- | --- |
| Bazyukin  15'  Tarassenkov  17'  63' (ph.đ.) | Chi tiết | Gussev  82' (ph.đ.) |
Khán giả: 120
Trọng tài: Hannes Kaasik
15 Tháng Tư 2009
18:00 EEST
| Bản mẫu:Fb team Ganvix | v | Bản mẫu:Fb team Kalju |
| --- | --- | --- |
| Karus  49' | Chi tiết | Nunes  19'  22'  71'  73' |
Khán giả: 250
Trọng tài: Neeme Neemlaid
15 Tháng Tư 2009
18:45 EEST
| Bản mẫu:Fb team Tammeka | v | Bản mẫu:Fb team SKalev |
| --- | --- | --- |
|  | Chi tiết | A. Kulik  49'  51' V. Kulik  90+4' |
Khán giả: 160
Trọng tài: Eiko Saar
15 Tháng Tư 2009
18:45 EEST
| Bản mẫu:Fb team Flora | v | Bản mẫu:Fb team Kalju II |
| --- | --- | --- |
| Jürgenson  29' Mööl  68' Anier  76' Vunk  82' (ph.đ.) | Chi tiết |  |
Khán giả: 85
Trọng tài: Martin Salong
Bán kết

28 Tháng Tư 2009
18:05 EEST
| Bản mẫu:Fb team Trans | v | Bản mẫu:Fb team Flora |
| --- | --- | --- |
|  |  | Tamm  36' Zahovaiko  84'  90+2' |
Khán giả: 200
Trọng tài: Silver Kõiv
29 Tháng Tư 2009
18:00 EEST
| Bản mẫu:Fb team SKalev | v | Bản mẫu:Fb team Kalju |
| --- | --- | --- |

Loạt sút luân lưu
| Ametov  A. Kulik  Naumov  Gruznov  V. Kulik  | 2 – 3 |  Hurt  Pimentel   Mitt  Leetma  Nunes |
Khán giả: 390
Trọng tài: Eiko Saar
Chung kết

12 tháng 5 năm 2009
18:45 EEST
| Bản mẫu:Fb team Flora | v | Bản mẫu:Fb team Kalju |
| --- | --- | --- |

Loạt sút luân lưu
| Zahovaiko  Kasimir  Vunk  Vanna  Dupikov  | 4 – 3 |  Smirnov  Rõškevitš  Pimentel  Hurt  Nunes |
Khán giả: 2,000
Trọng tài: Kristo Tohver
| --- | --- |
             Flora :              Kalju
Vua phá lưới

| Thứ hạng | Cầu thủ | Câu lạc bộ | Số bàn thắng |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Felipe Nunes | Bản mẫu:Fb team Kalju | 10 |
| 2 |  Nikita Andreev | Bản mẫu:Fb team Levadia | 9 |
| 2 |  Argo Arbeiter | Toompea | 9 |
| 4 |  Alar Alve | Bản mẫu:Fb team Lootos | 6 |
| 4 |  Deniss Vassiljev | Bản mẫu:Fb team Kalju II | 6 |
| 4 |  Atko Väikmeri | Toompea | 6 |
| 7 |  Yaroslav Dmitriev | Bản mẫu:Fb team Levadia | 5 |
| 7 |  Kristjan Tiirik | Bản mẫu:Fb team Tammeka / Bản mẫu:Fb team Trans | 5 + 0 |
| 9 |  Jarmo Ahjupera | Bản mẫu:Fb team Flora | 4 |
| 9 |  Irfan Ametov | Bản mẫu:Fb team SKalev | 4 |
| 9 |  Andreas Aniko | Bản mẫu:Fb team Kalju II | 4 |
| 9 |  Alo Dupikov | Bản mẫu:Fb team SKalev / Bản mẫu:Fb team Flora | 4 + 0 |
| 9 |  Jaagup Luhakooder | Bản mẫu:Fb team Tulevik II | 4 |
| 9 |  Nikolai Lõsanov | Bản mẫu:Fb team Trans | 4 |
| 9 |  Herkki Orro | Bản mẫu:Fb team Paide LM | 4 |
| 9 |  Karlis Seire | Bản mẫu:Fb team Paide LM | 4 |
| 9 |  Joonas Tamm | Bản mẫu:Fb team Tulevik II / Bản mẫu:Fb team Flora | 3 + 1 |
| 9 |  Ingemar Teever | Bản mẫu:Fb team Kalju | 4 |
Danaea oblanceolata

| Danaea oblanceolata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Marattiopsida
Bộ (ordo): Marattiales
Họ (familia): Marattiaceae
Chi (genus): Danaea
Loài (species): D. oblanceolata
Danh pháp hai phần
Danaea oblanceolata Stolze, 1987 
Danaea oblanceolata là một loài dương xỉ trong họ Marattiaceae. Loài này được Stolze mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Danaea oblanceolata”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Họ Cá thia

| Họ Cá thia |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
(không phân hạng): Ovalentaria
Họ (familia): Pomacentridae
Chi
 Xem trong bài.
Họ Cá thia (tên khoa học: Pomacentridae) là một họ cá mà theo truyền thống được xếp trong phân bộ Bàng chài (Labroidei) của bộ Cá vược (Perciformes). Tuy nhiên, trong các phân loại cá xương gần đây thì người ta xếp họ này trong bộ không xác định (incertae sedis) của nhánh/loạt Ovalentaria chỉ có quan hệ họ hàng xa với loạt Eupercaria (chứa bộ Perciformes theo nghĩa mới).
Đa số cá thia sống ở đại dương trong khi một số loài lại chọn sống ở các môi trường nước ngọt và nước lợ, ví dụ Neopomacentrus aquadulcis, Neopomacentrus taeniurus, Pomacentrus taeniometopon và Stegastes otophorus. Họ cá này được chú ý bởi thể tạng khoẻ khoắn và ưa phân chia lãnh thổ. Do nhiều loài có màu sắc cơ thể rực rỡ nên cá thia được nuôi phổ biến trong hồ cá cảnh.
Trong họ này người ta đã phân loại khoảng 400 loài thuộc 29 chi. Trong tiếng Anh, các thành viên của 2 chi Amphiprion và Premnas thường được gọi là clownfish (nghĩa đen là "cá hề") hay anemonefish (nghĩa đen là "cá hải quỳ") trong khi các thành viên của các chi khác (ví dụ Pomacentrus) thường được gọi là damselfish (nghĩa đen là "cá trinh nữ"/"cá chúa").
Từ nguyên

Tên gọi của họ cá này bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp cổ poma và kentron. Poma tạm dịch là "vỏ bọc", ám chỉ nắp mang của cá. Kentron có nghĩa là "vòi" ("ngòi"), ám chỉ đường răng cưa dọc theo rìa của xương nắp mang trên cơ thể nhiều loài trong họ này.
Phân bố và môi trường sống

Họ Cá thia phân bố ở các vùng nhiệt đới nhưng cũng có một số ngoại lệ sống tại vùng nước ôn đới (như loài Hypsypops rubicundus). Đa số chúng hiện diện tại khu vực các rạn san hô vùng Ấn Độ Dương và tây Thái Bình Dương (từ Đông Phi đến Polynesia). Khu vực trải dài từ Philippines đến Úc là nơi tập trung mật độ loài dày đặc nhất. Số loài còn lại sống ở Đại Tây Dương và đông Thái Bình Dương. Một số loài cá thia là cư dân bản địa của môi trường nước ngọt hoặc cửa sông nước lợ.
Đa phần các thành viên trong họ Cá thia sống nơi nước nông, khoảng từ 2 đến 15 m; mặc dù vậy vẫn có những loài (ví dụ Chromis abyssus) sống các rạn san hô sâu dưới 100 m thuộc vùng nhiệt đới tây Thái Bình Dương. Hầu hết cá thia sống ở những vùng riêng biệt của rạn san hô, ví dụ khu vực phá nước nhiều cát, sườn dốc của rạn san hô hoặc những vùng có sóng lớn. Nói chung, san hô là nơi trú ẩn cho cá và nhiều loài chỉ tồn tại được nếu có san hô.
Các loài sống ở vùng đáy có tính phân chia lãnh địa. Chúng chiếm cứ và bảo vệ một phần rạn san hô, thường là xung quanh chỗ trú ngụ của mình. Thông qua việc ngăn chặn các loài cá khác xâm nhập, một số loài cá thia đã giúp cho thảm tảo mọc dày lên trong vùng lãnh địa của cá, khiến người ta gán cho những con cá này cái tên thông dụng là "cá nông dân", ví dụ loài Stegastes nigricans.
Đặc điểm

Cá thia có cơ thể hình mắt chim cho đến hình thon dài. Hai bên thân cá có những đường đứt khúc và thường là mỗi bên sẽ có một lỗ thở (vài loài thuộc chi Chromis và Dascyllus có hai lỗ thở ở mỗi bên). Vẩy cá có dạng lược với kích thước từ nhỏ đến vừa. Cá thia có một hoặc hai hàm răng hình nón hoặc hình thìa.
Cá thia có màu sắc phong phú, chủ đạo là các sắc màu tươi sáng như vàng, đỏ, cam và xanh dương mặc dù một số loài chỉ có màu nâu xám, đen hoặc xám. Những con cá con thường có màu sắc tươi sáng và khác biệt so với cá trưởng thành.
Cá thia là động vật ăn tạp hoặc ăn thực vật. Đó có thể là tảo, sinh vật phù du, động vật giáp xác nhỏ sống ở vùng đáy, tuỳ thuộc vào nơi sinh sống cụ thể của cá. Chỉ có một số ít chi, ví dụ chi Cheiloprion, là ăn san hô tại nơi cá sinh sống.
Sinh sản

Trước khi sinh nở, các con đực dọn tảo và động vật không xương sống khỏi khu vực để tạo một cái tổ. Chúng tham gia các màn trình diễn tỏ tình, trong đó có thể có các hành động như đột ngột tăng tốc độ di chuyển, đuổi theo hoặc kẹp lấy cá cái, lởn vởn tại chỗ hoặc dang rộng vây. Sau khi bị con đực thu hút, con cái sẽ đẻ ra một chuỗi các quả trứng dính với nhau và bám vào nền. Con đực khi đó đang bơi đằng sau con cái sẽ thụ tinh ngoài cho số trứng này. Tuỳ thuộc vào loài mà số trứng có thể từ năm mươi đến một nghìn quả.
Cá đực canh gác cái tổ trong vòng hai đến bảy ngày để chờ trứng nở. Ấu trùng không màu có kích cỡ từ 2–4 mm. Chúng sẽ trải qua giai đoạn "gần mặt nước" (pelagic) có thể kéo dài ít nhất là một tuần đến hơn một tháng, tuỳ loài. Khi cá non tìm được môi trường thích hợp, chúng sẽ định cư và bắt đầu có màu sắc.
Về tuổi thọ, cá thia sống được tối đa mười tám năm nhưng trong môi trường hoang dã thì hầu như chắc chắn là chúng không thể sống được hơn mười-mười hai năm.
Các chi

Có khoảng 29 chi thuộc 4 phân họ
| --- | --- |
 †Sorbinichromis  Phân họ Abudefdufinae Abudefduf (cũng được đặt trong phân họ Pomacentrinae)  Phân họ Amphiprioninae Amphiprion  Premnas (nếu xem là khác biệt với Amphiprion)  Phân họ Chrominae Acanthochromis  Altrichthys  Chromis  Azurina  Dascyllus  Phân họ Lepidozyginae Lepidozygus  :  Phân họ Pomacentrinae Abudefduf  Amblyglyphidodon  Amblypomacentrus  Cheiloprion  Chrysiptera  Dischistodus  Hemiglyphidodon  Hypsypops  Mecaenichthys  Microspathodon  Neoglyphidodon  Neopomacentrus  Nexilosus  Parma  Plectroglyphidodon  Pomacentrus  Pomachromis  Pristotis  Similiparma  Stegastes (hay Eupomacentrus)  Teixeirichthys  Phân họ Stegastinae
Chú thích

1 2 3  {{FishBase family | family = Pomacentridae | year = 2019 |phân họ]] là Amphiprioninae, Chrominae, Lepidozyginae và Pomacentrinae.<ref name=Allen1975>Allen G. R. (1975). Damselfishes of the South Seas. Neptune City, NJ: T.F.H. Publications. ISBN 978-0-87666-034-8.
↑  Ricardo Betancur-R., Richard E. Broughton, Edward O. Wiley, Kent Carpenter, J. Andrés López, Chenhong Li, Nancy I. Holcroft, Dahiana Arcila, Millicent Sanciangco, James C Cureton II, Feifei Zhang, Thaddaeus Buser, Matthew A. Campbell, Jesus A Ballesteros, Adela Roa-Varon, Stuart Willis, W. Calvin Borden, Thaine Rowley, Paulette C. Reneau, Daniel J. Hough, Guoqing Lu, Terry Grande, Gloria Arratia, Guillermo Ortí, 2013, The Tree of Life and a New Classification of Bony Fishes, PLOS Currents Tree of Life. 18-04-2013. Ấn bản 1, doi:10.1371/currents.tol.53ba26640df0ccaee75bb165c8c26288
↑  “Phylogenetic Classification of Bony Fishes Version 3 ngày 30/07/2014”. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 13 tháng 2 năm 2015.
1 2  Jenkins, A.P.; G.R. Allen (2002). “Neopomacentrus aquadulcis, a new species of damselfish (Pomacentridae) from eastern Papua New Guinea”. Records of the Western Australian Museum. 20: 379–382.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
1 2  Nelson, J.S. (2006). Fishes of the World. Hoboken: John Wiley and Sons. ISBN 978-0-471-25031-9.
1 2 3 4 5 6 7  Allen, Gerald R. (1998).  Paxton, J.R. & Eschmeyer, W.N. (biên tập). Encyclopedia of Fishes. San Diego: Academic Press. tr. 205–208. ISBN 0-12-547665-5.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách biên tập viên (liên kết)
↑  Pyle, R.L., J.L. Earle & B.D. Greene (2008). “Five new species of the damselfish genus Chromis (Perciformes: Labroidei: Pomacentridae) from deep coral reefs in the tropical western Pacific” (PDF). Zootaxa. 1671: 3–31. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 21 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 30 tháng 10 năm 2012.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
↑  Thresher, R.E.; Colin, P.L.; Bell, L.J. (1989). “Planktonic duration, distribution and population structure of western and central Pacific damselfishes (Pomacentridae)”. Copeia. 1989 (2): 420–434. JSTOR 1445439.
↑  Nelson, J. S. (2006). Fishes of the World (ấn bản thứ 4). Hoboken, NJ: John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-25031-9.