Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
Lịch sử

Ngày 27 tháng 10 năm 1976, Trường Đại học Văn khoa Sài Gòn và Trường Đại học Khoa học Sài Gòn sáp nhập thành Trường Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh theo Quyết định số 426/TTg của Thủ tướng.
Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh ban đầu được thành lập vào ngày 27 tháng 1 năm 1995 theo Nghị định 16/CP của Chính phủ trên cơ sở sắp xếp 9 trường đại học (Trường Đại học Tổng hợp, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thủ Đức, Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Nông Lâm, Trường Đại học Kinh tế, Trường Đại học Tài chính Kế toán, Trường Đại học Sư phạm, Trường Đại học Kiến Trúc, Phân hiệu Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh) lại thành 10 trường đại học thành viên và chính thức ra mắt vào ngày 6 tháng 2 năm 1996.
Quy hoạch của Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh được phát triển trên nền tảng của quy hoạch Làng Đại học Thủ Đức do kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế và xây dựng từ thập niên 1960, trong đó bao gồm việc xây dựng một số hệ thống đường sá và hạ tầng cho khu đại học đường và khu biệt thự cho các giáo sư, tổng thể các công trình của Trường Đại học Nông Lâm Súc xây xong vào khoảng 1974 (nay là Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh), Đại học Khoa học và một số biệt thự trong khu ở cho giáo sư.
Năm 1996, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn được tách ra từ Trường Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh theo Quyết định số 1236/GDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 30 tháng 3 năm 1996.
Ngày 12 tháng 2 năm 2001, Thủ tướng Phan Văn Khải ra Quyết định số 15/2001/QĐ-TTg về việc tổ chức lại hai đại học quốc gia tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.Theo đó, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (cũng như Đại học Quốc gia Hà Nội) có quy chế tổ chức và hoạt động riêng dưới sự quản lý trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ, là trung tâm đào tạo đại học, sau đại học và nghiên cứu khoa học – công nghệ đa ngành, đa lĩnh vực, chất lượng cao, đạt trình độ tiên tiến, làm nồng cốt cho hệ thống giáo dục đại học, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Cũng theo quyết định này, một số trường thành viên trước đây của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tách ra độc lập và chỉ trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Giữa tháng 3 năm 2016, Văn phòng Chính phủ công bố quyết định của Thủ tướng về chuyển đổi cơ quan chủ quản của 2 trường đại học. Theo quyết định, Trường Đại học Việt – Đức sẽ được bàn giao về cho Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Theo đó, trong vòng 60 ngày, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ bàn giao nguyên trạng Trường Đại học Việt – Đức (bao gồm các dự án đầu tư) về cho Đại học Quốc gia. Như vậy, Trường Đại học Việt – Đức có thể sẽ là trường thành viên thứ 7 của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, vào ngày 29 tháng 8 năm 2016, Văn phòng Chính phủ đã công bố kết luận của Thủ tướng về việc không chuyển Trường Đại học Việt – Đức về Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Theo đó, Trường Đại học Việt – Đức tiếp tục trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trong giai đoạn đầu xây dựng trường.
Ngày 8 tháng 12 năm 2016, Thủ tướng có văn bản đồng ý chủ trương chuyển Trường Đại học An Giang từ trường đại học chịu sự quản lý trực tiếp của UBND tỉnh An Giang thành trường đại học thành viên của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng tới năm 2019 trường mới chính thức được chuyển vào Đại học Quốc gia.
Ngày 3 tháng 6 năm 2024, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà đã ký quyết định thành lập Trường Đại học Khoa học Sức khỏe là trường đại học thành viên của Đại học Quốc gia TP.HCM. Trường Đại học Khoa học Sức khỏe là trường đại học thành viên thứ 8 của Đại học Quốc gia TP.HCM được thành lập trên cơ sở Khoa Y trực thuộc đại học này.
Hiện nay, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh có 8 trường đại học thành viên: Trường Đại học Bách khoa, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Quốc tế, Trường Đại học Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Kinh tế – Luật, Trường Đại học An Giang, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe và Phân hiệu Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tại tỉnh Bến Tre.
Ngày 16/3/2024, Ban Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng Ủy ban Nhân dân tỉnh Bến Tre đã công bố đề án thành lập Trường Đại học Tây Nam Bộ trên cơ sở phát triển Phân hiệu Đại học Quốc gia tại tỉnh Bến Tre. Đề án này nêu rõ Phân hiệu Đại học Quốc gia tại tỉnh Bến Tre được định hướng phát triển thành trường Đại học đa ngành, tập trung vào các ngành thế mạnh của khu vực Tây Nam Bộ, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho tỉnh Bến Tre nói riêng và Tây Nam Bộ nói chung. Việc thành lập Trường Đại học Tây Nam Bộ thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh trên cơ sở Phân hiệu Đại học Quốc gia tại tỉnh Bến Tre đã được đề cập đến từ năm 2020 và được xác định trong Nghị quyết Đại hội XI Đảng bộ tỉnh này
Ngày 13/11/2024, theo kế hoạch số 04-KH/BCĐ của Ban Chỉ đạo Trung ương về việc sắp xếp, tinh gọn và tái cơ cấu bộ máy quản lý Trung ương, cùng với Đại học Quốc gia Hà Nội, Thủ tướng Chính phủ đề xuất chuyển giao Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh về chịu sự quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Theo đó, khi được giao về cho Bộ Giáo dục quản lý, 2 Đại học Quốc gia sẽ sắp xếp, hợp nhất, sáp nhập những đơn vị trùng lặp, kết thúc những đầu mối đơn vị hoạt động không hiệu quả, đồng thời thành lập Tổ Công tác với sự tham vấn, hỗ trợ từ các Bộ/cơ quan ngang bộ để tìm phương án hợp nhất phù hợp dưới sự chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà