stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Sự kiện UFO Aurora, Texas
Giải thích hiện tượng

Nhiều chuyên gia nghiên cứu UFO đã tiến hành điều tra và giải thích sự kiện này, trong số đó có người đưa ra giả thuyết rằng trường hợp này chỉ là trò lừa bịp chủ yếu dựa trên cuộc phỏng vấn trên tạp chí Time năm 1980 với Etta Pegues, một cư dân 86 tuổi sinh sống ở Aurora từng thú nhận rằng Haydon đã bịa đặt toàn bộ câu chuyện, cho biết Haydon "viết về biến cố này hệt như một trò đùa cợt cốt để gây hứng thú cho cả vùng Aurora. Đường sắt chạy ngang qua chổ chúng tôi, và thị trấn này đang chết dần". Pegues khẳng định thêm rằng Thẩm phán Proctor chưa bao giờ vận hành một cối xay gió nào trên khu đất của mình cả, lời thú nhận này từng bị đem ra tranh cãi trong một tập phim UFO Hunters qua đó giúp tìm thấy thứ mà họ cho là chân của một tháp máy bơm nước bằng gỗ được xây dựng xung quanh cái giếng này. Ngày 12 tháng 4 năm 2020, nhà nghiên cứu hiện tượng huyền bí Jerry Drake trong tập podcast phát trực tiếp Monster Talk đã thách thức phát hiện này, lưu ý rằng cái giếng nơi đây rõ ràng là một công trình thời hiện đại, ước tính được xây cất vào khoảng sau năm 1940 và không phải là một cái giếng được thiết kế để dùng chung với cối xay gió.
Năm 1998, đài trực thuộc FOX có trụ sở tại Dallas là KDFW đã phát sóng tập phóng sự dài về sự kiện Aurora này. Phóng viên Richard Ray đã phỏng vấn cựu phóng viên của tờ Fort Worth Star Telegram tên Jim Marrs và những người dân địa phương khác, họ cho biết có thứ gì đó đã rơi ở Aurora. Tuy nhiên, báo cáo của Ray không thể tìm thấy bằng chứng nào đủ sức thuyết phục về người ngoài hành tinh hoặc công nghệ tân tiến ngoài Trái Đất. Ray đưa tin rằng bang Texas đã dựng một tấm bảng lịch sử trong thị trấn phác thảo câu chuyện và gắn nhãn vụ này là "huyền thoại". Bên cạnh đó, Nghĩa trang Aurora lại được kiểm tra thêm một lần nữa. Mặc dù hiệp hội nghĩa trang vẫn không cho phép khai quật chỗ này bằng cách sử dụng radar xuyên đất và ảnh chụp từ các chuyến thăm trước đó, giới điều tra viên đã tìm thấy cả một ngôi mộ không được đánh dấu trong khu vực gần những ngôi mộ khác của thập niên 1890. Tuy vậy, tình trạng của ngôi mộ này đã xuống cấp trầm trọng và radar không thể chứng minh chính xác loại hài cốt nào tồn tại chỗ này. Chủ đất có lần còn đưa cho họ những mảnh kim loại chứa chủ yếu là nhôm và một loại nguyên tố không thể xác định rõ ràng được.
Ảnh hưởng văn hóa

Sự kiện này được dàn dựng trong bộ phim năm 1986 có tựa đề The Aurora Encounter, cũng như được đem ra thảo luận trong buổi ra mắt phần ba của chương trình Ancient Aliens trên kênh History Channel (mang tên Aliens and the Old West) tập trung vào những vụ chứng kiến UFO vào cuối thế kỷ 19 ở khu vực phía tây Bắc Mỹ.
Một bộ phim ngắn độc lập do nhạc sĩ kiêm nhà sử học Thomas Negovan và Aaron Shaps đồng sáng tác và đồng đạo diễn có tựa đề đơn giản là Aurora kịch tính hóa vụ việc cũng như kết hợp biến cố này với thuyết âm mưu về Die Glocke của Đức Quốc xã.
Vụ việc được châm biếm trong vở hài kịch LP Everything You Know Is Wrong ra mắt năm 1974 của đoàn kịch The Firesign Theatre, được trình diễn từ khoảng 3:00 đến 4:42 ở Bên A, dàn dựng dựa theo chủ đề sau đây.
Bộ phim dài tập Hangar 1: The UFO Files (chiếu năm 2014-2015) trên kênh History Channel trình bày chi tiết sự kiện này trong tập phim Crashes and Cover Ups.
Sự kiện Aurora là điểm nhấn chính trong phần cốt truyện qua bộ phim chính kịch âm thanh khoa học viễn tưởng của BBC Sounds mang tên The Cipher (2020). Nó cũng là chủ đề của kịch bản độc lập Aurora do Youtuber tương lai Joe Scott biên soạn và tiến hành việc đọc trực tiếp như một phần của nhóm Team Seas vào ngày 30 tháng 10 năm 2021.
Chú thích

↑  Tên của Haydon cũng được gọi là "S.E. Hayden" trong những tài liệu khác.
Bài báo gốc mô tả vụ việc, của S. E. Haydon mang tên "Cối xay gió phá hủy nó", tờ The Dallas Morning News, số ra ngày 19 tháng 4 năm 1897, tr. 5.
Một điểm đánh dấu thuộc Ủy ban Lịch sử Texas nằm bên ngoài Nghĩa trang Aurora, nơi được cho là chôn cất viên phi công UFO, có đề cập ngắn gọn đến sự kiện này.
Atelopus farci

| Atelopus farci> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Cực kỳ nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Anura
Họ (familia): Bufonidae
Chi (genus): Atelopus
Loài (species): A. farci
Danh pháp hai phần
Atelopus farci Lynch, 1993 
Atelopus farci là một loài cóc thuộc họ Bufonidae.
Đây là loài đặc hữu của Colombia.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới và sông ngòi.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất nơi sống.
Đương Ngũ Tiền

Denomination of the Sangpyeong Tongbo cash coinsBản mẫu:SHORTDESC:Denomination of the Sangpyeong Tongbo cash coins
| --- | --- |
 Nhà Triều Tiên
Giá trị: 5 văn
Đường kính: 30-33 mm
Chiều dày: 2 mm
Thành phần: Hợp kim đồng (đồng thau)
Năm đúc: 1883–1892
Mặt chính

Thiết kế: Thường Bình Thông bảo (常平通寶)
Ngày thiết kế: 1633
Ngưng sử dụng thiết kế: 1892
Mặt sau

Thiết kế: Đương Ngũ (當五) có dấu hiệu đúc tiền ở phía trên và các dấu hiệu khác ở phía dưới.
Ngày thiết kế: 1883
Ngưng sử dụng thiết kế: 1892
| --- | --- |
Đương Ngũ tiền
Hangul: 당오전
Hanja: 當五錢
Romaja quốc ngữ: Dangojeon
McCune–Reischauer: Tangochŏn
Đương Ngũ Tiền (당오전) là một loại tiền tệ được đúc từ tháng 2 năm 1883 (năm Cao Tông thứ 20) đến tháng 7 năm 1894 tại Triều Tiên. Loại tiền này được triều đình Triều Tiên phát hành như một phần trong nỗ lực cải cách tiền tệ nhằm giải quyết khó khăn tài chính.
Năm 1883, Triều Tiên thành lập cơ quan Điển Viên cục (전환국) để chuyên trách việc đúc tiền này. Tuy nhiên, đến năm 1888, chính phủ cho phép các cá nhân tư nhân tham gia vào hoạt động đúc tiền theo hình thức "thầu khoán đúc tiền" (도급주전). Thuế được áp dụng dựa trên số ngày đúc tiền, dẫn đến việc sản xuất ra các đồng tiền có chất lượng kém, làm giá trị tiền tệ sụt giảm nghiêm trọng.
Sự mất giá Đương Ngũ Tiền và tình trạng giảm tỷ giá quy đổi tiền trong Triều Tiên đã gây tổn thất lớn trong thương mại quốc tế. Điều này không chỉ làm gia tăng thiệt hại kinh tế mà còn góp phần gia tăng và làm trầm trọng thêm các mâu thuẫn xã hội và kinh tế tại Triều Tiên cuối thế kỷ XIX.
Bối cảnh

Khi Đương Bách Tiền (當百錢), tức đồng tiền mệnh giá 100 văn Thường Bình Thông bảo, được Hưng Tuyên Đại Viện Quân ban hành vào năm 1866, mục tiêu là để tài trợ cho chi tiêu quân sự của triều tình nhằm tăng cường sức mạnh quân sự Triều Tiên để cạnh tranh với các cường quốc phương Tây, vốn ngày càng trở thành mối đe dọa lớn. Ngoài ra, số tiền này còn được sử dụng để xây dựng lại cung Cảnh Phúc (경복궁).
Tuy nhiên, sau khi được phát hành, giá trị Đương Bách Tiền bắt đầu bị lạm phát. Nguyên nhân là giá trị thực chất đồng tiền mệnh giá 100 văn chỉ tương đương 5 đến 6 lần giá trị đồng tiền 5 văn, nhưng lại được định giá gấp 20 lần. Điều này dẫn đến giá tiêu dùng, ví dụ như gạo, tăng gấp sáu lần chỉ trong vòng 2 năm. Hậu quả là các thương nhân chuyển sang sử dụng các loại tiền tệ nước ngoài như đồng peso Mexico, đồng yên Nhật Bản, đồng rúp Nga và thỏi bạc Trung Quốc.
Một số người thậm chí đã nung chảy các đồng tiền Thường Bình Thông bảo có mệnh giá nhỏ hơn để làm tiền giả. Người dân giữ các đồng tiền mệnh giá thấp hơn tránh đổi sang đồng tiền mệnh giá 100 văn, dẫn đến việc họ không đưa tiền ra thị trường. Loạt tiền này bị ngừng sản xuất vào tháng 4 năm 1867 sau chỉ 172 ngày sản xuất. Tuy vậy, triều đình Triều Tiên vẫn tiếp tục phân phối chúng trên thị trường cho đến khi một lời kêu gọi từ Thôi Ích Huyễn (최익현) thuyết phục triều đình rằng các đồng tiền này gây tác động tiêu cực đến mọi tầng lớp trong xã hội Triều Tiên.
Việc phát hành đồng 100 văn xảy ra đồng thời với việc phát hành các đồng tiền mệnh giá lớn khác như Thiên Bảo Thông bảo 100 văn của Mạc phủ Tokugawa vào năm 1835 (phản ứng với thâm hụt ngân sách), đồng 100 quan của nhà Thanh vào năm 1853 (phản ứng với cuộc nổi dậy Thái Bình Thiên Quốc), tiền mệnh giá 100 văn và nửa chu của Lưu Cầu, và tiền Tự Đức Bảo Sao mệnh giá lớn ở Đại Nam. Tất cả các đồng tiền này đều gây ra mức lạm phát tương tự.
Sau khi cấm lưu hành đồng Đương Bách Tiền, triều đình chịu tổn thất lớn. Vì vậy, để đảm bảo nguồn thu khác và bù đắp tổn thất, triều đình Triều Tiên đã hợp pháp hóa việc sử dụng tiền nhà Thanh ở Triều Tiên vào tháng 6 năm 1867. Tuy nhiên, vào tháng 1 năm 1874, Cao Tông đã cấm lưu hành tiền nhà Thanh trong biên giới Triều Tiên vì loại tiền này đã thúc đẩy giá cả tăng mạnh.
Loại bỏ

Khi giá trị Đương Ngũ Tiền giảm mạnh, các quan lại địa phương đã lợi dụng tình hình để thu thuế bằng loại tiền tốt hơn là Thường Bình Thông bảo và sau đó đổi sang Đương Ngũ Tiền có giá trị thấp hơn. Hành vi này đã dẫn đến nhiều tiêu cực, gây thiệt hại không nhỏ cho ngân khố quốc gia. Bên cạnh đó, giá trị Đương Ngũ Tiền giảm sút đã làm giá cả hàng hóa leo thang không kiểm soát. Hơn nữa, sự mất giá tiền tệ tại Triều Tiên so với tiền nước ngoài đã dẫn đến những tổn thất lớn trong thương mại quốc tế. Kết quả là, việc phát hành Đương Ngũ Tiền không những không giải quyết được khủng hoảng tài chính mà còn gây ra hỗn loạn lớn trong hệ thống tiền tệ. Những bất ổn này đã làm tăng mạnh mâu thuẫn kinh tế-xã hội, dẫn đến tình trạng lạm phát và khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng vào thời kỳ đó.
Franz Friedrich Sigismund của Phổ

Franz Friedrich Sigismund của Phổ (Franz Friedrich Sigismund; 15 tháng 9 năm 1864 – 18 tháng 6 năm 1866) là đứa con thứ tư và là con trai thứ ba của Thái tử và Thái tử phi của Phổ, sau này là Hoàng đế Đức Friedrich III và Hoàng hậu Victoria. Ông là cháu trai của Hoàng đế Wilhelm I của Phổ và Nữ hoàng Victoria của Anh.
Vương tử Sigismund sinh ra tại Cung điện Mới ở Potsdam, Đức, vào năm 1864 và được gia đình gọi là "Sigi". Thái tử phi Victoria nhận thấy hoàng tử bé thông minh hơn các anh chị em của mình và đặt nhiều hy vọng vào ông. Thật không may, vương tử Sigismund qua đời vì bệnh viêm màng não vào ngày 18 tháng 6 năm 1866, hưởng dương mới 21 tháng tuổi. Ông cũng là người cháu đầu tiên của Nữ hoàng Victoria qua đời.
Bồn địa cấu trúc

}
Bồn địa cấu trúc là một thành hệ cấu tạo lớn của địa tầng được tạo ra bởi hoạt động kiến tạo làm uốn cong các lớp đá nằm ngang có trước. Các bồn địa cấu trúc là các cấu trúc địa chất dạng lõm, ngược lại với các cấu trúc vòm. Một số bồn địa có dạng kéo dài được gọi là nếp lõm. Các bồn địa cấu trúc cũng có thể là bồn địa trầm tích hay bồn trầm tích được lấp đầy bởi các vật liệu trầm tích; tuy nhiên, một số bồn địa cấu trúc được hình thành bởi các sự kiện kiến tạo sau khi các lớp trầm tích đã được lắng đọng.
Các bồn địa xuất hiện trên các bản đồ địa chất là các vòng tròn hoặc dạng elip với các lớp đồng tâm. Do địa tầng cắm vào trung tâm, nên các địa tầng lộ ra trong bồn địa có tuổi trẻ dần từ trong ra ngoài tức các đá trẻ nhất nằm ở trung tâm. Các bồn địa thường có kích thước lớn với chiều ngang khoảng hàng trăm km.
Các bồn địa cấu trúc là các cấu tạo quan trọng để tìm kiếm than, dầu khí (dầu hỏa và khí thiên nhiên), và nước ngầm.
Các bồn cấu trúc > Úc

Bồn trũng Amadeus
Bồn trũng Bowen
Bồn trũng Cooper
Các bồn cấu trúc > Pháp

Bồn trũng Paris
Các bồn cấu trúc > Vương Quốc Anh

Bồn trũng Hampshire
Bồn trũng London
Các bồn cấu trúc > Hoa Kỳ

Bồn trũng Appalachian, miền đông Hoa Kỳ
Bồn trũng Big Horn, Wyoming
Bồn trũng Delaware, Texas và New Mexico
Bồn trũng Denver, Colorado
Bồn trũng Illinois, Illinois
Bồn trũng Los Angeles, California
Bồn trũng Michigan, Michigan
Bồn trũng Paradox, Utah và Colorado
Bồn trũng Permian, Texas và New Mexico
Bồn trũng Piceance, Colorado
Bồn trũng Powder River, Wyoming và Montana
Bồn trũng Raton, Colorado và New Mexico
Bồn trũng Sacramento, California
Bồn trũng San Juan, New Mexico và Colorado
Bồn trũng Uinta, Utah
Bồn trũng Williston, Montana và Bắc Dakota
An Hưng (định hướng)

An Hưng có thể là một trong số các địa danh sau:
Phường An Hưng, quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng
Phường An Hưng, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa
Xã An Hưng, huyện An Lão, tỉnh Bình Định.
Tridentea longipes

| Tridentea longipes> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Apocynaceae
Chi (genus): Tridentea
Loài (species): T. longipes
Danh pháp hai phần
Tridentea longipes (C.A. Lückh.) Leach, 1980 
Tridentea longipes là một loài thực vật có hoa trong họ La bố ma. Loài này được (C.A. Lückh.) Leach miêu tả khoa học đầu tiên năm 1980.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Tridentea longipes”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Nadifa Mohamed

| Nadifa Mohamed   نادئفا محمد |
| --- | --- |

Sinh: Nadiifa Maxamed 1981 (42–43 tuổi) Hargeisa, Somalia
Quốc tịch: Anh
Dân tộc: Somali
Trường lớp: Đại học Oxford
Nghề nghiệp: Tiểu thuyết gia
Nadifa Mohamed (tiếng Somali: Nadiifa Maxamed, tiếng Ả Rập: نظيفة محمد) sinh năm 1981 tại Hargeisa, Somalia là nhà văn người Anh gốc Somalia.
Tiểu sử

Nadifa sinh tại Hargeisa, Somalia năm 1981. Năm 1986, cô cùng với gia đình di chuyển sang cư ngụ ở London, Anh. Tại đây, Nadifa học môn Lịch sử và Chính trị ở Đại học Oxford.
Hiện nay cô sống ở London và đang viết quyển tiểu thuyết thứ hai của mình.
Sự nghiệp văn học

Quyển tiểu thuyết đầu tay của Nadifa là quyển Black Mamba Boy xuất bản năm 2009, một quyển nửa-tự truyện về cuộc đời của cha cô ở Yemen trong thập niên 1930 và 1940, dưới thời là thuộc địa. Quyển này đã đoạt Giải Betty Trask năm 2010, và được đưa vào vòng trong của nhiều giải khác, trong đó có 2010 Giải sách đầu tay Guardian (Guardian First Book Award) năm 2010, giải Dylan Thomas năm 2010, và giải John Llewellyn Rhys năm 2010. Quyển này cũng được đề cử cho giải Orange Prize for Fiction năm 2010.
Tác phẩm

Black Mamba Boy (2009)
Giải thưởng

Giải Betty Trask (2010)
Cymothoe lurida

Species of butterflyBản mẫu:SHORTDESC:Species of butterfly
| Cymothoe lurida |
| --- | --- |

Cymothoe lurida lurida cái ở Ghana

Cymothoe lurida butleri cái ở Rừng Kibale, Uganda

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Insecta
Bộ:: Lepidoptera
Họ:: Nymphalidae
Chi:: Cymothoe
Loài:: C. lurida
Danh pháp hai phần
Cymothoe lurida (Butler, 1871)

Các đồng nghĩa
 Harma lurida Butler, 1871  Cymothoe hesione Weymer, 1907  Cymothoe congoensis Suffert, 1904  Cymothoe lurida var. butleri ab. rufobrunnea Neustetter, 1912  Cymothoe butleri var. dubia Schouteden, 1912  Cymothoe butleri Grünberg, 1908  Cymothoe lurida centralis f. sublustris Overlaet, 1952
Cymothoe lurida là một loài bướm thuộc họ Nymphalidae. Loài này phân bố ở Bờ Biển Ngà, Ghana, Nigeria, Cameroon, Guinea Xích Đạo, Gabon, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Trung Phi, Angola, Cộng hòa Dân chủ Congo, Uganda, Kenya, Tanzania và Zambia. Môi trường sống của loài này ở rừng đất thấp tới rừng núi và rừng ngập nước.
Ấu trùng ăn các loài thuộc chi Dovyalis, Rawsonia và Rinorea.
Phân loài

Cymothoe lurida lurida (Bờ Biển Ngà, Ghana)
Cymothoe lurida azumai Carcasson, 1964 (tây bắc Tanzania, Zambia)
Cymothoe lurida butleri Grünberg, 1908 (Uganda)
Cymothoe lurida centralis Overlaet, 1952 (Cộng hòa Dân chủ Congo: trung tâm Lualaba, Kasai, Lomami và Sankuru)
Cymothoe lurida hesione Weymer, 1907 (Nigeria: Cross River loop, Cameroon, Gabon, Congo, Cộng hòa Trung Phi, bắc Angola, tây Cộng hòa Dân chủ Congo)
Cymothoe lurida sublurida Fruhstorfer, 1903 (Bioko)
Cymothoe lurida tristis Overlaet, 1952 (Congo, Uganda: phía tây đến Bwamba và Toro, Cộng hòa Dân chủ Congo: Kinshasa, Mongala, Uele, Ituri và Kivu)
Thoát Thoát Bất Hoa

Thoát Thoát Bất Hoa (hay Toghtoa Bukha, Toγtoγa Buqa; tiếng Mông Cổ hiện đại: Taisun haan) (1416 - 1453) là một Khả hãn của triều đại Bắc Nguyên tại Mông Cổ. Ông được tôn làm Khả hãn của Đại Nguyên. Dưới sự cai trị trên danh nghĩa của ông, người Oirat đã thống nhất thành công các bộ lạc Mông Cổ và bắt đầu đe dọa vương triều nhà Minh ở phía nam lần đầu tiên kể từ trận sông Kherlen năm 1409.
Thời trẻ

Sau cái chết của Oyiradai trước đó vào năm 1425, một cuộc hỗn chiến nội bộ kéo dài nhiều năm đã nổ ra giữa những người Oirat dưới thời Mahamud (Bahamu, Batula) và các gia tộc Mông Cổ phía tây do gia đình Gulichi lãnh đạo. Trong khi đó, các bộ tộc Mông Cổ ở miền trung và miền đông đã tuyên bố Adai Khan là Đại hãn ngay sau cái chết của Oyiradai năm 1425.
Toghtoa Bukha là con trai cả của Ajai, người được sinh ra sau cái chết của cha Elbeg Khan và mẹ Öljeitü. Trong khi lang thang cùng các anh em của mình ở phía tây Mông Cổ, Toghtoa Bukha đã gặp con trai và người kế vị của Mahamud, Toghan Taishi của Liên minh Bốn Oirat. Toghan Taishi về sau gả ông cho con gái của mình và muốn dùng ông làm con tốt. Người Oirat tôn Toghtoa Bukha là Khả hãn của riêng họ vào năm 1433. Điều này dẫn đến một nửa thập kỷ tồn tại đồng thời giữa hai khả hãn được hỗ trợ bởi các gia tộc Mông Cổ đối nghịch nhau.
Trị vì

Toghtoa Bukha Khan là một nhà lãnh đạo đầy tham vọng, người khao khát có được quyền lực thực sự và giành lại vinh quang trước đây của triều đại nhà Nguyên. Tham vọng của ông chắc chắn dẫn đến một cuộc xung đột lợi ích với các quý tộc Oirat. Mặc dù người Oirat có chung tham vọng phục hồi vinh quang của Thành Cát Tư Hãn với Khả hãn mới, họ nhận thức rõ về bản chất rạn nứt của các bộ lạc Mông Cổ. Để đốt cháy thời gian trước khi có thể đoàn kết các bộ tộc, trước tiên họ cần tạo mối quan hệ hòa bình với triều đại nhà Minh. Người Oirat cẩn thận không chọc giận nhà Minh bằng cách không chính  thức đổi quốc hiệu sang Đại Nguyên và nhờ đó có được sự giúp đỡ từ nhà Minh trong việc đánh bại bộ lạc Khorchin. Adai Khan của Khorchin đã bị giết năm 1438. Năm 1439, Toghan đã đưa Toghtoa Bukha làm lãnh đạo của miền đông Mông Cổ dưới danh hiệu Bogd Khagan Taisun của người Bắc Nguyên trước lăng của Thành Cát Tư Hãn. Taisun Khan cảm thấy rằng chính quyền của mình đã đủ mạnh để đương đầu với nhà Minh, và công khai tuyên bố cải lại quốc hiệu Đại Nguyên và với chính mình là Taisun (Thái Tông), một động thái được hầu hết người Mông Cổ ủng hộ trừ những người Oirat, những người cảm thấy cần nhiều thời gian hơn để củng cố lợi ích của họ. May mắn thay, nhà Minh khi ấy thực sự quá yếu để tấn công thẳng vào lục địa Mông Cổ như hoàng đế Minh Thành Tổ đã làm nhiều lần trong quá khứ. Tuy nhiên, nhà Minh đã thể hiện sự không tán thành của mình bằng cách gọi Taisun Khan của Bắc Nguyên thay vì Thái Tông của Đại Nguyên. Sau khi Toghan qua đời, Taisun Khan đã phong con trai của Toghan là Dã Tiên thành tổng chỉ huy và em trai của ông là Agbarjin trở thành jinong.
Chiến tranh với nhà Minh và suy vong > Chiến tranh

Bất chấp tham vọng của mình, Taisun Khan vẫn nghiêng về mối quan hệ hòa bình với nhà Minh hơn nhiều so với chỉ huy Dã Tiên của mình. Ông vẫn giữ mối quan hệ thân thiện với triều đình nhà Minh. Chỉ huy của ông, Dã Tiên, thậm chí còn tham vọng hơn và muốn khôi phục lại vinh quang của Đế quốc Mông Cổ về tên và lãnh thổ. Trước tiên, Dã Tiên hướng sự chú ý của mình đến Hami, nơi đang là đồng minh của nhà Minh, hoàng tử Bột Nhi Chỉ Cân, dòng dõi Sát Hợp Đài, cai trị. Các cuộc đột kích và đe dọa lặp đi lặp lại của Dã Tiên đã buộc ông ta phải đầu hàng mình vào năm 1448.
Dã Tiên sau đó đã tấn công khu vực Cam Túc nơi có các quốc gia vệ tinh Mông Cổ của nhà Minh, được gọi chung là Tam vệ, được đặt. Người bảo vệ Fuyu bị buộc phải chạy trốn, và Dã Tiên bổ nhiệm thống đốc riêng của mình trong khu vực. Taisun Khan đích thân chỉ huy cuộc tấn công vào đội bảo vệ Tained. Sau đó, Dã Tiên cũng cướp bóc người bảo vệ Doyin Uriankhai, buộc họ phải đầu hàng. Với sự phục tùng của Tam vệ, triều đại Bắc Nguyên đã hồi sinh mạnh mẽ, trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với nhà Minh.
Khi nhà Minh từ chối yêu cầu của người Mông Cổ cho phép thêm sứ giả Mông Cổ vào Trung Quốc và xin kết hôn với một công chúa Trung Quốc, Dã Tiên quyết định xâm chiếm nhà Minh. Taisun Khan rất e ngại điều này và ban đầu không ủng hộ Dã Tiên. Tuy nhiên, ông bị buộc phải lãnh đạo lực lượng cực đoan của Uriankhai đến Liêu Đông vào năm 1449. Ông bao vây thành phố và tàn phá vùng ngoại ô của nó trong 40 ngày trong khi Dã Tiên đánh bại quân đội nhà Minh trên đường đến Bắc Kinh.
Sau khi đánh bại quân đội nhà Minh trong sự biến Thổ Mộc bảo và bắt giữ Hoàng đế Minh Anh Tông, quân Mông Cổ trở về phía bắc. Taisun Khan đã đối xử tử tế với hoàng đế nhà Minh bị bắt. Khi nhận ra rằng nhà Minh sẽ không trả tiền chuộc cho hoàng đế bị bắt, Anh Tông đã được trả lại Trung Quốc vào năm 1450.
Chiến tranh với nhà Minh và suy vong > Cái chết

Vợ của Taisun Khan, chị gái của Dã Tiên, đã cố gắng thuyết phục Khả hãn phong con trai của chị gái mình thành Thái tử. Yêu cầu đã bị từ chối, khiến Taisun và Dã Tiên hỗn chiến với nhau năm 1451. Dã Tiên đã giao kết với em trai của Taisun Khan là Agbarjin để đổi lại là danh hiệu Khả hãn. Esen và Agbarjin bao vây Karakorum nơi Taisun Khan đóng quân. Bởi vì hầu hết người Mông Cổ ở phía đông đã bỏ hoang đến Oirat, quân đội của Khả hãn đã bị đánh bại ở Turfan và buộc ông phải chạy trốn về phía khe núi Khởi Liễn và sông Kherlen cùng với một vài tùy tùng của ông. Taisun Khan bị giết bởi cha vợ cũ của mình, Tsabdan, trong khi chạy trốn. Tsabdan sau đó chạy về theo Dã Tiên.
Gia đình

Toghtoa Bukha có hai em trai, Agbarjin và Manduul.
Vợ và con được biết đến của ông bao gồm:
Một công chúa Oirat, con gái của Toghan taishi, sinh ra một đứa con trai tên Abdan.
A Lặc Tháp Cát Lặc (阿勒塔噶勒 , Altagana) của bộ tộc Khorlad. Khan và con trai là Molon (Mulan) , bị Taisun Khan ly hôn vì ngoại tình.
Bột Nhi Chỉ Cân thị , chị gái của Dã Tiên.
Tát Mục Nhĩ Thái hậu.
Samar taifu người đã sinh ra Markorgis.
Đai đen

Đai đen của môn Hiệp Khí Đạo
Đai đen (hay huyền đai) là một sợi dây bằng vải dùng quấn quanh bộ võ phục ở phần bụng hoặc eo. Nó có màu đen và thường biểu tượng cho một cấp độ mà người đeo có được qua quá trình tập luyện hay thi đấu võ thuật. Trong võ thuật, các đai đen là sự chứng nhận việc thăng cấp của võ sinh và thường được đánh dấu bằng màu sắc của vành đai. Các đai đen thường được xếp vào nhóm các màu đai cao nhất được sử dụng và biểu thị một mức độ võ công nhất định, thường là cao cấp. Nhiều môn võ sử dụng đai đen như: Việt Võ Đạo, Không Thủ Đạo, Nhu Đạo, Hiệp Khí Đạo, Đài Quyền Đạo, Nhu thuật Brasil,... Đai đen được sử dụng từ lâu trong lịch sử võ thuật và chính thức được đưa vào hệ thống đai từ thế kỷ XIX.
Chú thích

↑  Ohlenkamp, Neil (Last modified ngày 25 tháng 3 năm 2007.). “The Judo Rank System”. JudoInfo.com. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2007. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |date= (trợ giúp)
| x t Võ thuật |
| --- | --- |
 Danh sách các môn phái  Lịch sử  Niên biểu  Cương và nhu 
Nguồn gốc theo khu vực:  Trung Quốc  Châu Âu  Ấn Độ  Indonesia  Hoa Kỳ  Nhật Bản  Triều Tiên  Philippines  Việt Nam  Campuchia 
Kỹ thuật tay không:  Cận chiến  Ghì chặt  Đòn cùi trỏ  Húc đầu  Đòn nắm  Đòn chân (cước, phi cước)  Đòn đầu gối  Khoá khớp  Đòn tay (dọc trúc, thôi châu, thôi sơn)  Đòn quét  Takedown  Đòn ném  Quyền thuật/Quyền cước  Tấn pháp (đinh tấn, kiềm dương tấn, trung bình tấn) 
Vũ khí:  Bắn cung  Đấu dao  Vũ khí cận chiến  Bắn súng  Đấu gậy  Đấu côn  Đấu kiếm  Đao thuật  Thương thuật  Kiếm thuật 
Luyện tập:  Kata  Vũ khí luyện tập  Bao tập đấm  Thôi thủ  Randori  Đấu tập  Mộc nhân thung  Mai hoa thung  Võ phục  Đai đen 
Vật lộn:  Nhu thuật Brazil  Judo (Nhu đạo)  Jujutsu (Nhu thuật)  Sambo Nga  Sumo  Đấu vật 
Đòn đánh:  Kun Lbokator  Kun Khmer (Quyền Khmer)  Quyền Anh  Capoeira  Karate (Không Thủ Đạo)  Kickboxing (Quyền cước)  Muay Thái (Quyền Thái)  Lethwei  Tán thủ  Savate  Taekwondo (Đài Quyền Đạo)  Việt Võ Đạo (Vovinam)  Võ Thiếu Lâm  Túy quyền 
Khí:  Aikido (Hợp Khí Đạo)  Aikijutsu  Bát quái chưởng  Thái cực quyền  Hình ý quyền  Khí công 
Trực chiến / Đối kháng:  Kun Khmer chuyên nghiệp  Quyền Anh chuyên nghiệp  Kickboxing chuyên nghiệp  Karate trực chiến  Võ thuật tổng hợp  Đấu vật chuyên nghiệp 
Tự vệ /  Chiến đấu tổng hơp:  Võ gậy (Arnis)  Bartitsu  Hapkido (Hiệp Khí Đạo)  Kajukenbo  Krav Maga  MCMAP  Pencak Silat  Systema  Vịnh Xuân quyền  Phương diện luật pháp 
Chiết trung  / Hỗn hợp:  Kenpo Hoa Kỳ  Chun Kuk Do  Triệt quyền đạo  Kuk Sool  Shooto  Shorinji Kempo  Unifight 
Giải trí:  Chiến đấu trên sân khấu  Đấu vật chuyên nghiệp  Phim võ thuật (Chanbara)  Trò chơi điện tử đối kháng  Võ hiệp (Phim võ hiệp) 
 Chủ đề Võ thuật