Tiêu Hồng
Lịch sử > Cáp Nhĩ Tân (1911 - 1931)

Tiêu Hồng có những bút hiệu khác là Thiểu Ngâm (悄吟), Điền Đễ (田娣) và Linh Linh (玲玲), tác giả của nhiều tiểu thuyết, tản văn và thơ, là một người bất hạnh từ lúc ra chào đời cho đến khi nhắm mắt xuôi tay. Bị hầu hết mọi người trong gia đình ngược đãi, suốt đời sống lang thang, nghèo khổ bên lề xã hội, nạn nhân của một xã hội bất ổn định và nhất là của những người đàn ông trong đời, ba lần bị đàn ông bỏ rơi trong lúc hoạn nạn, và cuối cùng cũng chết bởi tay một người đàn ông khác.
Bà có bản danh Trương Nãi Oánh (張廼瑩), nhũ danh Vinh Hoa (榮華), tăng dụng danh Tú Hoàn (秀環), sinh ngày 2 tháng 6 năm 1911, tức bốn tháng trước Cách mạng Tân Hợi. Bà là con đầu lòng của một nhà địa chủ phú quý ở ngoại vi huyện Hô Lan, cách thành phố Cáp Nhĩ Tân khoảng 30 cây số về phía đông bắc, thuộc Tề Tề Cáp Nhĩ, nay là tỉnh Hắc Long Giang. Điểm đáng nói là các tài liệu chỉ viết về cuộc đời của Tiêu Hồng từ lúc ra chào đời đến năm 10 tuổi và từ năm 18 tuổi đến khi mất năm 31 tuổi; còn cuộc sống của Tiêu Hồng trong những năm 11-18 tuổi ngay chính nữ văn sĩ cũng không bao giờ viết hay kể cho ai hay, vì vậy không ai biết được những gì đã xảy ra với nữ văn sĩ trong thời gian 7 năm đó.
Tiêu Hồng đã gặp bất hạnh ngay từ thơ ấu, vì thế những gì đã xảy cho nữ văn sĩ trong thời gian này, nhất là tình cha con, tình gia đình, đã để lại một dấu ấn sâu sắc khó quên trong lòng Tiêu Hồng mà nữ văn sĩ sau này đã trải trên hàng trăm trang giấy trong nhiều trứ tác của mình.
Cha của Tiêu Hồng được đặc tả là người hết sức độc đoán, cay nghiệt, bủn xỉn, keo kiệt, hách dịch và ương ngạnh. Sau này trong quyển tiểu thuyết tự truyện Hô Lan Hà Truyện nữ văn sĩ đã kể rằng ông "bị lòng tham che mất tình người. Trong cách đối xử với kẻ ăn người ở, với chúng tôi con cái và ngay cả với ông nội chúng tôi, ông vừa độc ác vừa xa cách".
Mẹ của Tiêu Hồng cũng không khác gì. Trong truyện Gia Tộc Dĩ Ngoại Đích Nhân, nữ văn sĩ kể rằng bà rất sợ mẹ. Bà thường bị mẹ đánh chửi và có khi còn bị ném đá nữa. Theo lời Tiêu Hồng, mẹ bà là người "mặt mày dữ tợn, nói năng thô tục". Mẹ Tiêu Hồng mất năm Tiêu Hồng mới lên 9. Từ đó cha Tiêu Hồng lại càng thêm quá đáng, chửi mắng mọi người luôn mồm và hay cãi lại cha của ông. Sau ông lấy vợ khác và bà mẹ kế này cũng hành hạ Tiêu Hồng đủ điều.
Ngoài ra, khi Tiêu Hồng mới 3 - 4 tuổi thì mẹ ruột sinh một người con trai. Vì thế cha bà đã dồn hết tình thương vào đích tử này và bỏ rơi Tiêu Hồng. Tiêu Hồng thường bị cha đánh đập, khiến cho mội khi đi qua trước mặt cha, Tiêu Hồng sợ đến nổi gai ốc khắp người. Mỗi khi bị như vậy, Tiêu Hồng chỉ còn cách chạy trốn vào buồng ông nội tránh.
Quan hệ cha con giữa Tiêu Hồng và cha đã tạo nên nỗi cay đắng mà sau này nữ văn sĩ đã kể lại trong một số tác phẩm của mình và đồng thời cũng là nguyên nhân khiến Tiêu Hồng chống dối thái độ trọng nam khinh nữ và quy tắc hôn nhân do cha mẹ áp đặt của xã hội cổ truyền Trung Hoa.
Bà nội của Tiêu Hồng không khác con trai chút nào. Trước khi bà chết, năm Tiêu Hồng mới lên 6, bà không đối xử tử tế với Tiêu Hồng chút nào. Tiêu Hồng thường bị bà "lấy kim đâm ngón tay" (Hô Lan Hà Truyện). Ngay cả ông nội của Tiêu Hồng cũng bị bà quát mắng, cho là con người vô dụng, chẳng chịu làm gì, mà có trao cho làm việc gì cũng làm không nên thân, đến cả lau chùi mấy miếng đồ đồng gắn trên cỗ quan tài của bà cũng không được như ý bà. Hơn nữa, mỗi lần ông nội bị bà la mắng thì Tiêu Hồng cũng bị la mắng lây.
Ông nội là người duy nhất trong nhà thương yêu Tiêu Hồng. Trong Hô Lan Hà Truyện cũng như trong một vài bài tản văn khác, Tiêu Hồng viết về ông nội với tất cả tấm lòng thương yêu nồng nàn, kính mến vô cùng. Chẳng những ông đã đặt hết cả tình thương yêu lên đứa cháu gái độc nhất này mà còn nuôi dưỡng trong lòng Tiêu Hồng tình nhân loại, lòng yêu mến thiên nhiên, quí trọng chân, thiện và nhất là mỹ. Tiêu Hồng kể lại rằng ông nội là người duy nhất trong gia đình chống đối những bất công xã hội mà lắm khi Tiêu Hồng thấy khó hiểu và kinh sợ. Ông cũng là người đã dạy Tiêu Hồng học nữa.
Tình ông cháu này đã ảnh hưởng rất nhiều suốt đời Tiêu Hồng và nhất là những kỷ niệm về ông đã đem lại đôi chút vui vẻ cho Tiêu Hồng trong những năm cuối cùng cuộc đời nữ văn sĩ. Tuy ông chết lúc Tiêu Hồng mới ở tuổi đôi tám, nhưng nữ văn sĩ không bao giờ quên ông và những ngày được sống bên ông.
Vì bị bạc đãi, hành hạ trong gia đình nên từ năm 20 tuổi Tiêu Hồng đã thoát ly gia đình (sẽ đề cập tới trong một đoạn sau), sống lang thang đây đó và dù có đói có khát cũng nhất định không bao giờ quay trở về nhà nữa. Sự căm ghét gia đình của Tiêu Hồng còn được bộc lộ một lần trong lúc nữ văn sĩ chịu biết bao nhiêu đau khổ và túng quẫn, Tiêu-Hồng đã tình cờ gặp người em trai ở Ha-nhĩ-tân và khi người em năn nỉ chị về nhà, Tiêu Hồng đã tức giận nói: "Chị không thể về nhà đó. Chị không muốn được một người cha đối nghịch với chị nuôi nấng."
Năm 1920, Tiêu Hồng theo học lớp 1 sơ tiểu ở trường Ất Chủng Nông nghiệp Tiểu học (nay đổi tên là Tiêu Hồng tiểu học hiệu) ở thành Nam trấn Hô Lan. Năm năm sau, Tiêu Hồng chuyển sang học tại Khuyến Học tiểu học hiệu (sau đổi tên là Huyện Lập Đệ Nhất Nữ Tử Sơ Cao Lưỡng Cấp Tiểu học Hiệu) cũng ở cửa nam huyện để học cao tiểu và tốt nghiệp cao tiểu năm 1926. Năm sau, Tiêu Hồng thi vào trường Khu Lập Đệ Nhất Nữ Tử Trung học Hiệu (thường gọi tắt là Đệ Nhất Nữ Trung, và nay gọi là Ha-nhĩ-tân Đệ Thất Trung học Hiệu) ở Đặc Biệt Khu ở đông Ha-nhĩ-tân.
Đệ Nhất Nữ Trung có tiếng là một trường trung học bảo thủ dành cho con gái những danh gia, thế gia, đúng là một trường lý tưởng cho phụ thân Tiêu Hồng gửi con học. Tuy nhiên, vì lúc đó Trung Quốc đang ở trong thời kỳ sôi động về tình hình chính trị và những cải cách văn hóa phát xuất từ cuộc Ngũ Tứ vận động (bắt đầu từ ngày 4.5.1919) có ảnh hưởng càng ngày càng lớn và sâu rộng tới mọi người trong nước,
Vì thế mới nhập học ít lâu, Tiêu Hồng, cũng như nhiều bạn học khác, đã bị những cuộc biểu tình của sinh viên học sinh hấp dẫn, lôi cuốn, mặc dù có sự ngăn chặn của bà hiệu trưởng. Nguyên nhân của các cuộc biểu tình này là việc quân lực Nhật Bản chiếm Mãn Châu, khi đó còn gọi là Đông Tam Tỉnh (ba tỉnh ở đông bắc Trung Quốc: Hắc Long Giang, Cát Lâm và Liêu Ninh).
Ở Đệ Nhất Nữ Trung các môn học Tiêu Hồng thích nhất là hội họa (do một thanh niên người tỉnh Cát Lâm từ Thượng Hải đến dạy) và lịch sử (do một sinh viên đại học từ Bắc Kinh đến dạy). Trong năm đầu Tiêu Hồng dồn hết cả thời giờ và tâm trí vào hội họa. Đáng tiếc là hiện nay không còn một bức họa nào của Tiêu Hồng lưu lại, tuy Tiêu Hồng đã có hai tác phẩm góp phần vào một cuộc triển lãm tại địa phương.
Bước sang năm thứ hai, Tiêu Hồng mới chuyên tâm vào văn học. Được như vậy là vì ông giáo sư dạy lịch sử (đã nói ở một đoạn trên) đã giới thiệu các học sinh một số tác phẩm thành công của dòng văn học mới. Tiêu Hồng bắt đầu đọc phụ trương văn học của Quốc tế Hiệp Báo, một tờ báo lớn của Cáp Nhĩ Tân, và bắt đầu thấy thích "tân văn học".
Giống các học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên nam nữ đương thời, Tiêu Hồng rất thích đọc các tác phẩm của dòng văn học lãng mạn và say mê đọc các tác phẩm của các nhà văn hiện đại Trung Quốc như Lỗ Tấn, Từ Chí Ma, Mao Thuẫn, Băng Tâm... cũng như bản Hoa dịch các tác phẩm của nhà văn Mỹ Upton Sinclair và của các nhà văn Nga lúc đó rất phổ biến. Chính nhờ đọc những tác phẩm của các nhà văn này, Tiêu Hồng thích thú loại văn chương hướng về xã hội.
Do đó Tiêu Hồng thoát xác, từ một cô gái ít nói, cô đơn, lúc nào cũng trầm tư mặc tưởng, biến thành một thiếu nữ hăng hái hoạt động cho tự do, dân chủ, và sau này là một trong những nhà văn yêu nước chống Nhật Bản xâm lăng.
Trong dịp nghỉ học mùa đông năm 1929-1930 Tiêu Hồng về Hô Lan thăm nhà, sau đó quay trở lại trường đầu mùa xuân năm 1930. Sau khi tốt nghiệp sơ trung mùa hạ năm 1930, Tiêu Hồng về thăm nhà một lần nữa. Lần này Tiêu Hồng mới được biết là phụ thân đã thu xếp cho Tiêu Hồng kết hôn với con trai một tướng quân phiệt có thế lực lớn ở địa phương. Cũng vào dịp này ông nội của Tiêu Hồng từ trần.
Vì hai lý do này, cũng như vì quá đau khổ vì bị cha và mẹ kế hành hạ trăm đường, Tiêu Hồng quyết định thoát ly gia đình, quay trở lại Cáp Nhĩ Tân và cho đến chết không bao giờ về nhà nữa. Lúc đó Tiêu Hồng mới 20 tuổi.
Trở lại Cáp Nhĩ Tân, Tiêu Hồng tìm đến một nhà trí thức trẻ tuổi mà trước đó Tiêu Hồng đã gặp ở Cáp Nhĩ Tân. Có tài liệu chép người này họ Lý, nhưng không chép tên, và là giáo sư ở trường Đệ Nhất Nữ Trung mà Tiêu Hồng theo học. Có tài liệu chép ông là một sinh viên luật nhưng không chép họ tên. Lại có tài liệu chép rằng Tiêu Hồng quen biết người họ Lý khi chia chung phòng trong một khách sạn ở Cáp Nhĩ Tân. Tiêu Hồng sống với người này trong vài tháng, nhưng không biết nữ văn sĩ làm gì trong thời gian này.