stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
A.C. Monza
Cầu thủ > Đội hình hiện tại

Ghi chú: Quốc kỳ chỉ đội tuyển quốc gia được xác định rõ trong điều lệ tư cách FIFA. Các cầu thủ có thể giữ hơn một quốc tịch ngoài FIFA.
Cầu thủ > Các cầu thủ khác theo hợp đồng

Ghi chú: Quốc kỳ chỉ đội tuyển quốc gia được xác định rõ trong điều lệ tư cách FIFA. Các cầu thủ có thể giữ hơn một quốc tịch ngoài FIFA.
Cầu thủ > Cho mượn

Ghi chú: Quốc kỳ chỉ đội tuyển quốc gia được xác định rõ trong điều lệ tư cách FIFA. Các cầu thủ có thể giữ hơn một quốc tịch ngoài FIFA.
Người hâm mộ Monza trong Curva Davide Pieri vào năm 2019.
Agelasinus viridis

| Agelasinus viridis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Agelasinus
Loài (species): A. viridis
Danh pháp hai phần
Agelasinus viridis Candèze, 1863 
Agelasinus viridis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1863.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Tetraulax minor

| Tetraulax minor> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Tetraulax
Loài (species): T. minor
Danh pháp hai phần
Tetraulax minor Breuning, 1958 
Tetraulax minor là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Thelypteris sprengelii

| Thelypteris sprengelii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Thelypteridaceae
Chi (genus): Thelypteris
Loài (species): T. sprengelii
Danh pháp hai phần
Thelypteris sprengelii Proctor, 1953 
Thelypteris sprengelii là một loài dương xỉ trong họ Thelypteridaceae. Loài này được Proctor mô tả khoa học đầu tiên năm 1953.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Thelypteris sprengelii”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Agelasta albomaculata

| Agelasta albomaculata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Agelasta
Loài (species): A. albomaculata
Danh pháp hai phần
Agelasta albomaculata Breuning, 1958 
Agelasta albomaculata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Agrypnus aquilus

| Agrypnus aquilus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Agrypnus
Loài (species): A. aquilus
Danh pháp hai phần
Agrypnus aquilus Elston, 1927 
Agrypnus aquilus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Elston miêu tả khoa học năm 1927.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Thuận hoàng hậu

Thuận Hoàng hậu (chữ Hán:顺皇后) là thụy hiệu của một số vị hoàng hậu trong lịch sử các triều đại phong kiến ở khu vực Á Đông.
Danh sách

Đông Tấn Giản Văn Đế Thuận hoàng hậu (gọi tắt theo thụy hiệu dài Giản Văn Thuận Hoàng Hậu, do đó đôi khi lại gọi là Giản Văn hoàng hậu)
Bắc Ngụy Tuyên Vũ Đế đệ nhất nhiệm Thuận hoàng hậu (gọi tắt theo thụy hiệu dài Tuyên Vũ Thuận Hoàng Hậu, do đó cũng có khi lại gọi là Tuyên Vũ hoàng hậu)
Nam Minh Thuận Đế Thuận hoàng hậu (truy tôn, trước đó chỉ là Đường Thuận vương hậu)
Lê Thuần Tông Nhu Thuận hoàng hậu (sau này gọi là Nhu Thận thái hậu hoặc An Hòa thái hậu đều gọi tắt theo thụy hiệu dài Nhu Thận Từ Thọ An Hòa Hoàng Thái Hậu)
Thanh Mục Tông Gia Thuận hoàng hậu (đây là thụy hiệu ban đầu, sau được gia thêm thành thử cũng gọi tắt theo thụy hiệu dài Hiếu Triết Gia Thuận Thục Thận Hiền Minh Cung Đoan Hiến Thiên Chương Thánh Nghị Hoàng Hậu là Hiếu Triết hoàng hậu hoặc Thánh Nghị hoàng hậu)
24 tháng 3

Ngày 24 tháng 3 là ngày thứ 83 trong mỗi năm thường (ngày thứ 84 trong mỗi năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 282 ngày nữa trong năm.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
<< Tháng 3 năm 2024 >>
| CN | T2 | T3 | T4 | T5 | T6 | T7 |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
31:
Sự kiện

1603 – Thiên hoàng Go–Yozei ban tước hiệu Shōgun cho Tokugawa Ieyasu, chính thức khởi đầu chính quyền Mạc phủ Tokugawa tại Nhật Bản.
1603 – Nữ hoàng Elizabeth I của Anh mất nhưng không có con cái , triều đại Tudor chính thức kết thúc, mở đầu cho nhà Stuart thống trị Vương quốc Anh
1860 – Thủ tướng Nhật Bản Ii Naosuke bị samurai Ronin và phiên Mito ám sát vì vai trò của ông trong việc mở cửa Nhật Bản với thế giới.
1882 – Bác sĩ–nhà sinh học người Đức Robert Koch tuyên bố khám phá ra Mycobacterium tuberculosis, vi khuẩn gây bệnh lao.
1953 – Thái hoàng thái hậu Mary của Anh qua đời.
1967 – thành lập Sư đoàn không quân 371.
1972 – Vương quốc Anh bắt Bắc Ireland phải chịu "Thống trị trực thu."
1980 – Người vác súng bắn tổng Giám mục Óscar Romero khi ông đang tổ chức lễ ở San Salvador.
1975 – Chiến tranh Việt Nam: giải phóng thị xã Tam Kỳ, thị xã Gia Nghĩa, kết thúc Chiến dịch Tây Nguyên.
1989 – Tràn dầu tàu Exxon Valdez: Trong eo biển Hoàng tử William ở Alaska tàu Exxon Valdez thả 240.000 thùng (27.750.000 lít) dầu sau chạy trên đất.
1993 – Sao chổi Shoemaker–Levy 9 được phát hiện từ một bức ảnh chụp từ kính viễn vọng Schmidt ở Đài thiên văn Palomar, California, Hoa Kỳ.
1999 – NATO bắt đầu chiến dịch ném bom Cộng hòa Liên bang Nam Tư trong chiến tranh Kosovo.
2008 – Đảng Hòa bình và Thịnh vượng Bhutan giành được 45/47 ghế tại Quốc hội Bhutan trong tổng tuyển cử đầu tiên tại quốc gia này.
2011 – Một trận động đất có chấn tâm ở đông bộ bang Shan của Myanmar khiến 151 người thiệt mạng.
2015 – Một máy bay của hãng Germanwings gặp nạn tại miền đông nam Pháp khiến toàn bộ 150 người thiệt mạng, tai nạn được cho là hành động có chủ ý của cơ phó.
Mất

1381 – Saint Catharine of Sweden, người được phong thánh người Thụy Điển (s. 1332)
1396 – Walter Hilton, người thần bí người Anh (s. 1340)
1455 – Giáo hoàng Nicholas V, Giáo hoàng thời phục hưng thứ nhất (s. vào 1397)
1563 – Hosokawa Harumoto, chỉ huy quân sự người Nhật Bản (s. 1514)
1570 – Trịnh Kiểm, Chúa Trịnh đầu tiên trong lịch sử Việt Nam (s. 1503).
1575 – Yosef Karo, giáo sĩ Do Thái người Tây Ban Nha (s. 1488)
1603 –  Elizabeth I của Anh, nữ vương nước Anh (s. 1533)
1653 – Samuel Scheidt, nhà soạn nhạc người Đức (s. 1587)
1773 – Philip Dormer Stanhope, chính khách người Anh (s. 1694)
1776 – John Harrison, Clockmaker người Anh (s. 1693)
1863 – Nguyễn Phúc Nhàn Tĩnh, phong hiệu Thuận Hòa Công chúa, công chúa con vua Minh Mạng (s. 1832)
1869 – Antoine–Henri Jomini, tướng người Pháp (s. 1779)
1881 – Joseph Delesse, nhà địa chất người Pháp (s. 1817)
1882 – Henry Wadsworth Longfellow, tác gia người Mỹ (s. 1807)
1887 – Ivan Kramskoi, họa sĩ, nhà phê bình nghệ thuật người Nga (s. 1837)
1888 – Vsevolod Garshin, tác gia người Nga (s. 1855)
1905 – Jules Verne, tác gia người Pháp (s. 1828)
1909 – John Millington Synge, nhà soạn kịch người Ireland (s. 1871)
1911 – Joseph Barbera, nhà làm phim hoạt hình người Mỹ (m. năm 2006)
1915 – Karol Olszewski, nhà khoa học người Ba Lan (s. 1846)
1916 – Enrique Granados, nhà soạn nhạc người Tây Ban Nha (s. 1867)
1921 – Larry McLean, vận động viên bóng chày người Canada (s. 1881)
1926 – Phan Châu Trinh, chính khách người Việt Nam (s. 1872)
1944 – Orde Wingate, người lính người Anh (s. 1903)
1946 – Alexander Alekhine, đấu thủ cờ vua người Nga (s. 1892)
1950 – James Rudolph Garfield, chính khách người Mỹ (s. 1865)
1962
Jean Goldkette, nhạc sĩ người Hy Lạp (s. 1899)
Auguste Piccard, nhà vật lý, nhà thám hiểm Thụy Sĩ (s. 1884)
1968 – Alice Guy–Blaché, đạo diễn phim người Mỹ (s. 1873)
1973 – Huỳnh Công Thành, Chuẩn tướng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (Sinh 1930)
1976 – Bernard Montgomery, nguyên soái người Anh (s. 1887)
1980 – Óscar Romero, tổng Giám mục của El Salvador
1984 – Sam Jaffe, diễn viên người Mỹ (s. 1891)
1990
Ray Goulding, diễn viên hài người Mỹ (s. 1922)
An Wang, kỹ sư máy tính người Trung Quốc (s. 1920)
1991 – Sir John Kerr, chính khách người Úc (s. 1914)
1993 – John Hersey, tác gia người Mỹ (s. 1914)
1997
Martin Caidin, hàng không nhà văn người Mỹ (s. 1927)
Đỗ Lễ, nhạc sĩ, người Việt Nam (s. 1941)
1999 – Birdie Tebbetts, vận động viên bóng chày, người quản lý người Mỹ (s. 1912)
2002 – César Milstein, nhà khoa học, giải Nobel Sinh lý và Y khoa người Argentina (s. 1927)
2006 – Lynne Perrie, nữ diễn viên người Anh (s. 1931)
2008
Chalmers "Spanky" Alford, nghệ sĩ đàn ghita người Mỹ (s. 1955)
Richard Widmark, diễn viên người Mỹ (s. 1914)
2016 – Johan Cruyff, huyền thoại bóng đá người Hà Lan (s. 1947)
2021 – Jessica Walter, dien viên Mỹ (s. 1941)
Ngày lễ và kỷ niệm

Ngày Quốc tế bệnh lao (quốc tế)
Ngày Bánh mì Việt Nam
Ngày kết thúc chiến dịch Tây nguyên, chuẩn bị cho chiến dịch Huế-Đà Nẵng vào năm 1975 (Việt Nam)
| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về 24 tháng 3.
Telorta falcipennis

| Telorta falcipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Telorta
Loài (species): T. falcipennis
Danh pháp hai phần
Telorta falcipennis Boursin, 1958 
Telorta falcipennis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Agelasta albomarmorata

| Agelasta albomarmorata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Agelasta
Loài (species): A. albomarmorata
Danh pháp hai phần
Agelasta albomarmorata Breuning, 1947 
Agelasta albomarmorata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Telorta edentata

| Telorta edentata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Telorta
Loài (species): T. edentata
Danh pháp hai phần
Telorta edentata Leech, 1889 
Telorta edentata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Agylla endocapnia

| Agylla endocapnia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Agylla
Loài (species): A. endocapnia
Danh pháp hai phần
Agylla endocapnia
Agylla endocapnia là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Aglaothorax

| Aglaothorax> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Orthoptera
Họ (familia): Tettigoniidae
Chi (genus): Aglaothorax
Aglaothorax là một chi côn trùng thuộc họ Tettigoniidae. Chi này có các loài sau:
Aglaothorax longipennis
Agathia carissima

| Agathia carissima> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Agathia
Loài (species): A. carissima
Danh pháp hai phần
Agathia carissima Butler 1878 
Agathia carissima là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Belcești

| Belcesti |
| --- | --- |
—  Xã  —
 

 

BelcestiVị trí ở România
Quốc gia:  România
Hạt: Iași
Thủ phủ: Belcesti 
Dân số (2002)
 • Tổng cộng: 11.323 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 707045 
Belcesti là một xã thuộc hạt Iași, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 11323 người.
Chú thích

↑  “Communes of Romania” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
Aglepristone

| --- | --- |

Dữ liệu lâm sàng
Tên thương mại: Alizine
Đồng nghĩa: RU-46534; RU-534; 11β-[4-(Dimethylamino)phenyl]-17β-hydroxy-17α-[(Z)-propenyl]estra-4,9-dien-3-one
Mã ATC: G03XB90 (WHO) 
Các định danh
 Tên IUPAC (8S,11R,13S,14S,17R)-11-[4-(dimethylamino)phenyl]-17-hydroxy-13-methyl-17-[(Z)-prop-1-enyl]-1,2,6,7,8,11,12,14,15,16-decahydrocyclopenta[a]phenanthren-3-one 
Số đăng ký CAS: 124478-60-0
PubChem CID: 14153279
ChemSpider: 16736563
Định danh thành phần duy nhất: 0UT4JLE1CM
KEGG: D07096
ChEMBL: CHEMBL2103998
ECHA InfoCard: 100.211.372
Dữ liệu hóa lý
Công thức hóa học: C29H37NO2
Khối lượng phân tử: 431.62 g/mol
Mẫu 3D (Jmol): Hình ảnh tương tác
 SMILES C/C=C\[C@@]1(CC[C@@H]2[C@@]1(C[C@@H](C3=C4CCC(=O)C=C4CC[C@@H]23)C5=CC=C(C=C5)N(C)C)C)O 
 Định danh hóa học quốc tế InChI=1S/C29H37NO2/c1-5-15-29(32)16-14-26-24-12-8-20-17-22(31)11-13-23(20)27(24)25(18-28(26,29)2)19-6-9-21(10-7-19)30(3)4/h5-7,9-10,15,17,24-26,32H,8,11-14,16,18H2,1-4H3/b15-5-/t24-,25+,26-,28-,29-/m0/s1 Key:RTCKAOKDXNYXEH-FWSJOHTJSA-N 
Aglepristone (INN) (tên Alizine thương hiệu; cựu tên mã phát triển RU-46.534, RU-534) là một chất kháng progestogen tổng hợp, steroid liên quan đến mifepristone được tiếp thị bởi Virbac ở một số châu Âu nước để sử dụng trong y học thú y. Nó đặc biệt được sử dụng như một chất phá thai ở động vật mang thai. Aglepristone, tương tự như mifepristone, cũng có một số hoạt động kháng glucocorticoid.
Agylla delicia

| Agylla delicia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Agylla
Loài (species): A. delicia
Danh pháp hai phần
Agylla delicia
Agylla delicia là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Agylla dyari

| Agylla dyari> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Agylla
Loài (species): A. dyari
Danh pháp hai phần
Agylla dyari
Agylla dyari là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Chiến tranh Tinh tinh Gombe

Chiến tranh Tinh tinh Gombe (còn gọi là "Cuộc chiến Bốn năm" của Gombe), kéo dài từ năm 1974 đến năm 1978, là một cuộc xung đột bằng vũ lực giữa hai bầy tinh tinh ở công viên quốc gia Gombe Gombe, Tanzania. Các bên xung đột là Kasakela và Kahama, có lãnh thổ lần lượt là phần phía bắc và phía nam công viên. Hai bầy tinh tinh này đã từng sống chung trong một đàn duy nhất, nhưng vào năm 1974, nhà nghiên cứu đang quan sát cộng đồng khỉ này là Jane Goodall đã nhận thấy có sự phân chia địa bàn sinh sống của đàn tinh tinh với một nhóm ở phía bắc và nhóm còn lại ở phía nam. Những phân tích bằng máy tính các ghi chép của Goodall sau đó hé lộ rằng đã có sự rạn nứt xã hội giữa hai bầy tinh tinh này từ đầu năm 1971.
Bầy Kahama, sống ở phía nam, gồm sáu con đực trưởng thành (trong số đó có ba con tinh tinh được Goodall đặt tên là "Hugh", "Charlie" và "Goliath"), ba con cái trưởng thành và các con của chúng, và một con đực mới lớn (tên là "Sniff"). Trong khi đó bầy Kasakela thì đông hơn, với mười hai con cái trưởng thành cùng các con của chúng, và tám con đực trưởng thành.
Cuộc chiến

Dấu hiệu xung đột đầu tiên xảy ra vào ngày 7 tháng 1 năm 1974, khi một bên là sáu con tinh tinh đực trưởng thành của Kasakela tấn công và giết chết "Godi", một con tinh tinh đực mới lớn của Kahama đang dùng bữa trên cây. Đây là lần đầu tiên người ta chứng kiến cảnh những con tinh tinh này giết chết đồng loại của mình một cách có chủ ý.
Trong bốn năm tiếp theo, tất cả sáu con đực trưởng thành của Kahama đã bị các con đực của Kasakela hạ sát. Trong số các con cái của Kahama, một con bị giết, hai con mất tích và ba con đã bị bầy khỉ đực của Kasakela đánh đập và bắt cóc. Kasakela sau đó đã thắng lợi giành lấy lãnh thổ từng là của Kahama.
Tuy nhiên chiến lợi phẩm lãnh thổ này không kéo dài lâu; khi Kahama tháo lui, lãnh thổ mới của Kasakela giờ phải đương đầu trước một cuộc chiến giành lãnh thổ từ một bầy tinh tinh khác gọi là Kalande. Bị đe dọa bởi sức mạnh vượt trội và số lượng thành viên của bầy Kalande, cùng với một số cuộc đụng độ dọc theo lãnh địa, bầy Kasakela nhanh chóng nhượng lại nhiều phần lãnh thổ mới của chúng.
Ảnh hưởng đối với Goodall

Cuộc chiến bùng nổ khiến Goodall rất ngạc nhiên và bất ngờ, vì xưa nay bà luôn luôn xem tinh tinh, mặc dù không giống như biểu hiện ở con người, có lối hành xử "'tử tế' hơn". Cùng với các quan sát trong năm 1975 khi một con cái có thứ bậc cao trong bầy ăn thịt một con sơ sinh đồng loại, diễn biến đẫm máu trong cuộc chiến Gombe đã lần đầu tiên phơi bày trước Goodall "mặt tối" trong hành vi của loài tinh tinh. Bà đã cảm thấy vô cùng phiền não bởi khám phá này; trong cuốn hồi ký Through a Window: My Thirty Years with the Chimpanzees of Gombe, bà viết:
Suốt nhiều năm, tôi đã đấu tranh để tìm sự thỏa hiệp với kiến thức mới này. Thường mỗi lần tỉnh giấc trong đêm, những hình ảnh kinh hoàng cứ thế lan thấu tâm trí tôi—Satan [tên của một trong các con tinh tinh], vòng tay xuống dưới cằm của Sniff để uống máu đang trào ra từ một vết thương sâu trên mặt nó; già Rodolf, vốn rất lành tính, đứng thẳng người lên để ném một tảng đá nặng bốn pound vào thân xác đang tàn tạ của Godi; Jomeo xé một dề da khỏi đùi của Dé'; Figan đánh đấm liên tục vào cơ thể đầy thương tích và run rẩy của Goliath, một trong những người hùng thuở bé của nó....
Pháp lý

Khi Goodall báo cáo lại các sự kiện trong Chiến tranh Gombe, nhiều người đã không tin vào những tường thuật của bà về một cuộc chiến tự nhiên diễn ra giữa các con tinh tinh. Vào thời gian đó, hình mẫu khoa học về hành vi của con người và động vật hầu như chưa bao giờ trùng khớp với nhau. Một số nhà khoa học cáo buộc bà là người theo thuyết nhân hóa; những người khác cho rằng sự có mặt của bà, và các thử nghiệm nuôi tinh tinh của bà, đã sinh ra xung đột bạo lực trong một xã hội hòa bình của tự nhiên. Tuy nhiên, những nghiên cứu sau đó sử dụng các phương pháp ít can thiệp chứng minh rằng xã hội của loài tinh tinh trong tự nhiên có xảy ra những cuộc chiến giành quyền lực.
Thư mục

Goodall, Jane (2010). Through a Window: My Thirty Years with the Chimpanzees of Gombe. Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 9780547488387.
Morris, Ian (2014). War! What Is It Good For?: The Role of Conflict and the Progress of Civilisation from Primates to Robots. MacMillan. ISBN 9781847654540.
Nhà cho ăn mà Goodall dùng để nuôi đàn tinh tinh Gombe.
Ahaetulla nasuta

| Ahaetulla nasuta |
| --- | --- |


Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Sauropsida
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Serpentes
Phân thứ bộ (infraordo): Alethinophidia
Họ (familia): Colubridae
Chi (genus): Ahaetulla
Loài (species): A. nasuta
Danh pháp hai phần
Ahaetulla nasuta (Lacépède, 1789) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Dryophis nasuta Dryophis mycterizans
Ahaetulla nasuta là một loài rắn trong họ Rắn nước. Loài này được Bonnaterre mô tả khoa học đầu tiên năm 1790.
Agrochola humilis

| Agrochola humilis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Agrochola
Loài (species): A. humilis
Danh pháp hai phần
Agrochola humilis Schiffermüller, 1776 
Agrochola humilis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Tmesisternus helleri

| Tmesisternus helleri |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Tmesisternus
Loài (species): T. helleri
Danh pháp hai phần
Tmesisternus helleri Kriesche, 1926 
Tmesisternus helleri là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Agrochola alba

| Agrochola alba> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Agrochola
Loài (species): A. alba
Danh pháp hai phần
Agrochola alba Porritt., 1923 
Agrochola alba là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.