stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Không quân Quốc gia Khmer
Chiến sử > Suy vong (1974–1975)

Chỉ vào những tháng cuối cùng của cuộc chiến mà Không quân Quốc gia Khmer cuối cùng cũng vượt quá tất cả các thành tích trước đó. Tận dụng tối đa ưu thế trên không của mình, Không lực Quốc gia Khmer sử dụng tất cả các khung máy bay có giới hạn khác nhau, từ máy bay chiến đấu thả bom T-28D, trực thăng vũ trang UH-1G, gunship AC-47D và AU-24A cùng máy bay huấn luyện phản lực T-37B được chuyển đổi sang vai trò cường kích, và ngay cả máy bay vận tải C-123K cũng chuyển thành máy bay ném bom hạng nặng ứng biến – tung ra một số phi vụ chiến đấu chưa từng có nhằm chống lại các lực lượng Khmer Đỏ đang tập trung quanh Phnôm Pênh. Hoạt động chống lại lưới lửa phòng không tương đối yếu của đối phương, viên phi công T-28 người Campuchia đã bay hơn 1.800 phi vụ vào ban ngày trong khoảng thời gian hai tháng một mình trong khi AU-24 và C-123 lại thực hiện các phi vụ ném bom vào ban đêm chống lại các vị trí tên lửa 107mm mà đối phương cố thủ ở phía bắc thủ đô.
Bên cạnh các phi vụ chiến đấu, Không quân Quốc gia Khmer cũng tham gia trong các nỗ lực sơ tán vào phút cuối. Ngày 12 tháng 4 năm 1975, mấy chiếc T-28 và UH-1 còn tiến hành yểm trợ cuộc di tản của Đại sứ quán Mỹ trong chiến dịch Eagle Pull. Bộ Tư lệnh Không quân Quốc gia Khmer còn giữ lại bảy chiếc trực thăng vận tải UH-1H dự phòng tại một sân bay trực thăng ứng biến gắn trên các căn cứ của Sân vận động quốc gia ở Phnôm Pênh tại khu liên hợp thể thao Cércle Sportif, sẵn sàng sơ tán các thành viên chủ chốt của chính phủ. Tuy nhiên, ba trong số bảy chiếc trực thăng đã bị bỏ lại do trục trặc kỹ thuật khi đợt di tản cuối cùng diễn ra vào buổi sáng ngày 17 tháng 4. Một trong số các nhóm quan chức cấp cao di tản lên bốn chiếc trực thăng còn lại bay đến Kompong Thom chính là Tư lệnh không quân Quốc gia Khmer Ea Chhong.
Bất chấp những nỗ lực tốt nhất của họ, Không quân Quốc gia Khmer quá căng thẳng một mình khó mà ngăn chặn sự thất bại của quân đội Campuchia và đẩy lui làn sóng tiến công của lực lượng Khmer Đỏ. Ngày 16 tháng 4, những chiếc T-28 Không lực Quốc gia Khmer xuất kích chiến đấu lần cuối cùng bằng cách ném bom Trung tâm kiểm soát Không quân và nhà chứa máy bay tại Pochentong để tránh rơi vào tay các đơn vị quân nổi dậy. Sau khi dùng hết hầu như toàn bộ đồ quân nhu dự phòng, 97 máy bay bao gồm 50 T-28D, 13 UH-1H, 12 O-1D, 10 C-123K, 7 AC-47D, 3 AU-24A, 9 C-47 và T-41D –sẽ lần lượt do các phi hành đoàn bay ra khỏi các khu căn cứ không quân Pochentong, Battambang, Kompong Cham, Kompong Thom, Kompong Chnang và Ream (với một số nhỏ người tị nạn dân sự trên khoang) ẩn náu an toàn ở nước láng giềng Thái Lan.
Toán nhân viên Không quân Quốc gia Khmer còn lại ở Campuchia bao gồm các kỹ thuật viên mặt đất, một số phi công, và những phi công phục vụ trong Tiểu đoàn an ninh Không quân không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc đầu hàng, hầu hết trong số họ đều bị Khmer Đỏ xử tử. Tuy nhiên, các báo cáo sau đó đã xác nhận rằng chỉ vài cựu phi công có đủ trình độ chuyên môn và kỹ thuật thoát khỏi số phận này bằng cách trưng dụng vào Không quân của chế độ Khmer Đỏ để bay và duy trì những máy bay còn bỏ lại phía sau do Pháp và Mỹ chế tạo.
Kết quả

Đến năm 1975, Không quân Quốc gia Khmer thiệt hại tổng cộng 100 máy bay, chủ yếu là do chiếu đấu tiêu hao, tai nạn huấn luyện và đào ngũ, cũng như với các nguyên nhân khác – từ tháng 12 năm 1971 và tháng Giêng năm 1972, bốn chiếc trực thăng hạng nhẹ Alouette II và một chiếc Alouette III được gửi ra nước ngoài để bảo trì và tổng kiểm tra tại Công ty Công trình Phi cơ Hồng Kông (HAECO) ở Hồng Kông, nhưng chẳng có hồ sơ ghi lại những chiếc khung máy bay này đã bao giờ trở lại Campuchia.
Khmer Đỏ đã tiếp quản nhằm tận dụng ít nhất 22 máy bay ném bom T-28D, bốn máy bay huấn luyện GY-80, 10 máy bay huấn luyện phản lực T-37, chín máy bay huấn luyện T-41D, bảy máy bay vận tải C-123K, chin gunship cỡ nhỏ AU-24, sáu gunship AC-47D, 14 máy bay vận tải C-47, 20 trực thăng UH-1H và UH-1G và ba chiếc trực thăng hạng nhẹ Alouette III, mặc dù bảo dưỡng kém và thường xuyên thiếu phụ tùng thay thế có nghĩa là chỉ có một số ít các khung máy bay vẫn còn có thể dùng được vào cuối những năm 1970.
Tư lệnh Không quân

Chuẩn tướng So Satto (1970–1972)
Chuẩn tướng Penn Randa (1972–1973)
Chuẩn tướng Ea Chhong (1973–1975)
Quân phục và phù hiệu > Lễ phục

Các sĩ quan Không quân Hoàng gia Khmer đã dùng bộ lễ phục hải ngoại màu xanh hoàng gia lần đầu tiên vào giữa thập niên 1950, bao gồm một bộ áo chẽn và quần dài là loại phỏng theo bộ lễ phục màu kaki M1946/56 của quân đội Pháp (tiếng Pháp: Vareuse d’officier Mle 1946/56 et Pantalon droit Mle 1946/56); mẫu mùa hạ nhạt may bằng vải bông cũng được cấp phát. Khi hoạt động trong quân chủng, bộ lễ phục màu xanh được mặc kèm theo một chiếc áo sơ mi màu xanh nhạt và cà vạt màu xanh hoàng gia, vào những dịp lễ nghi thì thay bằng áo sơ mi trắng và cà vạt đen; sự kết hợp này còn mặc kèm thêm bộ trang phục mùa hè màu trắng bông. Cổ áo mở theo kiểu Pháp, áo chẽn bốn nút cùng hai túi ngực nếp gấp có nắp và hai túi ngực không nếp gấp hai bên có nắp (áo chẽn của sĩ quan cao cấp đôi khi có túi áo hai bên được gắn thêm nắp túi), và tay áo đã được gập lại. Vạt cài cúc trước và nắp túi được cố định bằng các nút mạ vàng mang biểu tượng cờ hiệu Quân lực Quốc gia Khmer.
Quân phục và phù hiệu > Quân phục ngụy trang

Bộ đồ bay ngụy trang mẫu "cao nguyên" mua riêng của Thái được phi hành đoàn gunship Douglas AC-47D Spooky Không lực Quốc gia Khmer sử dụng trong một số dịp, chẳng hạn như đợt các thành viên của tổ bay đầu tiên được gửi đến huấn luyện gunship tại căn cứ không quân Udorn ở Thái Lan vào tháng 5-6 năm 1973.
Quân phục và phù hiệu > Giày trận

Với bộ đồng phục mặc hằng ngày, tất cả nhân viên mặt đất trong không quân đều mang loại giày bốt quân đội M-1943 của Mỹ da nâu hoặc giày bốt màu nhiệt đới bằng vải và cao su ‘Pataugas’ của Pháp và các loại xăng đan; từ sau năm 1970, Không lực Quốc gia Khmer mới chuẩn hóa bằng loại giày bốt màu rừng da đen M-1967 của Mỹ và loại bốt Bata của Việt Nam Cộng hòa, đã thay thế nhiều loại giày trận cũ hơn.
Quân phục và phù hiệu > Quân hàm

Hệ thống quân hàm của Không quân Hoàng gia Khmer sử dụng thống nhất với bảng xếp hạng cấp bậc của Lực lượng Vũ trang Quốc gia Khmer. Hệ thống cấp hiệu cũng mang đặc thù kiểu Pháp, chỉ khác biệt ở phù hiệu quân chủng. Cấp sĩ quan mang cấp hiệu trên cầu vai tháo được màu xanh nhạt (với lá nguyệt quế vàng được thêu bên lề ngoài dành cho tướng lĩnh); cấp hạ sĩ quan và binh sĩ thêu cấp hiệu ở cả hai tay áo trên. Đối với chiến phục, cấp sĩ quan thường đeo trên cổ áo ngực thay cho loại dây đeo vai trượt hai bên; lon kim loại kiểu quân đội gắn vào ngực thì chỉ có cấp hạ sĩ quan (tiếng Pháp: Hommes de troupe) mới được đeo trong khi cấp học viên thường không đeo phù hiệu. Sau tháng 3 năm 1970, Không quân Hoàng gia Khmer đã tiếp nhận loại cầu vai và dây đeo vai trượt mới có màu xanh Hoàng gia nhưng bảng cấp bậc cơ bản vẫn không thay đổi. Năm 1972, một số sĩ quan Không quân Quốc gia Khmer đã bắt đầu mặc loại đồ bay hoặc bộ quân phục dã chiến màu rừng xanh ôliu có phù hiệu bằng kim loại gắn trên cổ áo giống hệt với mẫu mà bên lục quân vừa tiếp nhận cùng năm.
| Cấp bậc | Chữ Khmer | Chuyển ngữ Việt | Cấp bậc Pháp tương đương | Cấp bậc Mỹ tương đương | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pʊəl too | ពលទោ | Binh nhì | Aviateur de deuxième classe | Airman Basic | Không có cấp hiệu |
| Pʊəl aek | ពលឯក | Binh nhất | Aviateur de première classe | Airman |  |
| Niey too | នាយទោ | Hạ sĩ | Caporal | Airman 1st Class |  |
| Niey aek | នាយឯក | Hạ sĩ nhất | Caporal-chef | Senior Airman |  |
| Pʊəl baal trəy | ពលបាលត្រី | Trung sĩ | Sergent | Staff Sergeant |  |
| Pʊəl baal too | ពលបាលទោ | Trung sĩ nhất | Sergent-chef | Master Sergeant |  |
| Pʊəl baal aek | ពលបាលឯក | Thượng sĩ | Adjudant | Chief Master Sergeant |  |
| Prɨn baal too | ព្រឹន្ទបាលទោ | Thượng sĩ nhất | Sergent-chef | Warrant Officer |  |
| Prɨn baal aek | ព្រឹន្ទបាលឯក | Chuẩn úy | Aspirant | Chief Warrant Officer |  |
| Aknu trəy | អនុត្រី | Thiếu úy | Sous-lieutenant | 2nd Lieutenant |  |
| Aknu too | អនុទោ | Trung úy | Lieutenant | 1st Lieutenant |  |
| Aknu aek | អនុឯក | Đại úy | Capitaine | Captain |  |
| Vorak trəy | វរត្រី | Thiếu tá | Commandant | Major |  |
| Vorak too | វរទោ | Trung tá | Lieutenant-Colonel | Lieutenant Colonel |  |
| Vorak aek | វរឯក | Đại tá | Colonel | Colonel |  |
| Utdɑm trəy | ឧត្តមត្រី | Chuẩn tướng | Général de brigade aérienne | Brigadier-General |  |
Chú thích

↑  Conboy and Bowra, The War in Cambodia 1970-75 (1989), p. 19.
↑  Nalty, Neufeld and Watson, An Illustrated Guide to the Air War over Vietnam (1982), p. 114.
↑  Gunston, An Illustrated Guide to Military Helicopters (1981), p. 112.
↑  Jan Forsgren, Cambodia: Khmer Air Force History 1970-1975 (Part 1) - http://www.aeroflight.co.uk/waf/aa-eastasia/cambodia/cam-af-history1.htm.
1 2  Conboy, FANK: A History of the Cambodian Armed Forces, 1970-1975 (2011), p. 218.
↑  Davis and Greer, Gunships, A Pictorial History of Spooky (1982), pp. 63-64.
↑  Davis and Greer, Gunships, A Pictorial History of Spooky (1982), pp. 13-14.
↑  Gunston, An Illustrated Guide to Military Helicopters (1981), p. 18.
↑  Sutsakhan, The Khmer Republic at War and the Final Collapse (1980), p. 183, Appendix C (Air Force Item).
1 2  Jan Forsgren, Cambodia: Khmer Air Force History 1970-1975 (Part 2) - http://www.aeroflight.co.uk/waf/aa-eastasia/cambodia/cam-af-history2.htm
↑  Conboy, FANK: A History of the Cambodian Armed Forces, 1970-1975 (2011), pp. 218; 224, note 9.
↑  Conboy, South-East Asian Special Forces (1991), p. 15.
↑  Conboy and Bowra, The War in Cambodia 1970-75 (1989), p. 18.
↑  Conboy and Bowra, The War in Cambodia 1970-75 (1989), p. 37.
↑  Conboy and McCouaig, South-East Asian Special Forces (1991), pp. 53-54.
↑  Conboy, FANK: A History of the Cambodian Armed Forces, 1970-1975 (2011), p. 194.
↑  Serra, L’armée nord-vietnamienne, 1954-1975 (2e partie) (2012), p. 38.
↑  Conboy, Bowra, and McCouaig, The NVA and Viet Cong (1992), pp. 12-13.
↑  Grandolini, Armor of the Vietnam War (2): Asian Forces (1998), pp. 65-66.
1 2  Conboy and Bowra, The War in Cambodia 1970-75 (1989), p. 21.
↑  Conboy, FANK: A History of the Cambodian Armed Forces, 1970-1975 (2011), p. 221.
↑  Conboy and Bowra, The War in Cambodia 1970-75 (1989), p. 20.
↑  Conboy, FANK: A History of the Cambodian Armed Forces, 1970-1975 (2011), p. 219.
↑  Conboy, FANK: A History of the Cambodian Armed Forces, 1970-1975 (2011), p. 220.
↑  http://www.mail-archive.com/camdisc@googlegroups.com/msg09009.html
1 2 3  Conboy and Bowra, The War in Cambodia 1970-75 (1989), p. 22.
↑  Conboy and McCouaig (1991), p. 15.
↑  Sutsakhan, The Khmer Republic at War and the Final Collapse (1980), p. 169.
1 2 3  Conboy, FANK: A History of the Cambodian Armed Forces, 1970-1975 (2011), p. 223.
↑  Conboy, FANK: A History of the Cambodian Armed Forces, 1970-1975 (2011), p. 225.
↑  Conboy and Bowra, The War in Cambodia 1970-75 (1989), p. 43, Plate E1.
↑  Davis and Greer, Gunships, A Pictorial History of Spooky (1982), p. 14.
↑  Conboy and Bowra, The War in Cambodia 1970-75 (1989), p. 23.
↑  Conboy and Bowra, The War in Cambodia 1970-75 (1989), p. 45, Plate F3.
Pelecopsis major

| Pelecopsis major> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Linyphiidae
Chi (genus): Pelecopsis
Loài (species): P. major
Danh pháp hai phần
Pelecopsis major J. Denis, 1945 
Pelecopsis major là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Pelecopsis. Pelecopsis major được J. Denis miêu tả năm 1945.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Abacetus cursor

| Abacetus cursor |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Insecta
Bộ:: Coleoptera
Họ:: Carabidae
Chi:: Abacetus
Loài:: A. cursor
Danh pháp hai phần
Abacetus cursor Peringuey, 1899

Abacetus cursor là một loài bọ chân chạy thuộc phân họ Pterostichinae. Loài này được Peringuey mô tả lần đầu năm 1899.
Lederia lata

| Lederia lata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Melandryidae
Chi (genus): Lederia
Loài (species): L. lata
Danh pháp hai phần
Lederia lata Lewis, 1895 
Lederia lata là một loài bọ cánh cứng trong họ Melandryidae. Loài này được Lewis miêu tả khoa học năm 1895.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Blindia subtortifolia

| Blindia subtortifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Grimmiales
Họ (familia): Seligeriaceae
Chi (genus): Blindia
Loài (species): B. subtortifolia
Danh pháp hai phần
Blindia subtortifolia Broth., 1906 
Blindia subtortifolia là một loài rêu trong họ Seligeriaceae. Loài này được Broth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1906.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Blindia subtortifolia”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2014.
Mosiera miraflorensis

| Mosiera miraflorensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Mosiera
Loài (species): M. miraflorensis
Danh pháp hai phần
Mosiera miraflorensis (Borhidi & O.Muñiz) Borhidi, 1992 
Mosiera miraflorensis là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (Borhidi & O.Muñiz) Borhidi mô tả khoa học đầu tiên năm 1992.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mosiera miraflorensis”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Naenia issyka

| Naenia issyka> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Naenia
Loài (species): N. issyka
Danh pháp hai phần
Naenia issyka Püngeler, 1900 
Naenia issyka là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
56

Về ý nghĩa số học, xem 56 (số)
Năm lịchBản mẫu:SHORTDESC:Năm lịch
| --- | --- |
Thiên niên kỷ:: thiên niên kỷ 1
Thế kỷ::  thế kỷ 1 TCN  thế kỷ 1   thế kỷ 2
Thập niên::  thập niên 30  thập niên 40  thập niên 50  thập niên 60  thập niên 70
Năm::  53  54  55  56 SCN  57  58  59
| --- | --- |
Lịch Gregory: 56 LVI
Ab urbe condita: 809
Năm niên hiệu Anh: N/A
Lịch Armenia: N/A
Lịch Assyria: 4806
Lịch Ấn Độ giáo: 
 - Vikram Samvat: 112–113
 - Shaka Samvat: N/A
 - Kali Yuga: 3157–3158
Lịch Bahá’í: −1788 – −1787
Lịch Bengal: −537
Lịch Berber: 1006
Can Chi: Ất Mão (乙卯年) 2752 hoặc 2692     — đến — Bính Thìn (丙辰年) 2753 hoặc 2693
Lịch Chủ thể: N/A
Lịch Copt: −228 – −227
Lịch Dân Quốc: 1856 trước Dân Quốc 民前1856年
Lịch Do Thái: 3816–3817
Lịch Đông La Mã: 5564–5565
Lịch Ethiopia: 48–49
Lịch Holocen: 10056
Lịch Hồi giáo: 583 BH – 582 BH
Lịch Igbo: −944 – −943
Lịch Iran: 566 BP – 565 BP
Lịch Julius: 56 LVI
Lịch Myanma: −582
Lịch Nhật Bản: N/A
Phật lịch: 600
Dương lịch Thái: 599
Lịch Triều Tiên: 2389
Năm 56 là một năm trong lịch Julius.
Sinh

Hán Chương Đế, vua thứ 18 của Nhà Hán.
Núi lửa Mayon

| Núi lửa Mayon |
| --- | --- |
Núi lửa Mayon nhìn từ Đồi Ligñon tại Daraga, Albay tháng 12 năm 2006
Độ cao: 2.463 m (8.081 ft)
Phần lồi: 2.447 m (8.028 ft)
Danh sách: Ultra
Vị trí
Vị trí: Albay, Philippines
Tọa độ: 13°15′24″B 123°41′6″Đ﻿ / ﻿13,25667°B 123,685°Đ﻿ / 13.25667; 123.68500
Địa chất
Kiểu: Núi lửa tầng
Phun trào gần nhất: 2010 (đang diễn ra). Lện báo động cấp 2 có hiệu lực xung quanh Núi lửa Mayon. PHIVOLCS-DOST đề xuất rằng công chúng không nên đi vào bán kính sáu (6) km Khu Nguy hiểm Thường trực và 7-km Khu Nguy hiệm Mở rộng về phía đông nam của núi lửa.
Núi lửa Mayon tại Albay cho thấy khoảng cách từ Vịnh Albay
Bản đồ các núi lửa chính tại Philippines
Núi lửa Mayon tại huyện sản xuất gai dầu Luzon như mô tả trong lịch sử và cuộc chinh phục Philippines và đảo do chúng ta sở hữu; gồm chiến tranh của chúng ta với Philippine bởi Alden March, xuất bản năm 1899. Chú thích (cắt ra) đọc: "Đây được gọi là núi lửa đẹp nhất thế giới. Nó cao 8.223 ft, hình dạng một hình nón đúng kiểu và đỉnh núi luôn nóng. Núi được chú ý tới trong vài vụ phun lửa hủy diệt. Năm 1814 nhiều ngôi nhà đã bị phá hủy và 2.500 người bị thiệt mạng và bị thương. Tại chân núi là lò xo có giá trị dược liệu rất lớn nổi tiếng".
Núi lửa Mayon ngày 23 tháng 9 năm 1984
Núi lửa Mayon nhìn ra một khung cảnh yên bình mục vụ khoảng năm tháng trước khi sự phun trào nghiêm trọng của núi tháng 9 năm 1984.
Mayon trong khung cảnh với Đồi Lignon bên phải ngay giữa, từ Sân bay Legaspi ngày 24 tháng 6 năm 2006
Núi lửa Mayon với vụ nổ tro lúc bình minh ngày 18 tháng 12 năm 2009
Núi lửa Mayon, còn gọi là Núi Mayon, là một núi lửa tầng còn hoạt động tại tỉnh Albay, ở vùng Bicol, trên đảo Luzon, tại Philippines. Núi Mayon cao 2.5 km cách thủ đô Manila 498 km về phía Nam là một núi lửa rất hoạt động trong thời hiện đại.
Niên đại các vụ phun lửa

Từ năm 1616 đến nay núi đã 49 lần phun lửa. Kỳ phun lửa dữ dội nhất năm 1814 làm hơn 1.200 người thiệt mạng và nhiều thị trấn làng mạc bị tàn phá. Lần phun lửa cuối cùng mới nhất là năm 1993 và ngày 14 tháng 7 năm 2008, sau đó thỉnh thoảng Mayon lại phun ra tro, khói và dung nhan trào ra miệng núi. Hàng chục ngàn dân chúng phải rời bỏ nhà cửa tị nạn sau khi dung nham đã bắt đầu tràn ra miệng núi lửa Mayon từ giữa tháng 12 năm 2009 và các chuyên gia địa chất nói rằng chỉ trong ít ngày nữa núi sẽ phun lửa. Ngày 24 tháng 12, 2009, Thống đốc tỉnh Albey nói hơn 9.000 gia đình gồm 44.394 người được đưa đến các trại tạm trú. Quân đội và cảnh sát lập các trạm kiểm soát và tuần tiễu ở khu vực nguy hiểm gần núi lửa để tìm những người không tuân lệnh di tản hoặc quay trở về thăm lại nhà cửa nông trại của họ. Viện Địa chấn và Hỏa sơn Philippines ghi nhận hàng ngàn chấn động và những tiếng nổ lớn trong lòng đất và một trong số những vụ bùng nổ đã tung lên không trung một đám khói tro bụi cao tới 488 mét. Khu vực cách núi lửa dưới 8 km được coi là vùng nguy hiểm.
Mosiera elliptica

| Mosiera elliptica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Mosiera
Loài (species): M. elliptica
Danh pháp hai phần
Mosiera elliptica (C.Wright) Bisse, 1985 
Mosiera elliptica là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (C.Wright) Bisse mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mosiera elliptica”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Ngữ hệ Maya

| Ngữ hệ Maya  |
| --- | --- |
Phân bố địa lý: Trung Bộ châu Mỹ: Nam México; Guatemala; Belize; Tây Honduras và El Salvador; số ít người nhập cư và tị nạn, chủ yếu tại Hoa Kỳ và Canada
Phân loại ngôn ngữ học: Một trong những ngữ hệ chính trên thế giới.
Tiền ngôn ngữ: Maya nguyên thủy
Ngữ ngành con:  Huastec  Yucatec  Ch'ol-Tzeltal  Q'anjobal  Mam  Quiche 
ISO 639-2 / 5:: myn
Glottolog:: maya1287
Phân bố của dân cư nói ngôn ngữ Maya.
Ngữ hệ Maya là một ngữ hệ được nói tại Trung Bộ châu Mỹ và miền bắc Trung Mỹ. Các ngôn ngữ Maya được nói bởi ít nhất 6 triệu người, thuộc các dân tộc Maya, chủ yếu tại Guatemala, México, Belize và Honduras. Năm 1996, Guatemala chính thức công nhận 21 ngôn ngữ Maya, và México công nhận thêm tám ngôn ngữ nữa trong biên giới của họ.
Ngữ hệ Maya là một trong những ngữ hệ được ghi nhận và nghiên cứu nhiều nhất châu Mỹ. Các ngôn ngữ Maya hiện đại đều xuất phát từ ngôn ngữ Maya nguyên thủy, được cho là từng được nói cách đây ít nhất 5,000 năm, và đã được tái dựng bằng phương thức so sánh. Ngôn ngữ Maya nguyên thủy đã phát triển thành ít nhất sáu nhánh con: Huastec, Quiche, Yucatec, Q'anjobal, Mam và Ch'ol-Tzeltal.
Các ngôn ngữ Maya tạo nên một phần của vùng ngôn ngữ Trung Bộ châu Mỹ, một khu vực hội tụ ngôn ngữ phát triển qua hàng nghìn năm tiếp xúc giữa các tộc người tại đây. Tất cả ngôn ngữ Maya thể hiện các nét cơ bản của vùng ngôn ngữ này. Ví dụ, tất cả đều dùng danh từ quan hệ thay vì giới từ để thể hiện mối quan hệ không gian. Chúng cũng sở hữu những đặc điểm ngữ pháp và loại hình tách biệt chúng khỏi các ngôn ngữ khác tại vùng Trung Bộ châu Mỹ, như việc sử dụng khiển cách (ergative) với động từ và chủ ngữ-tân ngữ của chúng, những thể loại biến tố riêng biệt với động từ, và một lớp từ cho "các vị trí" điển hình trong cả hệ Maya.
Trong thời kỳ tiền Colombo của lịch sử Trung Bộ châu Mỹ, một vài ngôn ngữ Maya được viết bằng hệ thống chữ Maya tượng hình. Việc sử dụng loại chữ này phổ biến trong suốt thời kỳ Cổ điển của nền văn minh Maya (khoảng 250–900). Một tập hợp gồm 10.000 bản ghi của người Maya còn tồn tại đến nay, nằm trên các kiến trúc, công trình, đồ gốm và bản thảo, kết hợp với nền văn học giàu có thời hậu thuộc địa, viết bằng chữ Latinh, đã cung cấp cơ sở cho việc nghiên cứu lịch sử châu Mỹ thời tiền Colombo.
Lịch sử > Ngôn ngữ Maya nguyên thủy

Các ngôn ngữ Maya là hậu duệ của một ngôn ngữ tiền thân tên là Maya nguyên thủy, hay, trong tiếng Maya K'iche', Nab'ee Maya' Tzij ("thứ tiếng Maya cổ"). Các học giả cho rằng ngôn ngữ Maya nguyên thủy từng được nói tại sơn nguyên Cuchumatanes tại trung Guatemala, tương ứng với vùng mà ngữ tộc Q'anjobal hiện diện ngày nay. Nhà khảo cổ và học giả người Đức Karl Sapper là người đầu tiên đề xuất rằng vùng cao nguyên Chiapas-Guatemala có thể là "cái nôi" của ngữ hệ Maya. Terrence Kaufman và John Justeson đã phục dựng hơn 3000 mục từ vựng của ngôn ngữ Maya nguyên thủy.
Theo sơ đồ phân loại hiện hành của Lyle Campbell và Terrence Kaufman, ngôn ngữ Maya nguyên thủy bắt đầu phân tách vào khoảng năm 2200 TCN, khi người nói ngôn ngữ Huastec nguyên thủy tách khỏi phần còn lại và di cư đến duyên hải Vịnh Mexico. Người nói ngôn ngữ Yucatec nguyên thủy và Ch'ol nguyên thủy sau đó cũng tách ra và di chuyến về phía bắc đến bán đảo Yucatán. Người nói của nhóm tây Maya di chuyển về phía nam đến khu vực mà ngày nay người Mam và Quiche sinh sống. Khi người nói ngôn ngữ Tzeltal nguyên thủy tách khỏi Ch'ol nguyên thủy và di chuyển về phía nam đến cao nguyên Chiapas, họ đã tiếp xúc với người nói các ngôn ngữ Mixe–Zoque. Theo giả thuyết khác của Robertson and Houston, người nói ngôn ngữ Huastec nguyên thủy tiếp tục sống ở cao nguyên Guatemala với người nói ngôn ngữ Ch'ol-Tzeltal nguyên thủy, rồi tách ra ở thời điểm muộn hơn nhiều so với đề xuất của Kaufman.
Trong thời cổ đại (trước 2000 TCN), một số từ vựng ngôn ngữ Mixe–Zoque đã được ngôn ngữ Maya vay mượn. Điều này dẫn đến giả thuyết rằng người Maya cổ từng bị thống trị bởi người nói ngôn ngữ Mixe–Zoque, có thể là Olmec. Với các ngôn ngữ Xinca và Lenca thì ngược lại, tiếp nhận từ mượn của các ngôn ngữ Maya. Những chuyên gia ngôn ngữ Maya như Campbell tin rằng đây là minh chứng cho một giai đoạn tiếp xúc mạnh mẽ giữa người Maya và người Lenca/người Xinca, nhiều khả năng là trong thời kỳ Cổ Điển (250–900).