stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ngõa Bang
Phân chia

Ngõa Bang gồm có bảy huyện được chính phủ Myanma nhìn nhận thuộc về bang Shan. Bên trong, Ngõa Bang chia lãnh thổ của mình thành 15 huyện.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Huyện Kho Pang của bang Shan Huyện Yiang Chen  Huyện Nawi Huyện Mong Mau của bang Shan Huyện Gong Ming Shan  Huyện Gelong Ba Huyện Pang Wai của bang Shan Huyện Kun Ma  Huyện Wang Len Huyện Man Phang của bang Shan Huyện Lien He |  |  Huyện Nah Parn của bang Shan Huyện Yin Pan Huyện Pang Yang của bang Shan Huyện Pang Yang  Huyện Ting Aw  Huyện Weng Kao  Huyện Pangh Sang Huyện Mong Yang của bang Shan Huyện Mong Pawk  Huyện Mong Ngen  Huyện Hotao |
Địa lý và kinh tế

Khu vực Ngõa Bang chủ yếu là núi non, với các thung lũng sâu. Những điểm thấp nhất của Ngõa Bang cao xấp xỉ 600 mét so với mực nước biển, các đỉnh cao nhất vượt quá 3000 mét. Ban đầu, Ngõa Bang dựa nhiều vào sản xuất thuốc phiện. Với sự hỗ trợ của Trung Quốc, đã có một sự chuyển dịch hướng sang các đồn điền trồng cao su và chè. Năm 2005, Quân Ngõa Bang Liên hiệp tuyên bố Ngõa Bang là một khu vực không có ma túy và trồng anh túc bị cấm. Do việc tái định cư người dân từ vùng núi xuống thung lũng màu mỡ, Ngõa Bang cũng trồng lúa nước, ngô và rau xanh. Ngõa Bang phụ thuộc lớn về mặt kinh tế vào Trung Quốc, với các giúp đỡ tài chính và cung cấp các cố vấn quân sự và dân sự cùng vũ khí. Ngõa Bang có 82 dặm (133 km) biên giới với Trung Quốc.
Chú thích

↑   Lưu trữ 2013-10-13 tại Wayback Machine Quote: "Officially, Bao Youxiang is still the President of the Wa State Government and Commander-in-Chief of the United Wa State Army," said a Thai security officer, a ten-year veteran on the Thai-Burma border
↑  2004-12-29, 佤帮双雄 Lưu trữ 2005-05-25 tại Wayback Machine, Phoenix TV
↑  Soldiers of Fortune Lưu trữ 2013-08-24 tại Wayback Machine, Time Magazine. Quote: In return for keeping the peace, the UWSA was given full autonomy over what the regime termed "Special Region No. 2," which Bao christened "Wa state."
↑  2009年9月, 不透明さ増すミャンマー情勢:2010年総選挙に向けて Lưu trữ 2013-01-06 tại Wayback Machine, IDE-JETRO
↑  2011年11月15日, 地図にない街、ワ州潜入ルポが凄い『独裁者の教養』, エキサイトレビュー
1 2  2011-10-13, 缅甸佤邦竟然是一个山寨版的中国 Lưu trữ 2016-11-26 tại Wayback Machine, 军情观察
↑  Interactive Myanmar Map Lưu trữ 2013-07-08 tại Wayback Machine, The Stimson Center
↑  Wa Lưu trữ 2013-09-15 tại Wayback Machine, Infomekong
↑  General Background of the Wa Lưu trữ 2005-09-29 tại Wayback Machine. Quote: The official languages (designated by the current UWSP administration) are Mandarin and Wa.
↑  Myanmar: Krieg mit Rebellen im Wa-Staat droht
↑  Naypyitaw turns down Wa’s latest proposal
↑  Shan rebel leader warns Burma Army
↑  http://www.asienhaus.de/public/archiv/focus26-045.pdf
↑  “"China develops more substitute crops for opium poppy in bordering countries"”. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 4 năm 2014. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2013.
↑   Quote: Angaben der UN-Organisation zur Drogenbekämpfung UNODC und weiterer Beobachter zufolge droht durch die Ausführung des Plans zur Eliminierung des Opiumanbaus bis 2005 eine ernste humanitäre Krise der vom Opiumanbau abhängigen Bauern.
↑  http://www.unodc.org/pdf/myanmar/myanmar_strategic_programme_framework.pdf
↑  http://www.ibiblio.org/obl/docs3/BN2005-02-25.html
↑  “China remains the UWSA's sole patron and arms supplier”. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2013.
↑  China Connection
↑  “ARCHIVES”. The Irrawaddy. Truy cập 20 tháng 10 năm 2015.
Dichanthelium cumbucana

| Dichanthelium cumbucana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Dichanthelium
Loài (species): D. cumbucana
Danh pháp hai phần
Dichanthelium cumbucana (Renvoize) Zuloaga 
Dichanthelium cumbucana là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Renvoize) Zuloaga mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dichanthelium cumbucana”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Pedraza (khu tự quản)

| Khu tự quản Pedraza |
| --- | --- |
—  Khu tự quản  —
Municipio Khu tự quản Pedraza
 
  Hiệu kỳ
 Vị trí ở bang Barinas
Khu tự quản PedrazaVị trí ở Venezuela
Quốc gia:  Venezuela
Bang: Barinas
Thủ phủ: Ciudad Bolivia
Diện tích
 • Tổng cộng: 6.693 km2 km2 (Lỗi định dạng: giá trị đầu vào không hợp lệ khi làm tròn mi2)
Dân số (21 tháng 10 năm 2001)
 • Tổng cộng: 50.767 người
Pedraza là một khu tự quản thuộc bang Barinas, Venezuela. Thủ phủ của khu tự quản Pedraza đóng tại Ciudad Bolivia. Khự tự quản Pedraza có diện tích 6693 km2, dân số theo điều tra dân số ngày 21 tháng 10 năm 2001 là 50767 người.
San Sebastián (khu tự quản)

| Khu tự quản San Sebastián |
| --- | --- |
—  Khu tự quản  —
Municipio Khu tự quản San Sebastián
 
  Hiệu kỳ
 Vị trí ở bang Aragua
Khu tự quản San SebastiánVị trí ở Venezuela
Quốc gia:  Venezuela
Bang: Aragua
Thủ phủ: San Sebastián
Diện tích
 • Tổng cộng: 491 km2 km2 (Lỗi định dạng: giá trị đầu vào không hợp lệ khi làm tròn mi2)
Dân số (21 tháng 10 năm 2001)
 • Tổng cộng: 19.474 người
San Sebastián là một khu tự quản thuộc bang Aragua, Venezuela. Thủ phủ của khu tự quản San Sebastián đóng tại San Sebastián. Khự tự quản San Sebastián có diện tích 491 km2, dân số theo điều tra dân số ngày 21 tháng 10 năm 2001 là 19474 người.
Libertad (khu tự quản của Táchira)

| Khu tự quản Libertad |
| --- | --- |
—  Khu tự quản  —
Municipio Khu tự quản Libertad
 
  Hiệu kỳ Ấn chương
 Vị trí ở bang Táchira
Khu tự quản LibertadVị trí ở Venezuela
Quốc gia:  Venezuela
Bang: Táchira
Thủ phủ: Capacho Viejo
Diện tích
 • Tổng cộng: 152 km2 (59 mi2)
Dân số (21 tháng 10 năm 2001)
 • Tổng cộng: 6.239 người
Libertad là một khu tự quản thuộc bang Táchira, Venezuela. Thủ phủ của khu tự quản Libertad đóng tại Capacho Viejo. Khự tự quản Libertad có diện tích 152 km2, dân số theo điều tra dân số ngày 21 tháng 10 năm 2001 là 6239 người.
Lý Thánh Tông

Lý Thánh Tông hay Lý Thánh Tôn (chữ Hán: 李聖宗 30 tháng 3 năm 1023 – 1 tháng 2 năm 1072) là vị Hoàng đế thứ ba của hoàng triều Lý nước Đại Việt, trị vì từ tháng 11 năm 1054 đến khi qua đời năm 1072. Trong thời kỳ cầm quyền của mình, Lý Thánh Tông đã đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, khoan giảm hình phạt, đồng thời bảo trợ Phật giáo và Nho giáo. Ông còn xây dựng quân đội Đại Việt hùng mạnh, thực hiện chính sách đối ngoại cứng rắn với Đại Tống và mở đất về ba châu Địa Lý, Mã Linh, Bố Chính (nay là một phần thuộc Quảng Bình và Quảng Trị, Bắc Trung Bộ Việt Nam) sau thắng lợi trong cuộc chiến tranh Việt - Chiêm (1069). Sử thần đời Hậu Lê Ngô Sĩ Liên viết về Lý Thánh Tông: "Vua khéo kế thừa, thực lòng thương dân, trọng việc làm ruộng, thương kẻ bị hình, vỗ về thu phục người xa, đặt khoa bác sĩ, hậu lễ dưỡng liêm, sửa sang việc văn, phòng bị việc võ, trong nước yên tĩnh, đáng gọi là bậc vua tốt".
Thời đại của cha ông là Lý Thái Tông, ông và con ông là Lý Nhân Tông được xem là thời thịnh vượng của Nhà Lý với tên gọi là Bách niên Thịnh thế (百年盛世).
Thân thế

Ông tên thật là Lý Nhật Tôn (李日尊), là đích tử của Lý Thái Tông và Linh Cảm Hoàng hậu họ Mai, do hai người anh của ông chết yểu khi sinh ra nên ông được xem là con trưởng. Ông sinh ngày 25 tháng 2 năm Quý Hợi niên hiệu Thuận Thiên thứ 14 (tức ngày 30 tháng 3 năm 1023) tại cung Long Đức vào cuối thời Lý Thái Tổ. Tháng 5 âm lịch năm 1028, ngay sau khi lên ngôi, Lý Thái Tông sách phong Lý Nhật Tôn làm Thái tử.
Theo sách Đại Việt sử lược, Thái tử Nhật Tôn sớm trở nên "tinh thông kinh truyện, hiểu âm luật, lại càng giỏi về võ lược". Tháng 8 âm lịch năm 1033, Lý Thái Tông phong ông tước Khai Hoàng vương (開皇王) và dựng cung Long Đức làm nơi ở cho ông. Ông đã sớm được tiếp xúc với dân chúng, nên hiểu được nỗi khổ của dân và thông thạo nhiều việc.
Tháng 2 âm lịch năm 1037, ông được Thái Tông phong làm Đại Nguyên soái, cùng cha đi dẹp quân nổi dậy ở Lâm Tây (khoảng các châu huyện Thủy Vĩ tới Bình Nguyên) và giành được chiến thắng.
Tháng 2 âm lịch năm 1039, Lý Thái Tông thân chinh đi đánh Nùng Tồn Phúc ở mạn tây bắc. Thái tử Nhật Tôn mới 17 tuổi được cử làm Giám quốc, coi sóc kinh thành và việc triều chính.
Ngày 1 tháng 4 âm lịch năm 1040, ông lại được Lý Thái Tông giao quyền xét xử các vụ kiện tụng trong nước, lập cơ quan ở điện Quảng Vũ. Sử thần đời Lê sơ Ngô Sĩ Liên trong Đại Việt Sử ký Toàn thư chỉ trích quyết định này của Thái Tông:
Chức việc của thái tử, ngoài việc thăm hỏi hầu cơm vua ra, khi ở lại giữ nước thì gọi là Giám quốc, khi đem quân đi thì gọi là Phủ quân, có thế mà thôi, chưa nghe thấy sai xử kiện bao giờ. Phàm xử kiện là việc của Hữu ty. Thái Tông sai Khai Hoàng vương làm việc đó không phải là chức phận của thái tử, lại lấy điện Quảng Vũ làm nơi Vương xử kiện là không đúng chỗ.
Mùa đông năm 1042, cư dân châu Văn (nay thuộc Lạng Sơn) làm binh biến. Ngày 1 tháng 10 âm lịch năm đó, Thái Tông phong Nhật Tôn làm Đô thống Đại Nguyên soái, chỉ huy quân đội đi trấn áp. Đến ngày 1 tháng 3 âm lịch năm 1043, ông lại được cử làm Đô thống Đại Nguyên soái đi dẹp loạn ở châu Ái (nay thuộc Thanh Hóa). Đại Việt sử lược chép rằng: "Thánh Tông... đánh dẹp giặc giã, tới đâu cũng đều đánh thắng được cả".
Cuối năm 1043, Lý Thái Tông thấy Chiêm Thành đã 16 năm không chịu sang cống, bèn quyết ý chinh phạt phương Nam. Mùa xuân năm 1044, Thái Tông tự làm tướng đi đánh Chiêm Thành, giao cho Thái tử Nhật Tôn làm Lưu thủ kinh sư. Trên mặt trận, quân Việt thắng to ở sông Ngũ Bồ, giết chết chúa Chiêm là Sạ Đẩu, chiếm quốc đô Phật Thệ trong một thời gian rồi về nước
Bách niên Thịnh thế

Tháng 7 âm lịch năm 1054, thấy mình già yếu, Thái Tông cho phép Thái tử Nhật Tôn ra coi chầu nghe chính sự. Đến ngày 1 tháng 10 âm lịch (3 tháng 11 dương lịch) năm 1054, Lý Thái Tông qua đời. Lý Nhật Tôn lên nối ngôi, tức Hoàng đế Lý Thánh Tông, lấy niên hiệu đầu là Long Thụy Thái Bình. Ông lập 8 hoàng hậu, và tôn mẹ là Mai thị làm Linh Cảm Thái hậu.
Trong thời gian cầm quyền, Lý Thánh Tông tự xưng là "vạn thặng" và đặt 5 niên hiệu:
Long Thụy Thái Bình (龍瑞太平 1054 – 1058)
Chương Thánh Gia Khánh (彰聖嘉慶 1059 – 1065)
Long Chương Thiên Tự (龍彰天嗣 1066 – 1067)
Thiên Huống Bảo Tượng (天貺寶象 1068 – 1069)
Thần Vũ (神武 1069 – 1072)
Bách niên Thịnh thế > Đối ngoại > Với Nhà Tống

Sau các cuộc quấy phá của Nùng Trí Cao vào Trung Hoa, quan hệ Đại Tống – Đại Việt trở nên căng thẳng. Tri châu Ung là Tiêu Chú đã thuyết phục hoàng đế Tống chuẩn bị tấn công Đại Việt. Lý Thánh Tông đã nắm được tình hình này, và thoạt tiên ông chọn cách ứng xử mềm dẻo. Tháng 4 âm lịch năm 1057, ông sai Mai Nguyên Thanh mang thú lạ sang dâng cống cho nhà Tống, và bảo rằng đây là "kỳ lân". Nghe lời khuyên của Tư Mã Quang, Hoàng đế Tống Nhân Tông từ chối không nhận. Sau đó Tiêu Chú lại cho quân khiêu khích dọc theo biên giới.
Tháng 3 âm lịch năm 1059, Lý Thánh Tông sai quân tướng từ miền đông bắc đánh phá đất Tống. Về sự kiện này, Toàn thư chỉ chép quan quân "đánh Khâm Châu nước Tống, khoe binh uy rồi về, vì ghét nhà Tống phản phúc". Nhưng học giả Hoàng Xuân Hãn viện dẫn các sách sử của Tống cho biết quân Đại Việt đã chiếm các động Cổ Vạn, Tư Lẩm và Chiêm Lăng, giết quan Tống là Lý Duy Tân, đồng thời bắt giữ nhiều quân, dân và vật nuôi. Tống Nhân Tông và các quan lộ Quảng Tây phải ra dụ cấm Tiêu Chú gây sự với Đại Việt, rồi Thánh Tông mới rút quân về.
Cũng vào năm 1059, một số quân, dân Đại Việt đã lánh sang châu Tây Bình của Tống. Họ được chỉ huy quân sự Tây Bình là Vi Huệ Chính bao che. Thánh Tông sai Châu mục Lạng Châu là Thân Thiệu Thái mang quân sang bắt lại. Từ động Giáp (Đại Việt), Thân Thiệu Thái tiến quân vào huyện Như Ngao (Tây Bình) và giao chiến với quân Tống do Tống Sĩ Nghiêu chỉ huy. Sau trận đánh này, Thân Thiệu Thái rút quân về nước; Tống Sĩ Nghiêu phản công đánh vào động Giáp nhưng bị quân Đại Việt đập tan. Đến năm 1060, Thánh Tông lại sai Thân Thiệu Thái tấn công đất Tống, giết chết Tống Sĩ Nghiêu cùng 4 tướng thuộc hạ. Quân Tống ở Tây Bình chống cự không nổi. Từ châu Tây Bình, quân Đại Việt tiến tới châu Ung và tấn công trại Vĩnh Bình. Quân Tống lại thua; quân Đại Việt bắt được Chỉ huy sứ Dương Bảo Tài cùng nhiều quân dân. Vua Tống sai Thị lang Bộ lại Dư Tĩnh tung quân lộ Quảng Nam Tây phản kích nhưng không thành công.
Sau các trận đánh trên biên giới, nhà Tống sa thải các quan lại hiếu chiến như Tiêu Cố, Tiêu Chú, đồng thời cử Dư Tĩnh sang điều đình với Đại Việt. Lý Thánh Tông cử Phí Gia Hậu đi hòa đàm, đối đãi với Dư Tĩnh rất hậu nhưng cương quyết không trả Dương Bảo Tài và quân dân bị bắt.
Bách niên Thịnh thế > Đối ngoại > Với Chiêm Thành

Bài chi tiết: Chiến tranh Việt-Chiêm 1069
Sau khi bị Lý Thái Tông đánh bại trong chiến dịch Nam chinh năm 1044, nước Chiêm Thành một mặt cống nạp lễ vật, thú lạ cho nhà Lý, nhưng mặt khác họ ngấm ngầm thao luyện binh sĩ và thắt chặt quan hệ với nhà Tống, chờ thời cơ báo thù Đại Việt. Năm 1065, vua Chiêm là Chế Củ (Rudravarman III) đình chỉ việc cống nạp cho nhà Lý, sau đó năm 1068 quân Chiêm kéo sang quấy nhiễu biên giới. Tháng 2 âm lịch năm 1069, Lý Thánh Tông quyết định mở chiến dịch đánh Chiêm. Ông thân chinh cầm quân tấn công, đánh tan quân Chiêm Thành và bắt được Chế Củ.
Về cuộc chiến năm 1069, Đại Việt Sử ký Toàn thư có ghi nhận:
Sách Đại Việt sử lược không nhắc đến thành tích của Nguyên phi Ỷ Lan, nhưng mô tả chi tiết hơn về những chặn đường chinh phạt của Lý Thánh Tông với những chiến thắng ở cửa biển Nhật Lệ, sông Tu Mao và chiếm đóng quốc đô Phật Thệ:
Sau chiến thắng, Lý Thường Kiệt giải Chế Củ đem về Thăng Long, được Lý Thánh Tông phong làm Thiên tử nghĩa nam vì công lao này. Vua Chiêm xin dâng đất ba châu là Địa Lý, Ma Linh và Bố Chính để chuộc tội. Thánh Tông lấy 3 châu ấy và tha cho Chế Củ về nước. Những châu ấy nay ở địa hạt các huyện Quảng Ninh, Quảng Trạch, Bố Trạch, Tuyên Hòa, Lệ Thủy (tỉnh Quảng Bình) và huyện Bến Hải (tỉnh Quảng Trị). Trong số tù binh Chiêm Thành bị bắt về Đại Việt có một thiền sư người Tống là Thảo Đường, sau này là Quốc sư của triều đình Lý Thánh Tông và là Tổ khai sáng Thiền phái Thảo Đường - một trong 3 thiền phái của Phật giáo Đại Việt thời Lý.
Thắng lợi của Lý Thánh Tông tại Chiêm Thành đã làm cho các lân bang phải kiêng dè Đại Việt. Cuối năm 1069, Hoàng đế Thánh Tông cử Quách Sĩ An làm Chánh sứ, Đào Tông Nguyên làm Phó sứ sang báo cho người Tống về việc đánh bại Chiêm Thành, bắt sống vua Chiêm. Tống Thần Tông trong bụng không thích, song đành thừa nhận Chiêm Thành là chư hầu của Đại Việt. Chính quyền Tống cũng nghiêm cấm các tướng ở biên giới khiêu khích, gây hấn với Đại Việt. Còn ở phía Nam, Chân Lạp và Chiêm Thành lần lượt sai sứ sang dâng lễ cống vào các năm 1069, 1071.
Qua đời

Ngày Canh Dần tháng 1 năm Nhâm Tý (tức ngày 1 tháng 2 năm 1072), vua Lý Nhật Tôn qua đời ở điện Hội Tiên, trị vì được 17 năm, hưởng dương 49 tuổi. Triều đình dâng miếu hiệu là Thánh Tông (聖宗), thụy hiệu là Ứng Thiên Sùng Nhân Chí Đạo Uy Khánh Long Tường Minh Văn Duệ Vũ Hiếu Đức Thánh Thần Hoàng đế (應天崇仁至道威慶龍祥明文睿武孝德聖神皇帝) và an táng ở Thọ Lăng (phủ Thiên Đức).
Thái tử Lý Càn Đức lên ngôi trước linh cữu Thánh Tông, tức Lý Nhân Tông. Nhà vua mới 7 tuổi nên chỉ định mẹ đích là Thượng Dương Thái hậu, mẹ đẻ là Ỷ Lan Nguyên phi cùng Thái sư Lý Đạo Thành trông coi chính sự.
Nhận định

Sử thần thời Lê sơ Ngô Sĩ Liên, trong bộ Đại Việt Sử ký Toàn thư do ông soạn năm 1479, có bình luận:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Xót thương vì hình ngục, nhân từ với thần dân, là việc đầu tiên của vương chính. Thánh Tông lo tù nhân trong ngục hoặc có kẻ vô tội mà chết vì đói rét, cấp cho chiếu chăn ăn uống để nuôi sống, lo quan lại giữ việc hình ngục hoặc có kẻ vì nhà nghèo mà nhận tiền đút lót, cấp thêm cho tiền bổng và thức ăn để nhà được giàu đủ. Lo dân thiếu ăn thì xuống chiếu khuyến nông, gặp năm đại hạn thì ban lệnh chẩn cấp người nghèo, trước sau một lòng, đều là thành thực. Huống chi lại tôn sùng đạo học, định rõ chế độ, văn sự thi hành mau chóng bên trong; phía nam bình Chiêm; phía bắc đánh Tống, uy vũ biểu dương hiển hách bên ngoài. Tuy có việc lầm lỗi nhỏ khác cũng vẫn là bậc vua hiền. Hoặc có người bảo là vua nhân nhu có thừa mà cương đoán không đủ, ngụ ý chưa cho là phải. | ” |
— Ngô Sĩ Liên 
Sử thần Lê Tung đời Lê Tương Dực, tác giả bộ Đại Việt thông giám tổng luận (1514), cũng đánh giá Lý Thánh Tông:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Thánh Tông thương dân, trọng nông, vỗ người xa, yêu người gần, đặt khoa bác học, trọng lệnh dưỡng liêm, đặt quan bí các, làm đường Minh Luân, sửa sang việc văn, chuẩn bị việc võ, trong nước đều yên tĩnh, là bậc vua hiền nối đức trước vậy. Song nhọc sức dân để xây tháp Báo Thiên, phí của dân để dựng cung Dâm Đàn, đó là chỗ kém. | ” |
— Lê Tung
Lưu danh

Tháng 12-2020, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội quyết định gắn biển "Đường Lý Thánh Tông" cho một con đường ở Huyện Gia Lâm. Trước đó 1 lần, ở quận Đồ Sơn, Hải Phòng cũng có 1 con phố cùng tên.
Gia quyến

Cha: Lý Thái Tông (Lý Phật Mã).
Mẹ: Kim Thiên Hoàng Thái Hậu (Mai thị).
| STT | Danh hiệu | Tên | Sinh mất | Cha | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Thượng Dương Hoàng Hậu (上陽皇后) | Dương Thị  (楊氏) | ?-1073 |  | Bà là chính thất của Lý Thánh Tông và là mẹ đích (không phải mẹ đẻ) của Lý Nhân Tông. Theo dã sử và một số nguồn thư tịch dân gian, Hoàng hậu Thượng Dương sinh hạ được hai công chúa là Từ Thục, Từ Huy. Sau này, hai công chúa xuất gia. |
| 2 | Nguyên Phi Ỷ Lan (元妃倚蘭) | Lê Thị  (黎氏) | 1044-1117 |  | Sau khi nhập cung bà được vua Lý Thánh Tông ban tên Ỷ Lan (倚蘭) Bà còn được gọi là Linh Nhân Hoàng thái hậu. Bà là thân mẫu của vua Lý Nhân Tông.  |
| 3 | Thứ phi | Dương thị | ?-? | Không rõ | Không rõ nhập cung khi nào nhưng có con gái là Công Chúa Thiên Thánh. |
| 4 | Còn 8 hoàng hậu và một số phi tần khác |  |  |  |  |
| STT | Danh hiệu | Tên | Sinh mất | Mẹ | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Lý Nhân Tông  (李仁宗) | Lý Càn Đức (李乾德) | 1066-1127 | Nguyên Phi Ỷ Lan (元妃倚蘭) | Kế vị Lý Thánh Tông trở thành hoàng đế thứ 4 của triều Lý. |
| 2 | Minh Nhân vương  (明仁王) | Lý Càn Quyết | 1068-? | Nguyên Phi Ỷ Lan (元妃倚蘭) | Em trai ruột của Lý Nhân Tông. |
| 3 | Sùng Hiền Hầu (崇贤侯) |  | 1069-1130 | Không rõ | Phụ thân của Lý Thần Tông |
Nghĩa Nam Vương Lý Hưng Tích
| STT | Danh hiệu | Tên | Sinh mất | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Công chúa Động Thiên (洞天公主) | Lý Thị  (李氏) | ?-? |  |
| 2 | Công chúa Thiên Thánh (天圣公主) | Lý Thị  (李氏) | ?-? | Con gái của Thứ phi Dương thị. |
| 3 | Công chúa Bình Dương (平阳公主) | Lý Thị  (李氏) | ?-? |  |
| 4 | Công chúa Ngọc Kiều | Lý Ngọc Kiều  (李玉嬌) | 1042-1113 | Bà là con gái lớn của Phụng Càn vương Lý Nhật Trung là em trai của Lý Thánh Tông.  Được vua Lý Thánh Tông nhận làm con nuôi |
| 5 | Công chúa Từ Thục | Lý Thị  (李氏) | ?-? | Theo dã sử là con gái của Thượng Dương Hoàng Hậu. |
| 6 | Công Chúa Từ Huy | Lý thị (李氏) | ?-? | Theo dã sử là con gái của Thượng Dương Hoàng Hậu. |
Chú thích

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 106-107.
↑  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 117.
1 2 3 4 5  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 105.
1 2 3 4 5  Khuyết danh 1993, tr. 46.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 116.
1 2  Ngô Thì Sĩ 1991, tr. 50.
1 2  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 95-96.
↑  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 97.
1 2 3  Khuyết danh 1993, tr. 43.
↑  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 98-99.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 127.
1 2  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 104.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 132.
↑  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 93.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 133.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 324.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 393.
↑  Trần Trọng Kim 1971, tr. 252.
1 2 3 4  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 108.
↑  Khuyết danh 1993, tr. 56.
↑  Khuyết danh 1993, tr. 52.
1 2  Khuyết danh 1993, tr. 50.
1 2  Khuyết danh 1993, tr. 47.
1 2  Khuyết danh 1993, tr. 48.
1 2 3  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 134.
1 2 3 4  Trần Trọng Kim 1971, tr. 41.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 201.
↑  Vân Nhi. “Số phận hẩm hiu của 'An Nam tứ đại khí'”. Giác Ngộ Online. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 1 năm 2017. Truy cập 7 tháng 1 năm 2017.
↑  Thích Phước Đạt. “Tinh thần An cư trong Phật giáo thời nhà Trần”. Giác Ngộ Online. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 1 năm 2017. Truy cập 7 tháng 1 năm 2017.
↑  Hoàng Xuân Hãn 1949, chương XIV: "Đạo Phật thời Lý"
↑  Khuyết danh 1993, tr. 49.
1 2 3 4 5 6 7  Hoàng Xuân Hãn 1949, chương V: "Bang giao Lý - Tống"
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 137-138.
1 2 3  Hoàng Xuân Hãn 1949, chương II: "Đánh Chiêm Thành"
1 2 3 4  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 107-108.
1 2 3 4  Khuyết danh 1993, tr. 51-52.
↑  Lê Quý Đôn 1959, tr. 7.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 137.
↑  Lê Tắc 1961, tr. 123.
↑  Phuong & Lockhart 2011, tr. 270.
↑  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 108-109..
1 2  Ngô Sĩ Liên 1993, tr. 108-109.
↑  Lê Tung. Bản sao đã lưu trữ. Hội Bảo tồn di sản chữ Nôm. tr. 10b-11a. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2017. Đã định rõ hơn một tham số trong |tựa đề= và |title= (trợ giúp)
↑  Hà Nội đặt tên 27 đường, phố mới
Marin Marais

Marin Marais by André Bouys, 1704.
Marin Marais (tiếng Pháp: [maʁɛ]; ngày 31 tháng 5 năm 1656, Paris – ngày 15 tháng 8 năm 1728, Paris) là nhà soạn nhạc, nghệ sĩ đàn viol người Pháp.
Cuộc đời sự nghiệp

Ông học sáng tác với Jean-Baptiste Lully và học chơi đàn viol trầm với Monsieur de Sainte-Colombe trong sáu tháng. Ông được tuyển dụng làm nhạc sĩ cho triều đình hoàng gia Versailles vào năm 1676; năm 1679, ông được bổ nhiệm làm ordinaire de la chambre du roy pour la viole, một danh hiệu ông giữ cho đến năm 1725. Ngày 21 tháng 9 năm 1676, ông kết hôn với Catherine d'Amicourt và họ đã có với nhau 19 đứa con.
Marais được công nhận là một trong những nhà soạn nhạc đầu tiên của Âm nhạc chương trình. Ông là một nhạc sĩ chơi đàn viol trầm bậc thầy và là nhà soạn nhạc hàng đầu của Pháp về khí nhạc. Ông viết năm cuốn sách Pièces de viole (1686–1725) cho nhạc cụ, nhìn chung bao gồm các tổ khúc. Các tác phẩm khác của ông bao gồm một cuốn sách Pièces en trio (1692) và bốn vở opera (1693-1709).
Danh mục tác phẩm > Khí nhạc

Pieces for 1 and 2 viols, Book I
Pieces en trio pour les flutes, violon, et dessus de viole
Pieces for 1 and 2 viols, Book II (1701)
Pièces de violes, Book III (1711)
Pieces for 1 and 3 viols, Book IV (1717)
La gamme et autres morceaux de symphonie (1723)
Pièces de violes, Book V (1725)
145 Pieces for viol (ca. 1680), gồm các tác phẩm trong Books I – III
Danh mục tác phẩm > Opera

Idylle dramatique of 1686 (phần nhạc không còn)
Alcide (1693, phối hợp với Louis Lully)
Ariane et Bacchus (1696)
Alcyone (trình diễn vào ngày 18 tháng 2 năm 1706)
Sémélé (1709)
Pantomime des pages (với Louis Lully, phần nhạc không còn)
Danh mục tác phẩm > Nhạc tôn giáo

Te Deum (1701) for the recovery of the Dauphin (mất)
Motet Domine salvum fac regem (1701) for the recovery of the Dauphin (mất)
Media

Marin Marais (1656-1728) - Pièces a Une Viole du Premier Livre (1686) - Prelude - Fantaisie - Allemande - Double - Courante - Double - Sarabande - Gigue - Double
Performed by New Comma Baroque
Marin Marais (1656-1728) - Chaconne, No. 82 from Premier livre de pièces à une et à deux violes (1689)
Performed by New Comma Baroque
Marin Marais (1656-1728) - Tombeau de Mr. Meliton, No. 83 from Premier livre de pièces à une et à deux violes (1689)
Performed by the Viols of Fort Wayne
Marin Marais (1656-1728) - Excerpts from Suite No.3 from Pieces en trio pour les flutes, violon, et dessus de viole (1692)
Performed by New Comma Baroque
Sonnerie de Sainte-Geneviève du Mont de Paris "The Bells of St. Genevieve" from La Gamme et Autres Morceaux de Symphonie (1723)
Performed by New Comma Baroque
Sonnerie de Sainte-Geneviève du Mont de Paris "The Bells of St. Genevieve" from La Gamme et Autres Morceaux de Symphonie (1723)
Performed by the Advent Chamber Orchestra with Stephen Balderston (cello)
Chú thích

↑  Henri Temianka (1973). Facing the music; an irreverent close-up of the real concert world. New York: David McKay Co. tr. 82. OCLC 243915303.