stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Truyện Kiều
Lược truyện > Kiều ở Lầu Ngưng Bích

Mã giám sinh (馬監生, nghĩa: "giám sinh họ Mã") vốn là  "một đứa phong tình đã quen" cùng với Tú Bà mở hàng "buôn phấn bán hương", chuyên đi mua gái ở các chốn về lầu xanh. Thấy Thuý Kiều như là một món hàng ngon, nhất quyết mua về với giá 400 lượng vàng, bề ngoài Mã giám sinh tuyên bố là lấy Kiều về làm vợ. Nhưng sau khi lấy đi sự trong trắng của Kiều, "con ong đã tỏ đường đi lối về". Hắn đưa Kiều vào lầu xanh, ở đây nàng đã bị Tú bà (秀婆, nghĩa là "bà Tú") bắt phải tiếp khách. Nàng nhất quyết không chịu, tự vẫn bằng dao nhưng không chết. Tú bà hoảng hốt bèn giả vờ ngọt ngào: "Con cứ bình tĩnh. Tất cả chỉ là hiểu lầm. Nếu con cảm thấy nghề kỹ nữ là nghề nhục nhã thì thôi không phải làm nữa. Ta sẽ gả chồng cho con để lấy lại 400 lượng vàng" và nhượng bộ cho nàng ra ở lầu Ngưng Bích (凝碧). Ở nơi này, nỗi nhớ người thân luôn luôn ấp ủ trong lòng đặc biệt là nỗi nhớ mối tình của nàng với Kim Trọng
Và nỗi buồn của người thiếu nữ được thể hiện qua những câu thơ chất chứa đầy cảm xúc:
Lược truyện > Nỗi thương mình

Sống một mình giữa không gian mênh mông xa vắng đó nên khi gặp Sở Khanh (楚卿), một gã có "hình dong chải chuốt, áo khăn dịu dàng" và cũng khá "văn vẻ", cô như người đang sắp chết đuối vớ được cọc mà không còn bình tĩnh nhận ra lời lừa gạt sáo rỗng của Sở Khanh.
Kiều vội vàng tin Sở Khanh và cùng Sở Khanh trốn thoát khỏi lầu Ngưng Bích. Cô nào ngờ mình đã rơi vào lưới do Tú bà giăng sẵn để giữ cô lại vĩnh viễn ở lầu xanh. Chưa kịp cao chạy xa bay thì Tú bà đến và lúc này nàng mới rõ bản chất con người Sở Khanh:
Bị Tú bà đánh, nàng đành phải chịu quy phục, mặc cho thể xác "đến phong trần, cũng phong trần như ai" và cảm thấy xót xa cho chính bản thân mình:
Lược truyện > Kiều gặp Thúc Sinh

Thúc sinh (束生, nghĩa là "thư sinh họ Thúc") tuy đã có vợ là Hoạn thư (宦姐, nghĩa là "chị Hoạn") nhưng cũng là người "mộ tiếng Kiều nhi" từ lâu. Thúc sinh trong tác phẩm này có lẽ là có diễn biến tình cảm, tâm tư mang tính của con người trong "đời thường" nhất, chứ không cách điệu nhiều như những nhân vật khác trong tác phẩm. Thế giới của Thúc sinh là thế giới của đam mê và là sứ giả phong lưu của tình dục. Chưa có một "đấng nam nhi" nào trong truyện Kiều có cách nhìn nâng tấm thân của Kiều lên tầm thẩm mỹ như Thúc Sinh
Do vậy Kiều đã ham sống và tự tin hơn về tương lai số phận của mình. Hai người vui vẻ bên nhau "ý hợp tâm đầu".
Thúc sinh đã chuộc Thuý Kiều ra khỏi lầu xanh. Tuy nhiên, vì là gái lầu xanh Kiều đã không được Thúc ông (束翁, nghĩa là "ông Thúc"), cha của Thúc sinh, thừa nhận. Thúc ông đã đưa Kiều lên quan xét xử:
Kiều cam tâm chịu kiếp lẽ mọn để được hưởng hạnh phúc yên bình của gia đình, tuy không được trọn vẹn với Thúc Sinh. Không chịu quay về lầu xanh nên lại thêm một lần nữa Kiều gặp cảnh khốn khổ:
Thấy Thúc sinh đau khổ khi thấy Kiều vì mình mà gặp nạn, quan kia đã cho Kiều làm một bài thơ bày tỏ nỗi niềm. Đọc thơ của Kiều, vị quan khen ngợi rồi khuyên Thúc ông nên rộng lượng chấp nhận Kiều lại cho đồ sính lễ cưới xin. Nhờ thế Kiều thoát kiếp thanh lâu nhưng chưa được bao lâu thì nàng lại mắc vạ với Hoạn Thư, vợ cả của Thúc Sinh.
Lược truyện > Kiều và Hoạn Thư

Khi biết chuyện, cha Thúc sinh nổi giận đòi trả Kiều trở về chốn cũ, nhưng khi nhận thấy Thuý Kiều tâm hồn đức hạnh lại tài sắc vẹn toàn, có tài làm thơ, cha của Thúc sinh cũng đành thừa nhận Kiều:
Kiều đã ở cùng Thúc sinh suốt một năm ròng và vẫn luôn khuyên Thúc sinh về thăm vợ cả Hoạn thư, họ vẫn chưa có con chung sau nhiều năm sống cùng nhau. Sau chuyến đi thăm và quay trở lại gặp Kiều, Thúc sinh không ngờ rằng Hoạn thư đã sai gia nhân đi tắt đường biển để bắt Thuý Kiều về tra hỏi. Thuý Kiều bị tưới thuốc mê bắt mang đi, còn mọi người trong nhà lúc đó cứ ngỡ cô bị chết cháy sau trận hỏa hoạn. Kiều trở thành thị tì nhà Hoạn thư với cái tên là Hoa Nô (花奴). Lúc Thúc sinh về nhà, nhìn thấy Thuý Kiều bị bắt ra chào mình, "phách lạc hồn xiêu", chàng nhận ra rằng mình mắc lừa của vợ cả. Hoạn thư đã bắt Kiều phải hầu hạ, đánh đàn cho bữa tiệc của hai vợ chồng. Đánh đàn mà tâm trạng của Kiều đau đớn và rất buồn bã
Thế rồi, do thấy Kiều khóc nhiều, Thúc sinh bảo Hoạn thư tra khảo vì lý do gì. Thúy Kiều viết tờ khai nói rằng vì cha bị oan khiên, phải bán mình và bị lừa vào lầu xanh, sau đó có người chuộc ra làm vợ, rồi chồng đi vắng, nàng bị bắt đưa vào cửa nhà quan... rất tủi nhục, bây giờ chỉ mong được vào chùa tu cho thoát nợ trần. Đọc tờ khai xong, Hoạn thư đồng ý cho Hoa Nô vào Quan Âm các (觀音閣) sau vườn để chép kinh. Thực ra, Hoạn thư đánh Kiều rất nhiều, Nguyễn Du miêu tả về "đòn ghen" của Hoạn thư là "nhẹ như bấc, nặng như chì". Hoạn Thư đã ứng xử theo thường tình hiện hữu của dân gian, là "chút dạ đàn bà, ghen tuông thì cũng người ta thường tình!"," Chồng chung, chưa dễ ai chiều cho ai". Hoạn Thư khéo léo phá vỡ dây tơ giữa Kiều và Thúc sinh, làm Kiều ra đi một cách tự nguyện. Kiều trốn khỏi Quan Âm các và đã gặp vãi Giác Duyên (覺緣). Bà đã cho Kiều sang ở tạm nhà Bạc bà (薄婆, nghĩa là " bà họ Bạc"), một Phật tử thường hay lui tới chùa. Ai ngờ "Bạc bà cùng với Tú bà đồng môn", Bạc bà đã khuyên Kiều lấy cháu mình là Bạc Hạnh (薄幸). Qua tay Bạc Hạnh, một lần nữa Kiều lại bị bán vào lầu xanh.
Lược truyện > Kiều gặp Từ Hải

Ở lầu xanh, Kiều "ngậm đắng nuốt cay" sống cuộc sống ô nhục. Một ngày đẹp trời, có một người khách ghé qua chơi, đó là Từ Hải (徐海), một anh hùng lừng danh thời đó: "Râu hùm hàm én mày ngài, vai năm tấc rộng, thân mười thước cao", tài năng phi thường "đường đường một đấng anh hào, côn quyền hơn sức lược thao gồm tài". Hai bên đã phải lòng nhau "Hai bên cùng liếc hai lòng cùng ưa" và Từ Hải chuộc Kiều về chốn lầu riêng. Sống với nhau được nửa năm, Từ Hải lại "động lòng bốn phương", muốn ra nơi biên thuỳ chinh chiến. Thuý Kiều muốn xin đi cùng nhưng Từ Hải không cho đi:
Trong lúc Từ Hải đi chinh chiến, nàng ở nhà nhớ tới bố mẹ chắc đã "da mồi tóc sương", còn em Thuý Vân chắc đang "tay bồng tay mang" vui duyên với Kim Trọng. Từ Hải sau đó đã chiến thắng trở về, mang binh tướng tới đón Kiều làm lễ vu quy (于歸).
Lược truyện > Kiều báo ân báo oán

Lúc vui mừng cũng là lúc Thúy Kiều nghĩ đến những ngày "hàn vi", nàng kể hết mọi chuyện cho Từ Hải và muốn có sự "ân đền oán trả". Bạc bà, Bạc Hạnh, Sở Khanh,... đều bị chịu gia hình, còn những vị sư đã giúp đỡ Kiều trong cơn hoạn nạn đều được thưởng. Riêng Hoạn Thư nhờ khéo nói "Rằng tôi chút phận đàn bà. Ghen tuông thì cũng người ta thường tình" nên được tha. Sau đó Kiều có gặp vãi Giác Duyên, được vãi báo rằng năm năm nữa hai người sẽ gặp nhau vì Kiều còn phải trải qua nhiều lận đận chưa đoàn tụ ngay được với gia đình.
Lược truyện > Kiều tự vẫn

Hồ Tôn Hiến bấy giờ là một quan tổng đốc của triều đình, mang nhiệm vụ đến khuyên giải Từ Hải đầu hàng và quy phục triều đình. Hồ Tôn Hiến đã bày mưu mua chuộc Thuý Kiều, đánh vào ham muốn có một cuộc sống "an bình" của phụ nữ, nàng đã thật dạ tin người và xiêu lòng nghe theo lời Hồ Tôn Hiến về thuyết phục Từ Hải ra hàng:
Từ Hải đã phân vân:
Sau đó, Hồ Tôn Hiến đã thừa cơ bao vây, nhìn thấy Từ Hải, Thuý Kiều định lao tới để tự vẫn nhưng chàng bị mắc mưu và đã "chết đứng giữa đàng". Thuý Kiều cảm thấy hối tiếc và dằn vặt bản thân:
Hồ Tôn Hiến đang đà thắng đã ép Kiều phải "thị yến dưới màn", Thuý Kiều đã khóc thương và xin được mang Từ Hải đi chôn cất. Hồ Tôn Hiến đã chấp nhận cho "cảo táng di hình bên sông". Biết nàng giỏi đàn, Hồ Tôn Hiến bắt nàng phải chơi, Kiều đã thể hiện nỗi lòng mình qua tiếng đàn:
Sáng hôm sau, để tránh lời đàm tiếu về mình, Hồ Tôn Hiến đã gán ngay Kiều cho người thổ quan. Trên con thuyền, Kiều nhớ tới lời của Đạm Tiên xưa đã nói với mình trong mộng "Sông Tiền Đường sẽ hẹn hò về sau", nàng đã quyết định nhảy xuống sông tự trầm.
Lược truyện > Kim Trọng đi tìm Kiều

Về phần Kim Trọng, sau khi hộ tang chú xong, quay trở lại thì biết tin gia đình Kiều gặp nạn, Kiều đã bán mình chuộc cha. Kim Trọng đau xót:
Mọi người trong nhà khuyên can hết lẽ, chàng nghe theo lời dặn của Kiều và đón cha mẹ Kiều cùng Thuý Vân sang nhà chăm lo phụng dưỡng, đồng thời vẫn đưa tin tìm kiếm nàng khắp nơi. Tuy "sâu duyên mới" nhưng chàng lại "càng giàu tình xưa". Vương Quan và Kim Trọng sau đó đều đỗ đạt và làm quan. Sau nhiều ngày tháng tìm kiếm thì hai người mới dò la được thông tin của Thuý Kiều là đã trầm mình dưới sông Tiền Đường (錢塘). Ra đến sông, mọi người gặp vãi Giác Duyên ở đó, được biết là Thuý Kiều đã được bà cứu mạng về cưu mang. Sau đó, mọi người được dẫn về gặp lại nàng Kiều, "mừng mừng tủi tủi".
Lược truyện > Đoàn tụ

Sau mười lăm năm lưu lạc, Thuý Kiều đã trở về đoàn viên với gia đình. Nhưng nàng chính là người sợ việc đoàn viên hơn ai cả. Trong việc tái ngộ này, Thuý Vân chính là người đầu tiên đã lên tiếng vun vào cho chị. Nhưng trong đêm gặp lại ấy, Thuý Kiều đã tâm sự với Kim Trọng:
Nàng ghi nhận tấm lòng của Kim Trọng nhưng tự thấy mình không còn xứng đáng với chàng nữa. Tuy từ chối việc kết hôn với Kim Trọng, song Kiều nguyện rằng hai người sẽ trở thành bạn tri kỷ nơi câu thơ tiếng đàn, " chẳng trong chăn gối, cũng ngoài cầm thơ".
Nguyễn Du đã gửi gắm toàn bộ thế giới quan của mình về xã hội phong kiến lúc đó qua các câu thơ nhận xét về cuộc đời lưu lạc của Thuý Kiều:
Tầm ảnh hưởng

Hàng trăm năm qua, Truyện Kiều vẫn luôn tồn tại trong đời sống của dân tộc Việt. Từ đó, lẩy Kiều, trò Kiều, vịnh Kiều, tranh Kiều, bói Kiều... đã phát sinh trong cộng đồng người Việt. Bên cạnh đó, một số nhân vật trong truyện cũng trở thành nhân vật điển hình, như:
Sở Khanh: chỉ những người đàn ông phụ tình.
Tú bà: chỉ những người dùng phụ nữ để mại dâm, và thu lợi về mình.
Hoạn Thư: chỉ những người phụ nữ có máu ghen thái quá,...
Ngoài ra, Truyện Kiều còn là đề tài cho các loại hình khác, như âm nhạc, hội họa, sân khấu, điện ảnh, thư pháp,... Hiện nay, Truyện Kiều đang được giảng dạy trong môn Ngữ văn lớp 9 và lớp 10 với các đoạn trích được đặt tên như Chị em Thúy Kiều, Cảnh ngày xuân, Kim Kiều gặp gỡ, Kiều ở lầu Ngưng Bích, Mã Giám Sinh mua Kiều, Thúy Kiều báo ân báo oán, Trao duyên, Nỗi thương mình, Chí khí anh hùng, Thề nguyền.
Ấn bản

Trong các bản in dưới đây, ở một số câu chữ có ít nhiều dị bản.
Ấn bản > Tiếng Việt > Bản chữ Nôm

Kim Vân Kiều tân truyện: Kim Ngọc lâu tàng bản, Tự Đức thứ 25 (1872)
Kim Vân Kiều tân truyện: Thịnh Mĩ đường tàng bản, Tự Đức thứ 32 (1879)
Kim Vân Kiều tân truyện: Quan Văn đường tàng bản, Tự Đức thứ 32 (1879)
Kim Vân Kiều tân truyện: Văn Nguyên đường tàng bản, Tự Đức thứ 32 (1879)
Kim Vân Kiều tân truyện: Bảo Hoa các tàng bản, Tự Đức thứ 32 (1879)
Thúy Kiều Truyện tường chú: Chiêm Vân Thị chú đính, Thành Thái (1905?)
...
Ấn bản > Tiếng Việt > Bản chữ Quốc ngữ

Poème Kim Vân Kiều truyện: do Trương Vĩnh Ký phiên âm, in ở Sài Gòn năm 1875
Kim Vân Kiều tân truyện: do Abel des Michels phiên âm, chú thích và dịch sang tiếng Pháp có kèm theo bản nôm gồm ba tập in ở Paris, 1884 - 1885
Kim Vân Kiều tân truyện: do Edmond Nordemann phiên âm, in ở Hà Nội năm 1897
Đoạn trường tân thanh: của Kiều Oánh Mậu chú thích, khắc in ở Hà Nội năm 1902
Kim Vân Kiều tân tập: do nhóm Thời hiền thi tự khắc in năm 1906
Kim Vân Kiều quảng tập truyện: Liễu Văn Đường tàng bản, (1914)
Kim Vân Kiều tân truyện: Phúc Văn đường tàng bản, (1918)
Kim Vân Kiều tân tập: Thời hiền thi tự, Quảng Thịnh đường tàng bản, (1922)
Kim Vân Kiều: Quan Văn đường tàng bản, (1923)
Trên lịch treo tường kích thước 25x35 cm (siêu đại) Tết 2017: Truyện Kiều được chọn đưa lên lịch là bản Kiều do học giả Đào Duy Anh phiên âm và chú giải có cập nhật những nghiên cứu Kiều học mới nhất được cộng đồng khoa học công nhận. Mỗi trang lịch ngoài đoạn Kiều chính văn, còn có phần chú giải các từ khó, điển tích. Trong đó Quách Thu Nguyệt đảm trách phần phân đoạn 3.254 câu lục bát Truyện Kiều thành 365 đoạn tương ứng với 365 trang lịch. Họa sĩ Hữu Hiếu vẽ tranh minh họa và do Công ty trách nhiệm hữu hạn An Hảo phát hành
Ấn bản > Ngoại ngữ

Kim Vân Kiều, bản tiếng Nhật, Aoi Komatsu, Tokyo, 1949.
Kim Vân Kiều, bản tiếng Trung Quốc, Hoàng Dật Cầu, Bắc Kinh, 1959.
Kiều, bản tiếng Séc, Gustav Franck, Praha, 1957
Kim Vân Kiều, bản tiếng Pháp, Xuân Việt, Xuân Phúc, Paris, 1961.
Kim Vân Kiều, bản tiếng Anh, Lê Xuân Thủy, Sài Gòn, 1963.
Das Mädchen Kiêu, bản tiếng Đức, in năm 1964.
Kiều, bản tiếng Pháp, Nguyễn Khắc Viện, Hà Nội, 1965.
Kim och Kieu, bản tiếng Thuỵ Điển, Magnus Hedlund, Claes Hylinger, Lars Lindvall, Stockholm, 1969.
The tale of Kieu, bản tiếng Anh, Huỳnh Sanh Thông, New York, 1973.
Kim Vân Kiều tân truyện, bản tiếng Nhật, Takeuchi Yonosuke, Tokyo, 1985
Histoire de Kieu, bản tiếng Pháp, Lê Cao Phan, Hà Nội, 1994.
Kiều, bản tiếng Anh, Michael Councell, Luân Đôn
Kim Wen Kieov, bản tiếng Ba Lan, Vacsava, (?).
Thuý Kiều no monogatari (トゥイ・キォウの物語) có nghĩa là Câu truyện của Thuý Kiều. bản tiếng Nhật, Sato Seiji and Kuroda Yoshiko, 2005
Киеу - Стенания истерзанной души, bản tiếng Nga, Vũ Thế Khôi và Vasili Popov (dịch), Nguyễn Huy Hoàng (biên tập), 2015.
Kiều (in Duong Tuong's version), Dương Tường, Hà Nội, 2020.
Một số sách viết về Truyện Kiều

Đào Duy Anh. Từ điển Truyện Kiều. Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1974.
Phan Ngọc. Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong truyện Kiều, 1985.
Đào Thái Tôn. Văn bản Truyện Kiều - Nghiên cứu và thảo luận. Nhà xuất bản Hội nhà văn, 2001.
Nhiều tác giả. Truyện Kiều - Tác phẩm và dư luận. Nhà xuất bản Văn học, 2002.
Nguyễn Quảng Tuân. Chữ nghĩa Truyện Kiều. Nhà xuất bản Văn học, 2004.
Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Thả một bè lau - Truyện Kiều dưới cái nhìn thiền quán. Nhà xuất bản Lá Bối.
Chuyển thể hoặc lấy cảm hứng

Kim Vân Kiều công chiếu năm 1924
Tổ khúc Kiều Đặng Ngọc Long (Ghi ta)
MV Bức bình phong (2020) của Trịnh Thăng Bình với bối cảnh một nhà nghiên cứu tác phẩm văn học cổ sống ở thời hiện đại khi đang đọc Truyện Kiều đã bất ngờ lạc về thời của Kiều.
Kiều (2021)
Chú thích

↑  VIỆC KỊ HÚY TÊN VUA LÊ CHIÊU THỐNG VÀ CHÚA TRỊNH BỒNG TRONG TRUYỆN KIỀU - Nguyễn Tài Cẩn, khoa Ngôn ngữ học, ĐHQGHN, 2008
1 2  Căn cứ theo GS. Nguyễn Lộc, tr. 1844.
↑  Theo Dương Quảng Hàm, tr. 379.
↑  “Thưởng thức Truyện Kiều qua lịch bloc siêu to”. LAM ĐIỀN Tuổi Trẻ 03/10/2016 09:12 GMT+7
↑  “Trịnh Thăng Bình làm Sở Khanh trong MV mới, say đắm "nàng Kiều" Helly Tống”. VOV.VN. 16 tháng 12 năm 2020.

Hai bản"Kim Vân Kiều tân truyện"(金雲翹新傳), bìa bên trái là"Liễu Văn đường tàng bản"(柳文堂藏板) in năm 1871, bên phải là"Bảo Hoa các tàng bản"(寶華閣藏板) in năm 1879
Một đoạn ngâm thơ từ năm 1931
Tranh miêu tả cảnh chị em Thúy Kiều gặp Kim Trọng trong ngày Tết Thanh minh của họa sĩ Lê Chánh, treo trong dinh Độc Lập cũ.
"Thuý Kiều truyện tường chú"(翠翹傳詳註), bản Chiêm Vân Thị (覘雲氏). Chữ"chiêm"覘 ở đây bị viết ngược, hình bàng"kiến"見 viết trước thanh bàng"chiêm"占, tự hình rất giống chữ"thiếp"貼
Maximilian von Montgelas

| Maximilian von Montgelas |
| --- | --- |
Tranh vẽ bởi Joseph Hauber [de] (1806)
Chức vụ
Bộ trưởng Ngoại giao Bayern
Nhiệm kỳ: 1799 – 1817
Tiền nhiệm: Bá tước Matthäus von Vieregg
Kế nhiệm: Bá tước Heinrich Aloys von Reigersberg
 
Thông tin cá nhân
Sinh: (1759-09-12)12 tháng 9 năm 1759 Munich
Mất: 14 tháng 6 năm 1838(1838-06-14) (78 tuổi) München
Cha mẹ: John Sigmund Garnerin, Baron Montgelas Countess Ursula von Trauner
Con cái: 8
Bá tước Maximilian Joseph von Montgelas lúc 75 tuổi (tranh của Eduard von Heuss)
Nam tước Maximilian Carl Joseph Franz de Paula Hieronymus von Montgelas, từ năm 1809 Bá tước Montgelas, (* 12. Tháng 9 năm 1759 tại München; † 14. Tháng 6 năm 1838 tại đó; /mõʒəˈla/) là một chính trị gia Bayern và nhà cải cách đất nước trong thế kỷ 19. Từ 1799 cho tới 1817 ông phục vụ với tư cách là bộ trưởng dưới quyền cai trị của Tuyển đế hầu và sau đó được phong lên làm vua của Bayern, Maximilian I Joseph của Bayern.
Montgelas xuất thân là một luật sư và nhà sử học. Trọng tâm các hoạt động của ông là trong các lĩnh vực chính sách đối ngoại và đối nội, nhưng lĩnh vực hoạt động của ông bao gồm mọi lĩnh vực chính trị ngoại trừ quân sự. Chịu ảnh hưởng của thời kỳ Khai sáng và Cách mạng Pháp và là một người yêu nước nhiệt thành ở Bayern, từ năm 1777 đến 1799, ông đã trù tính các kế hoạch hiện đại hóa sâu rộng nền hành chính và chính trị của Bayern mà ông phần lớn hoàn thành với tư cách là một bộ trưởng.
Trách nhiệm của Montgelas trong chính quyền ở Bayern bao gồm việc thực hiện triệt để việc thế tục hóa, bình đẳng hóa các giáo phái Ki tô giáo, cải cách sâu rộng hành chính công, tài chính công cộng và thuế vụ và quản lý tư pháp, sự thay đổi từ nhập vào và tách ra khỏi liên minh Napoléon Bonaparte và sự mở rộng đáng kể lãnh thổ từ công quốc sang vương quốc Bayern, lãnh thổ ngày nay của bang Bayern. "Hệ thống Montgelas" được đặc trưng bởi một khuynh hướng mạnh mẽ của chủ nghĩa trung tâm.
Nhà Khai sáng Montgelas tuy nhiên đã phải từ bỏ các kế hoạch ban đầu của mình về quyền bình đẳng cho mọi công dân, xóa bỏ các đặc quyền của giới quý tộc, thiết lập một chế độ quân chủ lập hiến và ra đời luật dân sự hiện đại.
Cuộc đời > Học vấn

Sinh ra sau chị gái Josepha, Nam tước Maximilian Joseph von Montgelas là con thứ hai của Thiếu tướng Bayern Nam tước Janus von Montgelas tại München vào ngày 12 tháng 9 năm 1759. Về phía người cha, gia đình Montgelas xuất thân từ dòng dõi quý tộc Savoyard.  Người mẹ Ursula, nhũ danh Nữ bá tước Trauner, chết nửa năm sau khi ông được sinh ra. Vì vậy ông đã phải trải qua rất nhiều thời thơ ấu với bà ngoại của mình ở Freising. Cha của ông mất năm 1767. Việc chăm sóc 2 đứa trẻ mồ côi cả cha lẫn mẹ là nhờ vào tài sản của người cha để lại, những người thân và cha đỡ đầu như Tuyển đế hầu Maximilian III Joseph, Tuyển hầu xứ Bayern, tên rửa tội của Montgelas cũng xuất phát từ ông ấy.
Từ năm 1764 đến năm 1770, Montgelas theo học trường cao đẳng ở Nancy thuộc Công quốc Lothringen đã là một phần của Pháp từ năm 1766 theo Hiệp ước Hòa bình Wien (1738). Ở đó, ông đã trải qua giai đoạn chuyển tiếp sau khi dòng Tên ở Pháp bị giải tán vào năm 1764. Với sự biến đổi từ trường cao đẳng Dòng Tên Latinh thành một cơ sở giảng dạy với các giáo sư thế tục và các học giả tu sĩ nhà dòng từ năm 1768, các môn học thực tiễn như ngôn ngữ, lịch sử hiện đại và địa lý cũng được đưa vào giảng dạy.
Từ năm 1770 đến năm 1776, ông theo đuổi học luật tại Đại học Strasbourg. Ở đó, Montgelas đã đi dự các bài giảng về luật hiến pháp và lịch sử của Christoph Wilhelm Koch, trong số những giáo sư khác. Ngoài việc nghiên cứu về quá khứ, Koch còn nỗ lực truyền đạt các kinh nghiệm cho các chính khách tương lai. Sau này, Montgelas vẫn liên lạc qua lại với ông ta qua thư từ. Sau đó, trong khoảng một năm học hỏi, Montgelas đã hoàn tất kiến thức của mình với các nghiên cứu về luật Bayern ở München và tại Đại học Ingolstadt, nơi ông nhận bằng tốt nghiệp năm 1777 "với sự khen ngợi đặc biệt".
Cuộc đời > Những hoạt động ban đầu

Trong cùng năm, ông đã phục vụ cho Tuyển hầu Bayern Maximilian III Joseph với tư cách là ủy viên hội đồng hoàng gia và tiếp tục giữ chức vụ không lương này, sau khi ông ta qua đời, dưới quyền người kế vị Karl Theodor, Tuyển hầu xứ Bayern. Ông là thành viên của hội quán Tam điểm St Théodore du Bon Conseil ở München, năm 1785, ông trở thành thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Bayern. Cùng năm đó, việc ông trở thành thành viên của Hội kín Illuminati đã dẫn đến xung đột ngày càng tăng với cấp trên của ông ta.
Vì vậy năm 1787, Montgelas quyết định nộp đơn lên Karl Theodor xin bãi nhiệm ông và sau khi được chấp thuận, ngay lập tức ông làm việc cho Công tước Wittelsbach của Pfalz-Zweibrücken, Karl II August. Nhánh Zweibrücken của Nhà Wittelsbach đã chuẩn bị cho việc thừa kế có thể xảy ra từ Pfalzbayern sau cái chết của Karl Theodor, người vẫn không có người thừa kế ngai vàng. Vị tuyển hầu tước này đã cố gắng nhưng không thành công, buộc tội Montgelas đồng lõa trong vụ sát hại con trai của Karl August. Nhưng những cáo buộc này không rõ ràng và mâu thuẫn và Montgelas có được sự tin tưởng của cấp trên mới Ludwig Nam tước von Esebeck. Tại Zweibrücken, Montgelas đã hoạt động trong chính sách đối ngoại cho đến năm 1793 và đóng vai trò hàng đầu trong giao tiếp sôi nổi giữa công quốc và những người ủng hộ nó ở Bayern.
Từ một số bức thư rất cá nhân gửi cho Maximilian Josef, Bá tước von Seinsheim, từ năm 1787 theo lời giới thiệu của Montgelas, sứ thần của Zweibrücken tại Reichstag ở Regensburg, chúng ta biết được sự tham gia tích cực vào đời sống xã hội của triều đình, đi du lịch, kết bạn với phụ nữ và tìm kiếm nữ ứng cử viên kết hôn (giàu có). Trong nhiệm vụ chính sách đối ngoại lớn đầu tiên của mình, các cuộc đàm phán về hợp đồng với hoàng đế tương lai trong cuộc bầu cử ở Frankfurt vào năm 1790 trước cuộc bầu cử của Leopold II. làm vua Đức và hoàng đế La Mã, Montgelas lần đầu tiên làm việc thân thiết hơn với Hoàng tử Max Joseph, em trai của Karl August, người sau này trở thành tuyển đế hầu và vua của Bayern.
Vào tháng 7 năm 1793 Montgelas đã vượt đến được Mannheim từ Zweibrücken, mặc dù lúc đó có cuộc giao tranh giữa quân đội Pháp và Phổ, tuy nhiên ở đó ông bị cho ra rìa về mặt chính trị do sự xúi giục của người kế nhiệm Esebeck, Abbé Pierre de Salabert. Salabert là gia sư của Max Joseph và sau đó lại đi cùng ông - mặc dù không có chức vụ chính trị - đến München, nơi ông sống tại Prinz-Carl-Palais cho đến khi qua đời vào năm 1807. Việc trở lại Zweibrücken của Montgelas đã ngăn chặn sự chiếm đóng và tàn phá của người Pháp. Cho đến khi Karl August qua đời vào năm 1795, ông không nhận được một chức vụ chính trị và tiền lương chính thức nào, vì ông bị buộc tội ở triều đình là theo chủ nghĩa Jacobinism. Trong năm tiếp theo, ông lại thăng tiến, trở thành cố vấn chính trị quan trọng nhất dưới thời người kế nhiệm Max Joseph. Ông trở thành người đứng đầu phe đối lập ở Bayern và triều đình Zweibrücken chống lại Karl Theodor, người hoàn toàn thần phục Áo.