Thời kỳ Tăm tối (sử học)
Cách dùng hàn lâm hiện đại

Xem thêm: Trung Cổ học
Thuật ngữ này được sử dụng rộng rãi bởi các nhà sử học thế kỷ 19. Vào năm 1860, trong cuốn "The Civilization of the Renaissance in Italy", Jacob Burckhardt đã vạch ra sự tương phản giữa "Thời kỳ Tăm tối" trung cổ và Thời kỳ Phục Hưng được khai sáng mà khi đó hồi sinh những thành tựu văn hóa và tri thức của quá khứ cổ đại. Tuy nhiên, đầu thế kỷ 20, có một sự đánh giá lại về thời kỳ Trung Cổ, qua đó đưa ra câu hỏi về thuật ngữ "tăm tối", hoặc ít nhất là cách sử dụng mang nghĩa xấu về nó. Nhà sử học Denys Hay đã nói một cách mỉa mai về "những thế kỷ sống động mà chúng ta gọi là tăm tối". Ở một cách rõ ràng hơn, cuốn sách về lịch sử của nền văn học Đức xuất bản năm 2007 đã mô tả "thời kỳ tăm tối" như "một cách nói phổ biến tuy có thể có phần ngu dốt".
Hầu hết các nhà sử học hiện đại không sử dụng thuật ngữ  "thời kỳ tăm tối" mà thích dùng thuật ngữ chẳng hạn như Sơ kỳ Trung Cổ. Nhưng khi được sử dụng bởi một số nhà sử học ngày nay, thuật ngữ "thời kỳ tăm tối" thường mang ý nghĩa mô tả những vấn đề về văn hóa, chính trị, kinh tế của thời kỳ đó. Đối với những người khác, thuật ngữ trên nhằm để diễn đạt quan điểm trung lập rằng các sự kiện của thời kỳ này có vẻ "tăm tối" với chúng ta vì thiếu các ghi chép lịch sử. Thuật ngữ này được sử dụng với ý nghĩa (thường là số ít) đề cập đến sự sụp đổ của Thời kỳ đồ đồng và Thời kỳ tăm tối Hy Lạp tiếp sau đó, các Thời kỳ tăm tối của Campuchia (năm 1450 đến 1863), và cũng có thể là Thời kỳ Tăm tối Kỹ thuật số mà chắc chắn rằng các văn bản điện tử được tạo ra bởi thời kỳ hiện nay không thể đọc được vào thời điểm nào đó trong tương lai. Một số người nghiên cứu văn hóa Byantinine đã sử dụng thuật ngữ "Các thời kỳ Tăm tối Byzantine" để ám chỉ thời kỳ từ thuở sơ khai của cuộc xâm lược của người Hồi Giáo đến khoảng năm 800, bởi vì hiện không còn tài liệu lịch sử tiếng Hy Lạp từ thời kỳ này và do đó lịch sử của Đế quốc Byzantine và phần lãnh thổ của đế quốc bị xâm chiếm bởi người Hồi Giáo đã không được hiểu đúng và cần phải được xây dựng lại từ các nguồn hiện có ví dụ như tài liệu tôn giáo. Thuật ngữ "thời kỳ tăm tối" không chỉ giới hạn trong lĩnh vực lịch sử. Như thời kỳ tăm tối khảo cổ học là do một số thời kỳ có nhiều bằng chứng khảo cổ và mốt số khác lại có ít.
Bởi vì Hậu kỳ Trung Cổ gần như trùng lặp với thời kỳ Phục Hưng, thuật ngữ "Thời kỳ Tăm tối" đã bị giới hạn cho một số thời điểm và địa điểm nhất định trong thời kỳ Trung Cổ ở châu Âu. Do đó, thế kỷ thứ 5 và thứ 6 ở đảo Anh, là đỉnh điểm của cuộc xâm lăng của người Saxon, được gọi là "Thời kỳ tăm tối nhất trong các thời kỳ tăm tối" theo quan điểm về sự sụp đổ xã hội và dẫn tới thiếu những ghi chép lịch sử trong thời kỳ này. Ở phía Tây và phía Nam, điều tương tự đã xảy ra với vùng lãnh thổ Dacia của người Rôma, trong đó sự rút đi của người Rôma đã không được ghi chép trong hàng thế kỷ do người Slav, Avar, Bulgar, và các tộc người khác tranh đấu quyền lực với nhau tại lưu vực sông Danube, và các sự kiện này vẫn còn đang gây tranh cãi. Tuy nhiên, tại thời điểm này, đế chế Arab đang được xem là ở thời kỳ Hoàng Kim hơn là Thời kỳ Tăm tối; do đó, việc sử dụng thuật ngữ này cũng phải được giới hạn về địa lý. Trong khi khái niệm của Petrarca về Thời kỳ Tăm tối  tương ứng với hầu hết các thời kỳ Kitô Giáo tiếp sau thời kỳ tiền Kitô Giáo Rôma, ngày nay thuật ngữ này được sử dụng cho văn hóa và thời kỳ tại Châu Âu mà ít ảnh hưởng bởi Kitô giáo nhất, và bởi vậy mà các văn hóa và thời kỳ này hầu như được ghi chép rất ít trong các biên niên sử và các nguồn đương thời hầu hết bởi các giáo sĩ Công giáo.
Nhưng, từ thế kỷ 20 trở đi, các nhà sử học khác cũng phê phán ngay cả cách sử dụng không mang tính phán xét này của thuật ngữ do hai lý do. Đầu tiên, khó có thể biết được liệu rằng có thể sử dụng thuật ngữ này một cách trung lập hay không: các học giả có thể hàm ý như vậy, song người đọc thì chưa chắc hiểu được. Thứ hai, nghiên cứu học thuật trong thế kỷ 20 đã gia tăng sự hiểu biết về lịch sử và văn hóa về thời kỳ đó đến mức mà thời kỳ này không còn mang vẻ "tăm tối".  Để tránh những phán xét về giá trị ẩn bên trong, rất nhiều nhà sử học đã hoàn toàn tránh cách gọi này.