stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tổ chức Quân đội Việt Nam Cộng hòa
Giai đoạn Đệ nhất Cộng hòa (1955-1963) > Cơ quan lãnh đạo tối cao

Lãnh đạo tối cao của Quân đội Việt Nam Cộng hòa là Tổng thống Việt Nam Cộng hòa, giữ vai trò là Tổng Tư lệnh Quân đội với thực quyền. Giúp việc cho Tổng thống về mặt quân sự là cơ quan Tham mưu biệt bộ trực thuộc Phủ Tổng thống, đứng đầu là một Tham mưu trưởng
Cũng cùng năm này Bộ Tổng Tham mưu không còn tuỳ thuộc vào Quân đội Liên hiệp Pháp. Sau đó từng giai đoạn đã cải biến và bổ sung hệ thống tổ chức của quân đội.
Giai đoạn Đệ nhất Cộng hòa (1955-1963) > Quân đội Việt Nam Cộng hòa

Trực thuộc Phủ Tổng thống:
Tham mưu Biệt bộ
Bộ trưởng Phụ tá Quốc phòng
Văn phòng Đổng lý
Trực thuộc Bộ Quốc phòng:
| STT | Tổng, Bộ | STT | Nha, Sở |
| --- | --- | --- | --- |
|  1 | Tổng Giám đốc Hành ngân kế |  1 | Nha Nhân viên |
|  2 |  Tổng Thanh tra Quân phí |  2 |  Nha Quân pháp |
|  3 |  Tổng Thanh tra Quân đội |  3 |  Nha Hiến binh |
|  4 |  Bộ Tổng Tham mưu |  4 |  Nha Chiến tranh Tâm lý |
|  |  |  5 |  Nha An ninh Quân đội |
|  |  |  6 |  Nha Cựu chiến binh  |
|  |  |  7 |  Nha Địa dư  |
|  |  |  8 |  Nha Xã hội  |
|  |  |  9 |  Nha Quân nhu |
|  |  |  10 |  Nha Quân cụ |
|  |  |  11 |  Nha Quân y  |
|  |  |  12 |  Nha Công binh |
|  |  |  13 |  Nha Quân bưu |
|  |  |  14 |  Nha Quân y |
|  |  |  15 |  Nha Truyền tin |

Trực thuộc Bộ Tổng Tham mưu:
| STT | Bộ Tư lệnh, Phòng, Sở | STT | Bộ chỉ huy, Trường Quân sự | STT | Quân khu, Sư đoàn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  1 |  Bộ Tư lệnh Hành quân |  1 |  Bộ Chỉ huy Viễn thông |  1 |  Đệ Nhất Quân khu |
|  2 |  Bộ Tư lệnh Không quân |  2 |  Bộ Chỉ huy Thông vận binh |  2 |  Đệ Nhị Quân khu |
|  3 |  Bộ Tư lệnh Hải quân |  3 |  Bộ Chỉ huy Pháo binh |  3 |  Đệ Tam Quân khu |
|  4 |  Bộ Tư lệnh Lực lượng Đặc biệt |  4 |  Bộ Chỉ huy Thiết giáp binh |  4 |  Đệ Tứ Quân khu |
|  5 |  Phòng 1 |  5 |  Bộ Chỉ huy Biệt động quân |  5 |  Đệ Ngũ Quân khu |
|  6 |  Phòng 2 |  6 |  Liên đoàn Nhảy dù |  6 |  Sư đoàn 1 Bộ binh |
|  7 |  Phòng 3 |  7 |  Liên đoàn Thủy quân Lục chiến |  7 |  Sư đoàn 2 Bộ binh |
|  8 |  Phòng 4 |  8 |  Trường Đại học Quân sự |  8 |  Sư đoàn 5 Bộ binh |
|  |  |  9 |  Trường Võ bị Quốc gia Đà Lạt |  9 |  Sư đoàn 7 Bộ binh |
|  |  |  10 |  Liên trường Võ khoa Thủ Đức |  10 |  Sư đoàn 9 Bộ binh |
|  |  |  11 |  Trường Hạ sĩ quan Đồng Đế |  11 |  Sư đoàn 21 Bộ binh |
|  |  |  12 |  Các Trường Chuyên môn Quân sự  |  12 |  Sư đoàn 22 Bộ binh |
|  |  |  13 |  Các Trung tâm Huấn luyện Quốc gia |  13 |  Sư đoàn 23 Bộ binh |
|  |  |  14 |  Các Trung tâm Huấn luyện Quân khu |  14 |  Sư đoàn 25 Bộ binh |
Giai đoạn Đệ Nhị Cộng hòa (1963-1975)

Cuối năm 1963, các tướng lãnh trong Quân đội Việt Nam Cộng hòa cầm đầu và thực hiện thành công Cuộc đảo chính lật đổ và sát hại Tổng thống Ngô Đình Diệm cùng bào đệ Ngô Đình Nhu. Từ đây bắt đầu phôi thai nền Đệ Nhị Cộng hòa. Cùng thời điểm, Chính quyền Cách mạng được sự cố vấn và viện trợ của Hoa Kỳ, đã cải tổ và bổ sung quân đội phát triển quy mô hơn, đồng thời cải danh Quân đội Việt Nam Cộng hòa thành Quân lực Việt Nam Cộng hòa.
Giai đoạn Đệ Nhị Cộng hòa (1963-1975) > Quân lực Việt Nam Cộng hòa

Trực thuộc Phủ Tổng thống:
Phủ Đặc uỷ Tình báo Trung ương
Lữ đoàn Liên binh Phòng vệ Phủ Tổng thống
Trực thuộc Bộ Quốc phòng:
Bộ Tổng Tham mưu
Tổng nha Tài chính và Thanh tra Quân phí
Tổng nha Nhân lực
Nha Đổng lý
Nha Quân pháp
Nha Quân sản
Nha Địa dư
Trường Cao đẳng Quốc phòng
Lãnh đạo Bộ Tổng Tham mưu:
Tổng Tham mưu trưởng
Tổng Tham mưu phó
Phụ tá Đặc trách Hành quân
Tham mưu trưởng Liên quân
Tham mưu phó Nhân viên
Tham mưu phó Tiếp vận
Trực thuộc Bộ Tổng Tham mưu
| STT | Phòng, Sở, Tổng cục | STT | Bộ Tư lệnh, Bộ Chỉ huy | STT | Quân đoàn, Sư đoàn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  1 |  Phòng 1 |  1 |  Tổng Thanh tra Quân lực |  1 |  Quân đoàn I và Quân khu 1 |
|  2 |  Phòng 2 |  2 | Bộ Tư lệnh Lực lượng Đặc biệt |  2 |  Quân đoàn II và Quân khu 2 |
|  3 |  Phòng 3 |  3 |  Bộ Tư lệnh Không quân |  3 |  Quân đoàn III và Quân khu 3 |
|  4 |  Phòng 5 |  4 |  Bộ Tư lệnh Hải quân |  4 |  Quân đoàn IV và Quân khu 4 |
|  5  |  Phòng 6 |  5 |  Sư đoàn Nhảy dù |  5 |  Biệt khu Thủ đô |
|  6 |  Phòng 7 |  6 |  Sư đoàn Thủy quân Lục chiến |  6 |  Sư đoàn 1 Bộ binh |
|  7 |  Phòng Tổng Quản trị |  7 |  Bộ Chỉ huy Biệt động quân |  7 |  Sư đoàn 2 Bộ binh |
|  8 |  Trung tâm Hành quân |  8 |  Liên đoàn 81 Biệt cách dù |  8 |  Sư đoàn 3 Bộ binh |
|  9 |  Tổng Hành dinh |  9 |  Bộ Chỉ huy Thiết giáp |  9 |  Sư đoàn 5 Bộ binh |
|  10 |  Đoàn Nữ Quân nhân |  10 |  Bộ Chỉ huy Pháo binh |  10 |  Sư đoàn 7 Bộ binh |
|  11 |  Tổng cục Tiếp vận |  11 |  Bộ Chỉ huy Quân cảnh |  11 |  Sư đoàn 9 Bộ binh |
|  12 |  Tổng cục Quân huấn |  12 |  Bộ Tư lệnhĐịa phương quân & Nghĩa quân |  12 |  Sư đoàn 18 Bộ binh |
|  13 |  Tổng cục Chiến tranh Chính trị |  |  |  13 |  Sư đoàn 21 Bộ binh |
|  14 |  Nha Kỹ thuậtBộ Tổng Tham mưu |  |  |  14 |  Sư đoàn 22 Bộ binh |
|  |  |  |  |  15 |  Sư đoàn 23 Bộ binh |
|  |  |  |  |  16 |  Sư đoàn 25 Bộ binh |
|  |  |  |  |  17 |  Năm Đặc khu |
|  |  |  |  |  18 |  Bốn mươi bốn Tiểu khu |
Phù hiệu, Kỳ hiệu Cơ quan và đơn vị

| Phù hiệu Kỳ hiệu | Tên gọi | Phù hiệu Kỳ hiệu | Tên gọi |
| --- | --- | --- | --- |
|   |  Quân kỳ Quân lực VNCH |   |  Kỳ hiệu Tổng Tư lệnh Quân lực |
|   |  Bộ Quốc phòng |   |  Nha Kỹ thuật |
|   |  Bộ Tổng Tham mưu |   |  Kỳ hiệu Tổng Tham mưu trưởng |
|   |  Tổng cục Chiến tranh Chính trị |   |  Đoàn Nữ Quân nhân |
|   |  Quân chủng Không quân |   |  Kỳ hiệu Bộ Tư lệnh Không quân |
|   |  Quân chủng Hải quân |   |  Kỳ hiệu Bộ Tư lệnh Hải quân |
|   |  Binh chủng Lực lượng Đặc biệt |   |  Binh chủng Biệt cách dù |
|   |  Binh chủng Nhảy dù |   |  Kỳ hiệu Binh chủng Nhảy dù |
|   |  Binh chủng Thủy quân Lục chiến |   |  Kỳ hiệu Thủy quân Lục chiến |
|   |  Binh chủng Biệt động quân |   |  Kỳ hiệu Biệt động quân |
|   |  Binh chủng Thiết giáp |   |  Binh chủng Pháo binh |
|   |  Binh chủng Quân cảnh |   |  Địa phương quân & Nghĩa quân |
|   |  Quân đoàn I và Quân khu 1 |   |  Kỳ hiệu Quân đoàn I |
|   |  Quân đoàn II và Quân khu 2 |   |  Kỳ hiệu Quân đoàn II |
|   |  Quân đoàn III và Quân khu 3 |   |  Kỳ hiệu Quân đoàn III |
|   |  Quân đoàn IV và Quân khu 4 |   |  Kỳ hiệu Quân đoàn IV |
|   |  Biệt khu Thủ đô |   |  Liên đoàn An ninh Thủ đô |
|   |  Sư đoàn 1 Bộ binh |   |  Sư đoàn 5 Bộ binh |
|   |  Sư đoàn 2 Bộ binh |   |  Kỳ hiệu Sư đoàn 2 Bộ binh |
|   |  Sư đoàn 3 Bộ binh |   |  Kỳ hiệu Sư đoàn 3 Bộ binh |
|   |  Sư đoàn 7 Bộ binh |   |  Kỳ hiệu Sư đoàn 7 Bộ binh |
|   |  Sư đoàn 9 Bộ binh |   |  Kỳ hiệu Sư đoàn 9 Bộ binh |
|   |  Sư đoàn 18 Bộ binh |   |  Sư đoàn 21 Bộ binh |
|   |  Sư đoàn 22 Bộ binh |   |  Kỳ hiệu Sư đoàn 23 Bộ binh |
|   |  Kỳ hiệu Sư đoàn 25 Bộ binh |  |  |
Kỳ hiệu Cơ sở đào tạo và huấn luyện

| Kỳ hiệu | Tên gọi | Kỳ hiệu | Tên gọi |
| --- | --- | --- | --- |
|   |  Trường Cao đẳng Quốc phòng |   |  Trường Chỉ huy và Tham mưu |
|   |  Đại học Chiến tranh Chính trị Đà Lạt |   |  Trường Võ bị Quốc gia Đà Lạt |
|   |  Trường Sĩ quan Trừ bị Thủ Đức |   |  Trường Hạ sĩ quan Đồng Đế Nha Trang |
|   |  Trường Chỉ huy và Tham mưu Trung cấp Không quân |   |  Trường Thiếu sinh quân Vũng Tàu |
|   |  Trường Nữ Quân nhân  |   |  Trường Thiết giáp Kỵ binh |
|   |  Trường Quân y |   |  Trường Công binh |
|   |  Trường Pháo binh - Dục Mỹ  |   |  Trường Quân cảnh |
|   |  Trung tâm Huấn luyện Chiến tranh Chính trị |   |  Trung tâm Huấn luyện Không quân - Nha Trang |
|   |  Trung tâm Huấn luyện Hải quân Nha Trang |   |  Trung tâm Huấn luyện Quốc gia Quang Trung |
|   |  Trung tâm Huấn luyện Quốc gia Vạn Kiếp |   |  Trung tâm Huấn luyện Nhảy Dù Vương Mộng Hồng |
|   |  Trung tâm Huấn luyện Thủy quân Lục chiến Rừng Cấm |   |  Trung tâm Huấn luyện Biệt động quân - Dục mỹ |
Giai đoạn sụp đổ

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, tướng Dương Văn Minh, Tổng thống thứ ba của nền Đệ Nhị Cộng hòa và cũng là Tổng thống cuối cùng của miền Nam Việt Nam đã đầu hàng đối phương dẫn đến sự cáo chung của Chính thể Việt Nam Cộng hòa sau 20 năm tồn tại. Tổ chức Quân lực Việt Nam Cộng hòa cũng tan rã theo.
Chú thích

↑  Còn gọi là Quốc trưởng
↑  Biệt khu Thủ đô là hậu thân của Quân khu Thủ đô gồm có: Đô thành Sài Gòn-Chợ Lớn (Thủ đô), Tiểu khu Gia Định và Đặc khu Côn Sơn, được đặt trực thuộc Quân đoàn III và Quân khu 3.
↑  Các đơn vị trực thuộc Tổng cục Tiếp vận:
- Cục Quân nhu, Cục Quân cụ, Cục Công binh, Cục Truyền tin, Cục Quân y, Cục Quân vận, Cục Quân Tiếp vụ, Cục Mãi dịch và các Bộ chỉ huy Tiếp vận 1, 2, 3, 4, 5.
↑  Các đơn vị trực thuộc Tổng cục Quân Huấn:
Xem bài:
- Quân trường Việt Nam Cộng hòa
↑  Các đơn vị trực thuộc Tổng cục Chiến tranh Chính trị:
- Cục Tâm lý chiến, Cục An ninh Quân đội, Cục Xã hội, Cục Chính huấn, các Nha Tuyên úy Công giáo, Phật giáo và Tin Lành.
↑  Các Đặc khu:
- Đặc khu Đà Nẵng (thuộc Quân khu 1)
- Đặc khu Cam Ranh (thuộc Quân khu 2)
- Đặc khu Vũng Tàu (thuộc Quân khu 3)
- Đặc khu Phú Quốc (thuộc Quân khu 4)
- Đặc khu Côn Sơn (thuộc Biệt khu Thủ đô)
↑  Bốn mươi bốn (44) Tiểu khu được đặt trực thuộc vào các Quân khu như sau:
Quân khu 1 (5 Tiểu khu):
- Quảng Trị, Thừa Thiên, Quảng Nam, Quảng Tín và Quảng Ngãi (Thị xã trực thuộc Trung ương: Huế và Đà Nẵng).
Quân khu 2 (12 Tiểu khu):
- Kontum, Pleiku, Phú Bổn, Darlac, Quảng Đức, Tuyên Đức, Lâm Đồng, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Thuận và Ninh Thuận (Thị xã trực thuộc Trung ương: Quy Nhơn, Nha Trang, Cam Ranh và Đà Lạt).
Quân khu 3 (11 Tiểu khu):
- Biên Hòa, Bình Dương, Bình Long, Bình Tuy, Gia Định, Hậu Nghĩa, Long An, Long Khánh, Phước Long, Phước Tuy và Tây Ninh (Thị xã trực thuộc Trung ương: Vũng Tàu). 
Quân khu 4 (16 Tiểu khu):
- An Giang, An Xuyên, Ba Xuyên, Bạc Liêu, Châu Đốc, Chương Thiện, Định Tường, Gò Công, Kiên Giang, Kiến Hòa, Kiến Phong, Kiến Tường, Phong Dinh, Sa Đéc, Vĩnh Bình và Vĩnh Long (Thị xã trực thuộc Trung ương: Mỹ Tho, Cần Thơ và Rạch Giá). 
Xem bài:
- Các Đơn vị Hành chính của Việt Nam Cộng hòa trước 1975
Ctenotus pallescens

| Ctenotus pallescens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Lacertilia
Họ (familia): Scincidae
Chi (genus): Ctenotus
Loài (species): C. pallescens
Danh pháp hai phần
Ctenotus pallescens Storr, 1970 
Ctenotus pallescens là một loài thằn lằn trong họ Scincidae. Loài này được Storr mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Chú thích

↑  “Ctenotus pallescens”. The Reptile Database. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2013.
Khoa Khoa học Sức khỏe và Văn hóa Thể chất của Đại học Công nghệ và Nhân văn Kazimierz Pułaski ở Radom

| --- | --- |
Wydział Nauk o Zdrowiu i Kultury Fizycznej
tiếng Latinh: Facultas Salus Scientia et Ars Athletica
Tên cũ: Viện sức khỏe
Loại hình: Trường công
Thành lập: 25/06/2009
Liên kết: Giáo phận Công giáo La Mã của Radom
Giám đốc: Prof. Zbigniew Kotwica
Phó trưởng khoa: Giáo sư Agnieszka Saracen
Vị trí: Radom, Masovian Voivodeship, Ba Lan 51°24′B 21°10′Đ﻿ / ﻿51,4°B 21,167°Đ﻿ / 51.400; 21.167
Khuôn viên: Đô thị
Địa chỉ: Chrobrego 37 PL26-600 Radom
Màu: Red     
Liên kết: Chương trình ERASMUS
Website: http://www.wz.pr.radom.pl
Khoa Khoa học Sức khỏe và Văn hóa Thể chất của Đại học Công nghệ và Nhân văn Kazimierz Pułaski tại Radom là một trường điều dưỡng và là một trong tám khoa của Đại học Công nghệ và Nhân văn Kazimierz Pułaski ở Radom, Ba Lan.
Lịch sử Viện

Khoa được thành lập vào ngày 25 tháng 6 năm 2009 bởi Viện nguyên lão của Đại học Kỹ thuật K. Pułaski  với tư cách là Viện Y tế. Kể từ năm học 2009/2010, Viện đã cung cấp hai chương trình đại học về điều dưỡng và vật lý trị liệu, cả nghiên cứu toàn thời gian và bán thời gian. Trong năm 2010, các nghiên cứu chuyển tiếp điều dưỡng bán thời gian đã được đưa vào chương trình (nghiên cứu đại học cho các y tá và nữ hộ sinh có giáo dục y tế thứ cấp). Vào ngày 1 tháng 3 năm 2012, Viện được chuyển thành Khoa Khoa học Sức khỏe và Văn hóa Thể chất.
Chương trình

Điều dưỡng
chu kỳ đầu tiên (toàn thời gian và bán thời gian)
nghiên cứu chuyển tiếp (bán thời gian)
Vật lý trị liệu
chu kỳ đầu tiên (toàn thời gian và bán thời gian)
chu kỳ thứ hai (toàn thời gian và bán thời gian)
Giáo dục thể chất
chu kỳ đầu tiên (toàn thời gian và bán thời gian)
Quản trị

Trưởng khoa - Giáo sư. Zbigniew Kotwica
Phó Trưởng khoa - Tiến sĩ Agnieszka Saracen
Khoa

Khoa Vật lý trị liệu
Khoa điều dưỡng
Khoa giáo dục thể chất
Kurttepe, Uzunköprü

| Kurttepe |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
KurttepeVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Edirne
Huyện: Uzunköprü
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 108 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 22200 
Kurttepe là một xã thuộc huyện Uzunköprü, tỉnh Edirne, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 108 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Edirne”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Hookeria saxatilis

| Hookeria saxatilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hookeriales
Họ (familia): Hookeriaceae
Chi (genus): Hookeria
Loài (species): H. saxatilis
Danh pháp hai phần
Hookeria saxatilis Mitt., 1869 
Hookeria saxatilis là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hookeria saxatilis”. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2014.
Halictonomia decemmaculata

| Halictonomia decemmaculata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Halictidae
Phân họ (subfamilia): Nomiinae
Chi (genus): Halictonomia
Loài (species): H. decemmaculata
Danh pháp hai phần
Halictonomia decemmaculata (Friese, 1900) 
Halictonomia decemmaculata là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1900.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Kotanakal, Hadagalli

| Kotanakal |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Bellary
Thành phố/thị trấn: Hadagalli
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Kotanakal là một làng thuộc tehsil Hadagalli, huyện Bellary, bang Karnataka, Ấn Độ.
Kurttepe, Pınarbaşı

| Kurttepe |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
KurttepeVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Kayseri
Huyện: Pınarbaşı
Dân số (2008)
 • Tổng cộng: 275 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 38710 
Kurttepe là một xã thuộc huyện Pınarbaşı, tỉnh Kayseri, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 275 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Kayseri”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2012.[liên kết hỏng]
Colysis longisora

| Colysis longisora> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Pteridopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Polypodiaceae
Chi (genus): Colysis
Loài (species): C. longisora
Danh pháp hai phần
Colysis longisora (Baker) Ching, 1933 
Colysis longisora là một loài thực vật có mạch trong họ Polypodiaceae. Loài này được (Baker) Ching miêu tả khoa học đầu tiên năm 1933.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Colysis longisora”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Cuộc bao vây thành Quy Nhơn

Cuộc bao vây thành Quy Nhơn là một trận chiến tạo nên bước ngoặt trong cuộc chiến tranh Tây Sơn-Chúa Nguyễn. Nó diễn ra trong hơn một năm từ 1800 đến 1801 giữa bên giữ thành là quân Nguyễn do Võ Tánh chỉ huy và quân Tây Sơn do Trần Quang Diệu cùng với Võ Văn Dũng chỉ huy với chiến thắng cuối cùng thuộc về Tây Sơn. Tuy thất bại, nhưng quân Nguyễn giữ Quy Nhơn đã giúp cho Nguyễn Ánh có điều kiện tấn công và chiếm giữ Phú Xuân năm 1801, một bước quan trọng trong việc kết thúc chiến tranh.
Tiền đề

Năm 1799, Nguyễn Ánh tự cầm quân đi đánh thành Quy Nhơn, tướng trấn giữ thành của Tây Sơn là Đại Tổng quản Lê Văn Thanh, Tư vũ Trần Danh Tuấn, Thiếu úy Trương Tấn Thúy đầu hàng dù trước đó Quang Toản đã sai Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng đem quân vào cứu. Sau đó, Nguyễn Ánh đổi tên thành Quy Nhơn thành Bình Định rồi sai tướng Võ Tánh đem hơn 1 vạn binh lính người Miên cùng Ngô Tùng Châu, Trịnh Hoài Đức và Lê Chất đến trấn giữ thành. Việc mất Quy Nhơn khiến Tây Sơn lo lắng nên họ ngay lập tức tìm cách chiếm lại. Năm 1800, hai danh tướng Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng tiến quân đến Quy Nhơn.
Diễn biến

Tháng 1 năm 1800, thủy quân Tây Sơn do Đại Tư đồ Võ Văn Dũng, Đại Đô đốc Vũ Văn Thành chỉ huy đổ bộ lên Thị Nại còn Thiếu phó Trần Quang Diệu thì đem bộ binh đánh tướng trấn thủ Bến Đá của quân Nguyễn là Nguyễn Văn Biện khiến ông này chạy về thành Bình Định. Thấy vậy, Võ Tánh liền cho người đi báo về Phú Yên xin viện binh. Quân Nguyễn ở Phú Yên trước đó đã lên đường nhưng trên đường đi bất ngờ tướng Nguyễn là Phạm Văn Điềm và một nhóm tướng khác chỉ huy quân quay lại chiếm Phú Yên rồi sang hàng Tây Sơn. Phạm Văn Điền nhanh chóng cho tổ chức củng cố, đắp lũy phòng thủ cắt đứt đường tiếp tế của quân Nguyễn từ Nam lên.
Cùng lúc tại Diên Khánh, Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng quyết định tấn công Võ Tánh. Từ ngày 26 tháng 1 năm 1800, ông cho quân vây chặt thành Quy Nhơn và đắp hơn 4.340 trượng lũy đất. Để huy động dân chúng quanh Quy Nhơn, văn quan Phan Huy Ích ra bài dụ để gợi nhớ về nơi phát tích:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "Quý phủ ta: cội gốc nền vương, dậu phên nhà nước," "Miền thang mộc vốn đúc non xây bể, mở mang bờ cõi bởi từ đây. Hội phong vân từng dìu phượng vịn rồng, ghi tạc thể quyền dành dõi để." "Dấu cờ nghĩa đã sáng công dực vận, buổi xe nhung thêm dong sức cần vương." "Mấy phen gió bụi nhọc con đòng, giúp oai võ cùng đều nhờ đất cũ. Ba huyện đá vàng đền tấc dạ, căm cừu thù chi để đội trời chung" | ” |
Quân tướng cũ vốn đã hàng quân Nguyễn của Tây Sơn bị tác động. Bỏ hàng ngũ về theo lại Tây Sơn rất nhiều, trong số đó có cả một số binh tướng đang ở trong thành Quy Nhơn như Đô đốc Võ Văn Sự, Nguyễn Bá Phong. May nhờ có viên Đô úy Ngô Văn Sở phát hiện, Võ Tánh thấy vậy liền cho đóng chặt cửa thành và giết hết số hàng binh Tây Sơn trước đó để phòng hậu hoạ.
Nguyễn Ánh ở Gia Định xuất binh cứu Võ Tánh, trên đường đi binh tướng Tây Sơn cũ lại đào ngũ về lại Tây Sơn rất nhiều, quân tiếp viện tới được Bình Định nhưng kẹt lại ở đồng Cây Cầy không thể liên lạc được với quân binh trong thành Quy Nhơn trước vòng vây chặt chẽ của Tây Sơn. Nguyễn Ánh bị cầm chân, lại thêm việc quân Tây Sơn cũ tiếp tục đào ngũ rất nhiều và khó khăn trong tiếp tế lương thực, ông bèn sai quân đi đánh các nơi và trưng thu lương thực. Quân Nguyễn đánh thắng được nhiều trận lớn, trong đó có một trận thủy chiến tại Thị Nại. Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng nhanh chóng cho quân bố phòng cẩn mật nên thế bộ binh Tây Sơn tại Quy Nhơn vẫn rất mạnh. Thấy vậy, Nguyễn Ánh sai người mang thư lẻn vào thành Quy Nhơn bảo Võ Tánh tìm đường mà thoát ra, Võ Tánh xin tử thủ để tạo điều kiện cho Nguyễn Ánh lấy Phú Xuân. Nguyễn Ánh bèn cho tướng Nguyễn Văn Thành và Nguyễn Huỳnh Đức ở lại cầm cự rồi kéo thủy binh ra thẳng Phú Xuân.
Nghe tin Phú Xuân bị đánh, Trần Quang Diệu không về mà phái hơn 5.000 quân do các tướng Tư khấu Phạm Công Định, Đại Đô đốc Lê Văn An, Trương Phúc Phượng, Đô đốc Lê Văn Từ về cứu. Quân Tây Sơn trên đường đi bị quân Nguyễn chặn đánh nên kẹt lại, Trần Quang Diệu thấy vậy không biết làm sao hơn là ra sức đôn đốc binh sĩ chiếm thành. Đầu năm 1802, Võ Tánh mở cửa thành đánh một trận cuối rồi tự vẫn để xin tha mạng binh sĩ. Trần Quang Diệu chiếm lại thành và tha cho binh Nguyễn, an táng Võ Tánh và thuộc tướng.
Kết quả

Quân Tây Sơn chiếm lại được thành Quy Nhơn sau hơn một năm vây hãm nhưng chính cuộc vây hãm kéo dài này đã khiến họ mất Phú Xuân. Sau đó không lâu, lũy Trấn Ninh ở phía Nam của Tây Sơn bị chiếm, Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng thấy thế không thể ở lại Quy Nhơn lâu nên quyết định bỏ thành để về Bắc cứu vua Cảnh Thịnh.
Chú thích

1 2 3  Tạ Chí Đại Trường 1973, tr. 318
↑  Tạ Chí Đại Trường 1973, tr. 318-319
1 2  Tạ Chí Đại Trường 1973, tr. 319
↑  Tạ Chí Đại Trường 1973, tr. 319-320
↑  Tạ Chí Đại Trường 1973, tr. 320
↑  Tạ Chí Đại Trường 1973, tr. 321-322
↑  Tạ Chí Đại Trường 1973, tr. 322
↑  Tạ Chí Đại Trường 1973, tr. 323-325
↑  Phan Khoang 2001, tr. 548-549
1 2  Phan Khoang 2001, tr. 550
1 2  Tạ Chí Đại Trường 1973, tr. 336
1 2 3  Trần Trọng Kim 1971, tr. 162
Chú thích > Thư mục

Trần Trọng Kim (1971), [[Việt Nam sử lược]], 2, Sài Gòn: Trung tâm Học liệu Xuất bản thuộc Bộ Giáo dục, Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 8 năm 2018, truy cập ngày 5 tháng 11 năm 2008 Tựa đề URL chứa liên kết wiki (trợ giúp).
Tạ Chí Đại Trường (1973), Lịch sử Nội Chiến Việt Nam 1771- 1802, Sài Gòn: Nhà xuất bản Văn Sử Học.
Phan Khoang (2001), Việt sử xứ Đàng Trong, Nhà xuất bản Văn Học.
Khoa Phụ

Khoa Phụ từ bản in thế kỷ 17 của Sơn hải kinh, sau bản vẽ gốc của Hồ Văn Hoán
Khoa Phụ (tiếng Trung: 夸父; bính âm: Kuāfù; Wade–Giles: K'ua-fu) là một vị thần trong thần thoại Trung Quốc, người mà mong muốn chiếm được Mặt Trời. Ông là cháu trai của Hậu Thổ.
Câu chuyện

Một ngày nọ, Khoa Phụ quyết định đuổi theo và bắt được Mặt Trời. Ông đã đi theo Mặt Trời từ phía Đông đến Tây, thoát sông Hoàng Hà và sông Vị Hà (tất cả các sông và hồ đi ngang qua con đường của ông) để làm dịu cơn khát cháy bỏng của ông. Tuy nhiên, các con sông lớn cũng không thể dập tắt cơn khát của mình, và khi ông tìm kiếm nhiều nước hơn, thì cuối cùng ông đã qua đời vì mất nước. Bó củi ông gánh theo đã mọc lên thành 1 rừng đào rộng lớn được gọi là rừng Đặng (tiếng Trung: 邓林; Hán Việt: Đặng Lâm).
Trong một phiên bản, Khoa Phụ đã biến thành một "dãy núi".
Theo cách sử dụng hiện đại của Trung Quốc, câu chuyện Khoa Phụ đuổi theo Mặt Trời (夸父追日; Hán Việt: Khoa Phụ Truy Nhật) được sử dụng để mô tả một người mà không đạt được mục tiêu của mình vì ông đánh giá quá cao bản thân.
Bộ tộc

"Khoa Phụ" cũng có thể được dùng để chỉ dân tộc của ông, Khoa Phụ thị (夸父氏) hoặc "Thị tộc Khoa Phụ", nó đôi khi được sử dụng để chỉ dân tộc hoặc cá nhân của ông.
Trong trận chiến Trận Phản, các bộ tộc của Xi Vưu đã liên minh với bộ tộc Khoa Phụ và bộ tộc Tam Miêu (三苗) và tấn công bộ tộc Viêm Đế.
Chú thích

↑  Yang, 154
↑  “Chinese Myth”. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 1 năm 2007. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2007.
↑  Yang, 155 and 263
↑  Summary of the story given in the definition of 夸父追日 in  现代汉语词典(第七版) [A Dictionary of Current Chinese (Seventh Edition)]. 北京. (Bắc Kinh): 商务印书馆. (The Commercial Press.). ngày 1 tháng 9 năm 2016. tr. 513, 755. ISBN 978-7-100-12450-8.
↑  Friedman, Amy; Johnson, Meredith (ngày 20 tháng 7 năm 2014). “Kua Fu Chases the Sun (A Chinese Folktale)”. uexpress. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2014.
Psimada herlinadiehiae

| Psimada herlinadiehiae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Psimada
Loài (species): P. herlinadiehiae
Danh pháp hai phần
Psimada herlinadiehiae Kobes, 1983 
Psimada herlinadiehiae là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).