stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Giải bóng đá vô địch quốc gia Đức 2020–21
Vòng play-off xuống hạng > Tổng quan

| Đội 1 | TTS | Đội 2 | Lượt đi | Lượt về |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. FC Köln (B) | 5–2 | Holstein Kiel (2B) | 0–1 | 5–1 |
Vòng play-off xuống hạng > Các trận đấu

18:30
| 1>  FC Köln | 0–1 | Holstein Kiel |
| --- | --- | --- |
|  | Chi tiết |  Lorenz  59' |
Khán giả: 0
Trọng tài: Felix Zwayer
18:00
| Holstein Kiel | 1–5 | 1>  FC Köln |
| --- | --- | --- |
|  Lee  4' | Chi tiết |  Hector  3'  Andersson  6', 13'  Czichos  39'  Skhiri  84' |
Khán giả: 2.334
Trọng tài: Deniz Aytekin
1. FC Köln thắng với tổng tỷ số 5–2 và qua đó cả hai câu lạc bộ ở lại hạng đấu tương ứng của họ.
Thống kê > Các cầu thủ ghi bàn hàng đầu

| Hạng | Cầu thủ | Câu lạc bộ | Số bàn thắng |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Robert Lewandowski | Bayern Munich | 41 |
| 2 |  André Silva | Eintracht Frankfurt | 28 |
| 3 |  Erling Haaland | Borussia Dortmund | 27 |
| 4 |  Andrej Kramarić | 1899 Hoffenheim | 20 |
| 4 |  Wout Weghorst | VfL Wolfsburg | 20 |
| 6 |  Saša Kalajdžić | VfB Stuttgart | 16 |
| 7 |  Lars Stindl | Borussia Mönchengladbach | 14 |
| 8 |  Lucas Alario | Bayer Leverkusen | 11 |
| 8 |  Max Kruse | Union Berlin | 11 |
| 8 |  Thomas Müller | Bayern Munich | 11 |
| 8 |  Silas Wamangituka | VfB Stuttgart | 11 |
Thống kê > Các cầu thủ kiến tạo hàng đầu

| Hạng | Cầu thủ | Câu lạc bộ | Số pha kiến tạo |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Thomas Müller | Bayern Munich | 18 |
| 2 |  Filip Kostić | Eintracht Frankfurt | 14 |
| 3 |  Daichi Kamada | Eintracht Frankfurt | 12 |
| 4 |  Jonas Hofmann | Borussia Mönchengladbach | 11 |
| 4 |  Jadon Sancho | Borussia Dortmund | 11 |
| 6 |  Kingsley Coman | Bayern Munich | 10 |
| 6 |  Moussa Diaby | Bayer Leverkusen | 10 |
| 6 |  Vincenzo Grifo | SC Freiburg | 10 |
| 6 |  Raphaël Guerreiro | Borussia Dortmund | 10 |
| 6 |  Joshua Kimmich | Bayern Munich | 10 |
Thống kê > Hat-trick

Xem thêm: Danh sách hat-trick Bundesliga
| Cầu thủ | Câu lạc bộ | Đối đầu với | Kết quả | Ngày |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Serge Gnabry | Bayern Munich | Schalke 04 | 8–0 (N) | 18 tháng 9 năm 2020 |
|  Andrej Kramarić | 1899 Hoffenheim | 1. FC Köln | 3–2 (K) | 19 tháng 9 năm 2020 |
|  Niclas Füllkrug | Werder Bremen | Schalke 04 | 3–1 (K) | 26 tháng 9 năm 2020 |
|  Robert Lewandowski4 | Bayern Munich | Hertha BSC | 4–3 (N) | 4 tháng 10 năm 2020 |
|  Robert Lewandowski | Bayern Munich | Eintracht Frankfurt | 5–0 (N) | 24 tháng 10 năm 2020 |
|  Erling Haaland4 | Borussia Dortmund | Hertha BSC | 5–2 (K) | 21 tháng 11 năm 2020 |
|  Jean-Philippe Mateta | Mainz 05 | SC Freiburg | 3–1 (K) | 22 tháng 11 năm 2020 |
|  Lars Stindl | Borussia Mönchengladbach | Eintracht Frankfurt | 3–3 (K) | 15 tháng 12 năm 2020 |
|  Matthew Hoppe | Schalke 04 | 1899 Hoffenheim | 4–0 (N) | 9 tháng 1 năm 2021 |
|  Robert Lewandowski | Bayern Munich | Borussia Dortmund | 4–2 (N) | 6 tháng 3 năm 2021 |
|  Robert Lewandowski | Bayern Munich | VfB Stuttgart | 4–0 (N) | 20 tháng 3 năm 2021 |
|  Josip Brekalo | VfL Wolfsburg | Union Berlin | 3–0 (N) | 8 tháng 5 năm 2021 |
|  Robert Lewandowski | Bayern Munich | Borussia Mönchengladbach | 6–0 (N) | 8 tháng 5 năm 2021 |
4 Cầu thủ ghi 4 bàn.
Thống kê > Số trận giữ sạch lưới

| Hạng | Cầu thủ | Câu lạc bộ | Số trận giữ sạch lưới |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Péter Gulácsi | RB Leipzig | 15 |
| 2 |  Koen Casteels | VfL Wolfsburg | 14 |
| 3 |  Stefan Ortega | Arminia Bielefeld | 11 |
| 4 |  Manuel Neuer | Bayern Munich | 9 |
| 5 |  Lukáš Hrádecký | Bayer Leverkusen | 8 |
| 5 |  Alexander Schwolow | Hertha BSC | 8 |
| 7 |  Rafał Gikiewicz | FC Augsburg | 7 |
| 7 |  Marwin Hitz | Borussia Dortmund | 7 |
| 9 |  Oliver Baumann | 1899 Hoffenheim | 6 |
| 9 |  Florian Müller | SC Freiburg | 6 |
| 9 |  Jiří Pavlenka | Werder Bremen | 6 |
| 9 |  Yann Sommer | Borussia Mönchengladbach | 6 |
Số đội theo bang

| Vị trí | Bang | Số đội | Đội |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  North Rhine-Westphalia | 6 | Arminia Bielefeld, Borussia Dortmund, 1. FC Köln, Bayer Leverkusen, Borussia Mönchengladbach, và Schalke 04 |
| 2 |  Baden-Württemberg | 3 | SC Freiburg, 1899 Hoffenheim và VfB Stuttgart |
| 3 |  Bavaria | 2 | FC Augsburg và Bayern Munich |
| 3 |  Berlin | 2 | Hertha BSC và Union Berlin |
| 5 |  Bremen | 1 | Werder Bremen |
| 5 |  Hesse | 1 | Eintracht Frankfurt |
| 5 |  Lower Saxony | 1 | VfL Wolfsburg |
| 5 |  Rhineland-Palatinate | 1 | Mainz 05 |
| 5 |  Saxony | 1 | RB Leipzig |
Giải thưởng > Giải thưởng hàng tháng

| Tháng | Cầu thủ xuất sắc nhất tháng> Cầu thủ | Cầu thủ xuất sắc nhất tháng> Câu lạc bộ | Tân binh xuất sắc nhất tháng> Cầu thủ | Tân binh xuất sắc nhất tháng> Câu lạc bộ | Bàn thắng đẹp nhất tháng> Cầu thủ | Bàn thắng đẹp nhất tháng> Câu lạc bộ | Tham khảo |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tháng 9 |  Andrej Kramarić | 1899 Hoffenheim |  Jude Bellingham | Borussia Dortmund |  Joshua Kimmich | Bayern Munich |  |
| Tháng 10 |  Robert Lewandowski | Bayern Munich |  Mateo Klimowicz | VfB Stuttgart |  Yussuf Poulsen | RB Leipzig |  |
| Tháng 11 |  Erling Haaland | Borussia Dortmund |  Silas Wamangituka | VfB Stuttgart |  Valentino Lazaro | Borussia Mönchengladbach |  |
| Tháng 12 |  Lars Stindl | Borussia Mönchengladbach |  Silas Wamangituka | VfB Stuttgart |  Leon Bailey | Bayer Leverkusen |  |
| Tháng 1 |  André Silva | Eintracht Frankfurt |  Matthew Hoppe | Schalke 04 |  Nadiem Amiri | Bayer Leverkusen |  |
| Tháng 2 |  Jadon Sancho | Borussia Dortmund |  Silas Wamangituka | VfB Stuttgart |  Marcel Sabitzer | RB Leipzig |  |
| Tháng 3 |  Filip Kostić | Eintracht Frankfurt |  Ritsu Dōan | Arminia Bielefeld |  Deyovaisio Zeefuik | Hertha BSC |  |
| Tháng 4 |  Erling Haaland | Borussia Dortmund |  Jamal Musiala | Bayern Munich |  Ondrej Duda | 1. FC Köln |  |
| Tháng 5 | — | — | — | — |  Robert Lewandowski | Bayern Munich |  |
Giải thưởng > Giải thưởng hàng năm

| Giải thưởng | Cầu thủ giành giải | Câu lạc bộ | Tham khảo |
| --- | --- | --- | --- |
| Cầu thủ xuất sắc nhất mùa giải |  Erling Haaland | Borussia Dortmund |  |
| Tân binh xuất sắc nhất mùa giải |  Silas Wamangituka | VfB Stuttgart |  |
| Bàn thắng đẹp nhất mùa giải |  Valentino Lazaro | Borussia Mönchengladbach |  |
Đội hình tiêu biểu của mùa giải

| VT | Cầu thủ | Đội |
| --- | --- | --- |
| TM |  Manuel Neuer | Bayern Munich |
| HV |  Alphonso Davies | Bayern Munich |
| HV |  Angeliño | RB Leipzig |
| HV |  Mats Hummels | Borussia Dortmund |
| HV |  Ridle Baku | VfL Wolfsburg |
| TV |  Leon Goretzka | Bayern Munich |
| TV |  Joshua Kimmich | Bayern Munich |
| TV |  Thomas Müller | Bayern Munich |
| TĐ |  Andre Silva | Eintracht Frankfurt |
| TĐ |  Robert Lewandowski | Bayern Munich |
| TĐ |  Erling Haaland | Borussia Dortmund |
Phạm Kính Ân

| Phạm Kính Ân范敬恩 |
| --- | --- |
Thái phó
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 1169
Nơi sinh: làng Lê, huyện Đặng Xá, Phủ Long Hưng
 
Mất: 
Ngày mất: Tháng 4 năm Tân Hợi (1251)
Nơi mất: Thăng Long
 
Chức quan: Thái phó, Thái úy
Tước vị: Bảo Trung Quan nội hầu (保忠関内侯)
x • t • 
Phạm Kính Ân (chữ Hán: 范敬恩; 1169 – 1251), là một quan viên triều đại nhà Lý và sau là nhà Trần. Ông là một nhà chính trị, một tướng quân xuất sắc, đồng thời cũng là một trong số những công thần giúp lập công đầu tiên của nhà Trần. Trong công cuộc thay thế nhà Lý để lên nắm quyền của họ Trần, Phạm Kính Ân là một trong số những nguyên lão và cận thần trung thành nhất của hoàng thất họ Trần bên cạnh Phùng Tá Chu.
Từ nhỏ đã được họ Trần nuôi lớn, từ khi nhà Trần khởi binh cho đến khi Trần Thái Tông Trần Cảnh ngồi vững trên ngai vàng, Phạm Kính Ân đã tham gia mọi chiến dịch của quân Trần. Ông là vị tướng thân cận của bốn đời thủ lãnh họ Trần, bao gồm Trần Lý, Trần Tự Khánh, Trần Thừa, và Trần Thái Tông. Phạm Kính Ân phò tá họ Trần bắt đầu từ lúc quân Trần khởi binh dẹp Quách Bốc, cho đến tận cuối đời được tổng cộng 44 năm. Ông làm quan đến chức Thái úy, một chức quan võ bậc cao trong quan chế nhà Trần, đồng thời ông còn được Trần Thái Tông phong tước Quan nội hầu với tên gọi Bảo Trung Quan nội hầu (保忠関内侯).
Thân thế

Phạm Kính Ân sinh ra năm nào, quê quán ở đâu, đều không được chính sử chép lại. Tuy nhiên nhà nghiên cứu Phạm Minh Đức căn cứ vào tư liệu được tương truyền của họ Phạm làng Đặng Xá, đã nêu ra rằng "làng Đặng Xá" là nơi xuất thân của Phạm Kính Ân, xem ông là cháu ba đời của danh tướng Phạm Cự Lạng - Thái úy phụ chính đầu tiên của nhà Tiền Lê. Bấy giờ, vùng Đặng Xá nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng của Hải Ấp, vốn là lãnh địa của nhà họ Trần.
Thế cục Đại Việt vào thời điểm Lý Cao Tông cai trị đã dần đi đến hồi kết của vương triều. Nhà vua Cao Tông thích xây đền đài lầu các, cung điện nguy nga mà bỏ quên chính sự. Điều này khiến cho dân chúng lầm than, chế độ suy tàn khiến quan lại tham nhũng khắp nơi, kéo theo đó là quốc khố giảm mạnh. Sự xuống dốc của cả hệ thống cai trị dẫn đến việc xã hội quân chủ bất ổn, không chỉ khiến trộm cướp nổi lên làm loạn, mà thế lực địa phương vốn còn mạnh từ đầu thời Lý nay cũng có dịp bùng nổ. Họ Trần khi ấy đã là một cường hào, một đại tộc giàu có với uy vọng cao trong dân chúng, trong hàng ngũ có rất nhiều nhân vật kiệt xuất. Giữa ngã ba loạn lạc của lịch sử, họ Trần cũng âm thầm thu nạp nhân tài, tích tụ lực lượng. Phạm Kính Ân với bản chất lanh lợi, thông minh, cũng được người nhà họ Trần nhìn trúng mà mang về dạy dỗ. Sau đó, Phạm Kính Ân lại được Phùng Tá Thang yêu thích và mang về và nhận làm học trò. Khi đó, ông Phùng Tá Thang là gia chủ của họ Phùng, một dòng họ đồng minh với họ Trần ở vùng Hưng Hà cùng với họ Tô. Tại Hưng Hà, Kiến Xương và Thiên Trường, bản thân dòng họ Phùng của Phùng Tá Thang có sức ảnh hưởng rất lớn trong giới Phật giáo và học giả, còn họ Trần lại nổi tiếng với võ lực dũng mãnh nhờ nhiều đời mưu sinh trên biển, lại có hạm đội tàu buôn và tàu chiến đông đảo, đem lại tài lực và sức mạnh quân sự lớn.
Cũng theo Phạm Minh Đức, Phùng Tá Thang là cha của Phùng Tá Chu, vì coi trọng Phạm Kính Ân nên đã để con trai mình cùng Phạm Kính Ân kết bạn. Sau này, Phùng Tá Chu và Phạm Kính Ân đều phục vụ họ Trần, trở thành khai quốc công thần của Trần triều.
Sự nghiệp

Không rõ Phạm Kính Ân bắt đầu làm quan từ bao giờ, nhà nghiên cứu Phạm Minh Đức chỉ ra ông đã phục vụ cấm quân cho Thái sư Đàm Thời Phụng – cha đẻ của An Toàn Hoàng hậu Đàm thị và Thái úy Đàm Dĩ Mông. Cũng như thông tin của Phạm Minh Đức, Phạm Kính Ân theo đoàn quân của Đàm Thời Phụng đi chinh phạt người Man ở biên giới Tây Bắc. Chiến dịch thành công, Phạm Kính Ân lại theo quân đến biên giới Đông Bắc, thiết lập phòng tuyến chống quân Tống ở biên giới. Sau khi lập được nhiều chiến công, Phạm Kính Ân được phong làm "Chi hậu Đô trưởng", trực thuộc đội cấm quân đóng tại Thăng Long.
Sau khi Loạn Quách Bốc bùng nổ, Lý Cao Tông bỏ kinh mà chạy, vợ con cũng không mang theo. Trong bối cảnh ấy, Thái tử Lý Sảm chạy xuống phía nam tìm đến Hải Ấp để nương nhờ họ Trần. Họ Trần che chở cho Thái tử, chủ nhà họ Trần là Trần Lý bèn gả Trần Trọng Nữ, do đó Thái tử phong tước "Minh tự" cho Trần Lý, em vợ Trần Lý là Tô Trung Từ thụ phong "Điện tiền chỉ huy sứ", phò tá Thái tử. Họ Trần đánh nhau với Quách Bốc, đến cuối năm thì dẹp yên. Trong nhóm này có một người được Đại Việt sử lược chép là "Phạm Ngu" (范愚), người Diêu Hào, khi trước khuyên Trần Lý tôn Thái tử lên ngôi, về sau được dự thụ phong tước hiệu "Thượng phẩm Phụng ngự" (上品奉御). Hiện tại không rõ "Phạm Ngu" cùng "Phạm Kính Ân" có phải là một người hay không.
Sự xuất hiện chính thức của Phạm Kính Ân chỉ từ Đại Việt sử ký toàn thư, kỷ về Trần Thái Tông. Theo đó vào năm Giáp Ngọ, Thiên Ứng Chính Bình năm thứ 3 (1234), Phạm Kính Ân được phong Thái phó, tước Bảo Trung Quan nội hầu (保忠関内侯). Tước vị "Quan nội hầu" có từ thời kỳ nhà Tần, thuộc về "Nhị thập đẳng tước", chỉ dưới Hầu tước, hay còn gọi "Liệt hầu" (列侯). Đến năm Bính Thân (1236), tháng 10 (âm lịch), Trần Thái Tông gia phong Hưng Nhân vương Phùng Tá Chu thành "Đại vương", còn Phạm Kính Ân được bái làm Thái úy, tuy không dự hàng tước vương nhưng được ban áo mũ hàng đại vương.
Năm Tân Sửu, Thiên Ứng Chính Bình năm thứ 10 (1241), người Man phương bắc đến cướp biên giới, Phạm Kính Ân đi đánh lấy được các động Man rồi về. Cuộc chiến bình định người Man ở biên giới cũng là lần cuối cùng Phạm Kính Ân xuất hiện trong chính sử. Năm Tân Hợi (1251), tháng 4 (âm lịch), mùa hạ, Thái úy Phạm Kính Ân mất, không rõ bao nhiêu tuổi, không rõ được an táng tại đâu.
Thờ phụng

Ngày nay, Phạm Kính Ân được dân chúng khắp vùng Hưng Hà của tỉnh Thái Bình thờ phụng, đặc biệt nổi danh trong những nhân vật lịch sử họ Phạm ở Thái Bình. Theo nghiên cứu của Phạm Minh Đức, ông Phạm Kính Ân là người họ Phạm đầu tiên ở Thái Bình được ghi vào chính sử quốc gia. Ông làm quan Thái úy triều Lý nhưng khi triều Lý suy vong ông đã sớm nhận ra thế lực họ Trần và đã toàn tâm phò giúp họ Trần và được phong chức Thái úy, tước "Quan nội hầu". Tuy rằng Phạm Kính Ân có thể mang tiếng với triều Lý nhưng ông có công với triều Trần và cao hơn cả là đối với giang sơn xã tắc nước Đại Việt. Lúc còn sống làm quan trong triều ông là người liêm chính vì dân vì nước. Khi chết, vua Trần Thái Tông tiếc thương đã trực tiếp đến viếng.
Đền thờ của Phạm Kính Ân nằm ở trang viên của ông do nhà vua ban khi còn sống, cũng được gọi là "Trang Kính Ân", thuộc làng Ân Xá, xã Phú Sơn, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Năm 2005, xã Phú Sơn đổi thành thị trấn Hưng Nhân, trang viên của Phạm Kính Ân xưa kia hiện giờ tọa lạc ở khu Ân Xá, thị trấn Hưng Nhân, Huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình.
Tại huyện Hưng Hà cũng có 1 trường mầm non, 1 trường tiểu học, và 1 trường trung học mang tên ông.
Xem Thêm

Phạm Bỉnh Di
Phạm Du
Nhà Trần
Nhà Lý
Lý Cao Tông
Lý Huệ Tông
Phùng Tá Chu
Trần Thừa
Trần Tự Khánh
Chú thích

Cụm đền thờ Thái úy Phạm Kính Ân triều Trần, thôn Đặng Xá.
Bolbitis laxireticulata

| Bolbitis laxireticulata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
(không phân hạng): Eupolypods I
Họ (familia): Lomariopsidaceae
Chi (genus): Bolbitis
Loài (species): B. laxireticulata
Danh pháp hai phần
Bolbitis laxireticulata K.Iwats., 1959 
Bolbitis laxireticulata là một loài thực vật có mạch trong họ Lomariopsidaceae. Loài này được K. Iwats. mô tả khoa học đầu tiên năm 1959.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Bolbitis laxireticulata”. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2013.
Neobuxbaumia multiareolata

| Neobuxbaumia multiareolata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Cactaceae
Chi (genus): Neobuxbaumia
Loài (species): N. multiareolata
Danh pháp hai phần
Neobuxbaumia multiareolata (E.Y. Dawson) Bravo, Scheinvar & Sánchez-Mej., 1972 
Neobuxbaumia multiareolata là một loài thực vật có hoa trong họ Cactaceae. Loài này được (E.Y. Dawson) Bravo, Scheinvar & Sánchez-Mej. mô tả khoa học đầu tiên năm 1972.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Neobuxbaumia multiareolata”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Trường Giang

Đối với các định nghĩa khác, xem Trường Giang (định hướng).
"Dương Tử" đổi hướng tới đây. Đối với các định nghĩa khác, xem Dương Tử (định hướng).
| Trường Giang |
| --- | --- |
Dòng chảy của Trường Giang qua Trung Quốc
Vị trí
Quốc gia: Trung Quốc
Đặc điểm địa lý

Thượng nguồn: Thanh Hải và Tây Tạng
 • cao độ: 5.042 m (16.542 ft)
 
Cửa sông: Biển Hoa Đông
 • cao độ: 0 m (0 ft)
Độ dài: 6.300 km (3.915 dặm)
Diện tích lưu vực: 1.800.000 km² (695.000 dặm²)

Lưu lượng: 31.900 m³/s (1.127.000 ft³/s)
 
Trường Giang (giản thể: 长江; phồn thể: 長江; ngheTập tin:Zh-Chángjiāng.oga pinyin: Cháng Jiāng; Wade-Giles: Ch'ang Chiang) ở Trung Quốc là con sông dài nhất châu Á và đứng thứ ba trên thế giới sau sông Nin ở Châu Phi, sông Amazon ở Nam Mỹ. Trong tiếng Việt, tên gọi sông Dương Tử (扬子江 ngheTập tin:Zh-Yángzǐ Jiāng.oga, Yángzǐ Jiāng hay Yangtze Kiang; Hán-Việt: Dương Tử Giang) chỉ sông này, dùng theo phiên âm của các ngôn ngữ phương Tây như Anh, Pháp..., là tên cũ của đoạn hạ lưu Trường Giang đổ ra biển, còn ở Trung Quốc hiện nay chỉ dùng tên gọi Trường Giang. Trường có nghĩa là quãng đường xa và dài, giang có nghĩa là dòng nước uốn lượn uyển chuyển trải dài rộng lớn, nên ghép liền mạch lại Trường Giang ngụ ý muốn nói tới dòng nước trải dài và uyển chuyển uốn lượn.
Trường Giang dài khoảng 6.385 km, bắt nguồn từ phía tây Trung Quốc (Thanh Hải) và chảy về phía đông đổ ra Biển Hoa Đông, Trung Quốc. Thông thường sông này được coi như điểm phân chia giữa hai miền Hoa Bắc và Hoa Nam Trung Quốc, mặc dù sông Hoài (淮河) cũng đôi khi được coi như vậy.
Cùng với Hoàng Hà, Trường Giang là sông quan trọng nhất trong lịch sử, văn hóa, và kinh tế của Trung Quốc. Đồng bằng châu thổ Trường Giang màu mỡ tạo ra 20% GDP của Trung Quốc. Trường Giang chảy qua nhiều hệ sinh thái đa dạng và bản thân nó cũng là nơi sinh sống cho nhiều loài đặc hữu và loài nguy cấp như Cá sấu Trung Quốc và Cá tầm Dương Tử. Qua hàng ngàn năm, người dân đã sử dụng con sông để lấy nước, tưới tiêu, ngọt hóa, vận tải, công nghiệp, ranh giới và chiến tranh. Đập Tam Hiệp trên Trường Giang là công trình thủy điện lớn nhất thế giới.
Trong những năm gần đây, con sông phải chịu đựng những chất ô nhiễm từ công nghiệp, nông nghiệp, và mất nhiều vùng đất ngập nước và hồ, làm gia tăng yếu tố lũ theo mùa. Một số đoạn sông hiện đang được bảo vệ làm các khu bảo tồn thiên nhiên. Một đoạn sông Trường Giang chảy qua các hẻm núi sâu, hẹp ở phía đông Vân Nam được công nhận là một phần của khu bảo tồn Sông Vân Nam, một di sản thế giới của UNESCO.
Tên gọi

Tên gọi Dương Tử nguyên thủy là tên gọi của người dân khu vực hạ lưu sông này để chỉ khúc sông chảy qua đó. Vì được phổ biến qua những nhà nhà truyền giáo châu Âu nên tên "Dương Tử" đã được dùng trong tiếng Anh để chỉ cả con sông (Yangtse, Yangtze Kiang). Bài này sẽ dùng tên Trường Giang để chỉ con sông này. Con sông này đôi khi còn được gọi là Thủy lộ Vàng (Golden Waterway).
Con sông này mang nhiều tên khác nhau tùy theo khu vực mà nó chảy qua. Ở cao nguyên Thanh Tạng, Tây Tạng, nó được gọi là Vbri-chu (འབྲི་ཆུ་ trong tiếng Tây Tạng, nghĩa là "dòng sông bò yak cái"). Ở thượng nguồn, thuộc tỉnh Thanh Hải sông được gọi là Đà Đà hà (沱沱河), Đương Khúc hà (當曲河), Thông Thiên hà (通天河). Đoạn từ Thanh Hải chảy đến Nghi Tân tỉnh Tứ Xuyên được gọi là Kim Sa giang (金沙江). Đoạn từ Nghi Tân đến Nghi Xương được gọi là Xuyên giang (川江). Đoạn từ Nghi Đô tỉnh Hồ Bắc đến Nhạc Dương tỉnh Hồ Nam được gọi là Kinh giang (荊江) (xưa là đất Kinh Châu). Cuối cùng, khi chảy qua khu vực Dương Châu tỉnh Giang Tô nó từng được gọi là Dương Tử giang (揚子江). Các học giả cho rằng chữ "giang" 江 (sự kết hợp của bộ thủy 氵 và âm 工 mà nay đọc là gōng, nhưng đọc là *kˤoŋ trong tiếng Hán Cổ) có nguồn gốc từ một ngôn ngữ nào đó trong ngữ hệ Nam Á (cùng gốc với ကြုၚ် trong tiếng Môn và sông trong tiếng Việt).
Địa lý

Con sông bắt nguồn từ một số nhánh ở thượng lưu thuộc địa phận các tỉnh Thanh Hải, Tứ Xuyên, Trùng Khánh, Vân Nam, Quý Châu, tuy nhiên hai trong số đó được xem là đầu nguồn của nó là nhánh Tuotuo và Dan Qu. Chính phủ Trung Quốc thì cho rằng nguồn nhánh Tuotuo bắt đầu từ chân của băng hà nằm ở phía tây của núi Geladandong ở Dãy núi Tanggula rìa phía đông của cao nguyên Thanh Tạng. Tuy nhiên theo các nguồn địa lý (như sông dài nhất tính từ biển) thì nguồn của nó nằm ở vùng đất ngập nước ở tọa độ 32°36′14″B 94°30′44″Đ﻿ / ﻿32,60389°B 94,51222°Đ﻿ / 32.60389; 94.51222 và độ cao 5170 m trên mực nước biển, chính là đầu nguồn của nhánh Dan Qu. Các nhánh này hợp lưu và sau đó chảy về phía đông qua Qinghai, rồi vòng về phía nam tạo thành một thung lũng sâu ở ranh giới của Tứ Xuyên và Tây Tạng rồi mới đến Vân Nam. Trong phạm vi thung lũng này, cao độ của sông giảm mạnh từ trên 5000m xuống dưới 1000m. Lưu vực trung lưu của sông thuộc các tỉnh Hồ Bắc, Hồ Nam, Giang Tây. Lưu vực hạ lưu thuộc các tỉnh An Huy, Chiết Giang, Thượng Hải, Giang Tô.
Sông được hình thành từ Eocene, khoảng 45 triệu năm trước nhưng một số người không chấp nhận quan điểm này.
Lịch sử

Sông Trường Giang góp phần quan trọng trong việc hình thành các nguồn gốc văn hóa nông nghiệp miền nam Trung Quốc của người Bách Việt. Hoạt động của cộng đồng người Bách Việt đã được phát hiện ở khu vực Tam Hiệp cách đây 27.000 năm.
Đặc trưng

Trường Giang là con sông lớn nhất của Trung Quốc về chiều dài, lượng nước chảy, diện tích, lưu vực và ảnh hưởng kinh tế. Trường Giang bắt nguồn từ vùng cao nguyên tỉnh Thanh Hải, chảy về hướng nam, dọc theo ranh giới cao nguyên Tây Tạng vào địa phận tỉnh Vân Nam, sau đó rẽ sang hướng đông bắc vào tỉnh Tứ Xuyên, qua các tỉnh Hồ Bắc, Giang Tây, An Huy và Giang Tô rồi đổ ra biển ở giữa Hoàng Hải và Nam Hải.
Vào tháng 6 năm 2003 công trình đập Tam Hiệp đã nối liền hai bờ sông, làm ngập lụt thị trấn Phụng Tiết, là khu dân cư đầu tiên trong các khu vực dân cư chịu ảnh hưởng của dự án kiểm soát lụt lội và phát điện này. Dự án này là lớn nhất so với các dự án thủy lợi khác trên thế giới. Nó sẽ giải phóng người dân hai bên bờ con sông này khỏi cảnh ngập lụt là mối đe dọa thường xuyên trong quá khứ cũng như cung cấp cho họ điện năng và vận tải đường thủy - mặc dù phải chấp nhận hy sinh vĩnh viễn một số thành phố và tạo ra sự thay đổi lớn trong hệ sinh thái khu vực.
Con sông này cũng là nơi sinh sống duy nhất của một số động vật trong danh sách báo động nguy hiểm như cá heo sông Trung Quốc (năm 1998 chỉ còn khoảng bảy con) hay cá kiếm Trung Quốc (cá tầm thìa).
Trường Giang là đầu mối giao thông quan trọng của Trung Quốc. Nó nối liền Trung Hoa lục địa với bờ biển. Việc vận chuyển trên sông rất đa dạng từ vận chuyển than, hàng hóa tiêu dùng và hành khách. Các chuyến tàu thủy trên sông trong vài ngày sẽ đưa ta qua các khu vực có phong cảnh đẹp như khu vực Tam Hiệp ngày càng trở nên phổ thông hơn làm cho du lịch Trung Quốc phát triển.
Những trận ngập lụt dọc theo hai bờ sông đã từng là vấn đề lớn, lần gần đây nhất là năm 1998, nhưng gây thảm họa lớn hơn cả là năm 1954. Trận ngập lụt sông Dương Tử này đã giết chết khoảng 30.000 người. Những trận ngập lụt nặng nề nhất diễn ra năm 1911 giết chết khoảng 100.000 người, năm 1931 (145.000 người chết) và năm 1935 (142.000 người chết).
Các thành phố nổi tiếng dọc bờ sông

Nghi Tân
Lô Châu
Trùng Khánh
Phong Đô
Nghi Xương (Bạch Đế Thành)
Sa Thị tức Kinh Châu cũ gắn với tên tuổi Quan Vũ thời Tam Quốc
Trấn Giang
Vũ Hán do Hán Dương, Hán Khẩu và Vũ Xương hợp thành
Cửu Giang
Tô Châu
Quý Trì
Nam Kinh
Thượng Hải
Một số sông nhánh

Sông Dương Tử có hơn 700 chi lưu. Các chi lưu chính được liệt kê bên dưới theo thứ tự từ thượng nguồn xuống và nơi mà nó hợp lưu với sông chính:
Đà Giang
Tương Giang
Hán Thủy
Nhã Lung Giang
Mạnh Giang
Gia Lăng Giang
Ô Giang
Cám Giang
Tư Thủy
Dân Giang
Hồ nổi tiếng

Hồ Động Đình gắn với tên tuổi nhiều nhà thơ nổi tiếng như Thôi Hiệu, Lý Bạch
Hồ Bà Dương
Sinh vật

Sông Trường Giang là nơi sinh sống của một số loài cực kỳ nguy cấp như cá sấu Trung Quốc, cá heo không vây, cá kiếm Trung Quốc, và Cá heo sông Dương Tử. Đây là nơi duy nhất ngoài Hoa Kỳ có loài cá sấu bản địa và paddlefish. Cá heo không vây theo ước tính năm 2010 chỉ còn 1000 cá thể, sự suy giảm này do việc sử dụng tuyến sông phục vụ thương mại cùng với du lịch và ô nhiễm môi trường.
Lưu vực Trường Giang
Neurocalyx bremeri

| Neurocalyx bremeri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Neurocalyx
Loài (species): N. bremeri
Danh pháp hai phần
Neurocalyx bremeri M.B.Viswan., Manik. & Tangav., 2005 
Neurocalyx bremeri là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được M.B.Viswan., Manik. & Tangav. mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Neurocalyx bremeri”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.