stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Fuchsia hartwegii

| Fuchsia hartwegii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Onagraceae
Chi (genus): Fuchsia
Loài (species): F. hartwegii
Danh pháp hai phần
Fuchsia hartwegii Benth. 
Fuchsia hartwegii là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo chiều. Loài này được Benth. mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Fuchsia hartwegii”. Truy cập ngày 27 tháng 8 năm 2013.
Yoğunpelit, Alaçam

| Yoğunpelit |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
YoğunpelitVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Samsun
Huyện: Alaçam
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 221 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Yoğunpelit là một xã thuộc huyện Alaçam, tỉnh Samsun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 221 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Samsun”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.
Gnophosema kurdistana

| Gnophosema kurdistana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Gnophosema
Loài (species): G. kurdistana
Danh pháp hai phần
Gnophosema kurdistana Ebert 1968 
Gnophosema kurdistana là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Giải quyết tranh chấp

Giải quyết tranh chấp là quá trình giải quyết tranh chấp giữa các bên. Thuật ngữ giải quyết tranh chấp đôi khi được sử dụng thay thế cho nhau với giải quyết xung đột, mặc dù xung đột nhìn chung có chiều sâu và lâu dài hơn tranh chấp. Các kỹ thuật giải quyết tranh chấp hỗ trợ giải quyết các mâu thuẫn giữa các bên có thể bao gồm công dân, tập đoàn và chính phủ.
Phương pháp

Các phương thức giải quyết tranh chấp bao gồm:
kiện tụng (tư pháp)
trọng tài
luật hợp tác
hòa giải
giảng hoà
đàm phán
tạo điều kiện
sự tránh né xung đột
Về mặt lý thuyết, người ta có thể bao gồm bạo lực hoặc thậm chí chiến tranh như một phần của phổ này, nhưng các nhà giải quyết tranh chấp thường không làm như vậy; bạo lực hiếm khi chấm dứt các tranh chấp một cách hiệu quả, và thực sự, thường chỉ làm chúng leo thang.
Quy trình giải quyết tranh chấp được chia thành hai loại chính:
Các quy trình xét xử, chẳng hạn như tranh tụng hoặc trọng tài, trong đó thẩm phán, bồi thẩm đoàn hoặc trọng tài xác định kết quả.
Các quy trình đồng thuận, chẳng hạn như luật hợp tác, hòa giải, hòa giải hoặc thương lượng, trong đó các bên cố gắng đạt được thỏa thuận.
Không phải tất cả các tranh chấp, ngay cả những tranh chấp xảy ra có sự can thiệp của kỹ năng, đều có thể giải quyết. Những tranh chấp khó giải quyết như vậy tạo thành một lĩnh vực đặc biệt trong các nghiên cứu giải quyết tranh chấp.
Çamlıca, Şalpazarı

| Çamlıca |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
ÇamlıcaVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Trabzon
Huyện: Şalpazarı
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 120 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Çamlıca là một xã thuộc huyện Şalpazarı, tỉnh Trabzon, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 120 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Trabzon”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Ficus thonningii

| Ficus thonningii |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Rosales
Họ (familia): Moraceae
Chi (genus): Ficus
Loài (species): F. thonningii
Danh pháp hai phần
Ficus thonningii Blume 
Danh pháp đồng nghĩa
 Ficus burkei  Ficus microcarpa Vahl. (non Wagner: preoccupied[cần kiểm chứng])  Ficus petersii
Ficus thonningii là một loài thực vật có hoa trong họ Moraceae. Loài này được Blume mô tả khoa học đầu tiên năm 1838.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ficus thonningii”. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.
Coniogramme madagascariensis

| Coniogramme |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Pteridopsida
Bộ (ordo): Pteridales
Họ (familia): Adiantaceae
Chi (genus): Coniogramme Fée
Loài (species): C. madagascariensis
 C. Chr., 1932 
Các loài
 Xem trong bài.
Coniogramme madagascariensis là một loài thực vật có mạch trong họ Adiantaceae. Loài này được C. Chr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1932.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Coniogramme madagascariensis”. Truy cập ngày 12 tháng 8 năm 2013.
Gasteria pendulifolia

| Gasteria pendulifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocot
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Asparagaceae
Chi (genus): Gasteria
Loài (species): G. pendulifolia
Danh pháp hai phần
Gasteria pendulifolia van Jaarsv., 2001 
Gasteria pendulifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được van Jaarsv. mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Gasteria pendulifolia”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Gnophosema leucites

| Gnophosema leucites> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Gnophosema
Loài (species): G. leucites
Danh pháp hai phần
Gnophosema leucites Wiltshire 1980 
Gnophosema leucites là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Ficus theophrastoides

| Ficus theophrastoides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Rosales
Họ (familia): Moraceae
Chi (genus): Ficus
Loài (species): F. theophrastoides
Danh pháp hai phần
Ficus theophrastoides Seem., 1868 
Ficus theophrastoides là một loài thực vật có hoa trong họ Moraceae. Loài này được Seem. mô tả khoa học đầu tiên năm 1868.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ficus theophrastoides”. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.
Corydalis crassipedicellata

| Corydalis crassipedicellata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ranunculales
Họ (familia): Papaveraceae
Chi (genus): Corydalis
Loài (species): C. crassipedicellata
Danh pháp hai phần
Corydalis crassipedicellata Fedde 
Corydalis crassipedicellata là một loài thực vật có hoa trong họ Anh túc. Loài này được Fedde mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Corydalis crassipedicellata”. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2013.
Coelioxys novomexicana

| Coelioxys novomexicana |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Megachilidae
Phân họ (subfamilia): Megachilinae
Tông (tribus): Megachilini
Chi (genus): Coelioxys
Loài (species): C. novomexicana
Danh pháp hai phần
Coelioxys novomexicana Cockerell, 1909 
Coelioxys novomexicana là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1909.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Đa Minh Nguyễn Văn Lãng

| Giám mục   Đa Minh Nguyễn Văn Lãng   |
| --- | --- |
Giám mục chính tòa Giáo phận Xuân Lộc   (1974–1988)   

Giáo hội: Công giáo Rôma
Chức vụ chính yếu 
Giám mục Chính tòa Giáo phận Xuân Lộc
Giáo tỉnh: Giáo tỉnh Sài Gòn
Tòa: Giáo phận Xuân Lộc
Bổ nhiệm: Ngày 1 tháng 7 năm 1974
Tựu nhiệm: Ngày 4 tháng 9 năm 1974
Hết nhiệm: Ngày 22 tháng 2 năm 1988
Tiền nhiệm: Giuse Lê Văn Ấn
Kế nhiệm: Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật
 
Truyền chức 
Thụ phong: Ngày 21 tháng 5 năm 1951 bởi Giám mục Giuse Maria Trịnh Như Khuê
Tấn phong: Ngày 11 tháng 8 năm 1974 bởi Hồng y Angelo Rossi (chủ phong), các Tổng giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình và Philipphê Nguyễn Kim Điền (phụ phong)
Thông tin cá nhân
Sinh: Ngày 14 tháng 11 năm 1921 Xuân Hòa, Bắc Ninh, Bắc Kỳ, Liên bang Đông Dương
Mất: Ngày 22 tháng 2 năm 1988 (66 tuổi) Hố Nai, Biên Hòa, Đồng Nai
Nơi an táng: Tòa giám mục Xuân Lộc
Khẩu hiệu: "Con trông cậy Chúa"
| Cách xưng hô với Đa Minh Nguyễn Văn Lãng |
| --- | --- |

Danh hiệu: Đức Giám mục
Trang trọng: Đức Giám mục, Đức Cha
Thân mật: Cha
Khẩu hiệu: Confido in Deo
Tòa: Giáo phận Xuân Lộc
Đa Minh Nguyễn Văn Lãng (sinh ngày 14 tháng 11 năm 1921 – mất ngày 22 tháng 2 năm 1988) là một Giám mục người Việt. Khẩu hiệu Giám mục của ông là "Con trông cậy Chúa".
Nguyễn Văn Lãng quê quán tỉnh Bắc Ninh, từ thuở thiếu thời đã gia nhập chủng viện Lạng Sơn. Chủng sinh Lãng sau đó được truyền chức linh mục bởi Đại diện Tông Tòa Hà Nội Trịnh Như Khuê vào năm 1951, sau ít năm quản xứ thì di cư vào miền Nam Việt Nam. Linh mục Lãng sau đó đi du học Rôma, tốt nghiệp văn bằng Tiến sĩ Giáo luật. Sau khi trở về Việt Nam, ông giữ chức Giám đốc Tiểu chủng viện Lạng Sơn Di cư và sau đó là Bí thư Tòa Giám mục Long Xuyên.
Năm 1974, Tòa Thánh chọn linh mục Nguyễn Văn Lãng làm giám mục, giao cho Tân giám mục đảm nhận vai trò Giám mục chính tòa thứ hai của Giáo phận Xuân Lộc. Ông đã giữ vai trò này trong khoảng thời gian từ năm 1974 đến năm 1988.
Thân thế và tu tập

Giám mục Đa Minh Nguyễn Văn Lãng sinh ngày 14 tháng 11 năm 1921 tại làng Xuân Hòa, xã Đại Xuân, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh, thuộc Giáo phận Bắc Ninh, Việt Nam trong một gia đình gia giáo. Năm 14 tuổi, cậu bé Lãng được gia đình cho nhập học tại Tiểu chủng viện Lạng Sơn, sau đó học tiếp Đại chủng viện Xuân Bích, Hà Nội.
Năm 1945, Đại chủng viện đóng cửa, chủng sinh Nguyễn Văn Lãng gián đoạn việc học. Hai năm sau đó, năm 1947, giám mục Hạt Đại diện Tông Tòa Lạng Sơn gửi ông vào dòng Đa Minh để tiếp tục học thần học tại Học viện Dòng Chúa Cứu Thế Nam Đồng.
Linh mục

Ngày 21 tháng 5 năm 1951, thầy Đa Minh Nguyễn Văn Lãng được Đại diện Tông Tòa Hạt Đại diện Tông Tòa Hà Nội Giuse Maria Trịnh Như Khuê phong chức linh mục tại Hà Nội. Sau khi được truyền chức, vị linh mục trẻ Nguyễn Văn Lãng được điều chuyển trông coi các giáo xứ Tiên Nha và Đại Lãm từ năm 1952 đến năm 1954.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, linh mục Đa Minh Nguyễn Văn Lãng cùng với giáo dân giáo xứ Tiên Nha và Đại Lãm di cư vào Nam và thành lập giáo xứ Bắc Thần, Nhơn Trạch, Đồng Nai. Đến năm 1955, linh mục Đa Minh Nguyễn Văn Lãng được cử đi du học Roma. Năm 1958, linh mục Lãng tốt nghiệp với văn bằng Tiến sĩ Giáo luật. Để tiếp tục con đường học vấn, sau khi tốt nghiệp tại Rôma, năm 1959, linh mục Lãng sang Anh du học.
Trở về Việt Nam sau khi du học, linh mục Nguyễn Văn Lãng được chọn bổ nhiệm giữ chức vụ Giám đốc Tiểu chủng viện Lạng Sơn di cư và giữ chức vụ này đến năm 1961, khi ông được Giám mục Giáo phận Long Xuyên điều động giữ chức Bí thư Toà Giám mục Giáo phận Long Xuyên.
Năm 1971, linh mục Đa Minh du hành qua nhiều nước châu Âu và Hoa Kỳ để nghiên cứu về giáo dục chủng sinh. Từ năm 1972 đến năm 1974, ông đảm nhận vai trò Giáo sư Đại chủng viện thánh Tôma Long Xuyên.
Giám mục

Ngày 1 tháng 7 năm 1974, Tòa Thánh loan báo Giáo hoàng Phaolô VI đã quyết định bổ nhiệm linh mục Đa Minh Nguyễn Văn Lãng, thuộc Giáo phận Long Xuyên, làm Giám mục chính tòa Giáo phận Xuân Lộc, kế nhiệm Giám mục chính tòa Giáo phận này là Giuse Lê Văn Ấn qua đời không lâu trước đó vào ngày 17 tháng 6. Ngày 11 tháng 8 năm 1974, nghi thức truyền chức cho Tân giám mục Nguyễn Văn Lãng được cử hành tại Vương cung Thánh đường Đức Bà Sài Gòn. Nghi thức truyền chức chính yếu do vị chủ phong là Hồng y Angelo Rossi, Tổng trưởng Thánh bộ Truyền giáo và hai vị phụ phong là Tổng giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình - Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Sài Gòn và Tổng giám mục Philípphê Nguyễn Kim Điền - Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Huế. Tân giám mục chọn cho mình khẩu hiệu: "Con trông cậy Chúa".
Ngày 04 tháng 9 năm 1974, ông nhận Giáo phận Xuân Lộc. Lễ nhận chức Giám mục Giáo phận được tổ chức tại Xuân Lộc với sự hiện diện của Khâm sứ Tòa Thánh Henri Lemaître và một số giám mục Việt Nam.
Ngày 22 tháng 2 năm 1988, Giám mục Đa Minh Nguyễn Văn Lãng qua đời đột ngột tại bệnh viện Hố Nai, hưởng thọ 67 tuổi, sau 14 năm làm Giám mục chính tòa Giáo phận Xuân Lộc.
Tông truyền

Giám mục Đa Minh Nguyễn Văn Lãng được tấn phong năm 1971, thời Giáo hoàng Phaolô VI:
Chủ phong: Hồng y Angelo Rossi, Tổng trưởng Thánh bộ Truyền giáo.
Hai vị phụ phong: Tổng giám mục Phaolô Nguyễn Văn Bình – Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Sài Gòn và Tổng giám mục Philípphê Nguyễn Kim Điền – Tổng giám mục đô thành Tổng giáo phận Huế
Giám mục Đa Minh Nguyễn Văn Lãng là chủ phong cho giám mục:
Năm 1975, Giám mục Phaolô Maria Nguyễn Minh Nhật, cố giám mục chính tòa Giáo phận Xuân Lộc.
Giám mục Đa Minh Nguyễn Văn Lãng là phụ phong cho giám mục:
Năm 1976, Giám mục Giacôbê Huỳnh Văn Của, cố giám mục chính tòa Giáo phận Phú Cường.
Sự nghiệp

Giám mục Đa Minh Nguyễn Văn Lãng là người sáng lập Hội dòng Nữ Tỳ Chúa Giêsu Linh mục vào ngày 27 tháng 8 năm 1984.. Giám mục Nguyễn Văn Lãng tiếp tục các công việc của vị giám mục tiền nhiệm Giuse Lê Văn Ấn để lại và hướng dẫn giáo phận Xuân Lộc trên đường phát triển, sau khi chiến tranh chấm dứt và thống nhất đất nước.
Yukarıkocayatak, Serik

| Yukarıkocayatak |
| --- | --- |
—  Thị trấn  —
 
YukarıkocayatakVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Antalya
Huyện: Serik
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 3,035 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 07535 
Mã điện thoại: 242 
Yukarıkocayatak là một thị trấn thuộc huyện Serik, tỉnh Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 3.035 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Antalya”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.
Giày

Giày da công sở
Giày thể thao
Giày  là một vật dụng đi vào bàn chân con người để bảo vệ và làm êm chân trong khi thực hiện các hoạt động khác nhau. Mặc dù bàn chân con người có thể thích nghi với nhiều loại địa hình và điều kiện khí hậu khác nhau, nhưng nó vẫn rất dễ bị tổn thương, và giày giúp bảo vệ bàn chân. Theo thời gian, giày cũng trở thành một món đồ thời trang. Một số loại giày được sử dụng như thiết bị bảo hộ, chẳng hạn như ủng mũi thép, là loại giày bắt buộc phải mang tại các công trường công nghiệp.
Ngoài ra, thời trang giày cũng thường được phát triển thành nhiều kiểu dáng khác nhau, chẳng hạn như giày cao gót, thường được phụ nữ mang trong những dịp trang trọng. giày đương đại rất đa dạng về kiểu dáng, độ phức tạp và giá cả. Giày xăng đan cơ bản có thể chỉ bao gồm một đế mỏng và quai đeo đơn giản và được bán với giá thấp. giày thời trang cao cấp do các nhà thiết kế nổi tiếng thiết kế có thể được làm từ chất liệu đắt tiền, sử dụng cấu trúc phức tạp và được bán với giá cao. Một số loại giày được thiết kế cho mục đích cụ thể, chẳng hạn như ủng được thiết kế đặc biệt cho leo núi hoặc trượt tuyết, trong khi những loại khác có mục đích sử dụng chung hơn như giày thể thao, loại giày đã chuyển đổi từ giày thể thao chuyên dụng thành giày sử dụng chung.
Theo truyền thống, giày được làm từ da, gỗ hoặc vải bạt, nhưng ngày càng được làm từ cao su tổng hợp, nhựa và các vật liệu khác có nguồn gốc từ dầu mỏ. Trên toàn cầu, ngành công nghiệp giày là một ngành công nghiệp trị giá 200 tỷ đô la Mỹ mỗi năm. 90% giày cuối cùng sẽ bị đưa vào bãi rác, vì các vật liệu khó tách rời, tái chế hoặc tái sử dụng.
Lịch sử > Cổ đại > Bằng chứng sớm nhất

Đôi giày lâu đời nhất được biết đến là đôi dép làm từ vỏ cây sagebrush có niên đại khoảng 7000 hoặc 8000 trước Công nguyên, được tìm thấy trong hang Fort Rock ở bang Oregon của Hoa Kỳ vào năm 1938. Đôi giày da lâu đời nhất thế giới, được làm từ một mảnh da bò duy nhất được buộc dây bằng dây da dọc theo các đường nối ở phía trước và phía sau, được tìm thấy trong khu phức hợp hang Areni-1 ở Armenia vào năm 2008 và được cho là có niên đại từ năm 3500 trước Công nguyên. Đôi giày của Ötzi the Iceman, có niên đại từ năm 3300 trước Công nguyên, có đế giày bằng da gấu nâu, các tấm bên bằng da hươu và một tấm lưới bằng dây vỏ cây, được kéo chặt quanh bàn chân. Giày Jotunheimen được phát hiện vào tháng 8 năm 2006: các nhà khảo cổ ước tính rằng chiếc giày da này được làm từ khoảng năm 1800 đến 1100 trước Công nguyên, khiến nó trở thành món đồ quần áo lâu đời nhất được phát hiện ở Scandinavia.
Dép và các công cụ làm từ sợi thực vật khác đã được tìm thấy trong hang Cueva de los Murciélagos ở Albuñol ở miền nam Tây Ban Nha vào năm 2023, có niên đại từ khoảng 7500 đến 4200 trước Công nguyên, khiến chúng trở thành những đôi giày lâu đời nhất được tìm thấy ở châu Âu.
Người ta cho rằng giày có thể đã được sử dụng từ rất lâu trước đây, nhưng vì các vật liệu được sử dụng rất dễ hư hỏng nên khó tìm thấy bằng chứng về những đôi giày sớm nhất.
Các dấu chân gợi ý đến việc sử dụng giày hoặc dép do có các cạnh sắc nét, không có dấu hiệu của ngón chân và ba chỗ lõm nhỏ nơi gắn dây da buộc hoặc quai đeo đã được tìm thấy tại Vườn quốc gia Garden Route, Vườn quốc gia voi Addo và Khu bảo tồn thiên nhiên Goukamma ở Nam Phi. Những dấu chân này có niên đại từ 73.000 đến 136.000 năm trước Công nguyên. Phù hợp với sự tồn tại của những chiếc giày như vậy là việc tìm thấy các công cụ bằng xương có niên đại từ thời kỳ này, có thể được sử dụng để làm ra những đôi giày đơn giản.
Một nguồn bằng chứng khác là nghiên cứu về xương của các ngón chân nhỏ hơn (không phải ngón chân cái), người ta quan sát thấy rằng độ dày của chúng giảm xuống vào khoảng 40.000 đến 26.000 năm trước Công nguyên. Điều này dẫn đến việc các nhà khảo cổ học suy luận rằng việc mang giày thường xuyên thay vì thỉnh thoảng, vì điều này sẽ dẫn đến việc xương phát triển ít hơn, dẫn đến các ngón chân ngắn hơn và mỏng hơn. Những thiết kế sớm nhất này rất đơn giản, thường chỉ là những "túi chân" bằng da để bảo vệ bàn chân khỏi đá, mảnh vỡ và cái lạnh.
Lịch sử > Cổ đại > Châu Mỹ

Nhiều cư dân bản địa ở Bắc Mỹ thời kỳ đầu đã mang một loại giày tương tự, được gọi là moccasin. Đây là những đôi giày mũi nhọn, đế mềm, thường được làm từ da hoặc da bò bison. Nhiều đôi moccasin cũng được trang trí bằng các loại hạt và đồ trang trí khác. Moccasin không được thiết kế để chống thấm nước, và trong thời tiết ẩm ướt và những tháng mùa hè ấm áp, hầu hết người Mỹ bản địa đều đi chân trần. Lá của cây sisal được sử dụng để làm dây cho dép ở Nam Mỹ trong khi người bản địa Mexico sử dụng cây Yucca.
Lịch sử > Cổ đại > Châu Phi và Trung Đông

Khi các nền văn minh bắt đầu phát triển, dép xỏ ngón (tiền thân của dép xỏ ngón hiện đại) đã được sử dụng. Thực tế này có từ những bức tranh về chúng trong các bức tranh tường Ai Cập cổ đại từ 4000 trước Công nguyên. "Thebet" có thể là thuật ngữ được sử dụng để mô tả những đôi dép này vào thời Ai Cập, có thể từ thành phố Thebes. Vương quốc Trung Cổ là thời kỳ người ta tìm thấy những đôi thebet đầu tiên, nhưng cũng có khả năng nó đã xuất hiện trong thời kỳ Sơ triều đại của Ai Cập. Một đôi được tìm thấy ở châu Âu được làm từ lá papyrus và có niên đại khoảng 1.500 năm. Chúng cũng được mang ở Jerusalem trong thế kỷ đầu tiên của kỷ nguyên Cơ đốc giáo. Dép xỏ ngón được đeo bởi nhiều nền văn minh và được làm từ nhiều loại vật liệu khác nhau. Dép Ai Cập cổ đại được làm từ giấy cói và lá cọ. Người Masai ở châu Phi làm chúng từ da sống. Ở Ấn Độ, chúng được làm từ gỗ.
Mặc dù dép xỏ ngón được sử dụng phổ biến, nhưng nhiều người ở thời cổ đại, chẳng hạn như người Ai Cập, người Hindu và người Hy Lạp, thấy rằng không cần giày lắm, và hầu hết thời gian, họ thích đi chân trần. Người Ai Cập và người Hindu có sử dụng một số loại giày trang trí, chẳng hạn như loại dép không đế được gọi là "Cleopatra", loại dép này không bảo vệ được bàn chân một cách thiết thực.
Lịch sử > Cổ đại > Châu Á và Châu Âu

Người Hy Lạp cổ đại phần lớn coi giày là sự buông thả, thiếu thẩm mỹ và không cần thiết. Giày chủ yếu được mang trong nhà hát, như một cách để tăng chiều cao, và nhiều người thích đi chân trần hơn. Các vận động viên trong Thế vận hội Olympic cổ đại tham gia thi đấu chân trần và không mặc quần áo. Ngay cả các vị thần và anh hùng cũng chủ yếu được miêu tả là chân trần, cũng như các chiến binh hoplite. Họ chiến đấu trong các trận chiến với đôi chân trần và Alexander Đại đế đã chinh phục đế chế rộng lớn của mình với đội quân chân trần. Các vận động viên của Hy Lạp cổ đại cũng được cho là chạy chân trần.
Người La Mã, những người cuối cùng đã chinh phục người Hy Lạp và tiếp thu nhiều khía cạnh văn hóa của họ, đã không tiếp thu quan niệm của người Hy Lạp về giày và quần áo. Quần áo La Mã được coi là biểu tượng của quyền lực, và giày được coi là một thứ cần thiết để sống trong một thế giới văn minh, mặc dù nô lệ và người nghèo thường đi chân trần. Binh lính La Mã được cấp phát giày chiral (giày trái và giày phải khác nhau). Giày cho binh lính có đế được tán đinh để kéo dài tuổi thọ của da, tăng sự thoải mái và tạo lực kéo tốt hơn. Thiết kế của những đôi giày này cũng biểu thị cấp bậc của sĩ quan. Huy hiệu càng phức tạp và chiếc ủng càng cao trên chân thì cấp bậc của người lính càng cao. Kinh thánh có đề cập đến việc mang giày. Ở Trung Quốc và Nhật Bản, người ta sử dụng rơm rạ.
Bắt đầu từ khoảng năm 4 trước Công nguyên, người Hy Lạp bắt đầu mang những đôi giày tượng trưng. Những đôi giày này được trang trí công phu để thể hiện rõ địa vị của người mang. Các kỹ nữ thường mang những đôi giày da có màu trắng, xanh lá cây, chanh hoặc vàng, và những phụ nữ trẻ tuổi đã đính hôn hoặc mới kết hôn thường mang những đôi giày màu trắng tinh. Do chi phí để làm sáng da thuộc, những đôi giày có màu nhạt hơn là biểu tượng của sự giàu có trong giới thượng lưu. Thông thường, đế giày sẽ được khắc một thông điệp để nó in dấu trên mặt đất. Nghề đóng giày trở thành một nghề nổi bật vào khoảng thời gian này, với những người thợ đóng giày Hy Lạp trở nên nổi tiếng trong đế chế La Mã.