Gia đình Phật tử Việt Nam
Lịch sử > Thời kỳ phục hồi và cải cách (1948-1953) > Tại Miền Bắc

Năm 1946 cuộc chiến tranh Đông Dương (Việt Nam gọi là Chiến tranh chống Pháp) bùng nổ, mọi hoạt động của Hội Việt Nam Phật giáo bị gián đoạn.
Năm 1947, Hội phục hồi hoạt động, Cư sỹ Bùi Thiện Cơ được bầu làm Hội Trưởng, Thượng tọa Thích Tố Liên làm Phó Hội Trưởng Ban Quản trị. Thượng tọa thành lập tại chùa Quán Sứ một nhi viện nuôi dưỡng khoảng 200 trẻ em mồ côi, và mở trường tiểu học Khuông Việt.
Do có sự quan tâm đặc biệt trong giáo dục đối với tuổi thiếu sinh, Thượng tọa kết tập các em mồ côi với học sinh Khuông Việt cùng các Đồng Ấu thành đoàn ngũ lấy danh xưng là Gia đình Phật Hóa Phổ, ủy nhiệm Đặng Văn Khuê xây dựng, trông nom Gia đình Phật Hóa Phổ sơ khởi này.
Vào khoảng năm 1949 - 1950 Gia đình Phật Hóa Phổ lớn mạnh, đã phân chia thành Đoàn, Đội, Chúng và chia thành hai ngành nam, nữ do các Huynh trưởng phụ trách, đồng thời thành lập đơn vị Gia đình Phật Hóa Phổ Minh Tâm là đơn vị đầu tiên tại chùa Quán Sứ dưới sự bảo trợ, cố vấn giáo lý của Đại đức Thích Thanh Kiểm (cố Hòa thượng) và Đại đức Thích Tâm Giác (cố Hòa thượng), với thành phần Huynh trưởng gồm có:
Gia Trưởng: Đạo Hữu Viên Quang.
Liên Đoàn Trưởng: Lê Vinh.
Ủy viên: Trần Thanh Hiệp.
Đoàn Trưởng Thiếu Nam: Đặng Văn Khuê.
Đoàn Trưởng Thiếu Nữ: Tuệ Mai.
Đoàn Trưởng Đồng Nam: Đỗ Văn Tuyển.
Đoàn Trưởng Đồng Nữ: Trần Thị Ngọ.
...
Tiếp đó thành lập các Gia đình Liên Hoa, Minh Đạo, Từ Quang, Phả Quang và phát triển rộng lớn đến Hải Phòng, Nam Định, Bắc Ninh, Vĩnh Yên v.v...
Tháng 5 năm 1951, Đại hội Phật giáo ba miền họp tại chùa Từ Đàm, Huế, đã quyết nghị thống nhất Phật giáo với danh hiệu Tổng Hội Phật giáo Việt Nam.
Song hành với dịp đại hội này, trại huấn luyện Kim Cang được tổ chức nhân các Huynh Trưởng cấp tỉnh trở lên của ba miền về dự Đại hội thống nhất Phật giáo, đã hội thảo tiến tới thống nhất hình thức tổ chức, sinh hoạt đoàn thể Phật tử (Gia đình Phật Hóa Phổ). Phái đoàn Huynh trưởng Bắc Việt được cử về dự gồm có các Trưởng: Tâm Thiết - Trần Thái Hồ, (Lê Vinh), Thông Phương - Đặng Văn Khuê và Chân Quang - Trần Thanh Hiệp.
Qua các cuộc hội thảo và trại huấn luyện Kim Cang, danh xưng Gia đình Phật Hóa Phổ được thống nhất cải đổi thành danh xưng Gia đình Phật tử Việt Nam. Sau đó nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển, canh tân và hướng dẫn, Hội Việt Nam Phật giáo thành lập Ban Hướng dẫn GĐPT Bắc Việt để điều hành các đơn vị của Gia đình Phật tử tại Bắc Việt với các thành phần như sau:
Trưởng ban: Nguyễn Văn Nhã
Phó Trưởng ban: Lê Vinh, Tuệ Mai.
Ủy viên: Trần Thanh Hiệp, Lê Văn Lãm, chị Ni v.v...
Tháng 01 năm 1953 phái đoàn đại biểu GĐPT Bắc Việt gồm có Nguyễn Văn Nhã, Lê Văn Lãm, Chị Ni, Tuệ Mai, Diệu Minh và Ty được cử vào dự Đại hội Huynh trưởng GĐPT Toàn quốc họp tại chùa Từ Đàm, hội thảo các dự án thành lập Nội quy, chương trình tu học và sinh hoạt thống nhất.
GĐPT tại miền Bắc ngày càng phát triển đều khắp đến Phúc Yên, Hải Dương, Hà Đông, Bắc Giang. Các khóa Huấn luyện Huynh trưởng lưu động được tổ chức tại mỗi tỉnh, hạt.
Năm 1953 Trại Bồ Đề I (huấn luyện Đội, Chúng Trưởng và Đoàn Phó) được tổ chức tại Phúc Yên do Bùi Ngọc Bách làm Trại Trưởng. Trong khoảng thời gian này lại được thêm các Trưởng Nguyễn Minh Hiền, Phạm Mạnh Cương từ Huế ra Hà Nội học, đã tăng cường thêm sức cho các hoạt động GĐPT tại Bắc Việt.
Đầu năm 1954, Trại họp bạn Vô Ưu được tổ chức tại đền Voi Phục, (Láng), quy tụ tất cả các GĐPT các tỉnh cùng về dự, và do trưởng Nguyễn Minh Hiền làm Trại Trưởng. Đây là trại họp bạn sau cùng đánh dấu sự phát triển và lớn mạnh của tổ chức GĐPT tại Bắc Việt và sau đó nhận lấy sự qua phân hai miền Nam, Bắc bởi Hiệp định Genève.
Dưới chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ở miền Bắc, tổ chức Gia đình Phật tử hoàn toàn giải thể.