Hò sông Mã
Các làn điệu > Hò đò xuôi - chặng thứ  4

Hò đò xuôi có làn điệu phong phú nhất trong hệ thống làn điệu Hò sông Mã, với 7 làn điệu gồm: Hò xuôi nhịp đôi một, Hò xuôi nhịp đôi hai, Hò làn ai, Hò niệm Phật, Hò làn văn, Hò đò đưa, Hò ru ngủ. Những phương thức lao động trên sông nước được lời ca hò lưu giữ như kinh nghiệm quý báu của nghề chèo thuyền. Sự phát triển của Hò đò xuôi với cách mở rộng nội dung đã được trai đò vận dụng các truyện nôm dài như Phạm Tải - Ngọc Hoa, Nhị Độ Mai, Chiêu Quân cống Hồ làm lời ca.
Khi đò đi xuôi dòng nước, hoặc khi gió thổi căng buồm đẩy đò đi, tiếng hò thanh thảnh, nhẹ nhàng, giai điệu mềm mại.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Vắng cơm một bữa chẳng sao Vắng em một bữa lao đao cả ngày Vắng em chỉ một phiên đò Trầu ăn chẳng có chuyện đò thì không. | ” |
Hò nhịp đôi một (bắt cái I) thích hợp với việc bày tỏ tình cảm:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Bấy lâu vắng mặt cô mình Như gương nhớ lược, như độc bình không hoa | ” |
Hò nhịp đôi hai (bắt cái II) nhằm thay đổi điệu hò, nhẹ nhàng bay bổng hơn nhip đôi một:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Lênh đênh thuyền mít thuyền dừa Quần nâu áo vải, đâu vừa thì chơi | ” |
Hò giọng dã thì vui, khỏe:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Nói đây có chị nằm đò Mận xanh ăn vậy đừng chờ đào non | ” |
Hò làn ai đề cập đến sự chia ly, những điều buồn thảm hoặc cảnh góa bụa:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Anh chàng đã về kiếp ấy thời thôi Xin mời anh chàng dậy ăn xôi nghe kèn | ” |
Từ cửa biển lên thượng nguồn sông Mã có nhiều đền thờ Mẫu thoải, vị nữ thần trông coi miền sông nước. Hò làn văn là điệu hò mong một chuyến đi được các vị thần sông nước phù hộ. Ví dụ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Trên đồi ngàn gió thổi rung cây Dưới khe con cá lội, một đám chim bay về ngàn | ” |
Hò niệm Phật: Khi đò qua cửa chùa thiêng bên sông vào ngày rằm, mồng một, các hốp đò thường dừng đò, hướng mũi đò về phía cửa chùa, cùng nhau hát câu hò niệm Phật, cầu cho chuyến đi bình an. Ví dụ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Lác trông phong cảnh vui thay Báo - Bồng có phải chốn này hay không | ” |
Hò làn ai còn gọi là Hò ru ngủ, là điệu hò thường hò vào lúc canh khuya. Âm hưởng hò mềm mại, pha chút buồn man mác, như điệu ru buồn đưa khách đò vào giấc ngủ say.
Trong đêm khuya thanh vắng, tiếng hò vǎng vẳng nghe nao lòng. Khoảng nửa đêm đến sáng trong cảnh tĩnh lặng mênh mông, họ đưa khách vào giấc nồng bằng các điệu Hò ru ngủ. Trai đò còn "phục vụ" khách đò bằng Hò làn ai dựa trên các tích chuyện éo le, cảnh đời sầu bi, tình yêu dang dở. Lúc thuận buồm xuôi gió thảnh thơi ngơi chèo cũng là lúc trai đò tha hồ tâm tình ngẫu hứng. Cùng chia sẻ buồn vui với các chàng trai đò, cùng đối đáp với họ trong những khúc giao duyên tình tứ còn có các nàng khách buôn trên thuyền và đôi khi cả các cô gái ở dọc bên bờ sông nữa. Có khi chẳng biết mặt biết người trên bờ, nhưng mê tiếng hát, phục tài đối đáp đến nỗi thuyền phải cắm lại để hò với nhau vài ba câu.
Ví dụ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Xăm xăm tới gốc cây hồng Hỏi thăm cô ấy có chồng hay chưa | ” |
Ngoài ra, khi đò xuôi dòng, trước cảnh non sông hữu tình trai đò và khách đi đò mượn ý thay tình cảm đôi lứa cùng nhau hò hát, xướng họa với các làn điệu khác như hát ghẹo, hát ví.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Đôi ta như đũa tre non Khen ai khéo vuốt đũa tròn nên đôi Đôi ta như đũa tre già Khen ai khéo tiện đũa đà bằng đôi | ” |