Chiến dịch tấn công Zhitomir–Berdichev
Diễn biến chiến dịch > Quân đội Liên Xô tấn công

Thống chế Đức Erich von Manstein nhận được tin tức đầu tiên về đòn tấn công mới của quân đội Liên Xô tại khu vực Zhitomir - Berdichev vào 20 giờ ngày 24 tháng 12 khi ông đang chuẩn bị cho Lễ Giáng sinh tại Vinitsa. Những báo cáo đầu tiên cho thấy sườn trái của Quân đoàn xe tăng 48 đang cố gắng nới rộng tuyến phòng thủ quanh Korosten đã bị đột kích bằng xe tăng vào sáng sớm cùng ngày. Ban đầu, Manstein không cảm thấy thấy đáng lo ngại lắm về việc này vì với 180 xe tăng còn trong tay, Quân đoàn xe tăng 48 có thể đẩy lùi đòn đột kích của đối phương. Tuy nhiên, đến trưa ngày 25 tháng 12 thì những thông báo đáng ngại nhất đối với Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) đã bắt đầu xuất hiện tại Sở chỉ huy phía Bắc của Cụm tập đoàn quân Ukraina (Đức). Các không ảnh của trinh sát không quân Đức gửi về cho thấy đội hình xe tăng rất mạnh của quân đội Liên Xô có rất đông bộ binh đi kèm đang tiến rất nhanh trên con đường cao tốc Kiev - Zhitomir. Chếch về phía Tây Nam, cũng xuất hiện nhiều đoàn xe tăng Liên Xô đang tiến dọc theo đường sắt từ Kiev về hướng Berdichev. Ở phía Nam Kiev, xe tăng và bộ binh Liên Xô cũng phát động tấn công về hướng Belaya Cherkov. Cũng trong ngày 25 tháng 12, tướng Friedrich W. Mellenthin nhận được điện hỏa tốc của Sư đoàn xe tăng 19: "Chúng tôi đang hứng chịu hỏa lực từ 30 xe tăng địch. Cấp cứu ! Cấp cứu !". Và sau đó, mất tín hiệu vô tuyến.
Những tin tức được báo cáo cho viên thống chế Đức không phải quá muộn nhưng cũng đủ để thấy rõ tính chất bất ngờ của cuộc tấn công khi các sĩ quan tham mưu của Bộ tư lệnh Tập đoàn quân Nam (Đức) dựa vào kinh nghiệm của Trận vòng cung Kursk đã dự kiến rằng sau chiến dịch phòng thủ Kiev, quân đội Liên Xô phải mất thêm một thời gian để củng cố binh lực rồi mới có thể tiếp tục tấn công. Trên chiến trường, đòn công kích của Tập đoàn quân 13 và quân đoàn xe tăng 23 (Liên Xô) đã làm cho Quân đoàn xe tăng 48 (Đức) phải mất thêm ba ngày đêm để đối phó và chỉ có thể di chuyển về phía Nam sau khi để mất vài chục xe tăng. Trong khi đó, Phương diện quân Ukraina 1 đã huy động hầu hết các binh đoàn xe tăng của họ giáng đòn công kích chủ yếu và chính giữa mặt trận chứ không đột kích từ hai bên sườn như phán đoán của Bộ tham mưu Tập đoàn quân xe tăng 4.
Trong ngày 24 tháng 12, Tập đoàn quân 38 và Tập đoàn quân cận vệ 1 đã đột phá được hai cửa mở lớn có chiều rộng đến 3 km và chiều sâu đến 2 km ở khu vực Brusilov và Solovyov (Solovyovka). Ngày 25 tháng 12, Tập đoàn quân xe tăng 1 và Tập đoàn quân xe tăng cận vệ được đưa vào các cửa đột phá và phát triển tấn công. Cùng ngày, Tập đoàn quân 40 đã đột phá qua được nhiều ổ phòng ngự của Quân đoàn bộ binh 13 (Đức) dọc theo đường sắt và phát triển về hướng Belaya Cherkov. Tập đoàn quân 27 cũng đánh một đòn bổ trợ bên cánh trái Tập đoàn quân 40 và tiến ra sông Ros. Ngày 26 tháng 12, sau khi chặn đứng các đòn phản kích của các sư đoàn xe tăng 8 và sư đoàn bộ binh 10 (Đức), Tập đoàn quân xe tăng 3 (Liên Xô) đánh chiếm Brusilov. Trước cửa ngõ Solovyov, Sư đoàn xe tăng 20 và Sư đoàn bộ binh 153 (Đức) buộc phải rút lui trước đội hình xe tăng của Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 1 (Liên Xô). Cùng ngày Quân đoàn bộ binh 15 (Tập đoàn quân 60) phối hợp với Quân đoàn bộ binh cận vệ 11 (Tập đoàn quân cận vệ 1) phá vỡ tuyến phòng thủ của Quân đoàn bộ binh 59 Đức tại Radomyshl và đánh chiếm thị trấn này vào cuối ngày. Ngày 27 tháng 12, sau khi phá thủng tuyến phòng thủ với chiều rộng lên đến 30 km và chiều sâu lên đến 12 km ở hai khu vực Bắc và Nam sông Irpen, các tập đoàn quân xe tăng Liên Xô lao nhanh về Zhitomir, Berdichev, Kazatin và Pogrebishensky.
Đến ngày 28 tháng 12, Hitler vẫn bất chấp lời khuyến cáo của Erich von Manstein về việc lui quân về giữ tuyến Proskurov (Khmelnitskyi) - Rovno, bên kia sông Nam Bug và sông Sluch. Ông ta chỉ hứa đến ngày 29 tháng 12 sẽ tăng viện cho Tập đoàn quân xe tăng 4 vài sư đoàn xe tăng nhưng cũng không nói rõ là các đơn vị nào và được đưa từ đâu đến. Tình thế buộc tướng Erhard Raus phải rải Quân đoàn xe tăng 3 gồm các sư đoàn xe tăng 13, 17, 19 và sư đoàn bộ binh 101 "Leibstandarte" thành một vòng cung nằm ở phía Tây Berdichev để phòng giữ hướng Vinitsa - Proskurov. Erich von Manstein cũng dự tính rằng, khi các sư đoàn xe tăng của Tập đoàn quân xe tăng 1 được kéo từ phía Nam lên, sẽ được sử dụng phối hợp với các sư đoàn xe tăng 11, 20 để giữ "vòng cung Dniepr". Phần còn lại của Tập đoàn quân xe tăng 4 gồm các sư đoàn xe tăng 1, 7, 8 được lệnh phải giữ chặt tuyến sông Sluch, không cho Quân đội Liên Xô đột phá đến Rovno - Shepetovka.
Ngày 28 tháng 12, Tập đoàn quân xe tăng 1 (Liên Xô) đã bẻ gãy tuyến phòng ngự của Sư đoàn xe tăng 20 (Đức), đánh chiếm Kazatin và Pogrebishensky (Progrebysche), hình thành thế cô lập Zhitomir - Berdichev từ phía Nam. Ở cánh Bắc, Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) đã không kịp thiết lập tuyến phòng ngự trên sông Sluch. Ngày 28 tháng 12, Tập đoàn quân 60 huy động 2 trung đoàn pháo tự hành phối hợp với Tập đoàn quân 13 (cũng có trong tay 2 lữ đoàn xe tăng độc lập) đã tràn qua Korosten từ phía Bắc và phía Nam. Ngày 29 tháng 12, Tập đoàn quân 13 đánh chiếm Korosten, Tập đoàn quân 60 đánh chiếm Chernyakhov. Ở giữa mặt trận, ngày 30 tháng 12, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 3 có Tập đoàn quân 18 tiến theo sau đã đánh chiếm Korostychev và áp sát Zhitomir. Cũng trong ngày này, Tập đoàn quân xe tăng 4 (Đức) tung ra 110 xe tăng phản kích vào Tập đoàn quân xe tăng 1 và Tập đoàn quân 38, buộc các tập đoàn quân này phải hoãn cuộc công kích vào Berdichev để tổ chức phòng ngự lâm thời. Ở phía Nam, Ngày 31 tháng 12, Tập đoàn quân 40 đã đánh chiếm Belaya Cherkov và tiếp tục phát triển về hướng Uman. Trong trận Belaya Cherkov, Lữ đoàn độc lập Tiệp Khắc 1 đã tiếp tục tham gia và có vai trò quan trọng trong việc tiêu diệt các ổ đề kháng của quân Đức còn trụ lại trong thành phố. Cùng ngày, Tập đoàn quân xe tăng 3 đánh chiếm Zhitomir.
Ngày 2 tháng 1 năm 1944, Tập đoàn quân 38 (Liên Xô) vẫn phải tiếp tục phòng ngự trước các đòn phản kích của quân Đức tại khu vực Lipovets. Tận dụng khi các sư đoàn xe tăng Đức đang tập trung phản kích tại Ilintsy, Tập đoàn quân xe tăng 1 đã tung Quân đoàn xe tăng cận vệ 11 mở mũi đột kích thẳng về Zhmerinka với ý đồ cô lập Vinitsa từ phía Nam. Các lực lượng chủ yếu của Tập đoàn quân xe tăng 1 gồm Quân đoàn xe tăng cận vệ 8 và Lữ đoàn xe tăng độc lập 64 quay lên phía Tây Bắc, đột kích vào Berdichev. Trên cánh Bắc, Ngày 3 tháng 1, Tập đoàn quân 13, Tập đoàn quân 60 đều đồng loạt vượt sông Sluch dưới sự yểm hộ rất mạnh của 12 trung đoàn pháo binh. Tập đoàn quân 13 đánh chiếm Novograd Volynsky và đánh chiếm cây cầu chung đường sắt - đường bộ rất quan trọng bắc qua sông Sluch tại đây. Ngày 4 tháng 1, Tập đoàn quân 60 áp sát Shepetovka nhưng chưa thể đột kích được vào thành phố. Ngày 5 tháng 1, Tập đoàn quân cận vệ 1 phải giằng co từng ngôi nhà với Sư đoàn xe tăng 7 (Đức) tại thị trấn nhỏ Lyubar bên tả ngạn sông Sluch. Tập đoàn quân 40 có Quân đoàn xe tăng cận vệ 5 mở đường sau khi đánh chiếm Volodarka đã vượt sông Ros tiến về Starvishe (Starvishche). Tập đoàn quân 27 có binh lực yếu nhất của Phương diện quân Ukraina 1 cũng vượt sông Ros và tiến công Tarasha (Tarashcha). Ngày 6 tháng 1, các Tập đoàn quân Liên Xô trên cánh Bắc của mặt trận đã phải tổ chức phòng ngự tích cực trên tuyến Sarny, Kostopol, Gosha (Goshcha), Slavuta và Lyubar mà vẫn chưa dứt điểm được hai trung tâm đề kháng của quân Đức và cũng là hai đầu mối giao thông quan trọng là Rovno và Shepetovka.
Ngày 7 tháng 1, các sư đoàn xe tăng của Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) tăng viện cho Tập đoàn quân xe tăng 4 đã kéo đến khu vực chiến sự. Quân Đức bắt đầu thực hiện các đòn phản đột kích nhằm củng cố lại tình thế của họ trên tuyến thượng nguồn sông Nam Bug. Như thường thấy, mệnh lệnh của Hitler là phải dùng các đơn vị này để tổ chức phản công chiếm lại Kiev chứ không phải chỉ để phòng ngự.