stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Republic F-84F Thunderstreak
Thiết kế và phát triển

Năm 1949, Republic đã phát triển một phiên bản cánh xuôi của F-84 với hy vọng sẽ mang lại hiệu suất như F-86. Loạt sản phẩm cuối cùng của F-84E được sửa lại với cánh đuôi ngả về sau, cánh chính mới có góc xuôi diềm trước là 38,5 độ, góc nhị diện là 3,5 độ, và một động cơ J35-A-25 engine tạo lực đẩy 5.300 pound (23,58 kN). Chiếc máy bay này được định danh là XF-96A. Nó bay lần đầu vào ngày 3/6/1950, do Otto P. Haas điều khiển. Dù XF-96A có thể đạt vận tốc 602 knots (693 mph, 1.115 km/h), nhưng hiệu suất này so với F-84E thì tăng không đáng kể. Tuy nhiên, quân đội vẫn đặt mua nó, XF-96A được đưa vào sản xuất tháng 7/1950 với tên chính thức là F-84F Thunderstreak. Tên định danh F-84 được giữ lại vì dự kiến đây là một sự cải tiến chi phí thấp của loại Thunderjet cánh thẳng, chúng có chung hơn 55% thiết bị dùng chung.
Cùng lúc đó, USAF hy vọng cải thiện hiệu suất bay trên độ cao lớn từ một động cơ mạnh hơn, họ đã mua giấy phép để sản xuất loại động cơ phản lực Armstrong Siddeley Sapphire của Anh tại Mỹ với tên gọi Wright J65. Để chứa động cơ lớn hơn, YF-84F với động cơ Sapphire do Anh chế tạo cũng như những chiếc F-84F thành phẩm với J65 có thân được kéo dài, có khe hút khí hình ovan. Sự chậm trễ trong sản xuất F-84F đã buộc USAF phải đặt mua một số máy bay F-84G cánh thẳng như một giải pháp tạm thời.
Việc sản xuất nhanh chóng nảy sinh vấn đề. Dù dùng chung 55% thiết bị với Thunderjet, nhưng trong thực tế chỉ có 15% thiết bị là có thể tái sử dụng. Vấn đề trở nên tồi hơn khi F-84F sử dụng xà dọc và khung sườn cánh nén ép. Lúc đó, chỉ có 3 máy ép ở Hoa Kỳ có thể chế tạo những thứ đó, và ưu tiên được dành cho máy bay ném bom Boeing B-47 Stratojet chứ không phải là F-84. Động cơ YJ65-W-1 cũng bị xem là lạc hậu và J65-W-3 cải tiến phải đến năm 1954 mới có. Khi F-84F thành phẩm đầu tiên bay vào ngày 22/11/1952, nó khác với máy bay thử nghiệm. Nó có nắp buồng lái khác mở sang bên thay vì mở về phía sau, cũng như phanh ở hai bên thân thay vì ở dưới máy bay. F-84F bị coi như không đủ sẵn sàng cho triển khai hoạt động do các vấn đề về điều khiển và ổn định. 275 chiếc đầu tiên, trang bị cánh đuôi thăng bằng thông thường dẫn đến một số vấn đề khi máy bay tăng tốc và bay ở vận tốc chiến đấu. Bắt đầu với Block 25, vấn đề đã được giải quyết với việc trang bị stabilator một mảnh điều khiển bằng thủy lực. Một lượng máy bay cũng được trang bị tấm lái ngang để cải thiện việc điều khiển ở vận tốc cao. Do đó, tới tận 12/5/1954 F-84F mới được đưa vào trang bị.
Lịch sử hoạt động

Dự án Run In hoàn thành các thử nghiệm vận hành vào tháng 11/1954 và F-84F đã làm hài lòng USAF cũng như tốt hơn đáng kể so với F-84G. Tuy nhiên, động cơ thất bại liên tục dẫn tới toàn bộ máy bay vẫn nằm ở căn cứ vào đầu năm 1955. Ngoài ra, động cơ J65 tiếp tục bị bốc cháy khi bay qua mưa hoặc tuyết lớn. Do những vấn đề đó, hoạt động thường trực bị lùi lại cho đến khi F-84F bắt đầu được trang bị năm 1954, và được hoàn thành năm 1958. Căng thẳng gia tăng ở Đức liên quan tới việc xây dựng Bức tường Berlin năm 1961 dẫn tới một tái sử dụng một phi đội F-84F. Năm 1962, phi đội ngừng hoạt động do vài vấn đề về thanh điều khiển. Tổng cộng phi công bay được 1.800 giờ khi máy bay vận hành đẩy đủ. Chúng ngừng hoạt động vào năm 1964, do bị ăn mòn quá nhiều nên những chiếc F-84 của ANG cũng phải nghỉ hưu vào năm 1971.
F-84F ít tham gia vào các cuộc đụng độ trên không, sự kiện nổi bật nhất là vụ 2 chiếc F-84F Thunderstreak của Không quân Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ 2 chiếc máy bay ném bom Il-28 Beagle của Iraq khi đang vượt biên giới Thổ Nhĩ Kỳ do nhầm lẫn trong một chiến dịch ném bom chống lại quân nổi dậy người Kurd ở Iraq, vụ này diễn ra vào ngày 16/8/1962.
Thunderflash

Mẫu thử YF-84F thứ hai được hoàn thành với khe hút khí ở gốc cánh. Thường thì người ta sẽ không thiết kế như vậy cho máy bay tiêm kích vì sẽ khiến máy bay mất lực đẩy. Tuy nhiên, điều này lại được thực hiện do vị trí của máy ảnh trong mũi và thiết kế được thông qua cho phiên bản trinh sát RF-84F Thunderflash. Chiếc YRF-84F đầu tiên được hoàn thành vào tháng 2/1952. Chiếc máy bay này giữ lại 4 khẩu súng máy và có thể mang tới 15 máy ảnh. Những đổi mới gồm điều khiển bằng máy tính, máy tính sẽ điều khiển máy ảnh thiết lập các thông số về ánh sáng, vận tốc và độ cao, một kính ngắm cho phi công, giúp phi công có tầm nhìn trực quan tốt hơn về mục tiêu, một máy ghi âm để phi công thuật lại quan sát của mình. Do cùng phát triển từ một mẫu thử nên Thunderflash cũng bị chậm trễ trong khâu sản xuất và cán vấn đề động cơ, nên cho đến tận tháng 3/1954 chúng mới được đưa vào trang bị. Nó nghỉ hưu vào năm 1957, chỉ được sử dụng lại vào năm 1961 và thực sự nghỉ hưu từ ANG vào năm 1972.
Một số chiếc Thunderflash sửa đổi cũng được sử dụng trong Dự án FICON.
Thunderflash > Thunderstreak

Thunderstreak có hiệu suất cất cánh kém như với loại Thunderjet cánh thẳng dù có một động cơ mạnh hơn. Trong thực tế, gần 700 pound (3,11 kN) hay 10% tổng lực đẩy do động cơ tạo ra đã bị mất vì J65 đặt ở góc và họng xả có một chỗ uốn khá lớn. Nếu một ngày có nhiệt độ cao thì quãng đường băng cần để máy bay chạy đà cất cánh lên tới 7.500 feet (2.285 m). Tốc độ cất cánh thường đạt khoảng 160 knots (185 mph, 300 km/h). Giống như Thunderjet, loại Thunderstreak có khả năng bay hành trình rất tốt và khả năng xử lý linh hoạt. Giống như mẫu máy bay trước đó, nó cũng bị chòng chành khi bay ở vận tốc lớn và cánh dễ bị rời ra khỏi thân. Ngoài ra, momen quay của F-84F thực tế khó khôi phục lại được và nó chỉ khôi phục lại được ở độ cao dưới 10.000 feet (3.000 m).
Với sự xuất hiện của F-105 Thunderchief cũng có khe hút khí đặt ở gốc cánh, Thunderstreak nhanh chóng trở thành Thud's Mother. Trước đó F-84A cũng được đặt biệt danh là "Hog" và F-84F là "Super Hog", F-105 là "Ultra Hog".
Vào giữa thập niên 1960, F-84F bị thay thế bởi loại North American F-100 Super Sabre, còn RF-84F do loại RF-101 Voodoo thay thế trong biên chế của các đơn vị USAF, sau khi bị thay thế chúng được chuyển xuống phục vụ trong lực lượng Không quân Vệ binh Quốc gia. Chiếc F-84F Thunderflash cuối cùng rút khỏi biên chế của ANG vào năm 1971. 3 chiếc RF-84F của Không quân Hy Lạp đến năm 1991 mới ngừng hoạt động và đó là những chiếc F-84 cuối cùng ngừng hoạt động.
Tác giả Richard Bach của cuốn sách bán chạy Jonathan Livingston Seagull, từng là phi công lái F-84F của ANG phục vụ ở châu Âu. Trong cuốn sách đầu tiên của mình có tựa đề Stranger to the Ground, miêu tả chi tiết chuyến bay của Thunderstreak trong hành trình bay ban đêm từ Anh tới Pháp khi thời tiết không thuận lợi.
Quốc gia sử dụng

Không quân Bỉ (197 x F-84F, 34 x RF-84F vận hành từ 1955)
Không quân Trung Hoa Dân quốc
Không quân Hoàng gia Đan Mạch
Không quân Pháp
Luftwaffe
Không quân Hy Lạp
Không quân Đế quốc Iran
Không quân Italy
Không quân Hoàng gia Hà Lan
Không quân Hoàng gia Na Uy
Không quân Bồ Đào Nha
Không quân Thổ Nhĩ Kỳ
Không quân Hoa Kỳ
Không quân Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Nam Tư
Tính năng kỹ chiến thuật (F-84F)

Dữ liệu lấy từ Fighters of the United States Air Force, Combat Aircraft since 1945
Tính năng kỹ chiến thuật (F-84F) > Đặc điểm riêng

Tổ lái: 1
Chiều dài: 43 ft 4¾ in (13,23 m)
Sải cánh: 33 ft 7¼ in (10,25 m)
Chiều cao: 14 ft 4¾ in (4,39 m)
Diện tích cánh: 325 ft² (30 m²)
Trọng lượng rỗng: 13.830 lb (5.200 kg)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 28.000 lb (12.701 kg)
Động cơ: 1 động cơ phản lực Wright J65-W-3, lực đẩy 7.220 lbf (32,2 kN)
Tính năng kỹ chiến thuật (F-84F) > Hiệu suất bay

Vận tốc cực đại: 695 mph (604 knots, 1.119 km/h)
Tầm bay: 810 mi (704 nmi, 1.304 km) với 2 thùng nhiên liệu phụ
Trần bay: 46.000 ft (14.000 m)
Vận tốc lên cao: 8.200 ft/min (42 m/s)
Lực nâng của cánh: 86 lb/ft² (423 kg/m²)
Tính năng kỹ chiến thuật (F-84F) > Vũ khí

6 khẩu Browning M3.50 in (12,7 mm)
6,000 lb (2,727 kg) rocket và bom, gồm 1 quả bom nguyên tử Mark 7
Tính năng kỹ chiến thuật (F-84F) > Hệ thống điện tử

Hệ thống ngắm A-1CM hoặc A-4 với radar APG-30 hoặc radar đo xa MK-18.
Tai nạn

Năm 1955 ở Anh, phi công Bud Day đã thoát nạn khi phóng ra khỏi một chiếc F-84 bị cháy động cơ.
29/8/1961, một chiếc F-84F của Không quân Pháp đã cắt phải một dây cáp của tàu điện trên không ở Mont Blanc, giết chết 6 người và khiến 81 người mắc kẹt. Phi công đang thực nhiệm vụ trinh sát và không biết gì về tai nạn cho đến khi hạ cánh.
Ngày 14/9/1961, 2 chiếc F-84F của Tây Đức thuộc Luftwaffe bay qua không phận của Đông Đức do lỗi dẫn đường, cuối cùng đã hạ cánh ở Sân bay Berlin Tegel, tránh được một số lượng lớn các máy bay tiêm kích của Liên Xô. Sự kiện này xảy ra vào một thời điểm lịch sử khó khăn trong thời gian Chiến tranh Lạnh, một tháng sau khi Bức tường Berlin được xây dựng.
F-84F Thunderstreaks thuộc USAF Thunderbirds
RF-84F Thunderflash, phiên bản trinh sát của loại F-84F cánh xuôi
RF-84F Thunderflash, phiên bản trinh sát của F-84F Thunderstreak.
Mấu thử Republic XF-84H Thunderscreech
F-84F thuộc Không quân Hoàng gia Hà Lan
F-84F, F-100D, F-101B và F-102A thuộc Không quân Vệ binh quốc gia Hoa Kỳ (ANG)
Orthographically projected diagram of the Republic F-84F Thunderstreak.
Rhionaeschna serrania

| Rhionaeschna serrania> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Aeshnidae
Chi (genus): Rhionaeschna
Loài (species): R. serrania
Danh pháp hai phần
Rhionaeschna serrania Carvalho & Salgado, 2004 
Rhionaeschna serrania là loài chuồn chuồn trong họ Aeshnidae. Loài này được Carvalho & Salgado mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Chú thích

↑  “serrania”. World Odonata List. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2013. Đã bỏ qua tham số không rõ |= (trợ giúp)
Ricardo Grigore

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Ricardo Florin Grigore
Ngày sinh:  7 tháng 4, 1999 (25 tuổi)
Nơi sinh:  Bucureşti, România
Vị trí:  Hậu vệ
Thông tin đội
Đội hiện nay:  Dinamo București
Số áo:  27
Sự nghiệp cầu thủ trẻ
Năm:  Đội
:  Dinamo București
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2016–2017 |  Dinamo II București |  ? |  (?) |
| 2017– |  Dinamo București |  6 |  (1) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia, chính xác tính đến 3 tháng 6, 2018
Ricardo Florin Grigore (sinh ngày 7 tháng 4 năm 1999) là một cầu thủ bóng đá người România thi đấu cho Dinamo București ở vị trí hậu vệ.
Ectoedemia molybditis

| Ectoedemia molybditis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Liên bộ (superordo): Amphiesmenoptera
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Phân thứ bộ (infraordo): Heteroneura
Liên họ (superfamilia): Nepticuloidea
Họ (familia): Nepticulidae
Chi (genus): Ectoedemia
Loài (species): E. molybditis
Danh pháp hai phần
Ectoedemia molybditis (Zeller, 1877) 
Ectoedemia molybditis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Zeller năm 1877. Nó được tìm thấy ở Colombia.
Chú thích

↑  “Nepticulidae và Opostegidae of the world”. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 22 tháng 1 năm 2011.
Rhionaeschna punctata

| Rhionaeschna punctata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Aeshnidae
Chi (genus): Rhionaeschna
Loài (species): R. punctata
Danh pháp hai phần
Rhionaeschna punctata (Martin, 1908) 
Rhionaeschna punctata là loài chuồn chuồn trong họ Aeshnidae. Loài này được Martin mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Chú thích

↑  “punctata”. World Odonata List. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2013. Đã bỏ qua tham số không rõ |= (trợ giúp)
West Livingston, Texas

| West Livingston, Texas |
| --- | --- |
—  CDP  —
 

 
 Vị trí trong Quận Polk, Texas
 Vị trí quận Polk trong tiểu bang Texas ở Hoa Kỷ
West Livingston, Texas
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Texas
Quận: Quận Polk
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 8.071
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
West Livingston là một nơi ấn định cho điều tra dân số (CDP) thuộc quận Polk, tiểu bang Texas, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của nơi này là 8071 người.
Dân số

| Lịch sử dân số> Điều tra dân số | Lịch sử dân số> Số dân | Lịch sử dân số>  | Lịch sử dân số> %± |
| --- | --- | --- | --- |
| 2000 | 6.612 |  | — |
| 2010 | 8.071 |  | 221% |
| 2020 | 8.156 |  | 11% |
U.S. Decennial Census  1850–1900 1910  1920 1930 1940  1950 1960 1970  1980 1990 2000  2010
Hacıahmetoğlu, Simav

| Hacıahmetoğlu |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
HacıahmetoğluVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Kütahya
Huyện: Simav
Dân số (2008)
 • Tổng cộng: 216 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Hacıahmetoğlu là một xã thuộc huyện Simav, tỉnh Kütahya, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 216 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Kütahya”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.[liên kết hỏng]
Yirce, Sungurlu

| Yirce |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
YirceVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Çorum
Huyện: Sungurlu
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 141 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Yirce là một xã thuộc huyện Sungurlu, tỉnh Çorum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 141 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Çorum”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2012.
Đỗ Hoàng Diệu

Đỗ Hoàng Diệu là nữ nhà văn người Việt Nam hiện đại. Những tác phẩm nổi bật của cô bao gồm tập truyện ngắn Bóng Đè (2006), tiểu thuyết Lam Vỹ (2017), Máu Rắn (2024 - xuất bản tại Mỹ thông qua Barnes & Noble). Cô được xem là một hiện tượng của văn chương Việt Nam đầu thế kỷ 21. Các tác phẩm của cô thường khai thác những chủ đề nhạy cảm và huý kị, bởi vậy thường bị kiểm duyệt chặt chẽ. Năm 2018, tuyển tập truyện ngắn Lưng Rồng của cô đã được xuất bản bởi Nhà xuất bản Hội nhà văn, nhưng sau đó bị cấm ra mắt sách và hai tháng sau thì có lệnh thu hồi sách. Hiện tại cô vẫn viết rất nhiều nhưng chưa hoặc chưa được xuất bản) và tham gia một số hoạt động diễn thuyết.
Tiểu sử

Đỗ Hoàng Diệu sinh ngày 5/2/1976, cô là nhà văn hiện đại, luôn gây bất ngờ người đọc, được xem là hiện tượng của văn chương Việt Nam đầu thế kỷ 21. Từ khi sinh ra tới năm 1986, Đỗ Hoàng Diệu sống tại xã Thanh Thủy, huyện Tĩnh Gia (nay là thị xã Nghi Sơn), phía Đông Nam tỉnh Thanh Hóa, một vùng quê nghèo đậm nét văn hóa đồng bằng Bắc Trung Bộ, với cầu Ghép nơi con sông Yên  bao đời chảy qua. Tất cả đều để lại dấu ấn trong văn chương Đỗ Hoàng Diệu, sâu nặng và mê ám. Sau đó cô lên huyện rồi lên tỉnh học trường chuyên. Dù đã sống xa quê hương gần 40 năm, nhưng con người ngoài đời cũng như con người văn chương Đỗ Hoàng Diệu vẫn giữ nguyên những giá trị văn hóa của vùng quê bình dị nơi cô sinh ra và lớn lên.
Cô hiện sống cùng chồng và hai con ở Athens, Ohio, nơi chồng cô, Alec Holcombe, là giảng viên chuyên ngành Lịch sử, Đại học Ohio.
Học vấn

- Chuyên Văn tại Trường chuyên Lam Sơn
- Cử nhân Luật Quốc tế tại Đại học Luật Hà Nội.
- Nghiệp vụ Luật sư tại Học viện Tư Pháp.
Tác phẩm

- Tập truyện ngắn Bóng Đè, nhà xuất bản Đà Nẵng 2005.
- Tiểu thuyết Lam Vỹ, nhà xuất bản Hội nhà văn 2016.
- Tập truyện ngắn Lưng Rồng, nhà xuất bản Hội Nhà văn 2018.
- Tiểu thuyết Máu Rắn, Barnes & Noble, 2024.
Yiricek, Göksun

| Yiricek |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
YiricekVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Kahramanmaraş
Huyện: Göksun
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 259 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 46600 
Yiricek là một xã thuộc huyện Göksun, tỉnh Kahramanmaraş, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 259 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Kahramanmaraş”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Rhodolaena humblotii

| Rhodolaena humblotii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Sarcolaenaceae
Chi (genus): Rhodolaena
Loài (species): R. humblotii
Danh pháp hai phần
Rhodolaena humblotii Baill., 1886 
Rhodolaena humblotii là một loài thực vật có hoa trong họ Sarcolaenaceae. Loài này được Baill. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1886.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Rhodolaena humblotii”. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2013.
Dinornis

| Dinornis |
| --- | --- |
D. novaezealandiae, Natural History Museum of London
Tình trạng bảo tồn
Tuyệt chủng  (c.1500)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Liên bộ (superordo): Paleognathae
Bộ (ordo): Dinornithiformes
Họ (familia): †Dinornithidae
Chi (genus): †Dinornis (Owen, 1843)
Các loài
 D. novaezealandiae North Island Giant Moa  D. robustus South Island Giant Moa
Danh pháp đồng nghĩa
 Dinoris (lapsus)  Megalornis Owen, 1843 non Gray, 1841: preoccupied, nomen nudum  Moa Reichenbach, 1850  Movia Reichenbach, 1850  Owenia Gray, 1855  Palapteryx Owen, 1851  Tylopteryx Hutton, 1891 
Dinornis (tên tiếng Việt gọi là Chim khổng lồ moa hay moa khổng lồ) là một chi chim tuyệt chủng thuộc họ moa. Giống như tất cả các loài họ Moa, nó là thành viên của bộ Dinornithiformes. Đây là loài đặc hữu ở New Zealand. Hai loài được tính vào "Dinornis" gồm Dinornis novaezealandiae của đảo phía Bắc, và Dinornis robustus của vùng phía Nam. Ngoài ra, hai loài nữa (dòng giống mới A và dòng giống B) đã được đề xuất dựa trên các dòng DNA riêng biệt.
Mô tả

"Dinornis" có thể là loài chim cao nhất từng tồn tại, những con cái của loài lớn nhất cao đến 3,6 m (12 ft) và là một trong những loài lớn nhất, nặng đến 230–240 kg (510–530 lb) hay 278 kg (613 lb) trong các ước tính khác nhau. Lông vũ có màu nâu đỏ giống với màu tóc bao phủ toàn cơ thể ngoại trừ phần chân dưới và phần lớn đầu (cộng với một phần nhỏ của cổ dưới đầu). Bàn chân to và mạnh, những con chim có cổ dài giúp cho chúng có thể với tới các thảm thực vật trên cao. Nối với cơ thể là đầu của nó nhỏ, mỏ nhọn, ngắn, phẳng và hơi cong.
Mô tả > Dị hình giới tính

Từ lâu người ta đã nghi ngờ rằng một số loài moa lần lượt cấu thành giống đực và cái. Điều này đã được xác nhận bằng cách phân tích các dấu hiệu di truyền giới tính cụ thể của DNA được lấy từ mẫu xương. Ví dụ, trước năm 2003 có ba loài "Dinornis" được công nhận: moa khổng lồ của đảo phía Nam ("D. robustus"), moa khổng lồ của đảo phía Bắc ("D. novaezealandiae") và moa mảnh ("D. struthioides"). Tuy nhiên, DNA cho thấy rằng tất cả "D. struthioides" đều là giống đực, và tất cả "D. robustus" đều là giống cái. Do đó, ba loài "Dinornis" được phân lại thành hai loài, mỗi loài xuất hiện trước đây trên Đảo Bắc New Zealand ("D. novaezealandiae") và Đảo Nam ("D. robustus"); Tuy nhiên "robustus", bao gồm ba dòng di truyền riêng biệt và thậm chí có thể được phân thành nhiều loài. "Dinornis" dường như đã có sự lưỡng hình sinh dục rõ rệt nhất trên tất cả các moa, với con cái lên đến 150% về chiều cao và 280% cân nặng như con đực.
Phân loại

Biểu đồ dưới đây theo một phân tích năm 2009 bởi Bunce "et al":
Sự tuyệt chủng

Trước khi có sự xuất hiện của loài người, loài moa khổng lồ có mật độ sinh thái ổn định ở New Zealand trong ít nhất 40.000 năm. Loài moa khổng lồ, cùng với các loài moa khác, đã bị những người định cư Polynesian săn bắt hết để làm thực phẩm. Tất cả các đơn vị phân loại trong loài này đã bị tuyệt chủng tính đến năm 1500 ở New Zealand. Người ta thường xác nhận rằng người Maori vẫn săn lùng chúng vào đầu thế kỷ XV, mặc dù một số giả thuyết cho rằng chúng đã tuyệt chủng vào giữa thế kỷ XIV. Mặc dù một số loài chim lớn đã bị tuyệt chủng do canh tác, trong đó do rừng bị chặt, bị cháy và đất bị biến thành đất trồng trọt, nhưng loài moa khổng lồ đã tuyệt chủng 300 năm trước khi những người định cư châu Âu đến.
Bộ xương của D. robustus
Bộ xương của D. struthoides, hiện được biết đến là Dinornis đực, không phải là một loài riêng biệt
Ectoedemia nigrimacula

| Ectoedemia nigrimacula> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Liên bộ (superordo): Amphiesmenoptera
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Phân thứ bộ (infraordo): Heteroneura
Liên họ (superfamilia): Nepticuloidea
Họ (familia): Nepticulidae
Chi (genus): Ectoedemia
Loài (species): E. nigrimacula
Danh pháp hai phần
Ectoedemia nigrimacula (Janse, 1948) 
Ectoedemia nigrimacula là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Janse năm 1948. Nó được tìm thấy ở Namibia.
Chú thích

↑  “Nepticulidae và Opostegidae of the world”. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2011.
Yirmibeşoğlu, Yenice

| Yirmibeşoğlu |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
YirmibeşoğluVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Karabük
Huyện: Yenice
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 109 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Yirmibeşoğlu là một xã thuộc huyện Yenice, tỉnh Karabük, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 109 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Karabük”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2012.
Rhodolaena leroyana

| Rhodolaena leroyana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Sarcolaenaceae
Chi (genus): Rhodolaena
Loài (species): R. leroyana
Danh pháp hai phần
Rhodolaena leroyana G.E.Schatz & al., 2000 
Rhodolaena leroyana là một loài thực vật có hoa trong họ Sarcolaenaceae. Loài này được G.E.Schatz & al. mô tả khoa học đầu tiên năm 2000.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Rhodolaena leroyana”. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2013.