stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ichneumon winkleyi

| Ichneumon winkleyi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Ichneumon
Loài (species): I. winkleyi
Danh pháp hai phần
Ichneumon winkleyi (Viereck, 1917) 
Ichneumon winkleyi là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Mordella novemnotata

| Mordella novemnotata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Mordellidae
Tông (tribus): Mordellini
Chi (genus): Mordella
Loài (species): M. novemnotata
Danh pháp hai phần
Mordella novemnotata Ray, 1944 
Mordella novemnotata là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Ray miêu tả khoa học năm 1944.
Chú thích

↑  Mordellidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Cayratia irosinensis

| Cayratia irosinensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Vitales
Họ (familia): Vitidaceae
Chi (genus): Cayratia
Loài (species): C. irosinensis
Danh pháp hai phần
Cayratia irosinensis (Elmer) Galet, 1967 
Cayratia irosinensis là một loài thực vật hai lá mầm trong họ Nho. Loài này được (Elmer) Galet miêu tả khoa học đầu tiên năm 1967.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cayratia irosinensis”. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.
Maradi, Channagiri

| Maradi |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Davanagere
Thành phố/thị trấn: Channagiri
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Maradi là một làng thuộc tehsil Channagiri, huyện Davanagere, bang Karnataka, Ấn Độ.
Amegilla regalis

| Amegilla regalis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Apidae
Phân họ (subfamilia): Apinae
Tông (tribus): Anthophorini
Chi (genus): Amegilla
Loài (species): A. regalis
Danh pháp hai phần
Amegilla regalis Cockerell, 1946 
Amegilla regalis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1946.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Hòa ước Riga 1920

Bản đồ 1920 trước hòa ước Riga
Hòa ước Riga 1920 là một thỏa hiệp giữa nước Cộng hòa Latvia và Cộng hòa Liên bang Xã hội chủ nghĩa Nga để chính thức kết thúc Chiến tranh giành độc lập Latvia và sự công nhận vĩnh viễn của Nga đối với nước Latvia, mà đã tuyên bố độc lập vào ngày 18 tháng 11 năm 1918, cũng như ranh giới lãnh thổ quy định trong hòa ước.
Hòa ước được soạn thảo ở Moskva và được hoàn thành ngày 11 tháng 8 năm 1920 in Riga.
Quốc hội Latvia đã ký thuận hòa ước vào ngày 2 tháng 9 năm 1920 ở Riga, hiệp ước được chấp nhận ở Moskva vào ngày 9 tháng 9 năm 1920. Ngày 4 tháng 10 năm 1920 hai bên trao đổi văn kiện đã được chấp thuận.
Bối cảnh

Sau thế chiến thứ nhất, Xô Viết Nga muốn tái chiếm Latvia, mà đã từng là một phần của đế quốc Nga. Hồng quân Nga xâm chiếm Latvia 1918 sau khi thủ tướng Latvia, Karlis Ulmanis, tuyên bố độc lập. Hồng quân đã chiếnm đóng thủ đô Riga, và một chính phủ Xô Viết đã thay thế Ulmanis. Đức đã gởi quân đội giúp đỡ Latvia đánh đuổi binh lính Bolshevik. Sau khi thành công, quân đội Đức từ chối rút quân, và như vậy đã vị phạm hiệp ước Versailles. Sau khi quân đoàn 3 của quân đội Estonia và quân đội Latvia đánh đuổi được quân đội Đức, Quân đội Xô Viết một lần nữa lại tiến vào Riga. Nhóm quân đội này đã bị đánh đuổi khỏi Latvia vào đầu năm 1920. Hòa ước Latvia–Xô Viết sau đó đã chính thức chấm dứt chiến tranh giành độc lập của Latvia.
Hậu quả

Trong khi hòa ước bao gồm nhiều điều khoản về bồi thường chiến tranh, Latvia không có những đòi hỏi thực tế để mà tái thiết những cơ sở hậu cần cho nền kỹ nghệ, những cái mà đã được đưa sang Nga, ngoài những sản phẩm văn hóa bị đánh cắp được giao trả lại. Nông nghiệp và sự cải tổ đất đai cần thiết trở nên trọng tâm cho việc phát triển kinh tế trong một đất nước mới.
Tuy nhiên cái gọi là vĩnh viễn được viết trong hòa ước chỉ kéo dài tới tháng 10 năm 1939. Stalin đã ép buộc Latvia theo như Nghị định thư Phụ lục Bí mật của Hiệp ước Xô-Đức phải ký một hiệp định hỗ trợ và chấp nhận cho đóng quân. Hiệp định này đưa tiến việc chiếm đóng Latvia của quân đội Liên Xô vào tháng 6 năm 1940.
Thư mục

Embassy of Latvia (American) Lưu trữ 2002-08-28 tại Library of Congress Web Archives. N.p., n.d. Web. 1 Feb. 2010.
Kohn, George Childs. “Treaty of Riga (1920).” Dictionary of Historic Documents. Revised ed. Modern World History Online. Web. 27 Jan. 2010.
Laserson, Max. “The Recognition of Latvia.” The American Journal of International Law 37.2 (1943): 233-247.JSTOR. Web. 1 Feb. 2010.<http://www.jstor.org/‌stable/‌2192414?seq=3&Search=yes&term=treaty&term=peace&term=soviet&term=Latvia&list=hide&searchUri=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3Dlatvia%2Bsoviet%2Bpeace%2Btreaty%26gw%3Djtx%26prq%3Dlatvian-soviet%2Bpeace%2B&cookieSet=1>.
Latvian Institute Website. Latvian Institute, n.d. Web. 1 Feb. 2010.<http://www.li.lv/ Lưu trữ 2001-12-04 tại Wayback Machine>.
“Peace Treaty between Latvia and Russia.” Ministry of Foreign Affairs Website. Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Latvia, n.d. Web. 1 Feb. 2010.<http://www.mfa.gov.lv/‌en/‌policy/‌peace-treaty/%5B%5D>.
Phillips, Charles, and Alan Axelrod. “Latvian War of Independence.” Encyclopedia of Wars. Vol. 2. Modern World History Online. Web. 27 Jan. 2010.<http://www.fofweb.com/‌NuHistory/‌default.asp?ItemID=WE53&NewItemID=True>.
Rislakki, Jukka. “Was Independence a Present?” The Case for Latvia: Disinformation Campaigns Against a Small Nation: Fourteen Hard Questions and Straight Answers about a Baltic Country. N.p.: Rodopi, n.d. 87-94. Google Books. Web. 1 Feb. 2010.<http://books.google.com/‌books?id=yXANj6Y_7goC&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false%5B%5D>.
Bresso

Bresso là một đô thị ở tỉnh Milano thuộc vùng Lombardia của Italia, khoảng 8 km north of Milano. Đến thời điểm 31 tháng 12 năm 2004, dân số đô thị này là 27.052 người, diện tích là 3,38 km². Tại cuộc điều tra dân số của điểut dân số năm 2001, đô thị này có dân số 27.132 người và mật độ dân số là 8.027,2 người/km².
Bresso giáp các đô thị: Cinisello Balsamo, Cusano Milanino, Sesto San Giovanni, Cormano, Milano.
Maureen Clarke

Maureen Cecilia Clarke Clarke (sinh ngày 22 tháng 11 năm 1952) là một luật sư người Costa Rica và lãnh đạo quyền phụ nữ. Bà là chủ tịch của Ủy ban Phụ nữ Liên Mỹ (CIM; 2013-15).
Tiểu sử

Clarke sinh ra ở Limón năm 1952. Bà theo học Tiểu học Esmeralda Jimenez Oreamuno cho đến năm 1965, Liceo Luis Dobles Segreda cho đến năm 1971, và tốt nghiệp Đại học Costa Rica năm 1977 với bằng Cử nhân Luật.
Clarke đã làm việc 16 năm với vị trí Cố vấn pháp lý cho Bộ Nông nghiệp, trong thời gian đó, bà đã tư vấn về các thỏa thuận và đầu tư quốc tế trong lĩnh vực nông nghiệp. Bà đã từng là Bộ trưởng của Condición de la Mujer (2012-2013); Phó Thị trưởng đầu tiên của San José (2003-2009); Bộ trưởng Justicia y Gracia (1995-1996); Bộ trưởng Gobernación y Policía (1994-1995); cố vấn trong Hội đồng Lập pháp (1999-2002), và với tư cách là điều phối viên của Red Centroamericana de Mujeres Nông thôn, Indígenas y Campesinas (RECMURIC). Bà cũng từng là Chủ tịch điều hành của Viện Phụ nữ Quốc gia và Chủ tịch Ủy ban Phụ nữ Liên Mỹ của OAS.
Cayratia fugongensis

| Cayratia fugongensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Vitales
Họ (familia): Vitidaceae
Chi (genus): Cayratia
Loài (species): C. fugongensis
Danh pháp hai phần
Cayratia fugongensis C.L.Li, 1997 
Cayratia fugongensis là một loài thực vật hai lá mầm trong họ Nho. Loài này được C.L.Li miêu tả khoa học đầu tiên năm 1997.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cayratia fugongensis”. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.
Ichikawa Tomoya

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Tomoya Ichikawa
Ngày sinh:  12 tháng 12, 1976 (47 tuổi)
Nơi sinh:  Ibaraki, Nhật Bản
Vị trí:  Thủ môn
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 1995–1997 |  Kashima Antlers |   |   |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Tomoya Ichikawa (sinh ngày 12 tháng 12 năm 1976) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Sự nghiệp câu lạc bộ

Tomoya Ichikawa đã từng chơi cho Kashima Antlers.
Maradi, Raybag

| Maradi |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Belgaum
Tehsil: Raybag
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Maradi là một làng thuộc tehsil Raybag, huyện Belgaum, bang Karnataka, Ấn Độ.
Hành vi tâm linh ở động vật

Tinh tinh được cho là biết đau buồn trước cái chết của đồng loại và có các hành vi như một nghi thức mang tính tâm linh
Hành vi tâm linh ở động vật hay còn gọi là đức tin ở động vật là nghiên cứu về hành vi của động vật gợi lên hình thái tâm linh và đức tin có tính cách tín ngưỡng-tôn giáo sơ khởi. Đã có những ghi nhận về hành vi mang tính nghi lễ hay nghi thức ghi nhận từ các hành động của những loài như tinh tinh, voi, cá heo và các động vật khác, chủ yếu là những nghi thức như việc để tang khi những con voi đứng quanh thi thể một thành viên trong đàn như tưởng niệm hay bầy tinh tinh hú hét, cùng nhảy múa đón trận mưa rào sau mùa khô kéo dài.
Tuy vậy, quan điểm phổ biến hiện nay là không có bằng chứng cho thấy bất kỳ động vật không phải con người nào tin vào Thần hoặc các vị thần và cầu nguyện, thờ phượng, hay có bất kỳ khái niệm siêu hình nào, cũng như tạo ra các cổ vật có ý nghĩa nghi thức hoặc nhiều hành vi khác điển hình của tôn giáo loài người. Động vật chỉ làm theo bản năng của nó, có thể một số hành vi được thực hiện qua quá trình học hỏi ở một số động vật bậc cao, có tính xã hội nhưng chưa đủ để chứng minh các loài động vật thực sự có hành vi tâm linh hay thậm chí là đức tin, tín ngưỡng, tôn giáo.
Ghi nhận

Ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy sự đau buồn và để tang ở các loài động vật khác đã tăng lên rất nhiều trong thập niên qua Việc để tang không chỉ giới hạn ở các loài thuộc họ cá voi có não lớn (như cá voi, cá heo) hay ở các loài linh trưởng, các khoa học gia đã ghi nhận được một số hình thức phản ứng trước cái chết ở hải cẩu, lợn biển, chó hoang dingo, ngựa, chó, mèo nhà, và nhiều loài khác nữa. Trong số những ví dụ đáng kinh ngạc có câu chuyện về 27 con hươu cao cổ trưởng thành tổ chức lễ tưởng niệm cho một con non mới chết, chuyện những con voi từ năm gia đình khác nhau tới thăm xương cốt của một con voi chết, một nhóm 15 con cá heo bơi chầm chậm hộ tống một con cá heo mẹ mang theo con con đã chết, và một trường hợp kỳ lạ về hai con vịt được cứu từ một nông trại chuyên nuôi gia cầm lấy gan làm thực phẩm đã kết bạn với nhau, rồi khi một con chết, con vịt còn lại đã nằm gối đầu lên cổ con kia trong nhiều giờ đồng hồ.
Ghi nhận > Tinh tinh

Nhà sinh vật học Mỹ là Nancy Howell nhận định tinh tinh có những tiền tố hình thành nên đời sống văn hóa và tâm linh như người nguyên thủy. Chúng có thể giao tiếp qua cử chỉ, sống tương trợ lẫn nhau và còn thực hiện những nghi lễ tương tự một đám tang khi một thành viên trong bầy qua đời như cúi đầu đứng xung quanh, chải lông. Những nghiên cứu về đời sống của tinh tinh gần đây cho thấy loài vật này còn biết sử dụng, chế tạo công cụ đơn giản. Nhà linh trưởng học Jane Goodall còn cho biết một số bầy linh trưởng thường khiêu vũ dưới cơn mưa lớn, hoặc khi chúng cùng đi qua một thác nước. Đó là một biểu hiện cho thấy tinh tinh có thể cũng có niềm tin của riêng chúng, tương tự việc cầu khấn thần nước, thần mưa của con người. Chưa kể, tinh tinh không phải sinh vật duy nhất được ghi nhận hành động như thể nhận thức được đời sống tâm linh.
Quan điểm đó của Goodall đã được gián tiếp khẳng định. Năm 2016, nhóm các nhà khoa học thuộc Viện nghiên cứu Tiến hóa Nhân loại học Max Planck, trực thuộc Đại học Leipzig (Đức) đã công bố một nghiên cứu quan sát tinh tinh sống ở 4 khu vực thuộc Tây Phi đã cho thấy những hành vi đặc trưng của đời sống tâm linh. Nhóm này mô tả rằng: "Bầy tinh tinh đứng quanh một cái cây, sau đó đi vòng quanh. Chúng ném đá vào cái cây đó, và chỉ có một số cây nhất định trở thành mục tiêu. Chỉ những con đực mới được ném đá vào cây, những con cái và con non đứng quanh quan sát. Hành vi trên được thực hiện lặp đi lặp lại suốt một thời gian dài. Đống đá được sử dụng chất đống quanh cái cây được chọn". Hành vi này cũng tương tự nghi thức tôn giáo ở các nền văn minh cổ đại. Cái cây của loài tinh tinh cũng giống như một đền thờ, và những con đực đóng vai trò tương tự thầy tế.
Vào năm 1972, Jane Goodall chứng kiến cảnh một con tinh tinh đực non có tên là Flint chết chỉ một tháng sau cái chết của mẹ nó, Flo. Con tinh tinh non đã quá đau lòng sau cái chết của mẹ, đến nỗi nó ngừng ăn uống và mọi hoạt động khác cho tới chết. Sau này, tại Quỹ Bảo vệ Tinh tinh Mồ côi Hoang dã (Chimfunshi Wildlife Orphange Trust) ở Zambia, một con tinh tinh cái có tên là Noel đã cố tìm cách lau sạch răng cho đứa con nuôi đã chết của nó, tinh tinh đực non tên là Thomas, hành vi được nhiều người cho là "nghi thức làm đám tang". Khi một con tinh tinh con qua đời, con mẹ sẽ vẫn bế xác con mình theo người nhiều ngày, thậm chí là nhiều tháng sau đó. Con mẹ vẫn tiếp tục chải chuốt cho thi thể, làm chậm quá trình phân hủy và chỉ ngưng tương tác với thi thể khi nó đã phân hủy quá nặng.
Ghi nhận > Ở loài voi

Voi nổi tiếng về việc tới thăm xác chết của các thành viên trong đàn, vuốt ve những bộ xương và có lúc còn đung đưa lắc mình như thể làm lễ tưởng niệm/mặc niệm. Nhà khoa học Mỹ Ronald Siegel đã quan sát những hành vi tâm linh ở loài voi châu Phi cho thấy, loài voi có thực hiện hành vi tưởng nhớ một thành viên đã chết vì nhiều loài có hành động thể hiện lòng tiếc thương như đứng xung quanh, cúi đầu nhưng không một loài nào chôn cất đồng loại như loài voi. Khi một thành viên trong bầy vừa qua đời, chúng sẽ đứng quanh rồi lấy bùn, đất, lá cây phủ lên.Voi không chỉ làm vậy với đồng loại. Ronald Siegel ghi nhận chúng cũng chôn cất những xác chết khác của tê giác, trâu, bò. khi gặp trên đường đi, một số con voi còn trang trí lên ngôi mộ bằng thức ăn, trái cây, hoa, hoặc những tán lá sặc sỡ.
Trong năm 2013, một nhà nghiên cứu đã theo dõi và ghi nhận cái chết của một con voi cái, tên Eleanor. Ngày hôm trước, con voi Eleanor lê lết thân mình sưng tấy một cách nặng nhọc. Một ngà của nó bị gãy, tai và chân của nó đầy các vết tích của một cú ngã gần đây. Ngay sau khi Eleanor quỵ xuống, một con voi cái khác, tên Grace, từ một nhóm khác trong đàn, đã chạy lại phía Elanor và tìm cách vực nó dậy bằng ngà của mình. Thế nhưng Eleanor đã quá yếu. Các con voi trong đàn đã đi tiếp, nhưng Grace vẫn ở lại bên cạnh Eleanor ít nhất một giờ nữa, cho đến khi mặt trời lặn xuống và bóng đêm bắt đầu bao phủ Kenya.
Con voi Eleanor cuối chùng đã chết vào lúc 11 giờ sáng hôm sau. Trong các ngày sau đó, ít nhất năm nhóm voi khác nhau đã đến thăm thi thể Eleanor, trong đó có một số gia đình voi hoàn toàn xa lạ với nó. Những con voi này ngửi, chạm vào thi thể của Eleanor và không bao giờ ở cách xa đó hơn vài trăm mét. Hành động này, theo nhiều khía cạnh, không khác gì với lễ viếng một quan chức vì những con voi đến thăm viếng không chỉ bao gồm các thành viên gia đình của Eleanor, các nhà khoa học cho rằng loài voi nói chung đều có một phản ứng thường thấy trước cái chết của đồng loại. Dù phản ứng này còn khác xa một lễ viếng của con người, nó vẫn hết sức đặc biệt đối với loài voi.
Ghi nhận > Ở cá heo

Con người và voi không phải là loài duy nhất viếng thi thể của đồng loại vừa qua đời. Các loài thuộc bộ Cá voi, bao gồm cá heo và cá voi sát thủ, thường được quan sát thấy chúng tập trung xung quanh một thành viên mới chết. Việc này có thể kéo dài trong vài ngày. Những con cá heo thậm chí còn ngăn thợ lặn đến gần, như thể không muốn có người ngoài can dự.  Trường hợp đáng chú ý nhất về điều này diễn ra khi một cá thể cá voi sát thủ mang mã số J35 sinh con, nhưng con non sớm chết ngay sau khi chào đời. J35 thương tiếc con mình, nên đã đẩy xác con đi cùng trên đại dương suốt nửa tháng. Sau khi cùng con bơi hàng ngàn kilômet trên biển, nó mới chịu chấp nhận để con mình ra đi. Con cá voi sát thủ J35 đẩy con mình trên biển suốt nửa tháng, một hành vi cho thấy chúng cũng biết tưởng nhớ đồng loại đã chết. Ghi nhận một trường hợp vào năm 2018, một con cá voi sát thủ non chết ở ngoài khơi Vancouver Island, và con cá mẹ có tên là Tahelqua, đã giữ xác con con bên mình suốt 17 ngày liên tục.
Vào năm 2000, chứng kiến một nghi lễ dưới nước khi thi thể một con cá heo cái được phát hiện dưới đáy biển, cách bờ biển Đảo Mikura 50 mét. Hai con cá heo đực đã ở cạnh thi thể con cái này rất lâu và chỉ thỉnh thoảng mới trồi lên mặt biển để hít thở. Các thợ lặn đã tìm cách mang thi thể của con cái lên bờ nhưng đã bị hai con cá heo đực chặn lại. Đến khi họ quay lại vào ngày hôm sau, hai con đực này vẫn đang canh gác tại đó. Đến ngày thứ ba, thi thể của con cái đã biến mất. Trong năm 2001, các thợ lặn đã chứng kiến cảnh hơn 20 con cá heo vây quanh thi thể một con đực vừa chết. Khi các thợ lặn tìm cách tiếp cận, bầy cá heo đã phản ứng giận dữ và tìm cách chặn đường. Khi họ mang thi thể con đực lên tàu, cả đàn cá heo tiếp tục bơi theo cho đến khi tàu về cảng.Trong mỗi trường hợp, các con cá heo đều hành động khá thất thường khi chúng bỏ dở các hoạt động thường ngày để viếng đồng loại và thường phản ứng một cách hung dữ nếu có ai tìm cách đến gần.
Nhận định > Liên hệ

Liên quan đến nghiên cứu của người hiện đại cho thấy cuộc sống có những hành vi nghi lễ của động vật là mối quan tâm của các nhà cổ sinh vật học, vì chúng cung cấp một cái nhìn sâu sắc về cách các hệ thống niềm tin tôn giáo có thể đã phát triển từ tổ tiên của loài người. Một số người đã thấy sự tương đồng bề ngoài giữa các nghi thức tang lễ của voi châu Phi và nghi thức chôn cất của người Neanderthal với những dấu hiệu về cái chết được thể hiện từ hơn 100 ngàn năm trước, và các nền văn hoá trên toàn cầu đều phát triển những nghi lễ phức tạp đối với cái chết từ các nghi lễ để tang cho tới việc xây dựng nghĩa địa, trang trí quan tài hay xây dựng kim tự tháp, hay nghi thức của tộc người Toraja ở Indonesia sống cùng xác chết của người thân trong hàng tuần lễ
Một số nhà nghiên cứu động vật nhận định hành vi của tinh tinh, voi và cá voi sát thủ cho thấy chúng có nhận thức về đời sống tâm linh. Nếu như Nancy Howell chỉ ra tinh tinh sở hữu những tiền tố hình thành đời sống tâm linh, thì những người khác viện dẫn hành vi của các loài nói trên có những điểm tương đồng nhất định với quá trình hình thành đời sống tâm linh ở con người. Việc chôn cất đồng loại, hay những sinh vật khác của loài voi khá giống với người Neanderthal, người Cro-Magnon cũng có phong tục chôn cất người chết. Tuy nhiên, những kiến thức này là bằng chứng quan trọng cho thấy con người không phải là loài duy nhất có phản ứng trước cái chết của đồng loại.
Trong những nghiên cứu của mình, nhà bác học Darwin cho rằng các loài động vật khác có khả năng biểu hiện các cảm xúc như hạnh phúc và đau khổ, và những câu chuyện về loài voi để tang đồng loại đã được Pliny Già của La Mã (23-79 Sau Công nguyên) ghi nhận. Nhưng dù vậy, các khoa học gia và các nhà triết học khá thận trọng và ngần ngại khi dùng từ "đau buồn" để mô tả cách ứng xử của bất kỳ động vật nào trước cái chết của đồng loại, bởi họ sợ rằng như thế là đã nhân cách hoá chúng, tức là gán cho chúng những thuộc tính, trạng thái tình cảm, hay ý niệm của con người như thể đã bị trói buộc suy nghĩ bởi những sợ hãi của mình về việc nhân cách hoá
Nhà tâm lý học tiến hóa Matt Rossano đã đưa ra giả thuyết cơ bản về quá trình tiến hóa đời sống tâm linh ở người tiền sử. Quá trình này gồm ba bước liên quan đến nhau. Đầu tiên, sự tâm linh được thể hiện qua những nghi lễ được dùng để gắn kết cộng đồng. Sau đó, những nghi lễ dần phổ biến, thâm nhập vào những hoạt động khác trong đời sống như chữa bệnh. Cuối cùng, đời sống tâm linh thể hiện ở hầu khắp những hành động trong đời sống con người như hội họa, thờ phụng; thậm chí ảnh hưởng đến quan niệm về đạo đức.  Nếu điều này là đúng thì hành vi của tinh tinh được Goodall chứng kiến có thể được hiểu là tương tự như tôn giáo của loài người tiền sử và đây chính là bước đầu trong việc hình thành đời sống tâm linh
Mê tín dị đoan

Trên thực tế có những truyền thuyết, lời đồn, câu chuyện huyễn hoặc về việc các động vật có thể thấy và cảm nhận được những oan hồn, ma quỷ hay thế giới bên kia, điều này là không hiếm trong các nền văn hóa khác nhau. Trong văn hóa Trung Hoa truyền thống, con bò và con không chỉ là một loại gia súc làm việc rất chăm chỉ, mà còn còn mang ý nghĩa tâm linh. Nước mắt bò được một số người chữa bệnh dân gian tin rằng có thể sử dụng để nhìn thấy ma. Bên cạnh đó chính bò cũng có thể nhìn thấy các hồn ma. Thậm chí đến những con trâu có phần tâm linh mạnh còn có thể nhìn thấy trước cái chết của bản thân mình do đó nó thường hay khóc trước cái chết của mình.
Mèo là một loài động vật ăn đêm, cũng là một trong những loài động vật có trực quan đặc biệt tốt. Chúng không những có thể nhìn thấy những linh hồn, mà còn thật sự phân biệt được đó là hồn ma tốt hay xấu. Nếu như con mèo trong nhà đột nhiên dựng hết cả lông lên, có lẽ xung quanh đó xuất hiện ma và trong đám ma người ta kiêng kỵ nhất chính là mèo đen. Con người lựa chọn loài chó nhưng một con vật thân thiết để đồng hành. Nó không chỉ giúp đỡ con người trong nhiều phương diện mà còn giúp bảo vệ bạn, chống lại những linh hồn xấu. Một con chó đen lớn thậm chí còn có thể xua đuổi những linh hồn mang oán khí lớn bằng tiếng sủa (chó sủa ma).
Chim bồ câu có thể nhìn thấy hồn ma, chính xác hơn đó là nó có thể cảm nhận được năng lượng xấu. Sự nhạy cảm của chim bồ câu đối với từ trường mạnh hơn nhiều so với hầu hết các loài động vật khác. Những oan hồn thường mang theo năng lượng âm tính, vì vậy khi những chú chim bồ câu cảm nhận được chúng sẽ rất sợ hãi và bay loạn lên. Quạ được cho là luôn thể hiện phản ứng cảnh báo nguy hiểm đối với các con quạ chết, chúng được cho là có thể thấy trước cái chết, khi nhìn thấy quạ chết, bồ câu chết và sóc chết bị bỏ vào môi trường của chúng, quạ có nhiều khả năng phát ra tiếng kêu cảnh báo và kêu gọi các con quạ khác tới khi thấy con quạ khác chết nhiều hơn là khi thấy bồ câu hay sóc chết, hay thậm chí cả khi thấy các con quạ giả được để trong tư thế như chết cho thấy quạ thể hiện phản ứng nguy hiểm trước quạ chết.
Người ta hay nói rằng cá chép Koi có thể nhìn thấy hồn ma, nhưng trên thực tế nó chỉ có thể cảm nhận giống hệt loài chim bồ câu. Trong văn hoá truyền thống Trung Hoa người ta tin rằng cá chép Koi có mang máu rồng, mà rồng thì không nhìn bề ngoài mà nhìn thẳng thấy tâm hồn của các sinh vật khác. Những chú cá chép Koi cũng sở hữu năng lực rất mạnh mẽ như vậy đối với các linh hồn! Nếu một bệnh nhân lại gần những chú cá chép này, chúng có thể sẽ chạy đi chứ không giống như những người khoẻ mạnh. Nhưng những con cá chép Koi cũng có thể đuổi ma, ngay cả những linh hồn mang oán khí lớn nếu gặp phải những con cá chép Koi đều phải chạy trốn.
Chú thích

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Con người, động vật và nỗi đau trước cái chết
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Dấu hỏi lớn về "đời sống tâm linh" động vật
1 2 3 4 5  Những lễ tang trong vương quốc động vật
1 2 3 4 5  Những động vật nào có thể nhìn thấy ma?
Voi được ghi nhận là có tập tính viếng mộ thành viên đã chết