stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lịch sử Liban
Cuộc nội chiến > Cuộc tấn công xâm chiếm lần hai của Israel

Các lực lượng vũ trang của Tổ chức giải phóng Palestin (PLO) tiếp tục sử dụng Liban làm căn cứ tấn công Israel bằng tên lửa và pháo, và những cuộc tấn công qua biên giới nhằm vào thường dân Israel. Ngày 6 tháng 6 năm 1982, Israel một lần nữa xâm chiếm Liban với mục tiêu tiêu diệt PLO. Các lực lượng Israel chiếm các vùng Ezzat ở phía nam biên giới Liban cho tới tận vùng Beirut. Kế hoạch của Israel ở Liban bắt đầu giảm xuống ngày 14 tháng 9 năm 1982, với cuộc ám sát lãnh đạo Phalangist và Tổng thống dân bầu Bachir Gemayel, người được coi là ngầm ủng hộ Israel. Những ngày sau đó, dân quân Phalangist dưới sự chỉ huy của Elie Hobeika, tiến vào các trại tị nạn Sabra và Shatila và thực hiện vụ Thảm sát Sabra và Shatila đầu tiên với sự ưng thuận của Lực lượng quốc phòng Israel khi ấy do Ariel Sharon Bộ trưởng quốc phòng chỉ huy, sau này ông bị Ủy ban Kahan coi là phải chịu trách nhiệm cá nhân vì đã không ngăn chặn cuộc thảm sát. Hezbollah, một nhóm quân đội và chính trị Hồi giáo Shi'a người Liban được thành lập từ năm 1982 chống lại sự xâm chiếm của Israel. Cũng trong năm 1983 các chiến binh đã giết hại 241 người Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ trong vụ đánh bom Beirut năm 1983.
Israel đã rút lui khỏi "vùng an ninh" vào mùa xuân năm 2000, theo lệnh của Thủ tướng Ehud Barak, người từng phục vụ tại vùng an ninh với tư cách Chỉ huy Nhân sự. Israel tiếp tục kiểm soát một vùng nhỏ được gọi là Shebaa Farms, mà Liban và Syria tuyên bố là thuộc lãnh thổ Liban nhưng Israel cho rằng nó là lãnh thổ cũ của Syria và có cùng quy chế như Cao nguyên Golan. Liên Hợp Quốc đã quyết định rằng Shebaa Farms không phải là một phần của Liban. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc đề nghị rằng, vào ngày 16 tháng 6 năm 2000, Israel đã rút lực lượng của mình khỏi vùng Ezzat ở Liban theo đúng Nghị quyết 425 Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc năm 1978, khiến, theo ý kiến của Liên Hợp Quốc, cuộc xâm chiếm năm 1982 đã chấm dứt.
Dù vậy, không hề có tuyên chiến chính thức giữa Liban và Israel trong những cuộc xung đột đã qua trong lịch sử, dù vào ngày 13 tháng 7 năm 2006 quan chức cả hai nước đã gọi những trận đánh gần đây là những "hành động chiến tranh". Hai nước không hề có bất kỳ một quan hệ mở nào thông qua một bên thứ ba để làm trung gian trong các cuộc xung đột.
Cuộc nội chiến > Hòa giải quốc tế

Một lực lượng đa quốc gia đã tới Beirut ngày 20 tháng 8 năm 1982 để giám sát sự triệt thoái của PLO khỏi Liban, và sự tham gia hòa giải của Hoa Kỳ dẫn tới việc rút quân đội Syria và các chiến binh PLO khỏi Beirut.
Đây là giai đoạn phát triển của chủ nghĩa cấp tiến bên trong các bè cánh ở Liban và một số cuộc tấn công lớn vào các lực lượng Hoa Kỳ, gồm cả vụ đánh bom xe vào Đại sứ quán Hoa Kỳ và một vụ khác đẫm máu hơn, vụ đánh bom Beirut năm 1983.
Năm 1988 và 1989 tình trạng hỗn loạn lên cực điểm. Nghị viện không thể bầu ra người kế nhiệm Tổng thống Amine Gemayel (đã lên thay thế em trai là Bachir năm 1982), và sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào ngày 23 tháng 9. Mười lăm phút trước khi kết thúc nhiệm kỳ, Gemayel chỉ định một bộ máy hành chính lâm thời do chỉ huy quân đội, tướng Michel Aoun, lãnh đạo. Người tiền nhiệm của ông, Selim al-Hoss, từ chối chấp nhận việc đề cử Aoun. Vì thế Liban rơi vào tình trạng không có tổng thống, với hơn 40 đội quân du kích cùng một chính phủ lâm thời do tướng Aoun cầm đầu. Chính phủ này muốn thực hiện một cuộc tổng tuyển cử tự do, không có sự can thiệp của bất kỳ bên nào, Syria cũng như các lực lượng chiếm đóng Israel. Để thực hiện điều đó, cả hai lực lượng chiếm đóng đều phải rút quân hay Liên Hợp Quốc phải tham gia giám sát quá trình bầu cử.
Cuộc nội chiến > Chấm dứt xung đột quân sự, tiếp tục sự chiếm đóng của Syria

Thỏa thuận Taif năm 1989 được Liên đoàn Ả Rập hậu thuẫn đã đánh dấu những giai đoạn cuối cùng của cuộc xung đột quân sự, nhưng sự chiếm đóng của Syria và cuộc chiến kinh tế chống Liban thì vẫn còn đó. Các con số ước tính cho thấy trong 15 năm xung đột quân sự hơn 100.000 người đã thiệt mạng và 100.000 người bị thương.
Cuộc nội chiến > Phong trào giải phóng Liban

Tính hợp pháp của Thỏa thuận Taif năm 1989 đã bị nghi ngờ khi một tỷ lệ dân chúng coi đó như là các phương tiện để hợp pháp hóa một hệ thống chính trị kiểu xưng tội. Một số cuộc phản kháng nhân dân nổ ra trong giai đoạn 1989 và 1990 ủng hộ quan điểm của thủ tướng lâm thời Liban năm 1989, tướng Michel Aoun. Tướng Michel Aoun yêu cầu các lực lượng Syria và Israel phải rút lui, coi đó là điều kiện để có được những cuộc bầu cử nghị viện tự do; mục tiêu của chính phủ lâm thời khi ấy. Ông coi hai lực lượng chiếm đóng đó tương tự như cái gọi là "khủng hoảng nội confessional", với những âm mưu và sự lôi kéo từ các thế lực quân sự bên ngoài. Tháng 10 năm 1990 lực lượng chiếm đóng Syria lật đổ chính phủ lâm thời, buộc tướng Aoun phải sang Paris và phong trào yêu nước do ông lãnh đạo phải chuyển qua hoạt động bí mật cho tới khi Syria rút quân năm 2005.
Ngày 25 tháng 5 năm 2000, Israel đơn phương rút quân khỏi miền nam Liban theo Hiệp ước 425 năm 1978 của Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc. Ngày 2 tháng 9 năm 2004, Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc hủy bỏ các nghị quyết trước đó, đặc biệt là các nghị quyết 425 (1978), 520 (1982) và 1553 (tháng 7 năm 2004), thông qua Nghị quyết 1559, do Hoa Kỳ và Pháp hậu thuẫn. Nghị quyết đề xuất rằng "tất cả các lực lượng nước ngoài phải rút lui khỏi Liban" để cho phép tổ chức các cuộc bầu cử tự do. Dù không rõ ràng đề cập tới, mục tiêu của nghị quyết này ám chỉ tới sự rút lui của các lực lượng Syria. Tuy nhiên, những bên đã ký kết vào Thỏa thuận Taif không đưa ra điều luật yêu cầu quân đội chiếm đóng Syria phải rút khỏi Liban, hay phải lưu ý tới quyết định của Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc. Từ năm phong trào yêu nước Liban thông qua các nước phương Tây đã yêu cầu quân đội chiếm đóng Syria phải rút lui. Việc rút quân Syria càng bị thúc ép với vụ ám sát Thủ tướng Hariri năm 2005.
Cuộc nội chiến > Tái thiết, hay nợ nần?

Sau khi chấm dứt cuộc xung đột quân sự, sự chiếm đóng của Syria đã góp phần làm phát triển nền kinh tế Liban. Đất nước này được coi là đã hồi phục từ các ảnh hưởng chiến tranh, với các khoản đầu tư nước ngoài và tăng trưởng du lịch, tuy thế vẫn còn phải gánh chịu nhiều khoản nợ nần và tiêu chuẩn cuộc sống của người dân giảm sút. Các lực lượng chiếm đóng Syria chiếm nhiều vùng rộng lớn đất nước cho tới tận tháng 4 năm 2005 (xem Cách mạng Cedar bên dưới), và Iran thiết lập một ảnh hưởng rất lớn tới các lực lượng Hezbollah tại Thung lũng Beqaa và Nam Liban. Chính phủ Liban cảm thấy hài lòng với ảo giác hòa bình và ổn định. Xã hội dân sự Liban có khá nhiều tự do so với bất kỳ một xã hội nào khác trong thế giới Ả rập, nhưng một số người Liban vẫn còn bị cách ly khỏi xã hội và một số khác vẫn là các tù nhân chính trị tại Syria. Chính phủ đưa ra chương trình tái thiết khu kinh doanh Beirut trong thời gian 12 năm và đã hoàn thành phần lớn công việc.
Cách mạng Cedar

Bài chi tiết: Cách mạng Cedar
Ghi chú: Truyền thông quốc tế đưa ra thuật ngữ "Cách mạng Cedar", nhưng báo chí Liban thường dùng thuật ngữ "(Cuộc nổi dậy) giành độc lập Intifada."
Cách mạng Cedar > Những cuộc biểu tình

Vụ ám sát Hariri mở đầu cho những cuộc biểu tình to lớn chống Syria của những người dân Liban tại Beirut, yêu cầu chính phủ thân Syria từ chức. Sau những ví dụ như Cách mạng Hồng và Cách mạng Cam năm 2004, hành động phản kháng này của dân chúng nhanh chóng được Bộ ngoại giao Hoa Kỳ đặt tên "Cách mạng Cedar", và cái tên này nhanh chóng được sử dụng trên các phương tiện truyền thông quốc tế. Khá trùng hợp, một cuộc nổi dậy tương tự đã diễn ra năm 1989 cùng phản đối sự chiếm đóng của Syria đã bị những người yêu nước Liban coi là không phù hợp. Tuy nhiên, các sự kiện năm 1989 đã bị truyền thông quốc tế ỉm đi. Ngày 28 tháng 2 năm 2005, đối mặt với hơn 70.000 người biểu tình tại Quảng trường Martyrs, Thủ tướng Omar Karami và nội các đã phải từ chức. Họ tạm thời ở lại chức vụ trong khi chờ đợi việc chỉ định những ứng cử viên mới, theo quy định của hiến pháp.
Đáp lại, Hezbollah đã tổ chức những cuộc phản biểu tình lớn với 1.2 triệu người tham dự, ngày 8 tháng 3 tại Beirut, ủng hộ Syria và buộc tội Israel cùng Hoa Kỳ can thiệp vào công việc nội bộ của Liban. Sự bất đồng này giữa Hezbollah và người dân Liban đã được dàn xếp tháng 2 năm 2006 khi phong trào yêu nước Liban, vì muốn vận động tình cảm yêu nước của mọi người dân, đã ký kết một thỏa thuận giải giáp với Hezbollah. Tuy nhiên, sáng kiến ngoại giao này đã không được chính phủ Liban chấp thuận, bởi vì đa số thành viên vẫn đang trong cuộc đối đầu giữa phe cánh Hồi giáo sunnite/shiite, cũng như về Ả rập, Đạo hồi và các quốc gia Israel. Ý tưởng về toàn thể nhân dân Liban, một khái niệm thế kỷ 21 trái ngược với sự xác định theo họ tộc, dường như chỉ giới hạn với phong trào yêu nước Liban, dù Hezbollah cũng có cùng mong muốn, như đã được thể hiện trong sáng kiến mà họ đồng thuận (và sau này đã bị hủy bỏ).
Ngày 14 tháng 3, một tháng sau vụ ám sát Hariri, những đoàn người diễu hành tại Quảng trường Martyrs ở Liban đã lên tới 1.5 triệu người. Những người phản kháng thuộc mọi phe phái (thậm chí gồm cả một số người Shiites) yêu cầu điều tra sự thực vụ ám sát và giành lại độc lập từ tay Syria. Những người biểu tình tái yêu cầu chủ quyền, dân chủ, và một quốc gia thống nhất, tự do khỏi Syria.
Trong các tuần lễ sau các vụ biểu tình, nhiều vụ đánh bom xảy ra tại các vùng Thiên chúa giáo gần Beirut. Dù chủ yếu gây thiệt hại vật chất, những hành động đó thể hiện mối nguy tái phát xung đột phe phái tại Liban.
Cuối cùng, và dưới sức ép từ cộng đồng quốc tế, Syria đã rút 15.000 quân chính quy của mình khỏi Liban. Những người lính Syria chính thức cuối cùng rút đi ngày 26 tháng 4 năm 2005. Ngày 27 tháng 4 năm 2005, Liban kỷ niệm ngày tự do đầu tiên khỏi Syria của họ.
Cách mạng Cedar > Cuộc bầu cử nghị viện không thành công

Sau nhiều tuần đàm phán thành lập một chính phủ mới không thành công, Thủ tướng Omar Karami đã lần thứ ba trong sự nghiệp chính trị của mình, từ chức ngày 13 tháng 4 năm 2005. Hai ngày sau, Najib Mikati, một doanh nhân triệu phú được giáo dục tại Hoa Kỳ và là cựu Bộ trưởng Giao thông vận tải và Công trình công cộng, đã được chỉ định làm Thủ tướng tạm quyền. Là người theo đường lối ôn hòa và ủng hộ Syria là Mikati đã củng cố được quyền lực nhờ sự ủng hộ của Phe đối lập, vốn từng tẩy chay các cuộc đàm phán trước đó.
Trong cuộc bầu cử nghị viện đầu tiên được tổ chức sau khi Syria rút quân khỏi Liban tháng 5 năm 2005, liên minh chống Syria của những người Hồi giáo Sunni, Druze và các đảng Thiên chúa giáo do Saad Hariri, con trai của cựu thủ tướng Rafik Hariri đã bị ám sát trước đó giành được đa số ghế tại nghị viện mới. Tuy nhiên, đảng yêu nước Liban không liên minh với các nhóm đó mà vẫn trung thành với tư tưởng bè phái của mình. Phong trào yêu nước chiếm đa số trong nghị viện trong khi họ kêu gọi đa số các tỉnh không đi bầu, vì cáo buộc có những gian lận trong bầu cử. Hai phần ba dân số đã tẩy chay cuộc bầu cử. Điều này khiến chính phủ Liban chỉ đại diện cho một phần ba nhân dân nước mình.
Sự hợp tác lẫn nhau kỳ lạ tới mức ở một số vùng những người phản đối Syria liên minh với Hezbollah còn những người khác lại liên minh với Đảng Amal. Họ không thắng hai phần ba đa số cần thiết để buộc Lahoud, vị tổng thống do Syria chỉ định, từ chức, vì sự ủng hộ mạnh tới không ngờ từ đảng Phong trào Yêu nước Tự do của Michel Aoun tại Mount Liban. Aoun được coi là một trong những gương mặt nhiều quyền lực nhất trong nghị viện mới tại Liban. Đa số trong nghị viện gọi ông ta là một "nhân vật Thiên chúa giáo" dù ông và đảng của mình nhấn mạnh lợi ích trước hết của đất nước Liban. Đó chính là hố sâu ngăn cách giữa các tầng lớp trí thức, giữa những người có tình cảm với đất nước Liban, và những người có nhu cầu cao nhất là một điều gì khác ngoài Liban, ví dụ như những phe phái họ hàng. Tướng Aoun được biết đến trước hết ở lập trường chống Syria của mình, ông đã liên minh với những nhà chính trị trung tahnhf với người Syria ở thập kỷ trước: Soleiman Franjieh Jr và Michel Murr. Liên minh của họ chiếm ưu thế tại miền bắc và Quận Metn tại Mount Liban. Saad Hariri và Walid Joumblat đã liên minh với hai phong trào Shiite ủng hộ Syria là Hezbollah và Amal, để đảm bảo chiến thắng tại miền Nam, Bekaa, và Quận Baabda-Aley tại núi Liban. Liên minh này đã cho thấy nó chỉ mang tính tạm thời và là những dấu tích còn lại cuối cùng của sự đồng cảm giữa Joumblatt, những người đã từng kêu gọi giải giáp Hezbollah, và liên minh người Shi'ite đã đổ vỡ tháng 12 năm 2005. Ngày 6 tháng 2 năm 2006, Hezbollah đã ký kết một biên bản giải giáp với Michel Aoun, nhưng lôi cuốn được sự quan tâm nào từ các liên minh khác trong nghị viện, thậm chí đó chính là một cơ hội để cứu vãn Liban khỏi những cuộc tấn công kinh hoàng khác từ phía Israel.
Cách mạng Cedar > Chính phủ mới, phong cách cũ

Sau cuộc bầu cử, đảng Phong trào Tương lai của Hariri, khi ấy là lực lượng chính trị ưu thế trong nước, đã chỉ định Fouad Siniora, cựu Bộ trưởng Tài chính làm Thủ tướng. Chính phủ đại diện vừa được thành lập của ông đã vượt qua cuộc bầu cử tín nhiệm trong nghị viện dù thiếu sự hiện diện của Tướng Aoun.
Ngày 18 tháng 7 năm 2005, Liban có một nghị viện qua bầu cử mới, với liên minh chống Syria giành ưu thế. Tuy vậy, liên minh này có tư tưởng ủng hộ bè phái, và thái độ khinh thị với sáng kiến ngoại giao của Hezbollah nhằm giải giáp và gia nhập cấu trúc kinh tế xã hội. Nghị viện này đã thông qua nghị quyết trả tự do cho Samir Geagea, người trong phần lớn 11 năm trước đó đã bị giam giữ tách biệt trong một xà lim ngầm dưới đất và không được tiếp xúc với báo chí. Hành động này đã được vị Tổng thống thân Syria Emile Lahoud tán thành vào ngày hôm sau.
Những tháng sau đó đã cho thấy sự bất lực của chính phủ trong việc đưa ra những cải cách kinh tế và chính trị mà họ đã hứa hẹn với người dân. Rất ít hành động cụ thể được thực hiện nhằm đưa đất nước ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế. Trong khi chính phủ mất đi sự tín nhiệm, phe đối lập, chủ yếu là liên minh Amal và Hezbollah (là một phần trong chính phủ) và Tướng Aoun, ngày càng được lòng dân chúng, thậm chí trong cả những cộng đồng khác ngoài Thiên chúa giáo và Shi'as, cần lưu ý phong trào này luôn đồng nhất với tôn giáo, không phải với Liban. Từ đầu tháng 5, một loạt các cuộc biểu tình và đình công bắt đầu xuất hiện, minh chứng về sự bất mãn của người dân.
Cách mạng Cedar > Điều tra tội phạm

Ngày 1 tháng 9 năm 2005, bốn đương kim và cựu quan chức Lban—cực chủ tịch Hội đồng an ninh Thiếu tướng Jamil Sayyad, cựu giám đốc cảnh sát Thiếu tướng Ali Hajj, cựu giám đốc tình báo quân sự Thiếu tướng Raymond Azar, và chỉ huy Vệ binh Cộng hoà Thiếu tướng Mustafa Hamdan—bị buộc tội liên quan tới vụ ám sát Hariri.
Ngày 21 tháng 10, Detlev Mehlis, trưởng nhóm điều tra cái chết của Hariri của Liên hiệp quốc đã ra một thông báo về công việc của mình. Báo cáo viết rằng "nhiều điểm cho thấy sự liên quan trực tiếp của các Quan chức Xi-ri".
Sau khi người thay thế Mehlis là Serge Brammertz người Bỉ, được chỉ định vào tháng 1 năm 2006 cuộc điều tra đã chuyển sang một giai đoạn mới khi các nhà điều tra quyết định không dựa vào những bằng chứng Melhis từng tin cậy nữa. Cuộc điều tra của Brammertz được tiến hành theo cách thận trọng hơn rất nhiều và đánh dấu một giai đoạn thông cảm hơn giữa đội điều tra Liên hiệp quốc và Damascus. Bản báo cáo dày 30 trang của Brammertz tháng 6 năm 2006 không buộc tội một bên rõ ràng nào dính dáng tới tội ác, tuy nhiên yêu cầu kéo dài thời gian tiến hành công việc thêm một năm.
Sự rút lui của quân đội Siria

Thiếu tướng Jamil Sayyed, đồng minh hàng đầu của Syria bên trong các lực lượng vũ trang Liban, đã từ chức ngày 25 tháng 4 năm 2005. Ngày hôm sau, 250 lính Syria cuối cùng rút quân khỏi Liban.
Trong buổi lễ rút quân, Tham mưu trưởng Sirya Tướng Ali Habib đã nói rằng tổng thống Syria đã quyết định đưa quân đội về sau khi quân đội Liban đã "tái xây dựng trên những nền móng quốc gia vững chắc và có thể đảm đương việc bảo vệ đất nước."
Các lực lượng Liên hiệp quốc do Thiếu tướng Mouhamadou Kandji người Senegal được cử tới Liban để giám sát việc rút quân đội Syria theo ủy nhiệm của Nghị quyết 1559 Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc.
Cuộc xung đột năm 2006 với Israel

Bài chi tiết: Xung đột Israel-Liban năm 2006
xem thêm: Xung đột Nam Liban 1982-2000
Bản mẫu:Current section
Cuộc xung đột Israel-Liban năm 2006 hay cuộc xung đột Hezbollah-Israel năm 2006 là một loạt những hoạt động quân sự và đọ súng xảy ra ở miền bắc Israel và miền nam, miền trung Liban giữa phe vũ trang của Hezbollah và Nhà nước Israel. Các cuộc bắn pháo và ném bom của Israel đã dẫn tới những thiệt hại to lớn về cơ sở hạ tầng của Liban vừa được Hezbollah vừa được người dân thường Liban sử dụng, gồm cả sân bay chính tại thủ đô Beirut và hệ thống đường cao tốc quốc gia. Sự việc này đã gây khó khăn cho cộng đồng quốc tế trong việc cung cấp viện trợ nhân đạo tới những thường dân không dính líu tới Hezbollah. Nhà nước Israel đã nhiều lần yêu cầu thường dân Liban rời khỏi miền nam Liban và nhờ thế những cuộc pháo kích và ném bom của họ vào các căn cứ Hezbollah sẽ không gây hại tới thường dân. Cả các hoạt động của phía Israel và Hezbollah đã khiến nhiều thường dân Liban bị kẹt giữa hai làn đạn trong vùng chiến sự; các lực lượng vũ trang Israel đã phá hủy những cây cầu được sử dụng để chuyên chở rocket và các loại vũ khí khác từ Syria tới các cứ điểm Hezbollah ở miền nam Liban, và các chiến binh Hezbollah đã phong tỏa những lối thoát ra khỏi các ngôi làng và ngăn thường dân vượt qua sông Litani nhằm giữ sự hiện diện của lá chắn thường dân.
Chú thích

↑  “Israel for rules change in south Lebanon”. United Press International. ngày 14 tháng 7 năm 2006. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |date= (trợ giúp)
↑  “Hezbollah rockets rain down on Israel”. Mail&Guardian. 2006-07-28. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |date= (trợ giúp)
↑  “Israel to Lebanon: No to ceasefire”. Ynetnews.com. 2006-07-16. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |date= (trợ giúp)
Bản đồ Liban
Netumbo Nandi-Ndaitwah

Netumbo Nandi-Ndaitwah (sinh ngày 29 tháng 10 năm 1952) là một chính trị gia người Namibia, là Phó Thủ tướng Namibia kể từ tháng 3 năm 2015. Bà cũng từng là Bộ trưởng Bộ Quan hệ và Hợp tác Quốc tế của Namibia kể từ tháng 12 năm 2012. Từ tháng 3 năm 2010 đến tháng 12 năm 2012, bà là Bộ trưởng Bộ Môi trường và Du lịch. Nandi-Ndaitwah là một thành viên của đảng SWAPO, đảng cầm quyền của Namibia, và là thành viên lâu năm của Quốc hội Namibia. Năm 2017, Nandi-Ndaitwah được bầu làm Phó Chủ tịch Đảng Swapo tại Đại hội lần thứ sáu của đảng. Bà là người phụ nữ đầu tiên giữ vị trí này.
Sự nghiệp chính trị

Sinh ra tại Onamutai ở vùng Oshana, Nandi-Ndaitwah đã lưu vong và gia nhập các thành viên SWAPO khác ở Zambia năm 1974. Bà sau đó làm việc tại trụ sở SWAPO ở Lusaka / Zambia từ năm 1974 đến 1975 và tham dự một khóa học tại Trường Komsomol cao cấp ở Liên Xô từ năm 1975 đến năm 1976. Nandi-Ndaitwah trở thành Phó Đại diện của SWAPO tại Zambia từ năm 1976 đến năm 1978 và Trưởng đại diện tại Zambia từ năm 1978 đến năm 1980. Từ năm 1980 đến 1986, bà là Trưởng đại diện của SWAPO ở Đông Phi, đặt tại Dar es Salaam. Bà là thành viên của Ủy ban Trung ương SWAPO từ năm 1976 đến năm 1986 và là Chủ tịch của Tổ chức Phụ nữ Quốc gia Nam Phi (NANAWO) từ năm 1991 đến năm 1994. Bà là thành viên của Quốc hội Namibia từ năm 1990. Bà là Thứ trưởng Bộ Ngoại giao. từ 1990 đến 1996, Tổng giám đốc phụ nữ trong Văn phòng Chủ tịch từ 1996 đến 2000 và sau đó là Bộ trưởng Bộ phụ nữ. Vào tháng 3 năm 2023, Tổng thống Hage Geingob đã đề cử Netumbo Nandi-Ndaitwah làm ứng cử viên duy nhất của đảng Swapo cầm quyền trong cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 11 năm 2024..
Đội tuyển bóng đá quốc gia Kenya

Đội tuyển bóng đá quốc gia Kenya (tiếng Anh: Kenya national football team) là đội tuyển cấp quốc gia của Kenya do Liên đoàn bóng đá Kenya quản lý.
Thành tích tốt nhất của đội cho đến nay là tấm huy chương bạc của đại hội Thể thao toàn Phi 1987. Đội đã 6 lần tham dự Cúp bóng đá châu Phi là vào các năm 1972, 1988, 1990, 1992, 2004 và 2019, tuy nhiên đều không vượt qua được vòng bảng.
Danh hiệu

Vô địch Cúp CECAFA:
Bóng đá nam tại African Games:
Thành tích tại giải vô địch thế giới

1930 đến 1970 - Không tham dự
1974 đến 2022 - Không vượt qua vòng loại
Cầu thủ > Đội hình hiện tại

23 cầu thủ dưới đây được triệu tập tham dự vòng loại World Cup 2022 gặp Uganda và Rwanda vào tháng 11 năm 2021.
Số liệu thống kê tính đến 15 tháng 11, 2021 sau trận gặp Rwanda
| Số | VT | Cầu thủ | Ngày sinh (tuổi) | Trận | Bàn | Câu lạc bộ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1TM | Ian Otieno | 9 tháng 8, 1993 (31 tuổi) | 10 | 0 |  Zesco United |
|  | 1TM | James Saruni | 24 tháng 11, 1985 (38 tuổi) | 2 | 0 |  Ulinzi Stars |
|  | 1TM | Brian Bwire | 19 tháng 6, 2000 (24 tuổi) | 1 | 0 |  Tusker |

|  | 2HV | Musa Mohammed | 6 tháng 6, 1991 (33 tuổi) | 44 | 0 |  Lusaka Dynamos |
|  | 2HV | Aboud Omar | 9 tháng 9, 1992 (32 tuổi) | 40 | 0 |  AEL |
|  | 2HV | David Ochieng | 7 tháng 10, 1992 (31 tuổi) | 35 | 2 |  Mathare United |
|  | 2HV | Eric Ouma | 27 tháng 9, 1995 (29 tuổi) | 34 | 0 |  AIK |
|  | 2HV | Joseph Okumu | 26 tháng 5, 1997 (27 tuổi) | 15 | 0 |  KAA Gent |
|  | 2HV | Johnstone Omurwa | 8 tháng 8, 1998 (26 tuổi) | 11 | 0 |  Wazito |

|  | 3TV | Teddy Akumu | 20 tháng 10, 1992 (31 tuổi) | 45 | 0 |  Kaizer Chiefs |
|  | 3TV | Clifton Miheso | 5 tháng 2, 1993 (31 tuổi) | 43 | 7 |  Gor Mahia |
|  | 3TV | Eric Johana Omondi | 18 tháng 8, 1994 (30 tuổi) | 36 | 4 |  Jönköping |
|  | 3TV | Kenneth Muguna | 6 tháng 1, 1996 (28 tuổi) | 24 | 2 |  Azam |
|  | 3TV | Hassan Abdallah | 6 tháng 7, 1996 (28 tuổi) | 16 | 6 |  Bandari |
|  | 3TV | Samuel Onyango | 30 tháng 11, 1994 (29 tuổi) | 13 | 0 |  Gor Mahia |
|  | 3TV | Duke Abuya | 23 tháng 3, 1994 (30 tuổi) | 8 | 0 |  Nkana |
|  | 3TV | Cliff Nyakeya | 11 tháng 1, 1995 (29 tuổi) | 8 | 2 |  Al Masry |
|  | 3TV | Richard Odada | 25 tháng 11, 2000 (23 tuổi) | 4 | 0 |  Metalac |
|  | 3TV | Anthony Wambani | 7 tháng 8, 1999 (25 tuổi) | 3 | 0 |  Vasalunds |
|  | 3TV | Amos Nondi | 10 tháng 2, 1999 (25 tuổi) | 0 | 0 |  Dila Gori |
|  | 3TV | Timothy Ouma | 1 tháng 5, 2001 (23 tuổi) | 0 | 0 |  Nairobi City Stars |
|  | 3TV | Alwyn Tera | 18 tháng 1, 1997 (27 tuổi) | 0 | 0 |  Ararat-Armenia |

|  | 4TĐ | Michael Olunga | 26 tháng 3, 1994 (30 tuổi) | 44 | 19 |  Al-Duhail |
|  | 4TĐ | Ismael Dunga | 24 tháng 2, 1993 (31 tuổi) | 0 | 0 |  Sagan Tosu |
Chú thích

↑  “Bảng xếp hạng FIFA/Coca-Cola thế giới”. FIFA. ngày 4 tháng 4 năm 2024. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2024.
↑  Elo rankings change compared to one year ago. “World Football Elo Ratings”. eloratings.net. 30 tháng 11 năm 2022. Truy cập 30 tháng 11 năm 2022.
↑  “Kenya International Matches”. Kenya International Matches. RSSSF. 1  tháng 2 năm 2000. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2007.
↑  “Harambee Stars prepare for Congo Africa Cup of Nations qualifier”. David Kwalimwa. Nation.co.ke. ngày 17 tháng 5 năm 2016. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2016.
↑  Kenya national football team at National-Football-Teams.com.
Habenaria excelsa

| Habenaria excelsa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Habenaria
Loài (species): H. excelsa
Danh pháp hai phần
Habenaria excelsa S.Thomas & P.J.Cribb 
Habenaria excelsa là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được S.Thomas & P.J.Cribb mô tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Habenaria excelsa”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.