stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Thân Nhân Trung
Thân thế và sự nghiệp

Theo các sách Đăng khoa lục thì Thân Nhân Trung, còn gọi là Thân Trọng Đức.[cần dẫn nguồn] Ông quê ở làng Yên Ninh, tục gọi là làng Nếnh, phủ Bắc Giang (nay thuộc phường Nếnh, thị xã Việt Yên, tỉnh Bắc Giang). Có thể thuộc dòng dõi Thân Thừa Quý trên đất Lạng Sơn. đỗ muộn, năm Quang Thuận thứ 10 đời vua Lê Thánh Tông, tức là năm Kỷ Sửu (1469), ông mới thi đậu Hội nguyên, Đệ tam giáp Đồng Tiến sĩ xuất thân. Ngay sau khi thi đỗ tiến sĩ, ông được cử làm Hàn lâm viện thị độc, sau đó thăng Hàn lâm viện thừa chỉ, kiêm Đông các Đại học sĩ, kiêm Quốc tử giám tế tửu. Vua Lê Thánh Tông đánh giá tài năng của Thân Nhân Trung rất cao: ông được vua cử làm độc quyển cho các khoa thi Đình năm Ất Mùi (1475), năm Canh Tuất (1490), năm Quý Sửu (1493), năm Bính Thìn (1496), là các niên hiệu Hồng Đức từ thứ 6 đến thứ 27.
Năm Hồng Đức thứ 6 (1475), Thân Nhân Trung cùng với Lê Niệm, Đào Tuấn, Đỗ Nhuận, Quách Đình Bảo... được cử đi tiễn sứ giả nhà Minh là Quách Cảnh về nước.
Năm Hồng Đức thứ 14 (1483) vua Lê Thánh Tông sai Thân Nhân Trung, cùng với Quách Đình Bảo, Đào Cử, Đàm Văn Lễ, bắt đầu soạn bộ sách Thiên Nam dư hạ và Thân chinh ký sự.
Năm Hồng Đức thứ 15 (1484), Thân Nhân Trung cùng các quan bộ lễ khác tiến hành viết các bài văn bia để khắc vào các bia tiến sĩ đầu tiên của Việt Nam, các bia này hiện đặt tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, ghi lại mục đích lập mỗi khoa thi nho học, hoàn cảnh lịch sử các khoa thi được khắc bia, hoàn cảnh ra đời của văn bia, và nội dung quan trọng nhất là đề danh các tiến sĩ đỗ đại khoa trong khoa thi đó. Thân Nhân Trung được giao soạn bài văn bia cho bia tiến sĩ đầu tiên khoa Nhâm Tuất (1442). Khi viết về mục đích các khoa thi nho học, trong bài văn bia này, Thân Nhân Trung đã nêu bật được tầm quan trọng của giáo dục nhân tài đối với việc hưng thịnh của đất nước:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | ...Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn. Vì thế các bậc đế vương thánh minh không đời nào không coi việc giáo dục nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí quốc gia làm công việc cần thiết... | ” |
— Thân Nhân Trung
Năm Hồng Đức thứ 26 (1495), Lê Thánh Tông lập hội thơ Tao Đàn, tự xưng là Tao Đàn đô nguyên súy, Thân Nhân Trung và Đỗ Nhuận được cử làm Tao Đàn phó đô nguyên súy. Thân Nhân Trung đóng góp phần đáng kể vào các tập thơ Quỳnh uyển cửu ca, Hồng Đức quốc âm thi tập, những tác phẩm tiêu biểu của hội Tao Đàn.
Gia thế

Là người mở đầu cho một gia tộc khoa bảng, ba đời liên tiếp với 4 vị đỗ tiến sĩ và đều làm quan dưới thời vua Lê Thánh Tông.
Khoa thi năm Tân Sửu niên hiệu Hồng Đức thứ 12 (1481), con trai thứ của ông là Thân Nhân Vũ (còn gọi là Thân Tông Vũ), 38 tuổi đỗ Tiến sĩ. Thân Nhân Vũ sau này cũng tham gia hội Tao đàn Nhị thập bát tú.
Khoa thi năm Đinh Mùi niên hiệu Hồng Đức thứ 18 (1487) cháu nội ông là Thân Cảnh Vân, 25 tuổi đỗ Thám hoa. Thân Cảnh Vân là con Thân Nhân Tín, con cả của ông.
Khoa thi năm Canh Tuất niên hiệu Hồng Đức thứ 21 (1490), con trai đầu của ông là Thân Nhân Tín, 52 tuổi đỗ Tiến sĩ. Nhân Tín đỗ sau con trai mình là Thân Cảnh Vân một khoa (sau 3 năm).
Vua Lê Thánh Tông từng ca ngợi gia tộc này bằng câu thơ:
tức là:
Thời Nguyễn, gia tộc họ Thân cũng có 10 vị cử nhân và 1 vị tiến sĩ.
Hiện nay, nhiều đường phố, trường học tại Việt Nam mang tên ông. Tên ông còn được cho một giải thưởng báo chí tại Việt Nam.
Tác phẩm

Thiên Nam dư hạ tập
Thân chinh ký sự
Văn bia Chiêu Lăng, viết về vua Lê Thánh Tông, đặt tại lăng vị vua này
Văn bia tiến sĩ: Đại Bảo tam niên Nhâm Tuất khoa tiến sĩ đề danh ký, Hồng Đức thập bát niên Đinh Mùi khoa tiến sĩ đề danh ký.
Thơ phú có vài chục bài trong:
Hồng Đức quốc âm thi tập, bình và họa lại thơ vua Lê Thánh Tông.
Quỳnh uyển cửu ca.
Chú thích

↑  Văn bia tiến sĩ khoa Tân Sửu (1481), có ghi danh Thân Tông Vũ đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân.[liên kết hỏng]
Bia tiến sĩ khoa thi nho học năm Nhâm Tuất (1442), do Thân Nhân Trung soạn lời văn.
Trích đoạn văn bia được trưng bày tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám ở Hà Nội: "Hiền tài quốc gia chi nguyên khí."
Lazar Moiseyevich Kaganovich

Lazar Moiseyevich Kaganovich
Lazar Moiseyevich Kaganovich (tiếng Nga: Лазарь Моисеевич Каганович, 22 tháng 11 [10 Tháng 9] 1893 - 25 tháng 7 năm 1991) là một chính trị gia Xô viết, nhà quản lý và là một trong những cộng sự chính của Joseph Stalin. Khi ông mất vào năm 1991, ông là người Bolshevik cuối cùng còn sống.
Tiểu sử

Kaganovich sinh năm 1893 với cha mẹ Do Thái  ở làng Kabany, Radomyshl uyezd, Kiev Governorate, Đế chế Nga (nay là Dibrova, Poliske Raion, Kiev Oblast, Ukraine). Đầu năm 1915, Kaganovich trở thành nhà tổ chức Cộng sản tại một nhà máy giày nơi ông làm việc.
Khoảng năm 1911, ông gia nhập Đảng Bolshevik (anh trai Mikhail Kaganovich của ông đã trở thành thành viên vào năm 1905). Năm 1915 Kaganovich bị bắt và đưa về Kabany. Trong tháng 3-tháng 4 năm 1917, ông từng giữ chức Chủ tịch Hiệp hội Tanners và làm Phó Chủ tịch Liên Xô Yuzovka. Tháng 5 năm 1917, ông trở thành lãnh đạo của tổ chức quân sự của Bolsheviks ở Saratov, và tháng 8 năm 1917, ông trở thành lãnh đạo của Ủy ban Polessky của Đảng Bolshevik ở Belarus. Trong Cách mạng tháng 10 năm 1917, ông lãnh đạo cuộc nổi dậy ở Gomel.
Chức vụ

Năm 1918 Kaganovich đóng vai trò chỉ huy bộ phận tuyên truyền của Hồng quân. Từ tháng 5 năm 1918 đến tháng 8 năm 1919, ông là Chủ tịch Ủy ban Ispolkom của Hiệp hội Nizhny Novgorod. Trong những năm 1919-1920, ông làm Thống đốc của Voronezh Gubernia. Những năm 1920-1922 ông ở Turkmenistan như một trong những người lãnh đạo cuộc chiến tranh Bolshevik chống lại các phiến quân Hồi giáo địa phương (basmachi), và cũng chỉ huy các cuộc trừng phạt tiếp theo chống lại phe đối lập địa phương.
Tháng 5 năm 1922, Stalin trở thành Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô và ngay lập tức thuyên chuyển Kaganovich vào bộ máy của ông để lãnh đạo Ban Tổ chức hoặc Orgburo của Ban Thư ký. Trong những năm 1930, Kaganovich, cùng với các nhà quản lý dự án Ivan Kuznetsov, và sau đó, Isaac Segal, đã tổ chức và đóng góp rất lớn cho việc xây dựng hệ thống tàu điện ngầm đầu tiên của Liên Xô, Metro Moscow, được gọi là Metropoliten.Trong thời gian này, ông cũng giám sát việc phá hủy nhiều di tích lâu đời nhất của thành phố, bao gồm Nhà thờ Chúa Kitô Đấng Cứu Rỗi.
Trường Trung học phổ thông chuyên Phan Bội Châu, Nghệ An

| Trường Trung học phổ thông Chuyên Phan Bội Châu  Nghệ An Chuyên Phan> Địa chỉ |
| --- | --- |
119 Lê Hồng Phong, Vinh, Nghệ An, Việt Nam
Thông tin
Loại: Trung học phổ thông chuyên tỉnh/thành phố
Khẩu hiệu: Chuyên Phan
Thành lập: 15 tháng 10 năm 1974; 50 năm trước (1974-10-15)
Hiệu trưởng: Cao Thị Lan Thanh
Website: https://www.facebook.com/thptchuyenphanboichau/

Tổ chức và quản lý
Phó hiệu trưởng: Hoàng Thanh Phong, Nguyễn Thị Giang Chi
 
Trường Trung học phổ thông chuyên Phan Bội Châu (hay còn được gọi là Trường Phan) là một trường trung học phổ thông chuyên, có trụ sở tại thành phố Vinh, là trường chuyên duy nhất của tỉnh Nghệ An và là 1 trong 2 trường chuyên đóng tại thành phố Vinh.
Lịch sử

Tiền thân là các lớp chuyên Toán của tỉnh Nghệ An được thành lập từ những năm 1964 - 1965, Trường được thành lập ngày 15 tháng 10 năm 1974, là trường THPT chuyên cấp tỉnh đầu tiên tại miền Bắc Việt Nam. Trong thời kỳ đầu, Trường chỉ có 2 lớp chuyên Toán và chuyên Văn được tuyển chọn từ học sinh 2 trường cấp III Đô Lương và Thanh Chương.
Niên học đầu tiên 1974 - 1975, có hơn 100 học sinh với gần 40 giáo viên và cán bộ công nhân viên chức do ông Đinh Văn Thông làm hiệu trưởng. Khóa đầu tiên tốt nghiệp có 51 học sinh, trong đó 27 học sinh vào đại học trong nước và 23 học sinh đi du học ở nhiều nước... Sau đó, Trường chuyển trụ sở về 48 Lê Hồng Phong - Thành phố Vinh. Và có thêm các lớp chuyên Lý, Hóa, Tin, Sinh, Sử, Địa, Tiếng Anh, Tiếng Pháp, Tiếng Nga, Lĩnh vực Khoa học tự nhiên và Lĩnh vực Ngoại ngữ.
Lịch sử > Các địa điểm trường đã từng đóng > Trước ngày thành lập trường

Tại Hưng Nguyên:
Tại Đô Lương:
Tại Nghi Lộc:
Lịch sử > Các địa điểm trường đã từng đóng > Sau khi thành lập trường

Tại xã Diễn Thành - Diễn Châu:
Tại thành phố Vinh:
Đội ngũ giảng dạy

Đội ngũ giáo viên của trường có 48 thạc sĩ, 2 tiến sĩ và một số đang tiếp tục hoàn thiện những bậc học cao hơn.
Thành tích

Huân chương Lao động hạng Nhất (2005)
Huân chương Lao động hạng Nhì
Huân chương Lao động hạng Ba
Đơn vị anh hùng thời kỳ đổi mới (2013)
Huân chương Độc lập hạng Nhì (2024)
Các đời hiệu trưởng

| Thời gian | Hiệu trưởng | Ghi chú |
| --- | --- | --- |
| 1974 - 1996 | Đinh Văn Thông | Bí thư chi bộ 1974 - 1975 |
| 1996 - 2002 | Nguyễn Hữu Đắc | Hiệu phó 1991 - 1996, Bí thư chi bộ 1996 - 2002 |
| 2002 - 2004 | Đinh Thị Lệ Thanh | Nguyên Ủy viên chuyên trách bậc 2 Ban Chỉ đạo Tây Bắc |
| 2004 - 2015 | Đậu Văn Mùi | Bí thư chi bộ |
| 2015 - 2023 | Ngô Sỹ Thuỷ | Bí thư chi bộ |
| 2023 - nay | Cao Thị Lan Thanh | Bí thư chi bộ |
Thông tin được lấy chính thức từ Phòng truyền thống nhà trường
Chú thích

↑  Trần Trung Hiếu (20 tháng 3 năm 2014). “50 năm trường Phan Bội Châu:Từ những lớp chuyên đặc biệt đầu tiên”. Báo Nhân Dân điện tử.
↑  Trường thpt Phan Bội Châu: Vườn ươm những tài năng[liên kết hỏng]
Tống Lý Tông

Tống Lý Tông (chữ Hán: 宋理宗, 26 tháng 1 năm 1205 - 16 tháng 11 năm 1264), thụy hiệu đầy đủ Kiến Đạo Bị Đức Đại Công Phục Hưng Liệt Văn Nhân Vũ Thánh Minh An Hiếu hoàng đế (建道備德大功復興烈文仁武聖明安孝皇帝), tên thật là Triệu Dữ Cử (趙與莒), Triệu Quý Thành (趙貴誠) hay Triệu Quân (趙昀), là vị hoàng đế thứ 14 của vương triều nhà Tống trong lịch sử Trung Quốc, đồng thời cũng là vị hoàng đế thứ năm của thời đại Nam Tống (1127 - 1279).
Tống Lý Tông xuất thân là bà con xa với dòng hoàng tộc đang nắm giữ ngôi vua khi trước, nên lúc nhỏ phải sống trong nhân gian mặc dù có thân phận hoàng tộc. Đến năm 1221, ông được phong làm thừa tự trong phủ Nghi vương. Khi Tống Ninh Tông qua đời năm 1224, Hữu Thừa tướng Sử Di Viễn giả di chiếu phế truất hoàng tử và đưa Triệu Quân lên ngôi hoàng đế, trở thành Tống Lý Tông.
Mười năm đầu tiên thời Lý Tông chứng kiến sự chuyên quyền của Sử Di Viễn, Lý Tông chỉ có hư vị, không có thực quyền. Chỉ đến sau khi Di Viễn chết rồi (1233) thì ông mới có thể thân chính, trong một thời gian ngắn trọng dụng trở lại một số vị quan liêm khiết, chấn chỉnh triều cương; tuy nhiên chẳng bao lâu bọn gian thần lại nổi lên khiến triều chánh đại hoại. Về đối ngoại, năm 1233 Lý Tông vì muốn trả thù cho mối nhục Tĩnh Khang xưa kia, đã quyết định liên quân với Mông Cổ mà tiêu diệt nước Kim. Kim quốc bại vong thì Tống lại phải đối mặt với quân Mông Cổ hùng mạnh đã ở sát biên giới. Tháng 6 năm 1234, Lý Tông phát động Đoan Bình nhập Lạc hòng khôi phục miền Bắc Tống nhưng bị quân Mông Cổ đánh cho tan tác, kể từ đó bắt đầu chiến tranh Mông-Tống hơn 40 năm mà kết quả cuối cùng là Tống bị Mông Cổ tiêu diệt.
Sau khi tướng giỏi Mạnh Củng qua đời (1246), quốc lực Nam Tống ngày một suy yếu. Năm 1259, quân Mông Cổ huy động lực lượng lớn đánh Tống, nhưng bị tướng Vương Kiên đánh bại ở Điếu Ngư dẫn đến Mông Kha hãn tử trận; Hốt Tất Liệt phải quay về miền bắc tranh ngôi Đại Hãn. Sau chiến thắng đó, quyền hành trong triều rơi cả vào tay gian thần Giả Tự Đạo. Tự Đạo được phong Hữu Thừa tướng năm 1262, loại bỏ những người chống đối, nắm cả quốc sự sau khi Lý Tông qua đời.
Do các con của Tống Lý Tông đều chết sớm, nên ông phải lấy người con của em trai mình là Triệu Mạnh Khải làm người kế vị, tức là Tống Độ Tông về sau. Trong 40 năm trị vì, Tống Lý Tông ham mê sắc dục, không quan tâm triều chính, bên trong để gian thần Sử Di Viễn, Đinh Đại Toàn, Giả Tự Đạo lộng hành, bên ngoài sử dụng chính sách ngoại giao sai lầm; chính ông đã đẩy triều Nam Tống vào con đường diệt vong 15 năm sau ngày ông qua đời.
Thân thế và cuộc sống ban đầu > Thuở thiếu thời

Tống Lý Tông có tên lúc khai sinh là Triệu Dữ Cử, là cháu đời thứ 10 của Tống Thái Tổ Triệu Khuông Dận, chào đời vào ngày Quý Hợi tháng giêng (26 tháng 1) năm nguyên niên Khai Hi (1205) thời Tống Ninh Tông tại ấp Trung Hồng, huyện Sơn Âm, phủ Thiệu Hưng. Phụ thân ông là Triệu Hi Lư, về sau truy phong là Vinh Văn Cung vương, mẹ là Toàn thị. Hy Lư là con của Triệu Quốc công Triệu Sư Ý (赵师意), Sư Ý là con của Ích Quốc công Triệu Bá Ngộ (赵伯旿), Bá Ngộ là con Ngô Quốc công Triệu Tử Thích (赵子奭), Tử Thích là con Phòng Quốc công Triệu Lệnh Giá (趙令稼), Lệnh Giá là con Gia Quốc công Triệu Thế Quát (趙世括), Thế Quát là con Lư Giang hầu Triệu Thủ Độ (趙守度), Thủ Độ là con Ký vương Triệu Duy Cát (趙惟吉), Duy Cát là con Yên Ý vương Triệu Đức Chiêu (趙德昭), Đức Chiêu là con trai thứ hai của Tống Thái Tổ, do con trai trưởng của Thái Tổ là Đằng vương Triệu Đức Tú mất khi còn nhỏ và không có hậu duệ, nên Đức Chiêu là người đáng lý sẽ được chọn làm trữ quân của Thái Tổ trong tương lai. Nhưng do Thái Tổ theo di huấn của Chiêu Hiến thái hậu, nhường ngôi cho Thái Tông nên Đức Chiêu dù đã trưởng thành và rất tài năng lại thêm được các đại thần trong triều, nhất là tể tướng Triệu Phổ (cánh tay phải đắc lực của Thái Tổ bấy giờ) đánh giá cao cũng không được vua cha lập làm Thái tử mà chỉ được ban tước vương. Thái Tông lên ngôi, liền tìm cớ giết hại con cháu Thái Tổ để có thể nhường ngôi cho con cháu của mình, Triệu Đức Chiêu cũng đã bị bức tử vào năm 979. Các hoàng đế về sau của nhà Bắc Tống đều là hậu duệ của Tống Thái Tông, còn các hoàng đế về sau của nhà Nam Tống (trừ Tống Cao Tông) đều là hậu duệ của Tống Thái Tổ. Triệu Dữ Cử là hậu duệ dòng trưởng chính thống trực hệ của Thái Tổ, nếu đem đối chiếu với phả hệ của hoàng tộc Triệu thị thì Dữ Cử là cháu họ của Ninh Tông và gọi Ninh Tông bằng chú. Nhưng nếu xét về khía cạnh chính thống theo đạo lý trong Nho giáo thời phong kiến thì Triệu Dữ Cử có quyền thừa kế hợp pháp hơn nhiều so với dòng dõi của Tống Ninh Tông vì tổ tiên ông là dòng trưởng của Thái Tổ.
Lúc Dữ Cử chào đời là vào buổi tối nhưng lại có năm đạo hào quang ngũ sắc từ trong nhà vụt ra, sáng như ban ngày. Chào đời được ba ngày thì gia nhân nghe thấy bên ngoài có tiếng huyên náo của xa ngựa, nhưng khi ra xem thì chẳng thấy gì. Lúc Dữ Cử còn nhỏ ở trong buồng kín bỗng thấy có luồng sáng xuất hiện như ban ngày, mọi người nhìn vào đứa trẻ thì thấy giống như long, lân. Có người đến đoán mệnh, nói rằng Dữ Cử về sau hiển quý không biết bao nhiêu mà kể, mà người em là Dữ Nhuế cũng rất phi phàm.
Thân thế và cuộc sống ban đầu > Hậu tự phủ Nghi vương

Năm 1207 anh họ của Tống Ninh Tông là Nghi Tĩnh Huệ vương Triệu Bính qua đời mà không có con. Ninh Tông lấy người trong tông thất là con của Hi Cù, ban tên là Quý Hòa để làm hậu tự cho Nghi vương. Tháng 8 năm 1220, người con nuôi thứ nhất của Ninh Tông là Cảnh Hiến thái tử Triệu Tuân qua đời. Ninh Tông căn cứ theo chuyện Cao Tông chọn Hiếu Tông xưa kia, cho tuyển khoảng 10 trẻ trong tông thất, tuổi khoảng 15 vào cung để chọn. Cuối cùng thì quyết định lập Quý Hòa làm hoàng tử vào ngày Bính Dần tháng 6 năm 1221, tiến phong Kì Quốc công. Nhưng như thế thì Nghi vương không có người kế vị. Bấy giờ trong triều, đại quyền nằm trong tay Hữu thừa tướng Sử Di Viễn. Khi đó có Dư Thiên Tích là môn khách trong nhà Di Viễn, tính tình cẩn trọng, được Di Viễn trọng dụng. Di Viễn không hài lòng với ngôi vị của hoàng tử Hoành, muốn dựng người khác lên, nên giả tiếng tìm hậu tự cho Nghi vương để thực hiện ý đồ của mình. Di Viễn sai Thiên Tích qua Thiệu Hưng nên tìm người nào hiền tài trong tông thất để làm người nối dõi cho Nghi vương.
Thiên Tích qua Việt Tây Môn thì trời đổ mưa, phải trú ở nhà ông ngoại Dữ Cử là Toàn Bảo Trường. Bảo Trường biết đó là môn khách của Sử thừa tướng nên phải hậu đãi. Thiên Tích thấy có hai đứa trẻ đứng hầu bên Bảo Trường, mới hỏi là ai, Bảo Trường đáp là hai đứa cháu ngoại Dữ Cử, Dữ Nhuế và kể về sự lạ trong lúc Dữ Cử chào đời. Thiên Tích về Lâm An, báo với Di Viễn. Di Viễn bảo Thiên Tích đem hai trẻ về kinh. Bảo Trường biết là phú quý đã đến, nên bán ruộng để sắm sửa hành lý và mướn người hộ tống hai cháu về kinh. Di Viễn thấy anh em Dữ Cử thì rất mừng nhưng sợ việc bị lộ ra nên mới cho về nhà Bảo Trường. Bảo Trường rất thất vọng, người trong thôn nhân dịp cười nhạo. Đến mấy năm sau Di Viễn lại triệu hai trẻ đến, Bảo Trường không muốn đưa đi nữa. Di Viễn nhờ Thiên Tích thuyết phục, Bảo Trường mới cho Dữ Cử đến Lâm An lần nữa. Di Viễn tấu xin Ninh Tông lấy Dữ Cử làm hậu tự cho Nghi vương, phong chức Bỉnh Nghĩa lang, đến tháng 9 thì lập làm Nghi vương hậu tự. Năm đó ông 17 tuổi. Quý Thành trầm tĩnh, ít nói, lại ham học. Mỗi lần vào dự triều tham hoặc dự yến trong cung đều khăn áo tề chỉnh trong khi người khác cười nói vui vẻ. Mỗi khi vào yết kiến thì tỏ ra biết lễ nghi, Sử Di Viễn thấy thế thì thầm khen ngợi. Ngày Giáp Tử tháng 8, phong Giám Môn Vệ đại tướng quân, ban tên là Quý Thành. Ngày Đinh Tị tháng 5 năm Gia Định 15 (1222) lấy làm Kiểm giáo thiếu bảo, phong Tế quốc công. Ngày Kỉ Mùi tiến phong Tế châu phòng ngự sử.
Thân thế và cuộc sống ban đầu > Bất ngờ được lên ngôi

Lúc bấy giờ Sử Di Viễn, trong cung có Dương hậu chống lưng, bên ngoài phe cánh đầy triều, tha hồ tiếm đoạt quyền hành, muốn làm gì thì làm, muốn giết ai thì giết. Hoàng tử Hoành không vừa ý, có lời chê trách. Di Viễn biết được, liền bỏ tiền mua một ca kĩ dâng tặng hoàng tử để dò xét động tĩnh. Cuối cùng Di Viễn biết được rằng, hoàng tử thường ghi lại mấy tội ác của Di Viễn và Dương hoàng hậu, còn nói toạc ra rằng về sai sẽ đày Di Viễn đi suốt 8000 dặm, ra Ân châu. Di Viễn kinh hoàng và từ đó muốn phế hoàng tử Hoành. Một dịp nhân ngày Di Viễn lên chùa cầu siêu cho phụ thân, có Quốc tử học lục Trịnh Thanh Chi là thầy của Quý Thành đến dự. Di Viễn mời Thanh Chi đến phủ, tiết lộ ý định phế lập của mình. Hằng ngày Thanh Chi dạy Quý Thành làm văn, học tập ngự thư của Cao Tông. Quý Thành tư chất vốn thông minh nên học một hiểu mười. Thanh Chi đưa những bài văn của Quý Thành cho Di Viễn xem. Di Viễn ca ngợi tài năng của Quý Thành và chê bai hoàng tử Hồng trước mặt Ninh Tông.
Từ ngày Bính Tuất tháng 8 năm thứ 17 (1224), Ninh Tông bị bệnh và từ đó không lên triều. Sử Di Viễn sai Trịnh Thanh Chi đến phủ Nghi vương báo về việc phế lập, Quý Thành im lặng không đáp. Thanh Chi nói
Quý Thành mới nói
Thanh Chi đem việc đó nói với Di Viễn, cả hai hết lời khâm phục. Ngày Nhâm Thìn, bệnh của đế trở nặng. Sử Di Viễn giả mạo di chiếu lập Quý Thành làm hoàng tử, ban tên là Quân, phong Vũ Thái quân tiết độ sứ, tước Thành quốc công. Ngày Đinh Dậu tháng nhuận (18 tháng 9 năm 1224), Ninh Tông băng ở điện Phúc Ninh. Di Viễn sai hai cháu của Dương hoàng hậu là Dương Cốc, Dương Thạch vào báo việc phế lập. Hậu thất kinh, nói
Và nhất quyết không chịu. Dương Cốc phủ phục dưới đất, nói
Hoàng hậu chần chừ một lát nữa, mới hỏi người đó ở đâu. Di Viễn nói với Quý Thành
Hoàng tử Quân vào cung yết kiến, hậu nói
Di Viễn dẫn quân tới nội điện, cho hoàng tử Quân lạy trước linh cữu. Lễ xong mới triệu hoàng tử Hoành. Hoành thấy lệnh đến chậm đã sinh nghi, nhưng cuối cùng cũng theo vào cung. Di Viễn bố trí vệ sĩ giữ hết tùy tùng của hoàng tử không cho đi theo và bảo Hạ Chấn trông coi hoàng tử cẩn thận. Hoàng tử thấy mình vẫn phải đứng ở chỗ cũ nghe di chiếu nên lo lắng. Bỗng thấy trên điện có một vị thiên tử, bước lên ngai rồng và tuyên chiếu lên ngôi. Chiếu tuyên xong, các quan đều quỳ bái. Hoàng tử Hoành không chịu quỳ, nhưng bị Hạ Chấn thúc ép nên phải quỳ. Hoàng tử Quân nối ngôi, tức là Tống Lý Tông. Phong hoàng tử Hoành làm Tế Dương quận vương, Khai phủ nghi đồng tam ti; rồi đổi làm Tế vương ra phủ Hồ châu. Tôn Dương hậu làm hoàng thái hậu, buông rèm nghe chính. Theo cố sự những năm Thuần Hi, Lý Tông ở trong cung phục tang ba năm.
Làm hoàng đế > Phá Thái diệt Kim

Kể từ năm 1215, do bị quân Mông Cổ uy hiếp, triều đình Kim phải dời đô về Biện Kinh. Không bao lâu sau, Yên Kinh và hầu hết những vùng đất phía bắc sông Hoàng Hà đều rơi vào tay Mông Cổ, nước Kim ngày càng suy nhược, nguy cơ diệt vong đã gần kề.
Năm 1227, Mông Thái Tổ Thành Cát Tư Hãn xuất chinh Tây Hạ và giành chiến thắng, tiêu diệt nước Hạ. Sau trận này, quân Mông Cổ dồn toàn lực tiêu diệt nước Kim. Năm 1230, Mông Thái Tông Oa Khoát Đài cùng em là Đà Lôi đem quân đánh Đồng Quan nhưng không được, nên sai người đến Tống mượn đường, kết quả sứ Mông bị người Tống giết chết. Oa Khoát Đài đùng đùng nổi giận, sai Đà Lôi đem 30.000 quân kị tiến đánh Bảo Kê, hạ Đại Tản quan, phá Phượng châu và Hưng Nguyên; vượt sông Gia Lăng tiến vào đất Thục. Chế trí sứ Tứ Xuyên Quế Như Uyên bỏ trốn. Tuy nhiên về sau thì Oa Khoát Đài (do chỉ muốn ra oai chứ không định đánh Tống khi nước Kim vẫn còn) đã triệu Đà Lôi về để tập trung diệt nước Kim.
Năm 1232 và 1233, nước Kim liên tiếp bại trận. Mùa đông năm 1232, Kim Ai Tông bỏ trốn khỏi Biện Kinh. Trong khi đó Mông Cổ sai Vương Tiếp đến Tống xin hợp quân đánh Kim. Chế trí sứ Kinh Hồ Sử Tung Chi báo về triều đình. An phủ sứ Hoài Đông Triệu Phạm xin giữ minh ước, vì nếu Kim vong thì Mông Cổ tất sẽ dòm ngó đến Tống, nhưng Lý Tông không nghe, quyết định liên Mông kháng Kim. Oa Khoát Đài hứa hẹn rằng sau khi việc thành sẽ "trả lại" Hà Nam cho Tống, từ đó hai bên lập ra thệ ước bằng miệng.
Mùa hạ năm 1233, Tống đình cử Mạnh Củng ra quân từ Tảo Dương đánh Đường châu, giết tướng Kim chiếm Đường châu và đánh sang Thuận Dương, tướng Kim Vũ Tiên bỏ trốn, hơn bảy vạn quân Kim đầu hàng người Tống. Sau khi hạ được Đường châu, Mạnh Củng sai người liên hệ với Mông Cổ đánh Thái châu là sào huyệt cuối cùng của nước Kim. Tháng 12 ÂL, quân Tống chiếm Sài Đàm Lâu. Ngày 10 tháng 1 năm 1234, chiếm được thành ngoài. Đêm 8 tháng 2 năm 1234, trước tình thế nguy cấp, Kim Ai Tông nhường ngôi cho Hoàn Nhan Thừa Lân. Hôm sau liên quân tổ chức tấn công một trận lớn. Kim chủ thắt cổ tự tử ở Lan Hiên, tướng Hoàn Nhan Hốt Tà Hổ cùng 500 người tuẫn tiết. Hoàn Nhan Thừa Lân lui về Tử Thành, quân Tống thừa cơ đánh sang, Thừa Lân tử trận. Mạnh Củng cho quân tiến vào thành, bắt được Tham chính nước Kim Trương Thiên Cương và hài cốt của Kim chủ. Mạnh Củng cùng tướng Mông Cổ Tháp Sất Nhi chia số hài cốt và của cải trong thành làm đôi mỗi bên một phần. Lại lấy tây bắc Trần, Thái làm giới hạn, bắc thuộc Mông nam thuộc Tống; sau đó cùng rút về nước. Triều Kim kể từ Thái Tổ A Cốt Đả đến Ai Tông Ninh Giáp Tốc là được 6 đời 9 chủ, 120 năm.
Sử Tung Chi đưa Trương Thiên Cương, Hoàn Nhan Hảo cùng vàng bạc châu báu cướp được, có cả hài cốt của Kim Ai Tông về Lâm An. Hình quan bắt Thiên Cương viết tờ biểu thú tội, coi Ai Tông như một chủ rợ, Thiên Cương không nghe và ghi vào hộp đúng hài cốt bốn chữ cố chủ tuẫn quốc. Thi hài Ai Tông bị đưa vào kho ngục Đại lý tự. Lý Tông xét công diệt Kim, ban cho Mạnh Củng đai ngự khí, ban thưởng cho Giang Hải và các tướng khác.