stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Skanderbeg
Tên tuổi

Có nhiều cách đọc tên họ của Skanderbeg: George, Gjergj, Giorgi, Giorgia, Giorgio, Castriota, Kastrioti, Capriotti, Castrioti, Castriot, Kastriot, Skanderbeg, Skenderbeg, Scanderbeg, Skënderbeg, Skenderbeu, Scander-Begh, Skënderbej or Iskander Bey.
Tên gọi Skanderbeg hay Skënderbeu là từ tiếng Albania, lấy từ Iskender (từ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ lấy từ Alexander) và từ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Bey (Lãnh chúa hoặc Vương công). Họ Kastrioti ám chỉ một ngôi làng ở miền Bắc xứ Albania mang tên Kastriot; tại Dibra, tuy vậy người ta nói Skanderbeg chào đời tại làng Sinë. Trong tiếng Albania, tên ông là Gjergj Kastrioti. Sultan nhà Ottoman đã ban cho ông cái tên "Skënder", không những ông cũng được Sultan phong làm quan to (Bey), từ đó ông có cái tên chung là Skander-Bey, được La Tinh hóa là Scanderbegi trong phiên bản của Barletti, và được dịch là Skanderbeg trong tiếng Anh: cái tên chung này cũng mang ý nghĩa so sánh tài quân sự của ông với vua Macedonia là Alexandros Đại đế.
Thân thế

Người ta nghĩ Skanderbeg đã chào đời tại Sinë, một trong hai ngôi làng do người ông của ông làm chủ (theo tài liệu về các phả hệ của Gjon Muzaka). Ông là một hậu duệ của gia tộc Kastrioti. Cha của Skanderbeg là John Castriot, làm lãnh chúa ở Miền Trung Albania, với lãnh địa gồm Mat, Mirditë và Dibër. Thân mẫu ông là Vojsava Tripalda một công nương trong gia tộc Tripalda, (xuất thân từ thung lũng Polog, thuộc miền Tây Bắc của nước Cộng hòa Macedonia ngày nay). Gjon Kastrioti đã tham gia nghĩa binh chống lại cuộc xâm lược đầu tiên của Sultan nhà Ottoman là Mehmed I, nhưng thất bại. Sau khi Gjon Kastrioti đầu hàng và Sultan Mehmed I chiếm được xứ Krujë vào năm 1415, Sultan buộc Gjon Kastrioti phải triều cống, và cũng như các lãnh chúa khác, tuyên bố trung thành với triều đình Ottoman.
Theo Barleti, Skanderbeg có ba người anh trai: Reposh, Kostandin, và Stanisha, đều bị bắt làm con tin trong cung đình Sultan; tuy nhiên, theo sử liệu, chỉ một trong những người anh của Skanderbeg, có lẽ là Stanisha, được đi lính theo cơ cấu Devşirme - tức cơ cấu bắt những thanh thiếu niên Ki-tô giáo làm lính, truyền lệnh cho họ cải sang Hồi giáo và đào tạo họ thành những Sĩ quan Quân đội Ottoman. Khi Skanderbeg khoảng 9 tuổi, ông cũng đến Edirne, cố đô của Đế quốc Ottoman, để được kết nạp vào Quân đội Ottoman theo cơ cấu Devşirme.
Sĩ quan Quân đội Ottoman

Sau khi học tập quân sự, Skanderbeg lên hàng Sĩ quan và tham gia các trận chiến trường kỳ của Đế quốc Ottoman. Để ghi nhớ những chiến thắng của ông, triều đình Ottoman phong cho ông danh hiệu Arnavutlu İskender Bey, (tiếng Albania: Skënderbe shqiptari, tiếng Anh: Lord Alexander, the Albanian), ngụ ý ví von tài quân sự của Kastrioti với Alexandros Đại đế năm xưa.
Skanderbeg được ca ngợi là một trong những Sĩ quan xuất sắc nhất trong những cuộc chiến của Quân đội Ottoman tại Tiểu Á và châu Âu, để rồi Sultan Murad II phong làm ông làm quan Tổng trấn (tức Vali) xứ Krujë và Dibër, sau đó ông còn nhậm chức tại một tỉnh không rõ ràng ở bên ngoài lãnh thổ Albania. Skanderbeg thống lĩnh một toán Kỵ binh gồm 5.000 quân. Theo các tư liệu đương thời, khi làm quan Tổng trấn của triều đình Ottoman tại xứ Albania, ông đã giữ những mối liên lạc bí mật với các nước Ragusa, Venezia, vua Ladislaus V của Hungary và Bohemia, cùng với vua Alfonso I của xứ Napoli.Bản mẫu:Pn Trong những năm tháng đó (1430 – 1440), ông cũng giữ mối quan hệ với những thần dân trong lãnh địa của cha ông xưa kia, và với những gia đình quý tộc khác của xứ Albania.
Cuộc khởi nghĩa Albania > Phất cờ khởi nghĩa

Vào ngày 28 tháng 11 năm 1443, giữa cuộc Thập tự chinh Varna, khi quân Ottoman đánh trận tại Niš với tướng John Hunyadi của quân Hungary, Skanderbeg nhận thấy cơ hội khởi nghĩa. Cùng với 300 binh sĩ Albania trong Quân đội Ottoman, ông rời khỏi hàng ngũ. Sau một cuộc hành quân lâu dài đến xứ Albania, cuối cùng thì ông đã chiếm được xứ Krujë bằng việc ngụy tạo một chiếu chỉ do Sultan gửi tới quan Tổng trấn xứ Krujë, theo đó Skanderbeg sẽ làm quan Tổng trấn mới của xứ này. Sau khi chiếm đóng xứ Krujë và nhiều lâu đài nhỏ khác, để rồi lãnh thổ của Skanderbeg còn rộng lớn hơn cả cha ông là Gjon Kastrioti năm xưa, ông từ bỏ Hồi giáo và tuyên bố mình là vị cứu tinh của gia đình và đất nước. Ông phất cao lá cờ mang hình ảnh đại bàng hai đầu, hoạ tiết của gia tộc ông và biểu tượng lịch sử của các đế quốc Ki-tô giáo, điển hình như Đế quốc La Mã Thần thánh và Đế quốc Đông La Mã. Lá cờ và biểu tượng này vẫn còn được sử dụng tại Albania ngày nay (xem thêm bài Quốc kỳ Albania) và một số quốc gia và chính quyền tại vùng Balkan, Đông Âu và Trung Âu.
Ở những vùng đất khác thuộc Albania, các lãnh chúa người Albania khác đã đánh đuổi quân Ottoman, giải phóng lãnh thổ Albania khỏi ách đô hộ của Đế quốc Ottoman. Tuy nhiên, triều đình Ottoman hãy còn chiếm hữu những phần đất nằm ở vùng Tây Nam xứ Albania, và những thành phố Vlora, Kanina, Gjirokastra hay Kostur. 
Skanderbeg thiết lập liên minh với George Arianiti (tên khai sinh là Gjergj Arianit Komneni, người có quan hệ lạnh nhạt vơi nhà Komnenos của Đế quốc Đông La Mã, cũng như một trong những người bà của ông này) và kết hôn với con gái của ông này là Andronike (tên khai sinh là Marina Donika Arianiti).
Danh sách những trận đánh và chiến dịch

Skanderbeg thống lĩnh trong nhiều trận chiến, và nghĩa quân Albania giành chiến thắng trong phần lớn các trận đánh đó.
Trận Torvioll (1444)
Trận Mokra (1445)
Trận Otonetë (1446)
Mặt trận Drin (1448)
Trận Oranik (1448)
Cuộc vây hãm Sfetigrad (1449)
Cuộc vây hãm Krujë (1450)
Trận Modrica (1452)
Trận Pollog (1453)
Cuộc vây hãm Berat (1455)
Trận Oranik (1456)
Trận Albulena (1457)
Cuộc chinh phạt bán đảo Ý (1461—1462)
Trận Mokra (July 1462)
Trận Mokra (vào tháng 8 năm 1462)
Trận Pollog (1462)
Trận Livad (1462)
Cuộc tổng tiến công Macedonia (1463)
Trận Ochrida (1464)
Trận Vaikal (1465)
Trận Oranik (1465)
Trận Vajkal (1465)
Trận Kashari (1465)
Cuộc vây hãm Krujë (1466)
Cuộc vây hãm Krujë (1467)
Chú thích

↑
↑  Marin Barleti, 1508, Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis. Available on line and as pdf, text.
1 2 3  James Emerson Tennent, 1845, The History of Modern Greece, from Its Conquest by the Romans B.C.146, to the Present Time
↑  Catholic World Encyclopedia VOL. XXIII, Number 134, 1876,Scanderbeg entry Lưu trữ 2006-07-03 tại Wayback Machine
↑  Hodgkinson 2005, tr. 1Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHodgkinson2005 (trợ giúp)
↑  Rosser 2001, tr. 363Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFRosser2001 (trợ giúp)
↑  Gibbon 1788, tr. 462Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGibbon1788 (trợ giúp)
1 2  Marin Barleti, 1508, Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis
↑  Noli 1947, tr. 21Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFNoli1947 (trợ giúp)
↑  Camille Paganel, 1855,"Histoire de Scanderbeg, ou Turcs et Chrétiens du XVe siècle"
1 2 3  Anamali 2002, tr. 341Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFAnamali2002 (trợ giúp)
↑  Glassé 2008, tr. 129Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGlassé2008 (trợ giúp)
↑  Francione 2003, tr. 15Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFFrancione2003 (trợ giúp)
↑  Noli, Fan S.: George Castrioti Scanderbeg, New York, 1947
↑  Setton 1976, tr. 72Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFSetton1976 (trợ giúp)
↑  Gibbon 1901, tr. 464Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGibbon1901 (trợ giúp)
↑  Fine, John V. (1994). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. ISBN 0-472-08260-4.
↑  Hodgkinson 2005, tr. 240Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHodgkinson2005 (trợ giúp)
↑  Cenni storici sull'Albania Lưu trữ 2010-08-23 tại Wayback Machine(Italian)
Tem kỷ niệm người anh hùng xứ Albania (1997).
Kinnow

| Kinnow |
| --- | --- |
Kinnow, Courtesy by SMHT
Nguồn gốc lai ghép: 'Cam sành' (Citrus nobilis) × 'Quýt lá liễu' (Citrus × deliciosa)
Người gây giống: Howard B. Frost, University of California Citrus Experiment Station in 1935
Kinnow là một loại quýt lai giữa cam sành của Việt Nam (tên khoa học: Citrus nobilis) với quýt lá liễu (tên khoa học: Citrus × deliciosa), được thực hiện lần đầu tiên bởi Howard B. Frost, tại trung tâm nghiên cứu của Đại học California tại Riverside. Sau đó, quýt Kinnow mới được canh tác thương mại vào năm 1935.
Loài này có năng suất cao, được trồng rộng rãi tại vùng Punjab của Pakistan và Ấn Độ.
Mô tả

Ở vùng khí hậu nóng, cây kinnow có thể phát triển cao tới hơn 10 mét, cành dài và mảnh. Tán cây khá dày, với lá rộng, hình mũi giáo. Quả có kích thước trung bình, dẹt và lõm vào ở đầu và đít, chín vào khoảng tháng 1 đến tháng 3. Vỏ quả khá mỏng, rất mịn và bóng, có màu vàng cam, dễ tách. Thịt của nó có màu cam sậm, vị khá ngọt và thơm, nhiều nước; hột nhiều, có màu vàng xanh.
Mô tả > Kinnow không hạt và ít hạt

Số lượng hột khá nhiều là nhược điểm của loại quýt này. Giáo sư Mikael Roose, đến từ Đại học California (Riverside), đã phát triển một giống kinnow ít hạt, gọi là "Kinnow LS" vào năm 2011. Đặc biệt, giống kinnow ít hạt này có thể trồng tại các vùng sa mạc của California, cho trái vào khoảng tháng 2 - 4. Tiến sĩ H. S. Rattanpal, đến từ Đại học Nông nghiệp Punjab (Ấn Độ), đã nghiên cứu về giống kinnow không hạt từ năm 2006 và thử nghiệm thành công mô cấy của bốn cây giống.
Xuất khẩu

Một số thị trường xuất khẩu quan trọng của quýt kinnow là Iran, Bahrain, các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất, Kuwait, Oman, Qatar, Ả Rập Xê Út, Indonesia, Malaysia, Afghanistan, Philippines, Singapore, Hà Lan, Anh, Nga, kể cả Việt Nam.
Quả sau khi thu hoạch được bảo quản trong kho lạnh ở nhiệt độ 4 - 5°C và độ ẩm ở mức 85-90%. Chúng cũng có thể bảo quản ở nhiệt độ phòng.
Chú thích

↑  Y. H. Hui, M. Pilar Cano & Josef Barta (2006), Handbook of Fruits and Fruit Processing, Wiley, John & Sons, tr.312 ISBN 978-0-8138-1981-5
1 2 3 4  “Kinnow mandarin hybrid”. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2018.
↑  “Kinnow Stomach Reformer, Appetizer,Blood Purifier, Body Recovering Foods, Acidity Shooter Boon”. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2018.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
1 2  “UCR Newsroom: UC Riverside releases new citrus variety: 'KinnowLS'”.
↑  “Cross pollination: PAU low seeded kinnow scores over Pak variety”.
↑  “Indonesia, Pakistan ink trade agreement”. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 2 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2018.
↑  “Kinnow demand: Over 40% of exports go to Russian market”.
↑  “Marketing of Fruits Under WTO Regime, Dr. M. Sharif and Burhan Ahmad, Social Sciences Institute, NARC Islamabad”. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2018.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
↑  "Citrus cultivation in Punjab Lưu trữ 2017-02-23 tại Wayback Machine". Punjab Agricultural University, Ludhiana, India
Cây kinnow con đang sai trái
Kinnow
Mật mã gốc

| Mật mã gốc  |
| --- | --- |
Poster chiếu rạp
Đạo diễn: Duncan Jones
Tác giả: Ben Ripley
Sản xuất: Mark Gordon Jordan Wynn Philippe Rousselet
Diễn viên: Jake Gyllenhaal Michelle Monaghan Vera Farmiga Jeffrey Wright
Quay phim: Don Burgess
Dựng phim: Paul Hirsch
Âm nhạc: Chris P. Bacon
Hãng sản xuất: The Mark Gordon Company Vendôme Pictures  
Phát hành: Summit Entertainment
Công chiếu:  1 tháng 4 năm 2011 (2011-04-01) (Hoa Kỳ)  20 tháng 4 năm 2011 (2011-04-20) (Pháp)  29 tháng 4 năm 2011 (2011-04-29) (Việt Nam)  
Thời lượng: 93 phút
Quốc gia: Mỹ
Ngôn ngữ: Tiếng Anh
Kinh phí: 32 triệu USD
Doanh thu: 147,332,697 USD
Mật mã gốc (tiếng Anh: Source Code) là một bộ phim hành động khoa học viễn tưởng của Mỹ sản xuất năm 2011, đạo diễn bởi Duncan Jones, kịch bản viết bởi Ben Ripley, với sự tham gia diễn xuất của Jake Gyllenhaal, Michelle Monaghan, Vera Farmiga, và Jeffrey Wright.
Mật mã gốc được các nhà phê bình đánh giá cao. Là một bộ phim thành công về lợi nhuận, thu về 147 triệu đôla trên toàn thế giới.
Các diễn viên tham gia

Jake Gyllenhaal vai Đại úy Colter Stevens
Michelle Monaghan vai Christina Warren
Vera Farmiga vai Đại úy Colleen Goodwin
Jeffrey Wright vai Tiến sĩ Rutledge
Michael Arden vai Derek Frost
Russell Peters vai Max Denoff
Scott Bakula vai Donald Stevens, bố của Colter
Frédérick De Grandpré	vai Sean Fentress
Cas Anvar vai Hazmi
Chú thích

↑  “Source Code - released”. AlloCiné. Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2011.
↑  Kaufman, Amy (ngày 31 tháng 3 năm 2011). “Movie Projector: "Hop" will jump over rivals this weekend”. Los Angeles Times. Tribune Company. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2011.
1 2  “Box office”. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2012.
↑  “Source Code Movie Reviews, Pictures”. Rotten Tomatoes. Flixster. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2012.
↑  “8 phút đuổi bắt căng thẳng trong 'Source Code'”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 3 tháng 10 năm 2015.
Delissea subcordata

| Delissea subcordata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Campanulaceae
Chi (genus): Delissea
Loài (species): D. subcordata
Danh pháp hai phần
Delissea subcordata Gaudich., 1829 
Delissea subcordata là loài thực vật có hoa trong họ Hoa chuông. Loài này được Gaudich. mô tả khoa học đầu tiên năm 1829.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Delissea subcordata”. Truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2013.
Bão Cecil (1989)

| Bão nhiệt đới dữ dội (Thang JMA) |
| --- | --- |
Bão cuồng phong cấp 1 (SSHWS/JTWC)
Bão nhiệt đới Cecil đang đổ bộ vào miền Trung Việt Nam trong ngày 24 tháng 5
Hình thành: 22 tháng 5 năm 1989
Tan: 26 tháng 5 năm 1989


 
Sức gió mạnh nhất: Duy trì liên tục trong 10 phút: 110 km/h (70 mph) Duy trì liên tục trong 1 phút: 140 km/h (85 mph)
Áp suất thấp nhất: 975 mbar (hPa); 28.79 inHg


 
Số người chết: 751
Thiệt hại: $71.7 triệu (USD 1989)
Vùng ảnh hưởng: Việt Nam, Lào, Thái Lan

Một phần của Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 1989
 
Bão nhiệt đới Cecil (Việt Nam gọi là bão số 2) là 1 cơn bão thảm khốc đã gây lũ lụt tàn phá miền Trung Việt Nam trong năm 1989. Cơn bão phát triển từ một áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông trong ngày 22 tháng 5. Ban đầu hệ thống di chuyển theo hướng Bắc - Tây Bắc, mạnh dần lên và đạt cường độ tối đa với sức gió 117 km/h. Tuy nhiên, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) đánh giá vận tốc gió của Cecil lớn hơn, đạt 142 km/h. Cơn bão đã đổ bộ lên địa điểm gần Hội An, Việt Nam vào cuối ngày 24 tháng 5 và suy yếu nhanh chóng trước khi tan trên địa phận Lào trong ngày 26 tháng 5.
Tại Việt Nam, những trận mưa lớn đi kèm cơn bão, với lượng lên tới hơn 510 mm ở một số khu vực, đã kích hoạt nên lũ lụt thảm khốc và chết chóc. Bên cạnh thiệt hại nghiêm trọng về người là tổn thất trên diện rộng đến ngành nông nghiệp và các công trình, với con số ước tính khoảng 300 tỉ đồng (71,1 triệu USD). Trong bối cảnh cơn bão, đã có một vài sự viện trợ từ quốc tế được gửi đến Việt Nam; dù vậy hầu hết các công đoạn cứu trợ cứu nạn, khắp phục hậu quả được tiến hành bởi chính quyền, các tổ chức địa phương, và Hội Chữ thập đỏ Việt Nam.
Lịch sử khí tượng

Vào ngày 20 tháng 5, không lâu sau khi cơn bão Brenda di chuyển qua Biển Đông, 1 rãnh gió mùa mở rộng từ vùng biển này đến vịnh Bengal đã nhận được dòng thổi Tây Nam tăng cường ở mực thấp. 1 môi trường có độ đứt gió yếu đã cho phép hình thành nên 1 vùng áp suất thấp mới trong phạm vi dòng thổi Tây Nam vào ngày 21 tháng 5. Sang ngày hôm sau, với việc đối lưu trở nên bền bỉ và diện mạo tổng quan của hệ thống đã có tổ chức hơn, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) đã ban hành "Cảnh báo về sự hình thành của xoáy thuận nhiệt đới" vào thời điểm 03:00 UTC. Cũng trong khoảng thời gian đó, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) phân loại hệ thống là 1 áp thấp nhiệt đới. Đến cuối ngày, đối lưu đã bao bọc toàn bộ xung quanh tâm hoàn lưu; sự cải thiện cấu trúc, cộng với những quan trắc bề mặt gần đó, đã thúc đẩy JTWC chỉ định tên gọi cho hệ thống là bão nhiệt đới Cecil.
Ban đầu, Cecil được dự báo sẽ duy trì hướng di chuyển chủ yếu là Bắc, đi vào phần suy yếu của áp cao cận nhiệt do cơn bão Brenda để lại. Tuy nhiên, vào ngày 23 tháng 5 bão Cecil đã chuyển hướng do sự tác động của một áp cao khác trên khu vực Trung Quốc. Với những điều kiện khí quyển thuận lợi, cơn bão tiếp tục tăng cường cho đến ngày 24 tháng 5. Vào thời điểm 06:00 UTC, một con mắt không sắc nét có bề rộng 75 km đã phát triển phía trên tâm hoàn lưu, điều này chỉ ra Cecil đã trở thành bão cuồng phong. Cơn bão đạt đỉnh với tốc độ gió 142 km/h khi nó nằm trên vùng biển ngoài khơi ngay sát miền Trung Việt Nam. Tuy nhiên, JMA báo cáo cường độ của Cecil thấp hơn, họ phân loại nó là bão nhiệt đới dữ dội với vận tốc gió duy trì 10 phút đạt 117 km/h. Vào khoảng 18:00 UTC, cơn bão đổ bộ lên địa điểm gần Hội An với sức gió 133 km/h. Khi đã ở trên đất liền, Cecil suy yếu nhanh chóng xuống thành áp thấp nhiệt đới trước khi tan trên vùng Đông Lào trong sáng sớm ngày 26 tháng 5.
Tác động và hậu quả > Việt Nam

Bão nhiệt đới Cecil được xem là một trong những thiên tai thảm khốc nhất tại Việt Nam trong vòng 50 năm. Ở một số khu vực, lượng mưa đã vượt quá 510 mm. Đã có xấp xỉ 105.600 ha lúa và các loại cây trồng bị phá hủy cùng 78.300 ha khác bị ngập nước. Khoảng 7.500 tấn lúa giống cũng đã bị mất. Khu vực chịu thiệt hại nặng nhất là tỉnh Quảng Nam, với con số ước đạt 300 tỉ đồng (71,7 triệu USD). Cơn bão đã phá hủy ít nhất 10.000 ngôi nhà và làm hư hại 27.000 ngôi nhà khác, khiến 336.000 người lâm vào tình cảnh mất nhà cửa. Khoảng xấp xỉ 60% diện tích rừng và vườn ươm lâm nghiệp tại tỉnh này đã bị hủy hoại. Đến ngày 5 tháng 6, có 151 người được xác nhận đã chết và 600 người khác mất tích trên toàn đất nước. Cuối cùng, tổng thiệt hại về người được điều chỉnh ở con số 751 khi toàn bộ người mất tích được cho là đã thiệt mạng.
Trong bối cảnh cơn bão, quân đội Việt Nam đã được triển khai nhằm tìm kiếm và giải cứu những người còn sống sót. Lực lượng cảnh sát địa phương cũng được tăng cường để ngăn chặn nạn cướp bóc. Vào ngày 5 tháng 6, chính quyền Việt Nam đã yêu cầu viện trợ quốc tế để đối phó với cấp độ của thiên tai. Tuy nhiên, yêu cầu này đã được rút lại vào ngày 16 tháng 6, mặc dù vậy những sự quyên góp tự nguyện được đánh giá cao. Chính phủ Australia và Pháp đã cung cấp số tiền tương ứng là 75.188 và 73.964 USD. Bên cạnh đó, Hội Chữ thập Đỏ Thụy Điển cũng đã quyên góp quần áo, sau này chúng được phân phối bởi Hội Chữ thập Đỏ địa phương cùng với thuốc men và hàng cứu trợ. Tổng cộng có 124.000 USD tiền mặt và hàng cứu trợ, trong đó bao gồm 1.600 m vải và 2 tấn quần áo đã được gửi đến tỉnh Quảng Nam.
Tác động và hậu quả > Nước khác

Bên cạnh những tổn thất nghiêm trọng xảy ra ở Việt Nam, Cecil còn gây mưa lớn tại Lào và vùng Đông Bắc Thái Lan, dẫn đến lũ lụt và thiệt hại về mùa màng.
Chú thích

↑  Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp là sự phối hợp của hai lực lượng đặc nhiệm Hải quân và Không quân Hoa Kỳ, họ có trách nhiệm ban hành những cảnh báo về xoáy thuận nhiệt đới trên Tây Bắc Thái Bình Dương và một số khu vực khác.
↑  Cơ quan Khí tượng Nhật Bản là Trung tâm Khí tượng Chuyên ngành Khu vực chính thức của vùng Tây Bắc Thái Bình Dương.
Biểu đồ thể hiện đường đi và cường độ của bão theo thang Saffir–Simpson
Chú thích biểu đồ
Thang Saffir–Simpson

     Áp thấp nhiệt đới (≤38 mph, ≤62 km/h)

     Bão nhiệt đới (39–73 mph, 63–118 km/h)

     Cấp 1 (74–95 mph, 119–153 km/h)

     Cấp 2 (96–110 mph, 154–177 km/h)

     Cấp 3 (111–129 mph, 178–208 km/h)

     Cấp 4 (130–156 mph, 209–251 km/h)

     Cấp 5 (≥157 mph, ≥252 km/h)

     Không rõ



Kiểu bão
 Xoáy thuận nhiệt đới
 Xoáy thuận cận nhiệt đới
 Xoáy thuận ngoài nhiệt đới, áp thấp tàn dư, nhiễu động nhiệt đới, hoặc áp thấp gió mùa
Táo tây

Đối với các định nghĩa khác, xem Táo.
| Táo tây |
| --- | --- |

Giống táo 'Cripps Pink'

Táo tây trên cành

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
nhánh:: Tracheophyta
nhánh:: Angiospermae
nhánh:: Eudicots
nhánh:: Rosids
Bộ:: Rosales
Họ:: Rosaceae
Chi:: Malus
Loài:: M. domestica
Danh pháp hai phần
Malus domestica Borkh., 1803

Các đồng nghĩa
 Malus communis Desf.  Malus pumila Mil.  M. frutescens Medik.  M. paradisiaca (L.) Medikus  M. sylvestris Mil.  Pyrus malus L.  Pyrus malus var. paradisiaca L.  Pyrus dioica Moench
Táo tây, còn gọi là bôm (phiên âm từ tiếng Pháp: pomme), là một loại quả ăn được từ cây táo tây (Malus domestica). Táo tây được trồng trên khắp thế giới và là loài cây được trồng phổ biến nhất trong chi Malus. Cây táo tây có nguồn gốc từ Trung Á, nơi tổ tiên của nó là táo dại Tân Cương sinh sống, hiện vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay. Chúng đã được trồng từ hàng ngàn năm qua ở châu Á và châu Âu và đã được thực dân châu Âu đưa đến Bắc Mỹ. Táo tây có ý nghĩa tôn giáo và thần thoại trong nhiều nền văn hóa, bao gồm Bắc Âu, Hy Lạp và Cơ đốc giáo châu Âu.
Táo tây trồng từ hạt có xu hướng rất khác biệt so với cây bố mẹ của chúng khi quả táo thường thiếu các đặc điểm như mong muốn. Về sau, chúng được nhân giống vô tính bằng ghép cành. Cây táo trồng tự nhiên (không ghép cành) thường có kích thước tổng thể to hơn và chậm ra quả hơn. Cây được ghép gốc là để kiểm soát tốc độ phát triển và kích thước cây, cho phép thu hoạch dễ dàng hơn.
Hiện có hơn 7.500 giống táo được biết đến. Các giống khác nhau được tạo ra vì sở thích về mùi vị và với nhiều mục đích sử dụng khác nhau, bao gồm cho cả việc nấu ăn, ăn sống và làm rượu táo. Cây và quả của táo tây dễ bị nhiễm một số loại nấm, vi khuẩn và các vấn đề sâu bệnh. Các vấn đề này có thể kiểm soát bằng một số biện pháp hữu cơ và vô cơ. Năm 2010, bộ gen của táo tây đã được giải mã, là một phần của các nghiên cứu kiểm soát dịch hại và nhân giống chọn lọc trong sản xuất táo.
Tổng sản lượng táo tây trên toàn thế giới vào năm 2021 là 93 triệu tấn, trong đó Trung Quốc chiếm gần một nửa.
Mô tả

Táo là một loài cây rụng lá, cây thường có chiều cao từ 2 đến 4,5 m (6 đến 15 ft) trong môi trường canh tác và có chiều cao lên đến 9 m (30 ft) trong điều kiện tự nhiên. Khi trồng, kích thước, hình dạng và mật độ cành được kiểm soát bằng phương pháp chọn lựa và chiết ghép cành. Các lá được sắp xếp xen kẽ, chúng có hình bầu dục màu xanh đậm với mép lá có hình răng cưa và mặt dưới có lông tơ nhỏ li ti.
Vào mùa xuân, hoa nở cùng lúc với sự phát triển mạnh mẽ của cây như đâm chồi của lá, chúng nở trên một số chồi dài và trên các ngọn của cành. Những bông hoa dài 3 đến 4 cm (1 đến 1+1⁄2 in) màu trắng pha chút màu hồng nhạt dần, có năm cánh, với một cụm hoa lớn trên cành hoặc thân, một cụm hoa gồm có 4–6 hoa. Hoa nằm ở trung tâm của cụm hoa được gọi là "hoa vương"; nó là hoa mở ra đầu tiên và có thể phát triển thành một quả lớn.
Quả táo tây là một loại quả pome, thường chín vào cuối mùa hè hoặc mùa thu, tháng 9 hoặc tháng 10, quả của các giống táo trồng hiện nay có nhiều kích cỡ khác nhau. Những người trồng táo tây thương mại đặt mục tiêu tạo ra quả táo có chiều dài từ 7 đến 8,5 cm (2+3⁄4 đến 3+1⁄4 in) nhằm đáp ứng thị hiếu của thị trường. Đối với một số người tiêu dùng, đặc biệt là người tiêu dùng Nhật Bản thì thích quả kích cỡ lớn, còn những quả táo dưới 5,5 cm (2+1⁄4 in) ít có giá trị trên thị trường thường được sử dụng để làm nước ép trái cây. Vỏ của quả táo tây khi chín thường có màu đỏ, vàng, lục, hồng, hoặc màu rám nắng, mặc dù nhiều giống có hai hoặc ba màu. Vỏ quả cũng có thể bị rám toàn bộ hoặc một phần, tức là thô ráp và có màu nâu. Vỏ được bao phủ bởi một lớp sáp biểu bì. Phần vỏ quả ngoài (dính cùi quả) thường có màu trắng vàng nhạt đến màu hồng, cũng có loại táo tây có vỏ quả ngoài màu vàng hoặc xanh lá cây.
Mô tả > Tổ tiên hoang dại

Bài chi tiết: Malus sieversii
Tổ tiên hoang dại của Malus domestica là Malus sieversii được tìm thấy mọc hoang ở vùng núi Trung Á tại miền nam Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Tân Cương (Trung Quốc). Việc trồng loài này rất có thể đã bắt đầu từ các khu rừng trên sườn núi của dãy Thiên Sơn, tiến triển trong một thời gian dài và cho phép lai nhập gen thứ cấp các gen từ các loài khác vào các hạt giống thụ phấn mở. Việc trao đổi di truyền đáng kể với Malus sylvestris, một loài táo dại châu Âu, dẫn đến kết quả là các quần thể táo tây hiện nay có liên hệ nhiều đến táo dại châu Âu hơn là tổ tiên giống Malus sieversii, dù về hình thái học thì nó gần với tổ tiên hơn. Trong các dòng táo gần đây thì không có xáo trộn di truyền, sự đóng góp của Malus sieversii vẫn chiếm ưu thế.