stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hoàng Lễ Cách

| Hoàng Lễ Cách 黄礼格 |
| --- | --- |
Bính âm: Huáng lǐ gé (Tiếng Phổ thông)
Tên khác: Cách Cách, Đại Vương, Nhị Cách,...
Nguyên quán: Trung Quốc
Nghề nghiệp: Dancer, Diễn viên, Ca sĩ, Rapper
Quốc tịch:  Trung Quốc
Quê:  Đài Loan
Hoàng Lễ Cách (tiếng Trung Phồn Thể: 黄禮格, Giản thể: 黄礼格, tiếng Anh: Hooleeger; sinh ngày 19 tháng 10 năm 1993) là nam diễn viên Trung Quốc, tốt nghiệp Đại học Sư phạm thủ đô Học viện khoa Đức. Năm 2014, Hoàng Lễ Cách và Khổng Thùy Nam tiến hành quay bộ phim điện ảnh, phim truyền hình "Tựa Như Tình Yêu - 类似爱情", trong vai Mạch Đinh. Cùng năm tham gia quay MV cho bài hát chủ đề của bộ phim "Vô ngôn - 无言". Năm 2015, Hoàng Lễ Cách và Khổng Thùy Nam tiến hành quay bộ phim điện ảnh "Tựa Như Tình Yêu 2-Chỉ có tôi biết - 类似爱情2只有我知", đóng vai chính Mạch Đinh. Tháng 8, Hoàng Lễ Cách tham gia phim điện ảnh "Bí kíp tán gái - 泡妞秘籍", đóng vai Hoàng Nhất Phàm. Ngày 14 tháng 01 năm 2016, phát hành ca khúc đầu tay mang phong cách Hip-Hop "You Get Me". Ngày 30 tháng 1 phát hành MV của "You Get Me". Ngày 25 tháng 06 năm 2016, chính thức phát hành EP <Saxisa>. Ngày 08 tháng 04 năm 2017, nhận được giải "Nam ca sĩ đột phá của năm" tại Lễ trao giải V-chart thường niên lần thứ 5.
Hoạt động nghệ thuật > 2013

Ngày 17 tháng 04 năm 2013, Hoàng Lễ Cách và 9 bạn học đại diện trường Đại học sư phạm thủ đô học viện khoa Đức tham dự chuyên mục "Các Đội Mạnh Nhất - 最强阵容" của kênh thanh niên đài truyền hình Bắc Kinh.
Hoạt động nghệ thuật > 2014

Hoàng Lễ Cách và Khổng Thùy Nam hợp tác tiến hành quay bộ phim "Tựa Như Tình Yêu - 类似爱情" trong vai chính Mạch Đinh, đồng thời tham gia quay MV ca khúc chủ đề chính của phim "Vô ngôn - 无言". Bộ phim truyền hình cùng tên "Tựa Như Tình Yêu - 类似爱情" được phát sóng online trên Youku ngày 05 tháng 12.
Ngày 10 tháng 08, Hoàng Lễ Cách tham gia ghi hình chương trình "Khoảng cách tĩnh lặng - 非常静距离" của An Huy TV và cùng Phan Vỹ Bá nhảy trên sân khấu.
Ngày 28 tháng 11, Hoàng Lễ Cách tham gia buổi thuyết giảng TEDxTED (Mỹ) của Đại học quốc tế Thượng Hải với chủ đề "Cuồng tín".
Ngày 29 tháng 11, Hoàng Lễ Cách tham gia phỏng vấn "Tiếp đãi đại sứ" của Blued cùng với khách mời của mạng Danlam là Ôn Lam.
Ngày 24 tháng 12, Hoàng Lễ Cách đóng vai chính trong tập đặc biệt của "Tựa Như Tình Yêu": "Anh ấy ở ngay bên bạn - 他在你身边" phát hành trên mạng.
Hoạt động nghệ thuật > 2015

Ngày 16 tháng 5, Hoàng Lễ Cách, Khổng Thùy Nam và Trần Bằng tham gia hoạt động casting diễn viên cho "Tựa Như Tình Yêu 2-Chỉ có tôi biết - 类似爱情2只有我知"
Tháng 8, Hoàng Lễ Cách, Khổng Thùy Nam và Đổng Ngọc Phong tham gia quay phim điện ảnh "Bí tịch tán gái - 泡妞秘籍"
Ngày 25 tháng 9, Hoàng Lễ Cách và Khổng Thùy Nam diễn vai chính trong phim điện ảnh "Tựa Như Tình Yêu 2-Chỉ có tôi biết". Phim được chiếu ở mục phim điện ảnh VIP của iQiyi. Trong bộ phim này, vai diễn của Hoàng Lễ Cách là cậu sinh viên Mạch Đinh hoạt bát, thích pha trò nhưng có chút tự ti. Cùng ngày tham gia buổi lễ công chiếu "Tựa như tình yêu 2". Cùng lúc đó, tham gia quay MV "Vô ngôn" - ca khúc tuyên truyền cho bộ phim.
Hoạt động nghệ thuật > 2016

Ngày 14 tháng 01, Hoàng Lễ Cách phát hành single đầu tay <You Get Me>, đạt hạng 2 BXH bài hát mới châu Á trong tháng 1, đạt hạng 4 V-chart của YinYueTai tháng 3.
Ngày 28 tháng 01, chính thức phát hành MV <You Get Me>.
Ngày 30 tháng 01, tổ chức Fanmeeting quảng bá <You Get Me> tại Thượng Hải, đồng thời tuyên bố rời công ty Bằng Trình.
Ngày 27 tháng 02, tổ chức Fanmeeting quảng bá <You Get Me> ở Băng Cốc, Thái Lan.
Tháng 03, tham gia chương trình thực tế "Chuyến đi bất ngờ" của Tecent Video ở Thái.
Ngày 10 tháng 04, là khách mời tham dự Lễ trao giải V-chart thường niên lần thứ 4.
Tháng 05, tham gia ghi hình chương trình "Hương vị ấm áp" ở Bắc Kinh.
Ngày 10 tháng 06, tham gia chương trình "Electric Run" với vai trò khách mời ở Trịnh Châu.
Ngày 14 tháng 06, cùng nghệ sĩ người Thái Tou Sedthawut Anusit tham gia hoạt động điện ảnh chủ đề trà chiều.
Ngày 25 tháng 06, chính thức phát hành EP <Saxisa> với 2 phiên bản: Hip-Hop và Trung Quốc trên YinYueTai.
Ngày 18 tháng 07, chính thức phát hành ca khúc chủ đạo <Saxisa>.
Ngày 03 tháng 08, fansign <Saxisa> ở Thượng Hải.
Ngày 06 tháng 08, concert đầu tiên của Hoàng Lễ Cách, tổ chức ở Ninh Ba.
Ngày 30 tháng 10, tổ chức party sinh nhật tuổi 23 ở Thượng Hải.
Ngày 17 tháng 12, tham gia "Royal River", cuộc thi Parkour cho thanh niên ở Bắc Kinh.
Ngày 24 tháng 12, concert Giáng sinh biểu diễn miễn phí, tổ chức tại Bắc Kinh.
Hoạt động nghệ thuật > 2017

Ngày 08 tháng 04, tham dự Lễ trao giải V-chart thường niên lần thứ 5, nhận được giải "Nam ca sĩ đột phá của năm".
Ngày 10 tháng 05, phát hành single <Envy>.
Ngày 13 tháng 05, tham gia ghi hình show truyền hình "Đầu bếp nam quyến rũ".
Ngày 14 tháng 05, cùng 2 nam diễn viên Thái Ohm và Boom, tham gia Fanmeeting "Đại tác chiến thiếu nữ vượt thứ nguyên".
Ngày 25 tháng 05, tham gia "OK! Changba" , mừng sinh nhật Changba lần thứ 5.
Ngày 14 tháng 06, phát hành single <Honeymoon>.
Ngày 24 tháng 06, phát hành single <Fake Phế>.
Phim

| Năm | Tên | Vai trò | Đạo diễn | Hợp tác |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2014 | Tựa như tình yêu | Mạch Đinh | Trần Bằng | Khổng Thùy Nam |
| 2015 | Tựa như tình yêu 2 - Chỉ có tôi biết | Mạch Đinh | Trần Bằng | Khổng Thùy Nam |
| 2015 | Bí kíp tán gái | Hoàng Nhất Phong | Từ Tĩnh Phàm | Khổng Thùy Nam |
Âm nhạc > Đĩa đơn/ EPs

| Tên tác phẩm | Ngày phát hành | Thể loại |
| --- | --- | --- |
| You Get Me | 14-01-2016 | Hip Hop |
| EP Saxisa | 25-06-2016 | Ver Hip Hop và Ver Trung Quốc |
| Ca khúc chủ đạo Saxisa | 19-07-2016 | Hip Hop |
| Lure | 16-11-2016 | Hip Hop |
| I'm into you | 24-12-2016 | Hip Hop |
| Envy | 10-05-2017 |  |
| Honeymoon | 14-06-2017 | Hip Hop |
| Fake phế | 24-06-2017 | Rap |
Giới thiệu vắn tắt album: ca khúc đầu tay mang phong cách hip hop của Hoàng Lễ Cách  «You Get Me »  đã được phát hành. Lễ Cách tham gia toàn bộ quá trình từ ca từ đến nhạc, chế tác và biểu diễn. "Có lẽ chúng ta không thể giữ được vẻ ngoài thanh xuân của mình, nhưng ít ra chúng ta vẫn có thể kiên trì một lòng hướng về phía trước''. Hoàng Lễ Cách dùng thanh âm của mình biểu đạt thái độ chấp nhất liều lĩnh với niềm vui của mình, mỗi một câu từ trong bài hát đều nói lên những chuyện cũ trước đây, chấp niệm của bé trai cũng như chính mình, sẽ không bao giờ thua cuộc. Khẽ nhắm hai mắt, mở đôi tai, dùng trái tim để cảm nhận một thế giới mới mà Hoàng Lễ Cách đem lại.
MV tham gia

| Thời gian | Bài hát | Ghi chú | Hợp tác | Trình bày | Giám đốc |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 21-07-2014 | Vô ngôn | Bài hát chủ đề "Tựa như tình yêu" | Khổng Thùy Nam | Lâm Nhất Kiệt, Trình Khải Hạo | Trần Bằng |
| 21-07-2014 | Vô ngôn | Bài hát chủ đề "Chỉ có tôi biết" | Khổng Thùy Nam, Đổng Ngọc Phong, Mã Nghiêu, Liêu Mỹ Lộ, Lâm Nhất Kiệt, Trình Khải Hạo | Khổng Thùy Nam, Đổng Ngọc Phong, Mã Nghiêu, Liêu Mỹ Lộ, Lâm Nhất Kiệt, Trình Khải Hạo | Trần Bằng |
| 28-01-2016 | You Get Me |   | Zaha Club | Hoàng Lễ Cách | JuneChin9 |
| 05-09-2016 | SAXISA | Địa điểm Los Angeles  |   | Hoàng Lễ Cách | Jay Ahn |
| 13-09-2016 | Chỉ cần 88 | Quảng cáo |   | Hoàng Lễ Cách | Diêm Khoát |
| 17-10-2016 | Noãn thích |   |   | Hoàng Lễ Cách |   |
Show tham gia

| Thời gian | Tên tiết mục |
| --- | --- |
12-03-2013: Các đội mạnh nhất
10-08-2014: Khoảng cách tĩnh lặng
15-10-2015: Phòng làm việc Blued
25-10-2015: Kaola Đại Ca Tú
10-03-2016: Chuyến đi bất ngờ
17-03-2016: Phỏng vấn Ngẫu Phốc
26-04-2016: Hương vị ấm áp
10-06-2016: Concert Zebra ở Trịnh Châu
05-07-2016: Khách mời YinYueTai
25-08-2016: Khách mời YinYueTai
02/03-09-2016: 1,3 tỉ DB
09-09-2016: Tinh cầu Ali
13-05-2017: Đầu bếp nam quyến rũ
Hoạt động xã hội

Ngày 25 tháng 8 năm 2014, Khổng Thùy Nam và Hoàng Lễ Cách cùng nhận thách thức "Ice Bucket Challenge" của đạo diễn Trần Bằng, tham dự hoạt động công ích Ái Tâm, kêu gọi mọi người quan tâm cùng tham gia.
Ngày 31 tháng 5 năm 2015, Hoàng Lễ Cách và đoàn công ích Thôi Xán cô nhi viện Hy Vọng ở Bắc Kinh, hóa thân thành "bảo mẫu" sưởi ấm cho các em nhỏ.
Ngày 24 tháng 04 năm 2016, Hoàng Lễ Cách tham gia NBA Allen Iverson, cùng huấn luyện viên Iverson đấu giải giao lưu từ thiện.
Ngày 25 tháng 11 năm 2016, tham gia buổi họp báo "Gia tăng bữa ăn dinh dưỡng vì trẻ em ốm yếu", cùng trẻ em tại hiện trường tương tác.
Ngày 26 tháng 05 năm 2017, quay video kêu gọi vì trẻ em nghèo miền núi.
Ghi chép giải thưởng > Vũ đạo

2012: Liên hoan nghệ thuật thanh niên Bắc Kinh tiết mục nhảy nhóm: huy chương đồng
Tham khảo nguồn: http://www.cntv.cn/byaf/2012/
Ghi chép giải thưởng > Âm nhạc

02-10-2016: BXH âm nhạc toàn cầu Trung Quốc, ca khúc <SAXISA>
16-11-2016: BXH châu Á AiBB tuần 13, ca khúc <SAXISA>
Ghi chép giải thưởng > Cá nhân

08-04-17: Lễ trao giải V-chart thường niên lần thứ 5, giải "Nam ca sĩ đột phát của năm"
Đánh giá nhân vật

Trong thực tế Hoàng Lễ Cách là người có ý chí mạnh mẽ, so với Mạch Đinh thì có phần bình tĩnh và tự tin hơn nhiều. (腾讯娱乐 bình luận)
Trên người Hoàng Lễ Cách không có sự tự ti của Mạch Đinh, sự tự tin của anh ấy khiến anh ấy có khả năng ngốc manh giống như Mạch Đinh mang lại cho những người xung quanh năng lượng tích cực, cũng giúp anh ấy diễn thành công nhân vật Mạch Đinh này. (新浪娱乐 bình luận)
Zatrephes lentiginosus

| Zatrephes lentiginosus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Zatrephes
Loài (species): Z. lentiginosus
Danh pháp hai phần
Zatrephes lentiginosus Rothschild, 1917 
Zatrephes lentiginosus là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Ceanothus impressus

| Ceanothus impressus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Rosales
Họ (familia): Rhamnaceae
Chi (genus): Ceanothus
Loài (species): C. impressus
Danh pháp hai phần
Ceanothus impressus Trel., 1888 
Ceanothus impressus là một loài thực vật có hoa trong họ Táo. Loài này được Trel. mô tả khoa học đầu tiên năm 1888.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ceanothus impressus”. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2013.
Palayad

| Palayad |
| --- | --- |

Palayad
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Kerala
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 16,462
Múi giờ: UTC+05:30
Palayad là một thị trấn thống kê (census town) của quận Kozhikode thuộc bang Kerala, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Palayad có dân số 16.462 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Palayad có tỷ lệ 83% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 87%, và tỷ lệ cho phái nữ là 79%. Tại Palayad, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Altair, São Paulo

Vị trí của Altair trong bang São Paulo
Đối với các định nghĩa khác, xem Altair.
Altair là một đô thị ở São José do Rio Preto, bang São Paulo, Brasil. Thành phố này có dân số (năm 2007) là 3272 người, diện tích là 316,088 km², mật độ dân số 11,8 người/km². Altair nằm ở khu vực có độ cao 473 m, cách thủ phủ bang São Paulo 473 km. Altair nằm ở khu vực khí hậu cận nhiệt đới. Theo điều tra năm 2000, đô thị này có chỉ số phát triển con người 0,76, tuổi thọ bình quân năm, tỷ lệ biết đọc biết viết là 85,28%, tỷ lệ trẻ dưới 1 tuổi tử vong là 11,83/1 triệu, tỷ lệ sinh là 2,64 con/mẹ.
Các sông

Rio Grande
Rio Turvo
Rio da Cachoeirinha
Scopula afghana

| Scopula afghana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Tông (tribus): Scopulini
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. afghana
Danh pháp hai phần
Scopula afghana (Ebert, 1965) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Ustocidalia afghana Ebert, 1965 
Scopula afghana là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Sihvonen, P., 2005: Phylogeny and classification of the Scopulini moths (Lepidoptera: Geometridae, Sterrhinae). Zoological Journal of the Linnean Society 143: 473–530.
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Ngữ hệ Mixe–Zoque

| Ngữ hệ Mixe–Zoque  |
| --- | --- |
Ngữ hệ Mije–Soke
Phân bố địa lý: México: Oaxaca, Chiapas, Tabasco, Veracruz
Phân loại ngôn ngữ học: Totozoque ?
Ngữ ngành con:  Mixe  Zoque 
Glottolog:: mixe1284
Vùng hiện diện của ngữ hệ Mixe–Zoque: Mixe (đỏ) và Zoque (xanh)
Ngữ hệ Mixe–Zoque là một ngữ hệ gồm những thứ tiếng được nói ở trong và quanh eo đất Tehuantepec, México. Chính phủ México công nhận ba ngôn ngữ Mixe–Zoque: Mixe (ayook) với 188.000 người nói, Zoque (o'de püt) với 88.000 người nói, và Popoluca (mà thực ra là tên gọi chung cho những ngôn ngữ Mixe và Zoque nhỏ khác nhau) với 69.000 người nói. Trên thực tế, sự đa dạng bên trong của hệ là khá lớn: Ethnologue liệt kê đến 17 ngôn ngữ khác nhau, còn hệ thống phân loại của Wichmann (1995) xác định 12 ngôn ngữ và 11 "phương ngữ". Có một ngôn ngữ tuyệt chủng hiện được xếp vào hệ Mixe–Zoque là tiếng Tapachultec, từng có mặt ở vùng bờ biển đông nam Chiapas.
Lịch sử

Về lịch sử, hệ Mixe–Zoque từng phân bố rộng hơn nhiều so với ngày nay, lan đến tận bờ Thái Bình Dương của Guatemala (tức vùng Soconusco). Terrence Kaufman và Lyle Campbell lập luận (dựa trên một số từ mượn phổ biến trong các ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ) rằng nhiều khả năng người Olmec, chủ nhân của nền văn hóa nổi trội đầu tiên của Trung Bộ châu Mỹ, nói ngôn ngữ Mixe–Zoque. Kaufman và John Justeson cũng cho biết rằng họ đã giải dịch được một phần chữ Epi-Olmec trên La Mojarra Stela 1, dựa trên quan điểm của họ rằng ngôn ngữ trên bản khắc là một thứ tiếng Mixe–Zoque cổ.
Cả hai điều trên đều bị phản bác: Michael D. Coe và David Stuart cho rằng phần còn sót lại của những bản khắc Epi-Olmec ít ỏi là chưa đủ để dựng lên cơ sở cho quá trình giải dịch. Thêm nữa, khi họ áp dụng phương pháp giải dịch của Kaufman và Justeson vào những bản khắc Epi-Olmec khác thì chẳng thu được thứ gì có thể hiểu nổi cả. Wichmann (1995) nêu bật lên rằng một số từ mượn gốc Mixe–Zoque trong những ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ khác thực ra chỉ có gốc Zoque (vắng mặt trong nhánh Mixe), điều này nhất định phải đẩy thời điểm mượn lùi ra sau thời kỳ ngôn ngữ Mixe–Zoque nguyên thủy - lúc mà văn minh Olmec ở đỉnh cao. Tuy vậy, sau đó, các học giả xác định thời điểm hai nhánh Mixe và Zoque tách nhau ra là sớm hơn so với suy nghĩ ban đầu của họ; do vậy, lập luận của Wichmann trở nên kém thuyết phục hơn ban đầu.
Kaufman (2001), lại dựa trên cơ sở từ mượn Mixe–Zoque trong ngôn ngữ lân cận, đề xuất rằng từng có một ngôn ngữ Mixe–Zoque hiện diện tại Teotihuacan, đồng thời cho rằng ngữ hệ Mixe–Zoque đã đóng vai trò lan rộng một vài đặc điểm ngôn ngữ mà có thể coi là "đặc trưng" cho các ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ.
Ngữ hệ Mixe–Zoque hiện không được coi là có quan hệ phát sinh với ngữ hệ nào, dù vào đầu thế kỉ XX Edward Sapir gộp nó vào siêu hệ Penuti của ông; gần đây hơn, có đề xuất về một mối quan hệ với ngữ hệ Totonac, tạo nên liên hệ Toto-Zoque.
Phân loại > Wichmann (1995)

Hệ thống phân loại trong hình sau là của Søren Wichmann (1995).
Phân loại > Kaufman & Justeson (2000)

Hệ thống phân loại sau là của Kaufman & Justeson (2000), do Zavala (2000) công bố. Chữ in nghiêng là tên ngôn ngữ con.
Mixe
Tapachultec
Olutec
Mixe "lõi"
Sayultec
(tách nhánh)
Mixe đất thấp
Mixe đất cao
Zoque
Zoque Vịnh
Zoque Soteapan (Sierra Popoluca)
(tách nhánh)
Zoque Texistepec
Zoque Ayapanec
Zoque
Zoque Chiapas
Zoque Oaxaca
Ngữ âm

Hệ thống âm vị của ngôn ngữ Mixe–Zoque nguyên thủy do Wichmann (1995) phục dựng có thể xem là khá đơn giản, nhưng nhiều ngôn ngữ con đã biến đổi hệ thống ban đầu này: một số phát triển một hệ thống nguyên âm khá phức tạp, một số lại nảy sinh sự phân biệt giữa phụ âm tắc fortis và lenis.
Dù âm cạnh lưỡi /l/ có mặt ở vài ngôn ngữ, nhiều khả năng nó có nguồn gốc tượng thanh.
|  | Trước | Giữa | Sau |
| --- | --- | --- | --- |
| Đóng | *i *iː | *ɨ *ɨː | *u *uː |
| Vừa | *e *eː |  | *o *oː |
| Mở |  | *a *aː |  |
*ɨ *ɨː cũng được phục dựng là *ə *əː.
|  | Đôi môi | Chân răng | Chân răng-vòm | Ngạc mềm | Thanh hầu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tắc | *p | *t | *t͡s | *k | *ʔ |
| Xát |  | *s |  |  | *h |
| Mũi | *m | *n |  |  |  |
| Tiếp cận | *w |  | *j |  |  |
Ngữ âm > Âm tiết

Ngôn ngữ Mixe–Zoque nguyên thủy nổi bật với cấu trúc lõi âm tiết mà có thể tạo nên từ việc kết hợp nguyên âm, cộng với âm tắc thanh hầu hay âm /h/. Những cụm phụ âm cuối âm tiết phức tạp điển hình cho các ngôn ngữ con cũng có thể được phục dựng ngược về ngôn ngữ mẹ.
Lõi âm tiết ở ngôn ngữ Mixe–Zoque nguyên thủy có thể là:
Chú thích

↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Mixe–Zoque”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Campbell and Kaufman (1976).
↑  Wichmann, Beliaev & Davletshin, in press (Sept 2008).
↑  Zavala Maldonado, Roberto. 2000. Inversion and other topics in the grammar of Olutec (Mixe). Ph.D. Dissertation: University of Oregon.
Tài liệu

Campbell, L., and T. Kaufman (1976), "A Linguistic Look at the Olmecs", American Antiquity, 41 pp. 80–89.
Justeson, John S., and Kaufman, Terrence, (1997),"A Newly Discovered Column in the Hieroglyphic Text on La Mojarra Stela 1: a Test of the Epi-Olmec Decipherment", Science, 07/11/97, Vol. 277 Issue 5323, p. 207.
Justeson, John S., and Kaufman, Terrence (2001) Epi-Olmec Hieroglyphic Writing and Texts Lưu trữ 2011-05-25 tại Wayback Machine.
Kaufman, Terrence, (2001) Nawa linguistic prehistory, published at website of the Mesoamerican Language Documentation Project Lưu trữ 2016-03-03 tại Wayback Machine
Wichmann, Søren (1995). The Relationship Among the Mixe–Zoquean Languages of Mexico. Salt Lake City: University of Utah Press. ISBN 0-87480-487-6.
Wichmann, Søren (1998). “A conservative look at diffusion involving Mixe–Zoquean languages”.  Trong Roger Blench and Matthew Spriggs (biên tập). Archaeology and Language, vol. II: Correlating archaeological and linguistic hypotheses. One World Archaeology series, no. 29. Luân Đôn và New York: Routledge. ISBN 0-415-11761-5. OCLC 35673530.
Brigham Young University press release on behalf of Brigham Young University archaeologist Stephen Houston and Yale University professor emeritus Michael Coe disputing Justeson/Kaufman findings.
Hồ Baikal

| Hồ Baikal |
| --- | --- |


Địa lý
Khu vực: Siberi, Nga
Tọa độ: 53°30′B 108°0′Đ﻿ / ﻿53,5°B 108°Đ﻿ / 53.500; 108.000
Nguồn cấp nước chính: Selenga, Barguzin, Thượng Angara
Nguồn thoát đi chính: Angara
Lưu vực: 560.000 km2 (216.000 dặm vuông Anh)
Quốc gia lưu vực: Nga và Mông Cổ
Độ dài tối đa: 636 km (395 mi)
Độ rộng tối đa: 79 km (49 mi)
Diện tích bề mặt: 31.722 km2 (12.248 dặm vuông Anh)
Độ sâu trung bình: 744,4 m (2.442 ft)
Độ sâu tối đa: 1.642 m (5.387 ft)
Dung tích: 23.615,39 km3 (5.670 mi khối)
Thời gian giữ lại nước: 330 years
Cao độ bề mặt: 455,5 m (1.494 ft)
Các đảo: 27 (Đảo Olkhon)
Khu dân cư: Severobaykalsk, Slyudyanka, Baykalsk, Ust-Barguzin
Hồ Baikal (phiên âm tiếng Việt: Hồ Bai-can; Nga: о́зеро Байка́л, chuyển tự. Ozero Baykal, IPA: [ˈozʲɪrə bɐjˈkal]; tiếng Buryat Nga: Байгал нуур, tiếng Mông Cổ: Байгал нуур, Baygal nuur, nghĩa là "hồ tự nhiên"; tiếng Kyrgyz: Байкол) là hồ đứt gãy lục địa ở Nga, thuộc phía nam Siberi, giữa tỉnh Irkutsk ở phía tây bắc và Cộng hòa Buryatia ở phía đông nam.
Đây là hồ nước ngọt có lượng nước lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 22-23% tổng lượng nước ngọt không bị đóng băng quanh năm trên bề mặt thế giới. Với 23.615,39 km3 (5.670 mi khối) nước ngọt, nó nhiều hơn cả năm hồ nước của Ngũ Đại Hồ cộng lại. Độ sâu tối đa của hồ là 1.642 m (5.387 ft), nên Baikal chính là hồ sâu nhất thế giới được coi là một trong số những hồ trong nhất và cũng là hồ lâu đời nhất thế giới. khi nó hình thành cách đây 25-30 triệu năm trước. Xét về diện tích bề mặt, đây là hồ nước lớn thứ bảy trên thế giới.
Tương tự như hồ Tanganyika, hồ Baikal được hình thành từ một thung lũng tách giãn cổ có hình lưỡi liềm dài với diện tích bề mặt 31.722 km2 (12.248 dặm vuông Anh), nhỏ hơn so với hồ Superior hay hồ Victoria. Baikal là nhà của hàng ngàn loài động thực vật, nhiều trong số đó không thể tìm thấy ở nơi nào khác trên thế giới. Chính vì vậy, hồ Baikal đã được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vào năm 1996. Khu vực phía đông bờ hồ là nơi sinh sống của các bộ lạc người Buryat, họ chăn nuôi dê, lạc đà, bò và cừu, trong một môi trường khắc nghiệt khi nhiệt độ trung bình tối thiểu vào mùa đông là −19 °C (−2 °F) và tối đa trong mùa hè chỉ là 14 °C (57 °F).
Khu vực phía đông của hồ Baikal được gọi là Ngoại Baikal và khu vực quanh hồ đôi khi được gọi đơn giản là Baikalia.
Địa lý và thủy văn

Hồ Baikal nằm trong một thung lũng tách giãn được hình thành bởi Đới tách giãn Baikal, nơi vỏ Trái Đất dần tách ra. Với chiều dài 636 km (395 mi) và chiều rộng 79 km (49 mi) và diện tích 31.722 km2 (12.248 dặm vuông Anh), hồ Baikal có diện tích bề mặt lớn hơn bất kỳ hồ nước ngọt nào khác tại châu Á và là hồ sâu lớn nhất thế giới với độ sâu 1.642 m (5.387 ft) dưới mực nước biển. Phần đáy của hồ sâu 1.186,5 m (3.893 ft) dưới mực nước biển, song bên dưới đó là 7 km (4,3 mi) trầm tích, vì thể điểm đáy của đứt gãy sâu 8–11 km (5,0–6,8 mi) dưới mặt đất xung quanh: và là đứt gãy trên lục địa sâu nhất trên Trái Đất. Theo quan điểm địa chất, đứt gãy này vẫn còn trẻ và đang hoạt động, nó mở rộng khoảng 2 cm mỗi năm. Đớt đứt gãy này cũng có hoạt động động đất, ngoài ra cũng có các suối nước nóng trong khu vực quanh hồ. Hồ Baikal được phân thành ba bồn hay bể: Bắc, Trung và Nam, với độ sâu tương ứng là 900 m (3.000 ft), 1.600 m (5.200 ft), và 1.400 m (4.600 ft). Bồn Bắc và Trung tách biệt nhau qua dãy Academician trong khi khu vực quanh đồng bằng Selenga và vùng yên ngựa Buguldeika tách biệt bồn Trung và Nam. Hồ thoát nước qua sông Angara, một chi lưu của sông Enisei. Địa hình đáng chú ý tại hồ Baikal là Mũi Ryty nằm trên bờ tây bắc.
Hồ Baikal ước tính có tuổi đời từ 25-30 triệu năm trước khiến nó trở thành hồ nước lâu đời nhất thế giới.
Bao quanh hồ nước là những dãy núi. Phía bắc là Dãy núi Baikal, đông bắc là dãy Barguzin, rừng Taiga bao quanh và hồ được bảo vệ bởi rất nhiều các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên. Trong hồ nước là 27 hòn đảo lớn nhỏ khác nhau, lớn nhất trong số đó là đảo Olkhon dài 72 km (45 mi) là đảo hồ lớn thứ ba thế giới. Hồ nước được nuôi dưỡng bởi 330 con sông lớn nhỏ. Những dòng chính chảy trực tiếp vào Baikal là sông Selenga, Barguzin, Thượng Angara, Turka, Sarma và Snezhnaya. Sông Angara là cửa thoát nước duy nhất của hồ Baikal.
Hồ được bao quanh bởi những ngọn núi; Dãy núi Baikal ở bờ phía bắc, dãy Barguzin ở bờ đông bắc và các cánh rừng taiga được bảo vệ như một công viên quốc gia. Hồ có 27 hòn đảo; lớn nhất là hồ Olkhon, dài 72 km (45 dặm) và là hòn đảo trên hồ lớn thứ ba thế giới. Hồ được 330 dòng sông chảy vào. Những con sông chính chảy trực tiếp vào hồ Baikal là Selenga, Barguzin, Upper Angara, Turka, Sarma và Snezhnaya. Nó được dẫn lưu thông qua một lối thoát duy nhất, Angara.
Vách đá ở đảo Olkhon
Một "bãi biển" có cát ở Kabansky
Các ngọn núi ở bán đảo Svyatoy Nos, vườn quốc gia Zabaykalsky
Cửa sông Turka trước khi đổ vào hồ Baikal