stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Kristotomus laetus
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Máy bay phản lực thân rộng

Máy bay Airbus A380 là máy bay thân rộng chở khách lớn nhất.
Một chiếc máy bay thân hẹp Boeing 737 của Lufthansa trước một chiếc máy bay thân rộng Boeing 777 của Emirates
Máy bay phản lực thân rộng, còn được gọi là máy bay hai lối đi, là một máy bay phản lực với thân máy bay đủ rộng để chứa hai lối đi và mỗi hàng ghế có từ bảy chỗ ngồi trở lên. Đường kính thân máy bay điển hình là 5 đến 6 m (16 đến 20 ft). Trong cabin hạng economy thân rộng điển hình, hành khách được ngồi bảy đến mười chỗ, cho phép tổng sức chứa từ 200 đến 853 hành khách. Máy bay thân rộng lớn nhất rộng hơn 6 m (20 ft) và có thể chứa tới mười một hành khách đi theo cấu hình mật độ cao.
Để so sánh, một chiếc máy bay thân hẹp điển hình có đường kính từ 3 đến 4 m (10 đến 13 ft), với một lối đi duy nhất, và chỗ ngồi giữa hai và sáu chỗ ngồi mỗi hàng ghế.
Máy bay thân rộng ban đầu được thiết kế cho sự kết hợp giữa hiệu quả và sự thoải mái của hành khách và để tăng lượng không gian chở hàng. Tuy nhiên, các hãng hàng không nhanh chóng nhượng bộ các yếu tố kinh tế và giảm không gian hành khách thêm để tối đa hóa doanh thu và lợi nhuận.
Máy bay thân rộng cũng được sử dụng để vận chuyển hàng hóa và hàng hóa thương mại  và các mục đích sử dụng đặc biệt khác, được mô tả thêm dưới đây.
Máy bay thân rộng lớn nhất được gọi là máy bay phản lực jumbo do kích thước rất lớn của chúng; các ví dụ bao gồm Boeing 747 (máy bay phản lực jumbo thân rộng và nguyên bản đầu tiên), Airbus A380 ("superjumbo jet"), and Boeing 777X ("mini jumbo jet"). Cụm từ "máy bay phản lực "jumbo" bắt nguồn từ Jumbo, một con voi xiếc trong thế kỷ 19.
Máy bay bảy chỗ thường có sức chứa từ 160 đến 260 hành khách, tám máy bay 250 đến 380, chín và mười máy bay từ 350 đến 480.
Tính đến cuối năm 2017, gần 8.800 máy bay thân rộng đã được giao từ năm 1969, đạt đỉnh 412 vào năm 2015.
Kristotomus kamikochi

| Kristotomus kamikochi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Kristotomus
Loài (species): K. kamikochi
Danh pháp hai phần
Kristotomus kamikochi Mason, 1962 
Kristotomus kamikochi là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Kristotomus guptai

| Kristotomus guptai> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Kristotomus
Loài (species): K. guptai
Danh pháp hai phần
Kristotomus guptai Mason, 1968 
Kristotomus guptai là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Krumë

| Krumë |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 

Krumë
Quốc gia:  Albania
Hạt: Kukës
Quận: Has
Dân số (2005)
 • Tổng cộng: 6.393 người
Múi giờ: (UTC+1)
8601–8602 
Mã điện thoại: 214 
Krumë là một đô thị trong quận Has thuộc hạt Kukës, Albania. Dân số năm 2005 là 6393 người.
Chú thích

↑  “Communes of Albania”. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2012.
Giá dầu

Giá dầu danh nghĩa từ 1861 đến 2020 từ Our World in Data
Giá dầu thường là giá giao ngay của một thùng dầu thô chuẩn giá tham chiếu cho người mua và người bán dầu thô như West Texas Middle (WTI), Brent Crude, Dubai Crude, OPEC Reference Basket, Tapis crude, Bonny Light, dầu Urals, Isthmus và Western Canada Select (WCS). Có sự khác biệt về giá của một thùng dầu dựa trên cấp độ của nó được xác định bởi các yếu tố như trọng lực riêng hoặc tỷ trọng API và hàm lượng lưu huỳnh của nó và vị trí của nó, chẳng hạn có gần với cảng biển và nhà máy lọc dầu hay không. Các loại dầu thô nặng hơn, chua hơn khi vị trí tiếp cận không có gần cảng biển, chẳng hạn như Western Canada Select thì rẻ hơn dầu nhẹ hơn, ngọt hơn như WTI.
Theo báo cáo EIA tháng 1 năm 2020, giá dầu thô Brent trung bình năm 2019 là 64 USD / thùng so với 71 USD / thùng vào năm 2018. Giá trung bình của dầu thô WTI là 57 đô la / thùng vào năm 2019 so với 64 đô la năm 2018.
Giá dầu giảm đáng kể trong năm 2020 do đại dịch COVID-19 và cuộc chiến giá dầu Nga Nga Saudi năm 2020. Vào ngày 20 tháng 4, lần đầu tiên các hợp đồng tương lai của WTI Crude giảm xuống dưới 0 đô la trong lịch sử, và ngày hôm sau Brent Crude giảm xuống dưới 20 đô la mỗi thùng.
Geomyersia coggeri

| Geomyersia coggeri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Lacertilia
Họ (familia): Scincidae
Chi (genus): Geomyersia
Loài (species): G. coggeri
Danh pháp hai phần
Geomyersia coggeri Greer, 1982 
 
Geomyersia coggeri là một loài thằn lằn trong họ Scincidae. Loài này được Greer mô tả khoa học đầu tiên năm 1982.
Gia Xuân

Gia Xuân là một xã thuộc huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.
Địa lý

Xã Gia Hân cách trung tâm thành phố Ninh Bình 13 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp sông Đáy
Phía nam giáp xã Gia Trấn
Phía tây giáp xã Gia Tân
Phía bắc giáp xã Gia Thanh.
Xã Gia Xuân có diện tích 4,26 km², dân số năm 2019 là 4.329 người, mật độ dân số đạt 1.031 người/km².
Đây là một xã có đường Quốc lộ 1 xuyên Việt đi qua.
Văn hóa > Làng Vũ Đại

Làng Vũ Đại, xã Gia Xuân là một làng cổ, nơi đây nhà văn Nam Cao đã công tác và hy sinh trong kháng chiến. Làng Vũ Đại có đình thờ Phùng Hưng, có đồn Gián Khẩu nổi tiếng trong kháng chiến chống quân Thanh xâm lược.
Tác phẩm "Làng Vũ Đại ngày ấy" là một bộ phim nổi tiếng được xếp vào hàng những tác phẩm kinh điển của nền điện ảnh Việt Nam thế kỷ 20, có bối cảnh kết hợp giữa làng Vũ Đại Ninh Bình nơi Nam Cao công tác đến lúc hy sinh và làng Đại Hoàng Hà Nam - quê hương của Nam Cao.
Chú thích

1 2  Đặng Đức Tân (3 tháng 10 năm 2019). “STT 112: Dân số tại thời điểm theo đơn vị hành chính cấp xã, 01/4/2019 - tỉnh Ninh Bình (Kết quả điều tra thực trạng Kinh tế - Xã hội 53 dân tộc thiểu số năm 2019 tại tỉnh Ninh Bình)”. Cổng thông tin điện tử tỉnh Ninh Bình. Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2021.
↑  Tổng cục Thống kê
Danh mục địa danh các đơn vị hành chính thể hiện trên bản đồ - Địa danh hành chính thể hiện trên bản đồ tỉnh Ninh Bình[liên kết hỏng]
Động đất Bán đảo Noto 2007

| --- | --- |


Giờ UTC: 2007-03-25 00:41:57
Sự kiện ISC: 11703278
USGS-ANSS: ComCat
Ngày địa phương: 25 tháng 3 năm 2007 (2007-03-25)
Giờ địa phương: 9:41:48 JST (UTC+09:00)
Thời gian xảy ra: 30 giây
Độ lớn: Mw 6.7
Độ sâu: 11 km (7 mi)
Tâm chấn: 37°18′B 136°30′Đ﻿ / ﻿37,3°B 136,5°Đ﻿ / 37.3; 136.5
Cường độ lớn nhất:    MMI X (Mạnh dữ dội)  JMA 6+
Gia tốc nền cực đại: 0.96 g    945.4 Gal
Sóng thần: Có (22 cm tại Suzu)
Lở đất: Có
Dư chấn: 500
Thương vong: 1 người chết 356 người bị thương
Động đất Bán đảo Noto 2007 (能登半島地震, Noto-hantō Jishin?) là trận động đất xảy ra vào lúc 9:41 (JST), ngày 25 tháng 3 năm 2007. Trận động đất có cường độ 6.7 richter, tâm chấn độ sâu khoảng 11 km. Cơ quan khí tượng Nhật Bản đã phát cảnh báo sóng thần cho toàn bộ bờ biển thuộc tỉnh Ishikawa. Sóng thần cao 22cm đã đánh vào Suzu, Ishikawa. Hậu quả trận động đất đã làm 1 người chết, 356 người bị thương.
Gia Cát

| Gia Cát |
| --- | --- |
họ Gia Cát viết bằng chữ Hán
Tiếng Trung
Chữ Hán: 諸葛
Trung Quốc đại lụcbính âm: Zhuge
Phiên âm Hán Việt: Gia Cát
Gia Cát hay Chư Cát (chữ Hán: 諸葛, Bính âm: Zhuge) là một họ của người Trung Quốc. Gia Cát là một trong 60 họ kép (gồm hai chữ) trong danh sách Bách gia tính, nó xếp thứ 314 trong danh sách này. Tuy số lượng người Trung Quốc mang họ này khá hiếm nhưng Gia Cát vẫn rất nổi tiếng vì đây là họ của Gia Cát Lượng, thừa tướng nhà Thục Hán thời Tam Quốc.
Nguồn gốc

Theo Tam Quốc chí chú của Trần Thọ, Bùi Tùng Chi thì tổ tiên của dòng họ Gia Cát là người họ Cát.
Sách Khổng Minh Gia Cát Lượng nêu quan điểm chữ "Cát" trong họ Gia Cát có nguồn gốc từ dòng dõi của Cát Anh, một tướng theo Trần Thắng khởi nghĩa chống Tần. Cát Anh có công, bị Trần Thắng giết oan. Khi Hán Văn Đế lên ngôi đã sai người tìm dòng dõi Cát Anh và cấp đất Gia làm nơi ăn lộc. Một chi sau này lấy sang họ Gia Cát - ghép chữ "Cát" cũ và đất "Gia".
Đất Gia đến thời Đông Hán thuộc quận Lang Gia (hay Lang Nha), Từ Châu, ngày nay là huyện Nghi Nam, thành phố Lâm Nghi, tỉnh Sơn Đông.
Người Trung Quốc nổi tiếng > Thời Lưỡng Hán

Gia Cát Phong [zh], Tư Lệ Hiệu úy nhà Đông Hán, hầu hết các chi của dòng họ Gia Cát thời Tam Quốc đều là dòng dõi của Gia Cát Phong.
Người Trung Quốc nổi tiếng > Thời Tam Quốc

Trong thời kỳ Tam Quốc, gia tộc Gia Cát xuất hiện nhiều nhân vật quan trọng, phục vụ cho cả ba triều đại Ngụy, Thục, Ngô.
Thế hệ thứ nhất:
Gia Cát Khuê [zh], nhân vật cuối thời Đông Hán, cha của Gia Cát Cẩn và Gia Cát Lượng.
Gia Cát Huyền, Thái thú Dự Chương dưới quyền Viên Thuật, em Gia Cát Khuê.
Thế hệ thứ hai:
Gia Cát Cẩn, con trưởng của Gia Cát Khuê, anh trai của Gia Cát Lượng, đại thần Đông Ngô.
Gia Cát Lượng, con thứ của Gia Cát Khuê, thừa tướng Thục Hán.
Gia Cát thị, con gái trưởng của Gia Cát Khuê, vợ của danh sĩ Kinh Châu Bàng Sơn Dân [zh], con học giả Bàng Đức Công)
Gia Cát thị, con gái thứ hai của Gia Cát Khuê, lấy Khoái Ký [zh] (con cháu Tương Dương Khoái thị).
Gia Cát Quân, em trai của Gia Cát Lượng, đại thần Thục Hán.
Gia Cát Đản, em họ của Gia Cát Lượng, đại thần Tào Ngụy.
Gia Cát Chương (諸葛璋), yết giả bộc xạ Tào Ngụy.
Gia Cát Trực [zh], tướng lĩnh Đông Ngô, xử tử năm 231.
Thế hệ thứ ba:
Gia Cát Khác, con trưởng của Gia Cát Cẩn, đại thần phụ chính nhà Đông Ngô.
Gia Cát Dung [zh], con Gia Cát Cẩn, tướng nhà Đông Ngô, tập tước của Gia Cát Cẩn.
Gia Cát thị, con gái của Gia Cát Cẩn, vợ Trương Thừa (con trai Trương Chiêu), sinh Trương Chấn.
Gia Cát Kiều, con nuôi của Gia Cát Lượng, là con thứ của Gia Cát Cẩn.
Gia Cát Chiêm, con trai của Gia Cát Lượng, đại thần nhà Thục Hán.
Gia Cát Tịnh, con trưởng của Gia Cát Đản, sang Đông Ngô làm con tin khi cha khởi binh, sống đến thời Tây Tấn.
Gia Cát thị, con gái trưởng của Gia Cát Đản, lấy Vương Quảng [zh].
Gia Cát thị, con gái thứ của Gia Cát Đản, lấy Tư Mã Trụ [zh].
Thế hệ thứ tư:
Gia Cát Xước [zh], con trưởng của Gia Cát Khác, tướng nhà Đông Ngô.
Gia Cát Tủng [zh], con Gia Cát Khác, quan nhà Đông Ngô.
Gia Cát Kiến [zh], con Gia Cát Khác.
Gia Cát Thượng, con trưởng của Gia Cát Chiêm, tướng nhà Thục Hán.
Gia Cát Kinh [zh], thứ sử Giang Châu nhà Tây Tấn, con thứ hai của Gia Cát Chiêm, cháu Gia Cát Lượng.
Gia Cát Phàn [zh], con Gia Cát Kiều, cháu nuôi của Gia Cát Lượng, về sau trở lại Đông Ngô tập tước của cha ruột là Gia Cát Cẩn.
Người Trung Quốc nổi tiếng > Hậu Tam Quốc

Gia Cát Hiển [zh], con Gia Cát Phàn, sau sự sụp đổ của Tam Quốc, cùng Gia Cát Kinh di chuyển tộc nhân sang Hà Đông.
Gia Cát Tự, tướng nhà Tào Ngụy và Tây Tấn.
Gia Cát Xung [zh], con trưởng của tướng Gia Cát Tự thời Tam Quốc, quan nhà Tây Tấn.
Gia Cát Quăng [zh], con thứ của tướng Gia Cát Tự thời Tam Quốc, quan nhà Tây Tấn.
Gia Cát Thuyên [zh], con trưởng của Gia Cát Xung, một trong Kim Cốc nhị thập tứ hữu.
Gia Cát Mân [zh], con thứ của Gia Cát Xung, đại thần Tây Tấn.
Gia Cát Uyển [zh], con gái của Gia Cát Xung, phi tần của Tấn Vũ Đế.
Gia Cát Nam Tỷ [zh], con gái út của Gia Cát Xung, lấy Thạch Tiển (石尠), con trai thứ sử U Châu Thạch Giám (石鑒).
Gia Cát Khôi [zh], con trưởng Gia Cát Tịnh, quan nhà Tây Tấn.
Gia Cát Di [zh], con thứ Gia Cát Tịnh.
Gia Cát Hàm [zh], con trai trưởng của Gia Cát Khôi.
Gia Cát Thúc [zh], con trai thứ của Gia Cát Khôi, tướng nhà Đông Tấn.
Gia Cát Hành [zh], con trai thứ của Gia Cát Khôi.
Gia Cát Văn Bưu [zh], con gái trưởng của Gia Cát Khôi, lấy Dữu Hội [zh] (cháu Dữu Lượng), sau tái giá.
Gia Cát thị, con gái thứ của Gia Cát Khôi, lấy Dương Khải (羊楷), con trai Dương Thầm [zh].
Gia Cát Văn Hùng [zh], con gái của Gia Cát Khôi, lấy Tạ Bầu [zh].
Gia Cát Du (諸葛攸), thái thú Thái Sơn thời Đông Tấn. Năm 358 tấn công Tiền Yên.
Gia Cát Trường Dân, đại thần nhà Đông Tấn.
Gia Cát Lê Dân (諸葛黎民), em trai Gia Cát Trường Dân, tướng nhà Đông Tấn.
Gia Cát Ấu Dân (諸葛幼民), em trai Gia Cát Trường Dân, tướng nhà Đông Tấn.
Gia Cát Cừ [zh], quan viên Nam Tề, Nam Lương.
Gia Cát Dĩnh [zh], con cháu Gia Cát Thuyên, quan viên Nam Lương, Bắc Tề, Tùy.
Gia Cát Đức Uy [zh], tướng thời Tùy mạt Đường sơ.
Pháp Tạng [zh], hậu duệ của Gia Cát Cẩn, tổ đời thứ ba của Hoa Nghiêm tông.
Gia Cát Sảng [zh], tướng lĩnh thời mạt Đường.
Gia Cát Trọng Phương [zh], con Gia Cát Sảng, tướng lĩnh thời mạt Đường.
Gia Cát Hi [zh], tiến sĩ thời Minh, tác giả Gia Cát Khổng Minh Toàn tập.
Gia Cát Biểu [zh], tiến sĩ thời Minh.
Gia Cát Dung [zh], quan lại cuối thời nhà Thanh.
Người Trung Quốc nổi tiếng > Thời hiện đại

Gia Cát Lỗ [zh], luật sư của chính quyền Trung Hoa Dân quốc.
Gia Cát Thanh Vân, tên thật Trương Kiến Tân, nhà văn chuyên về thể loại kiếm hiệp.
Gia Cát Hồng Vân, diễn viên điện ảnh.
Gia Cát Tử Kỳ, ca sĩ, siêu mẫu Hồng Kông, hậu duệ đời thứ 63 của Gia Cát Lượng.
Người Trung Quốc nổi tiếng > Nhân vật hư cấu

Gia Cát Hoài, con thứ của Gia Cát Lượng, xuất hiện trong dã sử.
Gia Cát Quả [zh], con gái của Gia Cát Lượng, xuất hiện trong Lịch đại thần tiên thông giám.
Gia Cát Chất [zh], con út của Gia Cát Chiêm, xuất hiện trong dã sử.
Gia Cát Anh (諸葛英), quân sư của Nhạc Phi, xuất hiện trong Thuyết Nhạc toàn truyện.
Gia Cát Cẩm (諸葛錦), quân sư của Nhạc Lôi, xuất hiện trong Thuyết Nhạc toàn truyện.
Gia Cát Tiên, nhân vật trong tiểu thuyết kiếm hiệp Phong linh trung đích đao thanh của Cổ Long.
Gia Cát Lôi, nhân vật trong tiểu thuyết kiếm hiệp Tiểu Lý phi đao của Cổ Long.
Gia Cát Chính Ngã (諸葛正我), nhân vật chính trong bộ tiểu thuyết kiếm hiệp Tứ đại danh bổ của Ôn Thụy An.
Gia Cát Hiền Đức, nhân vật trong phần Tứ đại danh bổ chấn Quan Đông thuộc bộ tiểu thuyết kiếm hiệp Tứ đại danh bổ của Ôn Thụy An.
Gia Cát Tứ Lang, nhân vật trong bộ mạn họa Gia Cát Tứ Lang xuất bản 1958-1963.
Gia Cát Việt, tộc nhân nhà Gia Cát, tướng Thục Hán trong game online Tam Quốc Truyền Kỳ.
Người Nhật Bản nổi tiếng > Nhân vật lịch sử

Morokuzu Kankei (Gia Cát Cầm Đài), nhà Nho Nhật Bản.
Morokuzu Nobuzumi (Gia Cát Tín Trừng), nhân vật thời kỳ Minh Trị duy tân.
Morokuzu Muneo (Gia Cát Hồng Nam), nhà nghiên cứu nguyên tử.
Người Nhật Bản nổi tiếng > Nhân vật hư cấu

Shokatsu Koumei (Gia Cát Khổng Minh), nhân vật trong bộ anime Inazuma Eleven GO Chrono Stone.
Shokatsu Kōan (Gia Cát Khổng Ám), nhân vật trong bộ manga Shijō Saikyō no Deshi Ken'ichi.
Morokuzu Takehito (Gia Cát Nhạc Nhân), nhân vật trong bộ manga Prison School.
Người Việt Nam nổi tiếng > Nhân vật lịch sử

Gia Cát thị, không rõ tên, quê ở Hải Dương, Lễ bộ Chủ bạ thời Lê Hiển Tông, một trong những người chỉnh sửa Việt điện u linh tập.
Người Việt Nam nổi tiếng > Nhân vật hư cấu

Gia Cát Dự, nhân vật hài kịch xuất hiện trong chương trình truyền hình Gặp nhau cuối năm - Táo Quân 2009 và 2010.
Thôn Bát quái?

Vào cuối đời Tống, đầu nhà Nguyên (khoảng năm 1300), hậu duệ của Gia Cát Lượng lập cư ở phía nam thiết lập thôn Gia Cát (hay thôn Bát Quái) tại thị trấn Lan Khê, Triết Giang. Thôn được xây dựng bởi đời thứ 27 của Gia Cát Lượng là Gia Cát Đại Sư, vận dụng học thuyết Kham dư (phong thủy) vào Bát quái trận đồ của ông tổ mình, thiết lập thôn trang án theo Cửu cung bát quái. Năm 1925, chiến tranh ác liệt, quân đội của Quốc dân đảng là Tiêu Kính Quang đánh nhau với quân phiệt Tôn Truyền Phương 3 ngày dữ dội sát bên thôn Bát Quái nhưng không có viên đạn nào lọt vào thôn. Khi quân Nhật tấn công xuống phía nam, đại quân kéo qua đại lộ Long Cương nhưng không phát hiện ra thôn này. Duy có 1 lần máy bay Nhật ném bom trúng 1 phòng trong thôn. Thôn Gia Cát hay Bát Quái được mệnh danh là "Trung Quốc đệ nhất thôn".
Gia Cát hay Chư Cát?

Từ điển Hán Việt của Thiều Chửu phiên chữ 諸 thành chư, tức họ 諸葛 phải đọc là Chư Cát.
Tuy nhiên, nhiều từ điển Hán Việt ghi 2 cách đọc chư và gia, đồng thời ở mục họ 諸葛 (Zhūgé) thì chỉ phiên là Gia Cát. Tại Wiktionary tiếng Anh chữ 諸 có hai phiên thiết là Chương Ngư thiết 章魚切 và Chính Xa thiết 正奢切. Chương Ngư thiết 章魚切 cho ra âm Chư; còn Chính Xa thiết đúng ra phải cho âm Cha, nhưng vì Chính 正 còn một âm nữa là Giêng (trong tháng Giêng, 正月, thường đọc là Chính nguyệt, nhưng đọc Giêng nguyệt thì hợp lý hơn) nên Giêng Xa thiết cho ra âm Gia.
Chú thích

↑  Trần Thọ, Tam Quốc chí, Bùi Tùng Chi chú: Ngô thư quyển 7 - Trương Cố Gia Cát Bộ truyện.
↑  Trần Văn Đức (2008), Khổng Minh Gia Cát Lượng đại truyện, Nhà xuất bản Văn học, tr 25.
↑  Truyền nhân Khổng Minh, Chu Du
↑  Quan điểm và phương pháp biên soạn Việt điện u linh tập
↑  “Ngắm "anh Dự" của Táo quân 2010”. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 4 năm 2014. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2014.
↑  “Kỳ bí thôn bát quái của hậu duệ Gia Cát Lượng”. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 12 năm 2013. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2014.
Khu bảo tồn thiên nhiên Tiền Hải

Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Tiền Hải được công nhận trong Quyết định số 2159/QĐ-UBND của UBND tỉnh Thái Bình về việc phê duyệt đề án và xác lập khu rừng đặc dụng tại ba xã ven biển Nam Hưng, Nam Phú và Nam Thịnh, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình. Được điều hành bởi Ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Tiền Hải. Đây là một trong những vùng lõi quan trọng thuộc khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng - Là một khu dự trữ sinh quyển thế giới ở Việt Nam.
Khu bảo tồn nằm về phía bắc cửa biển sông Hồng, còn phía nam cửa sông là VQG Xuân Thủy. Hai khu vực này có thể duy trì một đơn vị sinh thái liên tục. Ngày 20/9/1988, Xuân Thủy được quy hoạch thành một khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam. Ngày 24/1/1995, Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã có Công văn số 14/Tmg, mở rộng khu vực Ramsar bao gồm cả cồn Vành và cồn Thủ, thuộc khu bảo tồn thiên nhiên Tiền Hải.
Địa hình và thủy văn

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Tiền Hải nằm ở cửa biển sông Hồng, về phía nam Tiền Hải, tỉnh Thái Bình. Ranh giới phía nam khu bảo tồn là sông Hồng (cửa Ba Lạt), phía bắc là sông Lân và phía tây là con đê chắn biển chính. Trong khu bảo tồn có 2 cồn cát lớn là: Cồn Vành có diện tích 2.000 ha và Cồn Thủ có diện tích 50 ha. Cồn Thủ cách đất liền khoảng 40 km và xen giữa khu vực là các bãi cát ngập triều. Cồn Vành nằm tách biệt với đất liền qua một eo biển có mực nước sâu, trên bờ là rừng ngập mặn hầu hết đã có bờ bao thành các đầm nuôi trồng thủy sản. Ngoài ra, còn có một diện tích rộng lớn các đầm nuôi trồng thủy sản ở phía bắc bờ sông Hồng.
Đa dạng sinh học

Trong khu bảo tồn có 12 kiểu sinh cảnh chính, trong đó quan trọng nhất là sinh cảnh bãi cát ngập triều, trảng sậy và rừng ngập mặn. Ngoài ra, các bãi bồi ngập triều cũng là một sinh cảnh quan trọng, là nơi kiếm ăn của các loài chim ven bờ. Rừng ngập mặn trong khu bảo tồn có thực vật ưu thế thuộc loài Trang Kandelia candel, và hầu hết nằm trong các đầm nuôi trồng thủy sản. Phi lao Casuarina equisetifolia được trồng trên các cồn cát với mục tiêu chắn cát, chắn gió (Pedersen và Nguyễn Huy Thắng 1996).
Qua một đợt khảo sát vùng bờ biển ở lưu vực sông Hồng năm 1996, các nhà nghiên cứu đã ghi nhận được loài Cò thìa Platalea minor là loài chim đang bị đe dọa trên toàn cầu trong khu bảo tồn. Tuy nhiên, các tác giả trên đã đánh giá tầm quan trọng đối với bảo tồn của Tiền Hải có ý nghĩa kém hơn so với VQG Xuân Thủy. Mặc dầu vậy, Tiền Hải đã được công nhận là một trong số 63 Vùng Chim Quan trọng của Việt Nam.
Các vấn đề về bảo tồn

Cơ sở hạ tầng phục vụ công tác bảo tồn còn thấp kém, thiếu cán bộ, kế hoạch quản lý chưa phù hợp là những hạn chế trong công tác quản lý bảo vệ Khu Bảo tồn Thiên nhiên Tiền Hải. Đặc biệt, các tác giả đã khuyến nghị rằng cần tiến hành quy hoạch sử dụng đất trong khu bảo tồn nhằm làm giảm áp lực của người dân tới khu vực, đồng thời cần phải xác định rõ hơn ranh giới phía đông khu bảo tồn. Ngoài ra, các tác giả còn khuyến nghị rằng không nên tiến hành trồng rừng ngập mặn hoặc trồng Phi lao trong khu bảo tồn, bởi vì các mục tiêu quản lý, phòng hộ bờ biển và cải tạo đất có thể mâu thuẫn với công tác bảo tồn đất ngập nước ven biển.
Trong Khu bảo tồn thiên nhiên có rất nhiều người dân lượm, bắt các loài thân mền hai mảnh vỏ và của biển, điều này cho thấy đây là một khu vực quan trọng đối với kinh tế của người dân trong khu vực. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa biết chính xác các mức độ khai thác hải sản có bền vững hay không.
Các giá trị khác

Trong khu bảo tồn đề xuất, các cộng đồng dân địa phương đang tiến hành một số hoạt động kinh tế như: nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi gia súc, đánh cá và lượm, bắt các loài thân mềm. Trong khoảng thời gian từ ngày 21 đến 25 tháng 4 năm 1996, đã có tới 920 người dân vào thu bắt hải sản trên các bãi triều có diện tích 900 ha ở phía Bắc khu bảo tồn. Các loài hải sản được thu lượm chủ yếu là: Lingula sp., Glauconome chinensis, Meretrix sp., Mactra quadrangularis và Cyclina sinensis. Bình quân sản lượng hải sản mỗi ngày khoảng 1,9 tấn, giá trị tương đương khoảng 529 đô la.
Ban Nghiên cứu Hệ sinh thái Rừng ngập mặn (MERD) thuộc Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường (CRES) dưới sự tài trợ của Hội Chữ thập đỏ Đan Mạch đang thực hiện dự án trồng rừng ngập mặn ở Khu Bảo tồn Thiên nhiên Tiền Hải.
MERD và CRES đã xây dựng một dự án cỡ vừa trình GEF/UNDP tài trợ. Dự án này có tên Bảo tồn đất ngập nước ven biển ở lưu vực sông Hồng, Việt Nam, tiến hành ở 5 điểm thuộc 3 tỉnh: Ninh Bình, Nam Định và Thái Bình. Mục tiêu của dự án nhằm bảo tồn lâu dài và sử dụng bền vững đa dạng sinh học vùng bờ biển lưu vực sông Hồng.
Liên kết

| x t Khu dự trữ sinh quyển thế giới tại Việt Nam |
| --- | --- | --- |
| Miền Bắc |  Châu thổ sông Hồng  Quần đảo Cát Bà  |   |
| Miền Trung |  Tây Nghệ An  Cù lao Chàm  Langbiang  Núi Chúa  Cao nguyên Kon Hà Nừng  |   |
| Miền Nam |  Rừng ngập mặn Cần Giờ  Biển đảo Kiên Giang  Mũi Cà Mau  Đồng Nai  |   |
Joubiniteuthis portieri

| Joubiniteuthis portieri |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Mollusca
Lớp (class): Cephalopoda
Phân lớp (subclass): Coleoidea
Bộ (ordo): Teuthida
Phân bộ (subordo): Oegopsina
Họ (familia): Joubiniteuthidae Naef, 1922
Chi (genus): Joubiniteuthis Berry, 1920
Loài (species): J. portieri
Danh pháp hai phần
Joubiniteuthis portieri (Joubin, 1916) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Valdemaria danae Joubin, 1931 
Joubiniteuthis portieri còn được gọi là Mực Joubin, là một loài mực hiếm, nhỏ tìm thấy ở cả Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và trong trường hợp hiếm hoi, Ấn Độ Dương. Loài này được đặt theo tên Louis Joubin, một nhà động vật học Pháp. Được biết, nó có áo đạt chiều dài 9 cm.
Leptogaster collata

| Leptogaster collata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Phân bộ (subordo): Brachycera
Phân thứ bộ (infraordo): Asilomorpha
Liên họ (superfamilia): Asiloidea
Họ (familia): Asilidae
Chi (genus): Leptogaster
Loài (species): L. collata
Danh pháp hai phần
Leptogaster collata Martin, 1964 
Leptogaster collata là một loài ruồi trong họ Asilidae. Leptogaster collata được Martin miêu tả năm 1964. Loài này phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Chú thích

↑  “Species of Asilidae”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2012.
Judith Esseng Abolo

Judith Esseng Abolo (sinh ngày 21 tháng 1 năm 1979) là một judoka người Cameroon. Cô đã tham gia một sự kiện bán nhẹ nữ tại Thế vận hội Mùa hè 2000.