stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nam Kỳ Lục tỉnh
Chú thích

1 2  Trương Vĩnh Ký 1875, tr. 5.
↑  Trương Vĩnh Ký 1875, tr. 8.
↑  Viện Sử học, Đại Nam nhất thống chí, Nhà xuất bản Thuận Hóa, 2006. Tập I, tr. 10.
1 2 3 4 5 6 7 8  Trương Vĩnh Ký 1875, tr. 14.
1 2 3 4  Trương Vĩnh Ký 1875, tr. 13.
1 2 3  Trương Vĩnh Ký 1875, tr. 15.
1 2  Nguyễn Khắc Thuần 1997, tr. 31.
↑  Bulletin de la Société des Études Indochinoises (Nouvelle série, Tome XX). Sài Gòn: 1945, tr. 16
↑  Annuaire de la Cochinchine Française, năm 1871, tr. 126
↑  La Cochinchine francaise 1873, J.P. Salenave, tr. 9: Avril 1870-Délimitation des frontières de la Cochinchine Française et du Cambodge.
↑  Les frontières du Vietnam: Histoire des frontières de la péninsule indochinoise: Frontiére du Royaume de Cambodge de Khmere de la Basse CochinChine, Pierre-Bernard Lafont, tr. 164.
1 2  Sơn Nam, Miền Nam Đầu Thế Kỷ XX: Thiên Địa Hội Và Cuộc Minh Tân. 1971, tr. 99.
Nam Kỳ Lục tỉnh trong bản đồ cổ của nhà Nguyễn, (tên các tỉnh được viết trong khung màu đỏ, từ phải sang trái là tên các tỉnh: Biên Hòa (邊和省), Gia Định (嘉定省), Định Tường (定祥省), An Giang (安江省) ở hàng trên, và Vĩnh Long (永隆省), Hà Tiên (河仙省) ở hàng dưới).
Bản đồ Nam Kỳ năm 1838, trích từ An Nam Đại Quốc Họa Đồ.
Bản đồ Nam Kỳ Lục Tỉnh giai đoạn ổn định (1841-1862), do người Pháp vẽ năm 1883.
Bản đồ Nam Kỳ Lục Tỉnh và tỉnh Bình Thuận năm 1850, thể hiện chi tiết các đơn vị hành chính từ cấp tỉnh, phủ, huyện xuống tới từng tổng.
Bản đồ Nam Kỳ giai đoạn 1862-1867, kết quả của chiến dịch Nam Kỳ.
Nam Kỳ thuộc Pháp (Basse Cochinchine Francaise) khoảng năm 1881, nhưng vẽ theo hành chính của Nam Kỳ Lục tỉnh nhà Nguyễn (Basse CochinChine) trước năm 1861. Vùng bờ bắc kênh Vĩnh Tế (thuộc các huyện Hà Âm, Tây Xuyên tỉnh An Giang, huyện Hà Châu tỉnh Hà Tiên cũ) và vùng lồi Svay Rieng (trước là vùng rừng Quang Hóa phủ Tây Ninh tỉnh Gia Định, mà Pháp chưa chiếm được vào thời điểm năm 1861-1863) đều bị cắt chuyển sang lãnh thổ vương quốc Campuchia thuộc Pháp.
Bản đồ biên giới Việt Nam-Campuchia năm 1870, khu vực K.Svai Téap vốn ngay trước đó thuộc hạt thanh tra Trảng Bàng ngày nay là vùng lồi "Mỏ Vịt" tỉnh Svay Rieng. Biên giới này được điều chỉnh bởi thỏa thuận giữa Thống đốc Nam Kỳ thuộc Pháp và vua Cao Miên Norodom I, ký kết ngày 9 tháng 7 năm 1870.
Bản đồ Nam Kỳ thuộc Pháp năm 1884, khu vực nằm giữa đường biên giới với Campuchia (Frontière Franco-Cambodgienne) và với đường biên giới với An Nam (Frontière Franco-Annamite). Vùng lồi Svay Rieng (trong bản đồ ghi chú là K.Svai Teep vẫn nằm trong ranh giới Nam Kỳ thuộc Pháp (ở phía đông đường Frontière Franco-Cambodgienne) mà chưa được cắt cho Campuchia.
Bản đồ Nam Kỳ năm 1872 (thuộc thời Pháp thuộc), nhưng vẫn thể hiện theo hành chính Nam Kỳ Lục Tỉnh của thời kỳ nhà Nguyễn độc lập (1832-1862).
Enguídanos

| Enguídanos Enguídanos |
| --- | --- |

 

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng
Tỉnh:  Cuenca
Quận (comarca): Manchuela conquense
Thủ phủ: Enguídanos
Chính quyền
 • Thị trưởng: José Vicente Antón Antón (PSOE)
Diện tích
 • Đất liền: 165,35 km2 (6,384 mi2)
Độ cao: 734 m (2,408 ft)
 • Mật độ: 0/km2 (0/mi2)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 16372
Tên gọi dân cư: Enguidanés, enguidanesa
Website: Ayuntamiento de Enguídanos
Enguídanos là một đô thị trong tỉnh Cuenca, cộng đồng tự trị Castile-La Mancha Tây Ban Nha. Đô thị này có diện tích là 165,35 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 415 người với mật độ 2,51 người/km². Đô thị này có cự ly 85 km so với tỉnh lỵ Cuenca.
Bareyo

| Bareyo Bareyo Bareyo |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ
 Vị trí của Bareyo

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng: Cantabria
Tỉnh: Cantabria
Quận (comarca): Trasmiera
Thủ phủ: Bareyo
Chính quyền
 • Thị trưởng: Antonio Güemes Díez (PP)
Diện tích
 • Đất liền: 32 km2 (12 mi2)
Độ cao: 46 m (151 ft)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 1,702
 • Mật độ: 53,4/km2 (138/mi2)
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 39170
Ngôn ngữ bản xứ: Tiếng Tây Ban Nha
Năm mật độ dân số: 2007
Bareyo là một đô thị thuộc cộng đồng tự trị Cantabria, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số là 1.702 người. Thủ phủ là Ajo.
Biến động dân số

| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1.184 | 1.299 | 1.512 | 1.789 | 2.100 | 2.299 | 2.118 | 1.758 | 1.642 | 1.635 | 1.708 | 1.928 |
Fuente: INE
Các thị trấn

Ajo (Thủ phủ)
Bareyo
Güemes
Dos de Mayo (tỉnh)

| Dos de Mayo |
| --- | --- |
—  Tỉnh  —
 
 
 Vị trí của Dos de Mayo trong vùng Huánuco
Dos de Mayo
Quốc gia: Peru
Vùng: Huánuco
Đặt tên theo: Battle of Callao
Tỉnh lỵ: La Unión
Diện tích
 • Tổng cộng: 1.388 km2 (536 mi2)
Dân số 
 • Tổng cộng: 39.806
Múi giờ: UTC−5
Tỉnh Dos de Mayo (tiếng Tây Ban Nha: Provincia de Dos de Mayo) là một tỉnh thuộc vùng Huánuco của Peru. Tỉnh Dos de Mayo có diện tích 1388 kilômét vuông, dân số thời điểm theo điều tra dân số ngày 11 tháng 7 năm 1993 là 39806 người. Tỉnh lỵ đóng ở La Unión.
Chú thích

↑  “Provinces of Peru”. Statoids. ngày 23 tháng 2 năm 2008. Truy cập 5 tháng 7 năm 2012.
Thiên tai

Bão tuyết lớn tại Maryland, Mỹ năm 2009
Lốc xoáy dây thừng tại Tecumseh, Oklahoma, Mỹ.
Cháy rừng tại California, Mỹ.
Thảm hoạ tự nhiên hay thiên tai là hiệu ứng của một tai biến tự nhiên (ví dụ lũ lụt, bão, phun trào núi lửa, động đất, sóng thần hay lở đất) có thể ảnh hưởng tới môi trường, và dẫn tới những thiệt hại về tài chính, môi trường và/hay con người. Thiệt hại do thảm hoạ tự nhiên phụ thuộc vào khả năng chống đỡ và phục hồi của con người với thảm hoạ.
Sự hiểu biết này được tập trung trong công thức: "thảm hoạ xảy ra khi rủi ro xuất hiện cùng sự dễ bị tổn thương."
Trong thời hiện đại, khá khó để phân biệt giữa các thảm họa do tự nhiên, do con người gây ra và do con người gia tăng tác động. Các lựa chọn và hoạt động của con người như kiến trúc, hỏa hoạn, quản lý tài nguyên hay thậm chí biến đổi khí hậu có khả năng đóng vai trò gây ra "thảm họa thiên nhiên". Trên thực tế, thuật ngữ "thảm họa tự nhiên" đã được gọi là một cách gọi sai từ năm 1976. Một thảm họa là kết quả của một hiểm họa tự nhiên hoặc nhân tạo ảnh hưởng đến một cộng đồng dễ bị tổn thương. Chính sự kết hợp của hiểm họa cùng với sự tiếp xúc với một xã hội dễ bị tổn thương đã dẫn đến thảm họa.
Thiên tai có thể trở nên trầm trọng hơn do các tiêu chuẩn xây dựng không phù hợp, người dân bị gạt ra bên lề, bất bình đẳng, khai thác quá mức tài nguyên, mở rộng đô thị quá mức và biến đổi khí hậu. Sự tăng trưởng nhanh chóng của dân số thế giới và sự tập trung dân ngày càng thường xuyên trong các môi trường nguy hiểm đã làm gia tăng cả tần suất và mức độ nghiêm trọng của các thảm họa. Với khí hậu nhiệt đới và địa hình không ổn định, cùng với nạn phá rừng, sự phát triển quá mức theo quy hoạch, các công trình xây dựng phi kỹ thuật làm cho các khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai trở nên dễ bị tổn thương hơn. Các nước đang phát triển ít nhiều phải hứng chịu thiên tai thường xuyên do truyền thông kém hiệu quả kết hợp với việc phân bổ ngân sách không đủ cho công tác phòng chống và quản lý thiên tai.
Một sự kiện bất lợi sẽ không tăng đến mức thảm họa nếu nó xảy ra ở khu vực không có dân cư dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, ở một khu vực dễ bị tổn thương, chẳng hạn như Nepal trong trận động đất năm 2015, một sự kiện bất lợi có thể gây ra hậu quả tai hại và để lại thiệt hại lâu dài, có thể mất nhiều năm để sửa chữa. Hậu quả tai hại cũng ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của các cộng đồng bị ảnh hưởng, thường dẫn đến các triệu chứng sau chấn thương. Những trải nghiệm cảm xúc gia tăng này có thể được hỗ trợ thông qua quá trình hồi phục tập thể, dẫn đến khả năng phục hồi và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.
Tai biến tự nhiên

Bài chi tiết: Tai biến tự nhiên
Một rủi ro tự nhiên là một mối đe doạ về một sự kiện sẽ có tác động xấu với con người hay môi trường. Nhiều rủi ro tự nhiên có liên quan với nhau, ví dụ động đất có thể gây ra sóng thần, hạn hán có thể trực tiếp dẫn tới nạn đói và bệnh dịch. Một ví dụ cụ thể về việc phân chia giữa rủi ro và thảm hoạ là trận động đất San Francisco năm 1906 là một thảm hoạ, trong khi động đất là rủi ro. Rủi ro vì thế liên quan tới một sự diễn ra trong tương lai và thảm hoạ là các sự kiện quá khứ hai đang diễn ra.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do đất di chuyển > Tuyết lở

Bài chi tiết: Tuyết lở
Tuyết lở là hiện tượng khi một lượng tuyết lớn trộn với nước và không khí, đột ngột tuôn xuống triền núi.
1 số vụ tuyết lở đáng chú ý gồm:
Vụ lở tuyết Wellington 1910
Vụ lở tuyết Blons năm 1954
Trận động đất Ancash năm 1970
Vụ lở tuyết Galtür năm 1999
Vụ lở đá băng Kolka-Karmadon năm 2002
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do đất di chuyển > Động đất

Bài chi tiết: Danh sách các trận động đất
Một trận động đất là một sự dịch chuyển bất thần của vỏ Trái Đất. Những dao động có thể khác biệt về tầm mức. Nguồn phát sinh chấn động dưới mặt đất được gọi là "chấn tiêu" (focus). Điểm ở ngay trên tiêu điểm trên bề mặt Trái Đất được gọi là "tâm chấn". Các trận động đất tự chúng hiếm khi gây thiệt mạng cho con người hay động vật hoang dã. Thường các tác động thứ cấp do chúng gây ra, như nhà cửa sụp đổ, hoả hoạn, sóng thần và núi lửa, mới là thảm hoạ cho con người. Bởi nhiều sự kiện ở trên có thể được phòng tránh bằng cách xây dựng nhà cửa tốt hơn, các hệ thống an toàn, cảnh báo sớm và kế hoạch sơ tán, thuật ngữ thảm hoạ phi tự nhiên không được xác định.
Một số trận động đất đáng chú ý nhất gần đây gồm:
Trận động đất Ấn Độ Dương năm 2004, trận động đất lớn thứ hai được ghi nhận trong lịch sử, với cường độ 9.3. Những cơn sóng thần lớn do trận động đất này gây ra làm ít nhất 229,000 người chết.
Trận động đất Kashmir năm 2005 7.6-7.7, khiến 79,000 người chết ở Pakistan.
Trận động đất Java tháng 7 năm 2006 7.7, cũng gây ra các cơn sóng thần.
Trận động đất Tứ Xuyên năm 2008 diễn ra ngày 12 tháng 5 với cường độ 7.9 độ ở Tứ Xuyên, Trung Quốc. Con số người chết là hơn 61,150 ở thời điểm ngày 27 tháng 5 năm 2008.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do đất di chuyển > Lahars

Lahar là một dòng bùn hay lở đất núi lửa.
Thảm hoạ Tangiwai năm 1953 do lahar gây ra, trong thảm kịch Armero năm 1985 thị trấn Armero đã bị chôn vùi và ước tính 23,000 người chết. Trong đó sự việc về Omayra Sánchez đã gây chấn động thế giới.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do đất di chuyển > Lở đất và các dòng bùn

Sạt lở được mô tả là một chuyển động dốc ra bên ngoài và xuống dưới của các vật chất hình thành dốc bao gồm đá, đất hoặc thậm chí là sự kết hợp của những thứ này.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do đất di chuyển > Phun trào núi lửa

Một vụ phun trào có thể chính nó đã là một thảm hoạ bởi sức nổ của núi lửa hay do đá rơi xuống nhưng có nhiều hiệu ứng có thể diễn ra sau một vụ phun trào và thường có nguy cơ với đời sống con người.
Dung nham có thể được tạo ra trong vụ phun trào của một vụ núi lửa, nó là một vật liệu gồm đá siêu nóng. Có nhiều hình thức dung nham khác nhau có thể là dễ vỡ vụn hay dính như keo. Khi chảy khỏi núi lửa nó phá huỷ bất kỳ công trình, cây cối nào mà nó gặp.
Tro núi lửa – nói chung có nghĩa là tro nguội – có thể hình thành một đám mây, và rơi dày xuống các khu vực lân cận. Khi trộn với nước nó hình thành một vật liệu kiểu bê tông. Số lượng tro tích tụ có thể làm sụp mái nhà và thậm chí ở số lượng nhỏ nó cũng có thể gây hại cho sức khoẻ nếu con người hít phải. Bởi tro có chứa thủy tinh nó mài mòn các thiết bị chuyển động như động cơ.
Siêu núi lửa: Theo lý thuyết thảm hoạ Toba 70 tới 75 nghìn năm trước một sự kiện siêu núi lửa đã diễn ra tại Hồ Tuba làm giảm dân số xuống còn 10,000 hay thậm chí 1,000 cặp có thể sinh sản tạo ra một nút cổ chai trong quá trình tiến hoá của loài người. Nó cũng giết hại ba phần tư mọi dạng thực vật ở bắc bán cầu. Mối nguy hiểm chính từ một siêu núi lửa là đám mây tro rộng lớn do nó tạo ra có thể gây hiệu ứng thảm hoạ với khí hậu và nhiệt độ Trái Đất trong nhiều năm.
Các dòng chảy nham tầng gồm một đám mây tro núi lửa nóng được tạo ra trong không khí bên trên núi lửa, dưới trọng lượng của nó nó sẽ nhanh chóng rơi xuống và tràn đi nhanh chóng đốt cháy bất kỳ thứ gì trên đường. Mọi người tin rằng Pompeii đã bị phá huỷ bởi một dòng chảy nham tầng.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do nước > Lũ lụt

Bài chi tiết: Lũ lụt
Lũ lụt là hiện tượng nước trong sông, hồ tràn ra một vùng đất.
Một số trận lụt lớn gồm:
Các trận lũ lụt do sông Hoàng Hà tại Trung Quốc xảy ra rất thường xuyên. Trận lụt lớn năm 1931 khiến từ 800.000 tới 4.000.000 người chết.
Trận lụt đồng bằng sông Hồng năm 1971 đã khiến khoảng 100 nghìn người thiệt mạng, ảnh hưởng khoảng 2,7 triệu người.
Trận lụt lớn năm 1993 là một trong những trận lụt gây hậu quả nghiêm trọng nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.
Trận lụt sông Dương Tử năm 1998, cũng ở Trung Quốc, khiến 14 triệu người mất nhà cửa.
Trận lụt Mozambique năm 2000 gây lụt hầu như toàn bộ đất nước trong ba tuần, khiến hàng nghìn người chết và đất nước bị tàn phá.
Những cơn bão nhiệt đới có thể gây ra những trận lụt và storm surge lớn, như đã xảy ra với:
Bão Bhola, tấn công Đông Pakistan (hiện là Bangladesh) năm 1970,
Bão Nina, tấn công Trung Quốc năm 1975,
Bão nhiệt đới Allison, tấn công Houston, Texas năm 2001 và
Bão Katrina, khiến hầu hết New Orleans ngập chìm trong nước năm 2005. Đa phần tình trạng lụt lội do tình trạng hư hỏng đê gây ra.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do nước > Phun trào Limnic

Một vụ phun trào limnic xảy ra khi CO2 bất thần phun trào từ các hồ nước sâu, gây ra nguy cơ chết ngạt cho các động vật hoang dã, gia súc và con người. Những vụ phun trào như vậy có thể gây ra sóng thần tại các hồ khi khí CO2 thoát ra đẩy chỗ của nước. Các nhà khoa học tin rằng các vụ lở đất, hoạt động núi lửa hay các vụ nổ có thể gây ra các vụ phun trào đó. Tới ngày nay, chỉ hai vụ phun trào limnic đã được quan sát và được ghi nhận trong hồ sơ:
Năm 1984, tại Cameroon, một vụ phun trào limnic tại Hồ Monoun khiến 37 người sống cạnh đó thiệt mạng.
Ở gần Hồ Nyos năm 1986 một vụ phun trào lớn hơn nhiều, tình trạng ngạt hơi đã giết hại từ 1,700 tới 1,800 người.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do nước > Sóng thần

Sóng thần có thể do các trận động đất ngầm dưới đáy biển gây ra như cơn sóng thần tại Ao Nang, Thái Lan do Trận động đất Ấn Độ Dương năm 2004, hay bởi những vụ lở đất như cơn sóng thần tại Vịnh Lituya, Alaska.
Ao Nang, Thái Lan (2004). Trận động đất Ấn Độ Dương năm 2004 tạo ra Sóng thần ngày tặng quà và thảm hoạ tại địa điểm này.
Vịnh Lituya, Alaska (1953). Một cơn sóng thần lớn xảy ra ở đây, lớn nhất từng được ghi nhận.
Sóng thần được liệt vào tiêu chí thảm hoạ do đất di chuyển bởi nó phát sinh với một trận động đất.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do thời tiết > Bão tuyết

Bài chi tiết: Bão tuyết
Bão tuyết là hiện tượng gồm tuyết lẫn gió mạnh kéo dài trong khoảng thời gian dài.
Các trận bão tuyết lớn trên thế giới gồm:
Bão tuyết lớn năm 1888
Bão tuyết Schoolhouse diễn ra sớm hơn cùng năm đó
Bão tuyết ngày đình chiến năm 1940
Trận bão thế kỷ năm 1993
Bão tuyết Iran năm 1972
Bão tuyết Afghanistan năm 2008
Carolean Death March tại Thụy Điển, Na Uy năm 1719
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do thời tiết > Bão

Bài chi tiết: Bão nhiệt đới và bão
Bão, bão nhiệt đới là hai cái tên khác nhau cho cùng một hiện thượng một hệ thống bão xoáy hình thành trên đại dương.
Cơn bão trên Đại Tây Dương gây thiệt hại nhân mạng lớn nhất là bão Bhola năm 1970 đã tàn phá Martinique St. Eustatius và Barbados. Một cơn bão lớn khác là Bão Katrina tàn phá Gulf Coast của Hoa Kỳ năm 2005.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do thời tiết > Hạn hán

Bài chi tiết: Hạn hán
Hạn hán là một thời gian kéo dài nhiều tháng hay nhiều năm khi một khu vực trải qua sự thiếu nước.
Những trận hạn hán nổi tiếng trong lịch sử:
1900 Ấn Độ làm thiệt mạng từ 250.000 tới 3,25 triệu người.
1921-22 Liên Xô với 5 triệu người chết vì đói khát bởi hạn hán.
1928-30 tây bắc Trung Quốc khiến 3 triệu người chết đói.
1936 và 1941 Tứ Xuyên, Trung Quốc khiến 5 triệu và 2,5 triệu người chết.
Tới năm 2006 các bang New South Wales và Queensland của Australia đã bị hạn hán từ năm tới mười năm. Lần đầu tiên hạn hán đã ảnh hưởng tới cư dân đô thị.
Năm 2006 tỉnh Tứ Xuyên Trung Quốc trải qua trận hạn hán tồi tệ nhất trong lịch sử hiện đại với 8 triệu người và 7 triệu gia súc thiếu nước.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do thời tiết > Mưa đá

Mưa đá là những giọt mưa đã kết hợp với nhau tạo thành đá. Một cơn mưa đá đặc biệt nguy hại đã rơi xuống München, Đức ngày 31 tháng 8 năm 1986, làm đổ hàng nghìn cây cối và gây thiệt hại hàng triệu dollar.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Các thảm hoạ do thời tiết > Gió nóng

Trận gió nóng tồi tệ nhất trong lịch sử gần đây là Trận gió nóng châu Âu năm 2003.
Gió nóng tại Victoria Australia đã gây ra những trận cháy rừng năm 2009, Melbourne có 3 ngày liên tiếp nhiệt độ trên 43 °C.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Hoả hoạn

Các đám cháy rừng là các đám lửa không kiểm soát tại các khu vực hoang dã. Các nguyên nhân thông thường của nó là do sét và hạn hán nhưng những đám cháy rừng cũng có thể bùng phát do sự bất cẩn của con người hay do cố ý. Chúng có thể là một mối đe doạ với con người tại các khu vực thôn dã và cả động vật hoang dã.
Một trường hợp cháy rừng đáng chú ý là trận cháy rừng Victoria năm 2009 tại Australia.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Sức khoẻ và bệnh dịch > Bệnh dịch

Một bệnh dịch là một sự bùng phát của một loại bệnh có thể khống chế, lan rộng với tốc độ cao trong dân số loài người. Một đại dịch là một bệnh dịch lan tràn toàn cầu. Trong suốt lịch sử đã có nhiều bệnh dịch. Một số đợt bệnh dịch lớn gồm:
Dịch cúm Tây Ban Nha năm 1918, làm thiệt mạng ước tính 50 triệu người trên thế giới
Cái chết đen gây thiệt mạng khoảng 75-200 triệu người.
Đại dịch cúm châu Á 1957-58, làm thiệt mạng ước tính 1 triệu người
Đại dịch cúm Hồng Kông 1968-69
Đại dịch SARS 2002-2003
Đại dịch AIDS, bắt đầu năm 1959
Đại dịch Cúm H1N1 (cúm lợn) 2009- vẫn chưa biết
Đại dịch COVID-19 năm 2019 - 2023
Các loại bệnh khác lan truyền chậm hơn, nhưng vận bị WHO coi là các nguy cơ sức khoẻ toàn cầu gồm:
XDR TB, một dòng bệnh lao có khả năng kháng thuốc rất mạnh
Sốt rét, giết hại ước tính 1.5 triệu người mỗi năm
Sốt xuất huyết Ebola, đã làm thiệt mạng hàng trăm người ở châu Phi trong nhiều lần bùng phát
Các thảm hoạ thiên nhiên > Sức khoẻ và bệnh dịch > Nạn đói

Ở thời hiện đại, nạn đói ảnh hưởng mạnh nhất tới châu Phi hạ Sahara, dù số lượng nạn nhân trong các nạn đói thời hiện đại nhỏ hơn nhiều so với số người đã thiệt mạng trong các nạn đói ở châu Á vào thế kỷ 20.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Vũ trụ > Loé bùng tia gamma

Lóe tia gamma ('GRB) là những vết lóe tia gama liên quan đến các vụ nhổ năng lượng cực cao quan sát được ở khoảng các ngân hà. Chúng là các sự kiện điện từ sáng nhất đã được biết trong vũ trụ. Các vết lóe có thể tồn tại từ 10 mili giây đến vài phút. Vết lóe ban đầu thường đi theo sau là các "afterglow" tồn tại lâu hơn với bước sóng dài hơn (tia X, tia cực tím, quang phổ nhìn thấy, hồng ngoại, microwave và radio).
Tất cả các nhà thiên văn học đã ghi nhận các vụ nổ cho đến nay đã đến từ thiên hà xa xôi và đã được vô hại đối với Trái Đất, nhưng nếu xảy ra trong thiên hà của chúng ta và đã nhằm thẳng vào chúng ta, những tác động có thể tàn phá tất cả. Hiện tại, các vệ tinh phát hiện trung bình khoảng một vụ lóe tia gamma mỗi ngày. GRB gần đây nhất là GRB 031203.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Vũ trụ > Các sự kiện va chạm

Bài chi tiết: Sự kiện va chạm
Một trong những sự kiện va chạm lớn nhất thời hiện đại là sự kiện Tunguska tháng 6 năm 1908.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Vũ trụ > Loé bùng mặt trời

Loé bùng mặt trời là một hiện tượng theo đó Mặt trời bất ngờ phát ra một lượng bức xạ mặt trời cực lớn so với bình thường. Một số đợt loé bùng mặt trời đã biết gồm:
Một sự kiện X20 ngày 16 tháng 8 năm 1989.
Một vụ loé bùng tương tự ngày 2 tháng 4 năm 2001.
Vụ loé bùng mạnh nhất từng được ghi nhận, ngày 4 tháng 11 năm 2003, ước tính trong khoảng X40 và X45.
Vụ loé bùng lớn nhất trong 500 năm qua được cho là đã xảy ra vào tháng 9 năm 1859.
Các thảm hoạ thiên nhiên > Vũ trụ > Sao siêu mới và hypernovae

Bài chi tiết: Sao siêu mới và hypernova
Tương lai các thảm hoạ thiên nhiên

Tổ chức từ thiện có trụ sở tại Anh Quốc Oxfam đã công khai tuyên bố rằng số lượng người bị ảnh hưởng bởi các thảm hoạ có liên quan tới khí hậu sẽ tăng khoảng 50%, đạt tới 375 triệu người vào năm 2015.
Bảo hiểm

Các thiên tai đóng một vai trò quan trọng trong ngành công nghiệp bảo hiểm, chi trả bồi thường cho một số thiệt hại phát sinh do bão, cháy và các thảm hoạ khác. Các công ty tái bảo hiểm lớn tham gia đặc biệt sâu vào lĩnh vực này.
Tuyết lở ở sườn phía sau (Đông) của Núi Timpanogos, Utah tại đường Aspen Grove
Sông Limpopo, ở phía nam Mozambique, trong trận lụt Mozambique năm 2000
Một con bò bị chết ngạt khí tại Hồ Nyos sau một vụ phun trào limnic
Sóng thần do trận động đất ngày 26 tháng 12 năm 2004 gây ra tấn công Ao Nang, Thái Lan.
Con bê sau một trận bão tuyết, tháng 3 năm 1966
Bão Katrina
Virus A H5N1, gây ra cúm gia cầm
Cây đổ rạp do thiên thạch Tunguska sau sự kiện Tunguska tháng 6 năm 1908.
Cillorigo de Liébana

| Cillorigo de Liébana Cillorigo de Liébana Cillorigo de Liébana |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ
 Vị trí của Cillorigo de Liébana

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng: Cantabria
Tỉnh: Cantabria
Quận (comarca): Liébana
Thủ phủ: Cillorigo de Liébana
Chính quyền
 • Thị trưởng: Jesús María Cuevas (PP)
Diện tích
 • Đất liền: 104,3 km2 (40,3 mi2)
Độ cao: 259 m (850 ft)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 1,179
 • Mật độ: 11,3/km2 (29/mi2)
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 39584
Ngôn ngữ bản xứ: Tiếng Tây Ban Nha
Năm mật độ dân số: 2007
Website: http://www.aytocillorigo.com/
Cillorigo de Liébana là một đô thị thuộc cộng đồng tự trị Cantabria, Tây Ban Nha. Theo điều tra dân số năm 2007, đô thị này có dân số là 1.179 người. Thủ phủ là Tama.
Biến động dân số

| 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2.476 | 2.039 | 2.353 | 2.214 | 2.439 | 2.350 | 1.888 | 1.656 | 1.347 | 1.266 | 1.103 | 1.221 |
Fuente: INE
Cyclosorus esquirolii

| Cyclosorus esquirolii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
(không phân hạng): Eupolypods II
Họ (familia): Thelypteridaceae
Chi (genus): Cyclosorus
Loài (species): C. esquirolii
Danh pháp hai phần
Cyclosorus esquirolii (H. Christ) C.M. Kuo, 2002 
Cyclosorus esquirolii là một loài thực vật có mạch trong họ Thelypteridaceae. Loài này được (H. Christ) C.M. Kuo mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cyclosorus esquirolii”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Trần Hạnh

| Trần Hạnh |
| --- | --- |

Thông tin cá nhân
Sinh: 
Tên khai sinh: Trần Ngọc Hạnh
Ngày sinh: (1929-03-12)12 tháng 3, 1929
Nơi sinh: Hà Nội, Bắc Kỳ, Liên bang Đông Dương
 
Mất: 
Ngày mất: 4 tháng 3, 2021(2021-03-04) (91 tuổi)
Nơi mất: Hà Nội, Việt Nam
 
Giới tính: nam
Quốc tịch:  Việt Nam
Nghề nghiệp: Diễn viên sân khấu Diễn viên truyền hình Diễn viên điện ảnh
Lĩnh vực: Kịch Truyền hình Điện ảnh
Danh hiệu: Nghệ sĩ Ưu tú (1984) Nghệ sĩ Nhân dân (2019)

Sự nghiệp sân khấu
Năm hoạt động: 1959 – 1989
Thành viên của: Nhà hát Kịch Hà Nội
 
 
Giải thưởng
Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 11  Nam diễn viên chính xuất sắc
x • t • 
Trần Hạnh (12 tháng 3 năm 1929 – 4 tháng 3 năm 2021) là một nghệ sĩ sân khấu và truyền hình Việt Nam. Ông là Nghệ sĩ Nhân dân nổi tiếng với các vai ông bí thư đảng ủy trong phim Làng nổi, bố An trong phim Truyện cổ tích tuổi 17, bố Lài trong Tướng về hưu, ông Khiển trong phim Người cầu may, ông Lâm trong phim Chiếc bình tiền kiếp, bố Mai trong phim Hãy tha thứ cho em,...