stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Eleutherodactylus counouspeus

| Eleutherodactylus counouspeus> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Anura
Họ (familia): Leptodactylidae
Chi (genus): Eleutherodactylus
Loài (species): E. counouspeus
Danh pháp hai phần
Eleutherodactylus counouspeus Schwartz, 1964 
Eleutherodactylus counouspeus là một loài ếch trong họ Leptodactylidae. Chúng là loài đặc hữu của Haiti.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng ẩm ướt đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và hang. Loài này đang bị đe dọa do mất môi trường sống.
Euphorbia capuronii

| Euphorbia capuronii |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Magnoliophyta
Lớp (class): Magnoliopsida
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Euphorbia
Loài (species): E. capuronii
Danh pháp hai phần
Euphorbia capuronii Ursch & Leandri 
Euphorbia capuronii là một loài thực vật thuộc họ Euphorbiaceae. Đây là loài đặc hữu của Madagascar. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Euphorbia capuronii.
Calocosmus chevrolati

| Calocosmus chevrolati> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Calocosmus
Loài (species): C. chevrolati
Danh pháp hai phần
Calocosmus chevrolati Fisher, 1925 
Calocosmus chevrolati là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Onthophagus amphinasus

| Onthophagus amphinasus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Phân thứ bộ (infraordo): Scarabeiformia
Liên họ (superfamilia): Scarabaeoidea
Họ (familia): Scarabaeidae
Chi (genus): Onthophagus
Loài (species): O. amphinasus
Danh pháp hai phần
Onthophagus amphinasus Arrow, 1931 
Onthophagus amphinasus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2014.
↑  Hallan, J. (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Encalypta mutica

| Encalypta mutica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Encalyptales
Họ (familia): Encalyptaceae
Chi (genus): Encalypta
Loài (species): E. mutica
Danh pháp hai phần
Encalypta mutica I. Hagen, 1899 
Encalypta mutica là một loài rêu trong họ Encalyptaceae. Loài này được I. Hagen mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Encalypta mutica”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Agapanthia amurensis

| Agapanthia amurensis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Agapanthia
Loài (species): A. amurensis
Danh pháp hai phần
Agapanthia amurensis Kraatz, 1879 
Agapanthia amurensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
El Progreso (tỉnh)

El Progreso
El Progreso là một tỉnh của Guatemala. Tỉnh lỵ là Guastatoya còn thành phố lớn nhất là Sanarate.
Các đô thị

Tỉnh El Progresso gồm các đô thị sau:
El Jícaro
Guastatoya
Morazán
San Agustín Acasaguastlán
San Antonio La Paz
San Cristóbal Acasaguastlán
Sanarate
Sansare
Greeneothallus gemmiparus

| Greeneothallus gemmiparus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Marchantiophyta
Lớp (class): Jungermanniopsida
Bộ (ordo): Metzgeriales
Họ (familia): Pallaviciniaceae
Chi (genus): Greeneothallus
Loài (species): G. gemmiparus
Danh pháp hai phần
Greeneothallus gemmiparus Hässel de Menéndez, 1980 
Greeneothallus gemmiparus là một loài rêu trong họ Pallaviciniaceae. Loài này được Hässel de Menéndez mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Greeneothallus gemmiparus”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2014.
Estriol succinate

| Các định danh |
| --- | --- |
 Tên IUPAC 4-{[(8R,9S,13S,14S,16R,17R)-17-(3-carboxypropanoyloxy)-3-hydroxy-13-methyl-6,7,8,9,11,12,14,15,16,17-decahydrocyclopenta[a]phenanthren-16-yl]oxy 
ECHA InfoCard: 100.007.442
-4-oxobutanoic acid
| image = Estriol disuccinate.svg
| width = 250px
| image2 = Estriol succinate molecule ball.png
| width2 = 250px
| tradename = Synapause, others
| pregnancy_AU = 
| pregnancy_US = 
| pregnancy_category = 
| legal_AU = 
| legal_CA = 
| legal_UK = 
| legal_US = 
| legal_status = 
| routes_of_administration = By mouth, vaginal
| bioavailability = 
| protein_bound = 
| metabolism = 
| elimination_half-life = 
| excretion = 
| CAS_number = 514-68-1
| CAS_number_Ref = 
| CAS_supplemental = 
| ATC_prefix = 
| ATC_suffix = 
| PubChem = 10577
| DrugBank = 
| DrugBank_Ref = 
| ChemSpiderID = 10133
| ChemSpiderID_Ref = 
| UNII = AS13K2DY03
| KEGG = D07920
| ChEBI = 135790
| synonyms = Oestriol succinate; Estriol disuccinate; Estriol hemisuccinate; Estriol 16α,17β-di(hydrogen succinate)
| C = 26
| H = 32
| N = 
| O = 9
| molecular_weight = 488.533 g/mol
| SMILES = C[C@]12CC[C@H]3[C@@H](CCc4cc(O)ccc34)[C@@H]1C[C@@H](OC(=O)CCC(O)=O)[C@@H]2OC(=O)CCC(O)=O
| StdInChI = 1S/C26H32O9/c1-26-11-10-17-16-5-3-15(27)12-14(16)2-4-18(17)19(26)13-20(34-23(32)8-6-21(28)29)25(26)35-24(33)9-7-22(30)31/h3,5,12,17-20,25,27H,2,4,6-11,13H2,1H3,(H,28,29)(H,30,31)/t17-,18-,19+,20-,25+,26+/m1/s1
| StdInChIKey = VBRVDDFOBZNCPF-BRSFZVHSSA-N
| StdInChIKey_Ref = 
| StdInChI_Ref = 
| verifiedrevid = 
}}
Estriol succinate, được bán dưới tên thương hiệu Synapause của những người khác, là một loại thuốc estrogen được sử dụng trong điều trị các triệu chứng mãn kinh. Nó được dùng bằng đường uống, qua âm đạo và tiêm.
Sử dụng trong y tế

Estriol succinate được sử dụng trong liệu pháp hormone mãn kinh trong điều trị và phòng ngừa các triệu chứng mãn kinh như bốc hỏa, teo âm đạo và loãng xương. Không giống như các estrogen khác, tùy thuộc vào cách sử dụng (nghĩa là tần suất sử dụng và liều lượng), estriol succinate có thể không cần điều trị đồng thời với proestogen để ngăn ngừa tăng sản nội mạc tử cung và ung thư nội mạc tử cung ở phụ nữ có tử cung còn nguyên vẹn.
Các tác dụng lâm sàng của estriol succinate trong điều trị các triệu chứng mãn kinh đã được đặc trưng trong một thử nghiệm lâm sàng lớn trong 5 năm đối với 911 phụ nữ mãn kinh.
Sử dụng trong y tế > Các hình thức có sẵn

Estriol succinate đã và có sẵn ở dạng viên nén uống 2 và 4 mg, như một 0,1% kem âm đạo, và như là một lọ 20 mg để sử dụng bằng cách tiêm.
Dược lý

Estriol succinate là một ester estrogen, đặc biệt, một ester của estriol, và hoạt động như một tiền chất của estriol trong cơ thể. Nó được mô tả là estrogen yếu so với estradiol valerate. Estriol succinate được sử dụng y tế thông qua đường uống và âm đạo tương tự.  Trong estriol succinate, hai trong số các nhóm hydroxyl của estriol, những người ở vị trí C16α và C17β, được ester hóa với axit succinic.  Như vậy, khi điều chỉnh sự khác biệt về trọng lượng phân tử, liều 2   mg estriol succinate tương đương với 1,18   mg estriol không liên hợp.  Không giống như các este estrogen khác, chẳng hạn như estradiol valerate, estriol succinate bị thủy phân hầu như không ở niêm mạc ruột khi uống, và liên quan đến điều này, được hấp thu chậm hơn so với estriol.  Do đó, estriol đường uống là một dạng estriol có tác dụng lâu hơn so với estriol đường uống. Thay vì trong đường tiêu hóa, estriol succinate đường uống được phân cắt thành estriol chủ yếu ở gan.  Sau 8   mg estriol đường uống, nồng độ estriol lưu hành tối đa là 40   pg / mL đạt được trong vòng 12   giờ, và điều này tăng lên đến 80   pg / mL với tiếp tục hàng ngày.  Bản mẫu:Oral potencies of estrogens
Hóa học

Estriol succinate, còn được gọi là estriol disuccine hoặc estriol 16α, 17β-di (hydro succinate), là một steroid estrane tổng hợp và là một dẫn xuất của estriol. Đó là đặc biệt là C16α và C17β disuccinate este của estriol. Thuốc được cung cấp cả estriol succinate và estriol natri succinate, muối natri.   Các este estriol được bán trên thị trường khác ngoài estriol succinate bao gồm estriol acetate benzoate và estriol tripropionate, trong khi estriol dihexanoate, estriol dipropionate và estriol triaxetat là este không bao giờ được bán trên thị trường.   Quinestradol là một ether estriol và cũng đã được bán trên thị trường.   Polyestriol phosphate là một ester của estriol ở dạng polymer, và đã được bán trên thị trường trước đây.
Lịch sử

Estriol succinate đã được giới thiệu cho sử dụng y tế vào năm 1966.
Xã hội và văn hoá > Tên gốc

Estriol succinate là tên gốc của thuốc và INN và BAN của nó. Các từ đồng nghĩa khác bao gồm oestriol succinate, estriol disuccine và estriol hemisuccine.     Khi được cung cấp dưới dạng muối natri, estriol succinate được gọi là estriol natri succinate (BAN) hoặc oestriol natri succinate.
Xã hội và văn hoá > Tên thương hiệu

Estriol succinate đã được bán trên thị trường dưới các tên thương hiệu bao gồm Blissel, Evalon, Gelistrol, Hemostyptanon, Orgastyptin, Ovestin, Sinapause, Styptanon, Synapsa, Synapasa, Synapausa và Synapaus, cùng các loại khác. Estriol natri succinate đã được bán trên thị trường đặc biệt dưới tên thương hiệu Pausan và Styptanon.
Xã hội và văn hoá > Khả dụng

Estriol succinate đang hoặc đã được bán trên thị trường Châu Âu, Hồng Kông và México.
Nghiên cứu

Estriol succinate đang được phát triển để điều trị bệnh đa xơ cứng ở Hoa Kỳ và trên toàn thế giới, và đã đạt được các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II cho chỉ định này, nhưng việc phát triển đã bị ngừng do không đủ hiệu quả. Nó có thương hiệu dự kiến Trimesta.
Spongiola

| Spongiola> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Spongiola
Phân cấp
 xem trong bài
Spongiola là một chi thực vật có hoa trong họ Lan.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Spongiola”. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2013.
Eupithecia palmata

| Eupithecia palmata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Eupithecia
Loài (species): E. palmata
Danh pháp hai phần
Eupithecia palmata Cassino & Swett 1922 
Eupithecia palmata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  “Taxapad”. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 8 năm 2018. Truy cập ngày 5 tháng 7 năm 2014.
↑  mothphotographersgroup
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Onthophagus amphioxus

| Onthophagus amphioxus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Phân thứ bộ (infraordo): Scarabeiformia
Liên họ (superfamilia): Scarabaeoidea
Họ (familia): Scarabaeidae
Chi (genus): Onthophagus
Loài (species): O. amphioxus
Danh pháp hai phần
Onthophagus amphioxus Arrow, 1933 
Onthophagus amphioxus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2014.
↑  Hallan, J. (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Ajuga integrifolia

| Ajuga integrifolia |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Ajuga
Loài (species): A. integrifolia
Danh pháp hai phần
Ajuga integrifolia Buch.-Ham., 1825 
Ajuga integrifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Buch.-Ham. mô tả khoa học đầu tiên năm 1825.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ajuga integrifolia”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Bia Xá Lợi Tháp Minh

| Bia Xá Lợi Tháp 舍利塔銘碑 |
| --- | --- |
Bảo vật quốc gia số 7, đợt 2

Chất liệu: Đá
Kích thước: Thân bia: 53,5cm x 45cm x 8,5cm  Nắp bia: 53,5cm x 45cm x 4cm
Hệ chữ viết: Chữ Hán
Niên đại: 601
Thời kỳ/Văn hóa: Nhà Tùy
Địa điểm phát hiện: thôn Xuân Quan, Trí Quả, Thuận Thành, Bắc Ninh
Thời điểm phát hiện: 2004
Phát hiện bởi: Nguyễn Văn Đức
Hiện lưu trữ tại: Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh
Số đăng ký: 2135
Bia khắc Xá Lợi Tháp" là bia đá chữ Hán có niên đại cổ nhất được tìm thấy tại Việt Nam hiện nay, bia khắc năm 601 niên hiệu Nhân Thọ thứ nhất đời Tùy Văn Đế. Tấm bia được công nhận là Bảo vật quốc gia của Việt Nam vào đợt 2 năm 2013. Bia hiện được lưu trữ tại Bảo Tàng tỉnh Bắc Ninh. Bia này ghi việc Hoàng đế Nhà Tùy cho rước Xá Lợi đến các châu để xây tháp, thờ phụng, ở Giao Châu thì Xá Lợi được đem đến một ngôi chùa tên là chùa Thiền Chúng.
Phát hiện tấm bia

Năm 2004, ông Nguyễn Văn Đức (thôn Xuân Quan, xã Trí Quả, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) đào đất làm gạch ở gần khu vực Chùa Xuân Quan (Chùa Dàn), đã va phải một vật rất cứng. Đó chính là tấm bia Xá lợi tháp minh. Khi đó, bia gồm hai phần úp khít vào nhau, được kết dính bằng một chất nào đó chưa rõ, phải dùng mai đào đất mới tách đôi được. Bia được tìm thấy cùng một hòm đá cũng bao gồm phần nắp và phần thân. Ông Đức sau đó mang tấm bia này cất giữ đến năm 2012. Trong thời gian này, ông có cho một vài người biết đôi chút chữ Hán Nôm xem.
Vị trí ông Đức phát hiện bia đá và một số di vật khác ở khu đồng Sau Chùa (khu vực này xưa thuộc đất chùa), cách chùa Xuân Quan hiện nay 20m. Ông Đức từ đó giữ tấm bia kín đáo đến mức người nhà cũng không biết ở đâu. Năm 2012, sau khi biết về giá trị của tấm bia, ông Đức đã hiến tặng tấm bia cho Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh mà không đòi hỏi gì về vật chất. Tuy nhiên, bảo tàng đã tặng ông một tấm gò đồng hình chữ An (安) của làng Đại Bái.
Hiện trạng tấm bia

Đầu tháng 8 năm 2012, tổ công tác thuộc phòng Nghiên cứu Sưu tầm Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh (gồm các bà Kiều Thị Thơm, Nguyễn Văn An và Nguyễn Thị Biển) tiếp nhận hai cổ vật từ ông Nguyễn Văn Đức gồm:
Bia mộ tháp: gồm hai phần có hình gần vuông, kích cỡ 45 cm x 46 cm úp khít vào nhau: phần dưới (thân bia) dày 9 cm được cắt khá nhẵn xung quanh, một mặt khắc chữ Hán còn rất rõ nét, gồm 133 chữ, chia thành 13 dòng. Phần trên (nắp đậy) mỏng hơn dày khoảng 4 cm úp lên trên phiến đá có chữ, mặt dưới tạo gờ nổi xung quanh đặt xuống vừa khít vào phần khắc chữ phía dưới, mặt trên tạo góc bạt chéo hình trụ.
Liễn (đỉnh) đá: bên cạnh bia mộ tháp nêu trên tại vị trí phát hiện các di vật còn có một liễn (đỉnh) đá. Hiện vật này trên có nắp đậy cũng bằng đá - loại đá gần giống như bia đá, kích cỡ 45 cm x 46 cm x 33 cm lòng sâu 26 cm, đáy cỡ 17 cm x 17 cm. Nắp đậy có kích cỡ 45 cm x 46 cm x 8 cm. Nắp đá mặt dưới tạo gờ nổi chạy xung quanh úp xuống vừa khít với thân, mặt trên tạo góc bạt chéo hình trụ giống với nắp bia.
Cả hai di vật trên đều đặt trên một tấm đá hình chữ nhật dày 25 cm, kích cỡ 65 cm x 100 cm. Tấm đá không trang trí hoa văn, mặt trên phẳng, mặt dưới hơi gồ ghề, qua thời gian nằm ở dưới lòng đất mặt đá bị bào mòn, một đầu bị sứt vỡ nhỏ.
Ông Đức cho biết khi đào đất đã dùng máy xúc để đào. Các di vật bằng đá nằm ở độ sâu hơn 2m, khi đào được các di vật này, bia mộ tháp có 2 phần úp khít vào nhau bằng chất kết dính, phải cậy bằng mai đào đất để mở, vì thế cạnh ngoài nắp có chỗ bị sứt vỡ mấy miếng nhỏ nhưng không ảnh hưởng tới phần khắc chữ. Ở mặt trong cả 2 nắp bia khi cạy ra đều sạch bóng, không có chất gì khác bám vào mặt, kể cả nước. "Liễn đá" có nắp đậy, ở bên trong có một ít tạp chất màu thâm đen.
Nội dung văn bia

Dòng đầu trên bia khắc bốn chữ "Xá lợi tháp minh" (Ghi khắc Xá lợi tháp), dòng thứ 2 ghi khắc "Duy Đại Tuỳ Nhân Thọ nguyên niên tuế thứ Tân Dậu thập nguyệt Tân Hợi sóc thập ngũ nhật Ất Sửu" (lạc khoản đề ngày tháng). 
Nội dung cơ bản phiên âm và lược dịch như sau:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Xá Lợi tháp minh Duy Đại Tuỳ Nhân Thọ nguyên niên, tuế thứ Tân Dậu, thập nguyệt Tân Hợi sóc thập ngũ nhật Ất Sửu. Hoàng đế phổ vi nhất thiết pháp giới, u hiển sinh linh. Cẩn ư Giao Châu, Long Biên huyện, Thiền Chúng tự phụng an xá lợi, kính tạo linh tháp. Nguyệt Thái tổ Vũ Nguyên Hoàng đế, Nguyên Minh Hoàng hậu. Hoàng đế, Hoàng hậu, Hoàng Thái tử, chư vương, tử tôn đẳng tịnh nội ngoại quần quan ái cập dân thứ lục đạo, tam đồ. Nhân phi nhân đẳng, sinh linh thế thế, trị Phật văn pháp, vĩnh ly khổ không đồng thăng diệu quả. Sắc sử Đại Đức Tuệ Nhã pháp sư, Lại bộ Vũ Kỵ Uý khương huý tống xá lợi ư thử khởi tháp. | ” |
Bản dịch:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bài khắc tháp Xá Lợi Trước ngày Ất Sửu (tức ngày 15), tháng Tân Hợi (tháng 10), năm Tân Dậu nước Đại Tuỳ niên hiệu Nhân Thọ năm thứ nhất (601). Hoàng đế cẩn trọng mở rộng dòng thuyết pháp, mở cõi u hiển đến mọi sinh linh ở chùa Thuyền Chúng (Thiền Chúng) thuộc huyện Long Biên đất Giao Châu để kính cẩn dựng ngôi tháp thiêng đặt yên xá lợi theo ước nguyện của Thái tổ Vũ Nguyên Hoàng đế, Nguyên Minh Hoàng hậu. Tất cả các bậc từ Hoàng đế, Hoàng hậu, hoàng Thái tử, đến các con cháu trong hoàng tộc cùng các quan được sủng ái, thứ dân không kể lục đạo, tam đồ trên cõi đời đều thuận theo lời dạy của đức Phật mãi thoát khỏi cõi khổ ải trầm luân, cùng hưởng quả phúc. Sắc cho Đại đức Tuệ Nhã pháp sư, Lại bộ Vũ Kỵ uý Khương Huy dựng ngôi tháp và an vị xá lợi ở đó. | ” |
Xác định niên đại và chùa Thiền Chúng

Thạc sĩ Phạm Lê Huy, Giảng viên Khoa Đông Phương học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội) đã công bố các kết quả nghiên cứu về minh văn của tấm bia. Văn bia này có nội dung về cơ bản giống với "Nhân Thọ xá lợi tháp" có niên đại 601 đã được phát hiện tại Trung Quốc. Tuy nhiên, bên cạnh đó, văn bia cổ ở Bắc Ninh vẫn có một số điểm khác biệt so với văn bia phát hiện ở Trung Quốc. Trong văn bia cổ ở Bắc Ninh, dòng đầu tiên ghi chữ "Xá lợi tháp minh", trong khi đó, một số minh văn phát hiện ở Trung Quốc lại ghi là "Xá lợi tháp hạ minh" hoặc không ghi tiêu đề. Vị trí khắc dòng tiêu đề cũng khác nhau ở từng bia, có cái ghi dòng đầu, có cái ghi dòng cuối. Ngoài ra, trong khi các minh văn khác chỉ có phần chính văn thì ở văn bia cổ ở Bắc Ninh lại có ghi thêm phần chú thích "sắc sứ" là Đại đức Tuệ Nhã pháp sư và Vũ kỵ úy Khương Huy.
Minh văn Thanh Châu (Trung Quốc), ngoài 2 "sắc sứ" là Đại đức Trí Năng và Vũ kỵ úy Lý Đức Kham còn ghi thêm tên 2 người tùy tùng (tòng giả) và 2 viên chức Tư mã và Lục sự tham quân của Thanh châu. Đối chiếu với chiếu thư của Tùy Văn Đế, có thể xác định: "Đại đức Tuệ Nhã pháp sư" và "Đại đức Trí Năng" là 2 trong số 30 sa môn được Tùy Văn Đế cử về địa phương, còn Khương Huy và Lý Đức Kham là 2 "tản quan" tháp tùng.
Bên cạnh đó, việc nắp bia và bia được kết dính bằng một chất đặc biệt cũng được phát hiện tại Trung Quốc. Sự thống nhất trong nội dung minh văn với các tấm bia tìm được tại Trung Quốc cũng như sự trùng khớp thông tin (ngày 15 tháng 10 năm 601, xây tháp tại chùa Thiền Chúng ở Giao Châu) với các tư liệu khác như "Quảng hoằng minh tập" và "Cảm ứng lục" có thể khẳng định: Tấm bia vừa được tìm thấy tại Bắc Ninh chính là minh văn "Nhân Thọ xá lợi tháp" được khắc cùng với sự kiện xây dựng tháp xá lợi tại chùa Thiền Chúng ở Giao Châu năm 601.
Chùa Thiền Chúng là cái tên "mới" xuất lộ trên văn bia này. Tại chùa Huệ Trạch (làng Xuân Quan) chỉ có bia đá năm Chính Hoà thứ 20 (1699) bốn mặt là cổ nhất, nội dung ghi "Huệ Trạch tự tôn tạo hồng chung các thanh bi ký", không ghi gì về chùa Thiền Chúng xưa. Thiền uyển tập anh (quyển Hạ) có ghi về một chùa mang tên là "Thiền Chúng" như sau:
Thiền sư Định Không (? - 808) ở chùa Thiền Chúng, làng Dịch Bảng, phủ Thiên Đức
Thế nhưng ở phần ghi chú cuối trang lại ghi: "Cảm ứng xá lợi ký" do Vương Thiệu viết vào cuối năm 601 dẫn trong "Quảng hoằng minh tập" có ghi chùa Thiền Chúng như là nơi dựng tháp rước xá lợi vào năm đó tại Giao Châu. "Thiền uyển tập anh" nói dựng tháp nơi chùa Pháp Vân, có lẽ hợp lý hơn. Như vậy đến khi đào được bia này có thể nói rằng đã tồn tại việc dựng tháp, rước xá lợi tại chùa Thiền Chúng ở thôn Xuân Quan chứ không phải tại chùa Pháp Vân như "Thiền uyển tập anh" phỏng đoán. Chùa Thiền Chúng ghi trong bia mộ tháp được xây dựng từ đó, sau khi bị đổ nát quá lâu ngày nên đã bị lãng quên trong lịch sử và sau này chỉ còn được biết đến với tên mới là chùa Huệ Trạch.
Giá trị tấm bia

Đây là văn bia hiện còn lưu giữ được có niên đại cổ nhất Việt Nam. Niên đại 601 của văn bia này sớm hơn 17 năm so với tấm bia Đại Tùy Cửu Chân quận Bảo An đạo tràng chi bi văn có niên đại năm 618, được Giáo sư Đào Duy Anh phát hiện tại Thanh Hóa năm 1960.
Bia cũng mang một thông tin quan trọng đó là huyện Long Biên, xứ Giao Châu, góp phần minh chứng cho các tư liệu, sử sách và các công trình nghiên cứu khoa học từ trước đến nay vẫn tranh luận về vị trí của thành Long Biên thời Bắc thuộc. Tấm bia đã xác định vị trí của Long Biên hoặc ở vùng Luy Lâu hoặc chính là Luy Lâu.
Chú thích

1 2 3  Bia “Xá lợi Tháp Minh”, Hồ sơ di sản, tư liệu Cục Di sản văn hóa, truy cập 5 tháng 5 năm 2020
1 2 3  Trinh Nguyễn, Bảo vật quốc gia - Kỳ 14: Xá lợi tháp minh - văn bia cổ nhất, Báo điện tử Thanh Niên, 2014, truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2020
1 2 3 4  “Lê Viết Nga, Bia mộ tháp ghi niên hiệu Đại Tùy (601) ở chùa Thiền Chúng huyện Long Biên xứ Giao Châu, Viện nghiên cứu Hán Nôm, 2015, truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2020”. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2020.
1 2  Lưu Thủy, Văn bia cổ ở Bắc Ninh là minh văn “Nhân Thọ xá lợi tháp”, Báo điện tử Thể thao & Văn hóa, 2012, truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2020
↑  Lê Mạnh Thát, Phần II - Bản dịch Thiền uyển tập anh, Nghiên cứu về Thiền uyển tập anh, Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, Nhà xuất bản Phương Đông, 2006, truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2020
Calocosmus dimidiatus

| Calocosmus dimidiatus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Calocosmus
Loài (species): C. dimidiatus
Danh pháp hai phần
Calocosmus dimidiatus (Chevrolat, 1838) 
Calocosmus dimidiatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.