Phân biệt chủng tộc
Từ nguyên, định nghĩa và cách sử dụng > Khoa học xã hội và hành vi

Các nhà xã hội học, nói chung, công nhận "chủng tộc" là một cấu trúc xã hội. Điều này có nghĩa là, mặc dù các khái niệm về chủng tộc và phân biệt chủng tộc dựa trên các đặc điểm sinh học có thể quan sát được, bất kỳ kết luận nào được rút ra về chủng tộc trên cơ sở những quan sát đó đều bị ảnh hưởng nặng nề bởi các hệ tư tưởng văn hóa. Phân biệt chủng tộc, như một ý thức hệ, tồn tại trong một xã hội ở cả cấp độ cá nhân và thể chế.
Trong khi phần lớn các nghiên cứu và nghiên cứu về phân biệt chủng tộc trong suốt nửa thế kỷ qua đã tập trung vào "phân biệt chủng tộc trắng" trong thế giới phương Tây, các ghi chép lịch sử về thực tiễn xã hội dựa trên chủng tộc có thể được tìm thấy trên toàn cầu. Do đó, phân biệt chủng tộc có thể được định nghĩa rộng rãi để bao hàm những định kiến và hành vi phân biệt đối xử cá nhân và nhóm dẫn đến lợi thế về vật chất và văn hóa được trao cho đa số hoặc một nhóm xã hội thống trị. Cái gọi là "phân biệt chủng tộc trắng" tập trung vào các xã hội trong đó dân số da trắng chiếm đa số hoặc nhóm xã hội thống trị. Trong các nghiên cứu về các xã hội đa số da trắng này, tổng hợp các lợi thế về vật chất và văn hóa thường được gọi là " đặc quyền da trắng".
Quan hệ chủng tộc và chủng tộc là những lĩnh vực nghiên cứu nổi bật trong xã hội học và kinh tế. Phần lớn các tài liệu xã hội học tập trung vào phân biệt chủng tộc trắng. Một số tác phẩm xã hội học sớm nhất về phân biệt chủng tộc đã được chấp nhận bởi nhà xã hội học W. E. B. Du Bois, người Mỹ gốc Phi đầu tiên lấy bằng tiến sĩ từ Đại học Harvard. Du Bois đã viết, "vấn đề của thế kỷ XX là vấn đề của đường màu da."  Wellman (1993) định nghĩa phân biệt chủng tộc là "niềm tin bị trừng phạt về mặt văn hóa, bất kể ý định nào có liên quan, bảo vệ những lợi thế của người da trắng vì vị trí phụ thuộc của thiểu số chủng tộc". Trong cả xã hội học và kinh tế học, kết quả của các hành động phân biệt chủng tộc thường được đo lường bằng sự bất bình đẳng về thu nhập, của cải, giá trị ròng và khả năng tiếp cận các tài nguyên văn hóa khác (như giáo dục), giữa các nhóm chủng tộc.
Trong xã hội học và tâm lý học xã hội, bản sắc chủng tộc và việc mua lại bản sắc đó, thường được sử dụng như một biến số trong nghiên cứu phân biệt chủng tộc. Tư tưởng chủng tộc và bản sắc chủng tộc ảnh hưởng đến nhận thức của cá nhân về chủng tộc và phân biệt đối xử. Cazenave và Maddern (1999) định nghĩa phân biệt chủng tộc là "một hệ thống đặc quyền nhóm 'dựa trên chủng tộc' hoạt động ở mọi cấp độ xã hội và được tổ chức bởi một hệ tư tưởng tinh vi về uy quyền của màu da/chủng tộc. Tính trung tâm chủng tộc (mức độ mà một nền văn hóa nhận ra bản sắc chủng tộc của cá nhân) dường như ảnh hưởng đến mức độ phân biệt đối xử của thanh niên Mỹ gốc Phi nhận thức trong khi hệ tư tưởng chủng tộc có thể làm ảnh hưởng đến cảm xúc bất lợi của sự phân biệt đối xử đó. "  Sellers và Shelton (2003) phát hiện ra rằng mối quan hệ giữa phân biệt chủng tộc và đau khổ cảm xúc đã được kiểm duyệt bởi hệ tư tưởng chủng tộc và niềm tin xã hội.
Một số nhà xã hội học cũng cho rằng, đặc biệt ở phương Tây, nơi chủ nghĩa phân biệt chủng tộc thường bị trừng phạt tiêu cực trong xã hội, phân biệt chủng tộc đã thay đổi từ một cách trắng trợn sang một biểu hiện ngụy biện hơn về định kiến chủng tộc. Các hình thức phân biệt chủng tộc "mới hơn" (ẩn hơn và dễ phát hiện hơn) - có thể được coi là được nhúng trong các quy trình và cấu trúc xã hội - khó khám phá cũng như thách thức hơn. Có ý kiến cho rằng, trong khi ở nhiều quốc gia, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc công khai hoặc ngày càng trở nên cấm kỵ, ngay cả trong số những người thể hiện thái độ rõ ràng bình đẳng, một sự phân biệt chủng tộc ngầm hay ác cảm vẫn được duy trì trong tiềm thức.
Quá trình này đã được nghiên cứu rộng rãi trong tâm lý học xã hội như là các hiệp hội ngầm và thái độ ngầm, một thành phần của nhận thức ngầm. Thái độ tiềm ẩn là những đánh giá xảy ra mà không có nhận thức có ý thức đối với một đối tượng thái độ hoặc bản thân. Những đánh giá nói chung là thuận lợi hoặc không thuận lợi. Họ đến từ những ảnh hưởng khác nhau trong kinh nghiệm cá nhân. Thái độ tiềm ẩn không được xác định một cách có ý thức (hoặc chúng được xác định không chính xác) dấu vết của kinh nghiệm trong quá khứ làm trung gian cho những cảm giác, suy nghĩ hoặc hành động thuận lợi hoặc bất lợi đối với các đối tượng xã hội. Những cảm giác, suy nghĩ hoặc hành động này có ảnh hưởng đến hành vi mà cá nhân có thể không nhận thức được.
Do đó, phân biệt chủng tộc trong tiềm thức có thể ảnh hưởng đến quá trình xử lý hình ảnh của chúng ta và cách trí óc của chúng ta hoạt động khi chúng ta tiếp xúc với những khuôn mặt có màu sắc khác nhau. Ví dụ, khi nghĩ về tội phạm, nhà tâm lý học xã hội Jennifer L. Eberhardt (2004) của Đại học Stanford cho rằng, "màu đen có liên quan đến tội phạm mà bạn sẵn sàng chọn ra những đối tượng tội phạm này". Phơi nhiễm như vậy ảnh hưởng đến tâm trí của chúng ta và chúng có thể gây ra sự phân biệt chủng tộc trong tiềm thức trong hành vi của chúng ta đối với người khác hoặc thậm chí đối với các đối tượng. Do đó, những suy nghĩ và hành động phân biệt chủng tộc có thể nảy sinh từ những khuôn mẫu và nỗi sợ hãi mà chúng ta không nhận thức được.
Trong xã hội toàn cầu hóa ngày nay, phân biệt chủng tộc (cùng với các giá trị văn hóa, tôn giáo của nhóm) là một trong những yếu tố dẫn đến mâu thuẫn tâm lý và mất niềm tin lẫn nhau. Đây là môi trường thuận lợi cho sự phát sinh tư tưởng cực đoan và hành vi bạo lực.