stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trà Leng
Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên

Trà Leng là xã nằm phía Bắc huyện Nam Trà My, cách trung tâm hành chính huyện gần 32Km.
- Đông giáp xã Trà Dơn.
-Tây giáp huyện Phước Sơn.
- Nam giáp huyện ĐăkGLây-Kon Tum.
- Bắc giáp xã Trà Bui-Bắc Trà My.
Tổng diện tích đất tự nhiên của toàn xã là: 11,653.9 ha.
Trong đó :
+ Đất sản xuất nông nghiệp:       245,06 ha
+ Đất Lâm nghiêp:         8,255.69 ha
+ Đất Chuyên dùng:            85,12 ha
+ Đất ở:                     8,94 ha
+ Đất chưa sử dụng:         2,958.35 ha
+ Đất nghĩa địa:                    1,07 ha
+ Đất sông suối mặt nước: 99,67 ha
( Nguồn số liệu niên giám thống kê năm 2010 ).
Tổng diện tích đất lâm nghiệp của xã là 8,255.69 ha; trong đó, diện tích rừng tự nhiên là 5794.69 ha (trong đó rừng phòng hộ là 5,421.71 ha, rừng sản xuất là 372.98 ha), rừng trồng là 180 ha; tỷ lệ che phủ của rừng đạt khoảng 62,15%.
Lịch sử

Ngày 1 tháng 12 năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 141-HĐBT. Theo đó:
Chia xã Trà Leng thành hai xã lấy tên là xã Trà Leng và xã Trà Dơn
Xã Trà Leng là một xã của huyện Trà My (huyện) cũ. Quảng Nam.Ngày 20 tháng 6 năm 2003, Chính phủ ban hành nghị định số 72/2003/NĐ-CP, chia tách huyện Trà My của tỉnh Quảng Nam thành hai huyện Bắc Trà My và Nam Trà My, Trà Leng trực thuộc Nam Trà My kể từ đấy.
Hành chính

Trà Leng có tổng cộng 03 thôn, 14 nóc, 1 Khu dân cư gồm:
+ Thôn 2: Nóc ông Tiếng, ông Tăng, ông Hiền, ông Méo. tăk lăng . tăk lẻ
+ Thôn 1:  Nóc ông Khánh, Nóc ông Nhầy, Nóc ông Tiêu và Khu dân cư Bằng La (Nóc ông Lục cũ).
+ Thôn 3: Nóc ông Đừng, Nóc ông Dũng, ông Vương, ông Hương, ông Thương, ông Luyện.
Đặc sản

Trà Leng vốn nổi tiến với cây quế Trà My Lưu trữ 2022-10-30 tại Wayback Machine, cây quê được trồng ở tất cả các hộ gia đình, ở những mảnh vườn nhỏ đến những khu vườn rộng lớn, bao phủ cả vùng đồi. Mặc dù giá quế xuống thấp so với thời kỳ trước nhưng hàng năm quế vẫn là nguồn thu chính của các hộ gia đình. Truyền thống ươm, trồng cây quế vẫn luôn được nhân dân duy trì và nhân rộng.
Biến cố

Chiều ngày 28 tháng 10 năm 2020 khi bão Molave càn quét qua khu vực này đã xảy ra 1 vụ sạt lở đất nghiêm trọng tại thôn 1, xã Trà Leng, làm vùi lấp một ngôi làng khoảng 19 hộ dân với 49 nhân khẩu; có 4 người thoát được còn khoảng 45 người mất tích.
Chú thích

↑  141/1983/QĐ-HĐBT
1 2  Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. “Dân số đến 01 tháng 4 năm 2019 - tỉnh Quảng Nam” (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 29 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2020.
↑  Tổng cục Thống kê
USS Grenadier (SS-210)

Về những tàu chiến Hoa Kỳ khác mang cùng tên, xin xem USS Grenadier.
| Lịch sử> Hoa Kỳ |
| --- | --- |
Tên gọi:  USS Grenadier (SS-210)
Đặt tên theo:  họ Cá đuôi chuột
Xưởng đóng tàu:  Xưởng hải quân Portsmouth, Kittery, Maine 
Đặt lườn:  2 tháng 4, 1940 
Hạ thủy:  29 tháng 11, 1940 
Người đỡ đầu:  bà Virginia E. Anderson
Nhập biên chế:  1 tháng 5, 1941 
Danh hiệu và phong tặng:  4 × Ngôi sao Chiến trận 
Số phận:   Hư hại do trúng mìn sâu từ máy bay Nhật Bản;  đánh đắm ngoài khơi Phuket, Thái Lan, 22 tháng 4, 1943  
Đặc điểm khái quát
Lớp tàu:  Lớp Tambor
Kiểu tàu:  tàu ngầm Diesel-điện 
Trọng tải choán nước:   1.475 tấn Anh (1.499 t) (mặt nước)  2.370 tấn Anh (2.410 t) (lặn) 
Chiều dài:  307 ft 2 in (93,62 m) 
Sườn ngang:  27 ft 3 in (8,31 m) 
Mớn nước:  14 ft 8 in (4,47 m) tối đa 
Động cơ đẩy:   4 × động cơ diesel Fairbanks-Morse Kiểu 38D8-⅛ 9-xy lanh chuyển động đối xứng, dẫn động máy phát điện  2 × ắc quy 126-cell Sargo  4 × động cơ điện General Electric tốc độ cao với hộp số giảm tốc   2 × trục chân vịt  5.400 shp (4.000 kW) (mặt nước)  2.740 shp (2.040 kW) (lặn) 
Tốc độ:   20,4 hải lý trên giờ (38 km/h) (mặt nước)   8,75 hải lý trên giờ (16,21 km/h) (lặn)  
Tầm xa:  11.000 hải lý (20.000 km) trên mặt nước ở tốc độ 10 hải lý trên giờ (19 km/h)
Tầm hoạt động:   48 giờ lặn ở tốc độ 2 hải lý trên giờ (3,7 km/h)  tuần tra 75 ngày  
Độ sâu thử nghiệm:   250–300 ft (80–90 m)   độ sâu bị ép vỡ khoảng 500 ft (150 m) 
Thủy thủ đoàn tối đa:  6 sĩ quan, 54 thủy thủ
Vũ khí:   10 × ống phóng ngư lôi 21 in (530 mm)   6 trước mũi, 4 phía đuôi  24 quả ngư lôi   hoặc cho đến 40 quả thủy lôi   1 × hải pháo 3 inch/50 caliber  pháo Bofors 40 mm và Oerlikon 20 mm 
USS Grenadier (SS-210) là một  tàu ngầm lớp Tambor được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo ngay trước Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến đầu tiên của Hải quân Hoa Kỳ được đặt cái tên này, theo tên họ Cá đuôi chuột. Nó đã phục vụ trong Thế Chiến II, thực hiện được sáu chuyến tuần tra và đánh chìm một tàu chở hành khách Nhật Bản tải trọng 14.457 tấn. Trong chuyến tuần tra cuối cùng trong biển Đông gần Phuket, Thái Lan, nó bị hư hại nặng do trúng mìn sâu từ máy bay Nhật Bản, và phải tự đánh đắm vào ngày 22 tháng 4, 1943. Grenadier được tặng thưởng bốn Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.
Thiết kế và chế tạo

Bài chi tiết: Tambor (lớp tàu ngầm)
Lớp Tambor có nhiều đặc tính được cải tiến so với tàu ngầm lớp Sargo dẫn trước. Hình dạng thân tàu được làm suôn thẳng hơn để đạt tốc độ nhanh hơn, và thùng lặn khẩn cấp được trang bị lại giúp con tàu lặn xuống nhanh hơn. Hệ thống động lực toàn diesel-điện được áp dụng, và giải quyết được sự cố chập mạch trước đây. Nó trang bị động cơ Fairbanks-Morse Kiểu 38D8-⅛ 9-xy lanh chuyển động đối xứng, dẫn động máy phát điện, và động cơ điện kết nối với trục chân vịt qua hộp số giảm tốc.
Lần đầu tiên đối với tàu ngầm Hoa Kỳ, lớp Tambor có đến mười ống phóng ngư lôi gồm sáu trước mũi và bốn phía đuôi. Hiệu quả tác chiến được cải thiện nhờ bố trí lại người vận hành sonar và máy tính dữ liệu ngư lôi vào một tháp chỉ huy lớn hơn, cho phép trao đổi trực tiếp với hạm trưởng, cùng một kính tiềm vọng kiểu mới có đầu nhỏ hơn giúp khó bị phát hiện. Thoạt tiên được chỉ được trang bị pháo 3 in (76 mm)/50 caliber, boong tàu được gia cố sẵn đủ để lắp đặt pháo cỡ 5 in (130 mm)/51 caliber khi tình huống tác chiến đòi hỏi.
Grenadier được đặt lườn tại Xưởng hải quân Portsmouth ở  Kittery, Maine vào ngày 2 tháng 4, 1940. Nó được hạ thủy vào ngày 29 tháng 11, 1940, được đỡ đầu bởi bà Virginia E. Anderson, phu nhân Chuẩn đô đốc Walter S. Anderson, Trưởng phòng Tình báo Hải quân, và được cho nhập biên chế cùng Hải quân Hoa Kỳ vào ngày 1 tháng 5, 1941 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Thiếu tá Hải quân Allen R. Joyce.
Lịch sử hoạt động > 1941

Trong giai đoạn chạy thử máy và huấn luyện, vào ngày 20 tháng 6, 1941, Grenadier được huy động vào việc tìm kiếm tàu ngầm O-9 (SS-70) vốn đã không trở lên mặt nước sau khi thực hành lặn ngoài khơi Isles of Shoals. O-9 sau cùng được tìm thấy dưới đáy biển ở độ sâu 450 ft (140 m) nhưng mọi nỗ lực cứu hộ đã thất bại. Sau chuyến đi chạy thử máy huấn luyện, con tàu quay trở lại Xưởng hải quân Portsmouth vào ngày 5 tháng 11 để đại tu sau chạy thử máy. Sau khi Hải quân Đế Quốc Nhật Bản bất ngờ tấn công căn cứ Trân Châu Cảng vào ngày 7 tháng 12 khiến chiến tranh bùng nổ tại Mặt trận Thái Bình Dương, chiếc tàu ngầm được điều sang Trân Châu Cảng để gia nhập Hạm đội Thái Bình Dương.
Lịch sử hoạt động > 1942 > Chuyến tuần tra thứ nhất

Grenadier khởi hành từ Trân Châu Cảng vào ngày 4 tháng 2, 1942 cho chuyến tuần tra đầu tiên trong chiến tranh tại vùng biển Nhật Bản ngoài khơi đảo Honshū. Nó trông thấy nhiều mục tiêu nhưng không đánh chìm được tàu đối phương nào, chỉ gây hư hại cho tàu vận tài Asahisan Maru (4.551 tấn) vào ngày 7 tháng 3 ở vị trí về phía Nam hải đăng Shioyosaki, Iwaki, tại tọa độ 36°27′B 141°06′Đ﻿ / ﻿36,45°B 141,1°Đ﻿ / 36.450; 141.100, Nó kết thúc chuyến tuần tra và quay trở lại Trân Châu Cảng vào ngày 23 tháng 3.
Lịch sử hoạt động > 1942 > Chuyến tuần tra thứ hai

Xuất phát từ Trân Châu Cảng vào ngày 12 tháng 4 cho chuyến tuần tra thứ hai, Grenadier hoạt động tại khu vực biển Hoa Đông dọc theo các tuyến hàng hải Thượng Hải-Yokohama và Nagasaki-Đài Loan. Vào ngày 1 tháng 5, Grenadier được cho là đã tấn công nhầm tàu buôn Liên Xô SS Angarstroi (4.761 tấn) ở vị trí 90 nmi (170 km) về phía Tây Nam Nagasaki, khiến Angarstroi đắm tại tọa độ 32°00′B 129°25′Đ﻿ / ﻿32°B 129,417°Đ﻿ / 32.000; 129.417, toàn bộ 46 thủy thủ và 14 hành khách trên tàu được các tàu Nhật Bản cứu vớt.
Đến ngày 8 tháng 5, ở vị trí 92 nmi (170 km) về phía Tây Nam Kyūshū, nó phóng bốn quả ngư lôi tấn công tàu chở hành khách Taiyō Maru (nguyên là chiếc SS Cap Finisterre). Hai quả ngư lôi trúng đích phía sau bên mạn trái lúc 19 giờ 45 đã khiến số hàng hóa chuyên chở bốc cháy và nổ tung, khiến Taiyō Maru lật nghiêng qua mạn trái và đắm lúc 20 giờ 40 phút tại tọa độ 34°40′B 127°54′Đ﻿ / ﻿34,667°B 127,9°Đ﻿ / 34.667; 127.900; 656 hành khách cùng bốn pháo thủ và 157 thành viên thủy thủ đoàn đã thiệt mạng cùng con tàu. Mãi sau chiến tranh phía Đồng Minh mới phát hiện trong số hành khách của Taiyō Maru bao gồm nhiều nhà khoa học, chuyên gia kinh tế và công nghiệp được gửi sang Malaya và Đông Ấn thuộc Hà Lan để tổ chức việc khai thác các vùng lãnh thổ vừa mới chiếm đóng. Tổn thất nhân mạng này ảnh hưởng đáng kể đến nỗ lực chiến tranh của Nhật Bản.
Đến ngày 25 tháng 5, chiếc tàu ngầm được lệnh quay trở lại khu vực Midway, hình thành nên tuyến tuần tra về phía Tây đảo san hô này để đối phó với hạm đội Nhật Bản đang tiếp cận và trinh sát sự di chuyển của đối phương. Nó không bắt gặp mục tiêu nào và kết thúc chuyến tuần tra tại Trân Châu Cảng vào ngày 8 tháng 6.
Lịch sử hoạt động > 1942 > Chuyến tuần tra thứ ba

Trong chuyến tuần tra thứ ba tại khu vực Truk, Grenadier đụng độ với nhiều máy bay tuần tra và tàu săn ngầm đối phương. Do dù đã bắt gặp tổng cộng 28 mục tiêu, nó không đánh chìm được tàu đối phương nào, và kết thúc chuyến tuần tra tại căn cứ tàu ngầm mới ở Fremantle, Western Australia.
Lịch sử hoạt động > 1942 > Chuyến tuần tra thứ tư

Trong chuyến tuần tra thứ tư từ ngày 13 tháng 10 đến ngày 10 tháng 12, Grenadier hoạt động trong biển Đông tại khu vực hàng rào Malay. Sau khi rải thủy lôi ngoài khơi cảng Hải Phòng, Đông Dương thuộc Pháp, nó tấn công bất thành một tàu buôn lớn, và bị đối phương phản công bằng mìn sâu. Trong khi lặn sâu ẩn nấp, nước biển rò rỉ tràn vào khoang ắc-quy, khiến thủy thủ đoàn bị nhức đầu và nôn mửa do ngộ độc khí chlorine. Vào ngày 12 tháng 11, nó phóng ngư lôi đánh chìm tàu kéo cứu hộ Hokkai Maru (457 tấn) ngoài khơi Đông Dương thuộc Pháp về phía Nam vịnh Cam Ranh, tại tọa độ 11°18′B 109°02′Đ﻿ / ﻿11,3°B 109,033°Đ﻿ / 11.300; 109.033. Đến ngày 20 tháng 11, nó bắt gặp tàu sân bay Ryūjō được một tàu tuần dương và một tàu khu trục hộ tống đang hướng qua eo biển Makassar. Không thể tấn công do khoảng cách quá xa, chiếc tàu ngầm trồi lên mặt nước để báo cáo phát hiện mục tiêu về căn cứ. Nó kết thúc chuyến tuần tra tại Fremantle, Australia.
Lịch sử hoạt động > 1943 > Chuyến tuần tra thứ năm

Grenadier tiến hành chuyến tuần tra thứ năm từ ngày 1 tháng 1 đến ngày 20 tháng 2, 1943 trong biển Đông. Vào ngày 10 tháng 1, nó phá hủy một thuyền buồm (75 tấn) bằng hải pháo tại vị trí phía Bắc đảo Java, Đông Ấn thuộc Hà Lan. Hai ngày sau đó, nó tiếp tục đánh chìm một tàu chở dầu nhỏ kéo theo một sà lan bằng hải pháo, nhưng giai đoạn sau của chuyến tuần tra dọc theo bờ biển Borneo bị ảnh hưởng khi máy đo độ sâu gặp trục trặc. Chiếc tàu ngầm tấn công hai tàu chở hàng vào ngày 22 tháng 1, nhưng không thể đánh chìm mục tiêu, và kết thúc chuyến tuần tra tại Fremantle, Australia.
Lịch sử hoạt động > 1943 > Chuyến tuần tra thứ sáu - Bị mất

Grenadier khởi hành từ Fremantle, Australia vào ngày 20 tháng 3 cho chuyến tuần tra thứ sáu, cũng là chuyến cuối cùng, tại khu vực eo biển Malacca, cửa ngõ giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Dọc theo bờ biển Malaya và Siam, nó đã đánh chìm một tàu chở hàng nhỏ ngoài khơi đảo Phuket vào ngày 6 tháng 4. Đến ngày 20 tháng 4, nó phát hiện hai tàu buôn nên tiếp cận để tấn công. Đang đi trên mặt nước lúc bình minh ngày 21 tháng 4, chiếc tàu ngầm đụng độ với một máy bay tuần tra đối phương, nên lặn khẩn cấp để né tránh. Khi xuống đến độ sâu 130 ft (40 m) và tưởng rằng đã an toàn, bom (hoặc mìn sâu) phát nổ gần tàu đã khiến Grenadier nghiêng 15 đến 20 độ, mất điện và ánh sáng, và chìm đến đáy biển ở độ sâu 270 ft (82 m). Trong khi thủy thủ nỗ lực sửa chữa tàu, hỏa hoạn bùng phát tại phòng điều khiển.
Sau 13 giờ nỗ lực, Grenadier nổi được trở lại lên mặt biển lúc trời tối, nhưng không thể sửa chữa những hư hỏng của hệ thống động lực. Nó tìm cách cặp sát bờ để đánh đắm rồi thủy thủ đoàn sẽ thoát lên bờ và ẩn náu trong rừng, nhưng không có kết quả. Lúc bình minh ngày 22 tháng 4, họ phát hiện hai tàu đối phương đang tiếp cận. Một trong hai chiếc, tàu rải lưới Choko Maru bắt đầu bắn hải pháo tấn công lúc 09 giờ 30 phút, nhưng không chính xác. Không thể lặn sâu ở vùng biển 280 ft (85 m) trong tình trạng không có điện, thủy thủ đoàn bắt đầu tiêu hủy tài liệu mật trước khi bỏ tàu. Một máy bay tuần tra đã tấn công chiếc tàu ngầm, nhưng Grenadier vẫn kháng cự bằng hỏa lực súng máy, khiến máy bay đối phương bị hư hại và bỏ đi. Một quả ngư lôi thả xuống phát nổ cách con tàu 200 yd (180 m). Thủy thủ của Grenadier mở hết các van và rời tàu trước khi nó đắm tại tọa độ 07°09′B 98°39′Đ﻿ / ﻿7,15°B 98,65°Đ﻿ / 7.150; 98.650. Choko Maru đã cứu vớt tám sĩ quan cùng 68 thủy thủ, rồi đưa họ đến Penang, Malay.
Những tù binh chiến tranh Hoa Kỳ này bị đối xử kém, bị thẩm vấn, đánh đập và bỏ đói vì đã không chịu tiết lộ những thông tin quân sự. Ngoại trừ bốn người, số còn lại đã sống sót qua hai năm rưỡi trong các trại tù binh ở Malay, và sau đó tại Nhật Bản, cho đến khi chiến tranh chấm dứt. Tin tức về thủy thủ đoàn của Grenadier vẫn sống sót đến được căn cứ tại Australia vào ngày 27 tháng 11, 1943.
Khám phá xác tàu đắm

Một nhóm bốn thợ lặn: Jean Luc Rivoire, Lance Horowitz, Benoit Laborie và Ben Reymenants, đã tìm thấy một xác tàu đắm được xác nhận là Grenadier. Xác tàu nằm thăng bằng ở độ sâu 260 ft (79 m) và bị lưới đánh cá che phủ một phần.  Được công bố vào năm 2020, việc khám phá này thuộc về một dự án kéo dài sáu tháng với kinh phí 110.000 đô-la Mỹ được khởi sự từ tháng 10, 2019. Các thợ lặn đã gửi kết quả đến Naval History and Heritage Command để xác minh, nhằm đưa xác tàu đắm này trở thành địa điểm được bảo vệ theo Luật Tàu Quân sự bị đánh chìm.
Phần thưởng

Grenadier được tặng thưởng bốn Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II. Nó được ghi công đã đánh chìm một tàu chở hành khách Nhật Bản tải trọng 14.457 tấn.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |


| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
Dãi băng Hoạt động Tác chiến
| Huân chương Chiến dịch Hoa Kỳ | Huân chương Chiến dịch Châu Á-Thái Bình Dương với 4 Ngôi sao Chiến trận | Huân chương Chiến thắng Thế Chiến II |
Những hình ảnh

Đài tưởng niệm USS Grenadier tại Công viên Hải quân và Quân sự hạt Buffalo và Erie tại Buffalo, New York
Tiếng Evenk

| Tiếng Evenk |
| --- | --- |
Эвэды̄ турэ̄н ᠧᠠᠩᠬᠢ
Sử dụng tại: Trung Quốc, Nga
Khu vực: Nội Mông và Hắc Long Giang tại Trung Quốc; Krasnoyarsk tại Nga
Tổng số người nói: 17.000
Dân tộc: Người Evenk
Phân loại: TungusBắcNhóm EvenkTiếng Evenk
Hệ chữ viết: Kirin, Latinh, Mông Cổ
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: evn
Glottolog: even1259
ELP: Evenki
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Tiếng Evenk trước đây tên Tungus, hay Solon là ngôn ngữ lớn nhất của nhóm bắc Tungus (gồm tiếng Even, tiếng Negidal, tiếng Evenk và tiếng Oroqen). Ngôn ngữ này được dùng bởi người Evenk tại Nga, và Trung Quốc.
Tại vài vùng, tiếng Evenk vẫn chịu ảnh hưởng tương đối mạnh từ tiếng Yakut và tiếng Buryat. Sự lấn át của tiếng Nga rất lớn (năm 1979, 75,2% người Evenk nói tiếng Nga, tăng lên tới 92,7% năm 2002). Các phương ngữ tiếng Evenk được chia thành ba nhóm: bắc, nam, và đông. Những nhóm này lại chia thành các phương ngữ nhỏ hơn. Chính quyền Liên Xô đã tạo ra ngôn ngữ viết cho tiếng Evenk vào năm 1931, ban đầu dùng bảng chữ cái Latinh, và từ năm 1937 dùng bảng chữ cái Kirin. Tại Trung Quốc, tiếng Evenk còn được thử nghiệm viết bằng chữ Mông Cổ. Đây thường được xem là ngôn ngữ bị đe dọa.
Phân loại

Tiếng Evenk là một thành viên của hệ Tungus. Nó tương tự với tiếng Mãn Châu (ngôn ngữ được ghi nhận chi tiết nhất hệ) và đã được ghi nhận từ hàng trăm năm trước, ban đầu bởi P. S. Pallas vào cuối thế kỷ XVIII, và rồi được nghiên cứu một cách kỹ lưỡng hơn bởi M. A. Castren vào khoảng giữa thế kỷ XIX. Cấu trúc và quan hệ giữa các ngôn ngữ Tungus là chủ đề của một số tranh luận. Vài học giả đề xuất một giả thuyết: một nhánh cho riêng tiếng Mãn, một nhánh cho tất cả những ngôn ngữ còn lại, gồm cả tiếng Evenk. Ethnologue chia hệ Tungus thành hai nhóm Bắc và Nam, trong đó tiếng Evenk cùng tiếng Even và Negidal ở trong nhóm Bắc, còn nhóm Nam chia tiếp ra thành nhóm Tây Nam (tiếng Mãn và ngôn ngữ liên quan) và Đông Nam (tiếng Nanai và ngôn ngữ liên quan). Có những đề xuất khác, yêu cầu chia thành ba nhóm hoặc hơn, hay thành một continuum với tiếng Mãn ở một đầu và tiếng Evenk ở một đầu.
Phương ngữ

Bulatova liệt kê 14 phương ngữ và 50 tiểu phương ngữ tại Nga, với phạm vi địa lý từ sông Yenisei tới Sakhalin. Chúng có thể được gộp thành ba nhóm dựa trên tính chất âm vị:
Bắc (xát hẹp)
Ilimpeya: Ilimpeya, Agata và Bol'shoi, Porog, Tura, Tutonchany, Dudinka/Khantai
Yerbogachon: Yerbogachon, Nakanno
Nam (xuýt)
Hushing
Sym: Tokma và Thượng Nepa, Thượng Lena hay Kachug, Angara
Bắc Baikal: Bắc Baikal, Thượng Lena
Hissing
Stony Tunguska: Vanavara, Kuyumba, Poligus, Surinda, Taimura hay Chirinda, Uchami, Chemdal'sk
Nepa: Nepa, Kirensk
Vitim-Nercha/Baunt-Talocha: Baunt, Talocha, Tungukochan, Nercha
Đông (xuýt-xát hẹp)
Vitim-Olyokma: Barguzin, Vitim/Kalar, Olyokma, Tungir, Tokko
Thượng Aldan: Aldan, Thượng Amur, Amga, Dzheltulak, Timpton, Tommot, Khingan, Chul'man, Chul'man-Gilyui
Uchur-Zeya: Uchur, Zeya
Selemdzha-Bureya-Urmi: Selemdzha, Bureya, Urmi
Ayan-Mai: Ayan, Aim, Mai, Nel'kan, Totti
Tugur-Chumikan: Tugur, Chumikan
Sakhalin
Tiếng Evenk tại Trung Quốc cũng có nhiều phương ngữ. Theo Ethnologue, phương ngữ Hihue hay Hoy được xem là chuẩn; các phương ngữ Haila’er, Aoluguya (Olguya), Chenba’erhu (Old Bargu), và Morigele (Mergel) cũng tồn tại. Ethnologue ghi nhận chúng có khác biệt đáng kể với phương ngữ tại Nga.
Ngữ âm

Cấu trúc âm tiết tiếng Evenk thường là CV (phụ âm-nguyên âm) nhưng các cấu trúc khác cũng xuất hiện.
Ngữ âm > Phu âm

Bên dưới là bảng âm vị phụ âm tiếng Evenk, những âm do Nedjalkov (1997) xác định được in nghiêng.
|  |  | Môi | Răng | Chân răng | Vòm | Ngạc mềm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mũi | Mũi | m | n |  | ɲ | ŋ |
| Tắc | vô thanh | p | t |  | tʃ | k |
| Tắc | hữu thanh | b | d |  | dʒ, dʲ | ɡ |
| Xát | vô thanh | f |  | s |  | x |
| Xát | hữu thanh | β, v |  |  |  | ɣ |
| Tiếp cận | Tiếp cận | w | l |  | j |  |
| Rung | Rung |  |  | r |  |  |
Âm /β/ có một tha âm cuối từ ([f]), cũng như một tha âm khi nằm giữa hai nguyên âm ([w]). Tương tự, /s/ đứng giữa nguyên âm hay được đọc là [h]. Người nói một số ngôn ngữ cũng dùng /b/ và /β/ thay thế lẫn nhau (tương tự việc "r" trong tiếng Việt có thể phát âm là /z/ hoặc /ɹ/).
Ngữ âm > Nguyên âm

Bên dưới là bảng nguyên âm cho các phương ngữ tại Nga, trong âm do Nedjalkov (1997) xác định được in nghiêng.
|  | Trước> không làm tròn | Sau> không làm tròn | Sau> làm tròn |
| --- | --- | --- | --- |
| Đóng | i, iː ɪ, ɪː |  ɯ | u, uː ʊ, ʊː |
| Vừa | eː je, jeː | ǝ, ǝː ɛ, ɛː | o, oː |
| Mở | a, aː |  |  |
Hệ thống nguyên âm của các phương ngữ tại Trung Quốc lại khác biệt đáng kể (Chaoke, 1995, 2009):
|  | Trước> không làm tròn | Giữa> làm tròn | Sau> không làm tròn | Sau> làm tròn |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Đóng | i, iː | ʉ, ʉː |  | u, uː |
| Vừa | e, eː | ɵ, ɵː | ǝ, ǝː | o, oː |
| Mở | a, aː |  |  |  |
Chữ viết > Tại Nga

Bảng chữ cái Kirin được sử dụng tại Nga. Bảng này có thêm một ký tự, ӈ,để thể hiện /ŋ/; do hạn chế in ấn, ký tự này xuất hiện một cách không nhất quán trong các sản phẩm in. Từ điển của Boldyrev sử dụng ң để thay thế. Những âm vị khác có trong tiếng Evenk nhưng thiếu trong tiếng Nga, như /dʒ/, không có ký tự riêng. "д" được dùng cho cả /d/ và /dʒ/.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё | Ж ж |
| З з | И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н | Ӈ ӈ |
| О о | П п | Р р | С с | Т т | У у | Ф ф | Х х |
| Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э |
| Ю ю | Я я |  |  |  |  |  |  |
Chữ viết > Tại Trung Quốc

Trong "Khâm Định Liêu Kim Nguyên Tam Sử Quốc Ngữ Giải" (欽定遼金元三史國語解), được thực hiện theo lệnh hoàng đế Càn Long, bảng chữ cái tiếng Mãn được dùng để viết tiếng Evenk.
Người Evenk tại Trung Quốc hiện đang viết bằng bảng chữ cái Latinh và Chữ viết Mông Cổ. Những học giả Evenk vào thập niên 1980 đã cố gắng tạo ra một dạng chữ viết tiêu chuẩn, sử dụng cả chữ Mông Cổ và dạng chữ Latinh tương tự bính âm. Họ đã xuất bản một từ điển tiếng Evenk-Mông Cổ-Trung Quốc (Kesingge và đồng nghiệp 1983Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFKesinggeCidaltuAltaNorbu1983 (trợ giúp)).
Chú thích

↑  Boldyrev 1994, tr. 494
↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Evenki”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Cũng được viết là Ewenk, Ewenke, hay Owenke và đồng nghĩa với Solon và Suolun
↑  Người nói tiếng Evenk từng được gọi là "Tungusy". Theo Nedjalkov 1997, tr. xix, "Tungus" có thể là một từ ngoại lai gốc Trung Quốc.
↑  Atknine 1997, tr. 117
↑  Kara 2006, tr. 146
↑  Grenoble; Janhunen
↑  Atknine 1997, tr. 111
1 2  Whaley, Grenoble & Li 1999, tr. 286
↑  Lewis 2009, Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFLewis2009 (trợ giúp)
↑  Atknine 1997, tr. 116
↑  Nedjalkov 1997, tr. 314
1 2 3  Nedjalkov 1997, tr. 310–311
1 2  Campbell 2000, tr. 548
↑  Dular 2009, tr. 330–332
↑  Grenoble & Whaley 2003, tr. 116
↑  E.g. the entry for кто; Boldyrev 1994, tr. 173
↑  Kara 2006, tr. 133
Ferdinand Foch
Chú thích

1 2 3  Stanley Sandler, Ground warfare: an international encyclopedia, Tập 1, trang 284
1 2 3 4 5 6  Robert Cowley, Geoffrey Parker, The Reader's Companion to Military History, trang 165
1 2 3 4 5  Mark Grossman, World military leaders: a biographical dictionary, trang 116
1 2 3 4 5  Spencer Tucker, Laura Matysek Wood, The European powers in the First World War: an encyclopedia, trang 257
1 2 3 4 5  Michael S. Neiberg, Foch: Supreme Allied Commander in the Great War, các trang 3-9.
↑  Michael S. Neiberg, Foch: Supreme Allied Commander in the Great War, các trang 38-43.
1 2 3  Elizabeth Greenhalgh, Foch in Command: The Forging of a First World War General, các trang 1-2.
1 2 3  Michael S. Neiberg, Foch: Supreme Allied Commander in the Great War, các trang 75-86.
1 2 3  Stewart Ross, Leaders of World War I
1 2  Michael S. Neiberg, Foch: Supreme Allied Commander in the Great War, các trang 101-104.
↑  R. J. Overy, Andrew Wheatcroft, The road to war, trang 122
↑  Michael S. Neiberg, Foch: Supreme Allied Commander in the Great War, trang 118
↑  Michael S. Neiberg, Foch: Supreme Allied Commander in the Great War, các trang IX-XIV.
Tổng Tư lệnh Quân Đồng minh Ferdinand Foch cùng Tham mưu trưởng Lục quân Pháp, tướng Maxime Weygand tại Sarcus, 17 tháng 5 năm 1918.
Nehtaur

| Nehtaur |
| --- | --- |
Nehtaur
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Uttar Pradesh
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 44,301
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 01344
Nehtaur là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Bijnor thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nehtaur có dân số 44.301 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Nehtaur có tỷ lệ 49% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 54%, và tỷ lệ cho phái nữ là 44%. Tại Nehtaur, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.