stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Đạo (triết học)
Mô tả và khái niệm > Đức

"Đức" (德) được hiểu là "đức hạnh", hoặc "sự liêm chính" và thường được dùng để chỉ sự thực hành đúng đắn theo Đạo. Đức là sự sống động, thực tiễn hóa, hoặc sự tu dưỡng phù hợp với Đạo. Mỗi sự vật cụ thể (những thứ có tên gọi), khi biểu hiện từ Đạo, đều mang bản chất nội tại riêng của chúng. Việc tuân theo bản chất nội tại ấy chính là Đức. Nguyên lý vô vi – hay "tự nhiên" – phụ thuộc vào việc thấu hiểu và hòa hợp với bản chất này, được diễn giải linh hoạt từ bản chất cá nhân của mỗi người đến ý niệm tổng quát hơn về bản tính con người trong mối tương quan với vũ trụ.
Lịch sử cho thấy khái niệm Đức được hiểu rất khác nhau giữa Đạo giáo và Nho giáo. Trong Nho giáo, Đức chủ yếu mang tính đạo đức, nhấn mạnh các giá trị như nhân, nghĩa, và hiếu. Đức được hiểu là sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc xã hội được định hình và hệ thống hóa. Trong Đạo giáo, Đức được nhìn nhận theo cách rộng rãi và tự nhiên hơn, mang tính siêu hình, nhấn mạnh mối quan hệ giữa con người và vũ trụ. Đạo giáo xem các quy tắc xã hội chỉ là phản ánh thứ yếu, đôi khi bị bóp méo, của những tương tác tự nhiên và tự phát giữa con người. Thậm chí, các quy tắc ấy đôi khi bị xem là cấu trúc cứng nhắc, đi ngược lại tự nhiên và gây ra xung đột. Những khác biệt này dẫn đến nhiều mâu thuẫn triết học và chính trị giữa Đạo giáo và Nho giáo. Nhiều đoạn trong các tác phẩm được cho là của Trang Tử dành để phê phán những hạn chế và thất bại của tư tưởng Nho giáo, đặc biệt là sự gò bó và tính cưỡng chế của hệ thống quy phạm đạo đức mà Nho giáo đặt ra.[cần dẫn nguồn]
Diễn giải > Nho giáo

Trong Nho giáo, Đạo của Khổng Tử có thể được hiểu là "chân lý." Nho giáo nhìn nhận Đạo như một con đường hòa hợp với lối sống, chính trị và truyền thống. Đạo mang tầm quan trọng ngang hàng với Đức (德) và nhân (仁). Khổng Tử diễn giải Đạo theo tinh thần nhân văn, chú trọng vào mối quan hệ giữa con người với nhau, hiếm khi đề cập đến "Đạo Trời" (Thiên Đạo). Nhà tư tưởng Nho giáo thời kỳ đầu, Tuân Tử, đã nêu rõ sự khác biệt này. Dù thừa nhận sự tồn tại và ý nghĩa cao cả của Thiên Đạo, ông khẳng định rằng trọng tâm của Đạo nằm ở việc điều chỉnh các mối quan hệ nhân sinh.
Trong Nho giáo, Đạo, khi được nhìn qua lăng kính tôn giáo, chính là "sự tuyệt đối" mà người tín ngưỡng hướng tới. Trong Trung Dung, sự hòa hợp với Tuyệt Đối đồng nghĩa với sự chính trực và chân thành. Đại Học mở rộng khái niệm này, xem Đạo là ánh sáng soi đường cho đức hạnh, cải thiện con người và là biểu hiện của đạo lý thuần khiết nhất. Thời nhà Đường, Hàn Dũ – một người thù địch với Phật giáo – đã hệ thống hóa và định hình tư tưởng Nho giáo như một lập luận phản biện trước ảnh hưởng của Phật giáo. Ông nhấn mạnh đạo đức trong Đạo, gắn kết Đạo với nhân tính và chính nghĩa, đồng thời xây dựng "truyền thống của Đạo" nhằm phủ nhận những dòng tư tưởng của Phật giáo. Đến thời nhà Tống, Đạo được nhìn nhận như nguồn gốc của tổ tiên và Thiên mệnh, thể hiện sự hòa quyện giữa con người và vũ trụ trong khuôn khổ Nho giáo.
Diễn giải > Nho giáo > Lý học

Vào thời Tống, các nhà Lý học coi Đạo là sự thuần khiết tối thượng, tồn tại tự tại trong chính bản thể của nó. Thiệu Ung nhìn nhận Đạo như khởi nguồn của trời, đất, và vạn vật trong vũ trụ. Trái lại, Trương Tải lại diễn giải Đạo theo hướng sinh khí luận, coi Đạo là thành tố cơ bản hoặc hệ quả của khí – năng lượng động lực đứng sau sự sống và thế giới. Cách hiểu này được nhiều học giả sau đó tiếp nhận, tiêu biểu như Đái Trinh vào thời nhà Thanh.
Chu Hi, Trình Hạo và Trình Di nhìn nhận Đạo trong bối cảnh lý (理) và thiên lý (天理). Trình Hạo cho rằng bản chất cốt lõi của lý, và do đó của Đạo, chính là lòng nhân (仁). Sống thuận theo Đạo đồng nghĩa với việc phát triển lòng từ bi, sự vị tha, và các phẩm chất nhân đức khác. Trình Di tiếp nối quan điểm này, mở rộng thêm bằng các giáo lý về tương tác giữa âm và dương, việc tu dưỡng và bảo toàn sự sống, cùng nguyên lý một vũ trụ công bằng về mặt đạo đức.
Nhìn chung, Đạo trong Lý học được đồng nhất với tính toàn thể. Vương Phu Chi diễn giải Đạo như thái cực (太極), đồng thời là con đường dẫn đến nó. Trong Lý học, không có gì tồn tại ngoài thiên lý (nguyên lý của trời). Đạo bao hàm trong mọi sự vật, hiện tượng. Do đó, đời sống tôn giáo không phải là hành trình đặc biệt hay chỉ dành cho một số ít trong Lý học. Thay vào đó, chính cuộc sống bình thường, với những sự việc và sự vật giản dị hàng ngày, là con đường dẫn đến Tuyệt Đối, bởi Tuyệt Đối đã hiện hữu trong mọi khía cạnh của đời sống thường nhật.
Diễn giải > Phật giáo

Phật giáo du nhập vào Trung Hoa từ thế kỷ 1 và đạt đến thời kỳ hoàng kim vào thế kỷ 4, khi sự phát triển và trưởng thành của giáo pháp đạt đến đỉnh cao. Trong khoảng thời gian ngắn, hàng trăm bộ kinh văn bằng tiếng Pali và tiếng Phạn đã được các vị tăng sĩ dịch sang Hán văn. Khái niệm dhyana được dịch thành thiền (禅), sau này trở thành tên gọi của Thiền tông. Việc sử dụng các khái niệm Trung Hoa bản địa, như "Đạo", vốn gần gũi với tư tưởng và thuật ngữ Phật giáo, đã giúp Phật giáo dễ dàng hòa nhập và được người Trung Hoa tiếp nhận. Tuy nhiên, sự khác biệt trong thuật ngữ tiếng Phạn và Hán văn đã dẫn đến những hiểu lầm ban đầu, từ đó hình thành nên một Phật giáo Đông Á mang sắc thái riêng biệt. Trong quá trình này, nhiều từ ngữ Hán Văn đã mang ý nghĩa triết học và ngữ nghĩa phong phú của mình vào Phật giáo, bao gồm cả việc sử dụng "Đạo" để diễn tả các khái niệm và nguyên lý cốt lõi trong Phật giáo.
Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải từng dạy một đệ tử đang bối rối trước những đoạn kinh rằng:
"Dùng lời để biểu đạt ý, sẽ tìm thấy 'ý'. Không dùng lời, ý nghĩa sẽ trống rỗng. Sự trống rỗng chính là Đạo. Đạo chính là sự dứt bặt lời và ý".
Trong Thiền tông, Đạo được nhìn nhận là biểu trưng cho cả con đường tu tập lẫn mục tiêu tối hậu của Phật giáo, bao gồm Bát chính đạo và sự giác ngộ. Lời dạy của Bách Trượng là minh chứng cho cách "Đạo" được sử dụng trong bối cảnh ngữ nghĩa đa tầng và linh hoạt của văn hóa Trung Hoa. Lời và ý được dùng để chỉ nghi lễ và thực hành, trong khi "trống rỗng" ở đây ám chỉ khái niệm sunyata (tính không) trong tư tưởng Phật giáo.
Việc nhận thức Đạo và Phật tính không nằm trong khuôn khổ của các khái niệm lý luận, mà là sự thực chứng, sự đáp ứng tích cực đối với Tứ diệu đế – điều không thể trọn vẹn diễn đạt qua ngôn từ hay các khái niệm cụ thể. Trong ngữ cảnh này, "Đạo" được hiểu là con đường trở về nguồn cội phổ quát, tuân theo dharma (chân lý), thực hành thiền định đúng đắn, và đạt đến nirvana (niết bàn). "Đạo" thường được các Phật tử Trung Hoa sử dụng với nhiều tầng nghĩa sâu sắc và đa dạng, mang theo các ý niệm phong phú trong triết lý và thực hành.
Cước chú

↑  Đạo đức kinh, Chương 1, "Thể Đạo":
"Đạo khả đạo phi thường Đạo,
Danh khả danh phi thường danh;
Vô danh thiên địa chi thủy,
Hữu danh vạn vật chi mẫu."
↑  Nước mềm mại và linh hoạt, nhưng sở hữu sức mạnh lớn lao để vượt qua chướng ngại và thay đổi cảnh quan, thậm chí khắc sâu những hẻm núi bằng sự kiên trì chậm rãi và bền bỉ. Nước được xem như một phản ánh, hoặc hành động gần gũi với Đạo. Đạo thường được diễn tả như biển cả hay dòng lũ không thể bị ngăn cản hay khước từ. Nó chảy vòng qua và vượt lên trên mọi chướng ngại như nước, đặt ra tấm gương cho những ai mong muốn sống hòa hợp với Đạo.
Musabani

| Musabani |
| --- | --- |
Musabani
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Jharkhand
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 33,892
Múi giờ: UTC+05:30
Musabani là một thị trấn thống kê (census town) của quận Purbi Singhbhum thuộc bang Jharkhand, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Musabani có dân số 33.892 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Musabani có tỷ lệ 67% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 76%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Musabani, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Amritsar

| Amritsar |
| --- | --- |

Amritsar
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Punjab
Người sáng lập: Guru Ram Das
Diện tích
 • Tổng cộng: 50 km2 (20 mi2)
Độ cao: 218 m (715 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 1.011.327
 • Mật độ: 20,000/km2 (52,000/mi2)
Múi giờ: UTC+05:30
Mã bưu chính: 143-0xx
Mã điện thoại: 183
Biển số xe: PB02
Thành phố kết nghĩa: Walsall, Bakersfield
Amritsar (tiếng Punjab: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, tiếng Hindi: अमृतसर), có nghĩa "Pool of the Nectar of Immortality", là thủ phủ hành chính của quận Amritsar ở bang Punjab, Ấn Độ. Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, dân số của thành phố này hơn 1 triệu người và của toàn quận Amritsar hơn 3.096.077 người. 
Amritsar tọa lạc tại phần Tây Bắc của Ấn Độ ở bang Punjab, cách thành phố Lahore của Pakistan 32 dặm về phía Đông.. Amritsar có tên từ Amŗit-sarovar có nghĩa "Pool of Nectar".
Đây là nơi có Harmandir Sahib, cũng gọi là Đền Vàng và là một trung tâm văn hóa và tinh thần của tôn giáo Sikh. Trong thời Maharaja Ranjit Singh, Amritsar đã vượt trội Lahore là thành phố nổi bật của Punjab. Thành phố này cũng nổi tiếng vì có vụ Thảm sát Jallianwala Bagh (1919).
Các hoạt động thương mại chủ yếu của thành phố này có: du lịch, sản xuất thảm, sợt, nông sản, đồ thủ công, dịch vụ và công nghiệp nhẹ. Amritsar cũng có các trường như Đại học Guru Nanak Dev (thành lập năm 1969), [Cao đẳng dành cho phụ nữ [BBK DAV, Amritsar]] (thành lập năm 1967), Cao đẳng Khalsa, Amritsar (thành lập năm 1892), DAV College Amritsar (thành lập năm 1955), và Cao đẳng Y khoa Chính phủ, Amritsar (thành lập năm 1926). Amritsar cũng là nơi có Pingalwara, nhà ở cho người nghèo túng do Bhagat Puran Singh thành lập.
Tại đây có công viên tưởng niệm quốc gia Jallianwala Bagh, lưu lại sự kiện Thảm sát Jallianwala Bagh ngày 13 tháng 4 năm 1919 của thực dân Anh.
Muradnagar

| Muradnagar |
| --- | --- |
Muradnagar
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Uttar Pradesh
Độ cao: 215 m (705 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 74,080
Múi giờ: UTC+05:30
Muradnagar là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Ghaziabad thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
Địa lý

Muradnagar có vị trí 28°47′B 77°30′Đ﻿ / ﻿28,78°B 77,5°Đ﻿ / 28.78; 77.5 Nó có độ cao trung bình là 215 mét (705 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Muradnagar có dân số 74.080 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Muradnagar có tỷ lệ 53% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 61%, và tỷ lệ cho phái nữ là 44%. Tại Muradnagar, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Dunira sarconia

| Dunira sarconia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Dunira
Loài (species): D. sarconia
Danh pháp hai phần
Dunira sarconia Hampson, 1926 
Dunira sarconia là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Pseudagrion coeruleipunctum

| Pseudagrion coeruleipunctum> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Thiếu dữ liệu  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Coenagrionidae
Chi (genus): Pseudagrion
Loài (species): P. coeruleipunctum
Danh pháp hai phần
Pseudagrion coeruleipunctum Pinhey, 1964 
Pseudagrion coeruleipunctum là một loài chuồn chuồn kim thuộc họ Coenagrionidae. Loài này có ở Angola và Zambia. Môi trường sống tự nhiên của chúng là sông ngòi và đầm lầy.
Muttayyapuram

| Muttayyapuram |
| --- | --- |
Muttayyapuram
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Tamil Nadu
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 30,314
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 461
Muttayyapuram là một thị xã panchayat của quận Toothukudi thuộc bang Tamil Nadu, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Muttayyapuram có dân số 30.314 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Muttayyapuram có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 74%, và tỷ lệ cho phái nữ là 66%. Tại Muttayyapuram, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Béo phì
Ảnh hưởng đối với sức khỏe

Béo phì làm tăng nguy cơ phát triển chuyển biến các căn bệnh khác nhau, như bệnh tim mạch, thoái hóa khớp, bệnh Alzheimer, trầm cảm và một số loại bệnh ung thư. Tùy thuộc vào mức độ béo phì và tình trạng bệnh nền, béo phì có thể khiến sụt giảm tuổi thọ từ 2–20 năm. BMI cao là yếu tố nguy cơ, nhưng không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra các bệnh do chế độ ăn uống và hoạt động thể chất.
Ảnh hưởng đối với sức khỏe > Tỷ lệ tử vong

Béo phì là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu có thể phòng ngừa được trên toàn thế giới. Nguy cơ tử vong thấp nhất ở mức BMI 20–25 kg/m2 ở những người không hút thuốc và ở mức 24–27 kg/m2 ở những người đang hút thuốc, với rủi ro tăng lên nếu chỉ số BMI tăng hay giảm. Việc xác định này dường như được áp dụng ở ít nhất bốn châu lục. Nghiên cứu khác cho thấy mối liên hệ giữa chỉ số BMI và chu vi vòng eo với tỷ lệ tử vong người thì có hình dạng chữ U hoặc chữ J, trong khi mối liên hệ giữa tỷ lệ eo-hông và tỷ lệ eo-chiều cao với tỷ lệ tử vong là tương quan dương. Ở người châu Á, nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe bắt đầu tăng mức BMI từ 22 đến 25 kg/m2. Vào năm 2021, Tổ chức Y tế Thế giới ước tính rằng béo phì gây ra ít nhất 2,8 triệu ca tử vong hàng năm. Theo mức trung bình, béo phì làm giảm tuổi thọ từ sáu đến bảy năm, chỉ số BMI từ 30–35 kg/m2 làm giảm tuổi thọ từ hai đến bốn năm, trong khi béo phì nặng (BMI ≥ 40 kg/m2) làm giảm tuổi thọ tới 10 năm.
Ảnh hưởng đối với sức khỏe > Bệnh tật

Béo phì làm tăng nguy cơ mắc nhiều căn bệnh liên quan thể chất và tinh thần. Những bệnh đi kèm này thường gặp nhất trong hội chứng chuyển hóa, là các rối loạn chuyển hóa như: đái tháo đường loại 2, tăng huyết áp, tăng cholesterol máu và tăng triglyceride máu. Một nghiên cứu từ Bệnh viện RAK cho thấy những người béo phì có nguy cơ mắc hội chứng hậu COVID-19 cao hơn. CDC đã phát hiện ra rằng béo phì là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất gây ra nguy cơ bệnh COVID-19 nghiêm trọng.
Các biến chứng có thể do béo phì trực tiếp gây ra hoặc liên quan gián tiếp thông qua các cơ chế có chung nguyên nhân như chế độ ăn uống kém hoặc lối sống tĩnh tại. Độ mạnh của mối tương quan giữa béo phì và các tình trạng cụ thể là khác nhau. Béo phì có mối tương quan mạnh mẽ nhất với bệnh đái tháo đường loại 2. Lượng mỡ dư thừa trong cơ thể là nguyên nhân gây ra 64% trường hợp mắc đái tháo đường ở nam giới và 77% trường hợp mắc đái tháo đường ở phụ nữ.
Hậu quả về sức khỏe thuộc hai nhóm chính: những hậu quả do ảnh hưởng của việc tăng khối lượng mỡ (như thoái hóa khớp, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, sự kỳ thị của xã hội) và những hậu quả do số lượng tế bào mỡ tăng lên (tiểu đường, ung thư, bệnh tim mạch, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa). Sự gia tăng lượng mỡ trong cơ thể làm thay đổi phản ứng của cơ thể với insulin, có khả năng dẫn đến tình trạng kháng insulin. Chất béo tăng lên cũng tạo ra trạng thái tiền viêm, và kích hoạt quá trình đông máu.
| Lĩnh vực y tế | Tình trạng | Lĩnh vực y tế | Tình trạng |
| --- | --- | --- | --- |
| Tim mạch |  Bệnh động mạch vành: đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim  Suy tim  Tăng huyết áp  Rối loạn mỡ máu  Huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc động mạch phổi  ... | Da liễu |  Bệnh gai đen  Phù bạch huyết  Viêm mô tế bào  Chứng rậm lông  Hăm kẽ  ... |
| Nội tiết và Y sinh sản |  Đái tháo đường  Hội chứng buồng trứng đa nang  Rối loạn kinh nguyệt  Vô sinh  Béo phì ở bà bầu  Bệnh lý bẩm sinh  Thai chết lưu  ... | Tiêu hóa |  Trào ngược dạ dày thực quản  Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa  Sỏi mật  ... |
| Thần kinh |  Tai biến mạch máu não  Đau đùi dị cảm (meralgia paresthetica)   Đau nửa đầu  Hội chứng ống cổ tay  Suy giảm trí nhớ  Tăng áp lực nội sọ vô căn  Đa xơ cứng  ... | Ung thư |  thực quản  đại trực tràng  tuyến tụy  túi mật  nội mạc tử cung  biểu mô tế bào thận  lơ xê mi (bệnh bạch cầu)  biểu mô tế bào gan  hắc tố  ... |
| Tâm thần |  Trầm cảm ở phụ nữ  Kỳ thị của xã hội  ... | Hô hấp |  Ngừng thở khi ngủ  Hội chứng giảm thông khí do béo phì  Hen phế quản  Gia tăng biến chứng khi gây mê toàn thân  Gia tăng nguy cơ mắc bệnh COVID-19 nặng  ... |
| Thấp khớp và Ngoại chỉnh hình |  Bệnh gút  Khả năng đi lại kém  Thoái hóa khớp  Đau lưng dưới  ... | Tiết niệu và Thận |  Rối loạn cường dương  Tiểu tiện không tự chủ  Bệnh thận mạn tính  Suy sinh dục  Lún dương vật (Vùi dương vật, thụt dương) |
Ảnh hưởng đối với sức khỏe > Các chỉ số về sức khỏe

Các bác sĩ lâm sàng đã đưa ra nghiên cứu mới hơn trong đó tập trung vào các phương pháp xác định những người béo phì khỏe mạnh hơn, và không coi những người béo phì như một nhóm lớn đồng nhất với nhau. Những người béo phì không gặp phải các biến chứng y tế do tình trạng béo phì của họ đôi khi được gọi là béo phì chuyển hóa lành mạnh, nhưng mức độ tồn tại của nhóm này (đặc biệt là ở những người lớn tuổi) đang còn tranh cãi. Có những người được coi là khỏe mạnh về mặt trao đổi chất phụ thuộc vào định nghĩa được sử dụng và không có định nghĩa nào được chấp nhận rộng rãi. Có rất nhiều người béo phì có đôi chút bất thường về chuyển hóa và một số ít họ không có biến chứng y khoa. Hướng dẫn của Hội Nội tiết Lâm sàng Hoa Kỳ kêu gọi các bác sĩ sử dụng phương pháp đánh giá rủi ro với bệnh nhân béo phì khi xem xét đánh giá nguy cơ phát triển bệnh đái tháo đường loại 2 của họ.
Vào năm 2014, Dự án béo phì lành mạnh BioSHaRE– EU (được tài trợ bởi Maelstrom Research, một nhóm thuộc Viện nghiên cứu của Trung tâm Y tế Đại học McGill) đã đưa ra hai định nghĩa về béo phì lành mạnh, một định nghĩa nghiêm ngặt và một định nghĩa ít nghiêm ngặt hơn:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  | Ít nghiêm ngặt | Nghiêm ngặt |
Huyết áp được đo như sau, không dùng thuốc
| Tổng thể (mmHg) | ≤ 140 | ≤ 130 |
| Tâm thu (mmHg) | không áp dụng | ≤ 85 |
| Tâm trương (mmHg) | ≤ 90 | không áp dụng |
Đường huyết được đo như sau, không dùng thuốc
| Đường huyết (mmol/L) | ≤ 7,0 | ≤ 6,1 |
Triglyceride được đo như sau, không dùng thuốc
Nhịn ăn (mmol/L): ≤ 1,7
Không nhịn ăn (mmol/L): ≤ 2,1
HDL-C (Lipoprotein mật độ cao) được đo như sau, không dùng thuốc
Nam (mmol/L): > 1,03
Nữ (mmol/L): > 1,3
Không chẩn đoán được bất kỳ bệnh lý tim mạch nào
Để đưa ra các tiêu chí này, BioSHaRE đã kiểm soát độ tuổi và việc sử dụng thuốc lá, nghiên cứu xem cả hai điều này có thể ảnh hưởng như thế nào đến hội chứng chuyển hóa liên quan đến béo phì, nhưng không tồn tại ở người béo phì khỏe mạnh về mặt trao đổi chất. Vẫn tồn tại các định nghĩa khác về béo phì lành mạnh về mặt trao đổi chất, bao gồm cả những định nghĩa dựa trên chu vi vòng eo thay vì BMI, vốn không đáng tin cậy ở một số cá nhân.
Một thước đo nhận dạng khác về sức khỏe ở người béo phì là sức mạnh bắp chân, yếu tố này có mối tương quan khỏe mạnh thể chất ở người béo phì. Giả thuyết về thành phần cơ thể đã được dùng để giải thích tình trạng béo phì lành mạnh về mặt trao đổi chất—những người béo phì khỏe mạnh về mặt trao đổi chất thường có lượng mỡ lạc chỗ thấp (chất béo được lưu trữ trong các mô không phải là mô mỡ) mặc dù có khối lượng mỡ tổng thể tương đương trong cân nặng đối với người béo phì mắc hội chứng chuyển hóa.
Ảnh hưởng đối với sức khỏe > Nghịch lý sinh tồn

Mặc dù bệnh béo phì với những hậu quả tiêu cực về sức khỏe của nó trong dân số chung được cổ xúy bởi các bằng chứng nghiên cứu hiện có, nhưng kết quả về sức khỏe ở một số phân nhóm nhất định dường như được cải thiện khi chỉ số BMI tăng lên, một hiện tượng được gọi là nghịch lý sống sót sau béo phì. Nghịch lý này lần đầu tiên được mô tả vào năm 1999 ở những người thừa cân và béo phì đang chạy thận nhân tạo và sau đó được tìm thấy ở những người bị suy tim và bệnh động mạch ngoại biên (PAD).
Ở những người bị suy tim, những người có chỉ số BMI từ 30,0 đến 34,9 có tỷ lệ tử vong thấp hơn những người có cân nặng bình thường. Điều này được cho là do mọi người thường sụt cân khi tình trạng bệnh ngày càng nặng. Những phát hiện tương tự đã được thấy ở các loại bệnh tim khác. Những người mắc bệnh béo phì độ I và bệnh tim không mắc các vấn đề về tim với tỷ lệ cao hơn những người có cân nặng bình thường cũng mắc bệnh tim tương ứng. Tuy nhiên, ở những người có mức độ béo phì cao hơn, nguy cơ mắc các biến cố tim mạch tiếp theo sẽ tăng lên. Ngay cả sau khi phẫu thuật bắc cầu động mạch vành, tỷ lệ tử vong ở người thừa cân và béo phì không gia tăng. Một nghiên cứu đã cho thấy sự cải thiện khả năng sống sót có thể được giải thích bằng cách điều trị tích cực hơn mà những người béo phì nhận được sau khi họ gặp một biến cố về tim. Một nghiên cứu khác cho thấy rằng nếu tính đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) ở những người mắc PAD, lợi ích của bệnh béo phì sẽ không còn tác dụng gì.
Nguyên nhân

Mô hình béo phì "một calo là một calo" (A calorie is a calorie) thừa nhận sự kết hợp giữa việc nạp quá nhiều năng lượng từ thực phẩm và thiếu hoạt động thể chất là nguyên nhân của hầu hết các trường hợp béo phì. Một số ít trường hợp chủ yếu là do di truyền, lý do y tế hoặc bệnh tâm thần. Ngược lại, ở cấp độ xã hội, tỷ lệ béo phì ngày càng tăng được cho là do chế độ dễ tiếp cận và hợp khẩu vị ăn uống, sự phụ thuộc ngày càng tăng vào ô tô và sản xuất được cơ giới hóa.
Một số yếu tố khác được cho là nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ béo phì gia tăng trên toàn thế giới, bao gồm ngủ không đủ giấc, rối loạn nội tiết, tăng sử dụng một số loại thuốc (như thuốc chống loạn thần không điển hình), tăng nhiệt độ môi trường, giảm tỷ lệ hút thuốc lá, những thay đổi về nhân khẩu học, tăng tuổi làm mẹ của những người lần đầu tiên trở thành mẹ, những thay đổi về rối loạn điều hòa biểu sinh từ môi trường, tăng sự khác biệt về kiểu hình thông qua giao phối lựa chọn, áp lực xã hội khuyến khích ăn kiêng, cùng những vấn đề khác. Theo một nghiên cứu, những yếu tố như thế này có thể đóng vai trò quan trọng là nguyên nhân béo phì tương tự như việc nạp quá nhiều năng lượng từ thực phẩm và thiếu hoạt động thể chất; tuy nhiên, mức độ tương đối của ảnh hưởng từ bất kỳ nguyên nhân gây béo phì được đề xuất nào đều không giống nhau và không chắc chắn, vì nhìn chung cần có các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng trên người trước khi đưa ra tuyên bố dứt khoát.
Theo Hội Nội tiết Lâm sàng Hoa Kỳ, "ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy rằng béo phì là một rối loạn của hệ thống cân bằng nội môi năng lượng, thay vì chỉ đơn giản phát sinh từ sự tích tụ thụ động của trọng lượng dư thừa".
Nguyên nhân > Lối sống ít vận động

Một lối sống ít vận động (lối sống tĩnh tại) có thể đóng một vai trò quan trọng đối với bệnh béo phì. Thế giới đã có sự chuyển dịch từ công việc nhiều vận động sang những công việc ít đòi hỏi hoạt động thể chất hơn, và hiện tại ít nhất 30% dân số thế giới tập thể dục không đủ thời lượng. Nguyên nhân chủ yếu là do sử dụng phương tiện giao thông cơ giới hóa và sự phổ biến của các máy móc, sản phẩm công nghệ làm việc nhà thay thế sức người. Ở trẻ em, mức độ hoạt động thể chất ngày càng suy giảm (đặc biệt giảm mạnh về thời gian đi bộ và thời gian thể dục), có thể là do các nguyên nhân như người thân lo sợ sự an toàn, sự thay đổi trong tương tác xã hội (chẳng hạn như ít mối quan hệ gặp gỡ và vui chơi với trẻ em hàng xóm) và thiết kế đô thị không phù hợp (chẳng hạn như có quá ít không gian công cộng cho hoạt động thể chất an toàn). Xu hướng trên thế giới về hoạt động thể chất tích cực trong thời gian rảnh rỗi vẫn chưa rõ ràng. Tổ chức Y tế Thế giới chỉ ra rằng mọi người trên toàn thế giới đang tham gia các hoạt động giải trí ít tính vận động hơn, trong khi nghiên cứu từ Phần Lan cho thấy sự gia tăng và nghiên cứu từ Hoa Kỳ cho thấy hoạt động thể chất trong thời gian rảnh rỗi không thay đổi đáng kể. Hoạt động thể chất ở trẻ em có thể không phải là yếu tố đóng góp đáng kể trong các hoạt động của chúng.
Ở cả trẻ em và người lớn đều có mối tương quan giữa thời gian xem tivi và nguy cơ béo phì. Việc tiếp xúc nhiều với các phương tiện truyền thông làm tăng tỷ lệ béo phì ở trẻ em, với tỷ lệ tăng tỷ lệ thuận với thời gian xem tivi.