stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Phi trường Quốc tế Oakland

| Phi trường Quốc tế Oakland Oakland International Airport > IATA: OAK - ICAO: KOAK - FAA: OAK.Tóm tắt |
| --- | --- | --- | --- |
| Kiểu sân bay | Kiểu sân bay | Public | Public |
| Cơ quan điều hành | Cơ quan điều hành | Port of Oakland | Port of Oakland |
| Phục vụ | Phục vụ | Oakland, California | Oakland, California |
| Độ cao AMSL | Độ cao AMSL | 9 ft (3 m) | 9 ft (3 m) |
| Tọa độ | Tọa độ | 37°43′17″B 122°13′15″T﻿ / ﻿37,72139°B 122,22083°T﻿ / 37.72139; -122.22083  | 37°43′17″B 122°13′15″T﻿ / ﻿37,72139°B 122,22083°T﻿ / 37.72139; -122.22083  |
Đường băng
| Hướng | Chiều dài | Chiều dài | Bề mặt |
| Hướng | ft | m  | Bề mặt |
| 11/29 | 10.000 | 3.048 | Nhựa đường  |
| 9R/27L | 6.212 | 1.893 | Nhựa đường  |
| 9L/27R | 5.454 | 1.662 | Nhựa đường  |
| 15/33 | 3.372 | 1.028 | Nhựa đường |

Phi trường Quốc tế Oakland (tiếng Anh: Oakland International Airport; IATA: OAK, ICAO: KOAK, LID FAA: OAK) là một sân bay cách trung tâm thành phố Oakland 6 km về phía Nam ở Hạt Alameda, California, Hoa Kỳ. Đây là một trong 3 sân bay quốc tế ở Khu vực Vịnh San Francisco, các hãng hàng không phục vụ tại sân bay này đến nhiều điểm đến ở Hoa Kỳ cũng như México. Đây là một sân bay thường lựa chọn thay thế nhau cho Sân bay Quốc tế San Francisco nhờ hãng Southwest Airlines hiện diện dày đặc ở đây. Năm 2004, sân bay này phục vụ 14,3 triệu khách. Từ 1962 đến 2024, sân bay có tên chính thức là Phi trường Quốc tế Vùng đô thị Oakland (Metropolitan Oakland International Airport). Năm 2024, sân bay chính thức đổi tên thành Phi trường Quốc tế Oakland Vịnh San Francisco (San Francisco Bay Oakland International Airport), nhưng Sân bay quốc tế San Francisco thưa kiện, khiến sân bay phải tạm thời đổi tên lại.
Các nhà ga, các hãng hàng không và các điểm đến

Sân bay quốc tế Oakland có hai nhà ga được nối với nhau bằng lối đi bên airside:
Các nhà ga, các hãng hàng không và các điểm đến > Terminal 1

Terminal 1 có 19 cửa: 1, 3, 4-7, 8-8A, 9-9A, 10-12, 14-14A, 15, 17
Alaska Airlines (Portland (OR), Seattle/Tacoma)
Horizon Air (Portland (OR))
American Airlines (Dallas/Fort Worth)
Continental Airlines (Houston-Intercontinental)
Delta Air Lines (Salt Lake City)
ExpressJet Airlines (Los Angeles, Salt Lake City)
SkyWest (Salt Lake City)
Hawaiian Airlines (Honolulu)
JetBlue Airways (Boston, Long Beach, New York-JFK, Washington-Dulles)
Mexicana (Guadalajara, León, Zacatecas)
Norwegian Air Shuttle (Barcelona, Paris–Charles de Gaulle, Copenhagen, Oslo–Gardermoen, Rome–Fiumicino, Stockholm–Arlanda)
Primaris Airlines
Kona Shuttle (Kona)
TACA (San Salvador)
United Airlines (Denver, Washington-Dulles [seasonal])
SkyWest (Los Angeles)
US Airways (Las Vegas, Phoenix)
Mesa Airlines (Phoenix)
Các nhà ga, các hãng hàng không và các điểm đến > Terminal 2

Terminal có 13 cửa: 20 - 32
Southwest Airlines (Albuquerque, Austin, Boise, Burbank, Chicago-Midway, Denver, Houston-Hobby, Kansas City, Las Vegas, Los Angeles, Nashville, Ontario, Orange County, Phoenix, Portland (OR), Reno/Tahoe, Salt Lake City, San Diego, Seattle/Tacoma, Spokane, Tucson)
Hai chiếu Boeing 737 tại Oakland International Airport - một chiếc của hãng Southwest và chiếc kia của hãng Alaska
Hibiscus uncinellus

| Hibiscus uncinellus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Malvaceae
Chi (genus): Hibiscus
Loài (species): H. uncinellus
Danh pháp hai phần
Hibiscus uncinellus Moç. & Sessé ex DC., 1824 
Hibiscus uncinellus là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được Moç. & Sessé ex DC. mô tả khoa học đầu tiên năm 1824.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hibiscus uncinellus”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Lãnh thổ Ủy trị Palestine

Palestine Ủy trị  (tiếng Ả Rập: فلسطين Filasṭīn; tiếng Hebrew: פָּלֶשְׂתִּינָה (א"י) Pālēśtīnā (EY), nơi "EY" chỉ "Eretz Yisrael", Đất Israel) là một thực thể địa chính trị dưới quyền Anh, tách ra từ Nam Syria thuộc Ottoman sau chiến tranh thế giới I. Chính quyền dân sự Anh ở Palestine đã quản lý từ năm 1920 cho đến năm 1948. trong thời gian tồn tại của nó lãnh thổ được gọi đơn giản là Palestine, nhưng, trong những năm sau đó, một loạt các tên và mô tả khác đã được sử dụng, bao gồm Palestine Ủy trị thuộc Anh và Palestine thuộc Anh.
Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918), một cuộc nổi dậy Ả Rập và lực lượng viễn chinh Ai Cập của Đế quốc Anh dưới quyền Tướng Edmund Allenby đẩy người Turk ra khỏi Levant trong Chiến dịch Sinai và Palestine. Vương quốc Anh đã thoả thuận trong Công văn McMahon-Hussein rằng nó sẽ tôn trọng độc lập Arab nếu họ đã nổi dậy chống lại quân Ottoman, nhưng hai bên đã có những giải thích khác nhau của thỏa thuận này, và cuối cùng Anh và Pháp phân chia diện tích dưới Hiệp ước Sykes-Picot - một hành động phản bội trong mắt của người Ả Rập. Hơn nữa khó hiểu vấn đề đã được Tuyên bố Balfour năm 1917, hứa hẹn hỗ trợ của Anh cho một "nhà nước" của người Do Thái tại Palestine. Vào cuối của cuộc chiến tranh của Pháp và Anh thiết lập một "Quản lý lãnh thổ kẻ thù chiếm đóng" chung tại vùng đã từng Ottoman Syria. Người Anh đã đạt được tính hợp pháp để kiểm soát liên tục của họ bằng cách lấy một ủy nhiệm của Hội Quốc Liên trong tháng 6 năm 1922. Mục tiêu chính thức của ủy nhiệm Hội Quốc Liên là quản lý bộ phận của đế quốc Ottoman không còn tồn tại, vốn đã được kiểm soát của Trung Đông từ thế kỷ 16 ", cho đến khi họ có thể đứng một mình." Chính quyền ủy trị dân sự đã được chính thức với Liên đoàn đồng ý quốc năm 1923 dưới sự ủy nhiệm của Anh cho Palestine, trong đó bao gồm hai khu vực hành chính. Vùng đất phía tây của sông Jordan, được gọi là Palestine, đã thuộc quyền quản lý trực tiếp của Anh cho đến năm 1948. Phía đông đất của Jordan, một vùng bán tự trị gọi là Transjordan, dưới sự cai trị của gia đình Hashemite từ Hijaz, giành được độc lập 1946.
Những xu hướng khác nhau về bản chất và mục đích của lãnh thổ ủy trị thể nhìn thấy đã có trong các cuộc thảo luận liên quan đến tên của thực thể mới này. Theo Biên bản hội IX của Liên đoàn của Ủy ban Thường trực ủy Quốc:
Cải bắp lai cải củ

Hình 1: Sơ đồ tạo thành loài cải bắp lai cải củ (Brassicoraphanus).
| Brassicoraphanus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiosperms
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Brassicales
Họ (familia): Brassicaceae
Chi (genus): Brassicoraphanus Sageret
Danh pháp đồng nghĩa
 Raphanobrassica
Cải bắp lai cải củ có danh pháp khoa học: Brassicoraphanus là loài thực vật nhân tạo đầu tiên trên thế giới, được tạo ra bởi nhà di truyền học Nga Georgi Karperchenko. Danh pháp khoa học của loài là tên ghép giữa chi Brassica (cải bắp) và chi Raphanus (cải củ) thành Brassicoraphanus, hoặc cũng gọi là Raphanobrassica.
Lược sử phát sinh

Vào khoảng năm 1924 - 1926, nhà di truyền học Georgi Dmitrievich Karpechenko có ý định tạo ra một cây lai vừa thu hoạch được lá to và nhiều như lá cải bắp (Brassica oleracea) lại vừa thu hoạch được rễ to như củ cải (Raphanus sativus). Bởi thế, ông đã cho lai hữu tính giữa cây cải bắp (hình 2) với cây cải củ (hình 3). Kết quả lai thành công, nhưng cây lai F1 được tạo ra không sinh sản được, vì không có các cặp nhiễm sắc thể tương đồng nhau, nên - theo học thuyết di truyền nhiễm sắc thể thịnh hành hồi đó - quá trình tiếp hợp tương đồng không xảy ra, dẫn đến hậu quả là giảm phân không xảy ra, cây không tạo được giao tử.
Sự bất thụ của giống lai là không thể chấp nhận được, vì nếu muốn có cây giống đưa vào trồng trọt, thì lại phải lai từ đầu, mất nhiều công sức và tiền của. Do đó, Georgi Karperchenko đã tiến hành lại thí nghiệm, rồi thử xử lý cây lai F1 bằng một số biện pháp, trong đó có phương pháp dùng nhiệt độ thấp và cả côn-si-xin (colchicine). Kết quả là ông thu được một số cây thuộc thế hệ F1 đã đột biến có khả năng phát sinh quả, hạt và hoàn toàn tự sinh sản được (hình 1). Những cây đột biến này có bộ nhiễm sắc thể gấp đôi cây F1 ban đầu không xử lý đột biến, nên ông gọi chúng là thể đa bội lai (polyploid hybrids).
Đặc điểm

Vì cải bắp có bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội (2n) là 18B, còn cải củ có 2n là 18R, nên mỗi giao tử của cải bắp có 9B, còn mỗi giao tử của cải củ có 9R. Do đó, tế bào xôma của cây lai F1 ban đầu (chưa xử lí) có bộ nhiễm sắc thể = 9B + 9R. Tuy 9 + 9 = 18 là số chẵn, nhưng 9 nhiễm sắc thể của cải bắp (B) không tương đồng với 9 nhiễm sắc thể của cải củ (R), giống như trong trò chơi "1 quân đỏ không thể cặp thành đôi với 1 quân đen" để thắng. Điều này cũng đã xảy ra trong tự nhiên, khi con ngựa (2n = 64) lai với con lừa (2n = 62) sinh ra con la có tế bào xôma chứa 32 + 31 = 63 nhiễm sắc thể. Bởi thế, cả cây F1 ban đầu nói trên lẫn con la đều bất thụ (tức không có khả năng sinh sản). Cây lai F1 này cũng như con la được gọi là thể dị lưỡng bội (heterodiploidy), có 1/2 số nhiễm sắc thể của loài này (n1) và 1/2 số nhiễm sắc thể của loài kia (n2), nghĩa là bộ nhiễm sắc thể của chúng = n1 + n2 giống như "quân đen với quân đỏ" vậy.
Bởi vậy, khi cây lai F1 được đa bội hoá thành công, thì nó chứa bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội của cả hai loài, nghĩa là = 2n1 + 2n2, cụ thể là = 18B + 18R. Do đủ cặp tương đồng, các cặp nhiễm sắc thể tiếp hợp tương đồng được với nhau, nên giảm phân xảy ra được, chúng tạo thành giao tử và có thể thụ tinh.
Đã có lúc một số người gọi dạng cơ thể (18B + 18R) này là thể tứ bội (tức 4n), nhưng một số tác giả khác thấy không phù hợp, nên gọi các dạng này là heteropolyploids, hoặc allopolyploids hay amphipolyploids. Các nhà khoa học Việt Nam đã dịch thuật ngữ heteropolyploidy là thể dị đa bội, để phân biệt với dạng đa bội có bộ nhiễm sắc thể đều cùng loài là thể tự đa bội.,
Riêng loài Brassicoraphanus này cũng như những sinh vật khác có bộ nhiễm sắc thể với công thức tổng quát = (2n1 + 2n2) được gọi là thể song lưỡng bội hoặc nhị lưỡng bội.,
Như vậy, loài Brassicoraphanus này đã được hình thành qua 2 giai đoạn (hình 4):
- Lai hai loài khác nhau (lai xa) tạo ra F1 có bộ nhiễm sắc thể (n1 + n2).
- F1 đa bội hoá thành thể song lưỡng bội (2n1 + 2n2).
Hình 2: Cây cải bắp (Brassica).
Hình 3: Cây cải củ (Raphanus).
Hình 4: Sơ đồ tạo cải bắp lai cải củ kết hợp với mô tả dạng quả.Hình 4: Sơ đồ tạo cải bắp lai cải củ kết hợp với mô tả dạng quả.
Vai trò

Cải bắp lai cải củ Brassicoraphanus chẳng có giá trị gì trong nông nghiệp và kinh tế cả, bởi vì trong thực tế nó có rễ của cải bắp (rễ nhỏ, không có củ) và có lá của cải củ (lá ít, hẹp và đắng), hoàn toàn ngược lại mong muốn của tác giả Karpechenko. Tuy nhiên, thành tựu tạo ra cây lai độc đáo này vào thời điểm lịch sử lúc đó (cách đây gần 100 năm) đã chứng tỏ:
Con người có khả năng sáng tạo ra được loài mới bằng phương pháp khoa học.
Phương thức tiến hóa và sự hình thành loài theo hai giai đoạn nói trên có thể xảy ra trong sinh giới.
Chính vì thế, các khoa học sau này nghiên cứu theo hướng trên đã phát hiện nhiều nguồn gốc lai tự nhiên của các loài thực vật trong quá trình hình thành loài mới theo phương thức lai xa kết hợp đa bội hoá. Gần đây đã có một số thí nghiệm lai tạo theo hướng này, như lai hữu tính giữa Brassica japonica SIEB với Raphanus sativus L, (vào năm 1976) đã thu được F1 rồi xử lý côn-si-xin để tạo ra thể nhị lưỡng bội, được nghiên cứu đến thế hệ F3.
Nguồn trích dẫn

↑  “Polyploid hybrids of Raphanus sativus L. x Brassica oleracea L.”.
1 2  Campbell và cộng sự: "Sinh học" - Nhà xuất bản Giáo dục, 2010
↑  Karpechenko, G.D.: "Polyploid hybrids of Raphanus sativus X Brassica oleracea L.", 1927, Bulletin of Applied Botany 17: 305–408.
↑  “Bản sao đã lưu trữ”. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 10 năm 2018. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2018.
↑  “Heteroploidy Types: 2 Main Types of Heteroploidy  Chromosome”. Biology Discussion. Truy cập 27 tháng 12 năm 2024.
↑  Phạm Thành Hổ: "Di truyền học" - Nhà xuất bản Giáo dục, 2010
1 2  "Sinh học 12" - Sách giáo khoa - Nhà xuất bản Giáo dục, 2019.
↑  “Otto S.P, Whitton J: "Polyploid incidence and evolution."”.
↑  S. Tokumasu. “The increase of seed fertility of Brassicoraphanus through cytological irregularity”.
Sân bay Londrina

Sân bay Londrina (mã sân bay IATA: LDB, mã sân bay ICAO: SBLO) là một sân bay tọa lạc ở Londrina, Brasil. Năm 2013, sân bay này đã phục vụ 1.051.156 lượt khách.
Sân bay được đặt tên theo José Richa (1934-2003), cựu Thị trưởng thành phố Londrina, Thống đốc bang Paraná.
Sân bay đã được khánh thành vào năm 1936 nhưng chỉ trong năm 1956, đường băng đã trải nhựa. Năm 1958 một nhà ga mới đã được mở ra và năm 2000 sân bay này đã được cải tạo lớn và mở rộng.
Hãng hàng không và tuyến bay

| Hãng hàng không | Các điểm đến |
| --- | --- |
Azul Brazilian Airlines :  Belo Horizonte-Confins, Campinas, Campo Grande, Cascavel, Cuiabá, Curitiba, Foz do Iguaçu, Maringá, Porto Alegre, Presidente Prudente, Rio de Janeiro-Santos Dumont, São Paulo-Guarulhos 
Gol Airlines :  Curitiba, Porto Alegre, Rio de Janeiro-Galeão, São Paulo-Congonhas, São Paulo-Guarulhos, Teresina 
TAM Airlines :  Brasília, Campo Grande, Curitiba, Recife, São Paulo-Congonhas, São Paulo-Guarulhos
Rhamphinina pica

| Rhamphinina pica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Rhamphinina
Loài (species): R. pica
Danh pháp hai phần
Rhamphinina pica
Rhamphinina pica là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Deparia otomasui

| Deparia otomasui> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Athyriaceae
Chi (genus): Deparia
Loài (species): D. otomasui
Danh pháp hai phần
Deparia otomasui (Sa. Kurata) Seriz. 
Deparia otomasui là một loài dương xỉ trong họ Athyriaceae. Loài này được Seriz. mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Deparia otomasui”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Vườn quốc gia Bù Gia Mập

| Vườn quốc gia Bù Gia Mập |
| --- | --- |
IUCN II (Vườn quốc gia)
Vị trí tại Việt Nam
Vị trí: miền Nam Việt Nam
Thành phố gần nhất: Đồng XoàiNearest city: Đồng Xoài
Tọa độ: 12°13′0″B 107°09′0″Đ﻿ / ﻿12,21667°B 107,15°Đ﻿ / 12.21667; 107.15000
Diện tích: 260,32 km²
Thành lập: 2002 Thành lập: 2002
Cơ quan quản lý: UBND tỉnh Bình Phước
Vườn quốc gia Bù Gia Mập là nơi bảo tồn các nguồn sinh quyển ở miền Đông Nam Bộ, Việt Nam.
Lịch sử

Vườn quốc gia này được chuyển hạng từ khu bảo tồn thiên nhiên Bù Gia Mập thành vườn quốc gia theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 170/2002/QĐ-TTG ngày 27 tháng 11 năm 2002.
Vị trí

Vườn quốc gia Bù Gia Mập nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Bình Phước, trên địa bàn xã Bù Gia Mập, huyện Bù Gia Mập, tỉnh Bình Phước, tại vị trí cực Bắc của tỉnh. Phía Đông vườn quốc gia này là tỉnh Đắk Nông, phía Tây Bắc là biên giới Việt Nam - Campuchia. Tọa độ từ 12°08′30″ tới 12°17′30″ vĩ bắc, và từ 107°03′30″ đến 107°14′30″ kinh đông.
Quy mô

Vườn quốc gia Bù Gia Mập có tổng diện tích 26.032 ha, nhưng trong đó diện tích rừng tự nhiên là 21.376 ha, bao gồm: 388 ha rừng giàu, 2.798 ha rừng trung bình, 1.692 ha rừng nghèo, 5.064 ha rừng hỗn giao và 11.434 ha rừng tre nứa. Vùng đệm vườn quốc gia có diện tích 15.200 ha gồm 7.200 ha thuộc tỉnh Bình Phước và 8.000 ha của tỉnh Đăk Nông.
Nhiệm vụ

Vườn quốc gia Bù Gia Mập vừa là nơi bảo tồn hệ động vật, thực vật hoang dã, nguồn dược liệu quý hiếm, đồng thời vừa là rừng phòng hộ đầu nguồn cho những hồ chứa nước của thủy điện Thác Mơ và thủy điện Cần Đơn. Ngoài ra, nó còn phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và phát triển dịch vụ du lịch sinh thái. Đây là nơi bảo tồn các nguồn gien quý hiếm của hệ động, thực vật phong phú đặc trưng cho miền Đông Nam Bộ.
Mentzelia scabra

| Mentzelia scabra> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Cornales
Họ (familia): Loasaceae
Chi (genus): Mentzelia
Loài (species): M. scabra
Danh pháp hai phần
Mentzelia scabra Kunth, 1823 
Mentzelia scabra là một loài thực vật có hoa trong họ Loasaceae. Loài này được Kunth mô tả khoa học đầu tiên năm 1823.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mentzelia scabra”. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2013.
Noam Chomsky
Tiểu sử > Tuổi trẻ: 1928–1945

Avram Noam Chomsky sinh ngày 7 tháng 12 năm 1928 tại East Oak Lane, thành phố Philadelphia, tiểu bang Pennsylvania, Hoa Kỳ. Cha ông, Ze'ev "William" Chomsky, và mẹ ông, Elsie Simonofsky, là một gia đình Do Thái nhập cư. Ông William trốn khỏi Đế quốc Nga vào năm 1913 vì không muốn tòng quân cho chế độ Sa hoàng. Ở nước ngoài, ông tìm được việc làm trong một công xưởng bóc lột sức lao động tại Baltimore, đồng thời giảng dạy tại nhiều trường tiểu học Do Thái trước khi bước chân vào đại học. Sau khi chuyển đến Philadelphia, William trở thành hiệu trưởng của trường tôn giáo Congregation Mikveh Israel và gia nhập Cao đẳng Gratz. Ông chú trọng vào việc dạy cho thế hệ sau cách "hòa nhập tốt, tự do và độc lập trong suy nghĩ, hướng đến sự cải thiện và nâng cao thế giới, và mong muốn tham gia vào những việc khiến cuộc sống có ý nghĩa và đáng giá hơn cho tất cả mọi người"; sứ mệnh mà sau này đã góp phần định hình, cũng như được kế thừa bởi con trai ông. Bà Elsie, cũng từng giảng dạy tại trường Mikveh Israel, chia sẻ với những đứa con trai của mình mối quan tâm về các vấn đề xã hội và chính trị tả khuynh.
Noam là con đầu lòng của vợ chồng Chomsky. Em trai duy nhất của Noam, David Eli Chomsky (1934–2021), kém người anh năm tuổi, theo nghề bác sĩ tim mạch ở Philadelphia khi lớn lên. David là người dễ dãi song Noam lại rất cạnh tranh; mặc dù vậy, hai anh em trong nhà vẫn rất thân thiết với nhau. Từ nhỏ, Noam và em trai được học tiếng Do Thái và thường xuyên tham gia thảo luận các lý thuyết chính trị của chủ nghĩa phục quốc Do Thái; sở dĩ vì gia đình ông bị ảnh hưởng rất lớn bởi các tác phẩm phục quốc Do Thái tả khuynh của Ahad Ha'am. Từ khi còn nhỏ, Noam đã phải đối mặt với thái độ bài Do Thái ở Philadelphia, chủ yếu tới từ cộng đồng người Ireland và người Đức.
Noam theo học tại trường tư thục Oak Lane Country Day và trường trung học Trung tâm Philadelphia. Thời đi học, ông có thành tích học tập rất xuất sắc và tham gia nhiều câu lạc bộ, hội nhóm khác nhau, nhưng không ưa thích phương pháp giảng dạy của trường. Ông cũng theo học tại trường trung học Do Thái ở Cao đẳng Gratz, nơi cha ông giảng dạy.
Noam miêu tả cha mẹ ông là "những người thông thường theo Đảng Dân chủ Roosevelt" với tư tưởng trung gian thiên tả, còn ông thì có cơ hội tiếp xúc với chủ nghĩa xã hội và chính trị cực tả từ những người thân tham gia Liên minh Công nhân May mặc Quốc tế. Ông bị ảnh hưởng bởi người chú của mình và những người cánh tả Do Thái, thường xuyên lui tới quầy báo Thành phố New York của người chú để tranh luận về các vấn đề thời sự. Bản thân Noam cũng thường ghé thăm các hiệu sách trong thành phố để đọc ngấu nghiến các tác phẩm chính trị cánh tả và vô trị khi đi thăm chú. Lúc mới 10 tuổi, ông đã viết bài báo đầu tiên trong đời về sự lây lan của chủ nghĩa phát xít sau khi Barcelona thất thủ (tháng 2 năm 1939) trong cuộc nội chiến Tây Ban Nha. Kể từ năm 12 hoặc 13 tuổi trở đi, ông tự coi mình là người theo chủ nghĩa vô trị và "cánh tả chống Bolshevik." Sau này, ông cho rằng việc mình theo chủ nghĩa vô trị chỉ là "một tình cờ may mắn", khiến ông chỉ trích chủ nghĩa Stalin và các hình thức của chủ nghĩa Marx-Lenin.
Tiểu sử > Phê phán bộ máy tuyên truyền và quan hệ quốc tế: 1980–2001

| --- | --- |
 Manufacturing Consent: Noam Chomsky and the Media, phim tài liệu năm 1992 bàn luận về cuốn sách cùng tên của Chomsky
Năm 1985, trong Chiến tranh Contra Nicaragua (cuộc chiến giữa lực lượng dân quân hậu thuẫn bởi Hoa Kỳ chống chính phủ Sandinista), Chomsky tới Managua để gặp gỡ các công đoàn và những người tị nạn bởi cuộc xung đột, giảng dạy về chính trị và ngôn ngữ học. Nhiều bài giảng trong số đó đã được xuất bản vào năm 1987 với nhan đề On Power and Ideology: The Managua Lectures. Năm 1983, ông xuất bản cuốn The Fateful Triangle, trong đó lập luận rằng Hoa Kỳ đã liên tục sử dụng xung đột Israel – Palestine để trục lợi. Năm 1988, Chomsky đến thăm các vùng lãnh thổ Palestine thuộc quyền kiểm soát của Israel.
Cuốn Manufacturing Consent: The Political Economy of the Mass Media (1988) của Chomsky và Herman phác thảo mô hình tuyên truyền nhằm mục đích hiểu rõ hơn cách thức hoạt động của bộ máy truyền thông đại chúng. Họ lập luận rằng ngay cả ở những quốc gia không có sự kiểm duyệt chính thức, tin tức vẫn phải đi qua năm bộ lọc (filters) có chức năng sàng lọc nội dung và tác động đến cách thức trình bày tin tức. Cảm hứng viết sách của hai ông bắt nguồn từ nhà văn Alex Carey, sau đó được chuyển thể thành phim tài liệu vào năm 1992. Năm 1989, Chomsky cho ra mắt cuốn Necessary Illusions: Thought Control in Democratic Societies, trong đó khẳng định rằng một nền dân chủ thật sự đòi hỏi các công dân của chế độ đó phải có khả năng tự vệ trí tuệ chống lại các phương tiện truyền thông và văn hóa trí thức ưu tú kiểm soát họ. Đến những năm 1980, nhiều học trò của Chomsky trở thành những nhà ngôn ngữ học giỏi giang, những người có công mở rộng và hiệu đính các lý thuyết ngôn ngữ của ông.
Vào những năm 1990, Chomsky hoạt động chính trị tích cực hơn. Ông vẫn kiên quyết lập trường rằng Indonesia nên trao trả độc lập cho Đông Timor; năm 1995, ông sang Úc để đàm thoại về vấn đề này nhân danh Hiệp hội Cứu trợ Đông Timor và Hội đồng Quốc gia Kháng chiến Đông Timor. Các bài giảng của ông về vấn đề này đã được xuất bản dưới nhan đề Powers and Prospects vào năm 1996. Người nghiên cứu tiểu sử Wolfgang Sperlich cho rằng, Chomsky là người có nhiều đóng góp nhất cho sự độc lập của Đông Timor, và ngoài Chomsky ra thì chỉ có ký giả điều tra John Pilger đứng về phía nước này. Sau khi Đông Timor giành được độc lập vào năm 1999, Lực lượng Quốc tế do Úc lãnh đạo đóng tại Đông Timor trở thành lực lượng gìn giữ hòa bình; Chomsky chỉ trích Úc vì lợi dụng điều này nhằm bảo kê nguồn dự trữ dầu và khí đốt của Đông Timor theo Hiệp ước Timor Gap.