stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bùi Thị Trường
Cuộc đời

Bùi Thị Trường sinh năm 1917 ở khu vực xã Mỹ Hòa, quận Trà Ôn, tỉnh Cần Thơ, nay thuộc thị xã Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long. Năm 1935, chịu ảnh hưởng từ tư tưởng yêu nước của sư Nhựt Quang, bà bắt đầu tham gia phong trào chống Pháp. Năm 1936, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, là cán bộ Liên Tỉnh ủy Cần Thơ.
Cùng năm, bà cùng Nguyễn Văn Nhẫn (sư Nhựt Quang) và Chiêm Thị Ngó được Liên Tỉnh ủy điều động đến Thành Bạc Liêu để phát triển cơ sở. Từ năm 1936 đến 1938, bà đã thành lập được nhiều chi bộ cộng sản tại tỉnh Bạc Liêu.
Ngày 25 tháng 10 năm 1938, Hội nghị các tổ chức Đảng ở Bạc Liêu được Liên Tỉnh ủy tổ chức ở Lung Lá–Nhà Thể, với sự góp mặt của đại biểu ba quận Cà Mau, Giá Rai và Vĩnh Châu. Hội nghị đã bầu ra Ban Chấp hành lâm thời của Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu gồm bảy Ủy viên do Bùi Thị Trường làm Bí thư, Trần Văn Đại làm Phó Bí thư, Nguyễn Tấn Khương làm Ủy viên Thường vụ.
Cuối năm 1938, bà được Liên Tỉnh ủy Cần Thơ cử đến tỉnh lỵ Vĩnh Long để hoạt động. Năm 1939, bà được bổ sung vào Tỉnh ủy lâm thời Sóc Trăng. Năm 1940, bà được Xứ ủy Nam Kỳ điều về xây dựng ở cơ sở ở Ô Cấp (Vũng Tàu).
Năm 1945, bà là Ủy viên Thị ủy Thị xã Cần Thơ, giữ chức vụ Phó Hội trưởng Hội Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Cần Thơ. Năm 1948, bà được bầu vào Tỉnh ủy Sóc Trăng, phụ trách Bí thư Đảng đoàn Phụ nữ tỉnh. Năm 1950, bà được điều động về Khu 9 làm Phó Hội trưởng Hội Phụ nữ Khu 9.
Năm 1955, bà làm cán bộ Phụ nữ ở Quận 2 (Hà Nội). Năm 1957, bà được bầu làm Hội trưởng Hội Phụ nữ Quận 1. Năm 1960, được bầu làm Ủy viên Khu phố Hoàn Kiếm. Năm 1966, bà giữ chức vụ Bí thư Đảng ủy Bệnh viện B Nhi.
Bà nghỉ hưu năm 1981 và qua đời ngày 3 tháng 8 năm 1988.
Vinh danh

Huân chương Độc lập hạng Nhất
Huân chương Kháng chiến hạng Nhất
Huy hiệu Thành đồng Tổ quốc
Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng
Tên của bà được đặt cho một con đường ở thành phố Bạc Liêu, thị trấn Ngan Dừa (Hồng Dân) và thành phố Cà Mau.
Chú thích

↑  Phạm Quang Chiến (19 tháng 11 năm 2019). “Vĩnh Long: Giáo dục truyền thống, ý thức trách nhiệm cho thế hệ trẻ”. Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2023.
↑  Nguyễn Nguyên (2007). “Chùa Bồ Đề”. Cổng Thông tin điện tử tỉnh Vĩnh Long. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2023.
↑  Nguyễn Nguyên (27 tháng 4 năm 2008). “Chùa Bồ Đề”. Đài Phát thanh - Truyền hình Vĩnh Long. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 5 năm 2023. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2023.
1 2 3 4  Nguyễn Quang Ân & Trương Minh Chiến 2010, tr. 119–120
↑  Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu 2002, tr. 47–64
↑  Nguyễn Hoe 1995, tr. 66
↑  Diễm Phương (25 tháng 8 năm 2015). “Đại hội thành lập Quận ủy Cà Mau tiến tới thành lập Tỉnh ủy Cà Mau”. Cổng thông tin điện tử tỉnh Cà Mau. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 7 năm 2022. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2023.
↑  “Đảng bộ tỉnh Cà Mau qua các kỳ đại hội”. Báo Cà Mau. 23 tháng 9 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 5 năm 2019. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2023.
↑  Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu 2002, tr. 65
↑  Tỉnh ủy Sóc Trăng (2002). “Chương II: Cuộc vận động dân chủ và Tỉnh ủy lâm thời được thành lập (1936–1939)” (PDF). Lịch sử Đảng tỉnh Sóc Trăng tập II (1954 – 1975). Sóc Trăng: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Sóc Trăng.
↑  Tỉnh ủy Sóc Trăng (2002). “Chương III: Cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ 1940 ở Sóc Trăng” (PDF). Lịch sử Đảng tỉnh Sóc Trăng tập II (1954 – 1975). Sóc Trăng: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Sóc Trăng.
↑  Ủy ban nhân dân tỉnh Bạc Liêu (25 tháng 7 năm 2008). “Quyết định 23/2008/QĐ-UBND về việc đặt tên một số đường trên địa bàn thị xã Bạc Liêu (giai đoạn II) và thị trấn Ngan Dựa, huyện Hồng Dân”.
↑  Tâm Hỏa (20 tháng 7 năm 2008). “Sáu Liên - Người con gái Cái Tàu bất khuất”. Cổng thông tin điện tử tỉnh Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 5 năm 2023. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2023.
↑  “Góp ý dự thảo Quyết định về việc ban hành Ngân hàng tên đường và công trình công cộng trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu”. Cổng thông tin điện tử thành phố Bạc Liêu. 26 tháng 10 năm 2020. Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2023.
Bolbitis novoguineensis

| Bolbitis novoguineensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Dryopteridaceae
Chi (genus): Bolbitis
Loài (species): B. novoguineensis
Danh pháp hai phần
Bolbitis novoguineensis Hennipman 
Bolbitis novoguineensis là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Hennipman mô tả khoa học đầu tiên năm 1977.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Bolbitis novoguineensis”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Parmaschema tumidum

| Parmaschema tumidum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Discolomatidae
Chi (genus): Parmaschema
Loài (species): P. tumidum
Danh pháp hai phần
Parmaschema tumidum John, 1954 
Parmaschema tumidum là một loài bọ cánh cứng trong họ Discolomatidae. Loài này được John miêu tả khoa học năm 1954.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Bolbitis × nanjenensis

| Bolbitis × nanjenensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Dryopteridaceae
Chi (genus): Bolbitis
Loài (species): B. nanjenensis
Danh pháp hai phần
Bolbitis × nanjenensis C.M.Kuo, 1990 
Bolbitis × nanjenensis là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được C.M.Kuo mô tả khoa học đầu tiên năm 1990.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Bolbitis × nanjenensis”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Châu Hưng (thị trấn)

Đối với các định nghĩa khác, xem Châu Hưng.
Châu Hưng là thị trấn huyện lỵ của huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu, Việt Nam.
Địa lý

Thị trấn Châu Hưng nằm ở trung tâm huyện Vĩnh Lợi, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Hưng Thành và tỉnh Sóc Trăng
Phía tây giáp xã Châu Thới và xã Long Thạnh
Phía nam giáp xã Hưng Hội và thành phố Bạc Liêu
Phía bắc giáp xã Châu Hưng A.
Thị trấn Châu Hưng có diện tích 31,98 km², dân số năm 2022 là 17.242 người, mật độ dân số đạt 539 người/km².
Hành chính

Thị trấn Châu Hưng được chia thành 8 ấp: Bà Chăng, Cái Dầy, Mặc Đây, Nhà Thờ, Tân Tạo, Thông Lưu B, Xẻo Chích, Xẻo Lá.
Lịch sử

Sau năm 1975, xã Châu Hưng thuộc huyện Vĩnh Lợi.
Ngày 20 tháng 12 năm 1975, Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam ban hành Nghị quyết số 19/NQ về việc điều chỉnh lại việc hợp nhất tỉnh ở miền Nam Việt Nam cho sát với tình hình thực tế, theo đó tỉnh Cà Mau và tỉnh Bạc Liêu được tiến hành hợp nhất vào ngày 1 tháng 1 năm 1976 với tên gọi ban đầu là tỉnh Cà Mau – Bạc Liêu. Khi đó, xã 
Châu Hưng thuộc huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Cà Mau – Bạc Liêu.
Ngày 10 tháng 3 năm 1976, Ban đại diện Trung ương Đảng và Chính phủ về việc đổi tên tỉnh Cà Mau – Bạc Liêu thành tỉnh Minh Hải. Khi đó, xã Châu Hưng thuộc huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Minh Hải.
Ngày 25 tháng 7 năm 1979, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 275-CP về việc chia xã Châu Hưng thành 3 xã: Châu Hưng, Phước Hưng và Hòa Hưng.
Ngày 14 tháng 2 năm 1987, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 33B-HĐBT về việc:
Tách một phần diện tích và dân số của xã Châu Thới để sáp nhập vào xã Thới Thắng.
Sáp nhập xã Thới Thắng và xã Phước Hưng vào Hòa Hưng.
Tách một phần diện tích và dân số của xã Hòa Hưng để sáp nhập vào xã Châu Hưng và xã Hưng Hội.
Xã Hòa Hưng có 4.954 ha đất và 9.991 nhân khẩu.
Xã Châu Hưng có 2.491 ha đất và 6.528 nhân khẩu.
Ngày 9 tháng 11 năm 1990, Ban Tổ chức Chính phủ ban hành Quyết định số 483/QĐ-TCCP về việc sáp nhập xã Hòa Hưng mới giải thể vào xã Châu Hưng và xã Châu Thới.
Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh tỉnh Minh Hải thành tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau. Khi đó, xã Châu Hưng thuộc huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu.
Ngày 13 tháng 5 năm 2002, Chính phủ ban hành Nghị định số 55/2002/NĐ-CP về việc thành lập xã Châu Hưng A trên cơ sở điều chỉnh 2.959,21 ha diện tích tự nhiên và 9.680 nhân khẩu của xã Châu Hưng.
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Châu Hưng còn lại 2.801,92 ha diện tích tự nhiên và 11.164 nhân khẩu.
Ngày 26 tháng 7 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 96/2005/NĐ-CP về việc thành lập huyện Hòa Bình trên cơ sở một phần diện tích và dân số của huyện Vĩnh Lợi. Xã Châu Hưng trực thuộc huyện Vĩnh Lợi.
Ngày 28 tháng 9 năm 2006, UBND tỉnh Bạc Liêu ban hành Quyết định số 659/QĐ-UBND về việc công nhận xã Châu Hưng là đô thị loại V.
Ngày 6 tháng 4 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 57/2007/NĐ-CP về việc thành lập thị trấn Châu Hưng – thị trấn huyện lỵ của huyện Vĩnh Lợi trên cơ sở toàn bộ 3.155 ha diện tích tự nhiên và 11.311 nhân khẩu của xã Châu Hưng; điều chỉnh toàn bộ 265,23 ha diện tích tự nhiên và 1.438 nhân khẩu của ấp Xẻo Chích thuộc xã Châu Thới.
Thị trấn Châu Hưng có 3.420,23 ha diện tích tự nhiên và 12.749 nhân khẩu.
Kinh tế - xã hội > Kinh tế

Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch tích cực, tăng tỷ trọng theo hướng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại và dịch vụ. Toàn thị trấn hiện có 14 cơ sở công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, 21 cơ sở lưu trú và 12 cơ sở kinh doanh ăn uống.
Trong 5 năm qua (2015 - 2020), thị trấn Châu Hưng còn quan tâm chăm lo tốt các đối tượng chính sách, người có công và thực hiện tốt công tác an sinh xã hội. Cụ thể là vận động các nguồn lực xây mới, sửa chữa 182 căn nhà tình nghĩa, tình thương, nhà đại đoàn kết; giúp đỡ vốn, cây - con giống cho 114 hộ nghèo,... Nhờ đó mà tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn hiện nay giảm còn 2,38%.
Năm 2020, tốc độ tăng trưởng bình quân của thị trấn Châu Hưng đạt 7,6%/năm (chỉ tiêu Nghị quyết 7%). Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực, tăng tỉ trọng thương mại, dịch vụ, giảm tỉ trọng nông nghiệp. Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và xây dựng (CN - TTCN & XD) chiếm 25%, tạo động lực cho phát triển đô thị. Thương mại - dịch vụ (TM - DV) chiếm 31%, đóng góp vào sự tăng trưởng ngành TM-DV trên địa bàn. Nông nghiệp chiếm tỉ trọng 41%. Thu nhập bình quân đầu người đạt 55,4 triệu đồng/người/năm, thu ngân sách vượt chỉ tiêu pháp lệnh (4.416.765.000 đồng, đạt 101,51%). Văn hóa - xã hội có sự tiến bộ; an sinh xã hội đảm bảo; quốc phòng - an ninh được giữ vững. Công tác xây dựng Đảng đạt được những kết quả tích cực. Bộ mặt đô thị khởi sắc, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng lên, tạo sự tin tưởng, phấn khởi trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân.
Kinh tế - xã hội > Giáo dục

Trong năm qua, cấp ủy đảng, chính quyền luôn quan tâm, chú trọng đầu tư cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng dạy và học, đến nay trên địa bàn thị trấn có 2 trường đạt chuẩn quốc gia mức độ II (Trường Tiểu học Hoa Lư và Trường Mầm non Sơn Ca).
Kinh tế - xã hội > Chợ

Hiện nay, thị trấn có chợ thị trấn Châu Hưng cạnh Quốc lộ 1, ấp Cái Dầy.
Kinh tế - xã hội > Y tế

Hiện nay, thị trấn có 1 trạm y tế tại ấp Xẻo Chích.
Văn hóa

Các hoạt động văn hóa - thông tin, thể dục - thể thao tiếp tục được nâng cao, ngày càng phong phú, đa dạng phục vụ kịp thời nhiệm vụ chính trị và đời sống tinh thần của Nhân dân. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” từng bước đi vào chiều sâu, tạo được sự chuyển biến và đạt những kết quả đáng phấn khởi. Thị trấn Châu Hưng có 100% hộ có phương tiện nghe nhìn, 75% người dân được tiếp cận dịch vụ Internet, có 3.504 hộ được bình xét đạt chuẩn Gia đình văn hóa.
Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” gắn với thực hiện cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” ngày càng đi vào chiều sâu và thu được nhiều kết quả tích cực; đến nay, 8/8 ấp đạt chuẩn văn hóa từ 9 năm liền trở lên, 4/4 đơn vị trường học, quỹ tín dụng nhân dân giữ vững danh hiệu đơn vị văn hóa.
Giao thông

Kết cấu hạ tầng được đầu tư, diện mạo thị trấn thay đổi khá rõ nét. Tranh thủ sự quan tâm đầu tư của huyện, trong nhiệm kỳ qua, thị trấn Châu Hưng đã làm mới 5 tuyến lộ với chiều dài 9,5km; xây dựng mới và sửa chữa 10 cây cầu. Đồng thời còn đầu tư nâng cấp, làm mới các tuyến giao thông chính nối liền các ấp và các khu dân cư; đầu tư 5 tuyến điện, nâng tỷ lệ hộ sử dụng điện an toàn trên địa bàn thị trấn lên 99,2%, tăng 2,2% so với năm 2015.
Thị trấn Châu Hưng có 17 tuyến đường đô thị chính:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Quốc lộ 1  Đường 19/5  Hoa Lư  Bùi Văn Viết  Lê Thị Quý  Võ Văn Kiệt  |  Ngô Quang Nhã  Nguyễn Phúc Nguyên  Ngô Văn Ngộ  Phạm Thị Chữ  Nguyễn Thị Dần  Trương Thị Cương  |  Lê Thị Mạnh  Huỳnh Thị Hoa  Huỳnh Thị Ngó  Tân Tạo  |
Chú thích

1 2  “Nghị định số 57/2007/NĐ-CP về việc thành lập thị trấn Châu Hưng thuộc huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu”. 6 tháng 4 năm 2007. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2021.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
1 2  “Quyết định số 659/QĐ-UBND về việc công nhận xã Châu Hưng, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu là đô thị loại V”. Công báo tỉnh Bạc Liêu. 28 tháng 9 năm 2006. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 10 tháng 9 năm 2023.
1 2 3  N.Kim Yến (20 tháng 8 năm 2024). “Đề án số 02/ĐA-UBND về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023 – 2025 của tỉnh Bạc Liêu”. Cổng thông tin điện tử tỉnh Bạc Liêu. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2024.
↑  Tổng cục Thống kê
↑  Ban Biên tập (21 tháng 6 năm 2024). “Tài liệu họp Ủy viên Ủy ban nhân dân huyện Vĩnh Lợi ngày 26/6/2024: Tài liệu lần 1: Thuyết minh điều chỉnh quy hoạch chung đô thị thị trấn Châu Hưng, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050”. Cổng thông tin điện tử huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu. tr. 22. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 9 năm 2024. Truy cập ngày 1 tháng 9 năm 2024.
↑  “Quyết định số 275-CP về việc điều chỉnh địa giới một số xã và thị trấn thuộc tỉnh Minh Hải”. Thư viện pháp luật. 25 tháng 7 năm 1979.
↑  “Quyết định số 33B-HĐBT năm 1987 về việc phân vạch, điều chỉnh địa giới hành chính một số xã, phường, thị trấn của các thị xã Bạc Liêu, Cà Mau và các huyện Cái Nước, Đầm Dơi, Ngọc Hiển, Vĩnh Lợi, Giá Rai, Hồng Dân, Thới Bình, Trần Văn Thời thuộc tỉnh Minh Hải”. Thư viện pháp luật. 14 tháng 2 năm 1987.
↑  Quyết định số 483/QĐ-TCCP ngày 9-11-1990 của Ban Tổ chức – Cán bộ Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới một số xã thuộc các huyện Hồng Dân và Vĩnh Lợi, tỉnh Minh Hải.
↑  “Nghị quyết về việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh”. 6 tháng 11 năm 1996. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2021.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
↑  “Nghị định số 55/2002/NĐ-CP về việc thành lập phường, xã thuộc thị xã Bạc Liêu và huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu”. 13 tháng 5 năm 2002. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2021.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
↑  “Nghị định số 96/2005/NĐ-CP về việc thành lập huyện Hòa Bình, tỉnh Bạc Liêu”. 26 tháng 7 năm 2005. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2021.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
1 2 3  “Đảng bộ thị trấn Châu Hưng: Quyết tâm hoàn thành mục tiêu đưa thị trấn trở thành đô thị loại IV”. Báo Bạc Liêu Online. 25 tháng 5 năm 2020.
1 2 3  Uông Văn Thịnh - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND thị trấn Châu Hưng (18 tháng 3 năm 2021). “TẬP TRUNG CÁC NGUỒN LỰC, QUYẾT TÂM XÂY DỰNG THỊ TRẤN CHÂU HƯNG TRỞ THÀNH ĐÔ THỊ LOẠI IV VÀO NĂM 2025”. Cổng thông tin điện tử huyện Vĩnh Lợi. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2022.
Người Ba Na

Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group
| --- | --- |

Khu vực có số dân đáng kể
Việt Nam, Hoa Kỳ, Pháp 
 Việt Nam: 286.910 năm 2019
 Hoa Kỳ: ≈ 10.000
 Pháp: ≈ 5.000
Ngôn ngữ
Tiếng Ba Na, tiếng Việt, tiếng Anh
Tôn giáo
Thiên Chúa Giáo
Sắc tộc có liên quan
Người Xơ Đăng, Người Jrai của Ngữ chi Chamic, Người Giẻ Triêng, Người Kinh 
Người Ba Na (Bahnar; các nhóm nhánh: Jơ Lơng, Rơ Ngao, Glar, Tơ Lô, Bơ Nâm, Kriem, KonKơdeh) là một dân tộc trong số 54 dân tộc tại Việt Nam.
Người Ba Na cư trú chủ yếu ở vùng Degar Tây Nguyên và cao nguyên trung phần Việt Nam, có dân số sấp xỉ 287 nghìn người năm 2019, có đời sống văn hóa tinh thần phong phú và giàu bản sắc. Nét đẹp trong văn hóa được thể hiện ở nhiều mặt, từ hoạt động sản xuất, sinh hoạt hàng ngày đến các lễ hội.
Hình ảnh nhà thờ gỗ Bana Kon Tum
Địa bàn cư trú

Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, người Ba Na ở Việt Nam có dân số 286.910 người, cư trú tại 51 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố. Người Ba Na cư trú tập trung tại các tỉnh:
Gia Lai (189.367 người, chiếm 11,8% dân số toàn tỉnh và 45,9% tổng số người Ba Na tại Việt Nam),
Kon Tum (68.799 người, chiếm 12,5% dân số toàn tỉnh và 43,7% tổng số người Ba Na tại Việt Nam),
Bình Định (21.650 người, chiếm 8,0% tổng số người Ba Na tại Việt Nam),
Phú Yên (4.680 người, chiếm 1,8 % tổng số người Ba Na tại Việt Nam).
Người Ba Na có nhiều tên gọi khác nhau theo nơi cư trú hay phong tục tập quán mỗi vùng.
Người Ba Na là dân tộc bản địa Việt Nam có từ lâu đời tập trung ở các vùng Tây Nguyên điển hình là hai tỉnh Kon Tum, Gia Lai đây được coi là bản địa cũng như địa bàn cư trú của người Ba Na
Tại Mỹ có một số người Ba Na nhập cư theo diện HO.
Ngôn ngữ và các nhóm địa phương

Tiếng Ba Na liên quan đến tiếng Kinh.
Người Ba Na nói tiếng Ba Na thuộc Ngữ chi Ba Na là một ngôn ngữ thuộc Ngữ hệ Nam Á (hay còn gọi ngôn ngữ Môn-Khmer), cùng với đó là Ngữ chi Ba Na và Ngữ chi Việt-Mường được xếp vào ngôn ngữ Môn-Khmer.
Ngôn ngữ và các nhóm địa phương > Các nhóm địa phương người Ba Na

"Bahnar Jơlơng": Sinh sống tại phía Đông Tp. Kon Tum và huyện Kon Rẫy.
"Bahnar Rơngao": Sinh sống chủ yếu ở huyện Đắk Hà và Tp. Kon Tum tỉnh Kon Tum. Tiếng Rơngao thuộc nhóm Bahnar Bắc và gần với tiếng Sê Đăng (đặc biệt là nhánh Sơ Drá), là trung gian giữa các nhánh Bahnar và Xơ Đăng. Để dễ hình dung, lấy  Tp. Kon Tum làm ranh giới, phía Tây Tp. Kon Tum có nhánh "Bahnar Rơngao", còn phía Đông Tp. Kon Tum là nhánh "Bahnar Jơlơng" (cụ thể là xã Đăk Tờ Re, huyện Kon Rẫy).
"Bahnar Gơlar": Cư trú ở các huyện Mang Yang, Đắc Đoa và Chư Sê, tỉnh Gia Lai
"Bahnar Konkơđeh": có nghĩa là người vùng thấp - Ala kông, có thể xem là phân nhóm trung gian giữa nhóm "Bahnar Bơnâm" và "Bahnar Tơlô", sinh sống chủ yếu ở Đak Pơ và phía Nam huyện Kbang. Địa bàn sinh sống của nhóm "Bahnar Kon Kơđeh" cơ bản cư trú trong tiểu vùng núi thấp Đông Nam Gia Lai.
"Bahnar Kriem": Cư trú ở huyện Vĩnh Thạnh, An Lão, Hoài Ân và Tây Sơn, tỉnh Bình Định
"Bahnar Tơlô": Cư trú ở huyện Kông Chro và huyện An Khê, tỉnh Gia Lai.
"Bahnar Bơnâm": Sống ở vùng rừng già (phần lớn thuộc các xã Lơ Ku, Krong huyện Kbang hiện nay). Địa bàn sinh sống cơ bản của nhóm Bahnar Bơnâm cư trú trong tiểu vùng núi cao Đông Bắc Gia Lai. Là tên gọi để chỉ những nhóm Ba Na ở vùng cao hơn (không nhầm lẫn với người Mơ Nâm, một nhánh của người Sê Đăng).
"Bahnar Roh"...
Nhà cửa

Ở mỗi làng có một nhà công cộng là nhà Rông to, đẹp ở giữa làng. Nhà rông cao lớn và đẹp đứng nổi bật giữa làng, đó là trụ sở của làng, nơi các già làng họp bàn việc công, nơi dân làng hội họp, nơi trai chưa vợ và góa vợ ngủ đêm, nơi tiến hành các nghi lễ phong tục của cộng đồng và cũng là nơi tiếp khách lạ vào làng.
Nhà ở của người Ba Na thuộc loại hình nhà sàn. Trước đây khi chế độ gia đình lớn còn thịnh hành, ở vùng người Ba Na sinh sống thường có những căn nhà dài hàng trăm mét, tuy nhiên hiện nay chế độ gia đình lớn không còn nữa, mô hình các gia đình nhỏ với những căn nhà sàn gọn gàng xuất hiện ngày càng nhiều. Nhà sàn ngắn của các gia đình nhỏ là phổ biến. Nhà sàn thường dài từ 7m đến 15m, rộng từ 3m-4m, cao từ 4m-5m, sàn cách mặt đất khoảng 1m đến 1,5m
Mặc dù có nhiều thay đổi, nhưng vẫn tìm được ở nhiều địa phương khác nhau những ngôi nhà Ba Na với những đặc điểm đặc trưng của nhà cổ truyền Ba Na là nhà nóc hình mai rùa hoặc chỉ còn là hai mái chính với hai mái phụ hình khum - dấu vết của nóc hình mai rùa. Chỏm đầu dốc có "sừng" trang trí (với các kiểu khác nhau tùy theo địa phương). Vách che nghiêng theo thế "thượng thu hạ thách". Có nhà, cột xung quanh nhà cũng chôn nghiêng như thế vách. Thang đặt vào một sàn lộ thiên trước cửa nhà. Trên sàn này người ta đặt cối giã gạo (cối chày tay). Điểm đáng chú ý là dưới đáy cối có một cái "ngõng". Khi giã gạo người ta cắm cái ngõng ấy vào một cái lỗ đục trên một thanh gỗ đặt trên sàn.
Nhà tre vách nhưng có thêm lớp đố, bên ngoài buộc rất cầu kỳ như là một lớp trang trí.
Bộ khung nhà kết cấu đơn giản. Có làm vì kèo nhưng vẫn trên cơ sở của vì cột. Tổ chức mặt bằng đơn giản.
Hôn nhân, gia đình

Người Ba Na cho phép tự do tìm hiểu và lựa chọn bạn đời, việc cưới xin đều theo nếp cổ truyền. Vợ chồng trẻ ở luân phiên mỗi bên một thời gian, theo thỏa thuận giữa hai gia đình hai bên, sau khi sinh con đầu lòng mới làm nhà riêng. Trẻ em luôn đợc người khác yêu quý.
Các con được thừa kế gia tài như nhau. Trong gia đình, mọi người sống hòa thuận bình đẳng. Người Ba Na thờ cúng nhiều thần linh.
Dân làng không đặt trùng tên nhau. Trong trường hợp những người trùng tên gặp nhau, họ làm lễ kết nghĩa, tùy tuổi tác mà xác lập quan hệ anh-em, cha-con, mẹ-con.
Người Ba Na không có họ, nhưng để phân biệt thì sẽ thêm chữ A vào tên cho nam (ví dụ: A Huy, A Lâm), và chữ Y vào tên cho nữ (ví dụ: Y Đai, Y Nhok).
Tên của người Ba Na thường được chọn là từ không có nghĩa. Tuy nhiên đôi khi cái tên lại có nghĩa. Ví dụ như tên các nhân vật trong các câu chuyện cổ và sử thi Ba Na: Rang Hơnglong (ánh sao), Rang Hu (ánh bạc), Rang Mah (ánh vàng), Rang Theng (hoa sen), Rang Tơdap (bông gạo), Rang Blo (hoa sổ) đối với nữ; Dăm Sem Treng (Chim Treng), Dăm Sem Hlum (chim bói cá), Dăm Tre Wet (chim te te), Dăm Sem Plenh (chim én) đối với nam.
Một số gia đình có thói quen đặt tên con theo phụ âm đầu của cha hoặc mẹ. Ví dụ: cha tên là A Phan thì các con có thể là A Phu, A Pham, Y Phat, Y Phui,... Các cặp vợ chồng gặp khó khăn trong việc có con sẽ chọn những cái tên xấu (ví dụ: "Ier" nghĩa là gà, "Ko" nghĩa là chó, "Meo" nghĩa là mèo, "Nhung" nghĩa là heo), với quan niệm rằng đứa trẻ mang cái tên xấu sẽ không bị bắt đi.
Kinh tế

Người Ba Na sinh sống nhờ nông nghiệp, chủ yếu là trồng rẫy. Cùng với trồng trọt, từng gia đình thường có nuôi gia cầm, gia súc như trâu, bò, dê, lợn, gà. Chó cũng được nuôi nhưng không bị giết thịt. Hầu như mỗi làng đều có lò rèn. Một số nơi biết làm đồ gốm đơn giản, phụ nữ dệt vải tự túc đồ mặc trong gia đình. Đàn ông đan chiếu, lưới, các loại gùi, giỏ, mủng... Việc mua bán theo nguyên tắc hàng đổi hàng, xác định giá trị bằng gà, rìu, gùi thóc, lợn hay nồi đồng, ché, chiêng, cồng, trâu, v.v...
Văn hoá

Nhạc cụ đa dạng: cồng, chiêng kết cấu đa dạng, đàn: t'rưng, khinh khung, gôông, klông pút, kơni, kèn: tơ nốt, arơng, tơ tiếp,... Nghệ thuật chạm khắc gỗ phát triển. Trong kho tàng văn nghệ dân gian, còn phải kể đến các làn điệu dân ca, các điệu múa trong những ngày hội hay các nghi lễ tôn giáo. Những hình thức trang trí sinh động trên nhà rông và đặc biệt những tượng nhà mồ v.v... mộc mạc, đơn sơ, nhưng tinh tế và sinh động như cuộc sống của người Ba Na.