stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cuộc tấn công Mumbai 2008
Tấn công > Khủng bố đánh vào Mumbai

Tối thứ tư 26/11, các toán khủng bố vũ trang súng máy đã tấn công vào Mumbai, thành phố trung tâm tài chính của Ấn Độ. Ít nhất có 7 địa điểm bị tấn công bao gồm một nhà ga xe lửa, một hàng ăn và 2 khách sạn sang trọng có nhiều người nước ngoài cư ngụ. Những cuộc chạm súng với cảnh sát chống khủng bố kéo dài suốt đêm và cho tới sáng thứ năm 27/11 quân đội còn bao vây hai khách sạn Taj Mahal rất nổi tiếng và Trident Oberoi nơi một số công dân Anh và Hoa Kỳ bị bắt giữ làm con tin. Đây là hai khách sạn cao cấp tại một thành phố đông người có mức sống khá giả so với các thành phố khác tại Ấn Độ.
Theo cảnh sát, bốn kẻ tình nghi khủng bố bị tiêu diệt trong lúc tẩu thoát trên xe hơi tại hai địa điểm bị tấn công, hai nghi can khác bị bắn thiệt mạng tại khách sạn Taj Mahal, và chín người có vũ trang đã bị bắt. Có 3 cảnh sát thiệt mạng trong đó có chỉ huy trưởng lực lượng đặc nhiệm chống khủng bố. Một nhóm quá khích Hồi giáo ít được biết tới có tên là Deccan Mujahideen đã nhận đứng đằng sau vụ này. Đây là một tổ chức lạ, ít người nghe tên từ trước. Sau nửa đêm, rạng sáng thứ năm 27/11, lửa đã bốc cháy dữ dội và nhiều tiếng nổ đã được ghi nhận tại khách sạn Taj Mahal. Từ khách sạn nằm ven biển, người ta đã nghe những tiếng la hét và thấy khói đen bốc lên cao. Các chuyên viên cứu hỏa đã xịt nước vào ngọn lửa. Họ dùng thang để mang người ra khỏi những cửa sổ hoặc ban công ở trên cao.
Bộ ngoại giao Israel tìm kiếm tin tức của khoảng 20 công dân Do Thái mất tích trong khi cảnh sát Mumbai nói có 4 khủng bố cố thủ ở một cao ốc tên là Nariman House, nơi có nhiều gia đình Do Thái cư ngụ. Suốt đêm các tay súng khủng bố này đã bắn từ trong tòa nhà và đạn lạc làm chết một cặp vợ chồng và một thiếu niên. Cafe Leopold, một nhà hàng quen thuộc với khách Tây phương, cũng là một địa điểm bị tấn công. Ngoài ra một toán vũ trang đã đột nhập nhà ga xe lửa Chhatrapati Shivaji và xả súng bắn vào những hành khách đi làm về trễ đang đợi tàu.
Tấn công > Khủng bố nhắm vào người Anh và người Mỹ

Theo các nhân chứng, những nhóm vũ trang đã nhắm vào người ngoại quốc làm con tin, đặc biệt là người Anh và người Mỹ. Có ít nhất 200 người bị thương. Bọn khủng bố chỉ đặc biệt chú ý tìm bắt dân Anh và Mỹ. Theo lời một nhân chứng những kẻ tấn công đã đột ngột xuất hiện tại khu vực lễ tân vào lúc 10 giờ tối ngày 26/11, uy hiếp tập trung tất cả mọi người và sau khi xét hỏi giấy tờ hộ chiếu đã bắt giữ làm con tin khoảng 15 khách dân Anh và Mỹ. Theo cảnh sát, một số con tin đã bị quân khủng bố bắt tại hai khách sạn Taj Mahal và Oberoi. Theo lời kể của Ashok Patel, một công dân Anh, những người vũ trang đã xông vào khách sạn và la lớn nhiều lần: "Ai có sổ thông hành Mỹ hoặc Anh?". Từ 7 đến 15 người ngoại quốc bị bắt làm con tin tại khách sạn Taj Mahal.
Tấn công > Biệt kích giải cứu các con tin

Trong quân phục màu đen, các lính biệt kích Ấn Độ đã bắn chết ba tên  khủng bố tại một trong hai khách sạn bị tấn công. Họ tiến vào từng phòng tại hai khách sạn năm sao ở Mumbai để giải cứu hàng chục người còn bị kẹt lại trong cuộc tấn công. Nỗ lực giải cứu kéo dài suốt cả ngày 27/11 trong tiếng súng và tiếng nổ lớn, giữa lúc các ngọn lửa vẫn còn thấy bốc cháy từ khách sạn Taj Mahal. Một số con tin và xác người đã được đưa ra khỏi các tòa nhà.
Vào sáng sớm 27/11, các binh sĩ chính phủ đã đưa vài chục con tin ra khỏi khách sạn Oberoi. Một trong những người được giải cứu cho báo chí biết ông nhìn thấy nhiều xác chết bên trong khách sạn. Nhưng ông từ chối không cho biết thêm chi tiết, nói rằng đã hứa với cảnh sát là không cho biết tin tức gì về cuộc giải cứu trong lúc còn đang được tiến hành. Có 45 con tin đã được đưa ra khỏi khách sạn Oberoi và khoảng 35 người khác bị kẹt. Cảnh sát từ từ tiến hành cuộc giải cứu để khỏi gây nguy hại cho những người bị cầm giữ. "Sự an toàn của những người bị kẹt là điều rất quan trọng," theo lời ông A.N. Roy, một viên chức cảnh sát cao cấp. "Việc này sẽ mất thời giờ nhưng sẽ được hoàn tất mỹ mãn," ông nói.
Tấn công > Tình hình chưa trở lại bình thường

Sáng ngày 27/11 tình hình ở Mumbai vẫn chưa yên tĩnh. Các trường học đều được lệnh đóng cửa và nhà chức trách khuyên dân chúng đừng nên ra khỏi nhà trong khi chưa biết có thể còn những cuộc tấn công nào khác hay không. Tuy nhiên vẫn có rất đông dân chúng hiếu kỳ tập trung tới xem ở 10 địa điểm đã xảy ra các vụ tấn công đêm trước.
Người ta còn nghe thấy tiếng súng nổ ở hai khách sạn 5 sao Oberoi Trident Hotel và Taj Mahal Palace. Tại khách sạn Oberoi khoảng 100 cảnh sát đặc biệt mở cuộc hành quân giải cứu 4 hoặc 5 khách ngoại quốc bị bắt giữ làm con tin ở tầng 19. Tại khách sạn Taj Mahal thỉnh thoảng có những loạt súng máy vang lên và sau đó cảnh sát hộ tống hàng chục vị khách, hầu hết là người Tây phương, ra khỏi khách sạn vẫn còn lửa cháy ở một trong hai tòa nhà cao tầng. Tất cả con tin đều được giải thoát. Tại bệnh viện phụ nữ và nhi đồng Cama, toán khủng bố cũng giữ một số con tin nhưng đến sáng 27/11 tình hình đã trở lại yên tĩnh. Không rõ những kẻ tấn công đã bị giết hay rút chạy.
Sau những giờ thỉnh thoảng có tiếng súng và tiếng nổ ngày 28/11 ở Taj Mahal, một khách sạn với 565 phòng, cuộc giao tranh bùng lên vào lúc chập tối khi các lực lượng Ấn Độ bắt đầu phóng lựu đạn vào khách sạn, nơi người ta tin rằng ít nhất một tay súng còn cố thủ bên trong một phòng khiêu vũ. Lính biệt kích giết chết hai tay súng cuối cùng bên trong khách sạn Oberoi gần đấy trước đó trong ngày. Các viên chức an ninh nói những cuộc hành quân hầu như đã chấm dứt.
Nhóm được giải cứu từ Oberoi, nhiều người cầm sổ thông hành, gồm ít nhất hai người Mỹ, một người Anh, hai người Nhật vài người Ấn Độ. Vài người mang hành lý với cờ Canada. Một người đàn ông trong một bộ đồ làm bếp ôm một em bé. Khoảng 20 thành viên của các hãng hàng không đã được giải thoát, kể cả nhân viên của các hãng Lufthansa của Đức và Air France của Pháp.
Tấn công > Hậu quả

Bài chi tiết: Hậu quả của cuộc tấn công Mumbai 2008
Chính quyền Mumbai nhìn nhận là hoàn toàn bị bất ngờ với vụ tấn công vì không có tin tức tình báo nào chứng tỏ có thể xảy ra một hành động phối hợp quy mô như vậy. Tổng kết có 173 người chết và 308 bị thương. Ít nhất có 11 khủng bố, 9 đã bị giết và 1 bị bắt sống. 12 cảnh sát tử nạn trong đó có Hemant Karkare, chỉ huy trưởng cảnh sát đặc biệt chống khủng bố ở Mumbai bị bắn chết trong cuộc chạm súng tại khách sạn Oberoi.
Nhiều cơ quan truyền thông Ấn Độ cho biết đã nhận được e-mail của tổ chức mang tên Deccan Mujahideen, một nhóm Hồi giáo ít ai biết đến, nhận trách nhiệm về hành động này. Nhật báo Ấn Độ phát hành tại thủ đô New Delhi hôm 27/11 đi tựa lớn nơi trang nhất: "Chiến tranh ở Mumbai".
Nạn nhân

Những biệt kích xông vào trụ sở của một nhóm Do Thái chính thống ở Mumbai tìm thấy xác của năm con tin, các viên chức giải cứu của Ấn Độ và Israel nói, giữa lúc một cuộc giao tranh mới bùng lên tại khách sạn sang trọng Taj Mahal và những lực lượng khác của Ấn Độ chấm dứt một cuộc bao vây tại một khách sạn năm sao khác. 175 người bị giết chết, kể cả 22 người ngoại quốc - trong số đó có hai người Mỹ, một người Úc, một người Nhật và một người Anh, theo lời giới hữu trách địa phương. Một người Ý và một người Đức khác cũng thiệt mạng, theo tin từ Bộ Ngoại giao các quốc gia này. Vào sẩm tối ngày 28/11, các lính biệt kích Ấn Độ xuất hiện từ trung tâm Do Thái bị bao vây với các khẩu súng trường được giơ lên như một dấu hiệu chiến thắng, sau một ngày bao vây và các binh sĩ từ trên các trực thăng đổ bộ xuống bằng dây. Tuy nhiên, bên trong là năm con tin đã chết.
Một toán thuộc đơn vị y khoa khẩn cấp ZAKA của Israel vào tòa nhà sau vụ đột kích và báo cáo rằng năm con tin và hai tay súng đã thiệt mạng, một phát ngôn viên của ZAKA ở Israel nói. Nhiều báo cáo truyền thông tại địa phương, khi trích lời các viên chức quân sự hàng đầu, cũng nói rằng năm con tin và hai tay súng đã bị giết chết tại trung tâm Do Thái. Cho tới tối 28/11, ít nhất chín tay súng đã bị giết chết, một người bị bắt giữ và có tới sáu người vẫn còn ở khách sạn Taj Mahal, theo lời R.Patil, một viên chức cao cấp tại tiểu bang Maharashtra, nơi Mumbai là thủ phủ. Những người khác nói có thể chỉ có một hoặc hai tay súng còn ở bên trong.
Căng thẳng với Pakistan

Bài chi tiết: Quy tội cho cuộc tấn công Mumbai 2008
Đã có những nghi ngờ về việc nước láng giềng Pakistan là nơi đặt bộ chỉ huy của bọn khủng bố. Điều này đã làm nóng lên quan hệ giữa 2 nước láng giềng vốn không êm đẹp. Pakistan đang lo ngại về khả năng Ấn Độ tấn công do căng thẳng giữa 2 bên đang ngày càng lên cao. Những kẻ khủng bố được cho là thuộc nhóm khủng bố Hồi giáo ủng hộ Pakistan là Lashkar-e-Toiba.
Việc bắt giữ các nghi can

Vào hôm 8-12, An ninh Pakistan đã bắt giữ 15 người trong đó có Zaki-ur-Rehman Lakhvi, người bị phía Ấn Độ xem là chủ mưu vụ tấn công này. Tuy nhiên, Pakistan tuyên bố sẽ không giao những nghi can bắt giữ được cho phía Ấn Độ, mà sẽ "xử lý những người bị bắt theo luật pháp Pakistan" - theo lời ngoại trưởng Pakistan Shah Mehmood Qureshi
Danh sách các tên khủng bố

Cảnh sát Ấn Độ đã công khai danh tính của mười tay súng được coi là có liên quan đến vụ khủng bố này. Trong đó có chín người đã bị giết chết, người còn lại đang được thẩm vấn. 

Mười tay súng này bao gồm:
Nasir, bí danh Abu Umar (tham gia tấn công Nariman House)
Abu Ali (tấn công Taj Palace)
Soheb (tấn công Taj Palace)
Fahad Ullah (tấn công Oberoi)
Azam Amir Kasab (lúc bị bắt còn sống, nhưng bị treo cổ ngày 21 tháng 11 năm 2012)
Bada Abdul Rehaman (tấn công Taj Palace)
Abdul Rehaman Chota (tấn công Oberoi)
Ismal Khan (tấn công nhà ga CST)
Babar Imaran (tấn công Nariman House)
Nazir, bí danh Abu Omer (tấn công Taj Palace)
Phản ứng quốc tế

Một phát ngôn viên Nhà Trắng cho biết, "Hoa Kỳ lên án hành động khủng bố này và sẽ tiếp tục đứng bên cạnh người Ấn Độ trong giai đoạn thảm họa này. Tổng thống Bush ngỏ lời chia buồn với người Ấn Độ và những gia đình vô tội bị giết hoặc bị thương trong những vụ tấn công."
Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh cáo buộc là các "lực lượng ngoại quốc" có can dự vào cuộc tấn công này.
Chú thích

↑  Nổ súng tại 2 khách sạn tại Mumbai
↑  Tấn công khủng bố tại Ấn Độ gây ra 78 người chết tại Mumbai
1 2
1 2 3 4  “Ấn Độ đối mặt với khủng bố 170”. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2008.
↑  “Thương vong tại vụ nổ ở Mumbai”. Truy cập 26 tháng 11 năm 2008.
↑  “Hiện trường vụ tấn công tại Mumbai”. Thời New York. 30 tháng 11 năm 2024. Truy cập 30 tháng 11 năm 2008.
↑  “Pakistan lo ngại bị Ấn Độ tấn công”. Truy cập ngày 7 tháng 12 năm 2008.
↑  “Pakistan bắt giữ nghi phạm đầu sỏ vụ tấn công Mumbai”. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2008.
↑  “Pakistan: Không giao nghi can khủng bố cho Ấn Độ”. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2008.
↑  “Ấn Độ công bố danh tính các tay súng tấn công Mumbai”. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2008.
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
Tàu lửa tại trạm Mahim station bị đặt bom ngày 11-07-2006
Khách sạn Trident Hotel bị hư hại
Người Ấn Độ thắp nến tưởng niệm nạn nhân
Hình (nước)

Đối với các định nghĩa khác, xem Hình (định hướng).
Nước Hình trong lịch sử Trung Quốc là một nước chư hầu của nhà Chu và tồn tại đến khoảng thời Xuân Thu thì bị nước Tấn tiêu diệt.
Khái quát lịch sử

Đây là một công quốc, với các vị quân chủ là người họ Cơ. Người sáng lập là Hình Bằng Thúc Cơ Tư (con trai thứ tư của Chu Công Đán). Đến khoảng giữa thế kỷ 7 TCN, Hình một lần vong quốc do bị nước Vệ diệt nhưng lại được Tấn Hiến công giúp phục quốc nhưng thực chất chỉ là thuộc quốc của Tấn.
Đến thời Hình Nguyên công thì Hình bị Tấn tiêu diệt. Nước Hình truyền nối được 19 đời vua.
Các vua nước Hình

Hình Bằng Thúc Cơ Tư
Hình công Yêm
Hình Văn bá
Hình công Trầm
Hình công An
Hình công Kỳ
Hình công Ngã
Hình Mẫn công
Hình Đái công
Hình Hiến công
Hình công Liêu
Hình công Sơn (mất nước do bị nước Vệ tiêu diệt, được Tấn Hiến công giúp phục quốc, giữa thế kỷ 7 TCN)
Hình công Kháng
Hình công Phong Cộng
Hình Cung công
Hình Tĩnh công
Hình An công
Hình Xương công
Hình Nguyên công (Tấn tiêu diệt)
Giáo hoàng Innôcentê II
Chú thích

↑  Annuario pontificio 1806, Google sách
Ngữ tộc Miền

| Ngữ tộc Miền  |
| --- | --- |
Ngữ tộc Dao, ngữ chi Miền, ngữ chi Dao, tiếng Miền, tiếng Dao
Sắc tộc: một số tộc người Dao
Phân bố địa lý: Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Thái Lan, Hoa Kỳ
Phân loại ngôn ngữ học: H'Mông-MiềnNgữ tộc Miền
Ngữ ngành con:  Ưu Miền (Iu Mien)  Tiêu Mạn (Biao Mon)  Kim Môn (Kim Mun)  Tiêu Mẫn (Biao Min)  Tảo Mẫn (Dzao Min) 
Glottolog:: mien1242
Ngữ tộc Miền màu xanh lục
Ngữ tộc Miền hay ngữ tộc Dao (thường được gọi tiếng Miền hay tiếng Dao) là nhóm các ngôn ngữ của người Dao ở Trung Quốc, Việt Nam, Lào, bắc Thái Lan, và Hoa Kỳ (chủ yếu tại tiểu bang California). Các học giả Trung Quốc coi ngữ tộc này chỉ là một ngữ chi trong ngữ tộc H'Mông-Miền của ngữ hệ Hán-Tạng.
Tuy nhiên, một số sắc tộc Dao lại nói các ngôn ngữ H'Mông (Miêu) và các ngôn ngữ này được gọi là các thứ tiếng Bố Nỗ (Bunu). Một lượng nhỏ người Dao tại huyện tự trị Dao tộc Kim Tú (金秀瑶族自治县) ở miền đông Quảng Tây nói thứ tiếng Tai-Kadai gọi là tiếng Lạp Già (Lakkia). Một số nhóm sắc tộc Dao khác nói các biến thể khác nhau của tiếng Hán (tiếng Trung).
Phân loại

Cùng với tiếng H'mông, ngữ tộc Miền là một trong các nhánh sơ khởi của ngữ hệ H'Mông-Miền và nhánh chính còn lại là ngữ tộc H'Mông.
Martha Ratliff (2010:3) đề xuất phân loại như sau:
Ngữ tộc Miền
Ưu Miền, có 840.000 người nói
Kim Môn, có 400.000 người nói
Tiêu Mẫn, có 43.000 người nói
Tảo Mẫn, có 60.000 người nói
Phân loại > Strecker (1987)

Strecker (1987), được Matisoff (2001) tuân theo (với sự bổ sung tiếng Mạc Tây (Moxi)), đề xuất phân loại sau, với một số biến thể rẽ nhánh xa hơn được coi là các ngôn ngữ bổ sung:
Miền (Dao)
Tiêu–Giao:
Tiêu Mẫn
Giao Công Miễn
Mạc Tây
Miền–Kim:
Tiêu Mạn (Tiêu Miễn)
Ưu Miền (Miền, tại Việt Nam gọi là Dìu Miền)
Kim Môn (tại Việt Nam gọi là Kềm Mùn)
Tảo Mẫn:
Tảo Mẫn
Phân loại > Luang-Thongkum (1993)

Theraphan Luangthongkum (1993:170) đề xuất phân loại sau cho ngữ tộc Miễn (Muen), một nhánh đề xuất bao gồm các tiếng Miền, Môn và Miễn (Tiêu Mạn). Phân loại của Tiêu Mẫn và Tảo Mẫn không được đề cập.
Môn (Kềm Mùn)
Tây Môn (Lam Điện Dao, 蓝靛瑶)
Đông Môn (Sơn Tử Dao, 山子瑶)
(Miền-Miễn)
Miễn (Ao Dao, 坳瑶)
Miền (Bàn Dao, 盘瑶)
Bắc Miền
Đông Miền, Tây Miền
Phân loại > Aumann & Sidwell (2004)

Sử dụng các dữ liệu mới của Mao (2004), Aumann & Sidwell (2004) đề xuất phân loại sau đây về các ngôn ngữ Miền, dựa theo các cách tân trong các phụ âm r. Phân loại này trình bày sự phân chia hai nhánh của các ngôn ngữ Miền, với phân nhóm thứ nhất bao gồm Ưu Miền và Tiêu Mẫn, và phân nhóm thứ hai bao gồm Kim Môn và Tảo Mẫn. La Hương được gộp với Kim Môn, trong khi Trường Bình gộp cùng Tảo Mẫn.
Tiền-Miền
Miền-Tiêu Mẫn
Miền Quảng Điền
Miền Tương Nam
Tiêu Mẫn
Đông Sơn
Thạch Khẩu
Môn-Tảo
La Hương-Kim Môn
Miền La Hương
Kim Môn
Trường Bình-Tảo Mẫn
Miền Trường Bình
Tảo Mẫn
Aumann & Sidwell (2004) cho rằng phân loại dưới đây của Wang & Mao là không thể, là phân loại dựa theo âm phát ra của các hưởng âm câm, một đặc trưng vùng chung.
Tiền-Miền
Miền La Hương
Ưu Miền
Miền Quảng Điền
Miền Tương Nam
Tiêu Mẫn Đông Sơn
Môn-Tảo
Tiêu Mẫn Thạch Khẩu
Kim Môn
(Nhánh)
Miền Trường Bình
Tảo Mẫn
Phân loại > Ratliff (2010)

Martha Ratliff (2010:3) đề xuất phân loại sau:
Miền
Ưu Miền: 840.000 người.
Kim Môn: 400.000 người.
Tiêu Mẫn: 43.000 người.
Tảo Mẫn: 60.000 người.
Phân loại > Taguchi (2012)

Nghiên cứu phát sinh chủng loại máy tính của Yoshihisa Taguchi (2012) phân loại ngữ tộc Miền như sau.
Phân loại > Hsiu (2018)

Nghiên cứu phát sinh chủng loại máy tính của Hsiu (2018) phân loại ngữ tộc Miền như sau.
Tảo Mẫn
Đại Tiêu Mẫn
Tiêu Mẫn (Đông Sơn)
Tiêu Mẫn (Quán Dương)
Mạc Nhược (Thạch Khẩu)
Mạc Tây (Ngưu Vĩ Trại)
Đại Tiêu Mạn
Tiêu Mạn (Miền Trường Bình)
Tiêu Mãn (Miền La Hương) (?)
Kim Môn
Ưu Miền
Hsiu (2018) cho rằng tiếng Miền Trường Bình chịu ảnh hưởng của các biến thể tiếng Kim Môn do cận kề địa lý, mặc dù nó vẫn duy trì nhiều hình thái độc nhất vô nhị, chỉ ra rằng nó nên được xếp riêng trong nhánh của chính nó.
Ngôn ngữ pha trộn

Một số ngôn ngữ có thể là tiếng Trung pha trộn với tiếng Miền, như:
Các ngôn ngữ Dao vùng đất thấp khác nhau (平地瑶话, bình địa Dao thoại) là các ngôn ngữ Hán chưa phân loại, như:
Tiếng Gia Hạ Ni (爷贺尼, Yeheni).
Phương ngữ Ưu Niệm (优念话, Younian).
Thổ ngữ Thiều Châu, một ngôn ngữ nữ thư, là một biến thể không phân loại của tiếng Trung được người Dao bản địa nói. Nguồn gốc của nó là mơ hồ, nhưng có thể nó đã bắt đầu như là tiếng Miền được Hán hóa.
Phương ngữ Xa, được người Xa nói chủ yếu trong khu vực Chiết Giang và Phúc Kiến.
Số đếm

| Tiếng | Một | Hai | Ba | Bốn | Năm | Sáu | Bảy | Tám | Chín | Mười |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hmong-Miền nguyên thủy | *ʔɨ | *ʔu̯I | *pjɔu | *plei | *prja | *kruk | *dzjuŋH | *jat | *N-ɟuə | *gju̯əp |
| Ưu Miền | jet12 | i33 | pwo33 | pjei33 | pia33 | tɕu55 | sje13 | ɕet12 | dwo31 | tsjop12 |
| Ao Tiêu (La Hương) | jit43 | vi33 | pu33 | pje33 | pla33 | kwo43 | ȵi11 | jat32 | du31 | ɕep32 |
| Tiêu Mạn (Trường Bình) | no35 | i33 | pu33 | plei33 | pla33 | kju53 | ŋi22 | jaːt21 | du21 | sjəp21 |
| Kim Môn | a33 | i35 | ˀpɔ35 | pjei35 | pja35 | kjo35 | ȵi42 | jet55 | du33 | ʃap42 |
| Tiêu Mẫn | i33 | wəi33 | pau33 | pləi33 | pla33 | klɔ53 | ni42 | hjɛn42 | iu31 | ȶʰan42 |
| Giao Công Miễn (Thạch Khẩu) | ji35 | vi33 | bɔu33 | pli33 | pla53 | klɔ35 | ŋi13 | jæ22 | tɕu55 | tɕæ22 |
| Mạc Tây (Ngưu Vĩ Trại) | i33 | wei33 | pəu33 | pɣɯi33 | pɤa33 | kɤɔ55 | ɕi31 | hjɯ53 | du53 | tɕʰwa53 |
| Tảo Mẫn | a44 | vi42 | bu42 | pɛi42 | pjɛ42 | tɔu44 | ȵi22 | dzat22 | ku53 | sjɛp22 |
Cờ Đỏ

Bài này viết về đơn vị hành chính cấp huyện ở Việt Nam. Đối với mục từ khác, xem Cờ Đỏ (định hướng).
Cờ Đỏ là một huyện ngoại thành thuộc thành phố Cần Thơ, Việt Nam.
Cờ Đỏ trước đây ban đầu chỉ là địa danh để chỉ vùng đất thuộc xã Thới Đông của huyện Ô Môn và xã Thạnh Phú của huyện Thốt Nốt cùng thuộc tỉnh Cần Thơ, đồng thời vẫn chưa được dùng chính thức trong các tên gọi đơn vị hành chính. Ngày 21 tháng 4 năm 1998, theo Nghị định số 21/1998/NĐ-CP, Cờ Đỏ chính thức trở thành tên một thị trấn của huyện Ô Môn thuộc tỉnh Cần Thơ. Thị trấn Cờ Đỏ được thành lập do tách đất từ các xã Thới Đông và Thạnh Phú.
Ngày 2 tháng 1 năm 2004, theo Nghị định số 05/2004/NĐ-CP, huyện Cờ Đỏ chính thức được thành lập do tách phần lớn vùng đất đai phía tây từ huyện Ô Môn cũ, đồng thời là một huyện ngoại thành của thành phố Cần Thơ trực thuộc Trung ương, huyện lỵ trước đây đặt tại thị trấn Thới Lai. Đến cuối năm 2008, lại điều chỉnh địa giới hành chính huyện Cờ Đỏ để thành lập huyện Thới Lai. Đặc biệt, địa bàn huyện Cờ Đỏ mới chỉ chiếm một phần diện tích của huyện Cờ Đỏ  trước đó, phần còn lại thuộc về huyện Thới Lai.
Huyện Cờ Đỏ mới (sau khi điều chỉnh địa giới hành chính để thành lập huyện Thới Lai) được thành lập theo Nghị định số 12/NĐ-CP vào ngày 23 tháng 12 năm 2008 của Chính phủ Việt Nam. Địa bàn huyện Cờ Đỏ mới bao gồm một phần đất đai của huyện Cờ Đỏ trước đây, cộng thêm một phần đất đai của huyện Vĩnh Thạnh (các xã Thạnh Phú và Trung Hưng) và một phần đất đai của huyện Thốt Nốt cũ (nay là quận Thốt Nốt) (các xã Trung An và Trung Thạnh). Huyện lỵ huyện Cờ Đỏ được đặt tại thị trấn Cờ Đỏ.
Địa lý

Huyện Cờ Đỏ nằm ở phía tây ngoại thành của thành phố Cần Thơ, nằm cách trung tâm thành phố khoảng 41 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp quận Ô Môn và quận Thốt Nốt
Phía tây giáp huyện Tân Hiệp và huyện Giồng Riềng thuộc tỉnh Kiên Giang
Phía nam giáp huyện Thới Lai
Phía bắc giáp huyện Vĩnh Thạnh.
Huyện có diện tích 319,81 km², dân số năm 2019 là 161.576 người, mật độ dân số đạt 486 người/km².
Đây là huyện có diện tích lớn nhất trong các đơn vị hành chính của thành phố và là huyện có dân số đông nhất trong 4 huyện.
Hành chính

Huyện Cờ Đỏ có 10 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Cờ Đỏ (huyện lỵ) và 9 xã: Đông Hiệp, Đông Thắng, Thạnh Phú, Thới Đông, Thới Hưng, Thới Xuân, Trung An, Trung Hưng, Trung Thạnh.
| Đơn vị hành chính cấp xã | Thị trấn Cờ Đỏ | Xã Đông Hiệp | Xã Đông Thắng | Xã Thạnh Phú | Xã Thới Đông | Xã Thới Hưng | Xã Thới Xuân | Xã Trung An | Xã Trung Hưng | Xã Trung Thạnh |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Diện tích (km²) | 7,58 | 16,43 | 15,02 | 95,71 | 18,74 | 69,28 | 17,11 | 11,98 | 34,6 | 24 |
| Dân số (người) | 13.041 | 6.288 | 5.128 | 20.520 | 6.121 | 17.078 | 7.009 | 16.242 | 20.469 | 19.919 |
| Mật độ dân số (người/km²) | 1.720 | 383 | 341 | 214 | 327 | 246 | 410 | 1.356 | 591 | 830 |
Số đơn vị hành chính:
Kinh tế - xã hội > Kinh tế

Huyện Cờ Đỏ là vùng đất có nhiều tiềm năng, lợi thế về phát triển sản xuất nông nghiệp với 26.491,22 ha đất sản xuất cây hàng năm, trong đó tập trung nhiều nhất là trồng lúa.
Địa bàn huyện Cụm công nghiệp Cờ Đỏ và có Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Nông nghiệp Cờ Đỏ, Nông trường Sông Hậu, Trại giống trực thuộc Công ty giống cây trồng miền Nam – là những đơn vị đi đầu trong việc ứng dụng và nhân rộng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Thực hiện chủ trương đa dạng hóa các loại cây trồng vật nuôi, mô hình đưa cây màu xuống ruộng, nuôi cá trên ruộng lúa, nuôi cá ao thâm canh, chuyên canh, sản xuất cá giống từng bước được mở rộng; giữ vững quy mô đàn gia súc, gia cầm trên 450.000 con, … đã đưa giá trị sản xuất bình quân toàn huyện cuối năm 2010 đạt trên 68 triệu đồng/ha.
Kinh tế - xã hội > Giáo dục

Toàn huyện có 49 trường học gồm các bậc học từ mầm non đến trung học phổ thông với hơn 18.570 học sinh các cấp theo học. Chất lượng giáo dục hàng năm đều tăng. Trong đó trường trung học phổ thông Hà Huy Giáp trong những năm gần đây luôn là một trong những đơn vị dẫn đầu các trường trung học phổ thông toàn thành phố về tỷ lệ học sinh tốt nghiệp cuối cấp. Đến nay huyện cũng đã có 07 trường được công nhận đạt chuẩn quốc gia và duy trì thành tích đạt chuẩn quốc gia về xóa mù chữ, phổ cập giáo dục bậc trung học cơ sở.
Kinh tế - xã hội > Y tế

Về y tế hiện nay trên địa bàn huyện có:
• Bệnh viện Quân Dân Y TP. Cần Thơ
• Bệnh viện Đa khoa huyện Cờ Đỏ
•Trung tâm y tế huyện và 10 trạm y tế xã. Hiện nay đã có 07/10 trạm y tế đạt chuẩn quốc gia.
Di Tích - Địa Điểm Nổi Tiếng

Di tích lịch sử "Địa điểm thành lập chi bộ An Nam Cộng Sản Đảng Cờ Đỏ".
Công viên Cờ Đỏ.
Phố đi bộ Cờ Đỏ.
Trường Bắn Đồng bằng sông Cửu Long.
Chùa Giác Nguyên.
Chùa Thuận Hóa.
Nông Trường Sông Hậu.
Nông Trường Cờ Đỏ.
Giao Thông

Huyện Cờ Đỏ là huyện trung tâm phía tây của thành phố với 1 số tuyến đường chính như:
Đường tỉnh 919
Đường tỉnh 921
Đường tỉnh 922
Đường cao tốc Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng
Giao Thông > Đường phố

Hà Huy Giáp
Lê Đức Thọ
Nguyễn Trọng Quyền
Nguyễn Văn Nhung
Trần Ngọc Hoằng
Vành đai thị trấn Cờ Đỏ
Hạ tầng

Các dự án khu đô thị, khu dân cư và tái định cư trên địa bàn huyện Cờ Đỏ
Khu đô thị thị trấn Cờ Đỏ 1 quy mô 40,1ha ( ấp Thới Hoà  )
Khu đô thị thị trấn Cờ Đỏ 2 quy mô 47,8ha  ( ấp Thới Trung )
Khu dân cư ấp Thới Hoà ( thị trấn Cờ Đỏ )
Khu TDC ấp Thới Hoà ( thị trấn Cờ Đỏ )
Khu đô thị Thiên Minh (TT. Cờ Đỏ) quy mô 129,06ha
Khu dân cư xã Trung An quy mô 14,2ha
Khu dân cư xã Trung Thạnh quy mô 8,10ha
Chú thích

1 2 3  “Nghị định 05/2004/NĐ-CP về việc thành lập các quận Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng, Ô Môn, các huyện Phong Điền, Cờ Đỏ, Vĩnh Thạnh, Thốt Nốt và các xã, phường, thị trấn thuộc thành phố Cần Thơ trực thuộc Trung ương”.
1 2  Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. “Dân số Việt Nam đến ngày 1 tháng 4 năm 2019” (PDF). Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2020.
↑  Tổng cục Thống kê
↑  “NGHỊ QUYẾT 22/2003/QH.11 VỀ VIỆC CHIA VÀ ĐIỀU CHỈNH ĐỊA GIỚI HÀNH CHÍNH MỘT SỐ TỈNH”.
↑  “Nghị định 12/NĐ”. Truy cập 17 tháng 2 năm 2015.