Trận vây hãm Tenochtitlan
Diễn biến > Tây Ban Nha tiến gần hơn

Sau khi bắt và tra hỏi hai thủ lĩnh Aztec, Cortes biết về một âm mưu khác của nhằm phục kích các tàu chiến của ông với 40 xuồng pirogue. Cortés đón đánh nhóm này với 6 chiến thuyền và đại thắng, "giết nhiều chiến binh và bắt nhiều tù binh." Sau trận đó, quân Aztec "không dám phục kích, hay mang thức ăn và nước uống vào công khai như trước nữa". Các thị trấn ven hồ, bao gồm Iztapalapa, Churubusco, Culuacan và Mixquic đã quy phục Tây Ban Nha. Cuộc chiến ở Tenochtitlan được nhà sử học người Mỹ Charles Robinson mô tả là "tuyệt vọng" trên các đường phố mà không có sự nhượng bộ nào hết. [30]
Cuauhtemoc sau đó tấn công cả ba trại Tây Ban Nha với toàn bộ đội quân của ông vào ngày lễ thánh John. Trên bờ đường Tacuba qua Hồ Texcoco nối Tenochtitlan với đất liền dọc theo một con đường hiện mang tên là Puente de Alvarado (Cầu Alvarado) tại Thành phố Mexico, Pedro de Alvarado dẫn đoàn kỵ binh xung phong qua một khoảng trống trên Đường đắp.[30] Khi Alvarado và kỵ binh sang bên kia khoảng trống với bộ binh phía sau, xuồng Aztec lấp đầy khoảng trống.[30] Pedro de Alvarado bị thương cùng với tám binh sĩ.[29]: 377 Alvarado chạy thoát khỏi cuộc phục kích, nhưng năm người bị bắt và bị hiến tế trên Đại Điện.[30] Người Tây Ban Nha từ chỗ của họ đã tận mắt chứng kiến cảnh các đồng đội bị hiến tế trên Kim tự tháp vĩ đại, khiến lòng căm thù quân Aztec trong quân Tây Ban Nha càng lớn hơn.[31] Vào cuối mỗi ngày, người Tây Ban Nha sẽ cầu nguyện: "Cảm ơn Chúa vì chúng đã không mang con đi hôm nay để làm vật hiến tế."[31]
Cortés đánh càn vào quảng trường chợ của người Mexica nhưng bị quân Aztec phản công. Cortés bị thương và suýt bị bắt. Cristóbal de Olea và Cristóbal de Guzmán hi sinh để cứu Cortés, và 65 lính Tây Ban Nha bị bắt sống. Cuauhtemoc sau đó cho năm cái đầu bị chặt ném vào trại của Alvarado, bốn cái đầu ném vào trại của Cortés, sáu cái đầu ném vào trại của Sandoval, trong khi 10 kẻ khác bị hiến cho hai vị thần Huitzilopochtli và Texcatlipoca. [29]: 379.
Díaz mô tả, "...tiếng trống ảm đạm của Huichilobos lại vang lên,...chúng tôi thấy các đồng đội của mình bị bắt do thất bại của Cortés bị kéo lên các bậc thang để bị hiến tế...[chúng] rạch ngực họ ra, rút ra những quả tim vẫn đang đập để dâng lên cho các vị thần...những kẻ đồ tể Anh-điêng...cắt đứt tay và chân họ...sau đó chúng ăn thịt họ với nước sốt ớt và cà chua...ném thân và ruột cho sư tử và hổ và trăn và rắn." Cuauhtemoc sau đó "gửi tay và chân của đồng đội chúng tôi, và da mặt của họ... đến tất cả các thị trấn liên minh với chúng tôi..." Quân Aztec hiến tế hàng loạt tù binh Tây Ban Nha mỗi đêm trong mười đêm.[29]: 386 Than87, 391 Người Aztec trút bỏ tay chân tù binh của họ cho quân Tlaxcala, hét lớn: "Ăn thịt của những kẻ teules này và của huynh đệ bọn ngươi đi vì chúng ta đã no nê với chúng rồi". [31]
Người Aztec tiếp tục đột kích trại Tây Ban Nha vào các ngày lễ, "ngày lẫn đêm". Các đồng minh Tây Ban Nha ở các thị trấn xung quanh hồ thiệt mạng rất nhiều hoặc "bị thương lúc quay trở lại", và "một nửa số xuồng của họ đã bị hủy diệt". Tuy vậy, "họ không giúp đỡ người Aztec nữa, vì họ ghê tởm chúng." Trong số 24.000 đồng minh, chỉ còn 200 ở ba trại của Tây Ban Nha, số còn lại quyết định về nhà và không chiến đấu nữa. Ahuaxpitzactzin (sau này được rửa tội thành Don Carlos), anh trai của lãnh chúa Texcoco Don Fernando, vẫn ở trong trại của Cortés với bốn mươi người thân và bạn bè. Huejotzinco vẫn ở trại của Sandoval với năm mươi người. Trại của Alvarado có Chichimecatecle, hai con trai của Lorenzo de Vargas và tám mươi lính Tlaxcala.[29]: 388 Để duy trì bước tiến, Cortés san phẳng mọi khu phố mà ông chiếm được, sử dụng đống đổ nát để lấp đầy kênh rạch và các khoảng trống trong các trận chiến để cho phép bộ binh và kỵ binh của ông tiến lên theo đội hình. [31]
Cortés sau đó cố làm cho người Aztec "tiêu thụ hết nhu yếu phẩm" và uống nước lợ. Người Tây Ban Nha dần dần tiến lên theo các đường đắp, mặc dù không có đồng minh. Các thuyền chiến giờ đã làm chủ cái hồ và cố gắng phá các trận địa cọc gỗ mà người Aztec cắm xuống. Sau 12 ngày, các đồng minh Tây Ban Nha nhận ra lời tiên tri của các vị thần Aztec, rằng người Tây Ban Nha sẽ chết trong vòng mười ngày nữa là sai. Hai ngàn chiến binh trở lại từ Texcoco, cũng như nhiều chiến binh Tlaxca dưới quyền Tepaneca từ Topeyanco, và quân từ Huejotzingo và Cholula tới.[29]: 390. Cuauhtemoc hạ lệnh cho các đồng minh Aztec ở Matlazedo, Malinalco và Tulapa tấn công người Tây Ban Nha từ phía sau. Tuy nhiên, Cortés đã gửi Andrés de Tapia, với 20 kỵ binh và 100 binh sĩ, và Gonzalo de Sandoval, với 20 kỵ binh và 80 binh sĩ, để giúp các đồng minh đối phó với mối nguy mới này. Họ trở lại bắt được hai thủ lĩnh Matlazedo. [29]: 396
Người Tây Ban Nha tiếp tục càn quét vào Tenochtitlan. Người Aztec thay đổi chiến thuật thường xuyên như người Tây Ban Nha, ngăn chặn lực lượng của Cortés chiến thắng hoàn toàn. Tuy nhiên, người Aztec đã bị suy sụp nghiêm trọng. Họ không có lính mới, thực phẩm và nước ngọt đã cạn kiệt. Người Tây Ban Nha nhận được một lượng lớn đồ tiếp tế từ Vera Cruz, và cuối cùng đã tiến vào trung tâm của Tenochtitlan. [1] [29]: 396