Bò tót Đông Dương
Ghi nhận > Việt Nam > Đồng Nai

Theo một khảo sát năm 2008, tại vùng Vườn Quốc gia Cát Tiên và Khu bảo tồn Thiên nhiên Văn hóa Đồng Nai có khoảng 300 con bò tót đang sinh sống. Rừng Nam Cát Tiên, nơi mà trên đường vào trung tâm vườn từ phía Tà Lài (Định Quán, Đồng Nai) đầu tháng 8 năm 2014, một đoàn làm phim đã ghi hình được bầy bò tót đến 29 con năm 1986 1km2, rừng Nam Cát Tiên có hai con bò tót, bây giờ chỉ còn 0,16-0,18 con trên cùng diện tích suy giảm hơn 10 lần. Phải hơn 100 năm nữa, bò tót Nam Cát Tiên mới tái tạo đàn trở lại như thời điểm năm 1986. Nhưng với một điều kiện là không có một con bò tót nào bị sát hại nữa. Hiện nay, Khu Bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai, khu bảo tồn đang quản lý trên 100 con bò tót. Bò tót ở đây đã từng kéo ra khu dân cư, đường dân sinh để phá phách. Ít nhất, đã có 2 trường hợp kiểm lâm đi tuần rừng bị bò tót húc gây trọng thương Diện tích rừng ở Đồng Nai được bảo vệ tốt là vùng sinh cảnh tự nhiên cho đàn bò tót phát triển bền vững. Đàn bò tót tại Đồng Nai đang cư trú trong rừng tự nhiên nằm sâu trong nội địa của Việt Nam, khác hẳn những khu vực rừng khác giáp ranh với Campuchia, Lào, nên rất thuận lợi cho công tác bảo tồn.
Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai công tác bảo vệ bò tót nói riêng và động vật hoang dã nói chung tại đây đang gặp nhiều khó khăn. Đàn bò tót ở Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai phát triển rất tốt, quần thể bò tót ở Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai nói riêng và ở Đồng Nai nói chung được đánh giá là phát triển tốt nhất Việt Nam, tuy nhiên hiện đang bị đe dọa nghiêm trọng. Trong khi môi trường sống hẹp nên đàn bò phải ra gần khu vực người dân sinh sống để kiếm thức ăn. Hiện vẫn còn khoảng 2.000 hộ dân cư đang sống xen kẽ giữa rừng. Dự án di dời những hộ dân này ra khỏi rừng có từ năm 2004 nhưng đến nay vẫn chưa di dời được hộ nào. Nguyên nhân là do thiếu kinh phí. Những người dân này không có đất sản xuất và hoàn toàn sống phụ thuộc vào rừng. Trong năm 2015 đã có 180 vụ xâm hại rừng.
Các đối tượng săn bắt ngày càng hoạt động rất tinh vi, có tổ chức nên rất khó xử lý. Việc săn bắt được chia thành nhiều công đoạn khác nhau như thường có một lực lượng mang súng vào rừng rồi để lại luôn trong rừng để săn bắt thú. Khi bắt được con thú nào sẽ thui lông và ướp phoóc môn rồi chôn xuống đất. Sau đó, những người này đi tay không về nên lực lượng chức năng không thể xử lý được. Tiếp đó, có một lực lượng khác sẽ vào rừng đào những vị trí đã được đánh dấu trước để lấy và mang toàn bộ động vật đã bị săn bắt ra khỏi rừng. Trong quá trình ra khỏi rừng nếu gặp kiểm lâm thì những đối tượng này ngay lập tức phi tang bằng chứng nên cơ quan chức năng cũng không thể xử lý được. Khi động vật săn bắt được mang ra khỏi rừng thì tập trung tại một đầu nậu. Tại đây, đầu nậu sẽ mổ thịt một con heo sống để lấy máu tươi bôi lên thịt của động vật rừng rồi bỏ vào tủ đông và đem đi bỏ mối cho các nhà hàng.
Dù được bảo vệ, nhưng loài bò tót cũng đối diện với hiểm nguy từ nạn săn bắn của con người. Năm 2006, kiểm lâm khu bảo tồn phát hiện hai đối tượng dùng xe máy chở 2 bao đựng khoảng 35 kg thịt rừng đã sấy khô và 6,5 kg thịt rừng tươi được ướp đá. Qua kiểm tra, kiểm lâm xác định đây là thịt bò tót, nên đã lập biên bản tạm giữ người và tang vật, họ vừa bẫy được con bò tót và đề nghị cả hai cùng xẻ thịt con bò sấy khô đem về quê làm quà. Sau đó, cùng nhau vào Tiểu khu 109 thuộc khu bảo tồn để xẻ thịt bò. Khi đến vị trí có xác con bò tót đã cắt đầu con bò tót đưa đi đâu không rõ. Phần còn lại được xẻ thịt rồi đem sấy khô trước khi vận chuyển về quê. Tháng 10 năm 2012, phát hiện con bò tót bị sa lầy tại vùng đệm Cát Tiên, nhiều người dân đã hè nhau dùng dao sát hại, xẻ thịt bò tót mang đi bán. Có 5 trong số 13 người liên quan đến vụ việc này bị tuyên phạt 78 tháng tù. Tranh luận tại phiên toà, đại diện Cát Tiên cho rằng đây là hành vi vi phạm với mức độ đặc biệt nghiêm trọng, phạm tội có tổ chức nhưng đại diện Viện Kiểm sát nhận định mức độ tổ chức giản đơn nên cho hưởng án treo.
Năm 2016 xảy ra vụ việc Bò tót 200 kg bị bắn chết ở rừng Đồng Nai, khi phát giác, xác con bò tót cái được phát hiện trong quá trình phân hủy, chỉ còn lại nội tạng và phần đầu. Con bò tót đã chết tại bãi đất trống tiểu khu 105, xã Mã Đà, huyện Vĩnh Cửu. Xác bò tót đang trong quá trình phân hủy, chỉ còn lại nội tạng và phần đầu. Xác bò tót bị bỏ giữa khu đất trống, thịt bị xẻo mang đi gần hết, riêng đầu bò tót còn nguyên, nội tạng đã bắt đầu phân hủy. Qua xác minh ban đầu của cơ quan chức năng, đây là bò tót cái, màu nâu, khoảng 2 tuổi, nặng chừng 200 kg, chết do bị trúng đạn. Có thể con bò tót này trong lúc đang đi theo bầy đã bị kẻ xấu dùng súng quân dụng bắn chết để lấy thịt. Bò tót bị bắn xuyên cổ từ phía bên phải thấu thực quản, vết đạn xuyên suốt sang đến phần cổ bên trái. Đàn bò tót tại khu bảo tồn hiện có khoảng 300 con thuộc vào loài quý hiếm được bảo vệ nghiêm ngặt. Con bò tót bị giết hại có thể thuộc trong một đàn nhỏ, khoảng hơn 10 con thường xuất hiện ở khu vực rừng Mã Đà.
Công an huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai đã ra quyết định khởi tố vụ con bò tót bị bắn chết tại Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai để điều tra về hành vi vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã, quý hiếm theo Điều 190 Bộ luật Hình sự của Việt Nam. Theo cơ quan chức năng, có thể thủ phạm đã sử dụng súng AR15 để bắn chết con bò tót trên. Bước đầu, lực lượng chức năng thu giữ được vỏ đạn nghi là của súng AR15 và đang thực hiện giám định. Việc khởi tố này là để điều tra vụ việc con bò tót bị bắn chết tại Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai. Các cơ quan chức năng đã bắt khẩn cấp một nhóm người bị tình nghi là đã bắn hạ con bò tót này. Lực lượng chức năng đã bắt được hai nghi can sát hại bò tót ở Đồng Nai hồi tháng 2, bước đầu đã khai nhận hành vi phạm tội của mình. Khi vào rừng, cả hai phát hiện đàn bò tót khoảng chục con đang đi vào hướng rừng. Một kẻ bắn một viên đạn trúng một con bò tót. Con bò tót này có trọng lượng khoảng 200 kg chạy được một đoạn thì gục chết. Sau đó chạy xe về nhà báo rồi cả ba quay lại để xẻ thịt, gan, mật đưa đến thị xã Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước tiêu thụ.
Đến nay, người ta lại phát hiện thêm một cá thể chết trong khu bảo tồn. Đây là cá thể bò tót thứ 2 bị chết trong vòng 3 tuần trở lại đây tại Khu bảo tồn. Khi tuần tra, lực lượng kiểm lâm phát hiện bò tót quý hiếm, thuộc danh mục cần bảo vệ chết ở rừng thuộc khu bảo tồn, cá thể này có nhiều vết thương, rách da trên cơ thể.Công an tỉnh Đồng Nai, Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai tiến hành điều tra nguyên nhân cá thể bò tót đực 10 năm tuổi, nặng 800 kg bị chết. Cá thể bò tót có trọng lượng khoảng 800 kg, lông màu đen, các bộ phận trên cơ thể vẫn còn nguyên, chỉ có 2 vết rách da vùng bả vai phải và vết thương vùng bụng. Một ngày trước đó, cơ quan chức năng ghi nhận cá thể bò tót này vẫn cùng đàn kiếm ăn, khi một ngày trước lực lượng kiểm lâm cho rằng vẫn thấy con bò này đi lại trong đàn. Theo ghi nhận ban đầu, công an phát hiện trên bả vai cơ thể con vật có hai vết rách và bị chấn thương vùng bụng nhưng theo kết quả điều tra ban đầu, cá thể bò tót bị chết là do già yếu. Con bò tót trên đã rụng nhiều răng do già, trong khi quá trình khám nghiệm, lực lực lượng chức năng không phát hiện dấu vết tác động gì dẫn đến cái chết của cá thể bò tót trên.