Nagasaki
Lịch sử

Tỉnh Nagasaki đóng một vai trò quan trọng trong lịch sử Nhật Bản. Từng có rất nhiều sự kiện lịch sử quan trọng đã diễn ra tại đây. Từ việc là tuyến đầu phòng thủ trong Cuộc xâm lược của Mông Cổ vào cuối những năm 1200, cho đến thời kỳ đàn áp Cơ đốc nhân trong suốt Thời kỳ Edo (1603 – 1868), và sau đó là hiện trường của vụ đánh bom nguyên tử vào thành phố Nagasaki năm 1945. Nhiều di tích lịch sử vẫn được bảo tồn cho đến ngày nay, và mỗi nơi lại có một câu chuyện hấp dẫn riêng để chia sẻ với tất cả du khách. Cho dù bạn là một người yêu thích lịch sử, hay chỉ là một khách du lịch thích khám phá tỉnh Nagasaki, những câu chuyện lịch sử từ các di tích này sẽ không làm bạn thất vọng.
Từ thế kỷ 2 – thể kỷ 3
Đảo Iki và đảo Tsushima thuộc địa phận tỉnh Nagasaki từng được nhắc đến trong sử liệu "Tam Quốc Chí" như là những vương quốc lâu đời nhất của Nhật Bản có qua lại với Trung Quốc.
Thế kỷ 13
Vào cuối những năm 1200, Đế chế Mông Cổ do Hốt Tất Liệt lãnh đạo đã chinh phạt các quốc gia như Trung Quốc và Triều Tiên. Và Nhật Bản là mục tiêu tiếp theo trong danh sách xâm lược của đội quân này. Các cuộc xâm lược của người Mông Cổ vào Nhật Bản bắt đầu vào năm 1274 khi người Mông Cổ gửi khoảng 900 tàu đến đảo Iki và Tsushima. Mặc dù đông hơn về quân số, các Samurai trên đảo Tsushima và Iki đã bị lực lượng của Mông Cổ đánh bại sau trận chiến đầy cam go.
Từ thế kỷ 16 – thế kỷ 18
Trong Thời đại Khám phá, nền văn minh phương Tây du nhập mạnh mẽ vào Nhật Bản. Làn sóng văn hóa này bắt đầu vào năm 1550, khi con tàu Bồ Đào Nha đầu tiên đến thăm Nhật Bản và cập cảng thành phố Hirado. Từ đó, người dân Nagasaki đã có cơ hội tiếp xúc với người châu Âu. Các nhà truyền giáo từ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đến Nagasaki với hi vọng truyền bá đạo Cơ đốc, và khu vực này trở thành một trong những trung tâm chính của công cuộc truyền giáo này. Một Daimyo (cách gọi một Lãnh chúa thời phong kiến) ở Omura đã trở thành Daimyo Cơ đốc giáo đầu tiên của Nhật Bản, và cử bốn thanh niên Nhật Bản làm đại sứ đến thăm Giáo hoàng vào năm 1582. Về sau, nhiều nhà thờ được xây dựng ở Nagasaki và văn hóa Cơ đốc giáo ở đây phát triển mạnh mẽ đến mức thành phố Nagasaki có biệt danh là "Little Rome".
Tuy nhiên, vào năm 1587, Daimyo quyền lực nhất của Nhật Bản – Hideyoshi Toyotomi – lo sợ rằng Nhật Bản sẽ bị đô hộ nên đã ban hành sắc lệnh trục xuất những người truyền giáo. Năm 1597, 26 người theo đạo Thiên chúa bao gồm người Tây Ban Nha, người Ý và người Nhật đã bị bắt giữ tại Kyoto và Osaka, sau đó bị buộc phải đi bộ đến Nagasaki để bị đóng đinh tại Đồi Nishizaka. Các vị tử đạo sau đó đã được phong chân phước vào năm 1627, và được Giáo hoàng phong thánh năm 1862.
Trong khi đó, thành phố Hirado phát triển mạnh mẽ nhờ giao thương với người Hà Lan và người Anh. William Adams (Miura Anjin), được gọi là Samurai người Anh đầu tiên, đến Nhật Bản năm 1600 trên một con tàu Hà Lan, sau đó thành lập Công ty Đông Ấn Hà Lan vào năm 1609 cũng như Công ty Đông Ấn của Anh vào năm 1613.
Tuy nhiên, lệnh cấm đạo do Toyotomi khởi xướng đã sớm được mở rộng, và tất cả các nhà thờ đều bị phá hủy. Để thay thế, nhiều ngôi đền Nhật Bản đã được xây dựng ở một phần của trung tâm thành phố Nagasaki – nơi sau này được đặt tên là "Tera-machi", tức "Phố đền". Một số lượng lớn các nhà truyền giáo và Cơ đốc nhân Nhật Bản đã tử vì đạo, bao gồm cả các nhà truyền giáo người Pháp và Philippines bị hành quyết tại Đồi Nishizaka, và nhiều giáo dân Nhật Bản bị giết tại địa danh "Địa ngục Unzen". Tại lâu đài Hara nơi có nhiều Cơ đốc nhân sinh sống, khoảng 37.000 nông dân đã bỏ mạng trong cuộc nổi dậy được gọi là "Kháng chiến Shimabara".
Cuối cùng, vào những năm 1630, Shogun đời thứ ba của Mạc phủ Tokugawa đã ban hành một loạt sắc lệnh và bắt đầu chính sách "Sakoku" để cô lập quốc gia. Theo chính sách này, người Nhật không được phép rời khỏi đất nước và mọi hoạt động buôn bán với nước ngoài đều bị nghiêm cấm, ngoại trừ tại một địa điểm duy nhất là một hòn đảo nhân tạo ở Cảng Nagasaki có tên là "Dejima". Hòn đảo nhân tạo này là nơi đặt trụ sở thương mại của Công ty Đông Ấn Hà Lan.
Trong 214 năm tiếp theo, Nagasaki trở thành nơi duy nhất ở phía Tây Nhật Bản mở cửa giao thương với nước ngoài và là trung tâm giao lưu quốc tế của cả nước. Nhiều loại hàng hóa khác nhau bao gồm đồ sứ và các mặt hàng văn hóa độc đáo khác của Nhật Bản khác đã được xuất khẩu từ Nagasaki. Trong khi đó, những người trẻ tuổi đầy tham vọng và các Samurai từ mọi miền của Nhật Bản cũng kéo nhau đến Nagasaki để lĩnh hội các kiến thức mới trong lĩnh vực y học, thiên văn học và hóa học, đặt nền tảng cho quá trình hiện đại hóa Nagasaki nói riêng và Nhật Bản nói chung.
Mặt khác, từ cuối thế kỷ 16, Nhật Bản thực hiện chính sách gọi là "Chu Ấn Trạng" (Shuinjo –朱印状). Đây một loại giấy thông hành có đóng con dấu màu đỏ, cho phép các con tàu của Nhật Bản giao thương với các nước khác. Những con thuyền được cấp con dấu này được gọi là "Chu Ấn Thuyền" (Shuinsen – 朱印船). Từ đó, hình thức giao thương bằng các Chu Ấn Thuyền (Shuinsen Boeki – 朱印船貿易) ngày càng trở nên phổ biến. Ban đầu, có khá nhiều cảng ở Nhật Bản là cứ điểm của các chuyến buôn bán này, tuy nhiên vào thế kỷ 17, mọi hoạt động chính yếu chỉ còn đổ dồn về cảng Nagasaki. Các thương nhân Nhật Bản khởi hành từ Nagasaki và tỏa ra khắp các nước Đông Nam Á. Tại đây, họ buôn bán, trao đổi hàng hóa với người dân địa phương và dần dần hình thành nên các khu phố Nhật Bản ở những nơi này.
Và Hội An – đương thời được cai quản bởi Chúa Nguyễn – cũng là một trong những "khu phố Nhật" thời bấy giờ. Tương truyền vào thời kỳ cực thịnh, có khoảng trên 1.000 cư dân Nhật Bản sinh sống tại đây. Trong số các thương nhân Nhật Bản đến Hội An khi ấy có ông Sotaro Araki, vốn được Chúa Thượng Nguyễn Phúc Nguyên trọng dụng và đã được ngài gả con gái nuôi là Công nữ Ngọc Hoa cho ông vào năm 1619. Ông cùng vợ trở về Nagasaki trong một lễ rước dâu xa hoa và lộng lẫy đến mức cho đến ngày nay, người ta vẫn tái hiện khung cảnh ấy khi múa điệu rước lễ trong lễ hội truyền thống địa phương có tên gọi "Nagasaki Kunchi".
Sau khi qua đời, Sotaro Araki và Công Nữ Ngọc Hoa được chôn cất tại chùa Daionji ở thành phố Nagasaki. Mộ phần của đôi vợ chồng Việt – Nhật đã được chính quyền thành phố Nagasaki chỉ định là Di tích lịch sử và được bảo tồn cẩn thận cho đến ngày nay.
Năm 1792, núi lửa Unzen (nằm ở bán đảo Shimabara) phun trào đã gây ra một vụ lở đất gần ngọn núi Mayuyama. Trận lở đất đã quét qua khu dân cư trước khi nó đến biển Ariake, sau đó gây ra một trận sóng thần kinh hoàng khiến khoảng 15.000 người thiệt mạng. Đây là một trong những thảm họa núi lửa chết chóc nhất được ghi nhận ở Nhật Bản. Cho đến ngày nay, vết tích của trận lở đất vẫn còn có thể nhìn thấy trên núi Mayuyama.
Từ thế kỷ 19 – thế kỷ 20
Mặc dù Nagasaki kết thúc vai trò của một cảng thương mại duy nhất của Nhật Bản khi đất nước mở cửa giao thương trở lại với thế giới vào năm 1853, nhưng nơi đây vẫn được xem như điểm khởi đầu của công cuộc hiện đại hóa Nhật Bản. Kể từ khi Nagasaki được mở cửa tự do thương mại trở lại, các thương gia thuộc nhiều quốc tịch khác nhau như Hà Lan, Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Ý, Tây Ban Nha, Nga, Bồ Đào Nha, Thụy Điển và Thụy Sĩ đã đổ xô đến đây và ra sức giao lưu với người dân bản địa. Nếu người Nhật Bản yêu thích nền công nghiệp và văn hóa Tây phương thì những người ngoại quốc cũng đem lòng yêu mến mảnh đất Nagasaki.
Sự lãng mạn của thời gian này đã được Puccini mô tả trong vở opera "Madame Butterfly". Các thương nhân thành đạt đã cho xây dựng các dinh thự theo phong cách phương Tây, và một số chúng vẫn được bảo tồn cho đến ngày nay với nguyên vẹn vẻ lãng mạn của thế kỷ 19. Trong đó có thể kể đến dinh thự sân vườn Glover Garden, được đặt theo tên của Thomas Glover, một thương gia lừng lẫy người Scotland. Ông đã phát triển nhiều loại hình kinh doanh khác nhau, từ đóng tàu với sự hợp tác của Mitsubishi và khai thác than trên các hòn đảo gần Cảng Nagasaki. Hòn đảo Takashima – nơi khai thác than của Glover, cùng với hòn đảo khai thác than Hashima do Mitsubishi điều hành (còn được gọi là Gunkan-jima hoặc Đảo Chiến hạm), và các đảo khác xung quanh Cảng Nagasaki đều đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa của Nhật Bản.
Thương gia Glover cũng ủng hộ Cải cách Minh Trị bằng cách bán vũ khí cho các Samurai trẻ cũng như giúp họ đi du học. Một trong số họ sau đó đã trở thành thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản sau khi thời đại Samurai kết thúc. Dinh thự của Glover là công trình lâu đời nhất về kiến trúc gỗ kiểu phương Tây hiện còn sót lại ở Nhật Bản. Khu vực Unzen cũng trở thành một trong những khu nghỉ mát phổ biến nhất trong các nước Đông Á mà các du khách người phương Tây thường tìm đến vào thời điểm đó, trong đó có nữ văn sỹ người Mỹ Pearl S. Buck và Helen Adams Keller.
Vào ngày 9 tháng 8 năm 1945, khi Chiến tranh thế giới thứ hai sắp kết thúc, Nagasaki trở thành mục tiêu thứ hai và cũng là mục tiêu cuối cùng của vụ ném bom nguyên tử khiến 73.884 người thiệt mạng và 74.909 người khác bị thương. Người dân Nagasaki đã đoàn kết để khôi phục thành phố và hệ sinh thái xung quanh. Ngày nay, thành phố xinh đẹp này đã được công nhận là một trong những nơi có cảnh đêm đẹp nhất thế giới.
Ngày nay, Bảo tàng Bom nguyên tử Nagasaki cùng với Công viên Hòa bình, Công viên Hypocenter và Nhà tưởng niệm Hòa bình Quốc gia Nagasaki là một số địa điểm quan trọng nhất trong thành phố giúp mọi người tìm hiểu về sự kiện bi thảm của vụ đánh bom nguyên tử, đồng thời thể hiện mong ước về một thế giới không còn vũ khí hạt nhân. Ngoài Bức tượng Hòa bình đã trở thành biểu tượng, trong Công viên Hòa bình còn có rất nhiều các tác phẩm nghệ thuật khác do các quốc gia trên thế giới quyên tặng để ủng hộ lời cầu nguyện cho hòa bình của Nagasaki.
Trong suốt chiều dài lịch sử của mình, Nagasaki đã trải qua nhiều sự kiện lịch sử trọng đại như là tuyến đầu phòng thủ của Nhật Bản; là nơi đón nhận sự giao thoa giữa các nền văn hóa và công nghệ hiện đại; hay sự hồi phục kỳ diệu sau một loạt các sự kiện bi thảm. Không quá lời khi nói rằng mỗi địa điểm trong tỉnh đều có một câu chuyện hấp dẫn để kể lại. Người dân Nagasaki cũng nổi tiếng là thân thiện, luôn tiếp đón các du khách đến đây bằng lòng hiếu khách cùng tinh thần hào sảng khi nhắc đến nền văn hóa, lịch sử và nền ẩm thực của họ.