stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trương Phi
Gia đình > Con cái

Trương Bào, mất sớm. Tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa hư cấu chuyện nhân vật Trương Bào là một viên tướng trẻ có tài, từng theo Lưu Bị đánh Đông Ngô, sau lại cùng Gia Cát Lượng bình định Nam Trung, đánh Tào Ngụy. Chỉ tiếc anh hùng thường đoản mệnh, Trương Bào chết trận trong lần Bắc phạt thứ hai khi tuổi đời còn trẻ, chưa lập được công trạng vẻ vang.
Trương Thiệu, kế tự, từng làm quan tới chức Trung Thượng thư Bộc xạ, cũng có thể coi là đại thần có vai vế trong triều, nhưng vẫn thua xa so với sự nghiệp và danh tiếng lẫy lừng của phụ thân.
Kính Ai hoàng hậu Trương thị (?-237). Lấy thái tử Lưu Thiện vào năm Chương Vũ thứ 1 (221), tới năm Kiến Hưng thứ 1 (223) được lập làm Kính Ai hoàng hậu của Thục Hán. Mất năm Kiến Hưng thứ 15 (237).
Trương hoàng hậu, vợ Lưu Thiện. Điểm đặc biệt của bà đó là tính cách khác xa so với cha mình, đa mưu túc trí và luôn luôn bình tĩnh trước mọi việc. Nhập cung làm quý nhân sau khi Kính Ai hoàng hậu mất. Tháng 1 năm Diên Hi thứ 1 (238) được lập làm hoàng hậu. Sau khi Thục Hán diệt vong năm 263, bà theo Lưu Thiện tới Lạc Dương.
Gia đình > Cháu

Trương Tuân, con trai Trương Bào, làm quan tới thượng thư. Từng theo Gia Cát Chiêm tới phòng thủ tại Miên Trúc, cùng Đặng Ngải giao chiến và chết tại trận.
Nhận định

Trần Thọ, tác giả sách Tam Quốc chí có đánh giá chung về Quan Vũ và Trương Phi được đời sau ghi nhận là công bằng:
Trong Tam quốc chí chủ giải của Bùi Tùng Chi ghi rằng: "Xưa, Phi hùng tráng uy mãnh, chẳng kém gì Quan Vũ, mưu thần nước Nguỵ là Trình Dục khen Vũ và Phi là vạn người khó địch. Vũ khéo đối xử với sĩ tốt mà kiêu ngạo với đại sỹ phu, Phi yêu kính người quân tử mà không thương xót kẻ tiểu nhân."
Tuy tính tình nóng nảy nhưng Trương Phi là dũng tướng biết dùng mưu kế. Những lần Trương Phi đơn độc chống quân Tào ở cầu Trường Bản, dùng mưu lấy ải Ngõa Khẩu, thu phục Nghiêm Nhan đã chứng minh điều này. Lịch sử cũng ghi rằng Trương Phi là nhà thư pháp và hoạ sĩ nổi tiếng, là một vị tướng văn võ song toàn.
Trong dân gian, Trương Phi rất được ca ngợi. Ông vừa có võ nghệ cao cường lại có cả tấm lòng tận trung với Lưu Bị. Trương Phi đi theo phò tá Lưu Bị từ những ngày đầu dựng nghiệp, suốt 30 năm khổ chiến, trải qua bao hiểm nguy mà ông vẫn một lòng tận trung với Lưu Bị. Chiến tích một mình đứng chặn hàng vạn quân Tào trên cầu Trường Bản của ông đã trở thành biểu tượng khí phách hiên ngang, xả thân vì nước của một võ tướng. Đời sau có thơ khen rằng:
Ông cùng với Lưu Bị, Quan Vũ thường được phối thờ cùng nhau, 3 người được coi là biểu tượng của đạo nghĩa vua tôi thân thiết như người một nhà. Dựa trên sự gắn bó keo sơn, một lòng tin tưởng lẫn nhau giữa Lưu Bị - Quan Vũ - Trương Phi, dân gian đã sáng tạo ra điển tích "Tam anh kết nghĩa vườn đào" (Lưu Bị là anh cả, Quan Vũ là anh thứ, Trương Phi là em út), về sau được La Quán Trung đưa vào tiểu thuyết Tam Quốc Diễn nghĩa, trở thành câu chuyện mẫu mực về tấm lòng huynh đệ kết nghĩa keo sơn gắn bó.
Vì tình nghĩa vua tôi gắn bó cũng như tài năng, sự trung thành của bản thân, Trương Phi rất được Lưu Bị trọng dụng. Ông được phong làm Hữu tướng quân (chức vụ cao thứ 2 trong quân đội nhà Thục Hán, chỉ sau Quan Vũ). Hai vị hoàng hậu của Lưu Thiện (con trai nối ngôi Lưu Bị) cũng đều là con gái của Trương Phi, đủ thấy sự ưu ái, tin cậy của hoàng gia nhà Thục Hán với gia đình Truơng Phi lớn đến mức nào.
Dân gian đã có những câu thơ thể hiện tinh thần ca ngợi Trương Phi như sau:
Người cháu nội của Trương Phi là Trương Tuân cũng là võ tướng, là thuộc cấp của đại tướng Khương Duy và đã tử trận tại Miên Trúc khi chiến đấu bảo vệ nhà Thục Hán. Ông cháu Trương Phi thật xứng đáng với lời khen "trung nghĩa truyền gia", đều là tấm gương nghĩa sĩ tận trung báo quốc vậy.
Trong nghệ thuật

Hình ảnh Trương Phi trong dân gian có ảnh hưởng khá sâu đậm, là một trong những danh tướng được dân chúng truyền tụng và yêu mến.
Trong nghệ thuật > Tam Quốc diễn nghĩa

Trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, Trương Phi được mô tả "cao tám thước, đầu báo, mắt tròn, râu hùm, hàm én". Trương Phi đã cùng với Lưu Bị và Quan Vũ kết bái làm huynh đệ trong vườn đào. Ông là em út trong ba người. Ông được Chiêu liệt hoàng đế tức Lưu Bị phong làm một trong ngũ hổ đại tướng.
Ông là một người rất khẳng khái, bộc trực và rất nóng nảy. Ông đã đóng góp rất nhiều cho sự ra đời của nước Thục. Ông nổi tiếng với võ nghệ siêu phàm cùng với sự dũng cảm coi thường cái chết. Trong truyện miêu tả, ông sử dụng vũ khí là bát xà mâu dài 1 trượng 8, cưỡi tuấn mã "Ô vân đạp tuyết" (Ngựa đen chân trắng). Ông thật sự là nỗi khiếp đảm của quân thù. Như trận đánh cầu Trường Bản, ông đã quát mấy tiếng khiến Tào Tháo hoảng sợ mà lui quân. Khi ấy ông chỉ có vài mươi kị sĩ còn Tào Tháo có trăm vạn hùng binh. Trong trận ấy, viên quan theo hầu Tào Tháo là Hạ Hầu Kiệt đã hoảng sợ đến mức vỡ mật mà chết.
Ngoài ra, ông là một trong 2 tướng đã từng đơn độc giao chiến với Lã Bố mà chưa bị thua chạy hoặc bị giết (người còn lại là Hứa Chử). Trong trận Hổ Lao, để cứu Công Tôn Toản, ông đã đấu với Lã Bố hơn 50 hiệp bất phân thắng bại trước khi Quan Vũ và Lưu Bị ra trợ chiến. Tổng cộng ông đã đấu với Lã Bố 2 trận, tất cả gần 150 hiệp và đều bất phân thắng bại (trong khi Hứa Chử chỉ giao chiến với Lã Bố được 20 hiệp bất phân thắng bại trước khi Tào Tháo sai 5 tướng khác ra trợ chiến). Khi Lưu Bị đánh Ích Châu của Lưu Chương, do Lưu Chương cắt đất cầu cứu, Trương Lỗ liền cử Mã Siêu đến ứng cứu, Trương Phi đã cùng Mã Siêu giao chiến suốt ngày, đến tối thắp đuốc đánh tiếp vẫn bất phân thắng bại.
Không chỉ có võ dũng, Trương Phi còn nhiều lần biết dùng kế phá địch mà tiêu biểu như dùng kế bắt Nghiêm Nhan thu phục cho Thục Hán một danh tướng hay mẹo cột cành cây vào đuôi ngựa quét cho đất cát tung mù làm quân Tào nghi ngờ có phục binh tại cầu Trường Bản, giả say phá Trương Cáp.
Nhưng chính vì tính nóng nảy của mình mà ông đã chuốc họa sát thân. Do nôn nóng báo thù cho anh trai Quan Vũ bị quân Đông Ngô hại nên ông thường đánh đập quân sĩ. Trong đó có hai tên hạ quan dưới trướng là Trương Đạt và Phạm Cương, họ âm thầm sát hại ông vì lo sợ bị ông chém đầu vì không hoàn thành quân lệnh ông giao là phải lo quân trang cờ xí màu trắng cho toàn quân của ông mặc để tang anh là Quan Vũ trong cuộc tấn công báo thù quân Đông Ngô. Đêm đó ông say rượu ngủ và bị đâm chết.
Ba anh em Lưu Quan Trương
Mặt nạ Trương Phi
Tam Quốc diễn nghĩa nói rằng Trương Phi mất khi 55 tuổi, tức là ông kém Lưu Bị 4 tuổi và kém Quan Vũ 3 tuổi.
Trong nghệ thuật > Chuyển thể

Nhân vật Trương Phi được nhiều diễn viên đóng trong các phim điện ảnh và truyền hình từ cốt truyện Tam Quốc.
Phim truyền hình Tam quốc diễn nghĩa phát sóng năm 1994: Lý Tĩnh Phi (Li Jingfei).
Đại chiến Xích Bích, phim năm 2008: Tang Kim Sinh (臧金生, Zang Jinsheng) thủ vai.
Tam Quốc (phim truyền hình 2010): Khang Khải (Kang Kai, 康凱).
Võ thần Triệu Tử Long (2016): Chu Lai Thành (朱来成, Zhu Laicheng).
Trong nghệ thuật > Thủy Hử

Trong tiểu thuyết Thủy Hử của nhà văn Thi Nại Am, có 4 nhân vật được xây dựa trên hình tượng, hoặc gợi nhớ tới Trương Phi.
Sách Siêu có hiệu là Cấp Tiên phong (Tiên phong nóng nảy), là người tính tình nóng nảy, tiếng to như sấm, dung mạo cũng mang nét giống với Trương Phi.
Lý Quỳ có hiệu là Hắc toàn phong (Gió lốc đen), là người lỗ mãng nhưng thẳng thắn và trung nghĩa, có dung mạo rất giống Trương Phi. Lý Quỳ rất hiếu sát và không phân biệt lý lẽ, sẵn sàng giết bất cứ ai bằng đôi rìu của mình.
Tần Minh có hiệu là Tích lịch hỏa (Lửa sấm sét), là người tính tình nóng nảy, tiếng to như sấm, dung mạo cũng mang nét giống với Trương Phi.
Lâm Xung có hiệu là Báo tử đầu (Báo đầu đàn), rất giỏi đánh thương và sử dụng binh khí xà mâu như Trương Phi.
Trong nghệ thuật > Dynasty Warriors

Trương Phi là một nhân vật trong dòng game Dynasty Warriors, tức "Chân Tam quốc vô song". Ông là một trong những nhân vật chính của trò chơi, có mặt trong tất cả chín phiên bản.
Trong nghệ thuật > Hoả Phụng Liêu Nguyên

Một tác phẩm truyện tranh của họa sĩ Trần Mưu là Hoả Phụng Liêu Nguyên cũng nói tới Trương Phi. Trong tác phẩm này, Trương Phi ngoài là một đại tướng giỏi còn là một hoạ gia nổi tiếng. Tác giả Trần Mưu sáng tạo khá nhiều về ngoại hình của Trương Phi, không phải một người cường tráng với bộ mặt đen, râu quai nón như truyền thống, mà là một người cao thấp vừa tầm, có 2 ngoại hình khác nhau: hoặc ông buộc tóc hai chùm, mặt vẽ hoa văn đen trắng khi là hổ tướng xuất trận; hoặc ông bịt mặt, vai đeo giấy vẽ khi là hoạ gia.
Chú thích

1 2 3 4 5 6  Tam quốc chí - quyển 36: Thục thư 6: Trương Phi
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 617
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 94, 194
↑  https://trithucvn.org/van-hoa/truong-phi-that-trong-lich-su-la-mot-nghe-thuat-gia-co-tai.html
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 94
↑  Phía đông huyện Xương Ấp, Sơn Đông
↑  Phía tây nam Võ Thành
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 618
↑  Tam quốc chí quyển 3, Ngụy thư 3 - Hán Hiến đế truyện: Cha Tần Lãng tên là Nghi Lộc, làm sứ giả của Lữ Bố đến gặp Viên Thuật, Thuật gả cho một cô gái tông thất nhà Hán làm vợ. Vợ trước của ông là Đỗ Thị ở lại Hạ Phì. Bố bị bao vây, Quan Vũ nhiều lần xin với Thái Tổ (tức Tào Tháo), muốn lấy Đỗ thị làm vợ, Thái Tổ ngờ rằng cô ta có nhan sắc; khi thành hãm, Thái Tổ gặp cô ta, bèn tự nạp cô ta. Nghi Lộc quy hàng, dùng làm Chí trưởng. Khi Lưu Bị chạy đi Tiểu Bái, Trương Phi ghé qua nói với Nghi Lộc rằng: “Người ta lấy vợ mày, mà còn làm trưởng cho hắn, cứ ngây ngô như vậy sao! Theo ta rời đi không?” Nghi Lộc theo Phi vài dặm, hối hận muốn về, Phi giết ông. Lãng theo mẹ vào ở trong cung của Thái Tổ, rất được yêu mến.
↑  Ở vùng Chính Dương, Hà Nam, Trung Quốc
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 103
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 107
↑  Nay là phía bắc huyện Đương Dương, Hồ Bắc
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 619
1 2  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 249
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 248-249
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 620
↑  Trần Văn Đức, sách đã dẫn, tr 253
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 621
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 264
↑  Tam quốc chí - Ngụy thư: Chư Hạ Hầu chư Tào truyện - Hạ Hầu Uyên truyện
↑  Tam quốc chí - Ngụy thư - trích dẫn Ngụy lược
↑  Tam quốc chí - Thục thư - Nhị chủ phi tử truyện
1 2  Tam quốc chí - quyển 34: Thục thư 4 - Nhị chủ phi tử truyện
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 614
↑  bài Tựa bản Tam quốc diễn nghĩa xuất bản năm 1907
Tượng 3 anh em kết nghĩa Lưu Bị, Quan Vũ và Trương Phi.
Sư đoàn 308, Quân đội nhân dân Việt Nam

| Sư đoàn 308 |
| --- | --- |
Quân đoàn 12
 Quân kỳ Quân hiệu
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với các chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong trên đường về tiếp quản thủ đô tại đền Giếng, Đền Hùng, Phú Thọ, ngày 19-9-1954.
Quốc gia:  Việt Nam
Thành lập: 28 tháng 8 năm 1949
Quân chủng:  Lục quân
Binh chủng:  Bộ binh cơ giới
Phân cấp: Sư đoàn
Nhiệm vụ: sư đoàn chủ lực
Quy mô: 10.000 quân
Bộ phận của:  Quân đoàn 12
Bộ chỉ huy: thị trấn Xuân Mai, huyện Chương Mỹ, Hà Nội
Tên khác: Đại đoàn Quân Tiên phong
Tham chiến: Kháng chiến chống Pháp Kháng chiến chống Mỹ Chiến tranh Biên giới phía bắc
Thành tích:  Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân 
Chỉ huy
Chính ủy: Trung Tá 2// Đặng Văn Thương
x t s
Sư đoàn 308 hay Đại đoàn Quân Tiên phong trực thuộc Quân đoàn 12 là Sư đoàn bộ binh chủ lực được thành lập đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Thành lập ngày 28 tháng 8 năm 1949 tại thị trấn Đồn Đu, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên( từ ngày 24-10-1973 đến ngày 21-11-2023 sư đoàn nằm trong đội hình quân đoàn 1 ).
Lịch sử

Bộ chỉ huy đầu tiên của Đại đoàn bao gồm Trung tướng Vương Thừa Vũ là Đại đoàn trưởng kiêm Chính ủy và Cao Văn Khánh là Đại đoàn phó. Tổ chức sư đoàn gồm: Trung đoàn 102 với tên truyền thống là Trung đoàn Thủ Đô; Trung đoàn 36 với tên truyền thống là Trung đoàn Bắc-Bắc; Trung đoàn 88 với tên truyền thống là Trung đoàn Tu Vũ.
Ngày 28 tháng 11 năm 1955, Bộ Quốc phòng Việt Nam thành lập E38 pháo binh thuộc F308, tháng 2 năm 1967 Trung đoàn được điều về Bộ nhận nhiệm vụ mới chỉ để lại 1 tiểu đoàn pháo mang vác phiên hiệu Tiểu đoàn 13. Do yêu cầu đánh lớn hiệp đồng binh chủng, ngày 12 tháng 12 năm 1971 E58 pháo binh được thành lập và phát triển đến ngày nay.
Lịch sử > Trong Chiến tranh Đông Dương

Trong Chiến tranh Đông Dương, F308 đã tham gia 13 chiến dịch. Tiêu biểu trong Chiến dịch Điện Biên Phủ: Mở đầu là trận tiêu diệt địch ở đồi Độc Lập, rồi bức hàng quân Pháp ở đồi Bản Kéo góp phần đập tan tấm lá chắn phía Bắc. Tiếp đó, với trận chiến đấu quyết liệt trên đồi A1, đại đoàn tham gia cùng các đơn vị bạn phá vỡ khu phòng ngự phía Đông của tập đoàn cứ điểm địch, vừa đánh vừa phản kích, phụ trách cánh quân phía Tây.
Lãnh đạo hiện nay

Sư đoàn trưởng: Đại Tá Nguyễn Ngọc Khánh
Chính uỷ: Trung tá Đặng Văn Thương
Phó Sư đoàn trưởng Quân sự: Đại tá Lê Đức Học
Phó Chính ủy: Đại tá Nguyễn Quang Linh
Phó Sư đoàn trưởng TMT: Đại Tá Nguyễn Thành Trung
Tổ chức > Khi thành lập

Trung đoàn 102 Thủ đô thành lập ngày 7 tháng 1 năm 1947, trung đoàn nổi tiếng nhất với chiến dịch bảo vệ thủ đô Hà Nội ngày toàn quốc kháng chiến.
Trung đoàn 36 Bắc-Bắc (lấy tên địa phương nơi mình thành lập là Bắc Ninh–Bắc Giang): được thành lập ngày 10 tháng 1 năm 1946 với tên gọi là Trung đoàn Bắc Bắc hiện đóng ở gần Khu công nghiệp Lương Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.
Trung đoàn 88 Tu Vũ (lấy tên từ trận đánh cứ điểm Tu Vũ - trận mở màn Chiến dịch Hòa Bình năm 1952) thành lập ngày 1 tháng 7 năm 1949, tại xóm Gò Pháo, xã Tân Cương, tỉnh Thái Nguyên. Trung đoàn 88 gồm các Tiểu đoàn 23, 29, 28, 322.
Tiểu đoàn 11 Phủ Thông. Sau này, khi Sư đoàn 312 được thành lập, Tiểu đoàn này chuyển sang làm chủ công cho Trung đoàn 141 Ba Vì của sư đoàn 312(Tiểu đoàn 1).
Tổ chức > Năm 1950

Khoảng năm 1950 lực lượng sư đoàn khoảng 15.400 người, gồm có:
3 trung đoàn bộ binh.
1 tiểu đoàn pháo 75 mm.
1 tiểu đoàn SKZ 120 mm.
1 tiểu đoàn phòng không.
1 đại đội thông tin liên lạc.
1 đại đội công binh.
1 đại đội vận tải.
2 đại đội tải thương.
1 trường quân chính.
Một trung đoàn bộ binh có 3.911 người, gồm:
3 tiểu đoàn bộ binh + 1 đại đội pháo 70 mm.
1 đại đội cối 81 mm (6 khẩu).
1 đại đội SKZ 60 mm (9 khẩu).
1 đại đội phòng không 12,7 mm (6 khẩu).
1 đại đội trinh sát.
1 trung đội công binh.
Một tiểu đoàn bộ binh gồm 855 người, gồm:
3 đại đội bộ binh.
1 đại đội trợ chiến.
Hỏa lực  có 6 súng cối 81 mm, 6 đại liên, 6 BZK.
Một đại đội bộ binh có quân số 160 người, vũ khí gồm 2 súng cối 60 mm, 9 trung liên, 33 tiểu liên, 60 súng trường.
Tổ chức > Hiện nay

Trung đoàn 36 Bộ binh (Trung đoàn Bắc Bắc) gồm: Tiểu đoàn 1; Tiểu đoàn 2; Tiểu đoàn 3.
Trung đoàn 88 Bộ binh (Trung đoàn Tu Vũ) gồm: Tiểu đoàn 4; Tiểu đoàn 5; Tiểu đoàn 6.
Trung đoàn 102 Bộ binh cơ giới (Trung đoàn Thủ Đô) gồm: Tiểu đoàn 7, Tiểu đoàn 8, Tiểu đoàn 9
Trung đoàn 58 Pháo binh gồm: Tiểu đoàn 10, Tiểu đoàn 11, Tiểu đoàn 12.
Tiểu đoàn 14 Cối 100
Tiểu đoàn 15 Spg-9
Tiểu đoàn 16 Phòng không
Tiểu đoàn 17 Công binh
Tiểu đoàn 18 Thông tin
Tiểu đoàn 24 Quân y
Tiểu đoàn 25 Vận tải
Đại đội 20 Trinh sát
Đại đội 26 Sửa chữa
Đại đội 29 Kho
Trung đội 23 Vệ binh
Sư trưởng qua các thời kỳ

Các Tư lệnh (Sư đoàn trưởng) Sư đoàn qua các thời kỳ.
Chức danh Tư lệnh Sư đoàn được dùng trên cơ sở quy định tại sắc lệnh 14-SL ngày 12 tháng 3 năm 1949 của Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến trước 1980.
1949-1954: Vương Thừa Vũ – Tư lệnh kiêm Chính uỷ
1954-1955:  Vũ Yên - Tư lệnh Sư đoàn
1955-1958: Phạm Hồng Sơn – Tư lệnh
1959-1963: Vũ Yên - Tư lệnh Sư đoàn
1963-1966: Nguyễn Thái Dũng – Tư lệnh Sư đoàn
1966-1968:  Vũ Yên - Tư lệnh Sư đoàn
1968 - 1970: Nguyễn Thăng Bình - Tư lệnh Sư đoàn  (Hy sinh 1970)
1970-1971: Nguyễn Hữu An - Tư lệnh Sư đoàn
1971-1972: Trương Đình Mậu - Tư lệnh Sư đoàn
1972- 1974: Nguyễn Thế Bôn - Tư lệnh Sư đoàn
1974 -1978: Mạc Đình Vịnh - Tư lệnh Sư đoàn
1978-1979: Mai Thuận - Sư đoàn trưởng kiêm Chính ủy
1979-1983: Phạm Duy Tân - Sư đoàn trưởng
1983-1985: Nguyễn Hải Như - Sư đoàn trưởng
1985-1987: Đỗ Trung Dương - Sư đoàn trưởng
1987-1993: Trần Hạnh - Sư đoàn trưởng
1993-1995: Nguyễn Xuân Sắc - Sư đoàn trưởng
1995-1998: Phan Khuê Tảo - Sư đoàn trưởng , Thiếu tướng (2002) Phó tư lệnh Hải quân (2004-2010)
1998-2001: Nguyễn Đình Chiến - Sư đoàn trưởng  Trung tướng (2012) Viện trưởng Viện chiến lược Quốc phòng (2012-2014)
2001-2003: Nguyễn Hữu Mạnh - Sư đoàn trưởng , Thiếu tướng (2006) Chánh văn phòng BTTM (2006-2009)
2003-2009: Nguyễn Văn Đoàn - Sư đoàn trưởng ,Thiếu tướng (2012) Phó giám đốc Học viện Chính trị (2012-2017)
4.2009-2011: Phạm Văn Sinh - Sư đoàn trưởng , Thiếu tướng (2013) Phó hiệu trưởng trường sĩ quan chính trị (2013-2018)
2011-2013: Doãn Thái Đức - Sư đoàn trưởng , Thiếu tướng (2018) Tư lệnh Quân đoàn 1(2018-2019). Nay là Cục trưởng Cục cứu hộ cứu nạn.
2013 -2015: Đại tá Trương Quang Hoài - Sư đoàn trưởng. Nay là phó hiệu trưởng trường Sĩ quan lục quân 1.
2015 -2019: Đại tá Trương Mạnh Dũng - Sư đoàn trưởng. Nay là Thiếu Tướng (2022) Tư lệnh Quân đoàn 12.
3/2019 - 5/2022: Đại tá Vũ Việt Hùng - Sư đoàn trưởng. Nay là phó Cục trưởng Cục Quân huấn - BTTM.
6/2022 - 09/2024: Đại tá Nguyễn Hải Anh - Sư đoàn trưởng. Nay là Phó Tham mưu trưởng Quân đoàn 12
Chính ủy Sư đoàn qua các thời kỳ

1949-1951: Vương Thừa Vũ – Chính uỷ Sư đoàn
1951-1954: Song Hào - Chính uỷ Sư đoàn
1954-1958: Lê Vinh Quốc - Chính ủy Sư đoàn
1958-1963: Đặng Quốc Bảo - Chính uỷ Sư đoàn
1963-1966: Lê Linh - Chính uỷ Sư đoàn
1966-1969: Nguyễn Kiện - Chính uỷ Sư đoàn
1969-1970: Hoàng Phương - Chính uỷ Sư đoàn
1970-1973: Nguyễn Hùng Phong - Chính uỷ Sư đoàn
1974-1977: Hoàng Kim - Chính uỷ Sư đoàn
1978-1979: Mai Thuận - Chính uỷ Sư đoàn
1979-1980: Lê Quang Phước - Chính uỷ Sư đoàn
1980-1984: Tạ Như Đôn - Chính uỷ Sư đoàn
1984-1985: Nguyễn Dụ -Bí thư Đảng ủy Sư đoàn
1985-1987: Đại tá Hoàng Ngọc Chiêu - Phó Sư đoàn trưởng Chính trị, Bí thư Đảng ủy Sư đoàn
1987-1988: Đại tá Vũ Xuân Sinh - Phó Sư đoàn trưởng Chính trị BTĐU Sư đoàn
1988-1990: Đại tá Lê Sỹ Thái - Phó Sư đoàn trưởng Chính trị BTĐU Sư đoàn
1990-1991: Đại tá Ngô Lương Hanh - Phó Sư đoàn trưởng Chính trị BTĐU Sư đoàn
1991-1992: Đại tá Lê Sỹ Thái - Phó Sư đoàn trưởng Chính trị BTĐU Sư đoàn
1992-1995: Đại tá Ngô Lương Hanh - Phó Sư đoàn trưởng Chính trị BTĐU Sư đoàn
1999-2002: Đại tá Mai Quang Phấn - Phó Sư đoàn trưởng Chính trị BTĐU Sư đoàn
2002-2004: Đại tá Mai Văn Lý - Phó Sư đoàn trưởng Chính trị BTĐU Sư đoàn
2005-2006 : Đại tá Nguyễn Anh Tuấn - Phó Sư đoàn trưởng Chính trị
2006- 2010: Đại tá Nguyễn Anh Tuấn, Chính ủy Sư đoàn
2010-2012: Đại tá Lê Đình Quyền - Chính ủy Sư đoàn
2012-6.2014: Đại tá Nguyễn Bá Thông - Chính ủy Sư đoàn
7/2014- 3/2015: Đại tá Vũ Công Hòa
4/2015 - 9/2017: Thượng tá Nguyễn Đức Hưng - Chính ủy Sư đoàn. Nay là Thiếu tướng (2021) Chính ủy Quân đoàn 12.
9 /2017- 8 /2019: Thượng tá Nguyễn Đức Tăng - Chính ủy Sư đoàn. Nay là Đại tá phó chính ủy tổng cục CNQP.
8 /2019 - 3/2021: Đại tá Nguyễn Ngọc Đoàn - Chính uỷ Sư đoàn. Nay là Thiếu tướng Chủ nhiệm Chính trị BTTM.
04/2021 - 09/2022 : Thượng tá Nguyễn Thế Mạnh - Chính ủy Sư đoàn. Nay là Đại tá Phó Cục trưởng Cục Tuyên huấn, TCCT..
10/2022 - 10/2023: Đại tá Vũ Xuân Thọ - Chính ủy Sư đoàn. Nay là phó CNUBKT Quân đoàn 1.
11/2023 - nay: Trung tá Đặng Văn Thương - Chính ủy Sư đoàn.
Các chiến dịch, trận đánh

Qua hai cuộc chiến tranh, Sư đoàn đã tham gia 16 chiến dịch lớn.
Trong Chiến tranh Đông Dương, Sư đoàn tham gia 13 chiến dịch:
Chiến dịch Sông Thao (Hè 1949).
Chiến dịch Sông Lô, (Hè 1949).
Chiến dịch Đường số 4 (Thu–Đông 1949).
Chiến dịch Lao–Hà (Chiến dịch Lê Hồng Phong thứ nhất) (Xuân 1950).
Chiến dịch Biên giới (Chiến dịch Lê Hồng Phong thứ hai) (Thu–Đông 1950).
Chiến dịch Trung Du (Chiến dịch Trần Hưng Đạo) (Đông–Xuân 1950–1951).
Chiến dịch Đường số 18 (Chiến dịch Hoàng Hoa Thám) (Xuân–Hè 1951).
Hà - Nam - Ninh (Quang Trung) Hè 1951.
Hoà Bình Đông Xuân 1951-1952.
Tây Bắc Thu Đông 1952.
Chiến dịch Thượng Lào Xuân-Hè 1953.
Chiến dịch Điện Biên Phủ Đông Xuân 1953-1954.
Chiến dịch Bắc Giang hè 1954.
Trong kháng chiến chống Mỹ Sư đoàn tham gia 3 chiến dịch
Chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh hè 1968.
Chiến dịch Đường 9 Nam Lào, Xuân Hè 1971.
Chiến dịch Trị Thiên - 1972.
Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975 (lực lượng dự bị)
Trong Chiến tranh Đông Dương, sư đoàn tổng cộng đã đánh 102 trận đáng kể, gồm:
49 trận tiêu diệt cứ điểm.
46 trận vận động.
5 trận phục kích giao thông.
2 trận tập kích diệt tàu chiến và trận địa pháo binh.
Thông tin khác

Ngày 12/12/2014, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có Quyết định số 4100, xếp hạng Di tích Quốc gia di tích lịch sử nơi thành lập Đại đoàn quân Tiên phong, Sư đoàn 308 thuộc thị trấn Đồn Đu, huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên). Ngày 13/5/2015, tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên đã diễn ra Lễ đón Bằng di tích cấp Quốc gia nơi thành lập Đại đoàn Quân Tiên phong (Sư đoàn 308).
Tính đến hiện nay, sư đoàn 308 là sư đoàn có lực chiến mạnh nhất quốc phòng Việt Nam.
Đoàn Anh Dũng

| Đoàn Anh Dũng> Chức vụ.Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương |
| --- | --- |
Nhiệm kỳ: 12 tháng 2 năm 2025 – nay 19 ngày
Chủ nhiệm: Nguyễn Duy Ngọc
Kế nhiệm: đương nhiệm
Vị trí: Hà Nội
 
 Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Thuận
Nhiệm kỳ: 18 tháng 11 năm 2022 – 24 tháng 1 năm 2025 2 năm, 67 ngày
Bí thư Tỉnh ủy: Dương Văn An Nguyễn Hoài Anh
Tiền nhiệm: Lê Tuấn Phong
Kế nhiệm: Đỗ Hữu Huy
Vị trí: Bình Thuận
 
Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương
Nhiệm kỳ: 30 tháng 1 năm 2021 – 11 tháng 11 năm 2022 1 năm, 285 ngày
Chủ nhiệm: Trần Cẩm Tú
 
Thông tin cá nhân
Quốc tịch:  Việt Nam
Sinh: 2 tháng 2, 1977 (48 tuổi) Đức Thuận, Đức Thọ, Nghệ Tĩnh
Nghề nghiệp: Chính trị gia
Dân tộc: Kinh
Tôn giáo: Không
Đảng chính trị:  Đảng Cộng sản Việt Nam
Học vấn: Thạc sĩ Luật học
Alma mater: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Trường Đại học Luật Hà Nội Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Đoàn Anh Dũng (sinh ngày 2 tháng 2 năm 1977) là chính trị gia nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ông hiện là Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.
Ông từng là Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Thuận, Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XIII, Vụ trưởng, Thư ký Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương.
Đoàn Anh Dũng là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, học vị Cử nhân Quản trị kinh doanh, Thạc sĩ Luật học, Cao cấp lý luận chính trị. Ông có sự nghiệp nhiều năm công tác ở ngành kiểm tra, kỷ luật Đảng tại Ủy ban Kiểm tra Trung ương.
Xuất thân và giáo dục

Đoàn Anh Dũng sinh vào ngày 2 tháng 2 năm 1977, quê quán tại xã Đức Thuận, huyện Đức Thọ, tỉnh Nghệ Tĩnh, nay là phường Đức Thuận thuộc thị xã Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh, Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ông lớn lên và tốt nghiệp phổ thông ở Hà Tĩnh, vào năm 1995 thì thi đại học đỗ Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, ra thủ đô theo học Khoa Quản trị kinh doanh của trường và tốt nghiệp cử nhân chuyên ngành này vào tháng 7 năm 1999. Trong những năm sau đó, ông theo học cao học ở Trường Đại học Luật Hà Nội, nhận bằng Thạc sĩ Luật học. Ông được kết nạp Đảng Cộng sản Việt Nam khi còn học đại học, từng tham gia khóa học chính trị và có trình độ Cao cấp lý luận chính trị tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
Sự nghiệp

Tháng 7 năm 1999, sau khi tốt nghiệp Kinh tế quốc dân ở Hà Nội, Đoàn Anh Dũng về Nghệ An và bắt đầu sự nghiệp của mình ở cơ quan nhà nước thuộc tỉnh này. Trong giai đoạn 2002–2006, ông công tác ở Bưu điện và Sở Thông tin – Truyền thông tỉnh Nghệ An.