stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tiếng Rwanda
Ngữ pháp > Động từ

Tất cả động từ ở dạng vô định bắt đầu bằng ku- (hay kw- trước nguyên âm, gu- trước phụ âm vô thanh theo luật Dahl). Khi chia động từ, tiền tố vô định (ku-, kw-, gu-) được thay thế bởi tiền tố tương ứng với chủ từ trong câu. Sau đó phụ tố chỉ thì có thể được lồng vào.
|  | số ít | số ít trước nguyên âm | số nhiều | số nhiều trước nguyên âm |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| I | a- | y- | ba- | b- |
| II | u- | w- | i- | y- |
| III | ri- | ry- | a- | y- |
| IV | ki- | cy- | bi- | by- |
| V | i- | y- | zi- | z- |
| VI | ru- | rw- | zi- | z- |
| VII | ka- | k- | tu- | tw- |
| VIII | bu- | bw- | bu- | bw- |
| IX | ku- | kw- | a- | y- |
| X | ha- | h- | ha- | h- |
Các tiền tố tương ứng với chủ từ là như sau:
'Tôi' = n-
'bạn' = u-
'anh ấy/cô ấy' = y-/a- (tức tiền tố lớp I số ít)
'chúng tôi' = tu-
'các bạn' = mu-
'họ' = ba- (tiền tố lớp I số nhiều)
Các phụ tố chỉ thì như sau:
Hiện tại: - (không phụ tố)
Hiện tại tiếp diễn: -ra- (chuyển thành -da- khi đứng sau n)
Tương lai: -za-
Tiến hành tiếp diễn (tức 'vẫn đang'): -racya-
| Ví dụ |
| --- | --- |
Yego: Dạ, vâng, đúng
Oya: Không
Uvuga icyongereza?: Bạn có nói tiếng Anh không?
Bite?: Chuyện gì vậy?
Mwaramutse: Chào buổi sáng

Ejo hashize: Hôm qua
Ejo hazaza: Ngày mai
Nzaza ejo: Tôi sẽ đến vào ngày mai
Ubu: Bây giờ
Ubufaransa: Pháp
Ubwongereza: Anh
Amerika: Mỹ
Ubudage: Đức
Ububirigi: Bỉ
Chú thích

↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Kinyarwanda”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Jouni Filip Maho, 2009. New Updated Guthrie List Online
↑  "Rundi", Ethnologue, 16th Ed.
↑  Boyd, J. Barron (tháng 12 năm 1979). “African Boundary Conflict: An Empirical Study”. African Studies Review. 22 (3): 1. ISSN 0002-0206. JSTOR 523892.
Tài liệu

Habumuremyi, Emmanuel;  và đồng nghiệp (2006). IRIZA-STARTER 2006: The 1st Kinyarwanda–English and English–Kinyarwanda Dictionary. Kigali: Rural ICT-Net.
Jouannet, Francis (ed.) (1983). Le Kinyarwanda, langue bantu du Rwanda (bằng tiếng Pháp). Paris: SELAF.Quản lý CS1: văn bản dư: danh sách tác giả (liên kết)
Kimenyi, Alexandre (1980). A Relational Grammar of Kinyarwanda. University of California Press.
Stanfieldiella axillaris

| Stanfieldiella axillaris> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Commelinales
Họ (familia): Commelinaceae
Chi (genus): Stanfieldiella
Loài (species): S. axillaris
Danh pháp hai phần
Stanfieldiella axillaris J.K.Morton, 1967 
Stanfieldiella axillaris là một loài thực vật có hoa trong họ Commelinaceae. Loài này được J.K.Morton miêu tả khoa học đầu tiên năm 1967.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Stanfieldiella axillaris”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Nymphaea colorata

| Nymphaea colorata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
Bộ (ordo): Nymphaeales
Họ (familia): Nymphaeaceae
Chi (genus): Nymphaea
Loài (species): N. colorata
Danh pháp hai phần
Nymphaea colorata Peter 
Nymphaea colorata là một loài hoa súng có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Đông Phi. Nó được miêu tả lần đầu tiên bởi A. Peter vào năm 1928.
Đặc điểm

Nymphaea colorata là một loài hoa nở ngày và không đẻ nhánh trên thân. Hoa của nó có màu từ xanh đậm đến tím và bao gồm 4-5 lá đài và 13-15 cánh hoa. Hình dạng giống như cái cốc với đường kính 11–14 cm. Lá tròn có màu xanh ở mặt trên và mặt dưới màu xanh tím. Kích thước của lá là khoảng 20–23 cm và cây có độ bao phủ từ 0.9 đến 1.8 m.
Sử dụng

Nymphaea colorata  thường được sử dụng làm hoa trang trí và nó có lợi thế là có thời gian nở hoa dài. Ngoài ra, nó thậm chí còn ra hoa khi nhiệt độ giảm xuống 18 °C. Nó được sử dụng để tạo ra một số giống cây trồng và cây lai.
Hemicordylus nebulosus

| Hemicordylus nebulosus> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Lacertilia
Họ (familia): Cordylidae
Chi (genus): Hemicordylus
Loài (species): H. nebulosus
Danh pháp hai phần
Hemicordylus nebulosus (Mouton & Van Wyk, 1995) 
Hemicordylus nebulosus là một loài thằn lằn trong họ Cordylidae. Loài này được Mouton & Van Wyk miêu tả khoa học đầu tiên năm 1995.
Chú thích

↑  “Hemicordylus nebulosus”. The Reptile Database. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2013.
Cyrtandromoea subintegra

| Cyrtandromoea subintegra> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Gesneriaceae
Chi (genus): Cyrtandromoea
Loài (species): C. subintegra
Danh pháp hai phần
Cyrtandromoea subintegra C.B. Clarke 
Cyrtandromoea subintegra là một loài thực vật có hoa trong họ Tai voi. Loài này được C.B.Clarke mô tả khoa học đầu tiên năm 1883.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cyrtandromoea subintegra”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Trận chung kết Giải vô địch bóng đá thế giới 2006

Trận chung kết giải vô địch bóng đá thế giới 2006 là trận đấu bóng đá diễn ra ngày 9 tháng 7 năm 2006 tại sân vận động Olympic ở thành phố Berlin giữa hai đội là Ý và Pháp để xác định nhà vô địch của Giải bóng đá vô địch thế giới 2006. Ở 90 phút đá chính, đội Ý đã hòa 1–1 nhờ bàn thắng của Materazzi vào phút thứ 19. Ở 30 phút đá hiệp phụ, tỷ số vẫn là 1–1. Ý đã đánh bại Pháp với tỷ số là 5–3 ở loạt sút luân lưu 11m. Đây là lần thứ 4 đội tuyển Ý giành được chức vô địch của giải bóng đá lớn nhất hành tinh, sau 3 lần vào năm 1934, 1938 và 1982.
Thông tin quanh trận đấu > Zidane bị thẻ đỏ

Ở phút 110 của trận đấu, đội trưởng đội tuyển Pháp Zinedine Zidane đã bất ngờ dùng đầu húc mạnh vào ngực của tiền vệ Marco Materazzi, người đã gỡ hòa cho Italia ở thời gian thi đấu chính thức, trong khi thủ thành Buffon của Italia chuẩn bị thực hiện quả phát bóng lên. Matterazi đã ngay lập tức đổ gục xuống sân và rất đau đớn. Trận đấu phải tạm dừng và trọng tài chính người Argentina, ông Horacio Elizondo sau khi hỏi và tham khảo ý kiến từ trợ lý trọng tài đã không do dự rút thẻ đỏ truất quyền thi đấu của Zidane. Đây là một tình huống rất nổi tiếng trong lịch sử các trận chung kết World Cup, bên cạnh các tình huống khác như pha bóng tranh cãi của Geoff Hurst của đội tuyển Anh trong trận chung kết năm 1966 đối đầu với Tây Đức,.... Cú húc đầu của Zidane sau này thường được đặt cho cái tên là "Thiết đầu công". Nguyên nhân của hành sau này được tiết lộ là do Matterazzi đã có những lời nói miệt thị, xúc phạm gia đình của Zidane mà điển hình là xúc phạm tới mẹ của anh, ví dụ như:"Mẹ của mày là một con điếm; Mày là con của một con điếm; Mẹ mày là một loại đàn bà bỏ đi;.... Thiếu vắng một siêu sao đội trưởng, Pháp đánh mất sự bình tĩnh và gục ngã trước Italia tại loạt sút luân lưu với tỉ số 3-5 sau đó và chấp nhận tấm huy chương bạc cùng ngôi vị á quân.
Thông tin quanh trận đấu > Sút luân lưu 11m

Hai hiệp phụ đã kết thúc với tỷ số là 1–1. Hai đội phải bước vào màn sút luân lưu cân não để xác định đội đoạt chức vô địch. Ý đã đánh bại Pháp với tỷ số là 5–3, với loạt luân lưu thành công cả năm quả. Phía đội tuyển Pháp, quả sút luân lưu thứ hai của Trezeguet đã bị dội trúng xà ngang, đội Pháp phải chấp nhận nhìn đội bạn giành chức vô địch sau màn sút luân lưu này.
Trận đấu > Chi tiết

20:00
| Ý  | 1–1 (s> h.p.) |  Pháp |
| --- | --- | --- |
|  Materazzi  19' | Chi tiết |  Zidane  7' (ph.đ.) |
Loạt sút luân lưu
|  Pirlo   Materazzi   De Rossi   Del Piero   Grosso  | 5–3 |   Wiltord   Trezeguet   Abidal   Sagnol |
Khán giả: 69.000
Trọng tài: Horacio Elizondo (Argentina)
| --- | --- |
             Ý :              Pháp 
| --- | --- |
 Cầu thủ xuất sắc nhất trận:  Andrea Pirlo (Ý) Trợ lý trọng tài:  Dario García (Argentina)  Rodolfo Otero (Argentina)  Trọng tài thứ tư:  Luis Medina Cantalejo (Tây Ban Nha)  Trọng tài thứ năm:  Victoriano Giraldez Carrasco (Tây Ban Nha) :  Quy tắc trận đấu: 90 phút thi đấu chính thức  30 phút hiệp phụ nếu tỷ số vẫn hòa  Sút luân lưu nếu tỷ số vẫn hòa.  12 cầu thủ dự bị có tên, trong đó có 3 cầu thủ được sử dụng để thay thế nếu cần thiết.
Trận đấu > Thống kê

|  |  Ý |  Pháp |
| --- | --- | --- |
Cầu thủ ghi bàn: 1
| Sút bóng | 5 | 13 |
| Sút cầu môn | 3 | 6 |
| Kiểm soát bóng | 55% | 45% |
| Phạt góc | 5 | 7 |
| Lỗi | 17 | 24 |
| Việt vị | 4 | 2 |
| Thẻ vàng | 1 | 3 |
| Thẻ đỏ | 0 | 1 |
Chú thích

↑  Trần Nam. “Ý lần thứ 4 đoạt Cup vàng thế giới”. VnExpress. Truy cập 10 tháng 7. Đã bỏ qua tham số không rõ |accessyear= (gợi ý |access-date=) (trợ giúp); Đã bỏ qua tham số không rõ |accessmonthday= (trợ giúp); Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |access-date= (trợ giúp)
1 2 3 4  “Italy – France”. FIFA.com. Fédération Internationale de Football Association. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 8 năm 2016. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2012.
↑
Hát yodel

Hát yodel là lối hát lặp đi lặp lại và thay đổi nhanh chóng độ cao thấp của âm giọng, chuyển qua lại giữa âm cao (gọi là âm đầu hay falsetto) và âm thấp (gọi là âm ngực). Ở châu Âu lối hát này tập trung chủ yếu ở vùng Alp. Châu Phi có các tộc người Pygmy, Shona, Mbuti. Lối hát này cũng phổ biến ở trung và nam châu Á. Hát yodel đã theo chân người Âu nhập cư vào nước Mỹ và trở thành lối hát truyền thống.
Yodel ở vùng núi Alpes và trên thế giới

Yodeling, hay yodel là một thuật ngữ có thể hiểu như là một cách hát chuyển từ giọng trầm sang giọng cao, luyến láy một cách liên tục, tạo nên những âm thanh trầm bổng bất ngờ chỉ trong một thời gian rất ngắn. Yodeling từ lâu đã là một kĩ thuật khó, mà chỉ những ai có tài năng bẩm sinh và miệt mài luyện tập mới thành công.
Những người dân sinh sống ở dãy núi Alps – Thụy Sỹ đã sử dụng yodeling như một cách giao tiếp phổ biến khi gọi đàn gia súc của họ hay khi gọi nhau từ làng này sang làng khác bởi âm thanh vang vọng đi rất xa của nó.
Trong âm nhạc cổ điển Ba Tư, các ca sĩ thường xuyên sử dụng Tahrir – là một dạng yodeling. Tahrir còn sử dụng phổ biến trong truyền thống âm nhạc Azerbaijan, Bulgaria, Macedonia, Thổ Nhĩ Kỳ, Afghanistan và Trung Á. Đôi khi trong âm nhạc Pakistan và một số truyền thống âm nhạc Ấn Độ cũng sử dụng Tahrir.
Các ca sĩ người lùn ở Trung Phi sử dụng yodeling trong những đoạn hát phức tạp của họ. Còn những người Shona ở Zimbabwe đôi khi dùng yodeling trong khi chơi mbira – một nhạc cụ châu Phi.
Người Mbuti ở Congo còn kết hợp giữa yodeling và tiếng huýt sáo đặc biệt vào bài hát của họ. Với cách sống săn bắn và hái lượm, họ hát những bài hát về săn bắn và thu hoạch kèm theo yodelling để gọi nhau. Năm 1952, nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc Hugh Tracey đã thu âm bài hát của họ và phát hành trên đĩa compact.
Ở âm nhạc đương đại, yodeling là một kĩ thuật đặc biệt, thường hay thấy trong các ca khúc thuộc về dòng nhạc country hay blue. Một số diva hàng đầu thế giới như Mariah Carey, Beyonce Knowles, Sarah McLachlan... đang sử dụng lối hát yodeling để đạt đến những nốt cao nhất trong thanh nhạc.
Kỹ thuật hát Yodel

Kỹ thuật này nếu bạn tập được sẽ có rất nhiều cái lợi.
Cái lợi thứ nhất đó chính là sẽ giúp bạn có một giọng hát linh hoạt hơn và đầy màu sắc hơn. Hãy tưởng tượng, giả sử bạn đang feeling một bài hát thuộc thể loại Pop, Soul, R&B hoặc Jazz, hay một thể loại nào đó, nếu bạn có thể kiểm soát tốt cả về giọng ngực (Chest voice) và giọng giả (Head voice, Falsetto) thì chắc chắc bài hát của bạn sẽ "vi diệu" hơn rất nhiều, bởi vì lúc này quãng feel của bạn sẽ rất rộng, và nếu kỹ thuật bạn vững thì bạn có thể feel bất cứ note nào bạn muốn.
Cái lợi thứ 2, đây là tiền đề để bạn có thể "vượt qua" được điểm passagio (điểm gãy) giữa giọng ngực và giọng giả và tiến tới Mix voice. Như chúng ta đã biết, để đi từ giọng ngực đến giọng giả thì bạn phải đi qua một điểm chuyển, và mục tiêu của những người tập giọng pha (Mix voice) là làm sao cho điểm chuyển này phải thật nhẹ và mềm để người nghe sẽ không phát hiện được điểm gãy đó và giúp cho người ca sỹ có thể "đánh lừa" được người nghe khi họ lên cao, làm cho người nghe cứ ngỡ đây là giọng thật. Để làm được điều này thì đòi hỏi thanh đới (Vocal Folds) của bạn phải cực kỳ linh hoạt, bởi vì khi bạn hát những note thấp ở quãng ngực thì hình dạng thanh đới (ngắn, hẹp) sẽ rất khác so với khi bạn hát các note ở quãng giả thanh (dài, rộng). Do đó, nếu bạn tập được Yodel thì sẽ giúp thanh đới của bạn quen dần với việc "bật tắt" ở các âm khu khác nhau đó và từ từ làm cho bạn quen dần và mềm mại hơn đặc biệt khi qua điểm gãy (Passagio).
Nghệ sỹ hát Yodel nổi tiếng

Franzl Lang – được mọi người ưu ái gọi là Yodel King,
Takeo Ischi 1 ca sỹ người Nhật, nổi tiếng vì lối hát Yodel.
Meladin Oesch – một ca sĩ trẻ tuổi tài năng của Thụy Sĩ,
Cô bé Taylor Ware – American got talent, Jewel, Jodel..
Cô bé Sofia Shkidchenko - Ukraina got talent. Great Yodeler
Lezo

| Lezo Lezo |
| --- | --- |

 
 Vị trí của Lezo

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng
Tỉnh:  Guipúzcoa
Quận (comarca): Oarsoaldea
Thủ phủ: Lezo
Chính quyền
 • Thị trưởng: Haritz Salaberria Goikoetxea (ANV)
Diện tích
 • Đất liền: 8,59 km2 (332 mi2)
Dân số 
 • Tổng cộng: 5.912
 • Mật độ: 688,24/km2 (178,250/mi2)
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 20.100
Tên gọi dân cư: Lezoarra
Website: www.lezo.net
Lezo là một đô thị trong tỉnh Guipúzcoa thuộc cộng đồng tự trị Xứ Basque, Tây Ban Nha.
Pavel Hůla

| Pavel Hůla |
| --- | --- |
Hůla vào năm 2011
Thông tin nghệ sĩ
Sinh: (1952-01-23)23 tháng 1 năm 1952 Praha, Tiệp Khắc
Mất: 7 tháng 12 năm 2021(2021-12-07) (69 tuổi)
Thể loại: Âm nhạc thính phòng
Nghề nghiệp: Vĩ cầm

Pavel Hůla (23 tháng 1 năm 1952 - 7 tháng 12 năm 2021) là một nghệ sĩ vĩ cầm, nhạc trưởng và là giảng viên âm nhạc người Séc.
Sự nghiệp

Hůla đã trở thành người chiến thắng trong Cuộc thi vĩ cầm Kocian ở Ústí nad Orlicí (1963 và 1964) và là người đoạt giải của cuộc thi radio Concertino Praga ở hạng mục tma tấu piano năm 1969. Ông tốt nghiệp Trường Âm nhạc của Học viện Nghệ thuật Biểu diễn ở Praha và hoàn thành khóa học sau đại học về âm nhạc thính phòng với các lớp chuyên môn của Antonín Kohout và Vladimir Malinin ở Weimar.
Ông đã có một sự nghiệp cống hiến cho âm nhạc độc tấu và thính phòng. Trong gần ba thập kỷ (1972– 2000), ông là chỉ huy trưởng hàng đầu của Nhóm độc tấu thính phòng Praha. Từ năm 1975, ông là bè trưởng của tứ tấu Kocian với hơn 3000 buổi hòa nhạc ở 32 quốc gia và nhận được nhiều giải thưởng. Từ năm 2001, ông cũng là giám đốc nghệ thuật của dàn nhạc thính phòng Praga Camerata do bản thân sáng lập.
Vào mùa xuân năm 2010, ông đã thay Václav Remeštư với tư cách là người sáng lập của tứ tấu dây Pražák. Vào năm 2015, ông được thay thế bởi Jana Vonášková-Nováková cũng vì lý do sức khỏe.
Ông cũng tham gia cống hiến cho âm nhạc với tư cách là chỉ huy trưởng từ năm 2006 là giáo sư tại Khoa Nhạc cụ dây của Trường Âm nhạc tại Học viện Nghệ thuật Biểu diễn ở Praha. Ông sở hữu một cây vĩ cầm cổ quý hiếm, một nhạc cụ do Mathias Albani chế tạo vào năm 1696, mà Jaroslav Kocian đã chơi khi còn trẻ.
Hůla qua đời vào ngày 7 tháng 12 năm 2021 ở tuổi 69.
Ga Ebaramachi

| --- | --- |
Ga Ebaramachi荏原町駅

Vị trí
Địa phương: Tokyo (Xem nhà ga khác tại Tokyo) 
Phường: Shinagawa 
Phường khác: 5-chome, Nakanobu
(ở Nhật Bản): 東京都品川区中延５丁目
Lịch sử
Năm mở cửa: 1927
Dịch vụ đường sắt
Quản lý: Tokyo Kyuko Electric Railway
Tuyến: Tuyến Tokyu Oimachi
 Trạm dừng xe buýt gần ở nhà ga
Ga Ebaramachi (荏原町駅, -eki?) là một ga nằm ở phía Nam Tokyo, Nhật Bản.
Bố trí ga

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| 1 | ■ Tuyến Oimachi | Hatanodai ・ Ō-okayama ・ Jiyūgaoka ・ Futako-Tamagawa ・(Tuyến Tokyu Den-en-Toshi) Saginuma ・ Chūō-Rinkan  |
| 2 | ■ Tuyến Oimachi | Kamata |
Lịch sử

6 tháng 7 năm 1927 Mở cửa.
Dịch vụ xe buýt

Trạm dừng Lối vào ga Ebaramachi (荏原町駅入口 , -Iriguchi ? )
Xe buýt Tokyu
<蒲15>Ga Kamata - Ga Ikegami - Rừng văn hóa Ota - Manpuku Temple mae - Lối vào ga Ebaramachi
<森02>Nhà xe Omori - Rừng văn hóa Ota - Manpuku Temple mae - Lối vào ga Ebaramachi
Ga liền kề

| « | « | Dịch vụ | » | » |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Nakanobu |   | Tuyến Tokyu Oimachi |   | Hatanodai |
| x t sGa trên Tuyến Tōkyū Ōimachi |
| --- | --- |
 Ōimachi  Shimo-Shimmei  Togoshi-kōen  Nakanobu  Ebaramachi  Hatanodai  Kita-Senzoku  Ōokayama  Midorigaoka  Jiyūgaoka  Kuhombutsu  Oyamadai  Todoroki  Kaminoge  Futako-Tamagawa  Futako-Shinchi  Takatsu  Mizonokuchi
Cangas

| Cangas Cangas do Morrazo Cangas |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ
 Vị trí của Cangas

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng: Galicia
Tỉnh: Pontevedra
Quận (comarca): O Morrazo
Chính quyền
 • Thị trưởng: Clara Millán González (BNG)
Diện tích
 • Đất liền: 38'1 km2 (Lỗi định dạng: giá trị đầu vào không hợp lệ khi làm tròn mi2)
Độ cao: 9 m (30 ft)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 25,202
 • Mật độ: 652,20/km2 (1,689,2/mi2)
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 36940
Mã điện thoại: 986
Thành phố kết nghĩa: Lajes do Pico (đô thị)
Ngôn ngữ bản xứ: Tiếng Galician
Năm mật độ dân số: 2007
Website: http://www.concellocangas.com/
Cangas hoặc Cangas do Morrazo là một đô thị trong tỉnh Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha.
Noong Hẹt

Noong Hẹt là một xã thuộc huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên, Việt Nam.
Địa lý

Xã Noong Hẹt nằm ở phía nam huyện Điện Biên, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Điện Biên Đông
Phía tây giáp xã Noong Luống
Phía nam giáp xã Sam Mứn
Phía bắc giáp xã Thanh An.
Xã Noong Hẹt có diện tích 13,38 km², dân số năm 2022 là 7.259 người,  mật độ dân số đạt 542 người/km².
Hành chính

Xã Noong Hẹt được chia thành 14 thôn, bản.
Lịch sử

Năm 1955, thành lập xã Noong Luống trên cơ sở một phần của xã Noong Hẹt.
Ngày 10 tháng 7 năm 2019, HĐND tỉnh Điện Biên ban hành Nghị quyết số 116/NQ-HĐND về việc:
Sáp nhập bản Huổi Lé A và bản Huổi Lé B vào bản Noong Bua.
Sáp nhập thôn Tân Bình vào thôn Tân Biên.
Sáp nhập thôn Lập Thành vào thôn Hợp Thành.
Sáp nhập bản Phiêng Cá vào Bản Mớ.
Thành lập Bản Bông trên cơ sở 3 bản: Bản Bông A, Bản Bông B, Hưng Yên.
Sáp nhập thôn Púng Khẩu vào thôn Duyên Long.
Sáp nhập thôn Phủ On vào thôn Văn Biên.
Sáp nhập thôn Châu Bình vào thôn Văn Tân.
Sáp nhập thôn Noong Hòa vào thôn Tân Lập.
Sáp nhập bản Hoàng Công Chất vào Bản Phủ.
Sáp nhập Bản Lé vào bản Noong Hẹt.
Chú thích

1 2 3  Cục Thống kê tỉnh Điện Biên (2023). Niên giám Thống kê tỉnh Điện Biên năm 2022. Cục Thống kê tỉnh Điện Biên. tr. 32. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 9 năm 2023. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2023.
↑  Tổng cục Thống kê
↑  “Giới thiệu chung về xã Noong Luống”. Trang thông tin điện tử xã Noong Luống, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên. 7 tháng 10 năm 2021. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 26 tháng 9 năm 2023.
↑  “Nghị quyết số 116/NQ-HĐND ngày 10/7/2019 của HĐND tỉnh Điện Biên về việc sáp nhập, đổi tên các thôn, bản, đội, tổ dân phố thuộc 02 huyện Điện Biên và Điện Biên Đông”. Cổng thông tin điện tử Đoàn Đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân nhân tỉnh Điện Biên. 10 tháng 7 năm 2019.
Lạc Dương

Bài này nói về một thành phố của tỉnh Hà Nam, Trung Quốc; về huyện cùng tên trực thuộc tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam, xem bài .
| --- | --- |

Cấp hành chính: Địa cấp thị
Diện tích: 15.208 km²
Dân số: 6.383.900 (2004)
GDP: ¥14.170/người(2004)
Dân tộc chủ yếu: Hán, Hồi, Mãn, Mông Cổ
Huyện: 15
Hương (Xã): Không rõ
Mã số điện thoại: 379
Lạc Dương
Lạc Dương (giản thể: 洛阳; phồn thể: 洛陽; bính âm: Luòyáng) là một thành phố trực thuộc tỉnh (địa cấp thị) nằm ở phía tây tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Thành phố này giáp tỉnh lỵ Trịnh Châu về phía đông, Bình Đỉnh Sơn về phía đông nam, Nam Dương về phía nam, Tam Môn Hiệp về phía tây, Tế Nguyên về phía bắc, và Tiêu Tác về phía đông bắc.
Tọa lạc trên đồng bằng trung tâm của Trung Quốc, một trong những cái nôi văn minh Trung Hoa, Lạc Dương là một trong bốn cố đô vĩ đại của Trung Hoa.
Các đơn vị hành chính

Thành phố Lạc Dương được chia ra 7 quận (khu) và 7 huyện.
Quận: Giản Tây (涧西区), Tây Công (西工区), Lão Thành (老城区), Triền Hà (瀍河区), Lạc Long (洛龙区), Yển Sư (偃师区), Mạnh Tân (孟津区)
Huyện: Tân An (新安县), Lạc Ninh (洛宁县), Nghi Dương (宜阳县), Y Xuyên (伊川县) Tung (嵩县), Loan Xuyên (栾川县), Nhữ Dương (汝阳县)
Tên gọi

Trong lịch sử, có nhiều tên gọi để chỉ Lạc Dương, chẳng hạn "Lạc Ấp" (洛邑), "Lạc Châu" (洛州) v.v. Nhưng chủ yếu thì Lạc Dương vẫn là tên gọi của thành phố này.
Ngoài ra, thành phố này còn có các tên gọi như "Đông Đô" (東都, nghĩa là kinh đô phía đông), "Tây Kinh" (西京, nghĩa là "kinh đô phía tây") hay "Kinh Lạc" (京洛, nghĩa là kinh đô chung của cả Trung Quốc).
Nằm trên bờ sông Lạc Hà, đây là tên gọi nguyên thủy của "Lạc Dương".
Lịch sử

Ban đầu thành phố này được Triệu Khang công hay Thiệu công Thích theo lệnh của Chu Công (周公) xây dựng vào thế kỷ 11 TCN và được đặt tên là Thành Chu (成周). Nó trở thành kinh đô của nhà Đông Chu kể từ năm 770 TCN. Thành phố này đã bị phá hủy trong nội chiến vào năm 510 TCN và được xây dựng lại vào những năm sau đó và còn tiếp tục là kinh đô của nhà Chu cho đến khi nhà Tần đánh bại nhà Chu vào năm 256 TCN để sau này thống nhất Trung Quốc, với tên gọi Lạc Ấp.
Từ năm 25 tới năm 190, Lạc Dương trở thành kinh đô của nhà Đông Hán, từ Hán Quang Vũ Đế cho tới đầu thời kỳ trị vì của Hán Hiến Đế.
Năm 68, Bạch Mã tự, ngôi chùa Phật giáo đầu tiên ở Trung Quốc, đã được xây dựng tại Lạc Dương. Ngôi chùa này hiện nay vẫn còn tồn tại, mặc dù các kiến trúc của nó là thuộc các thời đại sau này, chủ yếu thuộc thế kỷ 16. An Thế Cao (?-168) là một trong những hòa thượng đầu tiên quảng bá Phật giáo tại Lạc Dương.
Năm 190, thái sư Đổng Trác đã ra lệnh lục soát và cướp bóc thành phố này trước khi san phẳng phần lớn các công trình xây dựng. Kinh đô được chuyển về Trường An, do đây là nơi thích hợp hơn cho Đổng Trác để đẩy lùi liên minh chống lại ông ta.
Từ thời Tam Quốc, năm 221 khi Ngụy Văn Đế (Tào Phi) lên ngôi cho đến thời Tấn Mẫn Đế nhà Tây Tấn (năm 316), Lạc Dương vẫn tiếp tục là kinh đô. Trong nhiều thế kỷ, Lạc Dương là trung tâm kinh tế-xã hội của Trung Hoa cổ đại. Khi nhà Tây Tấn dưới sức ép của các lực lượng nổi dậy buộc phải di chuyển kinh đô tới Kiến Khang (ngày nay là Nam Kinh) thì kinh đô này đã gần như bị phá hủy hoàn toàn.
Năm 493, hoàng đế Ngụy Hiếu Văn Đế nhà Bắc Ngụy lại di chuyển kinh đô từ Đại Đồng, Sơn Tây về Lạc Dương và bắt đầu cho xây dựng Long Môn thạch quật (hang đá Long Môn) nhân tạo. Trên 30.000 bức tượng Phật từ thời kỳ của triều đại này đã được tìm thấy trong hang. Đến năm 534 khi nhà Bắc Ngụy kết thúc thì Lạc Dương không còn là kinh đô của các triều đại kế tiếp, cho đến tận năm 909 khi hoàng đế nhà Hậu Lương là Hậu Lương Thái Tổ Chu Ôn lại chuyển kinh đô về đây với tên gọi Tây Đô và nó là kinh đô cho tới năm 913 đầu thời Hậu Lương Mạt Đế. Năm 923 khi nhà Hậu Đường nắm quyền thì một lần nữa nó lại là kinh đô với tên gọi Đông Đô. Năm 936 nhà Hậu Tấn đổi tên nó thành Tây Kinh và đóng đô ở đây khoảng 2 năm.
Thời kỳ Minh, Thanh thì Lạc Dương là thủ phủ tỉnh Hà Nam.
Văn hóa

Long Môn thạch quật được liệt kê trong danh sách di sản thế giới của UNESCO từ tháng 11 năm 2000. Bạch Mã tự nằm cách 12 km về phía đông của thành phố ngày nay. Quan Lâm là một loạt các đền miếu được xây dựng để tưởng nhớ vị anh hùng thời Tam Quốc là Quan Vũ, rất gần với hang động này ở phía nam thành phố. Viện bảo tàng các lăng mộ lớn nhất của Trung Quốc là Viện bảo tàng mộ cổ Lạc Dương nằm ở phía bắc thành phố. Viện bảo tàng Lạc Dương nằm ở trung tâm thành phố.
Lạc Dương còn nổi tiếng như là trung tâm nuôi trồng các loài mẫu đơn. Hoa mẫu đơn cũng là loài hoa biểu trưng của thành phố này.
Đại học và cao đẳng

Cao đẳng công nghiệp Lạc Dương (洛阳工业高等专科学校)
Đại học khoa học và công nghệ Hà Nam (河南科技大学)
Học viện sư phạm Lạc Dương (洛阳师范学院)
Học viện ngoại ngữ giải phóng quân Lạc Dương (解放军洛阳外语学院), viết tắt PLAUFL.
Thành phố kết nghĩa

Okayama, Nhật Bản, từ ngày 6 tháng 4 năm 1981
Tours, Pháp, từ ngày 2 tháng 12 năm 1982
Bạch Mã tự, chùa Phật giáo đầu tiên ở Trung Quốc