Thiết chế nhân quyền quốc gia
Chức năng

Các ủy ban đặc biệt đã được thành lập ở nhiều quốc gia để đảm bảo rằng luật pháp và các quy định liên quan đến bảo vệ quyền con người được áp dụng hiệu quả. Ủy ban thường bao gồm các ủy viên đại diện cho các nhóm khác nhau, thường có mối quan tâm, chuyên môn hoặc kinh nghiệm cụ thể trong lĩnh vực nhân quyền.
Ủy ban nhân quyền quan tâm chủ yếu đến việc bảo vệ những người trong phạm vi quyền tài phán của nhà nước khỏi sự phân biệt đối xử hoặc ngược đãi, và bảo vệ quyền tự do dân sự và các quyền con người khác. Một số ủy ban giải quyết các cáo buộc vi phạm bất kỳ quyền nào được công nhận trong hiến pháp và/hoặc trong các văn kiện nhân quyền quốc tế.
Một trong những chức năng quan trọng nhất được trao cho nhiều ủy ban nhân quyền là nhận và điều tra các khiếu nại của các cá nhân (và đôi khi, từ các nhóm) với cáo buộc vi phạm nhân quyền vi phạm luật pháp quốc gia hiện hành. Mặc dù có sự khác biệt đáng kể trong các thủ tục điều tra và giải quyết khiếu nại của các ủy ban, nhiều ủy ban dựa vào hòa giải hoặc phân xử.  Một ủy ban nhân quyền cũng có thể được trao thẩm quyền áp đặt kết quả ràng buộc về mặt pháp lý đối với các bên trong một khiếu nại. Nếu không có tòa án đặc biệt nào được thành lập, ủy ban có thể chuyển các khiếu nại chưa được giải quyết sang các tòa án bình thường để đưa ra quyết định cuối cùng.
Các cơ quan nhân quyền quốc gia thường có thể giải quyết mọi vấn đề nhân quyền liên quan trực tiếp đến cơ quan công quyền. Liên quan đến các thực thể phi nhà nước, một số cơ quan nhân quyền quốc gia có ít nhất một trong các chức năng sau:
giải quyết các khiếu nại hoặc tranh chấp liên quan đến một số loại công ty (ví dụ: doanh nghiệp nhà nước, công ty tư nhân cung cấp dịch vụ công hoặc công ty hoạt động ở cấp liên bang)
chỉ giải quyết một số loại vấn đề nhân quyền (ví dụ: không phân biệt đối xử hoặc quyền lao động)
giải quyết các khiếu nại hoặc tranh chấp liên quan đến bất kỳ vấn đề nhân quyền nào và liên quan đến bất kỳ công ty nào.
Ngoài ra, họ có thể thúc đẩy và bảo vệ trách nhiệm của nhà nước và quyền của cá nhân bằng cách:
tư vấn cho nhà nước để giúp xác định các nghĩa vụ và cam kết nhân quyền quốc tế và trong nước
tiếp nhận, điều tra và giải quyết khiếu nại nhân quyền
cung cấp giáo dục nhân quyền và công khai cho tất cả các thành phần trong xã hội (đặc biệt là các nhóm thiểu số như người tị nạn)
giám sát tình hình nhân quyền trong tiểu bang và các hành động tiếp theo của nó
tham gia với cộng đồng quốc tế nhân quyền để ủng hộ các khuyến nghị về quyền con người và nêu ra các vấn đề cấp bách với nhà nước.
Thúc đẩy và giáo dục quyền con người có thể liên quan đến việc thông báo cho công chúng về các chức năng và mục đích riêng của ủy ban; xới xáo thảo luận về các vấn đề quan trọng khác nhau trong lĩnh vực nhân quyền; tổ chức hội thảo; tổ chức các dịch vụ tư vấn và các cuộc họp; cũng như sản xuất và phổ biến các ấn phẩm nhân quyền. Một chức năng quan trọng khác của ủy ban nhân quyền là xem xét một cách có hệ thống chính sách nhân quyền của chính phủ nhằm phát hiện những thiếu sót trong việc tuân thủ nhân quyền và đề xuất các cách cải thiện.  Điều này thường bao gồm chứng minh nhân quyền của dự thảo luật hoặc chính sách. Mức độ mà các khuyến nghị hoặc phán quyết được đưa ra bởi một tổ chức nhân quyền có thể được thi hành khác nhau dựa trên môi trường nhân quyền xung quanh tổ chức đó.
Các Ủy ban nhân quyền cũng có thể giám sát sự tuân thủ của chính phủ với luật pháp nhân quyền quốc tế và nếu cần thiết, khuyến nghị thay đổi. Việc thực hiện quyền con người chỉ có thể đạt được thông qua luật pháp và các thỏa thuận hành chính; do đó, các ủy ban thường được giao trách nhiệm quan trọng là nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền con người.
Theo Nguyên tắc Paris, 'Các thiết chế nhân quyền quốc gia' có nghĩa vụ phải thực hiện "chuẩn bị các báo cáo về tình hình quốc gia liên quan đến quyền con người nói chung và về các vấn đề cụ thể hơn"; và điều này chủ yếu được thực hiện trong các báo cáo tình trạng hàng năm.