stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Định lý năm màu
Dây chuyền luân phiên màu

Giả sử đồ thị phẳng G đã được tô màu các đỉnh. Một dây chuyền luân phiền màu trong G là một dây chuyền sơ cấp mà các đỉnh của chúng được tô bằng 2 màu (trong cách tô màu đang áp dụng cho G).
Giả sử dây chuyền x0 x1 x2... xk là dây chuyền luân phiên màu được tô bởi 2 màu W (White) và B (Black) trong cách tô đang dùng cho G. Nếu x0 được tô bởi W thì x1 được tô bở B, x2 được tô bởi W, x3 được tô bởi B,... Sở dĩ như vậy vì các đỉnh kề nhau phải sử dụng màu khác nhau, mà các đỉnh trên dây chuyền này chỉ được tô bởi W và B.
Tính chất của các dây chuyền luân phiên màu

Vì đang xét biểu diễn phẳng (tức là vẽ trên mặt phẳng sao cho không có bất kỳ 2 cạnh nào cắt nhau)  của đồ thị nên nếu có hai dây chuyền bất kỳ nào đó cắt nhau thì chúng phải có chung đỉnh, tức là cắt nhau tại đỉnh chung chứ không thể có hai cạnh cắt nhau (do cách vẽ biểu diễn phẳng không có bất kỳ hai cạnh nào cắt nhau).
Kết hợp điều này với định nghĩa của dây chuyền luân phiên màu ta suy ra tính chất hiển nhiên nhưng quan trọng sau đây:
Hai dây chuyền luân phiên màu không dùng chung màu thì không thể cắt nhau (vì nếu cắt nhau thì phải có chung đỉnh, mà đỉnh chung đó lại tô một màu nào đó nên hai dây chuyền phải có dùng chung màu).
Sau đây là một mệnh đề quan trọng liên quan đến đồ thị phẳng, được sử dụng để chứng minh định lý 5 màu.
Tính chất của các dây chuyền luân phiên màu > Mệnh đề 1

Giả sử  G=(X,E) là đồ thị đơn, phẳng, liên thông. Khi đó G phải có chứa ít nhất một đỉnh có bậc nhỏ hơn hay bằng 5.
Tức là:  \exists x\in X,d_{G}(x)\leq 5.
Chứng minh
Giả sử ngược lại:  \forall x\in X,d_{G}(x)\geq 6\ \ \ \ \ \ (\alpha )
Giả sử đồ thị gồm n đỉnh và e cạnh. Nếu số cạnh  e\leq 2 thì điều phải chứng minh là hiển nhiên, ta chỉ xét  e>2.
Áp dụng công thức bậc đỉnh số cạnh và  d_{G}(x)\geq 6,\forall x\in X:
 6n=\sum _{x\in X}6\leq \sum _{x\in X}d_{G}(x)=2e
Theo hệ quả của công thức Euler:  e\geq 3n-6
Từ đó suy ra:  6n\leq 2e\leq 2(3n-6)\Rightarrow 6n\leq 6n-12\Rightarrow 0\leq -12(!)
Như vậy ta có điều mâu thuẫn, tức là giả sử  (\alpha ) bị sai.
Nhận xét
Mặc dù mệnh đề trên giả sử G là đồ thị đơn, phẳng, liên thông, nhưng nếu G (là đồ thị đơn và phẳng) không liên thông thì mỗi thành phần liên thông của G là đồ thị đơn, phẳng, liên thông: áp dụng mệnh đề trên thì tồn tại đỉnh trong thành phần liên thông (cũng là đỉnh của G) có bậc không quá 5.
Như vậy, chúng ta có mệnh đề sau đây.
Tính chất của các dây chuyền luân phiên màu > Mệnh đề 2

Giả sử  G=(X,E) là đồ thị đơn, phẳng. Khi đó G phải có chứa ít nhất một đỉnh có bậc nhỏ hơn hay bằng 5.
Tức là:  \exists x\in X,d_{G}(x)\leq 5
Chứng minh định lý 5 màu

Ta chứng minh quy nạp theo số đỉnh n của đồ thị.
Với n = 1, 2, 3, 4, 5 thì hiển nhiên có thể dùng không quá 5 màu để tô màu các đỉnh theo phép tô màu.
Giả sử rằng mọi đồ thị phẳng có số đỉnh  k<n đều có thể tô màu đỉnh bằng cách dùng không quá 5 màu.
Theo mệnh đề trên G phải chứa một đỉnh x0 mà  d_{G}(x_{0})\leq 5.\,
Gọi G1 là đồ thị có được từ G bằng cách xóa đi đỉnh x0. G1 là đồ thị phẳng có n-1 đỉnh theo giả thiết quy nạp có thể tô G1 bằng cách dùng không quá 5 màu, giả sử  s=\gamma (G_{1})\leq 5 và xét một cách tô màu G1 sử dụng s màu. Ta xét các trường hợp sau đây:
Chứng minh định lý 5 màu > Trường hợp 1

Nếu  s=\gamma (G_{1})\leq 4: chỉ cần lấy cách đang tô cho G1, sau đó tô x0 bằng một màu khác với các màu đã tô cho G1, khi đó ta có cách tô màu G sử dụng  s+1 màu và suy ra:  \gamma (G)=s+1\leq 4+1=5
Chứng minh định lý 5 màu > Trường hợp 2

Nếu  s=\gamma (G_{1})=5 và  d_{G}(x_{0})\leq 4: x0 kề với không quá 4 đỉnh, các đỉnh kề với x0 sử dụng chưa hết 5 màu, ta lấy cách đang tô cho G1 và tô x0 bằng màu khác với các đỉnh xung quanh x0 (nhưng vẫn nằm trong số 5 màu đang dùng cho G1). Suy ra:  \gamma (G)=5
Chứng minh định lý 5 màu > Trường hợp 3

Nếu  s=\gamma (G_{1})=5 và  d_{G}(x_{0})=5. Xét một phép tô màu G1 dùng 5 màu, giả sử ta dùng các màu R (red), W (white), G (green), B (blue), Y (yellow).
Nếu 5 đỉnh xung quanh x0 chưa dùng đủ 5 màu này: ta chỉ tô x0 bằng màu chưa dùng và suy ra có thể tô (G) bằng 5 màu.
Nếu 5 đỉnh xung quanh x0 dùng đủ 5 màu này: đây là trường hợp chúng ta sẽ sử dụng phép thay thế màu nhờ dựa vào các dây chuyền luân phiên màu. Không mất tổng quát có thể giả sử các màu tô các đỉnh kề với x0 được bố trí như hình ảnh. Ta xét hai dạng loại trừ nhau như sau:
Chứng minh định lý 5 màu > Trường hợp 3 > Dạng 1

Không tồn tại dây chuyền luân phiên màu Green – White từ đỉnh y1 đến đỉnh y4.
Ta đặt tập:
T(y1) = {đỉnh z / có dây chuyền luân phiên Green – White từ y1  đến Z}
với quy ước T(y1) gồm cả y1 thì tập này có các tính chất:
T(y1) không chứa y4:  y_{4}\notin T(y_{1}).
Các đỉnh thuộc T(y1) chỉ được tô bằng hai màu Green và White.
Với mọi đỉnh v kề với một đỉnh nào đó của T(y1) nếu v tô bằng màu khác với Green, White thì  v\notin T(y_{1}), còn nếu v tô bằng một trong hai màu này thì suy ra  v\in T(y_{1}).
Đỉnh y4 không kề với bất kỳ đỉnh nào của T(y1) vì nếu ngược lại thì theo tính chất trên ta suy ra  y_{4}\in T(y_{1}) mâu thuẫn với tính chất đầu tiên.
Từ đó có thể suy ra có thể thực hiện phép thay đổi màu: các đỉnh màu Green trong T(y1) tô lại bằng màu White và ngược lại. Phép đổi màu này chỉ làm ảnh hưởng trong nội bộ của T(y1) và không vi phạm nguyên tắc tô màu bởi vì (do các tính chất nói trên của T(y1)):
Các đỉnh kề nhau trong T(y1) thì đã hoán vị màu
Các đỉnh kề với đỉnh của T(y1) mà không thuộc về T(y1) thì lại có màu khác với Green, White.
Sau phép thay đổi màu này thì y1 được tô bằng màu White còn y4 lại vẫn giữ nguyên màu White (do tính chất  y_{4}\notin T(y_{1})): nhờ vậy ta có thể tô x0 bằng màu Green, nên đồ thị (G) có thể tô màu bằng 5 màu.
Chứng minh định lý 5 màu > Trường hợp 3 > Dạng 2

Tồn tại dây chuyền luân phiên màu Green – White từ đỉnh y1 đến đỉnh y4.
Lúc này ta xét sự tồn tại dây chuyền luân phiên màu Blue – Yellow từ y5 đến y3: nếu dây chuyền như vậy tồn tại thì theo tính chất liên tục (xem hình) dây chuyền này phải cắt dây chuyền luân phiên màu Green – White: mâu thuẫn với tính chất của dây chuyền luân phiên màu bởi vì 2 dây chuyền này không có chung màu. Như vậy:
Không tồn tại dây chuyền luân phiên màu Blue – Yellow từ đỉnh y5 đến đỉnh y3.
Bằng cách lý luận hoàn toàn tương tự như dạng 1, ta có thể thực hiện phép thay thế màu sao cho y5 chuyển thành Yellow còn y3 thì vẫn giữ nguyên màu cũ là Yellow. Lúc đó có thể tô x0 bằng màu Blue, nên đồ thị (G) có thể tô bằng 5 màu.
Chú thích

↑  Trần Đan Thư - Dương Anh Đức (2008). Lý Thuyết Đồ Thị. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh.
Polygrammodes griveaudalis

| Polygrammodes griveaudalis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Polygrammodes
Loài (species): P. griveaudalis
Danh pháp hai phần
Polygrammodes griveaudalis
Polygrammodes griveaudalis là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Poliopastea ockendeni

| Poliopastea ockendeni> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Poliopastea
Loài (species): P. ockendeni
Danh pháp hai phần
Poliopastea ockendeni
Poliopastea ockendeni là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Poliopastea sura

| Poliopastea sura> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Poliopastea
Loài (species): P. sura
Danh pháp hai phần
Poliopastea sura
Poliopastea sura là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Polygonatum verticillatum

| Polygonatum verticillatum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocot
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Asparagaceae
Chi (genus): Polygonatum
Loài (species): P. verticillatum
Danh pháp hai phần
Polygonatum verticillatum (L.) All. 
Danh pháp đồng nghĩa
  Danh sách  Campydorum verticillatum (L.) Salisb. nom. inval.   Convallaria leptophylla D.Don   Convallaria stellifolia Peterm.   Convallaria verticillata L.   Evallaria verticillata (L.) Neck. nom. inval.   Polygonatum angustifolium Bubani nom. illeg.   Polygonatum erythrocarpum Hua   Polygonatum jacquemontianum Kunth   Polygonatum kansuense Maxim. ex Batalin   Polygonatum leptophyllum (D.Don) Royle   Polygonatum macrophyllum Sweet   Polygonatum minutiflorum H.Lèv.   Polygonatum roseum Hook. nom. illeg.   Sigillum verticillatum (L.) Montandon   Troxilanthes angustifolia Raf.  
Polygonatum verticillatum là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được (L.) All. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1785.
Chú thích

↑  “The Plant List: A Working List of All Plant Species”. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 5 năm 2021. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
↑  The Plant List (2010). “Polygonatum verticillatum”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Polygrammodes hintzi

| Polygrammodes hintzi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Polygrammodes
Loài (species): P. hintzi
Danh pháp hai phần
Polygrammodes hintzi
Polygrammodes hintzi là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Acajutiba

| Acajutiba |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 

  Hiệu kỳ

AcajutibaVị trí ở Brasil
Quốc gia:  Brasil
Bang: Bahia
Vùng thuộc bang: Nordeste Baiano
Tiểu vùng: Alagoinhas
Diện tích
 • Tổng cộng: 267,66 km2 (103,34 mi2)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 14.393
 • Mật độ: 53,77/km2 (139,3/mi2)
Múi giờ: BRT (UTC-3)
 • Mùa hè (DST): BRST (UTC-2)
48360-000 
Mã điện thoại: 75 
Acajutiba là một đô thị thuộc bang Bahia, Brasil. Đô thị này có diện tích 267,66 km², dân số năm 2007 là 14393 người, mật độ 53,77 người/km².
Porcellio herminiensis

| Porcellio herminiensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Porcellionidae
Chi (genus): Porcellio
Loài (species): P. herminiensis
Danh pháp hai phần
Porcellio herminiensis Vandel, 1945 
Porcellio herminiensis là một loài chân đều trong họ Porcellionidae. Loài này được Vandel miêu tả khoa học năm 1945.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Porcellio herminiensis Vandel, 1945. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=262321
Porcellio herculis

| Porcellio herculis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Porcellionidae
Chi (genus): Porcellio
Loài (species): P. herculis
Danh pháp hai phần
Porcellio herculis Verhoeff, 1938C 
Porcellio herculis là một loài chân đều trong họ Porcellionidae. Loài này được Verhoeff miêu tả khoa học năm 1938.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Porcellio herculis Verhoeff, 1938C. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=262320
Ranunculus yanshanensis

| Ranunculus yanshanensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ranunculales
Họ (familia): Ranunculaceae
Chi (genus): Ranunculus
Loài (species): R. yanshanensis
Danh pháp hai phần
Ranunculus yanshanensis W.T. Wang 
Ranunculus yanshanensis là một loài thực vật có hoa trong họ Mao lương. Loài này được W.T. Wang miêu tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ranunculus yanshanensis”. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2013.
Polypodium canescens

| Polypodium canescens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Polypodiaceae
Chi (genus): Polypodium
Loài (species): P. canescens
Danh pháp hai phần
Polypodium canescens Mett., 
Polypodium canescens là một loài dương xỉ trong họ Polypodiaceae. Loài này được Mett. mô tả khoa học đầu tiên..
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Polypodium canescens”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Pachnobia kurentzovi

| Pachnobia kurentzovi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Pachnobia
Loài (species): P. kurentzovi
Danh pháp hai phần
Pachnobia kurentzovi Kononenko, 1984 
Pachnobia kurentzovi là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Adobe Shockwave

| --- | --- |

Phát triển bởi: Adobe Inc., Macromedia, MacroMind
Viết bằng: Lingo
Hệ điều hành: Trình duyệt web, Windows, macOS
Thể loại: Webgame, phần mềm máy tính, video game
Giấy phép: Phần mềm sở hữu độc quyền
Website: www.adobe.com/products/shockwaveplayer/
Trạng thái: Ngừng hoạt động vào ngày 9 tháng 4 năm 2019
Adobe Shockwave (trước đây được gọi là Macromedia Shockwave và MacroMind Shockwave) là một nền tảng đa phương tiện đã ngừng hoạt động giúp xây dựng các phần mềm đa phương tiện tương tác và trò chơi điện tử. Các nhà phát triển sử dụng Adobe Director để tạo ra các nội dung sau đó xuất bản các nội dung đó lên Internet. Bất kỳ ai cũng có thể xem các nội dung đó thông qua các trình duyệt web, miễn là máy tính có cài đặt plug-in Shockwave Player. Ban đầu, MacroMind là công ty phát triển nên Shockwave, sau đó Macromedia đã mua lại MacroMind và tiếp tục phát triển Shockwave. Năm 1995, Macromedia phát hành Shockwave Player. Tiếp sau đó, năm 2005, Adobe mua lại Shockwave và Macromedia.
Shockwave hỗ trợ đồ họa raster, đồ họa vector cơ bản, đồ họa 3D, âm thanh và ngôn ngữ kịch bản nhúng gọi là Lingo.
Vào tháng 2 năm 2019, Adobe thông báo rằng Adobe Shockwave, bao gồm cả Shockwave Player, sẽ ngừng hoạt động vào ngày 9 tháng 4 năm 2019.
Acrotriche aggregata

| Acrotriche aggregata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Ericaceae
Chi (genus): Acrotriche
Loài (species): A. aggregata
Danh pháp hai phần
Acrotriche aggregata R.Br., 1810 
 
Acrotriche aggregata là một loài thực vật có hoa trong họ Thạch nam. Loài này được R.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Acrotriche aggregata”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Phù não

| Phù não |
| --- | --- |
Tên khác: Brain Edema, Cerebral oedema 

MRI sọ não (xung T2) của một di căn não kèm phù
Triệu chứng: Đau đầu, buồn nôn, nôn mửa, giảm ý thức
Chẩn đoán phân biệt: đột quỵ thiếu máu cục bộ, tụ máu dưới màng cứng, tụ máu ngoài màng cứng, tụ máu nội sọ, xuất huyết não thất, xuất huyết dưới nhện, tràn dịch não, chấn thương sọ não, áp xe não, u não, hạ natri máu
Phù não là sự tích tụ quá mức của chất lỏng (phù) trong không gian nội bào hoặc ngoại bào của não. Điều này thường gây ra sự suy giảm chức năng thần kinh, tăng áp lực trong hộp sọ và cuối cùng có thể dẫn đến chèn ép trực tiếp mô não và mạch máu.  Các triệu chứng khác nhau dựa trên vị trí và mức độ phù và thường bao gồm đau đầu, buồn nôn, nôn mửa, buồn ngủ, rối loạn thị giác, chóng mặt và trong trường hợp nghiêm trọng, hôn mê và tử vong.
Phù não thường có mặt trong một loạt các chấn thương não bao gồm đột quỵ thiếu máu cục bộ, xuất huyết dưới nhện, chấn thương sọ não, tụ máu dưới màng cứng, tụ máu ngoài màng cứng, hoặc tụ máu nội sọ, não úng thủy, ung thư não, nhiễm trùng não, nồng độ natri trong máu thấp, độ cao, và suy gan cấp tính. Chẩn đoán dựa trên các triệu chứng và kết quả kiểm tra thể chất và được xác nhận bằng phương pháp thần kinh nối tiếp (chụp cắt lớp vi tính và chụp cộng hưởng từ).
Việc điều trị phù não phụ thuộc vào nguyên nhân và bao gồm theo dõi đường thở và áp lực nội sọ của người đó, định vị thích hợp, giảm thông khí có kiểm soát, thuốc, quản lý chất lỏng, steroid. Phù não mở rộng cũng có thể được điều trị bằng phẫu thuật với phẫu thuật cắt bỏ sọ.  Phù não là nguyên nhân chính gây tổn thương não và góp phần quan trọng vào tỷ lệ tử vong do đột quỵ do thiếu máu cục bộ và chấn thương sọ não.
Vì phù não có mặt với nhiều bệnh lý não phổ biến, dịch tễ học của bệnh không dễ xác định. Tỷ lệ mắc rối loạn này nên được xem xét về mặt nguyên nhân tiềm ẩn của nó và có mặt trong hầu hết các trường hợp chấn thương sọ não, khối u hệ thống thần kinh trung ương, thiếu máu cục bộ não và xuất huyết nội sọ.  Ví dụ, phù não ác tính đã xuất hiện ở khoảng 31% số người bị đột quỵ do thiếu máu cục bộ trong vòng 30 ngày sau khi khởi phát.
Dấu hiệu và triệu chứng

Mức độ và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng phù não phụ thuộc vào nguyên nhân chính xác nhưng thường liên quan đến sự gia tăng cấp tính của áp lực trong hộp sọ. Do hộp sọ là một không gian cố định và không co giãn, sự tích tụ của phù não có thể thay thế và nén các mô não quan trọng, dịch não tủy và mạch máu, theo học thuyết Monroe-Kellie.
Tăng áp lực nội sọ (Increased intracranial pressure - ICP) là một cấp cứu phẫu thuật có khả năng đe dọa tính mạng được đánh dấu bằng các triệu chứng đau đầu, buồn nôn, nôn mửa, giảm ý thức. Các triệu chứng thường đi kèm với rối loạn thị giác như nhìn chằm chằm, giảm thị lực và chóng mặt.  Áp lực tăng lên trong hộp sọ có thể gây tăng huyết áp bù trừ để duy trì lưu lượng máu não, khi liên quan đến nhịp thở không đều và nhịp tim giảm, được gọi là phản xạ Cushing.  Phản xạ Cushing thường chỉ ra sự nén não trên mô não và mạch máu, dẫn đến giảm lưu lượng máu đến não và cuối cùng là tử vong.
Nguyên nhân

Phù não thường gặp trong chấn thương não cấp tính từ nhiều nguồn gốc khác nhau, bao gồm nhưng không giới hạn ở:
Chấn thương sọ não
Đột quỵ
Khối u
Nhiễm trùng (như áp xe não hoặc viêm màng não)
Bệnh não gan
Hội chứng bệnh não có hồi phục sau
Phù não do bức xạ
Thay đổi sau phẫu thuật
Phù não độ cao
Bất thường hình ảnh liên quan đến mmyloid liên quan đến phù (ARIA-E)
Hạ natri máu
Nguyên nhân > Các yếu tố rủi ro

Phù não là một hiện tại với nhiều bệnh lý não phổ biến và các yếu tố nguy cơ phát triển phù não sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân. Sau đây là những dự đoán đáng tin cậy cho sự phát triển của phù não sớm trong đột quỵ thiếu máu cục bộ.
Tuổi trẻ hơn
Mức độ nghiêm trọng cao hơn của các triệu chứng trên thang điểm đột quỵ của Viện sức khỏe quốc gia
Dấu hiệu thiếu máu cục bộ hiện nay khi khám lâm sàng
Giảm mức độ ý thức
Dấu hiệu động mạch siêu dày đặc và khu vực bị ảnh hưởng lớn hơn trên hình ảnh CT
Đường huyết cao
Phân loại

Phù não đã được phân loại truyền thống thành hai loại phụ chính: gây độc tế bào và phù não. Phân loại đơn giản này giúp hướng dẫn việc ra quyết định y tế và điều trị bệnh nhân bị phù não. Tuy nhiên, có một số loại khác biệt hơn bao gồm nhưng không giới hạn ở phù kẽ, thẩm thấu, thủy tĩnh và phù độ cao liên quan. Trong một người bị ảnh hưởng, các loại phụ riêng lẻ có thể xuất hiện đồng thời.
Các loại phụ riêng lẻ sau đây đã được xác định:
Phân loại > Phù độc / phù tế bào

Nói chung, phù độc tế bào có liên quan đến chết tế bào trong não thông qua việc làm sưng tế bào quá mức. Ví dụ, trong trường hợp thiếu máu não, hàng rào máu não vẫn còn nguyên nhưng giảm lưu lượng máu và cung cấp glucose dẫn đến sự gián đoạn trong quá trình chuyển hóa tế bào và tạo ra các nguồn năng lượng, như adenosine triphosphate (ATP).  Sự cạn kiệt nguồn năng lượng làm suy yếu chức năng của bơm natri và kali trong màng tế bào, dẫn đến sự giữ các ion natri trong tế bào.  Sự tích tụ natri trong tế bào gây ra sự hấp thu nước nhanh chóng thông qua thẩm thấu, với sự sưng lên của các tế bào sau đó. Hậu quả cuối cùng của phù độc tế bào là cái chết do áp lực keo của tế bào thần kinh. Sự sưng tấy của các tế bào riêng lẻ của não là đặc điểm phân biệt chính của phù tế bào, trái ngược với phù mạch, trong đó dòng chất lỏng thường thấy trong không gian kẽ chứ không phải trong chính các tế bào. Các nhà nghiên cứu đã đề xuất rằng "phù tế bào" có thể thích hợp hơn với thuật ngữ "phù độc" do sưng phù và thiếu một chất "độc hại" nhất quán.
Có một số điều kiện lâm sàng trong đó phù độc tế bào xuất hiện:
Thường gây ra bởi chấn thương sọ não, xuất huyết nội sọ và giai đoạn đầu của đột quỵ thiếu máu cục bộ.
Cũng thấy trong suy gan cấp tính, nơi chất thải độc hại, đáng chú ý nhất là amonia, tích tụ trong dòng máu và vượt qua hàng rào máu não. Hyperammonemia ở trung tâm hệ thần kinh (CNS) tế bào gây ra stress oxy hóa và mitochrondrial rối loạn chức năng, dẫn đến astrocytic tế bào sưng.  Ngoài ra, amonia được chuyển đổi thành glutamine trong các tế bào CNS hoạt động như một chất thẩm thấu và hút thêm nước vào tế bào thông qua thẩm thấu.  Phù não xảy ra phổ biến nhất kết hợp với sự gia tăng nhanh chóng nồng độ amonia.
Phơi nhiễm chất độc với methionine sulfoxime, cuprizone, isoniazid, triethyl tin, hexachlorophene và hydro cyanide có liên quan đến phù tế bào và sưng tế bào hình sao.
Thiếu oxy, anoxia có thể dẫn đến phù độc tế bào thông qua một số cơ chế
Acaenitellus lissus

| Acaenitellus lissus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Acaenitellus
Loài (species): A. lissus
Danh pháp hai phần
Acaenitellus lissus Gupta, 1988 
Acaenitellus lissus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.