stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Muccia

Muccia là một đô thị ở tỉnh Macerata ở vùng Marche, có vị trí cách khoảng 70 km về phía tây nam của Ancona và khoảng 40 km về phía tây nam của Macerata. Tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004, đô thị này có dân số 925 người và diện tích là 25,6 km².
Muccia giáp các đô thị: Camerino, Pieve Torina, Pievebovigliana, Serravalle di Chienti.
Mordellistena nigripilis

| Mordellistena nigripilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Mordellidae
Chi (genus): Mordellistena
Loài (species): M. nigripilis
Danh pháp hai phần
Mordellistena nigripilis Champion, 1891 
Mordellistena nigripilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Mordellidae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1891.
Chú thích

↑  Mordellidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Monticalia

| Monticalia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Monticalia
Monticalia là một chi thực vật có hoa trong họ Cúc (Asteraceae).
Loài

Chi Monticalia gồm các loài:
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Monticalia”. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2013.
Grajaú

| Grajaú |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 

  Hiệu kỳ

GrajaúVị trí ở Brasil
Quốc gia:  Brasil
Bang: Maranhão
Vùng thuộc bang: Centro Maranhense
Tiểu vùng: Alto Mearim e Grajaú
Diện tích
 • Tổng cộng: 7.407,824 km2 (2,860,177 mi2)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 54.441
 • Mật độ: 7,35/km2 (19,0/mi2)
Múi giờ: BRT (UTC-3)
Mã điện thoại: 99 
Grajaú là một đô thị thuộc bang Maranhão, Brasil. Đô thị này có diện tích 7407,824 km², dân số năm 2007 là 54441 người, mật độ 7,35 người/km².
Gülümuşağı, Battalgazi

| Gülümuşağı |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
GülümuşağıVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Malatya
Thành phố: Malatya
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 459 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Gülümuşağı là một xã thuộc thành phố Malatya, tỉnh Malatya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 459 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Malatya”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.
Heteropterys orinocensis

| Heteropterys orinocensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Malpighiaceae
Chi (genus): Heteropterys
Loài (species): H. orinocensis
Danh pháp hai phần
Heteropterys orinocensis (Kunth) A. Juss. 
Heteropterys orinocensis là một loài thực vật có hoa trong họ Malpighiaceae. Loài này được (Kunth) A.Juss. mô tả khoa học đầu tiên năm 1840.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Heteropterys orinocensis”. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.
Graphania empyrea

| Graphania empyrea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Graphania
Loài (species): G. empyrea
Danh pháp hai phần
Graphania empyrea Hudson, 1918 
Graphania empyrea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Hemeroblemma gootenaria

| Hemeroblemma gootenaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Hemeroblemma
Loài (species): H. gootenaria
Danh pháp hai phần
Hemeroblemma gootenaria Cramer, 1779 
Hemeroblemma gootenaria là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Noctua peacocki

| Noctua peacocki> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Noctua
Loài (species): N. peacocki
Danh pháp hai phần
Noctua peacocki Harrison, 1937 
Noctua peacocki là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Mubrianax basipennis

| Mubrianax basipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Psephenidae
Chi (genus): Mubrianax
Loài (species): M. basipennis
Danh pháp hai phần
Mubrianax basipennis Pic, 1913 
Mubrianax basipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Psephenidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học đầu tiên năm 1913.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Hippeastrum brasilianum

| Hippeastrum brasilianum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocot
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Amaryllidaceae
Chi (genus): Hippeastrum
Loài (species): H. brasilianum
Danh pháp hai phần
Hippeastrum brasilianum (Traub & J.L.Doran) Dutilh 
Hippeastrum brasilianum là một loài thực vật có hoa trong họ Amaryllidaceae. Loài này được (Traub & J.L.Doran) Dutilh mô tả khoa học đầu tiên năm 1997.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hippeastrum brasilianum”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Naldöken, Soma

| Naldöken |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
NaldökenVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Manisa
Huyện: Soma
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 102 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Naldöken là một xã thuộc huyện Soma, tỉnh Manisa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 102 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Manisa”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Gollania mayrii

| Gollania mayrii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Bryidae
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Gollania
Loài (species): G. mayrii
Danh pháp hai phần
Gollania mayrii (Broth.) Broth., 1908 
Gollania mayrii là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được (Broth.) Broth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Gollania mayrii”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.
Hieracium robustum

| Hieracium robustum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Hieracium
Loài (species): H. robustum
Danh pháp hai phần
Hieracium robustum Fr., 1848 
Hieracium robustum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Fr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1848.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hieracium robustum”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Gümberi, Pınarbaşı

| Gümberi |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
GümberiVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Kastamonu
Huyện: Pınarbaşı
Dân số (2008)
 • Tổng cộng: 21 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 37772 
Gümberi là một xã thuộc huyện Pınarbaşı, tỉnh Kastamonu, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 21 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Kastamonu”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.[liên kết hỏng]
Noctua nonmarginata

| Noctua nonmarginata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Noctua
Loài (species): N. nonmarginata
Danh pháp hai phần
Noctua nonmarginata Lucas, 1903 
Noctua nonmarginata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Heterometopia nigra

| Heterometopia nigra> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Heterometopia
Loài (species): H. nigra
Danh pháp hai phần
Heterometopia nigra
Heterometopia nigra là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Karahüseyinli, Manisa

| Karahüseyinli |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
KarahüseyinliVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Manisa
Huyện: Manisa
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 35 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Karahüseyinli là một xã thuộc huyện Manisa, tỉnh Manisa, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 35 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Manisa”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Hwang Soon-min

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Hwang Soon-Min
Ngày sinh:  14 tháng 9, 1990 (34 tuổi)
Nơi sinh:  Hàn Quốc
Chiều cao:  1,77 m (5 ft 9+1⁄2 in)
Vị trí:  Tiền vệ
Thông tin đội
Đội hiện nay:  Daegu FC
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2010 |  Mokpo City |  23 |  (0) |
| 2011 |  Shonan Bellmare |  5 |  (0) |
| 2012– |  Daegu FC |  91 |  (11) |
| 2016–2017 |  → Sangju Sangmu (quân đội) |  16 |  (1) |
Sự nghiệp đội tuyển quốc gia
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2010 |  U-23 Hàn Quốc |   |   |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia, chính xác tính đến 4 tháng 1 năm 2018
Hwang Soon-Min  (Tiếng Hàn: 황순민; sinh ngày 14 tháng 9 năm 1990) là một cầu thủ bóng đá Hàn Quốc thi đấu ở vị trí tiền vệ thi đấu cho Daegu FC.
Haplochromis gowersii

| Haplochromis gowersii> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Tuyệt chủng  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Perciformes
Họ (familia): Cichlidae
Chi (genus): Haplochromis
Loài (species): H. gowersii
Danh pháp hai phần
Haplochromis gowersii Trewavas, 1928 
Danh pháp đồng nghĩa
 Haplochromis gowersi (lapsus)  Prognathochromis gowersi [cần kiểm chứng] (Trewavas, 1928)
Haplochromis gowersii là một loài cá thuộc họ Cichlidae. Loài này có ở Kenya, Tanzania, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là hồ nước ngọt.
Nałęczów

| Nałęczów |
| --- | --- |

 Hiệu kỳ của Nałęczów Hiệu kỳ Huy hiệu
Nałęczów
Quốc gia:  Ba Lan
Tỉnh: Lubelskie
Huyện: Puławski
Diện tích
 • Tổng cộng: 14 km2 (5 mi2)
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 4.237
 • Mật độ: 307/km2 (800/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã hành chính: 61408
Thành phố kết nghĩa: Trenčianske Teplice, Longueau 
Nałęczów là một thị trấn thuộc huyện Puławski, tỉnh Lubelskie ở đông-nam Ba Lan. Thị trấn có diện tích 14 km². Đến ngày 1 tháng 1 năm 2011, dân số của thị trấn là 4237 người và mật độ 307 người/km².
Hieracium rohacsense

| Hieracium rohacsense> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Hieracium
Loài (species): H. rohacsense
Danh pháp hai phần
Hieracium rohacsense Kit., 1863 
Hieracium rohacsense là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Kit. mô tả khoa học đầu tiên năm 1863.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hieracium rohacsense”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.[liên kết hỏng]
Hoàng Thanh Trang

| Hoàng Thanh Trang |
| --- | --- |

Quốc gia:  Việt Nam  Hungary
Sinh: 25 tháng 4, 1980 (44 tuổi)
Danh hiệu: Đại kiện tướng
Elo FIDE: 2414 Hạng 52 nữ (7.2019)
Elo cao nhất: 2511 (11.2013)
Thứ hạng cao nhất: Hạng 9 nữ (1.2006)
Hoàng Thanh Trang (sinh 25 tháng 4 năm 1980 tại Hà Nội) là một nữ đại kiện tướng cờ vua Hungary gốc Việt,  thi đấu cho Đội tuyển cờ vua Hungary. Chị là nhà vô địch nữ châu Âu năm 2013 sau khi giành chức vô địch tại giải cá nhân châu Âu ở Serbia tháng 8 năm 2013 .
Hoàng Thanh Trang là kỳ thủ nữ có gốc gác Việt Nam duy nhất cho đến nay lọt vào Top 10 nữ kỳ thủ có hệ số Elo cao nhất thế giới (thứ 9, tháng 4 năm 2006)  và hiện chị vẫn là kỳ thủ gốc Việt Nam duy nhất ở trong nhóm các nữ kỳ thủ hàng đầu của FIDE .
Tiểu sử

Hoàng Thanh Trang sinh ra tại Hà Nội trong một gia đình có truyền thống cờ vua. Bố chị, Hoàng Minh Chương, khi đó là tiến sĩ Toán, giảng viên môn Đại số trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, đồng thời là huấn luyện viên cờ vua của Hội thể thao Đại học Việt Nam. Hiện ông là giám đốc công ty ChessCom của Hungary chuyên đào tạo vận động viên cờ vua. Công ty này cũng từng là nơi huấn luyện các kỳ thủ Đào Thiên Hải, Nguyễn Ngọc Trường Sơn... khi họ sang Hungary tập huấn.
Từ nhỏ Thanh Trang đã được bố dạy chơi cờ, sau đó chị vào sinh hoạt tại lớp cờ của Cung văn hóa thiếu niên. Năm lên 10, cả gia đình Thanh Trang định cư ở Hungary, một cường quốc về cờ vua, đặc biệt là cờ vua nữ để tập trung phát triển tài năng cho Trang . Chỉ sau 2 năm ở Hungary, Trang đã giành chức vô địch giải vô địch cờ vua Hungary cho lứa tuổi 12 và đạt chuẩn kiện tướng FIDE.
Giải thưởng

Hoàng Thanh Trang là vận động viên đầu tiên được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương lao động hạng Ba năm 1998.
Chị đã 5 lần được bầu là Vận động viên tiêu biểu trong năm của thể thao Việt Nam.
Cuộc sống riêng

Năm 2014 Hoàng Thanh Trang đã kết hôn với Trần Chí Trung - một kiến trúc sư người Việt. Hai người đã có một con gái (sinh 2016).
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| Tiền nhiệm:  Hứa Dục Hoa | Vô địch nữ châu Á 2000 | Kế nhiệm:  Lý Nhược Phàm |

| Tiền nhiệm:  Valentina Gunina | Vô địch nữ châu Âu 2013 | Kế nhiệm:  Valentina Gunina |
Heterometopia montana

| Heterometopia montana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Heterometopia
Loài (species): H. montana
Danh pháp hai phần
Heterometopia montana
Heterometopia montana là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Hwanggumpyong

| --- | --- |
Hwanggumpyong
Hangul: 황금평
Hanja: 黃金坪
Romaja quốc ngữ: Hwanggeumpyeong
McCune–Reischauer: hwanggŭmp'yŏng
Hán-Việt: Hoàng Kim Bình
Hwanggumpyong (âm Hán Việt: Hoàng Kim Bình) là một hòn đảo trên sông Áp Lục, tại khu vực biên giới giữa Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Hòn đảo nay thuộc về Triều Tiên chiếu theo hiệp định biên giới Trung Hoa-Triều Tiên năm 1962. Việc phân định căn vào cư dân trên đảo vào thời điểm đó; vì Hwanggumpyong có người Triều Tiên sinh sống trên đảo nên thuộc Bắc Triều Tiên. Vị trí đảo tiếp giáp bờ bắc sông Áp Lục, tức lãnh thổ của Trung Quốc.
Tháng 6 năm 2011, Triều Tiên ký hiệp định với Trung Quốc để thành lập khu vực thương mại tự do trên các đảo Hwanggumpyong và Wihwa, và tại khu vực biên giới gần Đan Đông.
Người Mã Lai

Bài này viết về về dân tộc Mã Lai. Đối với chủng Mã Lai, xem chủng Mã Lai. Đối với các ý nghĩa khác, xem Mã Lai.
Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group
| --- | --- |
   Hàng thứ nhất: Enrique của Malacca • Hamzah Haz • Hang Tuah  Hàng thứ hai: Hassanal Bolkiah của Brunei • Lat • Mahathir Mohamad  Hàng thứ ba: Saloma • P. Ramlee  Hàng thứ tư: Sheikh Muszaphar Shukor • Tunku Abdul Rahman • Thái tử phi Sarah 
Khu vực có số dân đáng kể
Thế Giới Mã Lai: k. 27 triệu
 Malaysia: 14.749.378 (ước tính 2010)
 Thái Lan: 3.354.475 (ước tính 2010)
 Brunei: 261.902 (ước tính 2010)
 Úc: 33,183
 Indonesia: 8.789.585 (ước tính 2010)
 Myanmar: 27.000
 Singapore: 653.449 (ước tính 2010)
 Hoa Kỳ: 29.431
 Canada: 16.920
 Vương Quốc Anh: 33.000
 Thế Giới Ả Rập: 50.000
Ngôn ngữ
tiếng Mã Lai, tiếng Indonesia, tiếng Yawi, tiếng Thái, tiếng Anh
Tôn giáo
Hồi giáo Sunni (xấp xỉ 99,9%)
Người Mã Lai hay Người Malay (tiếng Mã Lai: Melayu; chữ Jawi: ملايو) là một dân tộc Nam Đảo nói Tiếng Mã Lai chủ yếu sinh sống trên bán đảo Mã Lai cùng các khu vực ven biển phía đông đảo Sumatra, các khu vực cực nam của Thái Lan, bờ biển phía nam Myanmar, quốc đảo Singapore; các khu vực ven biển của đảo Borneo: bao gồm cả Brunei, Tây Kalimantan, vùng ven biển Sarawak và Sabah, cùng các đảo nhỏ nằm giữa các khu vực này - tập hợp lại thành Alam Melayu. Các khu vực cư trú chủ yếu của người Mã Lai ngày nay là một phần lãnh thổ của nhiều quốc gia khác nhau: Malaysia, miền Tây Indonesia, Singapore, Brunei, miền cực Nam Myanmar và miền Nam Thái Lan.
Về mặt lịch sử, người Mã Lai là hậu duệ từ một số nhóm người có liên hệ về mặt di truyền, những nhóm người này phần lớn theo thuyết vật linh, Phật giáo hoặc Ấn Độ giáo- những người Nam Đảo và người Môn-Khmer, Orang Laut, Orang Asli, người Chăm, người Kedah cổ, người Langkasuka, người Tambralinga, người Gangga Negara, người Kelantan cổ, người Srivijaya, người Brunei cổ, các nhóm Batak, người Dayak và các bộ tộc khác nhau sinh sống trong thế giới Mã Lai.
Thời hoàng kim của các vương quốc Hồi giáo Mã Lai bắt đầu từ thế kỷ XV, việc xây dựng bản sắc chung đã giúp liên kết người Mã Lai với nhau; bản sắc chung đó là ngôn ngữ (với các biến thể và phương ngữ), Hồi giáo và văn hóa của họ. Các cộng đồng hải ngoại hoạt động thương mại của các vương quốc này đã đem đến nhiều vùng tại Đông Nam Á hải đảo làn sóng Hồi giáo hóa và Mã Lai hóa với quy mô lớn. Do tính chất dễ thay đổi và sự đồng hóa của những người nhập cư sau này, những người đến từ các phần khác nhau tại quần đảo, văn hóa Mã Lai đã hấp thụ rất nhiều đặc điểm văn hóa của các dân tộc khác, chẳng hạn như văn hóa của người Minangkabau, Aceh, và ở mức độ nhất định là từ người Java; tuy nhiên văn hóa Mã Lai có điểm khác biệt vì nó có tính Hồi giáo mạnh hơn văn hóa Java, một nền văn hóa có tính chất đa tôn giáo hơn.
Lịch sử > Người Mã Lai nguyên thủy

Cũng được biết đến với tên gọi Melayu asli (người Mã Lai thổ dân) hay Melayu purba (người Mã Lai cổ), người Mã Lai nguyên thủy có nguồn gốc Nam Đảo và được cho là đã di cư đến quần đảo Mã Lai trong các đợt nhập cư kéo dài từ năm 2500 đến 1500 TCN. The Encyclopedia of Malaysia: Early History, đã chỉ ra tổng cộng ba giả thuyết về nguồn gốc của người Mã Lai:
Thuyết Vân Nam, di cư theo sông Mê Kông (công bố năm 1889) - "thuyết người Mã Lai nguyên thủy" có nguồn gốc từ Vân Nam được R.H. Geldern, J.H.C Kern, J.R. Foster, J.R. Logen, Slamet Muljana và Asmah Haji Omar ủng hộ. Các bằng chứng khác hỗ trợ cho thuyết này bao gồm: các công cụ bằng đá ở quần đảo Mã Lai tương tự như các công cụ tại Trung Á, nét tương đồng giữa các phong tục Mã Lai và các phong tục Assam, và thực tế là tiếng Mã Lai & tiếng Khmer là các ngôn ngữ có quan hệ họ hàng do người Khmer có nguồn gốc từ nguồn của sông Mê Kông.
Thuyết New Guinea (công bố năm 1965) - những người Mã Lai nguyên thủy được cho là các thủy thủ có kiến thức về hải dương học và sở hữu các kỹ năng nông nghiệp. Họ di chuyển xung quanh, từ đảo này sang đảo khác trong khoảng cách rất xa giữa New Zealand và Madagascar ngày nay, và họ phục vụ trong vai trò là hoa tiêu, thủy thủ và lao động chân tay cho các thương nhân Ấn Độ, Ả Rập, Ba Tư và Trung Hoa trong gần 2000 năm. Trong những năm đó, họ đã định cư tại nhiều địa điểm khác nhau và tiếp nhận các văn hóa và tôn giáo khác nhau.
Thuyết Đài Loan (công bố năm 1997) - một nhóm người nào đó ở miền Nam Trung Quốc đã di cư vào 6.000 năm trước, một số di chuyển đến Đài Loan (thổ dân Đài Loan hiện nay là hậu duệ của họ), sau đó đến Philippines rồi Borneo (khoảng 4.500 năm trước) (tức người Dayak và các nhóm khác ngày nay). Những người cổ này cũng phân chia với một số tiến về Sulawesi và những người khác tiến đến Java, và Sumatra. Cuộc di cư đến bán đảo Mã Lai là từ khoảng 3.000 năm trước. Một phân nhóm từ Borneo đã di chuyển đến Chăm Pa ở miền trung Việt Nam ngày nay khoảng 4.500 năm trước. Cũng có các vết tích của việc những người thuộc văn hóa Đông Sơn và văn hóa Hòa Bình di cư từ Việt Nam và Campuchia. Cũng có các cuộc di cư của người Thái phương Nam từ Pattani ngày nay. Tất cả các nhóm này đều có chung nguồn gốc DNA và ngôn ngữ từ hòn đảo Đài Loan ngày nay, và các tổ tiên của những người cổ này được truy nguyên tới miền nam Trung Quốc.
Tuy nhiên, trong năm 2009, Tổ chức Bộ gen con người (Human Genome Organisation, HUGO) đã tiến hành một nghiên cứu toàn diện về tính đa dạng và lịch sử di truyền của người dân châu Á, nghiên cứu có 2000 người tham gia trên khắp châu Á, đã chỉ ra một thuyết các về mô hình di dân châu Á. HUGO tìm thấy điểm tương đồng về di truyền giữa dân cư khắp châu Á và sự gia tăng tính di tuyền học từ phía bắc xuống phía nam. Các phát hiện này chỉ ra rằng nguồn gốc của dân cư châu Á và ủng hộ giải thuyết rằng con người đã định cư tại châu lục này thông qua một sự kiện di cư duy nhất từ phương nam, tiến vào Đông Nam Á trước tiên. Các nền văn minh Đông Nam Á, bao gồm cả người Mã Lai, có thể đã xuất hiện sớm hơn nhiều so với các nền văn minh Đông Á.