stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nhà Lê sơ
Xây dựng quốc gia > Kinh tế > Thương mại

Triều đình khuyến khích lập chợ mới, họp chợ, ban hành những điều luật cụ thể quy định việc thành lập chợ và họp chợ.
Việc buôn bán với nước ngoài được duy trì. Thuyền bè các nước láng giềng qua lại buôn bán ở một số cửa khẩu như Vân Đồn, Vạn Ninh (Quảng Ninh), Hội Thống (Hà Tĩnh) và một số địa điểm ở Lạng Sơn, Tuyên Quang được kiểm soát chặt chẽ. Các sản phẩm sành sứ, vải lụa, lâm sản quý là những thứ hàng được thương nhân nước ngoài ưa chuộng.
Tuy nhiên, cùng với thủ công nghiệp, thương mại vẫn bị nhà nước ức chế. Thời nhà Lê, chính quyền dùng chính sách bế quan tỏa cảng. Nhà Lê hạn chế ngoại thương hơn cả nhà Lý, nhà Trần. Các tàu ngoại quốc tới buôn bán đều phải đậu ở Vân Đồn. Dân buôn muốn đi buôn bán thì phải có giấy phép, về cũng phải có giấy phép. Quan lại vô cớ tới Vân Đồn, dân chúng tự tiện đón tàu vào buôn bán cũng đều bị xử tội.
Xây dựng quốc gia > Giáo dục

Bài chi tiết: Giáo dục khoa cử thời Lê Sơ
Ngay sau khi lên ngôi, Lê Thái Tổ cho dựng lại Quốc Tử Giám ở Đông Kinh, mở trường học các lộ, mở khoa thi và cho phép người nào có học đều được dự thi. Đa số dân đều có thể đi học, đi thi trừ những kẻ phạm tội và làm nghề ca hát.
Ở các đạo phủ có trường công. Nhà nước tuyển chọn người giỏi, có đạo đức để làm thầy giáo. Nội dung học tập thi cử là sách của nhà Nho. Thời Lê sơ (1428-1527) tổ chức được 26 khoa thi tiến sĩ, lấy đỗ 989 tiến sĩ, 20 trạng nguyên. Riêng thời Lê Thánh Tông, tổ chức được 12 khoa thi tiến sĩ, lấy đỗ 501 tiến sĩ, 9 trạng nguyên.
Học chế thời Lê mở rộng hơn các thời trước, không cấm con em nhà thường dân đi học như thời nhà Lý, nhà Trần. Tài liệu học tập thì gồm mấy bộ Tứ Thư, Ngũ Kinh tinh túy, Bắc sử (Sử Trung Quốc). Phương pháp giáo dục chỉ có 2 nguyên tắc chủ chốt là trừng phạt bằng roi vọt và học thuộc lòng. Ngoài ra còn nguyên tắc lặp lại tư tưởng cổ nhân và biểu diễn bằng những câu sáo rỗng.
Lê Thánh Tông khởi xướng và cho lập bia tiến sĩ lần đầu tiên ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám vào năm 1484, các đời vua sau này tiếp tục bổ sung thêm các tấm bia vinh danh mới. Cùng với việc xây dựng thiết chế mới, Lê Thánh Tông đẩy mạnh phát triển giáo dục, đào tạo nhân tài. Ngoài Hàn lâm viện, Quốc sử viện, nhà Thái học, Quốc Tử Giám là những cơ quan văn hóa, giáo dục lớn, Lê Thánh Tông còn cho xây kho bí thư chứa sách, đặc biệt đã sáng lập Hội Tao Đàn bao gồm những nhà văn hóa có tiếng đương thời mà Lê Thánh Tông là Tao Đàn chủ soái. Việc thi cử, học tập thường xuyên và rất nhiều tiến sĩ, trạng nguyên đỗ đạt và thành danh.[cần dẫn nguồn]
Thời Lê sơ, Nho giáo chiếm vị trí độc tôn; Phật giáo và Đạo giáo bị hạn chế. Phật giáo bị đẩy lui xuống sinh hoạt ở các làng xã, trong khi đó Nho giáo lại được coi trọng và lên ngôi, đặc biệt là khu vực triều đình và giới Nho học. Đó là đặc điểm chính của thời kỳ này. Mặt khác do trước đó chịu sự tận diệt của nhà Minh nên nhiều chùa chiền, cung điện và các phật tử phát triển rực rỡ ở các triều đại nhà Lý, nhà Trần đã bị xóa bỏ.
Hệ thống Nho giáo này do phong kiến nhà Lê bắt chước theo nhà Minh của Trung Quốc. Người học tuyệt đối không ai được phát huy ý kiến riêng của mình, cấm chỉ tự do tư tưởng. Nhà nghiên cứu Đào Duy Anh cho rằng kiểu người điển hình do phương pháp giáo dục này đào tạo là người hủ nho hoàn toàn trung thành với chế độ quân chủ nhà Lê.
Xây dựng quốc gia > Luật pháp

Bài chi tiết: Luật Hồng Đức
Về luật pháp, Bộ Quốc triều hình luật của nhà Hậu Lê đã được hoàn thiện trong thời Lê Thánh Tông, nên còn được gọi là Luật Hồng Đức. Với bộ luật này, Đại Việt đã hình thành một nhà nước pháp quyền sơ khởi và thuộc loại sớm trên thế giới. Lê Thánh Tông đã lấy những quan điểm của nho giáo làm hệ tư tưởng, chỉ đạo việc biên soạn, ban hành luật pháp, nhằm thể chế hóa một nhà nước phong kiến Đại Việt, với truyền thống nhân nghĩa, lấy dân làm gốc.
Nội dung chính của bộ luật là bảo vệ quyền lợi của vua hoàng tộc; bảo vệ quyền lợi của quan lại và giai cấp thống trị địa chủ phong kiến. Đặc biệt bộ luật có những điều luật bảo vệ chủ quyền quốc gia, khuyến khích phát triển kinh tế, gìn giữ những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, bảo vệ một số quyền lợi của phụ nữ.
Xây dựng quốc gia > Xã hội

Trong xã hội, giai cấp nông dân chiếm tuyệt đại đa số dân cư sống chủ yếu ở nông thôn. Họ có rất ít hoặc không có ruộng đất phải cày ruộng đất công, nộp tô thuế, đi phục dịch cho nhà nước (đi lính, đi phu...) hoặc phải cày cấy ruộng thuê của địa chủ, quan lại và phải nộp một phần hoa lợi (gọi là tô) cho chủ ruộng.
Nông dân là giai cấp bị bóc lột nghèo khổ trong xã hội. Tầng lớp thương nhân, thợ thủ công ngày càng đông hơn; họ phải nộp thuế cho nhà nước và không được xã hội phong kiến coi trọng.
Nô tì là tầng lớp thấp kém nhất trong xã hội bao gồm cả người Việt, người Hoa, dân tộc ít người. Pháp luật nhà Lê hạn chế nghiêm ngặt việc bán mình làm nô hoặc bức dân tự do làm nô tì. Nhờ vậy số lượng nô tì giảm dần.
Nhờ chính sách khuyến nông, cuộc sống của nhân dân được ổn định, dân số ngày càng tăng. Nhiều làng mới được thành lập. Các nhà nghiên cứu Việt Nam tự nhận Đại Việt đã trở thành một quốc gia có uy thế trong khu vực Đông Nam Á.
Xây dựng quốc gia > Văn học, khoa học, nghệ thuật

Bài chi tiết: Khoa học kỹ thuật Đại Việt thời Lê Sơ và Nghệ thuật Đại Việt thời Lê Sơ
Văn học chữ Hán tiếp tục chiếm ưu thế, có hàng loạt tập văn thơ nổi tiếng. Văn học chữ Nôm giữ một vị trí quan trọng. Văn thơ chữ Hán có những tác phẩm nổi tiếng như: Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo, Quỳnh uyển cửu ca,... Văn thơ chữ Nôm có Quốc âm thi tập, Hồng Đức quốc âm thi tập, Thập giới cô hồn quốc ngữ văn v.v.... Ngoài ra, văn học thời Lê Sơ xuất hiện một bộ phận tác giả chuyên sử dụng văn học làm công cụ chỉ để ca ngợi nhà vua. Phần lớn các tác phẩm loại này được viết với lời lẽ rất trau chuốt, ý tứ cầu kỳ và tình cảm giả tạo.
Sử học có tác phẩm: Đại Việt sử ký (10 quyển) của Lê Văn Hưu, Đại Việt sử ký toàn thư (15 quyển) của Ngô Sĩ Liên, Lam Sơn thực lục của Nguyễn Trãi, Đại Việt thông giám của Vũ Quỳnh, Việt giám thông khảo tổng luận của Lê Tung, Hoàng triều quan chế,...
Địa lý học có sách Hồng Đức bản đồ, Dư địa chí, An Nam hình thăng đồ,... của Nguyễn Trãi.
Y học có công trình Bản thảo thực vật toát yếu của Phan Phu Tiên và Bảo anh lương phương của Nguyễn Trực.
Toán học có các tác phẩm Đại thành toán pháp của Lương Thế Vinh, Lập thành toán pháp của Vũ Hữu.
Ngoài ra, thời Lê sơ cũng cho biên soạn Điển lệ là loại sách tổng hợp thành tựu của nhiều ngành. Bộ Thiên Nam dư hạ tập gồm 100 quyển của Lê Thánh Tông cũng là 1 ví dụ cụ thể.
Nghệ thuật sân khấu như ca múa nhạc, chèo, tuồng được phục hồi nhanh chóng và phát triển nhất là chèo tuồng. Âm nhạc cung đình được hình thành từ thời Lê Thái Tông.
Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc thời Lê sơ biểu hiện rõ rệt và đặc sắc ở các công trình lăng tẩm cung điện tại Lam Kinh, những đồ vật còn sót lại cho thấy tay nghề tinh xảo, tư duy quy mô lớn của nghệ nhân đương thời. Hiện nay còn lại một số dấu vết của Lam Kinh ở Thanh Hóa như nền cột, bậc thềm, một số con vật bằng đá. Cung điện Lam Kinh xây dựng trên một khu đất hình chữ nhật dài 314 mét rộng 254 mét, có tường thành bao bọc dày 1m. Trong các bia đá, nổi tiếng nhất là bia Vĩnh Lăng (viết về Lê Thái Tổ).
Xây dựng quốc gia > Tổ chức quân đội

Bài chi tiết: Quân đội nhà Lê Sơ
Hoàng đế Lê Thánh Tông ra sắc chỉ đầu tiên là chỉnh đốn lại quân đội, đôn đốc và thực hiện các bước để tăng cường các khả năng chiến đấu của các vệ quân năm đạo. Việc canh phòng và cảnh giác về vấn đề biên cương rất chặt chẽ và cẩn thận nên triều đình nhà Minh rất tôn trọng và có phần e ngại. Lê Thánh Tông cải tổ quân đội mạnh mẽ về mặt tổ chức, trước đó quân đội chia làm 5 đạo vệ quân, nay đổi làm 5 phủ đô đốc. Mỗi phủ có vệ, sở. Bên cạnh còn có 2 đạo nội, ngoại, gồm nhiều ti, vệ.
Ngoài tổ chức quân thường trực, Lê Thánh Tông còn chú ý lực lượng quân dự bị ở các địa phương gọi là chế độ Ngụ binh ư nông: khi đất nước có giặc ngoại xâm thì tất cả quân lính đều tại ngũ chiến đấu cùng toàn dân; khi hòa bình thì thay phiên nhau về làm ruộng. Ban hành 43 điều quân chính là luật quân đội Lê Thánh Tông ban hành cho thấy kỷ luật quân đội của ông rất nghiêm ngặt, có sức chiến đấu cao.
Quân đội có hai bộ phận chính: quân ở triều đình và quân ở các địa phương; bao gồm bộ binh, thủy binh, tượng binh, kỵ binh. Vũ khí quân sự dưới thời Lê Thánh Tông đã có những tiến bộ vượt bậc; gồm súng hỏa mai, đao, kiếm, giáo, mác, cung, tên, hỏa đồng, hỏa pháo. Được trang bị hết sức đầy đủ, hùng mạnh.[cần dẫn nguồn]
Hằng năm quân lính được luyện tập võ nghệ chiến trận. Vùng biên giới đều có bố trí quân đội mạnh canh phòng và bảo vệ không để xâm lấn.
Gây chiến tranh xâm lược > Đánh Chiêm Thành

Xem thêm: Chiến tranh Việt-Chiêm 1471 và Nam tiến
Chúa Chiêm Thành là Trà Toàn bỏ tiến cống nhà Lê, thường xâm lấn biên giới phía nam Đại Việt. Năm 1470, Trà Toàn sai sứ thần sang cầu viện nhà Minh, thân hành đem 10 vạn quân thủy, bộ cùng voi ngựa đến đánh úp Hóa Châu. Viên tướng trấn giữ Hóa Châu Phạm Văn Hiển chống không nổi, phải đóng cửa thành chống giữ, cho người phi ngựa đem văn thư cáo cấp về Đông Kinh.
Tháng 10 năm ấy, Lê Thánh Tông sai sứ đem việc Chiêm Thành đánh úp biên giới sang báo cáo với nhà Minh, và thân chinh cầm 200.000 quân tiến vào đất Chiêm Thành. Tháng 3 năm 1471, kinh đô Đồ Bàn của Chiêm Thành thất thủ. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, hơn 30.000 người Chiêm bị bắt, trong đó có chúa Trà Toàn. 40.000 lính Chiêm Thành đã tử trận.
Bấy giờ một tướng Chiêm là Bô Trì Trì chạy về đất Phan Lung, cử sứ sang cống và xin xưng thần với Đại Việt. Theo Việt Nam Sử lược, Thánh Tông có ý muốn làm cho Chiêm Thành yếu đi, mới chia đất Chiêm ra làm 3 nước, phong 3 quốc vương: 1 nước gọi là Chiêm Thành, 1 nước nữa là Hóa Anh và 1 nước nữa là Nam Phan.
Sau khi Trà Toàn bị bắt, em là Trà Toại trốn vào núi, sai người sang cầu cứu nhà Minh và xin phong vương. Được tin, Lê Thánh Tông sai Kỳ quận công Lê Niệm đem 3 vạn quân vào đánh, Trà Toại bị bắt giải về kinh. Về sau, Minh Hiến Tông sai sứ sang bảo Thánh Tông phải trả đất cho Chiêm Thành, nhưng ông nhất quyết không chịu.
Sau chiến thắng, Lê Thánh Tông thực hiện chính sách mới, bình định và Việt hóa dân chúng người Chiêm Thành và sáp nhập lãnh thổ miền bắc Chiêm Thành (từ đèo Hải Vân tới bắc Phú Yên ngày nay) vào Đại Việt. Tháng 6 năm 1471, lãnh thổ miền bắc Chiêm Thành được lập thành thừa tuyên Quảng Nam và vệ Thăng Hoa.
Gây chiến tranh xâm lược > Đánh Bồn Man, dẹp Lão Qua

Xem thêm: Bồn Man, Chiến tranh Đại Việt - Lan Xang (1478-1480), Lão Qua, và Xaiyna Chakhaphat
Bồn Man, lãnh thổ gồm miền tây Nghệ An, tỉnh Huaphanh và tỉnh Sơn La ngày nay, trước đây đã xin nội thuộc Đại Việt, đổi thành châu Quy Hợp dưới quyền các tù trưởng họ Cầm, sau đó đổi thành phủ Trấn Ninh, và đặt quan phủ huyện để trị vì. Nay Cầm Công, với sự giúp đỡ của người Lão Qua, đánh đuổi quân Đại Việt, rồi ra quân chống giữ với quan quân.
Năm 1479, có tù trưởng xứ Bồn Man là Cầm Công làm phản, xúi giục người Lão Qua cầm binh quấy nhiễu miền tây Đại Việt.
Lê Thánh Tông sai Thái uý Lê Thọ Vực cùng các tướng Trịnh Công Lộ, Lê Đình Ngạn, Lê Lộng và Lê Nhân Hiếu chia quân làm 5 đạo đi từ Nghệ An, Thanh Hóa và Hưng Hóa đánh đuổi quân Lão Qua tới sông Kim Sa giáp với Miến Điện. Quân Đại Việt toàn thắng.
Lê Thánh Tông bèn ngự giá thân chinh, nhưng khi tới Phù Liệt, được tin quân Đại Việt thắng Lão Qua thì rút về và cử Kỳ quận công Lê Niệm đem quân đi đánh. Kết quả là những người Bồn Man ra hàng, tù trưởng là Cầm Công cũng tử trận.[cần dẫn nguồn]
Sau đó, Thánh Tông phong người họ Cầm Công là Cầm Đông làm Tuyên úy Đại sứ và đặt lại quan cai trị như trước, đặt vùng đất mới này là xứ Trấn Ninh.
Ngoại giao > Với Trung Quốc

Đến thời Lê Thánh Tông, quân Đại Việt phát triển mạnh, xâm lược Lào, Chiêm nên gây được sự chú ý, Đại Minh lấy lễ nghĩa mà đãi Đại Việt, quan hệ giữa hai nước vẫn được hòa bình.
Bài chi tiết: Vấn đề biên giới Việt-Trung thời Hậu Lê
Đại Việt bấy giờ có lệ xưng thần với nhà Minh, nhưng các vua Lê vẫn phòng bị mặt bắc. Thỉnh thoảng hai bên vẫn xảy ra những vụ lấn cướp biên giới qua lại, có những thổ dân sang quấy nhiễu, thì lập tức vua Lê cho quan quân lên dẹp yên và cho sứ sang Trung Quốc để phân giải mọi sự cho minh bạch. Suốt từ thời Lê Thái Tông đến Lê Thánh Tông, trong gần 50 năm liên tục xảy ra những vụ tranh chấp vùng biên giới tây bắc hoặc đông bắc, nhưng cuối cùng không xảy ra chiến tranh.
Lê Thánh Tông thường bảo với triều thần:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Ta phải giữ gìn cho cẩn thận, đừng để ai lấy mất 1 phân núi, 1 tấc sông do vua Thái Tổ để lại. | ” |
Ngoại giao > Với các nước Đông Nam Á

Sau khi Đại Việt đánh hạ Chiêm Thành, nhiều vương quốc láng giềng phía Tây bắt đầu cử sứ thần đến thông hiếu. Quan điểm của Vua Lê Thánh Tông là vừa tiếp đãi, vừa dè chừng họ. Năm 1485, nhà vua ra lệnh vệ Cẩm y phải nghiêm ngặt tiếp rước và canh giữ, đề phòng các sứ giả Chiêm Thành, Lão Qua (Lan Xang), Xiêm La (các quốc gia thuộc Thái Lan), Trảo Oa (Java), Lộ Lạc (Malakka) dò xét nội tình Đại Việt.[cần dẫn nguồn]
Các Hoàng đế và Hoàng hậu nhà Lê sơ > Danh sách

| Miếu hiệu | Thụy hiệu | Tên húy | Năm | Niên hiệu | Lăng | Vợ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Thái Tổ | Thống Thiên Khải Vận Thánh Đức Thần Công Duệ Văn Anh Vũ Khoan Minh Dũng Trí Hoàng Nghĩa Chí Minh Đại Hiếu Cao Hoàng đế | Lê Lợi | 1428-1433 | Thuận Thiên | Vĩnh Lăng | Cung Từ Cao Hoàng hậu |
| Thái Tông | Kế Thiên Thể Đạo Hiển Đức Thánh Công Khâm Minh Văn Tư Anh Duệ Triết Chiêu Hiến Kiến Trung Văn Hoàng đế | Lê Nguyên Long | 1433-1442 | Thiệu Bình (1434-1439) Đại Bảo (1440-1442) | Hựu Lăng | Tuyên Từ Văn Hoàng hậu Quang Thục Văn Hoàng hậu |
| Nhân Tông | Khâm Văn Nhân Hiếu Tuyên Minh Thông Duệ Tuyên Hoàng đế | Lê Bang Cơ | 1442-1459 | Thái Hòa (1443-1453) Diên Ninh (1454-1459) | Nguyên Lăng |  |
|  | Lệ Đức hầu | Lê Nghi Dân | 1459-1460 | Thiên Hưng (1459-1460) |  |  |
| Thánh Tông | Sùng Thiên Quảng Vận Cao Minh Quang Chính Chí Đức Đại Công Thánh Văn Thần Vũ Đạt Hiếu Thuần Hoàng đế | Lê Tư Thành (Lê Hạo) | 1460-1497 | Quang Thuận (1460-1469) Hồng Đức (1470-1497) | Chiêu Lăng | Huy Gia Thuần Hoàng hậu Nhu Huy Hoàng hậu |
| Hiến Tông | Thể Thiên Ngưng Đạo Mậu Đức Chí Chiêu Văn Thiệu Vũ Tuyên Triết Khâm Thành Chương Hiếu Duệ Hoàng đế | Lê Tranh (Lê Tăng) (Lê Huy) | 1497-1504 | Cảnh Thống | Dụ Lăng | Trang Thuận Duệ Hoàng hậu Chiêu Nhân Duệ Hoàng hậu Từ Trinh Liêm Hoàng hậu |
| Túc Tông | Chiêu Nghĩa Hiển Nhân Ôn Cung Uyên Mặc Đôn Hiếu Doãn Cung Khâm Hoàng đế | Lê Thuần | 1504 | Thái Trinh | Kinh Lăng |  |
|  | Uy Mục Đế | Lê Tuấn (Lê Huyên) | 1505-1509 | Thái Trinh Đoan Khánh | An Lăng | Trần Hoàng hậu |
|  | Tương Dực Đế | Lê Oanh | 1510-1516 | Hồng Thuận | Nguyên Lăng | Khâm Đức Hoàng hậu |
|  |  | Lê Quang Trị | 1516 |  |  |  |
| Chiêu Tông | Thần Hoàng đế | Lê Y (Lê Huệ) | 1516-1522 | Quang Thiệu | Vĩnh Hưng Lăng | Gia Khánh hoàng hậu |
|  |  | Lê Bảng | 1518-1519 | Đại Đức |  |  |
|  |  | Lê Do | 1519 | Thiên Hiến |  |  |
|  | Cung Hoàng đế | Lê Xuân (Lê Lự) | 1522-1527 | Thống Nguyên | Hoa Dương Lăng | Nguyễn Quý phi  Đào Quý phi |
Các Hoàng đế và Hoàng hậu nhà Lê sơ > Các Hoàng đế

Lê Lợi
Lê Nguyên Long
Lê Bang Cơ
Lê Nghi Dân
Lê Tư Thành
Lê Tranh
Lê Thuần
Lê Tuấn
Lê Oanh
Lê Quang Trị
Lê Y
Lê Bảng
Lê Do
Lê Xuân
Các Hoàng đế và Hoàng hậu nhà Lê sơ > Các Hoàng hậu

Phạm Thị Ngọc Trần
Nguyễn Thị Anh
Ngô Thị Ngọc Dao
Nguyễn Thị Hằng
Nguyễn Thị Hoàn
Nguyễn Thị Cận
Mai Ngọc Đỉnh
Trần Thị Tùng
Nguyễn Thị Đạo
Phạm Thị Ngọc Quỳnh
Chú thích

↑  Sách Khâm định Việt sử Thông giám cương mục dẫn 2 thuyết: 1. Trần Cảo tự sát. 2. Trần Cảo tự biết mình không có công lao gì, mọi người không phục, bèn lén vượt biển, trốn đến ải Cổ Lộng. Lê Lợi sai người đuổi theo, giết chết
↑  tên Trung Quốc chỉ một vương quốc trung đại Palem bang ở Sumatra, người ta cũng thường đồng nhất Tam phật Tề với vương quốc Srivijaya (Thất Lợi Phật Thệ) được biết đến từ cuối thế kỷ VII ở vùng này.
↑  Phan Duy Kha, Lã Duy Lan, Đinh Công Vĩ, sách đã dẫn, tr 1083.
↑  Đại Việt sử ký toàn thư, quyển 14
↑  tức là các phủ Thiệu Thiên (sau là Thiệu Hoá), Hà Trung và Tĩnh Gia thuộc trấn Thanh Hoa (nay là tỉnh Thanh Hoá).
↑  Yên Lãng: nay là chùa Láng ở quận Đống Đa, Hà Nội.
↑  Quân Sơn Tây: chỉ quân của bọn Nguyễn Kính, Hoàng Duy Nhạc.
↑  Con Đăng Dung là Đăng Doanh lấy con gái Trần Chân
↑  Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, tr 81
↑  Đào Duy Anh, sách đã dẫn, tr 332.
↑  Đào Duy Anh, sách đã dẫn, tr 338.
↑  Đào Duy Anh, sách đã dẫn, tr 338-339.
↑  “MỘT SỐ NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ CƠ BẢN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG MỘT SỐ NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ CƠ BẢN VỀ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG "QUỐC TRIỀU HÌNH LUẬT"”. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 1 năm 2009. Truy cập ngày 7 tháng 12 năm 2008.
↑  ĐẠI VIỆT THẾ KỈ XV- THỜI LÊ SƠ[liên kết hỏng] trên website của Đảng Cộng sản Việt Nam.
↑
↑  Dịch giả Nguyễn Khắc Thuần. Tủ sách Đại học Khoa học xã hội và nhân văn. Năm 1997. Tr.195 – 130.
↑  Trần Trọng Kim, sách đã dẫn, tr. 101.
↑  Việt Nam Sử Lược, sách đã dẫn, tr. 101.
↑  Lão Qua, tức Luang Prabang, là đất Thượng Lào ở về phía Tây Bắc Việt bấy giờ. Còn được gọi là nước Nam Chướng. Trần Trọng Kim, sách đã dẫn, tr. 101.
↑  Theo địa dư Trung Quốc, sông Kim Sa là khúc trên sông Trường Giang. Sông này chảy qua tỉnh Tây Khương và Tứ Xuyên. Đây có lẽ nhà chép sử lẫn với khúc sông Lan Thương trên sông Mê Kông.
1 2  Trần Trọng Kim, sách đã dẫn, tr. 102.
↑  Theo Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kim.
1 2  Theo Đại Việt sử ký toàn thư.
↑  Nguyễn Khắc Thuần, Việt sử giai thoại - Tập 5, tr. 123.
Tượng đài Lê Lợi tại bùng binh Cây Gõ, Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh
Phân chia hành chính của vua Lê Thánh Tông
Đĩa gốm men lam trang trí rồng thế kỷ 15
Đĩa sứ Chu Đậu với hoạ tiết chùm nho và công phụng
Đĩa gốm Chu Đậu có họa tiết chim cuối thế kỷ XV
Tượng người Mông Cổ - đồ gốm Chu Đậu thế kỷ XV
Phiên bản bia Vĩnh Lăng, Lam Kinh, Hà Nội
Trung tâm Khoa học mở

| --- | --- |

Website: cos.io, osf.io
Thương mại: No
Bắt đầu hoạt động: 2013; 11 năm trước (2013)
Tình trạng hiện tại: Hoạt động
Trung tâm Khoa học mở (tiếng Anh: Center for Open Science) là một tổ chức công nghệ phi lợi nhuận có trụ sở tại Charlottesville, Virginia với sứ mệnh "tăng cường tính cởi mở, tính toàn vẹn và khả năng tái xác lập của nghiên cứu khoa học." Trung tâm Khoa học mở được thành lập vào tháng 1 năm 2013 bởi Brian Nosek và Jeffrey Spies và được tài trợ chủ yếu bởi Laura  và John Arnold Foundation và những người khác.
Khái quát

Trong nghiên cứu khoa học, việc đánh giá khả năng tái thiết lập lại kết quả của một nghiên cứu là hết sức quan trọng. Trung tâm Khoa học mở bắt đầu với công việc tái tạo nghiên cứu tâm lý học bằng Dự án Tái tạo: Tâm lý học, sau đó đã trở thành dự án đa ngành. Dự án đã công bố một thử nghiệm có nguồn lực từ cộng đồng về khả năng tái sản xuất của nhiều nghiên cứu khác nhau từ các tài liệu tâm lý học, lấy mẫu từ 100 nghiên cứu tâm lý học đăng trên 3 tạp chí lớn về Tâm lý học, cho biết chỉ có 39/100 thử nghiệm tái xác lập là thành công.
Một dự án tái tạo thứ hai cho nghiên cứu sinh học ung thư cũng đã được bắt đầu thông qua quan hệ đối tác với Science Exchange. Vào tháng 3 năm 2017, Trung tâm đã công bố một kế hoạch chiến lược chi tiết. Brian Nosek đã đăng một bức thư phác thảo lịch sử của Trung tâm và định hướng trong tương lai.
Năm 2018, nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Human Behaviour tái tạo lại kết quả 21 nghiên cứu khoa học xã hội đăng trên hai tạp chí hàng đầu: Science và Nature trong giai đoạn 2010-2015, nhằm kiểm tra mức độ tái thiết lập cho thấy 62% kết quả đã được tái xác lập.
Khung Khoa học mở

Khung Khoa học mở (Open Science Framework), viết tắt là OSF, là một dự án phần mềm mã nguồn mở tạo điều kiện cho sự hợp tác mở trong nghiên cứu khoa học. Khung Khoa học mở thực hiện 2 chức năng chính là phục vụ dự án nghiên cứu khả năng tái xác lập nghiên cứu khoa học và hệ thống lưu trữ bản bản thảo (preprint).
Khung Khoa học mở > Tái xác lập nghiên cứu

Khung ban đầu được sử dụng để phục vụ cho dự án về khả năng tái tạo của nghiên cứu tâm lý học, nhưng sau đó đã trở thành đa ngành. Kết quả và các nghiên cứu trong dự án được lưu trữ mở trên OSF và chia sẻ chung cho cộng đồng.
Khung Khoa học mở > Lưu trữ bản thảo

Năm 1991, arXiv là hệ thống lưu trữ bản thảo số đầu tiên được các nhà khoa học tự nhiên giới thiệu. Hiện nay đã có hơn 1.2 triệu bản thảo toán học, vật lý, thiên văn học, hay khoa học máy tính được công bố thông qua nền tảng này. Đến năm 2013, Cold Spring Harbor Laboratories giới thiệu bioRxiv chuyên dành cho ngành sinh học, và hiện nay lưu trữ hơn 13.000 bài viết.
Vào năm 2016, OSF đã bắt đầu ba dịch vụ lưu trữ bản thảo mới: engrXiv, SocArXiv và PsyArXiv. Sau đó nó đã mở máy chủ lưu trữ bản thảo của riêng mình vào năm 2017, OSF Preprints. Chức năng tìm kiếm thống nhất của nó bao gồm các bản thảo có trước từ OSF Preprints, cùng với các bản thảo từ các máy chủ khác như Preprints.org, Thesis Commons, PeerJ và nhiều kho ArXiv.
AOL

| --- | --- |

Loại hình: Công ty con
Ngành nghề: Internet & Viễn thông
Thành lập: 1985 (tên ban đầu Quantum Computer Services)
Trụ sở chính: Dulles, Virginia, Hoa Kỳ
Thành viên chủ chốt: Randy Falco, Ted Leonsis, Ronald Grant
Sản phẩm: Dịch vụ Internet
Số nhân viên: 16.000
Website: AOL
AOL là viết tắt của America Online, là một công ty cung cấp dịch vụ Internet toàn cầu có trụ sở tại Hoa Kỳ. công ty này thuộc quản lý của tập đoàn Time Warner (hiện là Warner Media).
Chú thích

↑  “AOL LLC on Yahoo HotJobs”. Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 8 năm 2006. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2007.
Tiếng thét Wilhelm

Tiếng thét Wilhelm
Tiếng thét Wilhelm (tiếng Anh: Wilhelm scream) là một hiệu ứng âm thanh đã được sử dụng trong ít nhất 416 phim điện ảnh và phim truyền hình (tính đến tháng 7 năm 2015) Nó được bắt đầu sử dụng vào năm 1951 trong bộ phim Distant Drums. Tiếng hét thường được sử dụng khi ai đó bị bắn chết, rơi từ độ cao lớn hoặc bị văng ra từ một vụ nổ.
Được lồng tiếng bởi nam diễn viên kiêm ca sĩ Sheb Wooley, âm thanh này được đặt theo tên của Private Wilhelm, một nhân vật trong The Charge at Feather River, một người Tây vào năm 1953, trong đó nhân vật đã bị bắn vào đùi bằng một mũi tên của người bản địa. Đây là lần đầu tiên nó được sử dụng từ thư viện âm thanh lưu trữ của Warner Bros., mặc dù The Charge at Feather River được cho là bộ phim thứ ba sử dụng hiệu ứng này.
Hiệu ứng này đã trở nên phổ biến (việc sử dụng nó thường trở thành một trò đùa) sau khi nó được sử dụng trong loạt phim Chiến tranh giữa các vì sao, loạt phim Indiana Jones, các phim hoạt hình của Disney và Pixar, và nhiều bộ phim bom tấn khác cũng như trong nhiều chương trình truyền hình, phim hoạt hình và các trò chơi video.
Nuôi rắn

Nuôi rắn là việc thực hành nuôi các loài rắn (bao gồm cả trăn) để lấy sản phẩm từ chúng đặc biệt là da rắn, nọc rắn và thịt rắn. Những quốc gia nuôi rắn được biết đến trên thế giới là Mỹ, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam. Rắn có rất nhiều chủng loại nhưng chỉ một số loài được nuôi và khai thác cho giá trị kinh tế. Ở Việt Nam, hiệu quả nổi bật từ mô hình nuôi rắnđã góp phần tăng nguồn thu nhập cho gia đình, thúc đẩy nền kinh tế địa phương phát triển. Đây là một mô hình kinh tế giúp người ta tăng thu nhập và làm giàu. Nuôi rắn hiện là một trong những nghề mang lại hiệu quả kinh tế cao, thu hút nhiều hộ dân tham gia.