stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ngày thánh Patriciô
Thánh Patriciô

Bài chi tiết: Thánh Patriciô
Thánh Patriciô (tiếng Latinh: Patricius, tiếng Ireland: Pádraig, tiếng Anh: Patrick) là một người La Mã-Briton, tu sĩ và nhà truyền giáo. Ông được biết tới nhiều nhất qua vai trò thánh bảo hộ của Ireland hoặc là sứ đồ của Ireland, tuy nhiên Brigid thành Kildare và Côlumba cũng là các thánh đồng bảo hộ.
Hai lá thư của ông lúc sinh thời được lấy làm nguồn tư liệu chủ yếu khi viết về tiểu sử của ông. Khi ông còn là chàng thanh niên 16 tuổi, ông bị người Irish bắt khi đang ở Wales. Ông bị bắt giam 6 năm trước khi ngài trốn thoát được và trở về với gia đình. Sau khi theo đạo công giáo, ông trở về Ireland với chức giám mục cai quản vùng Bắc và Tây của đảo Ireland. Vào thế kỷ thứ bảy, ông được phong chức thành thánh bảo hộ của Ireland.
Nguồn gốc màu xanh lá cây

Nguồn gốc ban đầu thì màu được liên kết với Thánh Patriciô là màu xanh nước biển nhưng theo thời gian màu xanh lá cây dần dần trở nên thịnh hành hơn. Ruy băng màu xanh lá cây và shamrocks đã được mặc và trang trí trong lễ kỷ niệm Ngày Thánh Patriciô ngay từ thế kỷ 17. Ngài được biết tới như đã dùng lá shamrock (cỏ ba lá), lá ba ngọn màu xanh lá cây, để giải thích về Chúa Ba Ngôi cho những người Irish cổ nguồn gốc người Celt. Cùng với sự mặc đồ và trưng đồ màu xanh lam của shamrock trở nên nổi tiếng và xuất hiện khắp những nơi ăn mừng ngày thánh Patriciô. Trong cuộc nổi loạn vào năm 1798, trong niềm hy vọng để đánh dấu một cú đánh lớn trong chính trị, những người lính theo phe phản loạn mặc đồ xanh lá cây vào ngày 17 tháng ba với mong muốn được nhiều người chú ý tới. Câu "the wearing of the green", nghĩa là mặc lá shamrock lên người, bắt nguồn từ bài hát cùng tên "The Wearing of the Green."
Chú thích

1 2  Kevin Meethan, Alison Anderson, Steven Miles. Tourism, Consumption & Representation. CAB International. |ngày truy cập= cần |url= (trợ giúp)Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
↑  "St Patrick's Day celebrations". Church of Ireland Notes from The Irish Times. Official Church of Ireland website. ngày 12 tháng 3 năm 2011.
1 2 3  Circles of Tradition: Folk Arts in Minnesota. Minnesota Historical Society Press. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2010. In nineteenth-century America it became a celebration of Irishness more than a religious occasion, though attending Mass continues as an essential part of the day.
↑  Edna Barth. Shamrocks, Harps, and Shillelaghs: The Story of the St. Patrick's Day Symbols. Sandpiper. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2010. For most Irish-Americans, this holiday is partly religious and partly festive. St. Patrick's Day church services are followed by parades and parties, Irish music, songs, and dances.
1 2 3  Circles of Tradition: Folk Arts in Minnesota. Minnesota Historical Society Press. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2010. The religious occasion did involve the wearing of shamrocks, an Irish symbol of the Holy Trinity, and the lifting of Lenten restrictions on drinking.
1 2  John Nagle. Multiculturalism's Double-Bind. Ashgate Publishing. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2010. Like many other forms of carnival, St. Patrick's Day is a feast day, a break from Lent in which adherents are allowed to temporarily abandon rigorous fasting by indulging in the forbidden. Since alcohol is often proscribed during Lent the copious consumption of alcohol is seen as an integral part of St. Patrick's day.
1 2  James Terence Fisher. Communion of Immigrants: A History of Catholics in America. Oxford University Press. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2010. The 40-day period (not counting Sundays) prior to Easter is known as Lent, a time of prayer and fasting. Pastors of Irish- American parishes often supplied "dispensations" for St. Patrick s Day, enabling parishioners to forego Lenten sacrifices in order to celebrate the feast of their patron saint.
↑  “Public holidays in Ireland”. Citizens Information Board. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2010.
↑  “Bank holidays”. NI Direct. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2010.
↑  Cronin & Adair (2002), tr. 242Lỗi sfnp: không có mục tiêu: CITEREFCroninAdair2002 (trợ giúp)
↑  Macthéni, Muirchú maccu; White, Newport John Davis (1920). St. Patrick, his writings and life. New York: The Macmillan Company. tr. 31–51, 54–60.
1 2  History.com. History.com. Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2010.
↑  The Wearing of the Green: A History of St. Patrick's Day. Daryl Adair. Routledge. 2002. ISBN 9780415180047.Quản lý CS1: khác (liên kết)
↑  “St. Patrick's Day: Fact vs. Fiction”. tr. 2. Truy cập ngày 31 tháng 3 năm 2009.
↑  “Holiday has history”. Truy cập ngày 21 tháng 3 năm 2009.
Diễu hành tại Ireland
Ngày thành lập

Ngày thành lập hoặc ngày sáng lập một tổ chức là ngày mà tổ chức đó lựa chọn để tuyên bố điểm khởi đầu của nó. Mỗi tổ chức có một định nghĩa riêng về ngày thành lập của mình. Tuy nhiên nhìn chung thì các tiêu chí hay tiêu chuẩn để xác định một ngày thành lập hoặc sáng lập của các tổ chức thường có ý nghĩa không rõ ràng.
Ngày thành lập chính phủ

Ngày thành lập chính phủ của một quốc gia có thể xác định bằng:
Ngày tuyên ngôn độc lập. Ví dụ: Ngày 4, tháng 7 năm 1776 của Hoa Kỳ
Ngày chính phủ đó tự phê chuẩn.
Ngày ký kết một hiệp ước kết thúc một cuộc chiến tranh.
Tuy nhiên, định nghĩa của ngày thành lập phụ thuộc nhiều vào lịch sử, văn hóa, chính trị của mỗi quốc gia khác nhau.
Ngày thành lập trường đại học

Tương tự như vậy, ngày thành lập một trường đại học có thể xác định bằng:
Là ngày mà các thủ tục giấy tờ thành lập trường được phê chuẩn.
Là ngày đầu tiên mở cửa cho việc giảng dạy.
Hoặc lấy ngày mà có nguồn gốc từ một tổ chức được thành lập trước đó, tổ chức cha mẹ.
Tuy nhiên việc biến thể xác định ngày thành lập một trường đại học là điều dễ hiểu. Bởi vì còn phụ thuộc nhiều vào cơ quan chủ quản của từng trường hoặc nhân viên điều hành.
Ngày thành lập một tổ chức

Cuối cùng ngày thành lập của một tổ chức hoặc là quyết định nội bộ của cơ quan đó hoặc do một tổ chức bên ngoài có thẩm quyền quyết định.
Korthalsia lanceolata

| Korthalsia lanceolata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Arecales
Họ (familia): Arecaceae
Chi (genus): Korthalsia
Loài (species): K. lanceolata
Danh pháp hai phần
Korthalsia lanceolata J.Dransf. 
Korthalsia lanceolata là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được J.Dransf. mô tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Cơ Ban

Cơ Ban (chữ Hán: 姬班) có thể là một trong những nhân vật sau thời Đông Chu trong lịch sử Trung Quốc:
Chu Khuông Vương, vua thứ 20 nhà Chu, cai trị từ năm 612 TCN - 607 TCN
Lỗ Ban, vua thứ 17 nước Lỗ, cai trị trong năm 662 TCN
Tào Chiêu công, vua thứ 15 nước Tào, cai trị từ năm 661 TCN - 653 TCN
Đông Chu Huệ công, vua đầu tiên của nước Đông Chu, cai trị từ năm 367 TCN
Cả Chu Khuông Vương, Lỗ Ban và Tào Chiêu công đều là dòng dõi Chu Văn Vương, trong đó Tào Chiêu công thuộc thế hệ thứ 14, Lỗ Ban thuộc thế hệ thứ 17 và Chu Khuông Vương thuộc thế hệ thứ 22.
10195 Nebraska

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: R. Linderholm
Nơi khám phá: Lime Creek
Ngày phát hiện: 13 tháng 9 năm 1996
Tên định danh
Tên định danh: 10195
Đặt tên theo: Nebraska
Tên định danh thay thế: 1996 RS5
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.3441924
Viễn điểm quỹ đạo: 3.4285572
Độ lệch tâm: 0.1878420
Chu kỳ quỹ đạo: 1791.1316594
Độ bất thường trung bình: 144.03918
Độ nghiêng quỹ đạo: 14.52696
Kinh độ điểm mọc: 14.85193
Góc cận điểm: 347.42452
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 12.2
 
10195 Nebraska (1996 RS5) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 9 năm 1996 bởi R. Linderholm ở Lime Creek.
Biên giới Indonesia–Papua New Guinea

Bản đồ biên giới Indonesia-Papua New Guinea
Biên giới Indonesia-Papua New Guinea là đường biên giới quốc tế phân định lãnh thổ giữa hai quốc gia là Indonesia và Papua New Guinea. Biên giới chia đôi đảo New Guinea gồm hai đường thẳng Bắc - Nam nối với nhau bằng một đoạn ngắn chạy dọc theo sông Fly, dài 824 km (512 m).
Miêu tả

Biên giới bắt đầu ở phía bắc tại bờ biển phía bắc của hòn đảo New Guinea, ngay phía tây của làng Wutung thuộc Papua và núi Bougainville. Sau đó, nó tiếp tục theo một đường thẳng đứng về phía nam dọc theo kinh tuyến số 141 về phía đông, cắt qua dãy Oenake, đồi Kohari, dãy núi Bewani, dãy núi Border và cao nguyên Trung tâm. Khi đến sông Fly, nó đi theo đường cong này theo hình chữ C, trước khi tiếp tục theo đường Bắc-Nam ở kinh tuyến 141º 01'10 " đông, nó tiếp tục cắt ngang qua Phá Kai, xuống cửa sông Bensbach với eo biển Torres trên bờ biển phía nam của New Guinea.
Lịch sử

Hà Lan bắt đầu thuộc địa hóa khu vực Indonesia hiện tại (sau đó được gọi là Đông Ấn thuộc Hà Lan) vào thế kỷ 17, và mở rộng sự cai trị của họ về phía đông. Năm 1828, họ tuyên bố chủ quyền bờ biển phía tây bắc của New Guinea đến tận kinh tuyến thứ 140 về phía đông vào năm 1828, là một phần của vùng đất truyền thống của Sultan của Tidore. Năm 1884, phần đông bắc của hòn đảo New Guinea được Đức tuyên bố chủ quyền và phần đông nam thì thuộc về nước Anh, hai bên đồng ý về việc phân định biên giới giữa các vùng lãnh thổ tương ứng vào năm sau.  Năm 1895, Anh và Hà Lan đã ký một hiệp ước biên giới phân định ranh giới chung của họ trên đảo tại vị trí hiện tại của nó.
New Guinea thuộc Anh được đổi tên thành Lãnh thổ Papua vào năm 1905 và được trao cho Australia vào năm sau đó. Sau thất bại của Đức trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, nước này bị tước bỏ tư cách thuộc địa, New Guinea thuộc Đức được trao cho Anh vào năm 1920 và sau đó được thống nhất với Papua vào năm 1949 với tên gọi Lãnh thổ của Papua và New Guinea. Sau đó Indonesia giành được độc lập vào năm 1949, tuy nhiên New Guinea thuộc Hà Lan vẫn nằm dưới sự cai trị của Hà Lan do các đặc điểm độc đáo của nó, làm dấy lên tranh chấp với Indonesia, quốc gia tuyên bố lãnh thổ là 'Irian Jaya' (Tây Guinea). Lãnh thổ cuối cùng được chuyển giao cho Indonesia vào năm 1963, và người Tây Papua chỉ phản đối sự cai trị của Indonesia hơn là bắt đầu một cuộc nổi dậy cho đến ngày nay. Năm 1973, nửa phía đông của hòn đảo được đổi tên thành Papua New Guinea và giành được độc lập vào năm 1975.  Biên giới dựa trên hiệp ước Australia-Indonesia ký ngày 13 tháng 2 năm 1973, cố định biên giới tại vị trí hiện tại.
Căng thẳng giữa Indonesia và Papua New Guinea ngày càng gia tăng, khi cuộc xung đột của người Tây Papua đang diễn ra gây nên tình trang mất ổn định khu vực biên giới, gây ra dòng người tị nạn và các cuộc xâm nhập xuyên biên giới của quân đội Indonesia. Năm 1986, một hiệp ước hữu nghị giữa hai nước đã được ký kết, theo đó cả hai bên đồng ý giải quyết mọi vấn đề một cách hòa bình.  Hiệp ước được gia hạn vào năm 1990.
Đường biên giới

Hiện chỉ có một điểm giao nhau chính thức, giữa Jayapura (Indonesia) và Vanimo (Papua New Guinea).
Phân vùng thuộc địa của New Guinea từ năm 1884 đến năm 1919
Trụ biên giới MM13
Macrotyloma oliganthum

| Macrotyloma oliganthum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Macrotyloma
Loài (species): M. oliganthum
Danh pháp hai phần
Macrotyloma oliganthum (Brenan) Verdc. 
Macrotyloma oliganthum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Brenan) Verdc. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Macrotyloma oliganthum”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Korthalsia paucijuga

| Korthalsia paucijuga> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Arecales
Họ (familia): Arecaceae
Chi (genus): Korthalsia
Loài (species): K. paucijuga
Danh pháp hai phần
Korthalsia paucijuga Becc. 
Korthalsia paucijuga là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Becc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1918.
Boarmia mollisata

| Boarmia mollisata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Boarmia
Loài (species): B. mollisata
Danh pháp hai phần
Boarmia mollisata Walker 1862 
Boarmia mollisata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Câu lạc bộ bóng đá trẻ Empoli F.C.

Đội Trẻ Empoli FC (tiếng Ý: Settore Giovanile) bao gồm đội bóng dưới 19 tuổi và học viện của câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Ý Empoli FC. Đội hình dưới 19 tuổi thi đấu ở bảng B của Campionato Nazionale Primavera. Đội bóng Primavera đã giành chức vô địch năm 1998-99.
Danh dự

Campionato Nazionale Primavera
Nhà vô địch (1): 1998-99
Macrotyloma stipulosum

| Macrotyloma stipulosum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Macrotyloma
Loài (species): M. stipulosum
Danh pháp hai phần
Macrotyloma stipulosum (Baker) Verdc. 
Macrotyloma stipulosum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Baker) Verdc. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Macrotyloma stipulosum”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Abacopteris

| Abacopteris |
| --- | --- |

A.insularis

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
nhánh:: Tracheophyta
Lớp:: Polypodiopsida
Bộ:: Polypodiales
Họ:: Thelypteridaceae
Chi:: Abacopteris Fée

Species
 Xem bài.
Các đồng nghĩa
 Dryopteris sect. Abacopteris C.Chr.  Thelypteris subgen. Abacopteris K.Iwats.  Cyclosorus subgen. Abacopteris (Fée) Panigrahi
Abacopteris là một chi dương xỉ nhỏ thuộc họ Thelypteridaceae.
Phân loại

Các loài thuộc chi Abacopteris từng được đồng nhất vào chi Pronephrium nhưng hiện nay đã được phục hồi lại theo kết quả của một nghiên cứu phát sinh loài của họ Thelypteridaceae.
Phân loại > Loài

Tính đến  tháng 6 năm 2022, World Ferns chấp nhận các loài sau đây:
Abacopteris afra (Christ) comb.ined.
Abacopteris aspera (C.Presl) Ching
Abacopteris birii (R.D.Dixit & Balkr.) S.E.Fawc. & A.R.Sm.
Abacopteris gardneri (Holttum) S.E.Fawc. & A.R.Sm.
Abacopteris gracilis (Ching ex Y.X.Lin) S.E.Fawc. & A.R.Sm.
Abacopteris gymnopteridifrons (Hayata) Ching
Abacopteris hirtisora (C.Chr.) S.E.Fawc. & A.R.Sm.
Abacopteris macrophylla (Ching ex Y.X.Lin) S.E.Fawc. & A.R.Sm.
Abacopteris nitida (Holttum) S.E.Fawc. & A.R.Sm.
Abacopteris nudata (Roxb.) S.E.Fawc. & A.R.Sm.
Abacopteris peltochlamys (C.Chr.) Holttum
Abacopteris repanda (Fee) S.E.Fawc. & A.R.Sm.
Abacopteris setosa (Ching ex Y.X.Lin) S.E.Fawc. & A.R.Sm.
Abacopteris yunguiensis (Ching ex Y.X.Lin) S.E.Fawc. & A.R.Sm.
Nihoa annulata

| Nihoa annulata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Barychelidae
Chi (genus): Nihoa
Danh pháp hai phần
Nihoa annulata Kulczyński, 1908 
Nihoa annulata là một loài nhện trong họ Barychelidae. Loài này phân bố ờ New Guinea.
Chú thích

↑  Kulczyński, W. (1908) Araneae musei nationalis Hungarici in regionibus Indica et Australia a Ludovico Biro collectae. Ann. hist.-nat. Mus. nat. Hungar. 6: 428-494.
Annickia atrocyanescens

| Annickia atrocyanescens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Mesangiospermae
Phân lớp (subclass): Magnoliidae
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Annonaceae
Chi (genus): Annickia
Loài (species): A. atrocyanescens
Danh pháp hai phần
Annickia atrocyanescens (Robyns & Ghesq.) Setten & Maas, 1990 
Annickia atrocyanescens là loài thực vật có hoa thuộc họ Na. Loài này được (Robyns & Ghesq.) Setten & Maas mô tả khoa học đầu tiên năm 1990.
Ankylopteryx tanana

| Ankylopteryx tanana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Chrysopidae
Tông (tribus): Ankylopterygini
Chi (genus): Ankylopteryx
Loài (species): A. tanana
Danh pháp hai phần
Ankylopteryx tanana Fraser, 1952 
Ankylopteryx tanana là một loài côn trùng trong họ Chrysopidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Fraser miêu tả năm 1952.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Korthalsia scaphigeroides

| Korthalsia scaphigeroides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Arecales
Họ (familia): Arecaceae
Chi (genus): Korthalsia
Loài (species): K. scaphigeroides
Danh pháp hai phần
Korthalsia scaphigeroides Becc. 
Korthalsia scaphigeroides là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Becc. mô tả khoa học đầu tiên năm 1909.
Boarmia multipunctata

| Boarmia multipunctata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Boarmia
Loài (species): B. multipunctata
Danh pháp hai phần
Boarmia multipunctata Dognin 1909 
Boarmia multipunctata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Cá (thực phẩm)

Đối với các định nghĩa khác, xem Cá (định hướng).
Cá và khoai tây với nước sốt và chanh.
Cá là nguồn thực phẩm quan trọng được tiêu thụ bởi nhiều loài động thực vật, trong đó có con người. Cá là nguồn cung cấp protein cho con người thông qua các ghi chép lịch sử. Hơn 32,000 loài cá được miêu tả, và cá là nhóm động vật có xương sống đa dạng nhất. Tuy nhiên, chỉ có số lượng nhỏ các loài cá được con người dùng làm thực phẩm.
Chú thích

↑  FishBase: June 2012 update. Retrieved ngày 18 tháng 6 năm 2012.
Công ty Đông Ấn Hà Lan

| --- | --- |


Loại hình: Công ty đại chúng
Lĩnh vực hoạt động: Thương mại
Thành lập: 20/3/1602
Người sáng lập: Nghị viện Hà Lan theo đề nghị của Johan van Oldenbarnevelt (14/9/1547-13/5/1619)
Giải thể: 1800
Sản phẩm: Hồ tiêu, nhục đậu khấu, quế, cà phê, chè, dệt may, thuốc phiện và sứ
Xưởng đóng tàu của công ty Đông Ấn tại Amsterdam, Hà Lan.
Cổ phiếu ngày 26/9/1606 của công ty Đông Ấn Hà Lan
Công ty Đông Ấn Hà Lan (tiếng Hà Lan: Vereenigde Oost-Indische Compagnie hay VOC, có nghĩa là: Công ty liên hiệp Đông Ấn Hà Lan) là một công ty thương mại, thành lập năm 1602 khi quốc hội Hà Lan trao 21 năm nắm độc quyền thực thi những hoạt động thực dân tại châu Á. Đây là công ty đa quốc gia đầu tiên trên thế giới và là công ty đầu tiên sử dụng cổ phiếu. Đây là 1 công ty đầy quyền lực, sở hữu gần như toàn bộ quyền lực của chính phủ, bao gồm có khả năng phát động chiến tranh, bỏ tù và hành hình các tù nhân, thay mặt trong các đàm phán hiệp ước, đúc tiền và thành lập thuộc địa.
Theo thống kê, VOC làm lu mờ tất cả các đối thủ thương mại khác tại châu Á. Từ 1602 đến 1796, VOC đã gửi gần 1 triệu người châu Âu làm việc cho các giao dịch thương mại với 4.785 tàu và mạng lưới vận tải đã vận chuyển hơn 2,5 triệu tấn hàng hóa với châu Á. Phần còn lại của cả châu Âu chỉ gửi đi 882.412 người từ năm 1500 đến năm 1795. Hạm đội vương quốc Anh (sau là Đế quốc Anh) với công ty Đông Ấn Anh, đối thủ cạnh tranh chính của VOC, ở vị trí thứ 2 với 2.690 tàu và vận chuyển chỉ bằng 1/5 trọng tải hàng hóa so với VOC. VOC hưởng lợi nhuận khổng lồ từ thế độc quyền về gia vị trong thế kỷ 17. Công ty này từng có xung đột với chúa Nguyễn Phúc Lan với đỉnh cao là trận cảng Eo.
Thành lập năm 1602, VOC có được lợi nhuận từ việc thu mua gia vị ở quần đảo Maluku. Năm 1619, VOC thiết lập thủ phủ tại thành phố cảng với tên gọi là Jakarta, đổi tên từ tên gọi cũ Batavia. Trong 2 thế kỷ tiếp theo VOC đã thiết lập các cảng giao dịch mới và bảo vệ lợi ích của họ bằng việc xâm chiếm thêm lãnh thổ. Công ty Đông Ấn Hà Lan có một số điểm khác biệt so với các công ty Đông Ấn khác. Đầu tiên, VOC là một công ty cổ phần, có nghĩa là VOC được sở hữu bởi một nhóm các nhà đầu tư, điều này cho phép công ty huy động được nhiều vốn hơn so với các công ty thương mại khác. Thứ hai, VOC được trao độc quyền thương mại với Đông Ấn, điều này cho phép công ty kiểm soát thị trường trong khu vực. Thứ ba, VOC có một đội quân và hải quân hùng mạnh, điều này cho phép công ty bảo vệ các lợi ích của mình.
Công ty Đông Ấn Hà Lan là một công ty buôn bán quan trọng trên thế giới trong hai thế kỷ, thường xuyên đóng góp 18% lãi suất hàng năm trong vòng 200 năm. Công ty bắt đầu tụt dốc cuối thế kỷ 18 do tình trạng tham nhũng. VOC phá sản và chính thức tan rã năm 1800. Những quyền sở hữu và các món nợ bị chính phủ Cộng hòa Batavia của Hà Lan chiếm giữ. Lãnh thổ của VOC trở thành Lãnh thổ Đông Ấn Hà Lan và bành trướng trong thế kỷ 19 chiếm đóng cả quần đảo Indonesia và trong thế kỷ 20 thành lập nên quốc gia Indonesia.
| --- | --- |
Trụ sở công ty Đông Ấn ở Amsterdam, nay là Oost-Indisch Huis: