stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Người bản địa México

Tranh vẽ về người da đỏ bản địa ở Mexico
Người bản địa Mexico hay còn gọi là người Mễ bản địa (Nativos mexicanos) hay người Mễ da đỏ là những người gốc bản địa vốn là một phần của các cộng đồng có nguồn gốc từ các nhóm và cộng đồng tồn tại ở Mexico ngày nay trước khi người Tây Ban Nha đến. Số lượng người Mexico bản địa được xác định thông qua điều hai của Hiến pháp Mexico. Điều tra dân số Mexico không phân loại các cá nhân theo chủng tộc, sử dụng văn hóa-dân tộc của các cộng đồng bản địa bảo tồn ngôn ngữ, truyền thống, tín ngưỡng và văn hóa bản địa của họ. Cụm từ "Người bản địa" thường được ưu tiên sử dụng ở Mexico để chỉ các nhóm dân tộc người da đỏ bản địa ở Bắc Mỹ (Amerindian).
Theo Viện Bản địa Quốc gia (INI) và Viện Người bản địa Quốc gia (CDI), vào năm 2012, dân số bản địa ở Mexico là khoảng 15 triệu người, được chia thành 68 nhóm sắc tộc Tổng điều tra dân số năm 2020 của Población y Vivienda đã báo cáo có 11,8 triệu người sống trong các hộ gia đình có người nói ngôn ngữ bản địa và 23.232.391 người tự nhận mình là người bản địa. Số lượng người bản địa phân bố trên khắp lãnh thổ Mexico nhưng đặc biệt tập trung ở Sierra Madre del Sur, Bán đảo Yucatán, Sierra Madre Oriental, Sierra Madre Occidental và các khu vực lân cận. Các bang có dân số người bản địa lớn nhất là Oaxaca và Yucatán, bang Yucatán có tỷ lệ dân số người bản địa cao nhất trên lãnh thổ của mình. Kể từ thời thuộc địa của Tây Ban Nha, các vùng Bắc và Bajio của Mexico có tỷ lệ người bản địa thấp hơn, nhưng một số nhóm đáng chú ý bao gồm Rarámuri, Tepehuán, Yaquis và Yoreme.
Vào thời điểm người Tây Ban Nha đến miền trung Mexico, nhiều dân tộc ở Trung Mỹ (ngoại trừ người Tlaxcaltec và Vương quốc Purépecha của người Michoacán) đã thiết lập một liên minh lỏng lẻo dưới Đế chế Aztec, nền văn minh Nahua cuối cùng phát triển ở miền Trung Mexico. Thủ đô của đế chế này là Tenochtitlan đã trở thành một trong những trung tâm đô thị lớn nhất thế giới, với dân số ước tính khoảng 350.000 người. Trong cuộc chinh phục Đế chế Aztec, người Tây Ban Nha (những kẻ chinh phục conquistador) đã liên minh với các nhóm bộ tộc khác trong khu vực, bao gồm cả Tlaxcaltec. Chiến lược này của người Tây Ban Nha đã thành công do sự bất mãn với luật lệ của người Aztec buộc những người bộ tộc phải cống nạp và sử dụng những người bị chinh phục để hiến tế theo nghi lễ. Trong những thập kỷ tiếp theo, người Tây Ban Nha củng cố quyền cai trị của họ ở nơi trở thành phó vương quốc của Tân Tây Ban Nha. Các cộng đồng bản địa được hợp nhất thành các cộng đồng dưới sự cai trị của Tây Ban Nha. Trong lịch sử đã xuất hiện một đợt suy giảm nhanh chóng về dân số người da đỏ bản địa, chủ yếu là do sự lây lan của các dịch bệnh có nguồn gốc từ châu Âu mà người da đỏ trước đây chưa từng được biết đến, đồng thời còn do chiến tranh và lao động cưỡng bức. Đại dịch tàn phá dữ dội nhưng các cộng đồng bản địa đã từng bước phục hồi với số lượng ít ỏi hơn.
Chú thích

↑  Archived copy Lưu trữ 2013-10-23 tại Wayback Machine
↑  Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos Lưu trữ 2009-03-31 tại Wayback Machine Art. 2
↑  “Presenta CDI el "Atlas de los Pueblos Indígenas de México"” (bằng tiếng Tây Ban Nha). Instituto Nacional de los Pueblos Indígenas.
↑  “PRESENTACIÓN DE RESULTADOS, INEGI 2020” (PDF).
↑  “Pueblos indígenas en México : Sistema de Información Cultural-Secretaría de Cultura”. sic.gob.mx. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2021.
1 2 3  Hamnett, Brian (1999), A Concise History of Mexico, Cambridge University Press; Cambridge, UK
↑  Charles Gibson, The Aztecs under Spanish Rule: A History of the Indians of the Valley of Mexico, 1519–1810, Stanford: Stanford University Press 1964.
Tượng đồng vị thủ lĩnh Francisco Tenamaxtle
Dãy núi Hoành Đoạn

| Dãy núi Hoành Đoạn |
| --- | --- |
Dãy núi Hoành Đoạn
Điểm cao nhất
Đỉnh: Núi Gongga
Độ cao: 7.556 m (24.790 ft)
Địa lý
Quốc gia: Trung Quốc và Myanmar
Dãy núi Hoành Đoạn (tiếng Trung: 横断山脉; bính âm: Héngduàn Shānmài, Hán-Việt: Hoành Đoạn sơn mạch) là một dãy núi ở Trung Quốc trong khu vực có tọa độ khoảng từ 22° tới 32°05' vĩ bắc và từ 97° tới 103° kinh đông. Dãy núi này nằm ở phía đông nam cao nguyên Thanh Tạng. Nó nằm trong lãnh thổ của các tỉnh Tứ Xuyên, Vân Nam và miền đông Khu tự trị Tây Tạng. Phần kết thúc phía nam của dãy núi tạo thành biên giới giữa Myanmar và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Về tổng thể, dãy núi này chạy gần đúng theo hướng bắc-nam, tạo thành rìa phía đông của cao nguyên Tây Tạng. Phía bắc chạy tới Cam Đô, Cam Tư và Mã Nhĩ Khang. Phía nam chạy tới biên giới Trung Quốc-Myanmar. Phía tây nối vào đỉnh Bá Thư Lạp. Phía đông bắt nguồn từ Cung Lai sơn. Diện tích trên 600.000 km². Là dãy núi dài nhất, rộng nhất chạy theo hướng bắc-nam tại Trung Quốc.
Tổ thành sông núi

Từ đông sang tây có Cung Lai sơn, Đại Độ hà, Đại Tuyết Sơn, Nhã Lung giang, Sa Lỗ Lý Sơn, Kim Sa giang, Mang Khang Sơn (Ninh Tĩnh Sơn), Lan Thương giang, Nộ Sơn, Nộ giang và Cao Lê Cống Sơn, còn gọi là "tứ sơn lục giang" (bốn núi sáu sông).
Dãy núi là kết quả của sự va chạm giữa hai mảng kiến tạo Á-Âu và Ấn Độ trong hoạt động kiến tạo sơn đã tạo ra dãy núi Himalaya. Đỉnh cao nhất của dãy núi này nằm trong dãy núi Đại Tuyết sơn, là đỉnh Minya Konka (貢嘎山, Cống Giới sơn), cao 7.556 m trong tỉnh Tứ Xuyên.
Sinh thái

Các ngọn núi trong dãy núi này phần lớn được che phủ bằng các khu rừng cây lá kim cận núi cao, với cao độ trong khoảng từ 1.300 tới 4.000 m. Những cánh rừng nguyên sinh rậm rạp, tương đối cô lập và một thực tế là phần lớn khu vực không bị băng hà hóa trong các thời kỳ băng hà đã tạo ra một môi trường sống rất phức tạp với mức độ cao trong đa dạng sinh học. Khu vực miền núi này là quê hương của loài gấu trúc lớn rất hiếm và đang cực kỳ nguy cấp. Các loài bản địa khác của khu vực này còn có thanh tùng Trung Hoa (Taxus chinensis) và nhiều loài cây hiếm khác, hươu, nai và linh trưởng.
Các nhóm môi trường coi khu vực sinh thái này là đang bị đe dọa bởi "sự gia tăng của dân số và nhu cầu về các sản phẩm rừng phi gỗ và động vật hoang dã để sử dụng y học và sử dụng khác".
An Elephant Sitting Still

2018 filmBản mẫu:SHORTDESC:2018 film
| Chú voi ngồi im trên đất An Elephant Sitting Still  |
| --- | --- |
Đạo diễn: Hồ Ba
Kịch bản: Hồ Ba
Dựa trên: Chú voi ngồi im trên đất của Hồ Ba
Diễn viên: Lý Tùng Hy  Chương Vũ   Bành Dục Sướng   Vương Ngọc Văn
Dựng phim: Hồ Ba
Hãng sản xuất: Đông Xuân ảnh nghiệp 
Phát hành: KimStim ( Hoa Kỳ)
Công chiếu:  16 tháng 2 năm 2018 (2018-02-16) (Berlinale)  
Thời lượng: 234 phút
Quốc gia: Trung Quốc
Ngôn ngữ: Quan thoại
Doanh thu: $32,556
An Elephant Sitting Still hay Chú voi ngồi im trên đất (tiếng Trung :大象 席地而坐, bính âm: Dà Xiàng Xídì Érzuò) là một bộ phim điện ảnh do Hồ Ba đạo diễn, viết kịch bản và biên tập. Đây là bộ phim đầu tay của đạo diễn Hồ Ba và cũng là tác phẩm cuối cùng của ông, bởi ông đã tự vẫn vào ngày 12-10-2017, trước thời điểm ngày 16-2-2018 khi bộ phim được công chiếu đầu tiên tại Liên hoan phim Berlin lần thứ 68, đồng thời đoạt giải thưởng ở hạng mục FIPRESCI Prizes. Bộ phim được chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của Hồ Ba, câu chuyện lấy bối cảnh tại một thành phố lạc hậu ở Hà Bắc, xoay quanh quá trình mưu cầu sinh tồn của bốn nhân vật sống trong tận cùng nghèo khổ của xã hội.
Tóm tắt

Có một chú voi ở rạp xiếc Mãn Châu Lý, ngày ngày ngồi yên bất động mặc cho bị nhiều người vây kín, thậm chí bị hành hạ thể xác. Không ai biết thực hư về sự tồn tại của chú voi, nhưng có 4 người bị thông tin này thu hút. Bốn con người cực kì khổ tâm.
Một cậu học sinh vì nghe bạn xúi giục mà lỡ tay xô ngã tên bắt nạt từ bậc cầu thang. Một thanh niên ngoại tình với vợ bạn, để rồi tận mắt chứng kiến bạn mình nhảy lầu tự tử. Một người đàn ông tuổi xế chiều bị con cái bỏ rơi, sống với một chú chó nhưng rồi cũng bị chó nhà khác cắn chết. Một cô gái trẻ dan díu với thầy giáo đã có vợ, cảm thấy đó là chốn yên bình đầy mỉa mai. Tất cả họ, dù có lỗi hay không, đều bị trói buộc bởi khổ đau trong cuộc đời, là những minh chứng hùng hồn cho câu nói: "Con người sinh ra đã là một cái khổ". Đó là cho đến khi họ nghe về chú voi Mãn Châu Lý kia và quyết định một lần đến thăm chú.
Chú voi kia vốn chỉ là cái cớ. Cả 4 người tìm đến chú voi như một cách thoát khỏi cuộc sống bế tắc, thê lương hiện tại, trốn xa khỏi thị trấn u ám chả có nổi ánh mặt trời. Xuyên suốt phim, khán giả đều có chung một câu hỏi: "Chú voi kia có thật hay không?", thế nhưng dần dần nó cũng không còn quan trọng nữa. Cả 4 nhân vật chính của Chú Voi Ngồi Im Trên Đất lần đầu tiên cảm thấy tự do khi bỏ được nỗi đau lại đằng sau, có mặt ở vùng đất mới, cùng nhau đá cầu lúc trời nhá nhem và không mấy quan tâm đến chú voi kia nữa. Đó chính là góc nhìn của riêng Hồ Ba về cách con người đối mặt với chữ "khổ". Có người hơi khổ, có người quá khổ, nhưng lâu dần chúng sẽ bào mòn tâm hồn chúng ta, khiến một số người như thể bị đánh gục đến mức thờ ơ với mọi thứ. Tận dụng việc kể nhiều câu chuyện song hành cùng lúc, Chú Voi Ngồi Im Trên Đất khiến thời lượng 3 tiếng 50 phút của nó trở nên ý nghĩa, không thừa không thiếu, mang đến cho người xem trải nghiệm kì lạ và trần trụi nhất.
Sản xuất > Quá trình quay phim

Năm 2016, Lưu Toàn tổ chức triển lãm điện ảnh FIRST ở Tây Ninh thì gặp Hồ Ba đang sáng tác kịch bản, cô tán thưởng Hồ Ba nên đã giới thiệu với chồng là đạo diễn nổi tiếng Vương Tiểu Soái (trung tâm của Kinh khuyên). Công ty Đông Xuân ảnh nghiệp quyết định đầu tư chế tác cho bộ phim điện ảnh chuyển thể của Hồ Ba. Hoàn thành kịch bản, quay phim, hậu kỳ chế tác phải mất một năm, trong khi đó Hồ Ba phải xuất bản Ếch trâu trong cùng năm. Đông Xuân ảnh nghiệp cấp phát 30 ngày quay phim, sau giảm còn 25 ngày. Thời gian khẩn cấp, Hồ Ba quyết định hoàn toàn dùng trường màn ảnh quay chụp, không cho phép có lỗi lầm.
Sản xuất > Quá trình ra mắt phim

Sau khi quay phim, Hồ Ba nhanh chóng cắt nối, biên tập. Việc này không khó đối với anh, vì khi quay anh đã hạ quyết tâm, quay thành một bộ phim nhựa có thời lượng dài, miễn là các cảnh quay đều tốt. Vương Tiểu Soái không đồng ý, cho rằng như thế là quá mạo hiểm. Cho rằng Hồ Ba còn trẻ tuổi, chưa có kinh nghiệm, không nên làm bộ phim dài như vậy, khuyên Hồ Ba bỏ cuộc. Sau mười ngày cắt nối, Hồ Ba tuyên bố đã cắt xong. Vương Tiểu Soái hào hứng đi xem, nhưng không đồng ý, bảo Hồ Ba phải cắt lại lần nữa. Hồ Ba khó xử, trong thời gian một tháng đã cắt thành phiên bản hai giờ. Ở phiên bản này, kịch bản phát sinh từ sáng đến tối, không có chuyện xưa, biến bộ phim thành tình tiết kịch, lụn vụn, chắp nối, chần chờ, tạm dừng, không còn mạch truyện thông suốt nữa. Hồ Ba muốn giữ bản bốn tiếng, Vương Tiểu Soái không đồng ý, muốn giữ bản hai tiếng.
Bị Vương Tiểu Soái phủ định, Hồ Ba nghi ngờ bản thân của mình, nên đã gửi phim đến nhà cắt nối biên tập phim trứ danh người Đài Loan Liêu Khánh Tùng (người có quan hệ hợp tác với Hầu Hiếu Hiền, ông ấy cắt nối Đạp tuyết tầm mai, Hai mươi hai rất được khen ngợi). Liêu Khánh Tùng bày tỏ khen ngợi với phiên bản bốn tiếng, làm cho Hồ Ba cực kỳ phấn chấn, “được chứng thực bằng trực giác”. Hồ Ba tìm Lưu Toàn, muốn phim trở về phiên bản bốn tiếng. Tại văn phòng Đông Xuân ảnh nghiệp, đã xảy ra tranh cãi kịch liệt. Sau nhiều lần thuyết phục, Vương Tiểu Soái đều cự tuyệt. Có một lần ăn cơm, Vương Tiểu Soái đã mắng Hồ Ba: “Anh cho rằng tôi can thiệp vào việc sáng tác của anh”, Lưu Toàn ở phía sau chỉ thẳng vào Hồ Ba: “Anh nói cho rõ ràng, ai can thiệp anh sáng tác. Anh nói như vậy là rất ngu ngốc. Anh nghĩ anh lấy cái hạng mục ở FIRST, ai cho anh? Không có chúng tôi, anh có ngày hôm nay sao?”.
Đây là lần đầu tiên Hồ Ba bị Lưu Toàn nhục mạ, lúc quay ở nhà ga, bị nhân viên công tác thóa mạ, Hồ Ba cũng chỉ nhắm mắt nghe, không dám nói một lời. Trước mọi người, Lưu Toàn chỉ trách mắng Hồ Ba quay phim có đủ vấn đề, không ra thể thống gì cả. Bữa tiệc Tết Đoan Ngọ, Hồ Ba làm liều, tới văn phòng Đông Xuân ảnh nghiệp trộm tư liệu để phục chế, bị Lưu Toàn phát hiện. Lưu Toàn tịch thu chìa khóa của Hồ Ba, khóa văn phòng biên tập, tuyên bố toàn công ty: ”Tôi không làm bộ phim này, nếu bộ phim này làm xong, tham dự bất kỳ liên hoan phim nào thì tôi liền từ chối, tôi không đi”.
Sau đó Hồ Ba tích cực tìm công ty khác để mua lại bộ phim từ Đông Xuân ảnh nghiệp. Bộ phim lúc đầu dự toán 90 vạn, thực tế tiêu phí 73 vạn, Đông Xuân ra giá 350 vạn, điều này làm cho Hồ Ba khó tiếp nhận. Không có người bằng lòng tiếp nhận, nửa tháng sau, Hồ Ba phải làm ra vẻ đáng thương, xin lỗi Vương Tiểu Soái và Lưu Toàn, phối hợp hoàn thành phiên bản hai giờ để phim được ra mắt. Nhưng Lưu Toàn nói Hồ Ba nên tìm luật sư, đã nhiều lần nhắc nhở, Hồ Ba làm trì hoãn, phải bồi thường. Vài ngày sau, Lưu Toàn đưa đơn giải trừ hợp đồng đạo diễn vói Hồ Ba. Giải trừ hợp đồng xong, ngoài quyền kịch bản phim quy về Hồ Ba ra, hiện tại tất tư liệu điện ảnh sống, cắt nối biên tập, tiền lời, quyền sở hữu đều thuộc về sản xuất Đông Xuân.
Sản xuất > Con người đạo diễn Hồ Ba và Cái chết

Ở Bắc Kinh, Hồ Ba thường chạy chiếc xe máy nhỏ màu trắng, thuê một căn hộ ở trung tâm, thường xuyên chạy ở cao tốc sân bay. Đối với việc Hồ Ba tự sát, bạn học không bất ngờ, vì Hồ Ba là một người lập dị. Khi đó Hồ Ba để tóc dài, cột lại như cái xẻng. Có nhiều thầy giáo đặc biệt thưởng thức anh, nhưng có nhiều người lại chán ghét anh. Có thời gian, Hồ Ba thích đọc truyện của Hàn Hàn, liền đọc tiểu thuyết, tập viết tiểu thuyết. Rồi sau đó có hứng thú với camera. Hằng ngày quan sát mọi người, chụp rồi quay lại. Hồi học cao trung ở Sơn Đông, Hồ Ba muốn thi Bắc Ảnh, liền tập nói tiếng phổ thông. Thi ba lần không đậu, năm 2010 mới nhập học ở Bắc Ảnh hệ đạo diễn, trở thành sinh viên lớn nhất khóa. Hồi tốt nghiệp Hồ Ba quay phim ngắn, thầy giáo phê bình quá nghệ thuật, bảo anh bắt chước Hàn quốc, quay phim thương mại, sẽ có công ty mời làm đạo diễn, nhưng anh từ chối.
Cuối đời, sau khi mâu thuẫn gay gắt với Đông Xuân ảnh nghiệp, Hồ Ba ở nhà uống hơn hai chục chai rượu rum. Sau khi gặp đạo diễn thần tượng Bella ở Tây Ninh, Hồ Ba liền phấn chấn lên. Tập trung vào việc sáng tác, liên hệ nhà xuất bản để xuất bản hai tiểu thuyết Ếch trâu và Thiên đường chi môn, được trả sáu vạn tiền nhuận bút. Cuối tháng 9, FIRST có một buổi chiếu điện ảnh, Chú voi ngồi im trên đất hy vọng có công ty tiếp nhận, nhưng Lưu Toàn cự tuyệt. Cùng ngày Hồ Ba đi uống rượu, lúc về kích động: “Tôi hận chết hai người bọn họ, tại sao lại đối xử với tôi như vậy…”. Hồ Ba cho rằng lúc đầu Đông Xuân tiếp xúc với anh đều là lừa gạt. Lúc đem Chú voi ngồi im trên đất đi dự FIRST ở Tây Ninh, có công ty đã liên hệ với Hồ Ba, đầu tư 300 vạn. Nhưng thấy Đông Xuân trung tâm là Vương Tiểu Soái luôn làm phim nghệ thuật, Lưu Toàn thuyết phục công ty kia làm phim thương mại, khẳng định sẽ quấy nhiễu khả năng sáng tác của Hồ Ba, Hồ Ba vì tin tưởng Lưu Toàn nên bị thuyết phục. Sau khi lấy tác quyền, lấy lý do Hồ Ba kinh nghiệm quá ít, cắt quyền lựa chọn diễn viên. Lúc đầu dự toán 100 vạn, đưa một đạo diễn khác vào đoàn, sau chỉ còn mấy chục vạn, cho 25 ngày quay dự toán.
Ngày 12/10/2017, một người bạn của Hồ Ba làm cơm, muốn gọi anh sang ăn. Hồ Ba sống độc thân, cùng tiểu khu, lại ăn uống khá tùy tiện nên anh bạn này thường xuyên nấu ăn cho Hồ Ba. Liên hệ qua Wechat và điện thoại không được, bước vào nhà không thấy ai (anh bạn có chìa khóa dự phòng nhà Hồ Ba vì Hồ Ba thường xuyên quên chìa khóa), anh bạn này gọi cho một người bạn khác hỏi có gặp Hồ Ba không, đến khi đẩy cửa ở hàng hiên thì thấy Hồ Ba đã treo cổ tự vẫn. Sợi dây thừng được treo từ tầng mười sáu thông qua tầng mười bảy bằng cầu thang. Sau khi gọi cảnh sát và xe cứu thương, nhân viên cứu thương xác nhận Hồ Ba đã qua đời.
Giải thưởng

| Năm | Giải thưởng | Hạng mục | Kết quả |
| --- | --- | --- | --- |
| 2018 | Liên hoan phim quốc tế Berlin lần thứ 68 | FIPRESCI Prizes | Thắng |
| 2018 | Liên hoan phim quốc tế Berlin lần thứ 68 | GWFF Best First Feature Award - Special Mention | Thắng |
| 2018 | Giải thưởng Kim Mã lần thứ 55 | Phim hay nhất | Thắng |
| 2018 | Giải thưởng Kim Mã lần thứ 55 | Nam diễn viên chính xuất sắc nhất | Đề cử |
| 2018 | Giải thưởng Kim Mã lần thứ 55 | Đạo diễn mới xuất sắc nhất | Đề cử |
| 2018 | Giải thưởng Kim Mã lần thứ 55 | Kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất | Thắng |
| 2018 | Giải thưởng Kim Mã lần thứ 55 | Quay phim xuất sắc Nhất | Đề cử |
| 2018 | Giải thưởng Kim Mã lần thứ 55 | Nhạc phim gốc xuất sắc nhất | Đề cử |
| 2018 | Giải thưởng Kim Mã lần thứ 55 | Giải thưởng bình chọn của khán giả | Thắng |
Thủy điện Bình Điền

(Việt Nam)
Thủy điện Bình Điền là thủy điện xây dựng trên sông Hữu Trạch tại vùng đất xã Bình Điền và Bình Thành thị xã Hương Trà tỉnh Thừa Thiên Huế, Việt Nam .
Thủy điện Bình Điền có công suất lắp mày 48 MW với 2 tổ máy, khởi công tháng 01/2005 hoàn thành tháng 04/2009 .
Hồ chứa nước Bình Điền có mực nước dâng bình thường 85 m, dung tích toàn bộ 423 triệu m³.
Sông Hữu Trạch là một phụ lưu hợp thành của sông Hương.
Tác động môi trường

Được xem là công trình thủy điện trọng điểm nhất tại tỉnh Thừa Thiên Huế, cung cấp lượng điện đáng kể cho lưới điện quốc gia cũng như đảm bảo cắt lũ cho vùng hạ du, nhưng sau một thời gian vận hành thì đã hiện ra tác động tiêu cực đến môi trường đặc biệt là đảm bảo nguồn lợi thủy sản tự nhiên hoặc nuôi .
Tam Sơn, Núi Thành

Đối với các định nghĩa khác, xem Tam Sơn.
Tam Sơn là một xã thuộc huyện Núi Thành tỉnh Quảng Nam, Việt Nam.
Địa lý

Xã Tam Sơn nằm ở phía tây huyện Núi Thành, cách thành phố Tam Kỳ khoảng 30 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Tam Thạnh
Phía tây và phía bắc giáp huyện Phú Ninh
Phía nam giáp huyện Bắc Trà My và xã Tam Trà.
Xã Tam Sơn có diện tích 54,02 km², dân số năm 2019 là 4.030 người, mật độ dân số đạt 75 người/km².
Tam Sơn là xã miền núi, trước đây một phần diện tích nằm trong lòng hồ Phú Ninh. Tổng diện tích tự nhiên vào khoảng 5.400 ha. Dân số vào khoảng 4.660 nhân khẩu. Năm 1979, khi hồ Phú Ninh chính thức đi vào hoạt động, toàn bộ ruộng vườn, nhà cửa, mồ mả bao đời nay của người Tam Sơn bị nhấn chìm trong biển nước. Nhân dân đi kinh tế mới tứ tán khắp nơi. Phần lớn đi lập kinh tế mới tại huyện Nam Trà My, Bắc Trà My, Tiên Phước (Quảng Nam và một số huyện thuộc tỉnh Gia Lai và Kon Tum. Còn lại, một số hộ dân bám trụ phải di dời nhà cửa nhiều lần khi mực nước hồ nâng lên. Trước năm 2003, đời sống nơi đây tưởng chừng không có lối thoát. Không đường, không điện, không trạm trại. Mọi sinh hoạt gần như lệ thuộc vào các con đò ngang, đò dọc. Sau khi tách tỉnh năm 1997, một con đường liên xã được mở ra, đem theo điện về. Con người nơi đây bớt lệ thuộc vào con đò.
Địa lý > Rừng phòng hộ

Rừng trong khu thượng nguồn sông Quế Phương và sông Thuốc Hột là rừng phòng hộ cho hồ Phú Ninh. Tuy nhiên, do quản lý lỏng lẻo và nhu cầu mưu sinh chính đáng, gần như toàn bộ rừng tự nhiên đầu nguồn đã bị san phẳng để trồng rừng nhân tạo. Rừng vẫn là rừng nhưng từ rừng quốc gia thành rừng của cá nhân. Nhân dân bức xúc nhất là địa điểm mang tính lịch sử của địa phương là Hòn Trót bị đốt trụi để trồng cây nhưng chính quyền địa phương không can thiệp. Hòn Trót là nơi căn cứ địa cách mạng của Tam Sơn. Nhiều người cán bộ lão thành của Tam Sơn từng ăn nằm, sống chết ở Hòn Trót. Bây giờ nhìn Hòn Trót trơ trụi họ không khỏi bùi ngùi.
Địa lý > Thiên tai

Hàng năm, mưa bão lũ lụt là gánh nặng cho hầu hết các gia đình. Địa hình chia cắt bởi sườn núi cao, ngắn và dốc. Ruộng manh mún và bậc thang cao. Mỗi lần có lũ qua, toàn bộ lớp màu mỡ bị bong tróc theo nước lũ. Do đó, người nông dân phải tốn nhiều công sức be bờ, sang phẳng và cải tạo đất kỹ thì mới mong duy trì được năng suất.
Địa lý > Khí hậu

Tam Sơn nằm trong vùng khí hậu Nam Trung Bộ, có khí hậu mùa Đông không lạnh, biên độ nhiệt trong ngày và trong năm đều nhỏ. Một năm chia làm 2 mùa khô, ẩm phù hợp với mùa gió tương phản nhau, là vùng có lượng mưa khá lớn.
Theo số liệu thực đo tại trạm Tam Kỳ tổng kết trong nhiều năm khí hậu có đặc trưng cơ bản như sau:
Nhiệt độ trung bình năm: 25,6 °C
Nhiệt độ tối cao trung bình: 29,7 °C
Nhiệt độ tối thấp trung bình: 22,7 °C
Biên độ nhiệt trung bình tháng: 7 °C.
Độ ẩm tương đối trung bình tháng trong năm 82%, thời kỳ từ tháng 9 đến tháng 10 độ ẩm tương đối đạt từ 82–88%.
Từ tháng 4 đến tháng 9 độ ẩm trung bình tháng nằm trong khoảng 75%–81%.
Lượng mưa chủ yếu tập trung nhiều vào các tháng 9 đến tháng 12:
Lượng mưa trung bình năm: 2.491 mm
Lượng mưa lớn nhất năm: 3.307 mm
Lượng mưa nhỏ nhất năm: 1.111 mm
Lượng mưa ngày lớn nhất: 332 mm.
Bão: Thường xuất hiện từ tháng 9 đến tháng 10. Trung bình năm có 0,5 cơn bão đổ bộ trực tiếp, 2 - 3 cơn bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng.
Gió Tây khô nóng: Gió Tây Nam khô nóng xuất hiện vào tháng 5 (từ tháng 5 đến tháng 8, mỗi tháng có từ 10 - 15 ngày khô nóng).
Địa lý > Các địa hình cơ bản

Vùng rừng núi tái sinh
Vùng đồi núi thấp
Vùng hồ và các đảo nhỏ
Đồng ruộng, nương rẫy, dân cư.
Địa lý > Hệ động thực vật

Thảm thực vật và rừng: Các quần xã thực vật chủ yếu:
Quần xã thực vật trảng cây bụi, lau lách, cỏ tranh phân bố khắp nơi, đất đai khô cằn, các khả năng tái sinh rừng thấp.
Quần xã rừng trồng: chủ yếu là keo lá tràm, keo tai tượng.
Nhìn chung, các quần xã rừng ở vùng hồ bị tác động xấu, không có lợi về mặt môi trường do ảnh hưởng của chiến tranh còn lại và việc khai thác hiện nay.
Địa lý > Thành phần loài thực vật

Rừng phòng hộ Phú Ninh có thành phần loại thực vật khá phong phú, gồm khoảng 369 loài thực vật, 10 loài thực vật được ghi trong sách đỏ Việt Nam.
Đánh giá chung giá trị tài nguyên thực vật: Có khoảng trên 250 loài có giá trị tài nguyên, trong đó nhóm làm thuốc có 211 loài, nhóm cho gỗ 85 loài, nhóm cây làm cảnh, bóng mát 66 loài, nhóm cây cho quả và lương thực, thực phẩm 50 loài, nhóm cây cho sợi và nguyên liệu thủ công (14 loài), nhóm cây cho nhựa, dầu, tinh dầu 22 loài.
Địa lý > Động vật

Bao gồm 3 nhóm động vật chính: Động vật không xương sống ở cạn: Hệ côn trùng ở vùng hồ có 150 loại thuộc 11 bộ phong phú và đa dạng, có nhiều côn trùng có màu sắc đẹp, có thể phục vụ khách du lịch.
Theo nghiên cứu của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn năm 2003, tại khu vực thác Mui thuộc rừng phòng hộ Phú Ninh có các loài quý hiếm sau:
11 loài thú có vú được ghi trong Sách đỏ cần được bảo vệ: tê tê, khỉ đỏ, khỉ vàng, khỉ đuôi dài.
7 loài bò sát: trăn, rắn hổ mang.
1 loài chim có mào lông (egretta garzetta).
Đánh giá giá trị tài nguyên động vật:
Giá trị nguồn tài nguyên động vật ở đây đáng kể là nhóm động vật có xương sống trên cạn. Tuy số loài không nhiều song hệ động vật vùng hồ Phú Ninh khá phong phú và có giá trị cao.
Động vật quý hiếm có 14 loại (Ví dụ: Khỉ mặt đỏ, gấu ngựa, sơn dương, tê tê, rồng đất, các loại rắn, chim,...) số lượng còn ít. Động vật khác: Hoẵng, lợn rừng, kỳ đà, gà rừng, rắn,...
Hành chính

Xã Tam Sơn được chia thành 5 thôn: Danh Sơn, Thuận Yên Tây, Mỹ Đông, Thuận Yên Đông, Đức Phú.
Kinh tế - xã hội > Lao động

Thanh niên tuổi lao động nếu không đi học thì phần lớn vào TP Hồ Chí Minh làm ăn. Do không có tay nghề và trình độ nên công việc cũng vất vả và lương bổng eo hẹp. Tuy nhiên, nếu ở nhà, đất chật người đông sẽ không có việc gì để làm còn khó khăn hơn. Hàng năm, lượng tiền do các con em đi làm gửi về cũng phần nào giúp gia đình trang trải những khó khăn.
Kinh tế - xã hội > Cây trồng

Trước đây cây chè và cây khoai xiêm (cây sắn) là nguồn thu nhập của gia đình. Lúa sản xuất không đủ ăn. Mỗi năm thiếu 1 đến vài tháng ăn. Khi có đường liên xã mở ra, người dân thay cây chè bằng cây tràm và keo tai tượng. Bây giờ, đời sống nhân dân khá hơn. Người dân tuy không giàu nhưng đủ ăn. Mỗi gia đình có ít nhất một xe gắn máy để đi chợ búa và vận chuyển hàng hóa.