stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nội chiến
Tài liệu

Ali, Taisier Mohamed Ahmed and Robert O. Matthews, eds. Civil Wars in Africa: roots and resolution (1999), 322 pages
Mats Berdal and David M. Malone, Greed and Grievance: Economic Agendas in Civil Wars (Lynne Rienner, 2000).
Paul Collier, Breaking the Conflict Trap: civil war and development policy World Bank (2003) - 320 pages
Collier, Paul; Sambanis, Nicholas biên tập (2005). Understanding Civil War:Evidence and Analysis. 1: Africa. Washington, DC: The World Bank. ISBN 978-0-8213-6047-7.
Collier, Paul; Sambanis, Nicholas biên tập (2005). Understanding Civil War:Evidence and Analysis. 2: Europe, Central Asia, and Other Regions. Washington, DC: The World Bank. ISBN 978-0-8213-6049-1.
Stathis Kalyvas, "'New' and 'Old' Civil Wars: A Valid Distinction?" World Politics 54, no. 1 (2001): 99-118.
David Lake and Donald Rothchild, eds. The International Spread of Ethnic Conflict: Fear, Diffusion, and Escalation (Princeton University Press, 1996).
Roy Licklider, "The Consequences of Negotiated Settlements in Civil Wars, 1945--1993," American Political Science Review 89, no. 3 (summer 1995): pp 681–690.
Andrew Mack, "Civil War: Academic Research and the Policy Community," Journal of Peace Research 39, no. 5 (2002): các trang 515–525.
David T. Mason and Patrick 3. Fett, "How Civil Wars End: A Rational Choice Approach," Journal of Conflict Resolution 40, no. 4 (fall 1996): 546-568.
Patrick M. Regan. Civil Wars and Foreign Powers: Outside Intervention in Intrastate Conflict (2000) 172 pages
Stephen John and others., eds. Ending Civil Wars: The Implementation of Peace Agreements (2002), 729 pages
Monica Duffy Toft, The Geography of Ethnic Violence: Identity, Interests, and the Indivisibility of Territory (Princeton NJ: Princeton University Press, 2003). ISBN 0-691-12383-7.
Barbara F. Walter, Committing to Peace: The Successful Settlement of Civil Wars (Princeton University Press, 2002),
Elisabeth Jean Wood; "Civil Wars: What We Don't Know," Global Governance, Vol.ngày 1 tháng 9 năm 2003 pp 247+ online version
Drummondita microphylla

| Drummondita microphylla> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Sapindales
Họ (familia): Rutaceae
Chi (genus): Drummondita
Loài (species): D. microphylla
Danh pháp hai phần
Drummondita microphylla Paul G.Wilson, 1998 
Drummondita microphylla là một loài thực vật có hoa trong họ Cửu lý hương. Loài này được Paul G.Wilson mô tả khoa học đầu tiên năm 1998.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Drummondita microphylla”. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2013.
Kinh tế Palestine

Kinh tế tại Bờ Tây
Kinh tế hoàn cảnh tại Bờ Tây
Kinh tế Palestine (Economy of the State of Palestine) đề cập đến hoạt động kinh tế của Nhà nước Palestine. Kinh tế Palestine được xếp hạng là những nền kinh tế đang phát triển, thuộc nhóm nền kinh tế thu nhập trung bình thấp. Năm 2019 thì GDP tăng trưởng −2.5% (2019) và đạt 2.1% (2020). Nông nghiệp là trụ cột trong nền kinh tế của Palestine. Sản xuất nông sản hỗ trợ nhu cầu sinh hoạt của người dân và thúc đẩy nền kinh tế xuất khẩu của Palestine. Theo Hội đồng Quan hệ Palestine ở Châu Âu, ngành nông nghiệp sử dụng chính thức 13,4% dân số và sử dụng không chính thức 90% dân số. Đây là nền kinh tế dựa vào viện trợ nhân đạo, từ thiện từ nước ngoài để duy trì và còn bị phụ thuộc kiểm soát, chèn ép bởi Israel mà có thể bóp nghẹt bất cứ lúc nào.
GDP bình quân đầu người ở các vùng lãnh thổ Palestine tăng 7% mỗi năm từ năm 1968 đến năm 1980 nhưng chậm lại trong những năm 1980. Từ năm 1970 đến 1991, tuổi thọ người Palestin tăng từ 56 lên 66 tuổi, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh trên 1.000 trẻ giảm từ 95 xuống 42, số hộ gia đình có điện để dùng tăng từ 30% lên 85%, số hộ có nước sạch tăng từ 15% lên 90%, số hộ có tủ lạnh tăng từ 11% lên 85% và số hộ gia đình có máy giặt tăng từ 23% năm 1980 lên 61% năm 1991. Trong 10 năm qua, tỷ lệ thất nghiệp ở Palestine đã tăng lên và ngành nông nghiệp trở thành ngành nghèo nàn nhất ở Palestine và tỷ lệ thất nghiệp đạt đỉnh điểm vào năm 2008 khi lên tới 41% ở dải Gaza.
Bị bóp nghẹt

Sau cuộc bầu cử lập pháp năm 2006, với thắng lợi của Hamas thì ngay lập tứng Israel đã ngừng chuyển giao $55 triệu tiền thuế cho Chính quyền Palestine, vì rằng bởi Chính quyền Palestine không có điểm tiếp cận (cảng, sân bay) để thu thuế, mà do chính Israel đảm nhiệm điều này chứ không ai khác. Những khoản tiền đó chiếm một phần ba ngân sách của Palestine, hai phần ba ngân sách riêng của chính quyền Palestine và là nguồn đảm bảo trả lương bổng cho 160.000 nhân viên dân sự Palestine (trong số đó có 60.000 nhân viên an ninh và cảnh sát), đây còn là số tiền mà một phần ba dân số Palestine sống phụ thuộc vào nó. Israel cũng đã tăng việc kiểm soát tại các điểm gác, là một lý do chính dẫn tới cuộc giảm phát kinh tế 2001-2002 từ đầu cuộc Intifada lần thứ hai mà Ngân hàng Thế giới đã so sánh với cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1929. Hơn nữa, Hoa Kỳ và EU đã ngừng viện trợ trực tiếp cho Palestine, trong khi Hoa Kỳ áp đặt một lệnh phong toả tài chính với các ngân hàng của Palestine (Ngân hàng Palestine), treo một số khoản tiền của Liên đoàn Ả Rập (ví dụ Ả Rập Xê Út và Qatar) được chuyển cho Palestine Ngày 6 và 7 tháng 5 năm 2006, hàng trăm người Palestine đã biểu tình tại dải Gaza và Bờ Tây yêu cầu được trả lương. Căng thẳng giữa Hamas và Fatah đã gia tăng với sự "túng quẫn kinh tế" của Palestine. Tổ chức Liên hiệp quốc đã lưu ý rằng thất nghiệp của nước này được ước tính ở mức 23% năm 2005, sẽ tăng lên thành 39% năm 2006, trong khi tỷ lệ nghèo khổ, được ước tính ở mức 44%, sẽ tăng lên 67% năm 2006.
Dải Gaza

Sản xuất kinh tế của Dải Gaza đã giảm một phần ba từ 1992 đến 1996. Sự sụt giảm này phần lớn vì tham nhũng và quản lý kém của Yasser Arafat và các chính sách phong tỏa của Israel—sự ép buộc đóng cửa biên giới để trả đũa các vụ tấn công khủng bố vào Israel—đã phá vỡ các mối quan hệ thị trường lao động và hàng hóa được lập nên trước đó giữa Israel và Dải Gaza. Hậu quả tồi tệ nhất của sự suy giảm này là tình trạng thất nghiệp gia tăng. Việc áp dụng biện pháp phong tỏa toàn diện của Israel đã giảm bớt trong những năm gần đây và vào năm 1988, Israel đã đưa ra các biện pháp mới nhằm giảm bớt các hậu quả của việc phong tỏa và các biện pháp an ninh khác đối với việc di chuyển hàng hòa và lao động của Palestine vào Israel. Những thay đổi đó đã khiến cho nền kinh tế Dải Gaza phục hồi đáng kể trong ba năm liền. Sự phục hồi kinh tế này chỉ chấm dứt khi phong trào al-Aqsa Intifada nổ ra vào ba tháng cuối năm 2000.
Phong trào ném đá al-Aqsa Intifada chỉ khiến cho các lực lượng an ninh Israel (IDF) kiểm soát và phong tỏa chặt chẽ biên giới cũng như thường xuyên hạn chế việc đi lại bên trong những vùng tự trị của người Palestine, gây ảnh hưởng lớn đến di chuyển thương mại và lao động. Năm 2001, và thậm chí còn nghiêm trọng hơn vào đầu năm 2002, sự xáo động quốc tế và những biện pháp quân sự của Israel trong những vùng tự trị của Palestine đã phá hủy các cơ sở kinh tế và hành chính của vùng này, mở rộng việc phong tỏa khiến GDP của Dải Gaza giảm mạnh. Một nhân tố chính khác khiến giảm sút thu nhập của vùng là việc hạn chế số người Palestine được phép vào làm việc tại Israel. Sau khi Israel rút quân khỏi Dải Gaza, một lần nữa họ lại cho phép công nhân Palestine vào Israel làm việc nhưng từ sau khi Hamas lên nắm quyền sau cuộc bầu cử nghị viện năm 2006., Israel đang có ý định giảm bớt và thậm chí là chấm dứt cho phép người Palestine được vào Israel làm việc.
Trong thời gian những người định cư Israel còn ở tại Dải Gaza, họ đã xây dựng những nhà kính và thực nghiệm những biện pháp canh tác mới. Những nhà kính đó cũng là nơi cung cấp hàng trăm việc làm cho người Palestine ở Gaza. Khi Israel rút quân khỏi Dải Gaza vào mùa hè năm 2005, các nhà kính đó được Ngân hàng thế giới mua lại và trao cho người dân Palestine để khôi phục nền kinh tế của họ. Đa số những nhà kính đó hiện được các nông dân Palestine sử dụng, dù đã có những vụ cướp phá xảy ra ở vài nơi. Theo CIA World Factbook, GDP năm 2001 giảm 35% xuống mức thu nhập trên đầu người còn $625 một năm, và 60% dân số hiện sống dưới mức nghèo khổ. Các ngành công nghiệp tại Dải Gaza nói chung là nhỏ và đều là kiểu sản xuất gia đình với các sản phẩm dệt may, xà phòng, điêu khắc trên gỗ cây ô liu và các đồ thủ công mỹ nghệ làm từ vỏ trai; người Israel đã thành lập một số ngành công nghiệp ở mức độ nhỏ tại một trung tâm công nghiệp. Điện do Israel cung cấp. Các sản phẩm nông nghiệp chính là ô liu, chanh, các loại rau, thịt bò, và các sản phẩm sữa. Xuất khẩu chính là chanh và hoa, trong khi nhập khẩu gồm thực phẩm, các loại hàng tiêu thụ, và các vật liệu xây dựng. Đối tác thương mại chính của Dải Gaza là Israel, Ai Cập, và Bờ Tây.
Chú thích

↑  “World Economic Outlook Database, April 2019”. IMF.org. International Monetary Fund. Truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2019.
↑  “World Bank Country and Lending Groups”. datahelpdesk.worldbank.org. World Bank. Truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2019.
↑  Rabah, Arezki; Daniel, Lederman; Amani, Abou Harb; Nelly, El-Mallakh; Yuting, Fan; Asif, Islam; Ha, Nguyen; Marwane, Zouaidi (9 tháng 4 năm 2020). Middle East and North Africa Economic Update, April 2020 : How Transparency Can Help the Middle East and North Africa. openknowledge.worldbank.org. World Bank. tr. 10. ISBN 9781464815614. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2020.
1 2  “Agriculture in Palestine: a post-Oslo Analysis” (PDF). 2012. Bản gốc (PDF) lưu trữ 4 tháng Chín năm 2015. Truy cập 24 Tháng tư năm 2014.
↑  “World Bank Report” (PDF). tr. 15. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 6 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2014.
↑  “Poverty and the Labor Market: A Sheer Lack of Jobs?”. Coping with Conflict: Poverty and Inclusion in the West Bank and Gaza (PDF). tr. 37–61. Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2014.
↑  “Palestinian fury at Israeli refusal to unblock funds”. Agence France Presse. 2 tháng 2 năm 2006.[liên kết hỏng]
1 2  “Hoa Kỳ and Israelis Are Said to Talk of Hamas Ouster”. The New York Times. 14 tháng 2 năm 2006.
↑  “OLAF Investigation Into EU Budget Assistance for the Palestinian Authority” (Thông cáo báo chí). OLAF. 10 tháng 8 năm 2004. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 10 năm 2004. Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2010.
↑  “A settlement for the prisoners”. Jerusalem-Times.net. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 1 năm 2006. Truy cập 19 tháng 2 năm 2006. Subscription only.
1 2  (tiếng Pháp)“Le Quartet cherche une solution à la banqueroute palestinienne”. Le Monde. 9 tháng 5 năm 2006. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2006.
↑  “Three die in Fatah-Hamas clashes”. BBC News. 8 tháng 5 năm 2006. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2006.
Kinh tế nông nghiệp tại Bờ Tây
Một cậu bé bán bánh mì hàng rong ở khu vực tại Jerusalem
Chùm ô liu là biểu tượng nông nghiệp của nền kinh tế Palestine
Chromolaena picta

| Chromolaena picta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Chromolaena
Loài (species): C. picta
Danh pháp hai phần
Chromolaena picta (Gardner) R.M.King & H.Rob., 1980 
Chromolaena picta là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Gardner) R.M.King & H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Chromolaena picta”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Fatehpur (huyện)

| Huyện Fatehpur |
| --- | --- |
—  huyện  —
 
 

Huyện FatehpurVị trí của huyện Fatehpur trong bang Uttar Pradesh
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Uttar Pradesh
Thủ phủ: Fatehpur
Diện tích
 • Tổng cộng: 4.152 km2 (1,603 mi2)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 2.305.847
Các ngôn ngữ
Múi giờ: UTC+05:30
Biển số xe: Biển số xe
Nhiệt độ hàng năm: Từ đến °C
Nhiệt độ mùa hè: Từ đến °C
Nhiệt độ mùa đông: Từ đến °C
Huyện Fatehpur là một huyện thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ. Thủ phủ huyện Fatehpur đóng ở Fatehpur. Huyện Fatehpur có diện tích 4152 ki lô mét vuông. Đến thời điểm năm 2001, huyện Fatehpur có dân số 2305847 người.
Cao thủ

| --- | --- |
Cao thủ
Hangul: 고수
Hanja: 高手
Romaja quốc ngữ: Gosu
McCune–Reischauer: Kosu
Cao thủ (tiếng Trung: 高手; bính âm: gāo shǒu; Tiếng Hàn: 고수; Romaja: gosu) là một thuật ngữ Hán-Việt chỉ đến người có kỹ năng vô cùng lão luyện, cao siêu trong lĩnh vực trò chơi máy tính hoặc trong thế giới võ hiệp cổ trang (trường hợp này còn gọi là cao thủ võ lâm hoặc nội công thâm hậu). Đối với khía cạnh trò chơi máy tính, cụm từ cao thủ thường được dùng để chỉ đến người xưng bá các trò chơi như là StarCraft, Counter-Strike, Tekken, Warcraft III, Diablo II (Godu) aka resurrexion, DotA, Liên Minh Huyền Thoại, Heroes of the Storm, Overwatch, Apex Legends và nhiều trò khác. Ở Hàn Quốc và nhiều quốc gia khác, thuật ngữ này được áp dụng trong các cộng đồng game thủ bởi sự hiện diện cực đông đảo của người Hàn Quốc trong các cộng đồng trò chơi trực tuyến.
Từ đồng nghĩa

Leet hoặc 1337
Über
Pro hay pờ-rô
Master
Bōnenkai

| Bōnenkai (Vong niên hội) 忘年会 |
| --- | --- |
Thể loại: Bữa tiệc
Diễn ra: Tháng 12
Tần suất: Thường niên
Lần đầu tiên: thế kỷ 15
Bōnenkai (忘年会 (vong niên hội), Bōnenkai? "tiệc quên đi năm cũ"), tương đương với tiệc tất niên ở Việt Nam, là một buổi tiệc ăn uống nhậu nhẹt của người Nhật diễn ra vào thời điểm cuối năm và nói chung là được tổ chức cho các nhóm đồng nghiệp hoặc bạn bè. Mục đích của buổi tiệc, ngay như cái tên đã ngụ ý, là để tiễn đưa những phiền muộn và rắc rối của năm cũ và tràn đầy hi vọng hướng đến năm mới, thường là thông qua việc tiêu thụ một lượng lớn chất có cồn. Một buổi bōnenkai không diễn ra vào bất kỳ một ngày cụ thể nào, nhưng nó thường được tổ chức trong phạm vi tháng 12.
Nghi thức bōnenkai được tiến hành bằng các buổi tiệc của bạn bè hoặc đồng nghiệp, hoặc được một công ty hay văn phòng doanh nghiệp bảo trợ dành cho đội ngũ công nhân viên của mình. Bōnenkai không phải là một phần của lễ shōgatsu mừng năm mới vốn kéo dài cho đến mùng 3 tháng 1; thay vào đó đây là một cách để kết thúc một năm đã qua bằng cách tổ chức ăn mừng tập thể. Truyền thống này khởi đầu từ thế kỷ 15 trong thời kỳ Muromachi khi mọi người quây quần bên nhau để bày tỏ lòng biết ơn. Thời điểm đó, những bữa tiệc như vậy được gọi là nōkai (納会, Hán-Việt: nạp hội, dịch là "tụ tập ăn mừng chiến tích vĩ đại"). Mãi đến thế kỷ 18, nó dần được đổi sang gọi là bōnenkai, hoặc tiệc tất niên.
Anam Imo

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Anam Imo
Ngày sinh:  30 tháng 11, 2000 (24 tuổi)
Thông tin đội
Đội hiện nay:  Nasarawa Amazons
Số áo:  10
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
|  |  Nasarawa Amazons |   |  (7) |
Sự nghiệp đội tuyển quốc gia
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
|  |  Nigeria U-20 |   |   |
|  |  Nigeria |   |   |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
'Anam Imo (sinh 2000) là một cầu thủ bóng đá người Nigeria, hiện đang chơi cho Nasarawa Amazons tại Giải vô địch bóng đá nữ Nigeria. Cô cũng là một trong những cầu thủ của Đội tuyển bóng đá nữ U20 Nigeria.
Sự nghiệp > Sự nghiệp cấp Câu lạc bộ

Vào tháng 3 năm 2016, Imo ghi bàn thắng duy nhất cho Nasarawa Amazons trong trận thua trước đội tuyển bóng đá nự U17 Nigeria, nhằm chuẩn bị cho World Cup FIFA U-17 Bóng đá nữ năm 2016.
Quốc tế

Imo là một trong những cầu thủ được mời vào đội tuyển Nigeria cho Thế vận hội châu Phi 2015 bởi huấn luyện viên trưởng, Christopher Danjuma. Trong khi giải đấu diễn ra, cô đã ghi được một số bàn thắng cho đội. Trước thềm Cúp bóng đá nữ châu Phi 2016, Imo ở trong đội hình 30 người tạm thời của Florence Omagbemi, nhưng không góp mặt trong đội hình cuối cùng gồm 23 cầu thủ. Ở cấp độ đội tuyển U20, Imo được sử dụng trong vòng loại Nigeria cho FIFA U20 World Cup 2018, ghi bàn bằng cả hai chân của trận đấu vòng loại cuối cùng với đội tuyển Nam Phi.
Cô được ghi tên trong danh sách đội hình cuối cùng bởi huấn luyện viên Thomas Dennerby tham dự WAFU Cup Bóng đá nữ 2018. Tại giải đấu, cô ghi một bàn vào lưới đội nữ Togolese trong trận đấu cuối cùng của vòng bảng. Vào tháng 4 năm 2018, Imo có mặt trong đội hình xuất phát trong trận thua của đội tuyển Nigeria trước Pháp trong một trận giao hữu ở Le Mans.
Matsudaira Hirotada

Đây là một tên người Nhật; trong tiếng Nhật họ và tên được viết theo thứ tự Á Đông (họ trước tên sau) họ là .
| Matsudaira Hirotada松平 広忠 |
| --- | --- |

Tộc trưởng nhà Matsudaira
Nhiệm kỳ 1535–1549
Tiền nhiệm: Matsudaira Kiyoyasu
Kế nhiệm: Tokugawa Ieyasu
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 9 tháng 6, 1526
Mất: 3 tháng 4, 1549
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Matsudaira Kiyoyasu
Thân mẫu: Haruhime
Phối ngẫu: Odai no Kata
Hậu duệ: Tokugawa Ieyasu, Ichiba-hime, Matsudaira Tadamasa, Matsudaira Iemoto, Naitō Nobunari
 
Nghề nghiệp: Daimyō
Quốc tịch: Nhật Bản
x • t • 
Mộ của Matsudaira Hirotada
Matsudaira Hirotada (松平 広忠 (Tùng Bình Quảng Trung), Matsudaira Hirotada?, 9 tháng 6, 1526—3 tháng 4, 1549) là chủ lâu đài Okazaki ở tỉnh Mikawa, Nhật Bản trong thời kỳ Sengoku, thế kỷ 16. Ông được biết đến chủ yếu vì là cha của Tokugawa Ieyasu, người sáng lập nên Mạc phủ Tokugawa.
Hirotada là con trai của Matsudaira Kiyoyasu (tộc trưởng thứ 7 của gia tộc Mikawa Matsudaira) và một phu nhân không biết rõ tên, có lẽ là con gái của Aoki Kaga no Kami Norimune. Tên thuở nhỏ của ông là Senshōmaru, Senchiyo, và Jirōzaburō. Ông là cha của Matsudaira Takechiyo, người sau này đổi tên thành Tokugawa Ieyasu.
J. R. R. Tolkien

| J>  R. R. Tolkien CBE FRSL |
| --- | --- |
Tolkien vào những năm 1920
Sinh: John Ronald Reuel Tolkien (1892-01-03)3 tháng 1 năm 1892 Bloemfontein, Nhà nước Tự do Orange
Mất: 2 tháng 9 năm 1973(1973-09-02) (81 tuổi) Bournemouth, Hampshire, Anh
Nghề nghiệp: Tác giả nhà học thuật nhà ngữ văn học nhà thơ
Quốc tịch:  Anh
Alma mater: Exeter College, Oxford
Thể loại: Kỳ ảo kỳ ảo cao viễn tưởng dịch thuật phê bình văn học
Tác phẩm nổi bật:  Anh chàng Hobbit  Chúa tể của những chiếc nhẫn  The Silmarillion  Unfinished Tales 
Phối ngẫu: Edith Bratt (cưới 1916⁠–⁠mất1971)
Con cái:  John Francis  Michael Hilary  Christopher John  Priscilla Anne 
Chữ ký
Tập tin:JRR Tolkien signature - from Commons.svg
John Ronald Reuel Tolkien CBE FRSL (/ˈruːl ˈtɒlkiːn/, ROOL TOL-keen; 3 tháng 1 năm 1892 – 2 tháng 9 năm 1973) là một nhà văn, tiểu thuyết gia, và giáo sư người Anh, được công chúng biết đến nhiều nhất qua các tác phẩm Anh chàng Hobbit (The Hobbit) và Chúa tể những chiếc nhẫn (The Lord of the Rings). Ông giảng dạy về ngôn ngữ Anglo-Saxon hay tiếng Anh cổ tại Đại học Oxford (giữ cương vị Giáo sư Rawlinson & Bosworth đầu ngành Anglo-Saxon của Oxford) từ năm 1925 đến 1945, và sau đó ông giữ ghế Giáo sư Merton đầu ngành ngôn ngữ và văn học Anh cũng tại Oxford từ 1945 đến 1959. Ông cải sang Công giáo và là một tín hữu sùng đạo. Tolkien là bạn thân của C. S. Lewis; cả hai cùng là thành viên của nhóm văn sĩ nổi tiếng Inklings. Ông được Nữ hoàng Elizabeth II phong tước CBE (Commander of the Order of the British Empire) năm 1972.
Ngoài những tác phẩm nổi tiếng Anh chàng Hobbit và Chúa tể những chiếc nhẫn được xuất bản khi ông còn sống, con trai ông, Christopher Tolkien đã xuất bản những tác phẩm khác, dựa gần như hoàn toàn trên những ghi chép của cha mình. Trong số đó có Những viên ngọc Silmaril và các tiểu thuyết khác, gộp chung lại thành một bộ truyện thống nhất về những câu chuyện kể, sử thi, ngôn ngữ và các bài viết về thế giới giả tưởng Arda và Trung Địa (tên gọi bắt nguồn từ chuyển thể tiếng Anh của từ Miðgarðr trong tiếng Bắc Âu cổ, vốn là tên gọi của vùng đất của loài người trong thần thoại của các bộ tộc nhánh German). Nội dung của bộ truyện cũng đề cập đến và gắn liền với, dù chỉ là rất ít, thế giới thực tại. Tolkien gọi cả bộ tác phẩm của mình là legendarium (tuyển tập những truyền thuyết, gốc Latinh)
Tuy đã có nhiều tác giả khác viết về thể loại kỳ ảo trước Tolkien, thành công vang dội của Anh chàng Hobbit và Chúa tể những chiếc nhẫn đã trực tiếp làm nên sự hồi sinh của thể loại này. Chính điều này khiến cho Tolkien được suy tôn là cha đẻ của thể loại văn học kỳ ảo hiện đại. Năm 2008, The Times xếp ông đứng thứ 6 trong danh sách "50 nhà văn Anh lớn nhất kể từ năm 1945". Forbes xếp ông thứ năm trong số những nhà văn đã qua đời có thu nhập cao nhất năm 2009.
Tiểu sử > Nguồn gốc gia đình của Tolkien

Tổ tiên gia tộc Tolkien phần lớn là những thợ thủ công. Gia tộc Tolkien bắt nguồn từ vùng Hạ Saxony, nhưng bắt đầu sống tại Anh từ thế kỷ 18. Họ Tolkien được cho là có từ nguyên từ chữ tollkühn trong tiếng Đức. Các tác giả Đức cũng cho rằng họ này rất có khả năng bắt nguồn từ tên ngôi làng Tolkynen, gần Rastenburg, Đông Phổ. Tên của vùng này có nguồn gốc từ tiếng Phổ cổ, hiện đã thất truyền.
Ông bà ngoại Tolkien, John và Edith Jane Suffield, là những tín đồ Baptist sống tại Birmingham và sở hữu một cửa hàng ở trung tâm thành phố. Gia đình Suffield kinh doanh rất nhiều thứ trong cùng một căn nhà đó từ đầu thế kỉ 19. Từ năm 1810 cụ cố tổ của Tolkien là William Suffield có một cửa hàng văn phòng phẩm ở đây; từ năm 1826, cụ cố của Tolkien, cũng tên là John Suffield, kinh doanh một cửa hàng chăn màn ở đây.
Tiểu sử > Thanh niên

Năm 1911, khi học tại trường King Edward, Birmingham, Tolkien và ba người bạn, Rob Gilson, Geoffrey Smith và Christopher Wiseman, lập một tổ chức bán bí mật mà họ gọi là "nhóm T.C.B.S." (ban đầu là viết tắt của cụm "Tea Club and Barrovian Society")  Sau khi ra trường, các thành viên của nhóm vẫn liên lạc với nhau, và năm 1914, họ thành lập một "hội đồng" ở London, tại nhà Wiseman. Đối với Tolkien, kết quả của việc thành lập "hội đồng" này nhằm mục đích tập tành viết thơ.
Mùa hè 1911, Tolkien đi du lịch Thụy Sĩ, chuyến đi mà sau này ông nhớ lại một cách sống động trong một lá thư năm 1968, nói rằng cuộc hành trình của Bilbo Baggins qua Dãy núi Mù Sương trong "Anh chàng Hobbit" trực tiếp dựa trên cuộc phiêu lưu của ông cùng 11 người bạn đi từ Interlaken tới Lauterbrunnen và cắm trại trên những phiến băng tích vùng Mürren. 57 năm sau, Tolkien nhớ lại cảm giác nuối tiếc của ông khi phải rời khung cảnh băng tuyết vĩnh cửu ở Jungfrau và Silberhorn ("Đỉnh Gạc Bạc (Silvertine - một đỉnh núi phía Tây trong Dãy Mù Sương trong thế giới Trung Địa của Tolkien) trong những giấc mơ của tôi"). Họ đi qua ngọn Kleine Scheidegg tới Grindelwald và trèo qua đỉnh Grosse Scheidegg để tới Meiringen rồi tiếp tục băng qua Grimsel Pass, qua cả Valais tới Brig, cuối cùng lên đến Aletsch Glacier và Zermatt.
Tháng Mười năm đó, Tolkien bắt đầu học tại trường Exeter, Oxford. Ban đầu ông học Văn chương Cổ điển phương Tây nhưng rồi đổi sang học Ngôn ngữ và Văn học Anh năm 1913, tốt nghiệp năm 1915 với bằng ưu hạng.
Tiểu sử > Hôn nhân

Ở tuổi 16, Tolkien gặp Edith Mary Bratt, lớn hơn mình ba tuổi, khi ông và em trai Hilary chuyển đến sống tại căn nhà trọ mà Edith cùng ở. Theo Humphrey Carpenter đã viết:
Edith và Ronald thường hay lui tới các quán trà ở Birmingham, đặc biệt là quán có ban-công nhìn ra đường. Ở đó, họ có thể cùng ngồi và ném những viên đường nhỏ xuống mũ của những người đi ngang qua.... Với hai con người có cùng tính cách và vị trí trong xã hội như vậy, tình yêu nảy nở nhanh chóng. Cả hai đều mồ côi, thiếu thốn tình cảm, và họ nhận ra rằng họ có thể trao tình cảm của mình cho nhau. Mùa hè năm 1909, họ quyết định yêu nhau.
Người bảo hộ của Tolkien, Cha Francis Morgan, thấy rằng Edith làm Tolkien sao nhãng việc học hành và sợ đứa trẻ của ông yêu một cô gái Kháng Cách, đã ngăn cản họ gặp nhau, trò chuyện, hay cả liên lạc cho tới khi Tolkien 21 tuổi. Tolkien tuân thủ đúng lệnh cấm này, trừ một lần ông vi phạm khiến Cha Morgan dọa sẽ cho ông nghỉ học đại học nếu còn lặp lại.
Buổi chiều ngày sinh nhật thứ 21 của mình, Tolkien viết một lá thư cho Edith nói rằng anh yêu cô và xin cầu hôn cô. Edith hồi âm nói rằng cô đã đồng ý cưới một người khác, nhưng cô làm vậy vì cô tưởng Tolkien đã quên cô rồi. Hai người gặp lại và ngay dưới cây cầu xe lửa, họ đã nói lại lời yêu nhau; Edith trả lại nhẫn đính hôn và nói rằng cô sẽ cưới Tolkien. Sau lễ đính hôn của họ, Edith miễn cưỡng tuyên bố cô cải đạo thành một người Công giáo vì sự nằn nì của Tolkien. Edith và Ronald chính thức đính hôn ở Birmingham vào tháng 1 năm 1913, và làm lễ cưới ở Warwick, tại nhà thờ Công giáo Đức Mẹ Vô Nhiễm ngày 22 tháng 3 năm 1916.