Năm việc của Đại Thiên
Đại Thiên là ai?

Xem thêm: Đại Thiên
Theo thuyền thống Thượng tọa bộ, người đề ra Năm việc là Tì-kheo Đại Thiên (Mahādeva), một trong những trưởng lão cao cấp của Tăng đoàn khi đó. Bản dịch "Đại tỳ-ba-sa luận" của Huyền Trang cho biết rằng vào thời điểm này, tại chùa Kỳ Viên ở thành Pāṭaliputra của Magadha, tất cả các trưởng lão có địa vị cao hơn Đại Thiên đều đã viên tịch, vì vậy Đại Thiên được xem là lãnh đạo cao nhất của Tăng đoàn lúc bấy giờ. Tuy nhiên, những kiến giải về Năm việc của Đại Thiên tuy được các tăng nhân trẻ chấp nhận nhưng gặp sự phản đối kịch liệt của các trưởng lão. Dù vậy, do số tăng nhân ủng hộ Năm việc chiếm đa số, nên nhà vua đã khiển trách các tăng sĩ thiểu số. Để bảo vệ quan điểm của mình, các tăng sĩ thiểu số, mà hầu hết có địa vị trưởng lão, đã di chuyển đến Kashmira hình thành cộng đồng tăng-già riêng, tự xưng là "Nhóm của những bậc trưởng lão" (Sthaviravāda). Phe đa số còn lại, từ đó có danh xưng là "Nhóm của đại chúng" (Mahāsāṅghika).
Tuy vậy. ở một số tài liệu khác cũng có những ghi chép tương tự về Năm việc, như trong "Luận sự" của Xích đồng diệp bộ của hệ Phật giáo Nam truyền, nhưng không đề cập đến nhân vật Đại Thiên. Đại sư Phật Âm nhận xét rằng các chi tiết "do sở dụ" và "đạo nhân thinh cố khởi" là những tà chấp từ Đông Sơn trú bộ (Pubbaseliyā) và Tây Sơn trú bộ (Aparaseliyā), còn "vô tri", "do dự" và "tha linh nhập" là những tà chấp của Đông Sơn trú bộ. Các luận điểm về Năm việc, cùng với những tranh luận về “bất tịnh thung ngoại nhân dụ hoặc xuất” và “bất tịnh thung nội nhân phiền não xuất”, được ghi chép lại trong bộ luận Tỳ-ni-mẫu kinh của Tôn giả Saputra của Nhất thiết hữu bộ trong Luật tạng. "Dư sở dụ" là một ví dụ cụ thể sự khác biệt cơ bản về tông nghĩa "A-la-hán vô thoái nghĩa" của Đại chúng bộ cùng Phân biệt thuyết bộ; và "A-la-hán hữu thoái nghĩa" của Nhất thiết hữu bộ. Tất cả đều không đề cập đến nhân vật Đại Thiên!
Trong một khảo cứu năm 2007, Thượng tọa Thích Giác Dũng đã dẫn chứng các tài liệu chủ yếu như sau:
| Tài liệu | Bản dịch tham chiếu | Tóm tắt | Kết luận |
| --- | --- | --- | --- |
| Luận sự  (pi. Kathàvatthu) | Bản dịch tiếng Việt "Bộ Ngữ tông" của Tâm An-Minh Tuệ | Năm việc dẫn đến sự phân phái trong nội bộ của Đại chúng bộ | Không có ai cụ thể là tác giả của Năm việc. |
| Dị bộ tông luân luận   (sa. Samaya bhedoparacanacakra) | Bản dịch Tạng ngữ "Gshung lugs kyi bye brag bkod pa'i 'khor lo" của Dharmàkara và Bzang Skyong | Năm việc dẫn đến sự phân phái trong nội bộ của Đại chúng bộ | Không có ai cụ thể là tác giả của Năm việc. Nhân vật Đại Thiên chỉ xuất hiện khoảng hai trăm năm sau khi Đức Phật nhập diệt. |
| Dị bộ tông luân luận   (sa. Samaya bhedoparacanacakra) | Bản dịch chữ Hán "Thập bát bộ luận", dịch giả chưa rõ | Năm việc dẫn đến sự phân chia Đại chúng bộ và Trưởng lão bộ | Người đề xuất Năm việc không phải là Đại Thiên. Nhân vật Đại Thiên chỉ xuất hiện khoảng hai trăm năm sau khi Đức Phật nhập diệt. |
| Dị bộ tông luân luận   (sa. Samaya bhedoparacanacakra) | Bản dịch chữ Hán "Bộ chấp dị luận", dịch giả Chân Đế (Paramārtha) | Năm việc dẫn đến sự phân chia Đại chúng bộ và Trưởng lão bộ | Năm việc do ngoại đạo đề xuất. Nhân vật Đại Thiên chỉ xuất hiện khoảng hai trăm năm sau khi Đức Phật nhập diệt. |
| Dị bộ tông luân luận   (sa. Samaya bhedoparacanacakra) | Bản dịch chữ Hán "Dị bộ tông luân luận", dịch giả Huyền Trang | Năm việc dẫn đến sự phân chia Đại chúng bộ và Trưởng lão bộ | Năm việc do Đại Thiên đề xuất. Có 2 nhân vật Đại Thiên: Đại Thiên đề xuất Năm việc và Đại Thiên chỉ xuất hiện khoảng hai trăm năm sau khi Đức Phật nhập diệt. |
| Phát trí luận   (sa. Jñānaprasthāna) | Bản dịch chữ Hán "A-tì-đàm Bát-kiền-độ luận", dịch giả Tăng-già-đề-bà (Saṃghadeva) và Trúc Phật Niệm | Năm việc là những ác kiến và được đoạn trừ bằng Tứ đế. | Không đề cập đến Đại Thiên |
| Phát trí luận   (sa. Jñānaprasthāna) | Bản dịch chữ Hán "A-tì-đạt-ma Phát trí luận", dịch giả Huyền Trang | Năm việc là những ác kiến và được đoạn trừ bằng Tứ đế. | Không đề cập đến Đại Thiên |
| Đại Tì-bà-sa luận   (sa. Abhidharma-mahavibhasa-sastra) | Bản dịch chữ Hán "Tì-bà-sa luận", dịch giả Tăng-già-bạt-trừng (Saṃghabhuti) | Không đề cập đến Năm việc | Không đề cập đến Đại Thiên |
| Đại Tì-bà-sa luận   (sa. Abhidharma-mahavibhasa-sastra) | Bản dịch chữ Hán "A-tì-đàm Tì-bà-sa luận", dịch giả Phù-đà-bạt-ma (Buddhavarman) và Đạo Thái | Không đề cập đến Năm việc | Không đề cập đến Đại Thiên |
| Đại Tì-bà-sa luận   (sa. Abhidharma-mahavibhasa-sastra) | Bản dịch chữ Hán "A-tì-đạt-ma Đại Tì-bà-sa luận", dịch giả Huyền Trang | Năm việc là những ác kiến. | Người đề xuất Năm việc là Đại Thiên. |
Sư kết luận "không có nhân vật Đại Thiên sinh sau đức Phật nhập diệt một trăm năm" và "Chỉ có một nhân vật Đại Thiên ra đời sau đức Phật nhập diệt hai trăm năm và là người làm phát sinh các bộ phái ngọn trong Đại chúng bộ". Điều này phù hợp với nhận định của một số học giả hiện đại, vốn cho rằng sự liên kết của Đại Thiên (Mahādeva) với cuộc phân pháo đầu tiên là một sự suy diễn về sau của các bộ phái. Jan Nattier và Charles Prebish viết:
Mahādeva không liên quan gì đến sự chia rẽ ban đầu giữa Đại chúng bộ và Trưởng lão bộ, nổi lên trong một giai đoạn lịch sử muộn hơn đáng kể so với giả định trước đây, và thay thế vào đó là vai trò của mình trong cuộc chia rẽ nội bộ của Đại chúng bộ, vốn đã tồn tại rồi.