stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ngụ binh ư nông

Ngụ binh ư nông (chữ Hán: 寓兵於農), theo nghĩa tiếng Việt là "gửi binh ở nông: gửi quân vào nông nghiệp, cho binh lính lao động, sản xuất tại địa phương trong một khoảng thời gian xác định", là chính sách xây dựng lực lượng quân sự thời phong kiến ở Việt Nam. Chính sách này tương tự như chế độ Quân điền thời nhà Bắc Nguỵ và phủ binh chế thời Tuỳ - Đường (Trung Quốc).
Ngụ binh ư nông là chính sách liên kết hài hoà giữa việc quân sự và nông nghiệp. Nhờ chính sách này, triều đình có thể huy động lực lượng quân đội đông đảo (có thể đạt tới 8-10% dân số) trong khi sản xuất nông nghiệp vẫn được duy trì. Ví dụ như nhà Lê sơ khi có chiến tranh có thể huy động tới 26-30 vạn quân (trong khi cả nước khi đó có khoảng 3-5 triệu dân).
Nội dung

Đây là chính sách xây dựng quân đội gắn liền với nông dân, nông nghiệp và nông thôn. Nhà Đinh là triều đại phong kiến đầu tiên ở Việt Nam áp dụng chính sách này. Bắt đầu từ thời Lý, quân đội được xây dựng mang tính chính quy và phân cấp thành quân triều đình (cấm quân đóng ở trong và xung quanh kinh thành, chịu trách nhiệm canh gác cung điện, phủ quan..., còn gọi là "thiên tử binh") và quân địa phương (quân ở các lộ, đạo, dân binh ở hương, động, sách... còn gọi là "lộ quân" hay "sương quân"). Sang thời Trần có thêm quân của các vương hầu nhưng số lượng không đáng kể. Sang thời Hậu Lê thì lực lượng này bị xoá bỏ, chính sách ngụ binh ư nông áp dụng cả với cấm quân ở kinh thành. Từ thời Mạc, áp dụng chế độ "lộc điền" (hay còn gọi là "binh điền") nhằm ưu đãi cho lực lượng quân đội, chính sách ngụ binh ư nông không còn được áp dụng. Tới khoảng năm 1790, một dạng của phép ngụ binh ư nông được Nguyễn Ánh thi hành ở khu vực Gia Định, miền cực nam Đại Việt, theo đó binh lính cũng được huy động vào việc sản xuất nông nghiệp. Họ vừa tham gia chiến đấu vừa được khuyến khích lẫn bị bắt buộc cầy cấy để tận dụng các mảnh đất bị bỏ hoang vì chiến tranh.
Nội dung > Cách thức tuyển binh

Cách thức tuyển binh được áp dụng tuỳ từng giai đoạn và từng loại quân như cấm quân, lộ quân hay phủ quân... Công việc này do các quan võ ở địa phương trực tiếp thực hiện dựa trên sổ hộ tịch mà các xã quan lập ra. Hàng năm các xã quan có trách nhiệm lập sổ hộ tịch, tiến hành kiểm kê dân đinh ở địa bàn mình quản lý. Trên cơ sở đó, xã quan phân dân sài thành các hạng: tôn thất; quan văn, võ; người hầu hạ; dân lưu xứ; hoàng nam; long lão (người già yếu); người tàn tật. Nhà Lý gọi những đinh nam từ 18 tuổi trở lên đến tuổi binh dịch được gọi là hoàng nam, từ 20 tuổi trở lên gọi là đại hoàng nam. Nhà Trần thì gọi từ 18 đến 20 tuổi là Tiểu hoàng nam, từ 20 tuổi trở lên là Đại hoàng nam.
Tính quân luật được thực hiện nghiêm ngặt trong việc tuyển binh nhằm tránh hiện tượng khai man, bao che, hối lộ để trốn lính. Ngoài ra triều đình còn thường tiến hành các cuộc thanh tra ở các địa phương để nắm bắt tình hình, kịp thời chuẩn bị phòng khi đất nước có chiến tranh. Thời Trần, những người làm gian lận sổ hộ tịch để che giấu dân định bị rất nặng, người đào ngũ có thể bị chặt ngón chân hoặc thậm chí xử tử như tội phản quốc. Các trường hợp miễn quân dịch được quy định cụ thể như: không lấy con trai độc nhất, không lấy con quan từ Bát phẩm trở lên. Do sự chặt chẽ đó nên quân số được huy động vào mỗi đợt chiến tranh không có sự chênh lệch quá lớn giữa số liệu thực tế và trên sổ sách.
Nội dung > Phiên cấp quân đội địa phương

Việc phiên cấp quân địa phương (chia phiên và thời gian tập luyện) khá thuần nhất và đóng vai trò nòng cốt trong chính sách "ngụ binh ư nông". Sau mỗi lần tuyển binh, quân địa phương được chia thành nhiều "phiên" (một phiên là một đơn vị quân, số lượng tuỳ vào từng địa phương, cốt lấy người khỏe mạnh đủ có thể tham gia quân ngũ). Các phiên sẽ thay nhau tập trung tập luyện tại doanh trại trong một khoảng thời gian nhất định. Mỗi tháng sẽ tiến hành đổi phiên một lần. Việc thay phiên thường được thực hiện vào mồng Một hoặc ngày Rằm. Như vậy trong thời bình, binh lính chia nhau vừa sản xuất nông nghiệp ở địa phương vừa tập luyện ở doanh trại.
Tác dụng

Nhu cầu bảo vệ đất nước và bảo vệ chính quyền cai trị cần một lực lượng quân đội hùng hậu. Tuy nhiên, nhu cầu nhân lực để sản xuất nông nghiệp cho đời sống cũng rất lớn. Vì vậy việc đưa quân về địa phương luân phiên cày cấy giúp lực lượng này tự túc được về lương thực, bớt gánh nặng về lương thực nuôi quân cho triều đình.
Ngụ binh ư nông là việc liên kết hài hoà giữa việc quân sự và nông nghiệp, giữa kinh tế và quân sự, chuyển hóa nhanh từ thời bình và sang thời chiến khi cần. Nhờ chính sách này, triều đình có được lực lượng quân đội hùng mạnh, đông đảo trong khi sản xuất nông nghiệp vẫn được duy trì. Thời Lý có số quân tham chiến chống nhà Tống khoảng 10 vạn người, thời Trần khi có chiến tranh chống quân Nguyên có hơn 20 vạn quân, sang thời Lê sơ khi có chiến tranh có thể huy động 26-30 vạn quân.
Chính sách ngụ binh ư nông phản ánh tư duy nông binh bất phân (không phân biệt quân đội và nông dân), đâu có dân là đó có quân, phù hợp với điều kiện xây dựng nền quốc phòng của một nước đất không rộng, người không đông, cần phải huy động tiềm lực cả nước vừa sản xuất, vừa đánh giặc.
Tới những thời đại sau thời Lê sơ, chính sách này không còn được áp dụng do tình trạng cát cứ và chiến tranh triền miên trong cả nước. Ngay như thời Tây Sơn, thời đại mà trình độ quân sự phát triển rất cao, yêu cầu tác chiến thường xuyên không cho phép những người lãnh đạo duy trì chính sách này.
Chú thích

↑  Viện sử học (1996), sách đã dẫn, tr 52
↑  Sơn Nam, sách đã dẫn, tr 55-56
1 2  Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn, sách đã dẫn, tr 181
↑  Văn hoá Việt Nam thường thức, sách đã dẫn, tr 335-336
↑  Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn, sách đã dẫn, tr 182
↑  Văn hoá Việt Nam thường thức, sách đã dẫn, tr 336-337
↑  Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn, sách đã dẫn, tr 126
↑  Đại Việt sử lược, quyển 2
↑  Viện Sử học, sách đã dẫn, tr 174
↑  “Nguyễn Trọng Tuấn - ĐẶC SẮC TƯ DUY QUÂN SỰ VIỆT NAM THỜI PHONG KIẾN”. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 5 năm 2021. Truy cập ngày 28 tháng 11 năm 2010.
Hastula androyensis

| Hastula androyensis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Mollusca
Lớp (class): Gastropoda
Liên họ (superfamilia): Conoidea
(không phân hạng): nhánh Caenogastropoda nhánh Hypsogastropoda nhánh Neogastropoda
Họ (familia): Terebridae
Chi (genus): Hastula
Loài (species): H. androyensis
Danh pháp hai phần
Hastula androyensis Bozzetti, 2008 
Hastula androyensis là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Terebridae, họ ốc dài.
Chú thích

↑  Hastula androyensis Bozzetti, 2008. World Register of Marine Species, truy cập 7 tháng 4 năm 2010.
Cô bé bán diêm

| "The Little Match Girl" |
| --- | --- |
Tác giả: Hans Christian Andersen
Tiêu đề gốc: Den Lille Pige med Svovlstikkerne
Quốc gia:  Đan Mạch
Ngôn ngữ: Tiếng Đan Mạch
Thể loại: Truyện ngắn
Xuất bản tại: Dansk Folkekalenrder for 1846
Ngày xuất bản: Tháng 12 năm 1845
Minh họa trong sách Fairy tales and stories in năm 1900, trang 406.
Cô bé bán diêm là truyện cổ tích do tác giả người Đan Mạch Hans Christian Andersen sáng tác. Truyện kể về một cô bé nghèo khổ phải đi bán diêm giữa mùa đông giá lạnh và từ giã cõi đời trong đêm giao thừa (có bản khác ghi là trong đêm Giáng sinh).
Truyện được xuất bản lần đầu tiên năm 1848 trong phần năm của quyển Nye Eventyr (Những truyện cổ tích mới) với nhan đề Den Lille Pige Med Svovlstikkerne (Cô gái bé nhỏ với những que diêm). Truyện này cũng đã được công bố ngày 30 tháng 3 năm 1863 như một phần của Fairy Tales and Stories (1863), Tập 2 (Eventyr og Historier) (1863).
Tóm tắt truyện

Cô bé bán diêm đã từng sống trong sự hạnh phúc, đầy đủ của một gia đình khá giả, nhưng từ khi người mẹ và người bà yêu quý ra đi thì tài sản nhà em cũng tiêu tán. Em phải chui rúc trong một xó tối tăm, lạnh lẽo, luôn luôn chịu đựng những lời mắng nhiếc, chửi rủa của người bố tàn nhẫn và phải đi bán diêm kiếm sống. Trong một đêm Giao Thừa, khi mọi người đã trở về nhà bên gia đình để đón giao thừa thì em vẫn lặng lẽ mưu sinh trên từng con phố với bộ quần áo rách rưới. Không một ai quan tâm đến sự có mặt của em, em cũng không muốn trở về nhà vì chưa bán được que diêm nào. Em đành ngồi lại một xó, co ro bên mép tường giữa hai ngôi nhà, quẹt diêm để sưởi ấm.
Mỗi lần quẹt que diêm cháy sáng là một mộng tưởng đến với em. Lần thứ nhất, em thấy lò sưởi; lần thứ hai em thấy bàn ăn và con ngỗng quay; lần thứ ba em thấy cây thông Nô-en hiện ra, lần thứ tư bà hiện về, vì sợ bà đi mất nên cô bé đã quẹt hết một bao diêm để níu giữ bà ở lại. Cuối cùng em đã chết vì rét.
Buổi sáng đầu năm, người ta thấy một em bé ngồi giữa những bao diêm trong đó có một bao diêm đốt hết nhẵn. Người ta bảo cô bé đã chết nhưng đôi má vẫn ửng hồng và đôi môi em đang mỉm cười. "Chắc là nó muốn sưởi ấm" – mọi người nói. Không ai biết được những điều đẹp đẽ mà em đã thấy, nhất là khi em đã hạnh phúc như thế nào khi đi cùng bà vào năm mới.
Đặc điểm nghệ thuật

Truyện Cô bé bán diêm có nhân vật là một em bé bán diêm không có tên. Ba người trong gia đình em là bà, mẹ và cha đều không được miêu tả trực tiếp. Mẹ được nhắc đến thông qua đôi giày quá khổ, cha hiện diện trong nỗi sợ hãi khi cô bé bán diêm nghĩ đến việc phải về nhà khi chưa bán được xu nào và bà thì trong ảo ảnh của những que diêm cháy. Với lối dẫn chuyện đa dạng: miêu tả cảnh vật, miêu tả tâm trạng, lời độc thoại, lời đối thoại một chiều và dẫn lời gián tiếp, câu truyện trở nên hấp dẫn, tránh được sự đơn điệu. Xuyên suốt câu truyện là sự tương phản giữa cảnh ngộ của cô bé bán diêm với khung cảnh rực rỡ, đầm ấm xung quanh trong buổi tối giao thừa, với ảo ảnh đẹp đẽ nhưng ngắn ngủi do những que diêm mang lại. Cảnh ngộ đó còn đáng thương hơn khi con người xung quanh cũng lạnh giá như mùa đông khắc nghiệt. Đỉnh điểm của câu truyện là cái chết của em bé bán diêm giữa đêm giao thừa, một kết cục không giống như cổ tích truyền thống, tính cổ tích có chăng là đôi má hồng và nụ cười của em khi lên cõi thiên đàng, giải thoát khỏi mọi khổ đau.
Phóng tác

Đã có nhiều tác phẩm nghệ thuật dựa trên câu truyện cổ tích nổi tiếng này, ngoài một số tiểu thuyết, truyện ngắn phóng tác, những phim, nhạc phẩm đáng chú ý là:
Phóng tác > Cô Bé Bán Diêm

Trung thành với cốt truyện hoặc khác biệt không nhiều:
Cô bé bán diêm (La Petite Marchande d'Allumettes), phim câm của Jean Renoir, Pháp,1928. In this attraction, use is made of the Pepper's ghost technique.
Cô bé bán diêm (The Little Match); chủ nhiệm: Charles Mintz, đạo diễn Arthur Davis; do Hãng phim Columbia, Mỹ phát hành năm 1937 và được đề cử Giải Oscar cho thể loại phim hoạt hình ngắn cùng năm.
Hansu Kurushitan Anderusan no sekai (phát hành tại Mỹ với tiêu đề The World of Hans Christian Andersen - Thế giới của Hans Christian Andersen) do hãng phim hoạt hình Toei, Nhật Bản hợp tác với Mỹ sản xuất và phát hành năm 1971, đoạn kết của phim là câu truyện về Cô bé bán diêm.
Thay đổi, thậm chí thay đổi hẳn so với cốt truyện:
Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), phim truyền hình Anh, Richard Bramall và Tom Robertson đạo diễn, phát hành năm 1974.
Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), phim video Mỹ, đạo diễn Mark Hoeger và Wally Broodbent, phát hành năm 1983
Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), phim truyền hình Anh Richard Bramall và Tom Robertson đạo diễn, phát hành năm 1987
Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), phim nhạc của Anh, đạo diễn Michael Custance, phát hành năm 1987.
Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), phim truyền hình Mỹ, Michael Lindsay-Hogg đạo diễn, phát hành năm 1987.
Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), phim hoạt hình Mỹ, Michael Sporn đạo diễn, phát hành năm 1991.
Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), phim nhựa Canada, James Ricker đạo diễn, phát hành năm 2004.
Cô bé bán diêm (H.C. Andersens eventyrlige verden: Den lille pige med svovlstikkerne), phim hoạt hình Đan Mạch, đạo diễn Jørgen Bing nằm trong một series phim hoạt hình dựa trên truyện cổ Andersen của ông, phát hành năm 2005.
Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), phim hoạt hình Mỹ, Roger Allers đạo diễn, phát hành năm 2006 và được đề cử Giải Oscar cho phim hoạt hình ngắn hay nhất trong năm đó.
Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), phim hoạt hình ngắn năm 2011 do hãng phim True-D Animation Studios của Việt Nam sản xuất (Xem trên YouTube).
Phóng tác > Nhạc

Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), opera một hồi của nhà soạn nhạc Đan Mạch August Enna viết năm 1897.
Cô bé bán diêm (Das Mädchen mit dem Schwefelhölzern Lưu trữ 2009-01-16 tại Wayback Machine), opera của nhà soạn nhạc người Đức Helmut Lachenmann, hoàn thành năm 1996.
Cô bé bán diêm (The Little Match Girl), nhạc phẩm của tay guitar điện Loren Mazzacane Connors, ra đời năm 2001.
Ấn tượng 12 (Striking 12), nhạc phẩm của ban nhạc Mỹ GrooveLily dựa trên câu truyện này, trình diễn lần đầu năm 2004.
Ở Việt Nam: bài hát Em bé bán diêm, ca sĩ Ngọc Lễ sáng tác, phát hành trong album Ru cho con và em năm 2000; nhạc sĩ Nguyễn Minh Phương cũng có bài hát cùng tên, phát hành trong album Bụi Phấn năm 2007; Một que diêm, một ước mơ của tác giả Nguyễn Hoàng Linh năm 2009.
Minh họa của Bertall (1820 - 1882)
Phim ngắn năm 1902
Cô bé bán diêm (tiếng Anh)
Ban nhạc Việt

| Ban nhạc Việt |
| --- | --- |
Định dạng: Gameshow truyền hình thực tế
Sáng lập: Đài Truyền hình Việt Nam   Binh Minh Media
Phát triển: Tạ Bích Loan Bùi Thu Thủy Lại Bắc Hải Đăng
Dẫn chương trình: Xuân Bắc
Quốc gia:  Việt Nam
Ngôn ngữ: Tiếng Việt
Sản xuất
Địa điểm: Phim trường Stylish Media, Quận 12, TPHCM
Thời lượng: Khoảng 90 phút (kể cả phần quảng cáo)
Trình chiếu
Kênh trình chiếu: VTV3
Phát sóng: 19.11.2017 – 7.4.2019
Thông tin khác
Chương trình sau: Giọng hát Việt 2019
Ban nhạc Việt là chương trình truyền hình thực tế đầu tiên tại Việt Nam dành riêng cho những ban nhạc tài năng. Chương trình do Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp với Công ty Cổ phần Bình Minh Media sản xuất, là phiên bản tiếng Việt của gameshow nổi tiếng của Thái Lan The Band. Đối tượng tham gia dự thi bao gồm những ban nhạc từ 2 thành viên trở lên, trong đó ít nhất 1 người chơi được nhạc cụ, các thành viên ban nhạc trong độ tuổi từ 16 - 45 trên khắp cả nước. Ban nhạc có thể có yếu tố người nước ngoài nhưng phải hát tiếng Việt. Ban nhạc dự thi 1 trong các thể loại/nhóm thể loại chính: Pop, Rock, Acoustic & Acappella, Fusion (bao gồm các thể loại còn lại: nhạc cụ dân tộc, đờn ca tài tử, R&B…). Chương trình được phát sóng trên VTV3 lúc 21h10 chủ nhật hàng tuần từ 19/11/2017 - 7/4/2019, sau khi chương trình Bước nhảy ngàn cân kết thúc. Xuân Bắc là người dẫn dắt chương trình trong suốt thời gian phát sóng.
Giới thiệu

Các ban nhạc thuộc 4 đội trực tiếp được những chuyên gia âm nhạc đào tạo và tranh đấu quyết liệt qua nhiều vòng thi khắc nghiệt để chạm tới chức vô địch của chương trình.
Giám khảo

| --- | --- |
 ✔ : Giám khảo chính trong mùa giải
| Ban giám khảo | Mùa> 1 (2017-2018) | Mùa> 2 (2018-2019) | Mùa>  | Mùa>  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Đức Trí | ✔️ | ✔️ |  |  |
| Mỹ Linh | ✔️ | ✔️ |  |  |
| Phương Uyên | ✔️ | ✔️ |  |  |
| Nguyễn Hải Phong | ✔️ | ✔️ |  |  |
Luật chơi > Vòng lộ diện

Các ban nhạc được lựa chọn từ vòng Sơ tuyển cuối cùng sẽ được bước vào vòng lộ diện với sự thẩm định của các vị Huấn luyện viên chính thức của chương trình. Các đội sẽ theo dõi các tiết mục của ban nhạc. Khi họ thấy muốn "tuyển" ban nhạc đó vào đội thì phải gạt cần ngay trong khi ban nhạc chuẩn bị dừng lại thử thách. Thời gian dành cho mỗi ban nhạc là 1 phút rưỡi. Sau 30 giây nữa, 2 bức tường của chương trình sẽ đóng lại. Thay vào đó là âm thanh đếm ngược trên bảng điện tử. Nếu có nhiều huấn luyện viên gạt cần, ban nhạc đó có quyền chốt quyết định xem là sẽ chọn lựa huấn luyện viên nào mà mình thích và huấn luyện viên cũng được phép dùng mọi cách để "chiêu mộ nhân tài" dành cho đội của mình. Khi đội đã đầy chỗ sẽ dừng lại trong khi các đội còn lại tiếp tục. Vòng lộ diện kết thúc ngay khi tất cả các đội dừng tuyển vì đủ chỗ.
Luật chơi > Vòng huấn luyện và biểu diễn

Mỗi đội sẽ chia các ban nhạc trong đội của mình làm 3 thử thách đơn, đồng thời chọn cho mỗi ban nhac nội dung tương ứng. Ban nhạc đó sẽ được chính huấn luyện viên hướng dẫn để có phần trình diễn tốt nhất trên sân khấu.
Sau thời gian hướng dẫn, camera sẽ ghi lại quá trình dành cho vòng này. Ban nhạc bước ra cùng trình diễn tiết mục đã được tập trước các huấn luyện viên. Sau đó, các đội đưa ra lời nhận xét. Các đội còn lại có thể đưa ra dự đoán thí sinh lọt vào vòng trong theo ý thích, nhưng quyền quyết định ban nhạc nào ở lại và ban nhạc nào ra về lại thuộc về huấn luyện viên chủ quản dành cho ban nhạc đó. Kết quả 8 ban nhạc đi tiếp sẽ có chủ nhân sau khi kết thúc vòng này.
Luật chơi > Vòng chung kết

Ở vòng thi chung kết, đây sẽ là dành cho ban nhạc thể hiện bản lĩnh sân khấu, phô diễn giọng hát. Họ sẽ hát đơn ca trên sân khấu. Trong đêm Chung kết, kết quả của chương trình sẽ quyết định tân vô địch.
Các ban nhạc được vào vòng chung kết

| Thứ hạng | Ban nhạc | Huấn luyện viên | Kết quả |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | An Nam | Phương Uyên | Nhà vô địch |
| 2 | Jazz Glory | Mỹ Linh | Á quân |
| 3 | Yellow Star Big Band | Đức Trí | Á quân |
| 4 | X-Key | Nguyễn Hải Phong | Á quân |
| Thứ hạng | Ban nhạc | Huấn luyện viên | Kết quả |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Fire | Nguyễn Hải Phong | Nhà vô địch |
| 2 | 18B | Phương Uyên | Á quân |
| 3 | Radio | Phương Uyên | Á quân |
| 4 | Những năm 90 | Đức Trí | Á quân |
Tạm ngừng phát sóng

Ban nhạc Việt đã có một số lần phải tạm dừng hoặc thay đổi việc ghi hình và phát sóng theo kế hoạch do trùng với các sự kiện đặc biệt. Các chương trình bị hoãn đã được phát sóng trở lại vào 1 tuần sau đó. Cụ thể:
10-17/2/2019, do trùng với lịch phát sóng các chương trình dịp Tết Nguyên Đán.
MC của chương trình

Trong suốt thời gian phát sóng, Xuân Bắc là người dẫn chương trình.
Nhà tài trợ

2017 - 2019: Sabeco
Chú thích và tham khảo

↑  “Ban nhạc Việt - Chương trình truyền hình thực tế đầu tiên dành cho ban nhạc chuẩn bị lên sóng VTV”. vtv.vn. 2017. Bản gốc Kiểm tra giá trị |url= (trợ giúp) lưu trữ ngày 11 tháng 7 năm 2013.
Marco Polo

| Marco Polo |
| --- | --- |
Marco Polo
Sinh: 1254 Sau Công nguyên Venice, Cộng hoà Venezia
Mất: 8 tháng 1, 1324(1324-01-08) (69 tuổi) Venice, cộng hoà Venezia
Nơi an nghỉ: Nhà thờ San Lorenzo 45°15′41″B 12°12′15″Đ﻿ / ﻿45,2613°B 12,2043°Đ﻿ / 45.2613; 12.2043
Quốc tịch: Venezia (Ý)
Nghề nghiệp: Thương gia, nhà thám hiểm
Nổi tiếng vì: Marco Polo du ký
Phối ngẫu: Danta Badoer
Con cái: Fantina, Bellela và Moretta
Cha mẹ: Mẹ: Chưa xác định Cha: Niccolò Polo
Marco Polo (phát âm tiếng Anh: /ˈmɑrkoʊ ˈpoʊloʊ/ Tập tin:En-us-marco polo.ogg; 1254 – 8 tháng 1, 1324) là một thương gia và nhà thám hiểm gốc Venezia (Ý). Trong số các nhà thám hiểm, ông, cùng cha (Niccolò) và chú (Maffeo)là một trong những người châu Âu đầu tiên đến Trung Quốc (nơi mà Marco Polo gọi là Katai) bằng Con đường tơ lụa cũng như đến thăm vị khả hãn Mông Cổ Hốt Tất Liệt. Những cuộc du hành của ông đã được ghi lại trong cuốn Il Milione (còn sách được biết với các tên Marco Polo du ký và Miêu tả thế giới). Hiện nay Marco Polo được nhiều người coi là một trong những du hành gia vĩ đại nhất, mặc dù rằng những người thời ông chỉ coi ông như một người biết kể chuyện dí dỏm tài tình, còn những câu chuyện của ông là những chuyện hoang đường, viễn tưởng. Cũng cần lưu ý rằng, một số đoạn trong những câu chuyện của ông và cùng với sự hiện diện của ông tại triều đình Trung Quốc đều không được nhắc tới trong sử sách Trung Hoa. Cũng vì thế mà nhiều người đã tỏ ý nghi ngờ về tính trung thực cho những chuyến du hành của ông (xem phần sau dưới đây).
Các cuộc du hành của Marco Polo cùng với gia đình ông đã kéo dài gần hai chục năm. Sau khi trở về, Marco Polo đã bị bắt trong trận thủy chiến trên biển xảy ra giữa Venezia và Genova. Bị giam trong tù, ông đã kể lại các chuyến du hành của mình cho người bạn cùng bị giam là Rustichello da Pisa, và sau đó hai người đã gộp các truyện vào cuốn Il Milione nói ở trên.
Cuộc đời > Từ lúc trẻ thời khi bị người Genoa bắt giữ

Thời gian và địa điểm chính xác khi Marco Polo ra đời vẫn chưa được biết, và các lý thuyết hiện tại hầu hết đều là phỏng đoán. Tuy nhiên, ngày tháng thường được dẫn ra nhất là trong khoảng năm 1254, và nói chung chấp nhận rằng Marco Polo sinh tại Cộng hoà Venice. Tuy nơi sinh chính xác không được biết, hầu hết những người viết tiểu sử đều coi Venice là quê hương của Marco Polo. Cha ông Niccolò là một nhà buôn thường buôn bán với Trung Đông, trở nên giàu có và có danh tiếng lớn. Niccolò và anh/em trai mình là Maffeo đã thực hiện một chuyến đi buôn, trước khi Marco ra đời. Năm 1260, Niccolò và Maffeo định cư tại Constantinopolis khi họ dự đoán có sự thay đổi chính trị; họ đã chuyển tài sản thành đồ quý và ra đi. Theo Các chuyến du hành của Marco Polo, họ đã đi qua hầu hết châu Á, và đã gặp gỡ Hốt Tất Liệt. Trong lúc đó, mẹ của Marco Polo mất, và ông được một người chú và thím nuôi dạy. Polo được giáo dục tốt, và đã học các môn về buôn bán gồm cả ngoại tệ, định giá, và chỉ huy tàu chở hàng, dù ông ít hay không học tiếng Latin.
Năm 1269, Niccolò và Maffeo quay trở lại Venice, lần đầu gặp Marco. Năm 1271, Marco Polo (khi ấy 17 tuổi), cha ông, và người chú đi tới châu Á trong một loạt các chuyến thám hiểm mà sau này được ghi lại trong cuốn sách của Marco. Họ quay trở lại Venice năm 1295, 24 năm sau, với nhiều tiền bạc và của cải. Họ đã đi qua tới 15.000 dặm (24.140 km).
Khi họ trở lại, Venice đang có chiến tranh với Genoa, và Marco Polo bị bắt làm tù binh. Ông bỏ vài tháng trong tù để đọc lại bản tường thuật chi tiết về các chuyến đi của mình cho người bạn tù, Rustichello da Pisa, người đã thêm vào cả những câu chuyện của mình cùng với những giai thoại và những câu chuyện đương thời khác từ Trung Quốc. Cuốn sách được gọi là Những chuyến du hành của Marco Polo, và kể lại các chuyến đi của Polos xuyên qua châu Á, khiến người châu Âu có được cái nhìn chi tiết đầu tiên về vùng Viễn Đông, gồm cả Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản. Marco Polo cuối cùng được thả vào tháng 8 năm 1299, và quay trở về nhà ở Venice, nơi cha và chú ông đã mua một ngôi nhà lớn ở quận trung tâm tên là contrada San Giovanni Crisostomo. Họ tiếp tục công việc và Marco nhanh chóng trở thành một nhà buôn giàu có. Polo tài trợ cho các chuyến thám hiểm khác, nhưng không bao giờ rời bỏ Venice một lần nữa. Năm 1300, ông cưới Donata Badoer, con gái của Vitale Badoer, một nhà buôn. Họ có ba con gái tên là Fantina, Bellela và Moreta.
Cuộc đời > Cái chết

Năm 1323, Polo bị ốm liệt giường. Ngày 8 tháng 1 năm 1324, dù các thầy thuốc đã cố gắng điều trị, Polo đã hấp hối. Để viết và xác nhận ý muốn của ông, gia đình ông đã yêu cầu Giovanni Giustiniani, một thầy tu ở San Procolo. Vợ ông, Donata, và ba cô con gái được ông chỉ định làm người đồng thừa hành. Nhà thờ theo luật pháp được thừa hưởng một phần tài sản của ông; ông đồng ý điều này và muốn rằng thêm một khoản nữa sẽ được chi cho nhà tu San Lorenzo, nơi ông muốn được chôn cất. Ông cũng trả tự do cho một "nô lệ người Tartar "người có thể đã theo ông về từ châu Á.
Ông chia phần tài sản còn lại, gồm nhiều bất động sản, cho các cá nhân và các định chế tôn giáo, và mọi phường hội và hội nhóm ông tham gia. Ông cũng xoá bỏ nhiều khoản nợ gồm cả khoản 300 lire mà người chị/em dâu nợ ông, và những khoản khác cho nhà tu San Giovanni, San Paolo thuộc Hội những Người thuyết pháp, và một giáo sĩ tên là Friar Benvenuto. Ông ra lệnh trả 220 soldi cho Giovanni Giustiniani vì công việc làm công chứng viên và những lời cầu nguyện của ông. Chúc thư, không được ký bởi Polo, nhưng sau đó đã trở nên có tính pháp lý theo quy định "signum manus" liên quan, theo đó người để lại di chúc chỉ cần chạm vào văn bản để nó trở thành có hiệu lực pháp luật, được đề ngày 9 tháng 1 năm 1324. Vì luật của Venice nói rằng ngày chấm dứt khi hoàng hôn, ngày mất chính xác của Marco Polo không thể được xác định, nhưng nó trong khoảng giữa hai buổi hoàng hôn ngày 8 và 9 tháng 1 năm 1324.