stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Karel Čapek

| Karel Čapek |
| --- | --- |
Ảnh chụp chân dung Karel Čapek
Sinh: (1890-01-09)9 tháng 1 năm 1890 Malé Svatoňovice, Đế quốc Áo-Hung (nay là Cộng hòa Séc)
Mất: 25 tháng 12 năm 1938(1938-12-25) (48 tuổi) Praha, Tiệp Khắc
Bút danh: K. Č., B. Č.
Nghề nghiệp: Tiểu thuyết gia, nhà viết kịch, nhà báo, lý thuyết gia
Quốc tịch: Séc
Alma mater: Đại học Charles ở Praha
Thể loại: Khoa học viễn tưởng, Châm biếm chính trị
Tác phẩm nổi bật: R.U.R Válka s mloky (Khi loài vật lên ngôi) Bílá nemoc (Bệnh Trắng) Továrna na absolutno (Cực đại) Krakatit
Giải thưởng nổi bật:  Huân chương Tomáš Garrigue Masaryk (kỷ niệm)
Phối ngẫu: Olga Scheinpflugová
Người thân: Josef Čapek (anh trai) Helena Čapková (chị gái)
Chữ ký

Karel Čapek (tiếng Séc: [ˈkarɛl ˈtʃapɛk] Tập tin:Cs-Karel Capek.ogg; 9 tháng 1 năm 1890 – 25 tháng 12 năm 1938) là nhà văn người Séc lừng danh đầu thế kỷ XX. Ông là người đa tài trong nhiều lĩnh vực như nhà viết kịch, nhà soạn kịch, nhà viết tiểu luận, nhà xuất bản, nhà phê bình văn học, nhiếp ảnh gia và nhà phê bình nghệ thuật. Tuy vậy, ông nổi tiếng nhiều nhất là nhờ mảng văn chương khoa học viễn tưởng gồm cuốn tiểu thuyết Khi loài vật lên ngôi và vở kịch R.U.R. (Các Robot Toàn năng của Rossum), lần đầu tiên giới thiệu từ robot. Ông cũng viết nhiều tác phẩm mang tính chính trị liên quan đến những xáo trộn xã hội trong thời đại mình. Phần lớn đều chịu ảnh hưởng bởi chủ nghĩa tự do thực dụng kiểu Mỹ, ông ra sức vận động ủng hộ tự do ngôn luận và khinh miệt hoàn toàn sự trỗi dậy của chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa cộng sản ở châu Âu.
Čapek từng được đề cử bảy lần cho Giải Nobel Văn học, nhưng ông chưa bao giờ thắng cử. Tuy nhiên, một số giải thưởng được đặt theo tên của ông, như giải thưởng Karel Čapek, được Câu lạc bộ PEN của Séc trao thưởng hằng năm cho tác phẩm văn học góp phần tăng cường hoặc duy trì các giá trị dân chủ và nhân văn trong xã hội. Ông cũng là một nhân vật quan trọng trong việc thành lập Câu lạc bộ PEN Tiệp Khắc như là một phần của PEN Quốc tế. Ông đã chết trong Thế Chiến II do hậu quả của bệnh tật suốt đời, nhưng di sản của ông như là một nhân vật văn học đã được gầy dựng khá tốt sau chiến tranh.
Tiểu sử > Thân thế và học vấn

Karel Čapek sinh năm 1890 tại làng Malé Svatoňovice vùng núi xứ Bohemia. Tuy nhiên, sáu tháng sau khi sinh, gia đình Čapek chuyển đến nhà riêng ở khu Úpice. Cha của ông, Antonín Čapek, là bác sĩ tại nhà máy dệt địa phương. Antonín là một người rất năng động; ngoài công việc của một bác sĩ, ông cũng đồng tài trợ cho bảo tàng địa phương và là thành viên của hội đồng thành phố. Dù phản đối quan điểm duy vật và thực chứng của phụ thân, Karel Čapek vẫn yêu mến và ngưỡng mộ cha mình, sau này gọi ông là "một tấm gương điển hình... của thế hệ thức tỉnh tinh thần dân tộc." Mẹ của Karel, Božena Čapková, là một người nội trợ mẫu mực. Không giống như chồng mình, bà không thích cuộc sống ở đất nước này và thường bị những cơn trầm cảm dài hạn. Mặc dù vậy, bà đã cố gắng thu thập và ghi chép lại các tác phẩm văn học dân gian địa phương như huyền thoại, khúc ca hay truyện kể. Karel là con út trong số ba anh chị em. Rồi đây ông sẽ duy trì một mối quan hệ đặc biệt gắn bó với người anh trai Josef, một họa sĩ thành đạt, sống và làm việc với ông trong suốt thời kỳ trưởng thành về sau. Chị gái ông, Helena, là một nghệ sĩ piano tài ba, nhưng sau này trở thành một nhà văn và xuất bản nhiều cuốn hồi ký về Karel và Josef.
Sau khi học xong bậc tiểu học ở Úpice, ông chuyển đến Hradec Králové cùng với bà ngoại, tại đây ông tiếp tục học lên trung học nhưng sau hai năm thì bị đuổi học vì tham gia vào một câu lạc bộ sinh viên bất hợp pháp. Čapek về sau mô tả câu lạc bộ này như là một "xã hội vô chính phủ không giết người." Sau vụ đó, ông dọn sang Brno cùng với chị gái và cố gắng tốt nghiệp trung học ở đó, nhưng sau hai năm nữa lại dời đến Praha hoàn thành bậc trung học tại trường Academic Grammar School vào năm 1909. Trong suốt những năm thiếu niên Čapek bỗng trở nên say mê với nghệ thuật thị giác, đặc biệt là trường phái Lập thể, đã ảnh hưởng đến các tác phẩm sau này của ông. Sau khi tốt nghiệp trung học, ông theo học triết học và thẩm mỹ học tại thủ đô Praha ở Đại học Charles, nhưng ông cũng dành thời gian ở Đại học Friedrich Wilhelm ở Berlin và tại Sorbonne ở Paris. Trong thời gian là sinh viên đại học, ông đã viết nên một số tác phẩm về nghệ thuật và văn học đương đại. Ông lấy bằng tiến sĩ vào năm 1915.
Tiểu sử > Thế Chiến I và giai đoạn giữa hai cuộc chiến

Được miễn nghĩa vụ quân sự do các vấn đề tủy sống có thể ám ảnh ông suốt cả cuộc đời, Čapek quan sát Thế chiến I từ Praha. Quan điểm chính trị của ông bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi chiến tranh, và như một nhà báo nảy nở tài năng, ông bắt đầu viết về các chủ đề như chủ nghĩa quốc gia, chủ nghĩa toàn trị và chủ nghĩa tiêu thụ. Thông qua các đoàn thể xã hội, nhà văn trẻ đã có mối quan hệ gần gũi với nhiều nhà lãnh đạo chính trị của quốc gia Tiệp Khắc mới nổi, bao gồm Tomáš Garrigue Masaryk, nhà yêu nước Tiệp Khắc và là Tổng thống Tiệp Khắc đầu tiên, và con trai của ông Jan, về sau trở thành ngoại trưởng. T. G. Masaryk từng là khách mời thường xuyên trong các bữa tiệc ngoài trời "Người đàn ông thứ Sáu" (tiếng Séc: Pátečníci) của Čapek dành cho các trí thức hàng đầu của Séc. Čapek còn là thành viên của mạng lưới chính trị Hrad của Masaryk. Những buổi trò chuyện thường xuyên của họ về các chủ đề khác nhau sau này đã đóng vai trò như là cơ sở cho Cuộc đối thoại với T. G. Masaryk của Čapek.
Čapek bắt đầu sự nghiệp viết lách của mình như một nhà báo. Nhờ có Josef, ông vào làm biên tập viên cho tờ Národní listy (Báo Quốc gia) của Séc từ tháng 10 năm 1917 đến tháng 4 năm 1921. Khi rời khỏi, ông và Josef đã gia nhập đội ngũ nhân viên của tờ Lidové noviny (Báo Nhân dân) vào tháng 4 năm 1921.
Những cố gắng đầu tiên của Čapek về tiểu thuyết chủ yếu là truyện ngắn và kịch viết chung với anh trai Josef của ông. Thành công quốc tế đầu tiên của Čapek chính là vở kịch R.U.R., một tác phẩm dystopia (phản-không tưởng) về một ngày tồi tệ tại một nhà máy chứa những con android có tri giác. Vở kịch này đã được dịch sang tiếng Anh vào năm 1922, và đã được trình diễn ở Anh và Mỹ vào năm 1923. Trong suốt những năm 1920, Čapek sáng tác nhiều thể loại, cả tiểu thuyết lẫn dòng văn chương phi hư cấu, nhưng chủ yếu hoạt động trong vai trò là một nhà báo. Trong những năm 1930, tác phẩm của Čapek tập trung vào mối đe dọa của chế độ độc tài chủ nghĩa quốc xã và chủ nghĩa phát xít tàn bạo; cho đến giữa những năm 1930, Čapek đã trở thành "một kẻ chống chủ nghĩa phát xít". Ông cũng là thành viên của PEN quốc tế và có công sáng lập kiêm chức chủ tịch đầu tiên của Câu lạc bộ PEN Tiệp Khắc.
Tiểu sử > Cuối đời

Năm 1935 Karel Čapek chính thức kết hôn với nữ diễn viên tài hoa Olga Scheinpflugová, sau một thời gian dài quen biết. Năm 1938, rõ ràng là các đồng minh phương Tây, như Pháp và Anh, sẽ không thực hiện được các thỏa thuận trước chiến tranh, và họ từ chối bảo vệ Tiệp Khắc chống lại Đức Quốc Xã. Mặc dù có cơ hội để sống lưu vong ở Anh nhưng Čapek lại từ chối rời khỏi đất nước của mình  – bất chấp thực tế là Gestapo của Đức Quốc Xã đã gọi ông là "kẻ thù công khai số hai". Trong khi sửa chữa thiệt hại do lũ lụt gây ra cho ngôi nhà mùa hè của gia đình ở Stará Huť, ông bị cảm lạnh. Khi phải chịu đựng đau đớn suốt đời vì mắc chứng viêm cột sống và cũng là một người hút thuốc nặng, Karel Čapek chết vì chứng viêm phổi, vào ngày 25 tháng 12 năm 1938.
Thật đáng ngạc nhiên, Gestapo đã không biết rõ về cái chết của ông. Vài tháng sau, ngay sau khi Đức xâm lược Tiệp Khắc, các nhân viên Đức Quốc Xã đã đến tận nhà Čapek ở Praha để bắt lấy ông. Khi phát hiện ra rằng ông đã chết một thời gian trước đó, họ liền bắt giữ và thẩm vấn Olga. Riêng Josef thì bị bắt vào tháng 9 và cuối cùng chết tại trại tập trung Bergen-Belsen vào tháng 4 năm 1945. Karel Čapek và vợ của ông được chôn cất tại nghĩa trang Vyšehrad ở Praha. Dòng chữ viết trên bia mộ ghi: "Nơi đây chôn cất Josef Čapek, họa sĩ và nhà thơ. Đời đời nhớ ơn."
Nguồn gốc của từ robot

Karel Čapek đã giới thiệu và phổ biến việc sử dụng thường xuyên từ robot trên quốc tế, lần đầu tiên xuất hiện trong vở kịch R.U.R. vào năm 1920. Trong khi người ta thường nghĩ rằng ông chính là người khởi xướng từ này, Karel đã viết một lá thư ngắn liên quan đến một bài viết trong từ nguyên học của bộ Từ điển Anh ngữ Oxford quy cho người anh trai, họa sĩ và nhà văn Josef Čapek, mới là nhà phát minh thực sự của từ này. Trong một bài viết trên nhật báo Séc Lidové noviny năm 1933, ông cũng giải thích rằng ban đầu ông muốn gọi chủng loài này là laboři (từ labor trong tiếng Latinh có nghĩa là lao động). Tuy nhiên, ông lại không thích từ này vì trông nó quá nhân tạo, và đi tìm lời khuyên từ anh trai Josef, là người đã đề xuất ra từ roboti (robots trong tiếng Anh).
Từ robot bắt nguồn từ chữ robota. Robota nghĩa đen là "lao động khổ sai" và theo nghĩa bóng "lao dịch" hoặc "công việc cực nhọc" trong tiếng Séc. Nó cũng có nghĩa là "công việc", "lao động" trong tiếng Slovak, tiếng Séc cổ, và nhiều ngôn ngữ Slav khác (ví dụ tiếng Bulgaria, Nga, Serbia, Ba Lan, Macedonia, Ucraina, v.v...). Nó bắt nguồn từ chữ tiền Slav *robota được tái tạo, có nghĩa là "công việc (nô lệ)." (Xem từ công việc trong tiếng Đức, Arbeit.)
Khái quát về các tác phẩm của Čapek > Kịch

1920 – Tên cướp (Loupežník)
1920 – R.U.R. viết tắt của Các Robot Toàn năng của Rossum (Rossumovi univerzální roboti) – vở kịch này được xem là một trong những ví dụ đầu tiên của chủng loài giống như người nhân tạo trong nghệ thuật và văn học.
1921 – Chân dung cuộc đời của loài côn trùng (Ze života hmyzu), còn gọi là Kịch Côn trùng hoặc Đời Côn trùng, với Josef Čapek, một trò châm biếm về loài côn trùng mang nhiều đặc tính khác nhau của con người: bướm tự mãn, nhẹ dạ, bọ cánh cứng tư lợi, khúm núm.
1922 – Vụ Makropulos (Věc Makropulos) – vở kịch nói về sự bất tử của con người, không hẳn là từ quan điểm khoa học viễn tưởng. Vở opera lừng danh của Leoš Janáček là dựa trên ý tưởng của kịch phẩm này.
1927 – Adam Đấng Tạo hóa (Adam stvořitel) – Người anh hùng như tên gọi cố gắng tiêu diệt thế giới và thay thế nó bằng một cái tốt hơn.
1937 – Bệnh Trắng (Bílá nemoc) – trước đây được dịch là Quyền lực và Vinh quang. Vở kịch nói về mâu thuẫn giữa một bác sĩ mang tư tưởng hòa bình và viên thống chế sặc mùi phát xít.
1938 – Người mẹ (Matka)
Khái quát về các tác phẩm của Čapek > Tiểu thuyết

1922 – Cực đại (Továrna na absolutno) – cuốn tiểu thuyết này có thể được hiểu như là một nhãn quan về xã hội tiêu thụ.
1922 – Krakatit – cuốn tiểu thuyết có cốt truyện liên quan đến một dự đoán về một loại thuốc nổ giống như vũ khí hạt nhân.
1933 – Hordubal – Phần đầu của bộ ba "Noetic Trilogy".
1934 – Thiên thạch (Povětroň) – Phần thứ hai của bộ ba "Noetic Trilogy".
1934 – Đời thường (Obyčejný život) – Phần thứ ba của bộ ba "Noetic Trilogy".
1936 – Khi loài vật lên ngôi (Válka s mloky) – cuốn tiểu thuyết dạng dystopia (phản không tưởng) mang phong cách châm biếm.
1939 – Cuộc đời và tác phẩm của nhà soạn nhạc Foltýn (Život a dílo skladatele Foltýna) – chưa xong, được xuất bản sau khi tác giả qua đời
Khái quát về các tác phẩm của Čapek > Tác phẩm khác

Những câu chuyện từ một cái túi và Những câu chuyện từ một cái túi khác (Povídky z jedné a z druhé kapsy) – một cái tên phổ biến cho một tập truyện ngắn về trinh thám (dài chừng 5–10 trang) chia sẻ thái độ và nhân vật chung, bao gồm Ngày phán xét cuối cùng.
Nó được làm ra như thế nào (Jak se co dělá) – những tiểu thuyết châm biếm về cuộc đời của sân khấu kịch, báo chí và xưởng phim.
Năm của người làm vườn (Zahradníkův rok, 1929) nói chính xác những gì được cho là: một hướng dẫn quanh năm về nghề làm vườn, được viết khá lôi cuốn, với phần tranh minh họa của anh trai Josef Čapek.
Những câu chuyện ngộ nghĩnh (Kniha apokryfů, 1932, tái bản 1945) – những câu chuyện ngắn về các nhân vật văn chương và lịch sử, như Hamlet, một nhà viết kịch sống chật vật, Pontius Pilate, Don Juan, Alexander đang tranh cãi với thầy dạy của mình Aristotle, cùng Sarah và Abraham cố gắng gọi tên mười người tốt để Sodom có thể được cứu rỗi: "Bạn chống Namuel làm cái gì? Anh ta tuy ngu ngốc nhưng lại là người sùng đạo."
Chín câu chuyện cổ tích: Và một cú ném khác nữa để có được kích cỡ tốt đẹp (Devatero Pohádek a ještě jedna od Josefa Čapka jako přívažek, 1932) –  một bộ tuyển tập các câu chuyện cổ tích, hướng đến đối tượng trẻ em.
Dashenka, hay Cuộc đời của Cún (Dášeňka čili Život štěněte, 1933)
Áo sơ mi (truyện ngắn)
Khái quát về các tác phẩm của Čapek > Du ký

Những lá thư từ Ý (Italské listy, 1923)
Những lá thư từ Anh (Anglické listy, 1924)
Những lá thư từ Tây Ban Nha (Výlet do Španěl, 1930)
Những lá thư từ Hà Lan (Obrázky z Holandska, 1932)
Chuyến du hành phương Bắc (Cesta na Sever, 1936)
Tác phẩm chọn lọc

The Absolute at Large, 1922 (tiếng Séc), 1927, The Macmillan Company, New York, translator uncredited. Also published June 1975, Garland Publishing ISBN 0-8240-1403-0,
Apocryphal Tales, 1945 (tiếng Séc), May 1997, Catbird Press Paperback ISBN 0-945774-34-6, Translated by Norma Comrada
An Atomic Phantasy: Krakatit or simply Krakatit, 1924 (tiếng Séc)
Believe in People: the essential Karel Čapek: previously untranslated journalism and letters 2010. Faber and Faber, ISBN 9780571231621. Selected and translated with an introduction by Šárka Tobrmanová-Kühnová; preface by John Carey.
The Cheat. Allen and Unwin, 1941.
Cross Roads, 2002, Catbird Press, ISBN 0-945774-55-9 cloth; 0-945774-54-0 trade paperback. Translation by Norma Comrada of "Boží muka" (1917) and "Trapné povídky" (1921).
I Had a Dog and a Cat. Allen & Unwin, 1940.
Nine Fairy Tales: And One More Thrown in for Good Measure, October 1996, Northwestern Univ Press Paperback Reissue Edition, ISBN 0-8101-1464-X. Illustrated by Josef Capek, Translated by Dagmar Herrmann
R.U.R, March 1970, Pocket Books ISBN 0-671-46605-4
Tales from Two Pockets 1928-9 (tiếng Séc), 1994, Catbird Press Paperback, ISBN 0-945774-25-7. Translation by Norma Comrada.
Talks With T. G. Masaryk Phi hư cấu. Tiểu sử T. G. Masaryk, người sáng lập Tiệp Khắc.
Three Novels: Hordubal, Meteor, An Ordinary Life, 1933–34, Translated by M. and R. Weatherall, 1990, Catbird Press
Toward the Radical Center: A Karel Capek Reader. Collection of stories, plays and columns. Edited by Peter Kussi, Catbird Press ISBN 0-945774-07-9
War with the Newts 1936 (tiếng Séc), May 1967, Berkley Medallion Edition Paperback. Translated by M. & R. Weatherall, March 1990, Catbird Press paperback, ISBN 0-945774-10-9, October 1996, Northwestern University Press paperback ISBN 0-8101-1468-2. Another English translation by Ewald Osers ISBN 978-0-945774-10-5
Tân Hồng (phường)

Đối với các định nghĩa khác, xem Tân Hồng (định hướng).
Tân Hồng là một phường thuộc thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam.
Địa lý

Phường Tân Hồng nằm ở phía đông nam thành phố Từ Sơn, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Đồng Nguyên và huyện Tiên Du
Phía tây giáp các phường Đông Ngàn và Đình Bảng
Phía nam giáp phường Phù Chẩn
Phía bắc giáp các phường Đông Ngàn và Đồng Nguyên.
Phường có diện tích 4,91 km², dân số năm 2008 là 11.291 người, mật độ dân số đạt 2.299 người/km².
Lịch sử

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, địa bàn phường Tân Hồng hiện nay tương ứng với ba xã Phù Lưu, Đại Đình và Dương Lôi thuộc tổng Phù Lưu, huyện Đông Ngàn.
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, đơn vị hành chính cấp tổng bị giải thể, đơn vị hành chính cấp xã cũ được giữ nguyên và trực thuộc huyện Từ Sơn.
Ngày 9 tháng 7 năm 1949, Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu I ra Quyết định số 422PC/2 sáp nhập ba xã Dương Lôi, Đại Đình và Phù Lưu thành xã Tân Hồng.
Ngày 24 tháng 9 năm 2008, Chính phủ ban hành Nghị định 01/NĐ-CP. Theo đó:
Chuyển huyện Từ Sơn thành thị xã Từ Sơn
Điều chỉnh 39,6 ha diện tích tự nhiên và 2.477 người của xã Tân Hồng về phường Đông Ngàn mới thành lập
Thành lập phường Tân Hồng thuộc thị xã Từ Sơn trên cơ sở toàn bộ 491,20 ha diện tích tự nhiên và 11.291 người còn lại của xã Tân Hồng.
Ngày 1 tháng 11 năm 2021, thành lập thành phố Từ Sơn trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Từ Sơn, phường Tân Hồng thuộc thành phố Từ Sơn như hiện nay.
Chú thích

1 2 3  “Nghị định 01/NĐ-CP về việc thành lập thị xã Từ Sơn, thành lập các phường thuộc thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh”.
↑  Tổng cục Thống kê
1 2 3  “Tình hình thay đổi địa giới hành chính ở thị xã Từ Sơn”. Cổng thông tin điện tử Sở Nội vụ tỉnh Bắc Ninh. 3 tháng 1 năm 2019. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 9 năm 2019.
↑  “Nghị quyết số 387/NQ-UBTVQH15 năm 2021 về việc thành lập thành phố Từ Sơn thuộc tỉnh Bắc Ninh”.
Dịch Vọng Hậu

Dịch Vọng Hậu là một phường thuộc quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội, Việt Nam.
Địa lý

Phường có đặc sản cốm làng Vòng nổi tiếng.
Phường Dịch Vọng Hậu có diện tích 1,48 km², dân số năm 2022 là 31.879 người, mật độ dân số đạt 21.539 người/km².
Địa giới hành chính phường Dịch Vọng Hậu:
Đông giáp phường Dịch Vọng
Tây giáp phường Mai Dịch
Nam giáp phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy và phường Mỹ Đình 2, quận Nam Từ Liêm
Bắc giáp phường Nghĩa Tân.
Phường Dịch Vọng Hậu được thành lập ngày 5 tháng 1 năm 2005 trên cơ sở tách đất của các phường Quan Hoa và Dịch Vọng.
Lịch sử

Dịch Vọng Hậu là một thôn (làng) thuộc xã Dịch Vọng, huyện Từ Liêm trước đây, tên Nôm là làng Vòng (thôn Hậu).
Trên đất làng Dịch Vọng Hậu x­ưa có thành của phủ Hoài Đức. Năm 1833, phủ lị Hoài Đức được dời từ thôn Tiên Thị, huyện Thọ Xương (khu vực phố Phủ Doãn, quận Hoàn Kiếm ngày nay) về làng Dịch Vọng, huyện Từ Liêm, do phủ kiêm lý, đắp thành phủ mới, có hào, mặt trước, nay là đường Nguyễn Phong Sắc. Phủ mới đ­ược lập, ngư­ời các nơi về buôn bán, công chức, binh lính cùng gia đình dựng nhà ở ngoài cửa phủ, lập thành phố đông đúc, sau thành một đơn vị hành chính riêng, gọi là phố Tiền Môn thuộc tổng Dịch Vọng (năm 1926 có đến 258 ngư­ời). Năm 1883, tại lỵ sở phủ Hoài Đức diễn ra một trận kháng cự của quân đội nhà Nguyễn cùng quân Cờ Đen chống lại cuộc tấn công của quân đội Viễn chinh Pháp (Pháp đánh Phủ Hoài), trước khi nhà Nguyễn chính thức đầu hàng Pháp.
Chú thích

1 2  “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012.
1 2  “Thông báo 24/TB-UBND Hà Nội 2022 đánh giá cấp độ dịch trong phòng, chống dịch COVID-19 cập nhật 09h00 ngày 7/01/2022”. LuatVietnam. 7 tháng 1 năm 2022.
↑  Tổng cục Thống kê
Beatriz của Bồ Đào Nha

Đối với các định nghĩa khác, xem Beatriz của Bồ Đào Nha (định hướng).
| Beatriz của Bồ Đào Nha Beatriz de Portugal |
| --- | --- |
Tượng của Nữ vương Beatriz, Tu viện Sancti Spiritus ở Toro, Tây Ban Nha, Tây Ban Nha.
Vương hậu Castilla và León
Tại vị: 17 tháng 5 năm 1383 – 9 tháng 10 năm 1390
Tiền nhiệm: Alionor của Aragón
Kế nhiệm: Catherine của Lancaster
Nữ vương Bồ Đào Nha(tranh chấp)
Tại vị: 1383 – 1385
Nhiếp chính: Leonor Teles
Tiền nhiệm: Fernando I 
Kế nhiệm: João I 
Thông tin chung
Sinh: 7–(1373-02-13)13 tháng 2 năm 1373 Coimbra, Bồ Đào Nha
Mất: k. 1420   (46 hoặc 47 tuổi) Castilla
An táng: Tu viện Sancti Spiritus, Toro, Vương quốc Castilla
Phối ngẫu: Juan I của Castilla  (cưới 1383⁠–⁠mất1390)
Vương tộc: Borgonha của Bồ Đào Nha
Thân phụ: Fernando I của Bồ Đào Nha 
Thân mẫu: Leonor Teles
Beatriz (tiếng Bồ Đào Nha: Beatriz de Portugal, phát âm [bi.ɐˈtɾiʃ]; 7 –13 tháng 2 năm 1373 – k. 1420) là người con hợp pháp duy nhất còn sống sót của Fernando I của Bồ Đào Nha và Leonor Teles, và là Vương hậu Castilla thông qua cuộc hôn nhân với Juan I. Sau cái chết của Fernando I mà không có người thừa kế nam hợp pháp, Beatriz đã giành được ngai vàng Bồ Đào Nha, nhưng đã mất quyền thừa kế vào tay người chú, người trở thành João I của Bồ Đào Nha, người sáng lập nên Nhà Avis.
Trong những năm đầu đời, Beatriz là quân cờ trong sự thay đổi chính trị liên minh với nước ngoài của cha bà, người đã đàm phán nhiều cuộc hôn nhân liên tiếp cho con gái mình. Cuối cùng, Beatriz kết hôn với Vua Juan I của Castilla, và trở thành Vương hậu của Castilla. Khi Fernando I qua đời, Beatriz được tuyên bố là Nữ vương trị vì Bồ Đào Nha và được mẹ là Leonor Teles đảm nhiệm vị trí nhiếp chính. Sự phản đối chế độ nhiếp chính, nỗi sợ hãi về sự thống trị của Castilla và việc mất đi nền độc lập của Bồ Đào Nha đã dẫn đến một cuộc nổi loạn của quần chúng và nội chiến giữa người em trai ngoài giá thú của Fernando I là João xứ Avis, người đã giành quyền kiểm soát nhiếp chính từ tay Thái hậu, và những người ủng hộ Beatriz và chồng là Juan I của Castilla, người tuyên bố ngai vàng của Bồ Đào Nha theo quyền của vợ. Năm 1385, João xứ Avis được tuyên bố là Vua của Bồ Đào Nha, và Vua của Castilla đã bị đánh bại hoàn toàn trong Trận Aljubarrota, về cơ bản chấm dứt mọi triển vọng của Beatriz và Juan I trong việc khẳng định quyền của mình đối với vương quyền Bồ Đào Nha.
Từ thời điểm đó, Beatriz đặc biệt quan tâm đến phúc lợi của những người Bồ Đào Nha lưu vong tại Castilla, những người đã trung thành với yêu sách của triều đại đối với ngai vàng Bồ Đào Nha. Sau cái chết của chồng, Beatriz bị giáng xuống vị trí thấp hơn tại triều đình Castilla. Tuy nhiên, xung đột triều đại vẫn tiếp tục là một thách thức đối với việc bình thường hóa quan hệ giữa Castilla và Bồ Đào Nha. Từ thập kỷ thứ hai của thế kỷ 15 trở đi, dấu vết về tài liệu của Beatriz trở nên khan hiếm cho đến khi bà hoàn toàn biến mất vào khoảng năm 1420.
Cuộc đời > Tư cách là quân chủ

Đã có một số cuộc tranh luận về việc liệu Beatriz có được coi là một vị quân chủ hay không. Trong những thập kỷ gần đây, một nhóm tác giả sử học Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha bảo vệ quan điểm rằng Beatriz là Nữ vương trên danh nghĩa của Bồ Đào Nha trong khoảng thời gian từ ngày 22 tháng 10 đến giữa tháng 12 năm 1383. Một số nhà sử học coi Beatriz là Nữ vương của Bồ Đào Nha trong giai đoạn 1383–1385. Tuy nhiên, phần lớn các nhà sử học Bồ Đào Nha lập luận rằng trong giai đoạn 1383–1385, Bồ Đào Nha không có quốc vương và tại nước này, Beatriz không được coi là Nữ vương trị vì.
Cuộc nổi loạn của người Bồ Đào Nha không phải là thách thức duy nhất đối với việc lên ngôi của Beatriz, mà bà còn phải đối mặt với những yêu sách cạnh tranh từ chính chồng mình. Nhiều nhà quý tộc Bồ Đào Nha thuộc phe ủng hộ Castilla cũng công nhận Juan I của Castilla là quốc vương jure uxoris (theo quyền của vợ), biến ông trở thành chư hầu và phục tùng, chẳng hạn như Lopo Gomes de Lira đã làm tại Minho. Theo di chúc ngày 21 tháng 7 năm 1385 được viết tại Celorico da Beira, Juan tự nhận mình là Vua của Bồ Đào Nha và có thể là người sở hữu thực tế của vương quốc, nói rằng nếu ông qua đời trước Beatriz, Giáo hoàng sẽ quyết định xem Beatriz hay con trai riêng của ông là Enrique sẽ là người cai trị Bồ Đào Nha.
Tổ tiên

Vua Fernando I của Bồ Đào Nha (1367–1383). Việc Fernando bảo vệ tính hợp pháp của Pedro I của Castilla đã gây ra ba cuộc chiến tranh Fernando chống lại nhà Trastámara của Castilla.
Vua Juan I của Castilla (1379–1390) đã xâm lược Bồ Đào Nha để tự xưng là Vua của Bồ Đào Nha theo quyền của vợ là Beatriz, trong cuộc nội chiến diễn ra sau cái chết của Fernando I của Bồ Đào Nha.
Trận Aljubarrota
Mộ Beatriz của Bồ Đào Nha tại nhà thờ của Tu viện Sancti Spiritus, Toro (Zamora)
Huy hiệu của Beatriz của Bồ Đào Nha.
Yuri (thể loại)

Yuri hay bách hợp (百合) là một thuật ngữ mà những người hâm mộ anime, manga thường dùng để gọi những tác phẩm thuộc thể loại có liên quan đến đồng tính nữ. Ở Nhật, từ GL (Girls Love -ガールズラブ gāruzu rabu?) thường được dùng nhiều hơn.