Chiến dịch tấn công Rzhev-Vyazma (1943)
Binh lực và kế hoạch > Quân đội Liên Xô

Đầu năm 1943, Bộ Tổng tư lệnh Tối cao Liên Xô bắt đầu lập kế hoạch giải quyết một lần và vĩnh viễn vấn đề Rzhev. Lưc lượng tham gia gồm cánh trái của Phương diện quân Kalinin (bao gồm các Tập đoàn quân số 22, 39, 41, 43 và Tập đoàn quân không quân số 3) và Phương diện quân Tây (Tập đoàn quân số 5, 10, 20, 31, 33, 49, 50 và Tập đoàn quân không quân số 1). Ngày 6 tháng 2 năm 1943, tư lệnh Phương diện quân Kalinin, tướng M. A. Pukaryev và tư lệnh Phương diện quân Tây, tướng V. D. Sokolovsky nhận chỉ thị từ Bộ Tổng tư lệnh Tối cao về việc chuẩn bị một đợt tấn công mới. Mục tiêu chiến dịch này cũng tương tự như các chiến dịch trước đó: bao vây và tiêu diệt chủ lực của Cụm Tập đoàn quân Trung tâm (Đức).
Chiến dịch được dự định bắt đầu từ ngày 15 tháng 2 năm 1943. Kế hoạch dự kiến sử dụng Phương diện quân Tây, Phương diện quân Bryansk và Phương diện quân Trung tâm mở hai mũi tấn công thọc sâu sang hướng Tây và lên hướng Tây Bắc qua Smolensk và Orsha, đẩy cụm quân Đức tại Rzhev - Vyazma vào thế gần như bị bao vây, tạo ra một "vách ngăn" giữa Cụm tập đoàn quân Trung tâm và Cụm tập đoàn quân Nam (Đức), buộc quân Đức phải đi đường vòng nếu muốn chuyển quân từ cụm Trung tâm sang cụm Nam. Tuy nhiên, sau khi đi kiểm tra mặt trận, I. V. Stalin đồng ý cho lùi thời điểm mở chiến dịch đến ngày 24 tháng 2 do hệ thống đường sắt không đảm bảo vận chuyển người và phương tiện đến mặt trận đúng thời gian.
Tuy nhiên, quân đội Đức Quốc xã cũng đã có kế hoạch rút quân khỏi chỗ lồi Rzhev - Vyazma. Ngày 1 tháng 3, phát hiện quân Đức bắt đầu rút bỏ nhiều chốt tiền tiêu trên khu vực phía bắc Rzhev, phía đông Sychyovka, Gzhatsk, Vyazma và phía Tây Yukhnov, Mosalsk, chủ lực Phương diện quân Tây và cánh trái của Phương diện quân Kalinin (Liên Xô) đã phải vội vã chuyển sang chiến thuật tấn công truy kích mà không kịp điều chỉnh kế hoạch.
Quân đội Liên Xô tham gia chiến dịch gồm có:
Phương diện quân Kalinin do thượng tướng M. A. Purkayev chỉ huy, sử dụng cánh trái tham gia chiến dịch:
Tập đoàn quân 22 của thiếu tướng D. M. Seleznev, biên chế có:
Bộ binh: 4 sư đoàn và 1 lữ đoàn
Pháo binh: 8 trung đoàn pháo mặt đất và súng cối, 4 trung đoàn pháo phòng không.
Thiết giáp: 1 quân đoàn và 1 lữ đoàn cơ giới
Tập đoàn quân 39 (thành lập lần thứ hai) của trung tướng A. I. Zygin, biên chế có:
Bộ binh: 5 sư đoàn và 4 lữ đoàn.
Pháo binh: 12 trung đoàn pháo mặt đất và súng cối, 1 trung đoàn pháo phòng không
Thiết giáp: 2 lữ đoàn xe tăng, 1 lữ đoàn cơ giới.
Tập đoàn quân 41 của thiếu tướng I. M. Managarov, biên chế có:
Bộ binh: 1 quân đoàn và 4 sư đoàn.
Pháo binh: 10 trung đoàn pháo và súng cối, 2 trung đoàn pháo phòng không.
Thiết giáp: 1 quân đoàn cơ giới và 1 lữ đoàn xe tăng
Tập đoàn quân 43 của trung tướng K. D. Golubev, biên chế gồm có:
Bộ binh: 5 sư đoàn.
Kỵ binh: 1 sư đoàn
Pháo binh: 6 trung đoàn pháo binh và súng cối, 2 tiểu đoàn pháo binh độc lập, 2 trung đoàn pháo phòng không.
Thiết giáp: 1 lữ đoàn xe tăng.
Phương diện quân Tây do trung tướng V. D. Sokolovsky chỉ huy. Có 6/10 tập đoàn quân tham gia chiến dịch:
Tập đoàn quân 5 của thượng tướng Ya. T. Cherevichenko, biên chế gồm có:
Bộ binh: 5 sư đoàn.
Pháo binh: 1 sư đoàn và 9 trung đoàn pháo, súng cối; 1 trung đoàn Katyusha; 1 sư đoàn pháo phòng không.
Thiết giáp: 1 lữ đoàn và 1 tiểu đoàn xe tăng, 2 tiểu đoàn pháo tự hành.
Tập đoàn quân 20 của trung tướng N. E. Berzarin, biên chế gồm có:
Bộ binh: 1 quân đoàn và 9 sư đoàn độc lập.
Pháo binh: 1 sư đoàn và 14 trung đoàn pháo, súng cối; 1 sư đoàn và 2 trung đoàn pháo phòng không.
Thiết giáp: 1 lữ đoàn xe tăng, 3 tiểu đoàn pháo tự hành.
Tập đoàn quân 30 của trung tướng V. Ya. Kolpakchi, biên chế gồm có:
Bộ binh: 7 sư đoàn và 1 lữ đoàn.
Pháo binh: 8 trung đoàn pháo và súng cối, 2 trung đoàn Katyusha, 2 trung đoàn phòng không.
Thiết giáp: 3 lữ đoàn xe tăng, 2 trung đoàn pháo tự hành.
Tập đoàn quân 31 của thiếu tướng V. S. Polenov, biên chế gồm có:
Bộ binh: 8 sư đoàn
Pháo binh: 12 trung đoàn pháo và súng cối, 2 trung đoàn pháo phòng không.
Thiết giáp: 3 lữ đoàn xe tăng, 1 trung đoàn pháo tự hành, 1 tiểu đoàn xe bọc thép trang bị súng phun lửa.
Tập đoàn quân 33 của thượng tướng V. N. Gordov, biên ché gồm có:
Bộ binh: 1 quân đoàn và 8 sư đoàn.
Pháo binh: 15 trong đoàn pháo và súng cối, 1 trung đoàn pháo phòng không.
Thiết giáp: 3 lữ đoàn và 1 tiểu đoàn xe tăng, 1 tiểu đoàn xe bọc thép.
Tập đoàn quân 49 của trung tướng I. G. Zakharkin, biên chế gồm có:
Bộ binh: 4 sư đoàn.
Pháo binh: 4 trung đoàn pháo và súng cối, 1 trung đoàn pháo phòng không.
Thiết giáp: 1 tiểu đoàn xe tăng.
Tập đoàn quân 50 của trung tướng I. V. Boldin, biên chế gồm có:
Bộ binh: 6 sư đoàn
Pháo binh: 5 trung đoàn pháo và súng cối, 1 trung đoàn pháo phòng không.
Thiết giáp: 2 lữ đoàn xe tăng, 2 tiểu đoàn cơ giới độc lập.