stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hedy Lamarr
Sự nghiệp phát minh

Tuy rằng Lamarr không được đào tạo bài bản và chủ yếu là tự học, song bà đã đầu tư khoảng thời gian rảnh (kể cả đợt nghỉ giữa các lượt quay trên phim trường) để thiết kế và vẽ sơ đồ phát minh. Những phát minh ấy gồm có đèn giao thông và thuốc viên hòa tan được trong nước để tạo ra một loại đồ uống có ga và hương vị.
Cuối thập niên 1930, Lamarr tham gia các buổi giao dịch vũ khí với tay buôn vũ khí và người chồng lúc ấy là Fritz Mandl, "có thể nhằm nâng cao cơ hội bán được hàng". Từ những buổi gặp ấy, bà hiểu rằng hải quân cần "cách để dẫn đường cho ngư lôi khi nó phóng dưới nước." Một ý tưởng được đề xuất là kiểm soát vô tuyến. Tuy nhiên, kẻ thù đã có thể gây nhiễu vô tuyến (radio jamming) hệ thống dẫn đường cho ngư lôi và làm nó chệch hướng.
Sau đó khi bàn vấn đề cùng người bạn mới - nhà soạn nhạc kiêm nghệ sĩ dương cầm George Antheil, bà nảy ra ý tưởng ngăn nhiễu sóng bằng nhảy tần (frequency hopping) - tình cờ liên quan đến những tác phẩm âm nhạc của Antheil. Trong tác phẩm cũ, Antheil cố gắng đồng bộ nhảy tần nốt nhạc (note-hopping) được sử dụng làm đoạn nhạc avant-garde trong nhạc nền của bộ phim Ballet Mécanique (1923–24). Tác phẩm có sử dụng âm thanh của hàng loạt dương cầm tự chơi (player piano) đã được đồng bộ. Ý tưởng của Antheil trong bản nhạc là đồng nhất mốc thời gian bắt đầu của dương cầm tự chơi với cuộn ghi dương cầm (player piano roll), vì thế các đoạn chơi dương cầm sẽ chơi khớp nhịp với nhau. Họ cùng nhau nhận ra rằng tần số vô tuyến có thể được thay đổi theo cách tương tự - sử dụng chung cơ chế song thu hẹp lại.
Dựa trên sức nặng từ các bản đề xuất ban đầu gửi cho Hội đồng nhà phát minh quốc gia (NIC) vào cuối tháng 12 năm 1940, đầu năm 1941, NIC giới thiệu Antheil với Samuel Stuart Mackeown (giáo sư ngành kỹ thuật điện tại Caltech) để tư vấn về hệ thống điện. Lamarr đã thuê hãng luật Lyon & Lyon soạn đơn xin cấp bằng sáng chế. Ngày 11 tháng 8 năm 1942, tấm Bằng sáng chế Hoa Kỳ số 2,292,387, được cấp dưới tên hợp pháp là Hedy Kiesler Markey. Phát minh được đệ trình cho Hải quân, song họ từ chối vì cho rằng nó quá lớn nên khó nhét vào ngư lôi được. Bị sốc trước hành động của Hải quân, Lamarr và Antheil đã ngừng theo đuổi nghiệp phát minh. Lamarr nhận được lời tư vấn rằng nên đầu tư thời gian và sự chú ý để bán trái phiếu chiến tranh, vì bà là một người nổi tiếng. Tuy không được Hải quân Mỹ sử dụng trong Thế chiến II, song phát minh của bà đã được sử dụng trong cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba (1962), và trở thành tiền thân của các công nghệ không dây hiện đại như Wi-Fi, Bluetooth và GPS. Do bằng sáng chế đã hết hạn, nên Lamarr không được hưởng bất cứ lợi nhuận gì từ phát minh của mình.
Những năm tiếp theo

Ngày 10 tháng 4 năm 1953, ở tuổi 38, Lamarr chính thức trở thành công dân Hoa Kỳ. Năm 1966, bà phát hành cuốn tự truyện mang tên Ecstasy and Me. Tuy nhiên, trong một lần xuất hiện trên truyền hình, Lamarr khẳng định rằng cuốn sách không phải do bà viết, và phần lớn nội dung là hư cấu. Không lâu sau, bà kiện nhà xuất bản vì cho rằng người viết hộ (ghostwriter) Leo Guild đã bịa đặt nhiều chi tiết không đúng sự thật. Ngược lại, Lamarr cũng bị Gene Ringgold đâm đơn kiện, cáo buộc cuốn sách đã sao chép tài liệu từ một bài báo ông từng viết cho tạp chí Screen Facts vào năm 1965. Trước đó, vào cuối thập niên 1950, Lamarr cùng chồng cũ W. Howard Lee thiết kế và phát triển khu nghỉ dưỡng trượt tuyết Villa LaMarr tại Aspen, Colorado.
Năm 1966, Lamarr bị bắt giữ tại Los Angeles vì trộm cắp ở cửa hàng (shoplifting). Cuối cùng các cáo buộc bị bác bỏ. Năm 1991, bà bị bắt giữ với cùng tội danh trên ở Orlando, Florida, lần này là hành vi trộm thuốc nhuận tràng và thuốc nhỏ mắt trị giá 21,48 đô la Mỹ. Lamarr quyết định không phản đối để tránh xuất hiện tại tòa, và các cáo buộc bị bác bỏ để đổi lấy lời hứa rằng bà sẽ không vi phạm bất kỳ luật nào trong một năm.
Những năm tiếp theo > Sống ẩn dật

Thập niên 1970 là thập kỷ cho thấy Lamarr ngày càng sống ẩn dật. Bà được chào mời một số kịch bản, quảng cáo truyền hình và dự án sân khấu, song chẳng có gì làm bà hứng thú. Năm 1974, bà đệ đơn kiện Warner Bros. đòi bồi thường 10 triệu đô la Mỹ. Nữ diễn viên cho rằng bản giễu nhại tên bà ("Hedley Lamarr") trong tác phẩm hài Blazing Saddles của Mel Brooks đã xâm phạm quyền riêng tư của bà. Về sự việc, Brooks cho biết ông cảm thấy có phần hãnh diện. Hãng phim đã thu xếp ngoài tòa với phí danh nghĩa (nominal sum) không được tiết lộ cùng lời xin lỗi Lamarr vì "suýt dùng tên bà". Brooks cho rằng Lamarr "chẳng bao giờ hiểu được câu đùa ấy". Năm 1981, do thị lực suy giảm, Lamarr rút khỏi cuộc sống trước công chúng và định cư tại Miami Beach, Florida.
Một tấm hình khổng lồ vẽ Lamarr do Corel thực hiện đã giành ngôi quán quân trong cuộc thi thiết kế bìa phần mềm thường niên của CorelDRAW vào năm 1996. Trong một số năm, bắt đầu từ năm 1997, tấm hình có mặt trên hộp của bộ phần mềm. Lamarr kiện công ty sử dụng hình ảnh của bà mà chưa được bà cho phép. Corel phản bác rằng cô không sở hữu quyền nắm hình ảnh đó. Năm 1998, các bên đã đạt được thỏa thuận không được tiết lộ. Nhờ cống hiến cho ngành công nghiệp điện ảnh, Lamarr có một ngôi sao trên Đại lộ Danh vọng Hollywood tại số 6247 Hollywood Boulevard cạnh phố Vine.
Lamarr ghẻ lạnh với cậu con trai lớn James Lamarr Loder lúc anh mới 12 tuổi. Quan hệ của họ đột ngột chấm dứt, và anh chuyển đến ở cùng gia đình khác. Họ không nói chuyện lại với nhau trong gần 50 năm. Lamarr loại James Loder khỏi di chúc của bà, nên anh đã đâm đơn kiện đòi kiểm soát khối tài sản trị giá 3,3 triệu đô la Mỹ mà mẹ anh để lại vào năm 2000. Cuối cùng anh chấp nhận rút đơn với giá 50.000 đô la Mỹ.
Trong những thập niên cuối đời, điện thoại trở thành phương tiện liên lạc duy nhất của Lamarr với thế giới bên ngoài, ngay cả với các con và bạn bè thân thiết. Bà thường nói chuyện qua điện thoại trong sáu hoặc bảy giờ một ngày, song hiếm khi dành thời gian gặp trực tiếp bất kỳ ai trong những năm cuối đời.
Những năm tiếp theo > Qua đời

Ngày 19 tháng 1 năm 2000, Lamarr mất tại Casselberry, Florida, vì bị bệnh tim, thọ 85 tuổi. Con trai bà là Anthony Loder đã rải một phần tro cốt của bà tại Rừng Viên, Áo theo di nguyện của bà. Năm 2014, đài tưởng niệm Lamarr được khánh thành ở Nghĩa trang trung tâm Viên. Phần tro cốt còn lại của bà được chôn cất tại nơi này.
Giải thưởng và ghi danh

Năm 1939, Lamarr được chọn là "nữ diễn viên mới triển vọng nhất" năm 1938 theo một cuộc bầu chọn do các nhà phê bình phim của Philadelphia Record tiến hành. Khán giả điện ảnh Anh đã bầu Hedy Lamarr là nữ diễn viên xuất sắc thứ 10 trong năm nhờ màn thể hiện của bà trong phim Samson and Delilah vào năm 1951. Năm 1960, Hedy Lamarr được ghi danh bằng một ngôi sao trên Đại lộ Danh vọng Hollywood.
Năm 1997, Lamarr và George Antheil cùng được ghi danh bằng giải người tiên phong (Pioneer Award) của Electronic Frontier Foundation. Lamarr cũng là người phụ nữ đầu tiên nhận giải Thành tựu tinh thần BULBIE Gnass của Hiệp hội phát minh. Giải thưởng được xem là "giải Oscar trong lĩnh vực phát minh" dành cho những cá nhân dành trọn đời lao động sáng tạo trong ngành nghệ thuật, khoa học, kinh doanh hoặc sáng chế, đóng góp đáng kể cho xã hội. Một năm sau, quê hương Áo của Lamarr trao cho nữ diễn viên Huân chương Viktor Kaplan của Hiệp hội chủ nhân bằng sáng chế và nhà phát minh Áo.
Năm 2006, phố Hedy-Lamarr-Weg được lập nên tại Meidling (quận thứ 12 của Viên), đặt theo tên nữ diễn viên. Năm 2013, Viện quang học và thông tin lượng tử (IQOQI) đã lắp đặt một kính viễn vọng lượng tử trên gác mái của Đại học Viên, họ đặt tên chiếc kính này theo tên bà vào năm 2014. Năm 2014, Lamarr được ghi danh truy tặng vào Đại sảnh danh vọng nhà phát minh quốc gia nhờ công nghệ nhảy tần. Cùng năm ấy, yêu cầu chôn phần tro cốt của Lamarr tại một ngôi mộ danh dự của thành phố Viên của Anthony Loder đã được thực hiện. Ngày 7 tháng 11, bình đựng tro cốt của bà được chôn tại Nghĩa trang trung tâm Viên ở nhóm 33 G, mộ số 80, cách không xa vị trí trung tâm của mộ tổng thống.
Ngày 9 tháng 11 năm 2015, Google ghi danh Lamarr nhân kỷ niệm 101 ngày sinh của bà, và một lần nữa ghi danh nữ diễn viên vào dịp kỷ niệm 109 ngày sinh của bà vào ngày 9 tháng 11 năm 2023 bằng một doodle. Ngày 27 tháng 8 năm 2019, một tiểu hành tinh được đặt theo tên bà là 32730 Lamarr. Ngày 6 tháng 8 năm 2023, các nhà sản xuất loạt phim Star Trek: Prodigy gồm Dan và Kevin Hageman đã công chiếu năm phút đầu tiên từ mùa hai của bộ phim, trình chiếu tàu USS Voyager-A lớp Lamarr mới nhằm tri ân bà.
Hôn nhân và con cái

Lamarr đã kết hôn và ly dị sáu lần, và có ba người con:
Friedrich Mandl (kết hôn 1933–1937) - chủ tịch của Hirtenberger Patronen-Fabrik
Gene Markey (kết hôn 1939–1941) - nhà biên kịch và nhà sản xuất. Bà nhận nuôi một bé trai trong cuộc hôn nhân của mình với Markey. Lamarr ghẻ lạnh cậu bé khi anh mới 12 tuổi. Quan hệ của họ đột ngột chấm dứt và họ không nói chuyện với nhau nữa trong gần 50 năm. Lamarr đã loại anh khỏi di chúc của bà. Lamarr và Markey trú tại số 2727 Benedict Canyon Drive ở Beverly Hills, California trong thời gian chung sống, tại nơi có tên gọi là Điền trang Hedgerow. Họ sở hữu một chú chó giống Great Dane tên là Donner. Ngày nay, tư gia của họ vẫn còn.
John Loder (kết hôn 1943–1947) là một nam diễn viên. Hai người có chung một con gái tên là Denise (cô cưới nhà văn kiêm cựu cầu thủ bóng chạy Larry Colton) và một con trai tên Anthony (từng làm việc cho họa sĩ minh họa James McMullan). Anthony Loder có mặt trong bộ phim tài liệu Calling Hedy Lamarr (2004).
Ernest "Teddy" Stauffer (kết hôn 1951–1952) là một chủ sở hữu hộp đêm, chủ nhà hàng và cựu thủ lĩnh ban nhạc.
W. Howard Lee (kết hôn 1953–1960) là một trùm dầu mỏ ở Texas. Sau khi ly hôn với Lamarr, ông cưới nữ diễn viên Gene Tierney.
Lewis J. Boies (kết hôn 1963–1965) là luật sư ly hôn của Lamarr.
Sau vụ ly hôn thứ sáu và cuối cùng trong đời vào năm 1965, Lamarr vẫn sống một mình trong suốt 35 năm cuối đời. Suốt đời mình, Lamarr cho rằng con trai đầu tên James Lamarr Loder không phải con ruột mình và anh được nhân nuôi khi bà còn làm vợ của Gene Markey. Tuy nhiên, nhiều năm sau, James phát hiện ra tài liệu chứng minh anh là con trai ngoài giá thú của Lamarr và John Loder - người chồng thứ ba của bà sau này. Tuy nhiên, một xét nghiệm DNA được tiến hành sau đó chứng minh anh chẳng có quan hệ huyết thống nào với cả hai người.
Danh sách phim

| Năm | Tựa phim | Vai diễn | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- |
| 1930 | Money on the Street | Thiếu nữ | Tựa gốc: Geld auf der Straße |
| 1931 | Storm in a Water Glass | Thư ký | Tựa gốc: Sturm im Wasserglas |
| 1931 | The Trunks of Mr. O.F. | Helene | Tựa gốc: Die Koffer des Herrn O.F. |
| 1932 | No Money Needed | Käthe Brandt | Tựa gốc: Man braucht kein Geld |
| 1933 | Ecstasy | Eva Hermann | Tựa gốc: Ekstase |
| 1938 | Algiers | Gaby |  |
| 1939 | Lady of the Tropics | Manon deVargnes Carey |  |
| 1940 | I Take This Woman | Georgi Gragore Decker |  |
| 1940 | Boom Town | Karen Vanmeer |  |
| 1940 | Comrade X | Golubka/ Theodore Yahupitz/ Lizvanetchka "Lizzie" |  |
| 1941 | Come Live with Me | Johnny Jones |  |
| 1941 | Ziegfeld Girl | Sandra Kolter |  |
| 1941 | H. M. Pulham, Esq. | Marvin Myles Ransome |  |
| 1942 | Tortilla Flat | Dolores Ramirez |  |
| 1942 | Crossroads | Lucienne Talbot |  |
| 1942 | White Cargo | Tondelayo |  |
| 1944 | The Heavenly Body | Vicky Whitley |  |
| 1944 | The Conspirators | Irene Von Mohr |  |
| 1944 | Experiment Perilous | Allida Bederaux |  |
| 1945 | Her Highness and the Bellboy | Công chúa Veronica |  |
| 1946 | The Strange Woman | Jenny Hager | Kiêm giám đốc sản xuất |
| 1947 | Dishonored Lady | Madeleine Damien |  |
| 1948 | Let's Live a Little | Tiến sĩ J.O. Loring |  |
| 1949 | Samson and Delilah | Delilah | Bộ phim đầu tiên được quay có màu |
| 1950 | A Lady Without Passport | Marianne Lorress |  |
| 1950 | Copper Canyon | Lisa Roselle |  |
| 1951 | My Favorite Spy | Lily Dalbray |  |
| 1954 | Loves of Three Queens | Helen thành Troy, Joséphine de Beauharnais, Genevieve of Brabant | Tựa gốc: L'amante di Paride |
| 1957 | The Story of Mankind | Jeanne d'Arc |  |
| 1958 | The Female Animal | Vanessa Windsor |  |
Xuất hiện trên đài phát thanh

| Ngày phát sóng | Chương trình | Tập | Chú thích |
| --- | --- | --- | --- |
| 7 tháng 7 năm 1941 | Lux Radio Theatre | Algiers |  |
| 29 tháng 12 năm 1941 | Lux Radio Theatre | The Bride Came C.O.D. |  |
| 14 tháng 5 năm 1942 | Command Performance | Edward G Robinson Hedy Lamarr Glenn Miller |  |
| 5 tháng 10 năm 1942 | Lux Radio Theatre | Love Crazy |  |
| 2 tháng 8 năm 1943 | The Screen Guild Theatre | Come Live with Me |  |
| 26 tháng 9 năm 1942 | The Chase and Sanborn Hour | Hedy Lamarr |  |
| 26 tháng 10 năm 1943 | Burns and Allen | Hedy Lamarr |  |
| 24 tháng 1 năm 1944 | Lux Radio Theatre | Casablanca |  |
| 4 tháng 2 năm 1945 | The Radio Hall of Fame | Experiment Perilous |  |
| 19 tháng 11 năm 1951 | Lux Radio Theatre | Samson and Delilah |  |
Ploceus preussi

| Ploceus preussi |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Ploceidae
Chi (genus): Ploceus
Loài (species): P. preussi
Danh pháp hai phần
Ploceus preussi
Ploceus preussi là một loài chim trong họ Ploceidae.
Chú thích

↑  BirdLife International (2018). “Ploceus preussi”. Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. 2018: e.T22719022A132124277. doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22719022A132124277.en. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2021.
↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Lịch sử hành chính Tuyên Quang

Tuyên Quang là một tỉnh thuộc vùng trung du và miền núi Bắc Bộ. Phía bắc giáp tỉnh Hà Giang và tỉnh Cao Bằng, phía nam giáp tỉnh Vĩnh Phúc, phía đông giáp tỉnh Bắc Kạn và tỉnh Thái Nguyên, phía tây giáp tỉnh Yên Bái và tỉnh Phú Thọ.
Trước năm 1945 > Phủ Yên Bình

Được thành lập từ năm Quang Thuận thứ 7 (1466) và được giữ tên qua nhiều giai đoạn lịch sử, địa giới phủ rất rộng, gồm 2 châu: Thu Vật, Lục Yên và 2 huyện: Hàm Yên, Vĩnh Tuy.
- Châu Thu Vật: có tên từ thời Trần là trại Thu Vật, thời thuộc Minh, thời Lê vẫn giữ nguyên, năm Minh Mạng thứ 3 (1822) đổi tên là Thu Châu, gồm 8 tổng, 39 xã, thôn, sau năm 1945 đổi thành huyện Yên Bình (nay là huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái).
- Châu Lục Yên: vốn là tên châu từ thời Lê, thuộc phủ Yên Bình, gồm 6 tổng, 27 xã, thôn (nay là huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái).
- Huyện Hàm Yên: thời Đinh-Tiền Lê (thế kỷ X) có tên là Sóc Sùng, thời Lý gọi là châu Tô Mậu, sau đổi là châu Đô Kim, thời thuộc Minh là huyện Văn Yên. Đầu thời Lê đổi là huyện Sùng Yên, năm 1466 đổi là huyện Phúc Yên (thuộc phủ Yên Bình). Năm Minh Mạng thứ 3 (1822) đổi là huyện Hàm Yên, gồm 10 tổng, 62 xã, phố, vạn, trại (nay là huyện Hàm Yên và một phần huyện Yên Sơn, thành phố Tuyên Quang).
- Huyện Vĩnh Tuy: vốn là đất thuộc châu Vị Xuyên. Năm 1833, châu Vị Xuyên tách thành huyện Vị Xuyên (thuộc phủ Tương An) và huyện Vĩnh Tuy, gồm 6 tổng, 28 xã, thôn (nay là huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang).
Trước năm 1945 > Phủ Yên Ninh

Được thành lập từ năm 1833 do tách từ phủ Yên Bình, đến năm Thiệu Trị thứ 2 (1842) đổi phủ Yên Ninh thành phủ Tương An, gồm châu Chiêm Hóa và 3 huyện: Vĩnh Điện, Để Định, Vị Xuyên:
- Châu Chiêm Hóa: từ thời Trần trở về trước là Châu Vị Long, thời thuộc Minh đặt tên là Châu Đại Man. Năm Minh Mạng thứ 14 (1833), sau khi nhà Nguyễn dẹp yên cuộc khởi nghĩa của thổ tù Nông Văn Vân, đến năm 1835 đổi thành Châu Chiêm Hóa, có 4 tổng, 40 xã, thôn, phố, vạn, trại (nay là huyện Chiêm Hóa và huyện Nà Hang).
- Huyện Vị Xuyên: thời thuộc Minh là châu Bình Nguyên, đến thời Mạc (thế kỷ XVI) do kiêng tên húy của vợ vua Mạc, phải đổi thành châu Vị Xuyên, đến năm Minh Mạng thứ 14 (1833), tách huyện Vị Xuyên thành hai huyện: hữu ngạn sông Lô là huyện Vĩnh Tuy, gồm 6 tổng, 28 xã, thôn (nay là huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang) và tả ngạn sông Lô là huyện Vị Xuyên, gồm 5 tổng, 31 xã (nay là huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang).
- Châu Bảo Lạc: là châu thuộc đất của phủ An Bình từ thời Lê, đến năm 1835 sau khi dẹp yên cuộc khởi nghĩa của Nông Văn Vân, nhà Nguyễn bỏ tên Châu Bảo Lạc, tách thành 2 huyện: Để Định, gồm 2 tổng, 9 xã và Vĩnh Điện, gồm 2 tổng, 11 xã (nay là huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng).
Thời Pháp thuộc, tổ chức hành chính tỉnh Tuyên Quang có nhiều biến đổi. Ngày 09/9/1891, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định thành lập 4 đạo quan binh ở Bắc kỳ, đã phân chia địa giới tỉnh Tuyên Quang vào các đạo Quan binh 2 và đạo Quan binh 3. Ngày 11/4/1900, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định tái lập tỉnh Tuyên Quang, tỉnh lỵ đặt tại xã Ỷ La, gồm: Phủ Yên Bình, lấy huyện Sơn Dương của tỉnh Sơn Tây nhập vào tỉnh Tuyên Quang, năm 1913, đổi huyện Sơn Dương thành châu Sơn Dương. Năm 1916, tách huyện Hàm Yên thành huyện Yên Sơn và châu Hàm Yên, cắt phủ Tương An (Yên Ninh cũ) và 3 huyện: Bảo Lạc (cũ), Vị Xuyên, Vĩnh Tuy đặt làm tỉnh Hà Giang, cắt châu Lục Yên sáp nhập vào tỉnh Yên Bái.
Trước khi Cách mạng Tháng Tám thành công (1945), Tuyên Quang có 1 phủ Yên Bình kiêm lãnh 4 huyện là: Yên Sơn, Hàm Yên, Chiêm Hóa, Sơn Dương, trung tâm tỉnh lỵ đặt ở xã Ỷ La (Hàm Yên), tòa xứ tỉnh thự đặt ở phía đông bắc thành cổ Tuyên Quang (thành Nhà Mạc) dân đinh có 8.591 người, điền thổ 42.149 mẫu, dân Mán có 1.532 người.
Móng Cái

Móng Cái là một thành phố trực thuộc tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam, thuộc vùng duyên hải Bắc Bộ.
Thành phố nằm bên bờ sông Ka Long, cách thành phố Hạ Long 178 km. Móng Cái giáp với Trung Quốc, có đường biên giới trên biển và đất liền dài hơn 70 km.
Từ nguyên

Tên gọi Móng Cái bắt nguồn từ tiếng Quảng Đông "mong gâi" (âm đọc được ghi bằng Việt bính). "Mong gâi" là âm tiếng Quảng Tây của Mang Nhai, viết bằng chữ Hán là 硭街. "Nhai" 街 có nghĩa là phố, "mang" 硭 là phiên âm của từ "mường" trong tiếng Tày Nùng, "Mường Nhai" 硭街 dịch sát nghĩa từng chữ là "phố mường", tức con phố nằm trên đất của một mường của người Tày Nùng.
Địa lý > Vị trí địa lý

Thành phố Móng Cái nằm ở phía đông bắc của tỉnh Quảng Ninh, với toạ độ địa lý từ 21002' đến 21038' vĩ độ bắc; từ 107009' đến 10807' kinh độ đông. Thành phố có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thành phố Đông Hưng thuộc địa cấp thị Phòng Thành Cảng, Quảng Tây, Trung Quốc
Phía tây giáp huyện Hải Hà
Phía nam giáp huyện đảo Cô Tô và vịnh Bắc Bộ
Phía bắc giáp khu Phòng Thành thuộc địa cấp thị Phòng Thành Cảng, Quảng Tây, Trung Quốc..
Thành phố Móng Cái cách thủ đô Hà Nội 316 km về phía đông bắc, cách thành phố Uông Bí 193 km về phía đông, cách thành phố Hạ Long 160 km về phía đông và cách thành phố Cẩm Phả 123 km về phía đông.
Địa lý > Điều kiện tự nhiên

Địa hình thành phố Móng Cái ở phía tây bắc là đồi núi, địa hình thoải dần ra biển với có 50 km đường bờ biển. Địa hình có dạng đồi núi, trung du và ven biển, bị chia cắt khá phức tạp, hình thành 3 vùng rõ rệt là vùng núi cao phía Bắc, vùng trung du ven biển và vùng hải đảo. Móng Cái có khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng của biển nên nóng ẩm và mưa nhiều. Móng Cái có ba con sông chính là Sông Ka Long, Sông Tràng Vinh và sông Pạt Cạp. Trong đó, Sông Ka Long bắt nguồn từ Trung Quốc ở độ cao 700 mét, có dộ dài 700 km đổ ra Biển Đông. Sông Tràng Vinh dài trên 20 km, chảy qua Hồ Tràng Vinh rồi đổ ra biển.
Móng Cái là thành phố cửa khẩu nằm dọc theo bờ biển, hầu hết dân cư sinh sống dọc theo đới bờ, trên hạ lưu các con sông. Đất đai ở đây được chia thành 10 nhóm đất chính gồm có đất cát, đất mặn, đất phèn, đất phù sa, đất có tầng sét, đất xám, đất nâu tím, đất vàng đỏ, đất tầng mỏng, đất nhân tác.
Địa lý > Khí hậu

| Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> Tháng | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 1 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 2 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 3 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 4 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 5 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 6 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 7 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 8 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 9 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 10 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 11 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> 12 | Dữ liệu khí hậu của Móng Cái> Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cao kỉ lục °C (°F) | 27.0 (80.6) | 29.8 (85.6) | 30.5 (86.9) | 33.1 (91.6) | 34.4 (93.9) | 38.8 (101.8) | 37.1 (98.8) | 37.3 (99.1) | 36.9 (98.4) | 34.4 (93.9) | 32.0 (89.6) | 29.3 (84.7) | 38.8 (101.8) |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 18.4 (65.1) | 18.9 (66.0) | 21.7 (71.1) | 25.8 (78.4) | 29.5 (85.1) | 31.0 (87.8) | 31.3 (88.3) | 31.3 (88.3) | 30.9 (87.6) | 28.6 (83.5) | 25.1 (77.2) | 21.1 (70.0) | 26.1 (79.0) |
| Trung bình ngày °C (°F) | 14.9 (58.8) | 15.9 (60.6) | 18.9 (66.0) | 23.0 (73.4) | 26.4 (79.5) | 27.9 (82.2) | 28.2 (82.8) | 27.8 (82.0) | 27.0 (80.6) | 24.4 (75.9) | 20.6 (69.1) | 16.7 (62.1) | 22.6 (72.7) |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) | 12.4 (54.3) | 13.7 (56.7) | 16.8 (62.2) | 20.8 (69.4) | 23.8 (74.8) | 25.4 (77.7) | 25.6 (78.1) | 25.2 (77.4) | 24.1 (75.4) | 20.3 (68.5) | 17.3 (63.1) | 13.3 (55.9) | 19.9 (67.8) |
| Thấp kỉ lục °C (°F) | 1.1 (34.0) | 3.3 (37.9) | 4.7 (40.5) | 9.3 (48.7) | 14.6 (58.3) | 18.8 (65.8) | 19.9 (67.8) | 20.7 (69.3) | 16.4 (61.5) | 10.8 (51.4) | 3.0 (37.4) | 2.1 (35.8) | 1.1 (34.0) |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 46.5 (1.83) | 42.8 (1.69) | 59.8 (2.35) | 122.6 (4.83) | 272.2 (10.72) | 448.3 (17.65) | 593.3 (23.36) | 469.4 (18.48) | 313.1 (12.33) | 182.6 (7.19) | 73.9 (2.91) | 36.9 (1.45) | 2.661 (104.76) |
| Số ngày mưa trung bình | 9.7 | 12.2 | 14.7 | 13.2 | 14.1 | 17.9 | 20.2 | 18.4 | 13.0 | 9.6 | 6.9 | 6.9 | 157.3 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 80.3 | 84.2 | 86.9 | 87.2 | 86.0 | 86.8 | 86.6 | 86.7 | 83.3 | 79.6 | 77.2 | 76.2 | 83.5 |
| Điểm sương trung bình °C (°F) | 9.4 (48.9) | 13.2 (55.8) | 16.8 (62.2) | 20.8 (69.4) | 23.8 (74.8) | 24.9 (76.8) | 25.3 (77.5) | 25.0 (77.0) | 20.7 (69.3) | 16.8 (62.2) | 15.7 (60.3) | 13.6 (56.5) | 18.4 (65.1) |
| Số giờ nắng trung bình tháng | 73.1 | 48.9 | 50.5 | 86.2 | 157.1 | 149.2 | 173.4 | 171.0 | 185.8 | 184.9 | 151.8 | 177.6 | 1.552,2 |
| Phần trăm nắng có thể | 58.0 | 59.5 | 55.3 | 55.6 | 59.8 | 65.5 | 67.0 | 65.4 | 52.9 | 60.6 | 55.2 | 57.3 | 58.9 |
Nguồn 1: Vietnam Institute for Building Science and Technology
Nguồn 2: The Yearbook of Indochina
Hành chính

Thành phố Móng Cái có 16 đơn vị hành chính trực thuộc, trong đó bao gồm 7 phường: Bình Ngọc, Hải Hòa, Hải Yên, Ka Long, Ninh Dương, Trà Cổ, Trần Phú và 9 xã: Bắc Sơn, Hải Đông, Hải Sơn, Hải Tiến, Hải Xuân, Quảng Nghĩa, Vạn Ninh, Vĩnh Thực, Vĩnh Trung.
Du lịch

Móng Cái có nhiều địa điểm tham quan các di tích danh thắng như bán đảo Trà Cổ, Bình Ngọc, đảo Vĩnh Trung - Vĩnh Thực, các khu rừng ngập mặn như Tràng Vinh, Quất Đông... Ngoài ra, du khách còn có thể thăm cửa khẩu Quốc tế Móng Cái và nhiều di tích khác như: đình Trà Cổ, chùa Nam Thọ, chùa Xuân Lan, mũi Sa Vĩ,...
Giao thông

Có quốc lộ 18 đi qua đến cửa khẩu quốc tế Móng Cái. Đây cũng là điểm cuối của tuyến đường cao tốc Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái.
Khu đô thị

Hiện nay trên địa bàn thành phố Móng Cái đã và đang hình thành một số khu đô thị mới như: khu đô thị Hồng Vận, khu đô thị Phượng Hoàng, khu đô thị Taseco Móng Cái, khu đô thị Hải Xuân, khu đô thị Hải Yên, Vinhomes Golden Avenue,...
Hình ảnh

Cầu Ka Long bắc qua sông Ka Long ở thành phố Móng Cái
Thành phố Móng Cái nhìn từ một đầu cầu Ka Long
Nhánh sông Ka Long, nhánh chảy trên biên giới Việt-Trung
Một bến cảng của thành phố Móng Cái nằm bên sông Ka Long
Sông Ka Long, đoạn chảy qua thành phố Móng Cái
Một con đường ở chợ thành phố Móng Cái
Một đường phố ở trung tâm thành phố Móng Cái
Đường phố tại thành phố Móng Cái