stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Cao Nghênh Tường
Kết cục

Tháng giêng năm Sùng Trinh thứ 9 (1636), Nghênh Tường, Tự Thành đánh Lư Châu, lấy Hàm Sơn, Hòa Châu, giết bọn tri châu Lê Hoành Nghiệp, ngự sử Mã Như Giao (đang ở nhà). Tiếp đó nghĩa quân vây Trừ Châu, bị quan quân của bọn Lư Tượng Thăng, Tổ Khoan, La Đại, Dương Thế Ân đến cứu, đánh bại ở Chu Long Kiều. Bọn Nghênh Tường lên phía bắc đánh Thọ Châu, không hạ được, vào Quy Đức ở phía tây. Tháng 2, nghĩa quân đánh huyện Mật, phá Đăng Châu, giết tướng Minh là Thang Cửu Châu, tiến đến Đặng Châu, Vân Dương. Tháng 3, Nghênh Tường và Tự Thành chia quân; ông từ Vân, Tương vào Hưng An, Hán Trung cùng Hiến Trung hội sư. Tháng 5, ông trở vào Hồ Quảng. Tháng 7, Nghênh Tường ra Nam Sơn, xua quân thẳng tiến Tây An, rơi vào ổ mai phục của Thiểm Tây tuần phủ Tôn Truyện Đình ở Hắc Thủy Dục thuộc huyện Chu Chí, thua trận bị bắt, giải về Bắc Kinh, xử lăng trì. Tàn dư bộ hạ của ông theo về với Lý Tự Thành .
Chú thích

↑  Phùng Tô, sách đã dẫn, quyển 1
↑  Ngô Vĩ Nghiệp, sách đã dẫn, quyển 9
↑  Cố Thành, sách đã dẫn, cho rằng vào buổi đầu tham gia phong trào khởi nghĩa, Lý Tự Thành dùng xước hiệu là "Sấm tướng" (để che giấu danh tính, tránh liên lụy thân nhân), khi đó Lý là bộ tướng của Vương Tả Quải. Sau khi ly khai Tả Quải, Lý độc lập nắm một cánh quân, không phải đến năm Sùng Trinh thứ 7 mới tổ chức lực lượng riêng như Minh sử đã chép. Cũng trong năm này, Lý quay về Mễ Chi, bộc lộ thân phận, không cần đến xước hiệu "Sấm tướng" nữa. Do đó, không thể nói rằng Lý kế thừa quân đội của Cao Nghênh Tường. Ngoài ra, Cố Thành còn nhận xét, Lý chưa từng tự xưng là "Sấm vương", mà là trăm họ gọi ông ta như vậy, do đó cũng không thể nói rằng Lý kế thừa xước hiệu "Sấm vương" của Cao
| x t sLoạt bài Minh mạt Thanh sơ |
| --- | --- |
Hoàng tộc Minh:  Minh Thần Tông  Minh Quang Tông  Minh Hy Tông  Minh Tư Tông  Nam Minh An Tông  Nam Minh Thiệu Tông  Chu Thường Doanh  Chu Thường Phương  Nam Minh Lỗ Vương  Nam Minh Thiệu Vũ Đế  Chu Thường Thanh  Nam Minh Chiêu Tông 
Hoàng tộc Thanh:  Thanh Thái Tổ  Thanh Thái Tông  Hiếu Trang Văn hoàng hậu  Thanh Thế Tổ  Thanh Thánh Tổ  Đại Thiện  Đa Nhĩ Cổn  Đa Đạc  Tế Nhĩ Cáp Lãng  Hào Cách  Nhạc Thác 
Các địch thủ  độc lập:  Vương Gia Dận  Vương Tả Quải  Bạch Nhữ Học  Cao Nghênh Tường  Trương Tồn Mạnh  Vương Tự Dụng  Vương Đại Lương  Lý Tự Thành  Lý Tự Kính  Trương Hiến Trung  Tôn Khả Vọng  Ngô Tam Quế  Ngô Thế Phiên  Thượng Khả Hỷ  Cảnh Trọng Minh 
Các tướng lĩnh  quan lại khác  & nhân vật  chủ chốt:  Ngụy Trung Hiền  Thôi Trình Tú  Hứa Hiển Đồn  Khách Quang Tiên  Điền Nhị Canh  Viên Sùng Hoán  Dương Hạo  Hùng Đình Bật  Tần Lương Ngọc  Mã Tường Lân  Uông Văn Ngôn  Vương Hóa Trinh  Từ Nhĩ Nhất  Hàn Hoảng  Lưu Đĩnh  Sử Khả Pháp  Lư Tượng Thăng  Trương Quốc Duy  Hồng Thừa Trù  Trương Ứng Xương  Lý Ứng Kỳ  Trần Viên Viên  Ngao Bái  Sách Ni  Át Tất Long  Tô Khắc Tát Cáp 
Những trận đánh lớn:  Trận Tát Nhĩ Hử  Trận Ninh Viễn  Trận Đại Lăng Hà  Trận Tùng-Cẩm  Trận Sơn Hải Quan
Carphochaete macrocephala

| Carphochaete macrocephala> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Carphochaete
Loài (species): C. macrocephala
Danh pháp hai phần
Carphochaete macrocephala (Paray) Grashoff ex B.L.Turner & K.M.Kerr, 1985 
Carphochaete macrocephala là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Paray) Grashoff ex B.L.Turner & K.M.Kerr mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Carphochaete macrocephala”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Sự cố đồi 192

Sự cố đồi 192 là cách gọi chính thức theo phía Quân đội Hoa Kỳ về vụ bắt cóc, hiếp dâm tập thể và sát hại Phan Thi Mao, một cô gái trẻ Việt Nam, xảy ra vào ngày 19 tháng 11 năm 1966 bởi toán lính Hoa Kỳ trong Chiến tranh Việt Nam. Mặc dù tin tức về vụ việc được lan truyền tại Hoa Kỳ ngay sau phiên tòa xét xử những người lính, nhưng sự vụ chỉ được biết đến rộng rãi thông qua bài viết năm 1969 của Daniel Lang trên tờ The New Yorker và cuốn sách ra mắt cùng năm của ông. Năm 1970, Michael Verhoeven đã thực hiện bộ phim o.k. dựa trên vụ việc. Năm 1989, đạo diễn Brian De Palma sản xuất bộ phim Casualties of War, một tác phẩm chủ yếu dựa theo cuốn sách của Lang.
Sự cố

Vào ngày 17 tháng 11 năm 1966, một tiểu đội gồm năm người được phân công nhiệm vụ do thám quần thể hang động quanh đồi 192 thuộc thung lũng Bồng Sơn, bị tình nghi là nơi trú ẩn của Việt Cộng.  Trung sĩ David Edward Gervase (20 tuổi) và Binh nhất Steven Cabbot Thomas (21) đã nói chuyện với ba đồng đội khác (Binh nhất Robert M. Storeby, 22 tuổi; anh em họ Cipriano S. Garcia, 21 tuổi và Joseph C. Garcia, 20) về kế hoạch bắt cóc một "cô gái xinh đẹp" trong thời gian trinh sát cho ngày mai,  và "sau 5 ngày, chúng ta sẽ giết cô ta", tuyên bố điều này "tốt cho tinh thần của tiểu đội".
Khoảng 05:00 sáng ngày 18 tháng 1, đội đi vào trinh sát một ấp nhỏ thuộc làng Cát Tường, quận Phù Mỹ để tìm kiếm đối tượng phụ nữ. Khi tìm thấy thiếu nữ khoảng 18-20 tuổi đang ngủ với gia đình trong túp lều, họ đi đến trói cổ tay cô bằng dây thừng, bịt miệng và đưa khỏi. Theo hồi tưởng của Storeby, khi cả đội rời khỏi ngôi làng, mẹ của cô gái này chạy theo van nài thả con bà và sau đó đưa cho cô một chiếc khăn rằn tạm biệt trước khi đội đi tiếp. Thomas đã dùng khăn đó để nhét vào miệng cô gái ngăn không cho kêu cứu. Sau khi cắm trại trong một cái lều (hooch) bỏ hoang, bốn trong số những người lính thay phiên nhau hãm hiếp người phụ nữ. Thomas đã dùng những hành động và lời nói để khiêu khích lòng tự ái đồng đội cùng tham gia, tuy nhiên lại không thuyết phục được Storeby. Trong lúc cô gái bị hãm hiếp, anh đã đi ra ngoài canh gác phòng Việt Cộng. Chiều tối hôm đó, sức khỏe của cô gái nhanh chóng chuyển biến xấu, cơn sốt và cơn ho đã xuất hiện. Đến sáng hôm sau, tình trạng cô ngày càng trở nên tồi tệ khiến các đồng đội Storeby thống nhất sắp xếp lại thời điểm kết liễu cô gái là ngay trong hôm đó; thi thể sẽ ném xuống từ đồi 192. Vì Storeby bị coi là mối nguy cho toàn đội bởi không tham gia vào tội ác, mọi người quyết định rằng anh sẽ là người giết Mao; sau khi Storeby và một vài người khác cùng từ chối, Thomas đã xung phong giết cô gái.
Vào 09:00 sáng ngày 19 tháng 11 năm 1966, khi cả đội đưa cô lên đỉnh đồi, họ phải tham gia vào một cuộc đọ súng với Việt Cộng. Lo lắng rằng người phụ nữ sẽ bị nhìn thấy trong đội hình, Thomas đưa cô gái vào một bụi cây và đâm cô bằng con dao săn ba lần nhưng không giết chết được. Khi cô cố gắng chạy trốn, ba trong số những người lính đã đuổi theo. Thomas bắt gặp cô gái và bắn vào đầu cô với khẩu súng trường M16. Sau khi ra tay, Gervase báo cáo với trung đội trưởng rằng một nữ Việt Cộng bị bắn chết do đội bắt gặp chạy lên đồi và không thể giữ lại.
Hậu quả

Storeby đã quyết định báo cáo tội ác này với cấp trên. Lúc đầu, ban chỉ huy, bao gồm cả chỉ huy đại đội, không có hành động gì. Bất chấp lời đe dọa đến tính mạng bởi những người lính tham gia vào vụ hiếp dâm và giết người, Storeby vẫn quyết tâm phải khiến họ bị trừng phạt. Sự kiên trì của anh trong việc báo cáo tội ác cho các cơ quan chức năng lên cao hơn cuối cùng dẫn đến một tòa án binh chống lại bốn đồng đội của mình tại Việt Nam. Thi thể Mao đã được tìm thấy trên một tảng đá trên đồi khi đang điều tra, ở tình trạng phân hủy nặng nề. Trong quá trình tố tụng, nạn nhân được em gái cô, Phan Thi Loc, xác định là Phan Thi Mao. Loc cho biết sau khi chị gái mình bị những người lính đưa đi, cô và mẹ đã ráo riết tìm Mao. Với sự hỗ trợ từ chính quyền Việt Nam Cộng hòa, họ tìm thấy căn lều nơi Mao bị đưa đến, và tại đó chỉ còn lại chiếc áo ngực vấy máu; phía quân đội nhanh chóng đốt cháy cả lều. Mẹ Mao sau này đã mất tích, mà theo Loc là bởi Việt Cộng bắt cóc và buộc tội mẹ cô giúp đưa quân đội miền Nam đến một kho vũ khí ở khu vực đồi 192. Loc và cha cô sau đó chuyển đến sinh sống tại một ngôi làng cách đó vài dặm.
Trong khi xét xử, hầu hết nhân chứng đều lên tiếng ủng hộ các bị cáo bởi lý lịch trước đó của họ. Vào tháng 3 và tháng 4 năm 1967, Thomas, Cipriano Garcia và Joseph Garcia bị kết án về tội giết người không chủ đích. Gervase bị kết tội vì giết người có tính toán trước. Tại phiên tòa xét xử Thomas, người thực hiện vụ đâm và nổ súng, công tố viên yêu cầu bồi thẩm đoàn cho một bản án tử hình. Tuy nhiên, tòa đã kết án Thomas tù chung thân và phạt lao động khổ sai. Tất cả những người lính (không bao gồm Storeby) bị kỷ luật ở mức tước quân tịch.
Sau khi các bị cáo chuyển đến Hoa Kỳ, những bản án này đã được xem xét lại và giảm đi rất nhiều. Thời hạn tù của Thomas giảm xuống còn 20 năm rồi 8 năm, khiến anh đủ điều kiện để phóng thích sau một nửa thời gian đó. Thomas được tạm tha có điều kiện vào ngày 18 tháng 6 năm 1970. Tương tự, bản án ban đầu của Gervase với 10 năm lao động khổ sai đã giảm xuống còn 8. Anh ra tù sớm vào ngày 9 tháng 8 năm 1969. Năm 1968, Joseph Garcia được tha bổng sau phiên phúc thẩm bản án 15 năm đầu tiên và toà huỷ quyết định tước quân tịch Garcia với lý do vi phạm quyền công dân theo Tu chính án thứ 5, lời thú tội của anh vì thế không được ghi nhận. Án tù 4 năm của Cipriano Garcia cũng rút ngắn xuống còn 22 tháng.
Ảnh hưởng

Hậu phiên xử án, Storeby đã nhận được lá thư tuyên dương từ Thiếu tướng John J. Tolson [en] khi đóng vai trò quan trọng trong việc thực thi công lý trước vụ án "nghiêm trọng" và "tàn bạo" này. Suốt nhiều năm sau đó, ông phải sống với một cái tên giả để tránh bị trả thù bởi những người ông từng tố cáo. Trong cuốn Ideologies of Forgetting của Weaver (2012), tác giả nhận định quá trình Storeby đấu tranh trong khó khăn để đưa những đồng đội gây ra tội ác chịu trách nhiệm trước pháp luật chứng tỏ sự ít quan tâm của Quân đội Hoa Kỳ, hệ thống tư pháp quân đội và công chúng tới người Việt Nam, đặc biệt là phụ nữ Việt Nam đương thời. Cũng sau bài viết của Daniel Lang, người viết cho rằng dân chúng Mỹ đã không có các động thái gây sức ép lên tòa án quân sự vì sự dung túng cho hành vi này; ngược lại, Storeby còn bị một số cá nhân khiển trách bởi hành động của mình.
Năm 1969, câu chuyện đã được biết đến rộng rãi thông qua bài viết của nhà báo Daniel Lang [en] cho tờ The New Yorker và bản in sách ra mắt cùng năm. Tên các nhân vật trong bài được đổi toàn bộ để bảo vệ nhân chứng và bị cáo. Theo tiết lộ từ tờ báo này, nhiều công ty sản xuất phim đã mua lại bản quyền tác phẩm để dựng thành phim. Vào khoảng 1970, một nhóm văn hóa phản kháng bị cáo buộc ăn cắp nội dung bài báo và làm ra bộ phim Mao, mà sau đó giành được giải thưởng tại Liên hoan phim Cannes. Công ty phim Hollywood đã kiện các nhà sản xuất vì vi phạm bản quyền. Tuy nhiên, phía tòa án xét xử ra phán quyết có lợi cho bên sản xuất Mao vì lấy nội dung theo hồ sơ vụ việc, dù tên các nhân vật rõ ràng giống với tên trong bài viết. Năm 1970, Michael Verhoeven [en] thực hiện bộ phim o.k. dựa trên sự việc; tác phẩm sớm vướng vào bê bối khi tham dự Liên hoan phim quốc tế Berlin lần thứ 20. Geogre Stevens [en], đạo diễn người Mỹ kiêm chủ tịch ban giám khảo liên hoan phim, đã từ chức sau khi không thành công trong việc loại bỏ o.k. khỏi danh sách dự thi như là một tác phẩm chống lại Mỹ. Tiếp đó, toàn bộ ban giám khảo cũng giải tán và không có giải thưởng nào được trao, sau nhiều cuộc biểu tình và gây sức ép từ công chúng, truyền thông và những ứng cử viên. Năm 1972, Elia Kazan trích một phần câu chuyện của Lang để chọn làm điểm bắt đầu cho The Visitors [en]. Tới năm 1989, Brian De Palma [en] đạo diễn và cho ra mắt Casualties of War, một tác phẩm lấy từ cuốn sách cùng tên của Lang.
Thánh Patriciô

| Thánh Patriciô |
| --- | --- |
Kính màu khắc họa Thánh Patriciô, nhà thờ Thánh Benin, Kilbennan, Ireland
Giám mục và Thánh hiển tu "Tông đồ của Ireland"
Sinh: Anh thuộc La Mã
Mất: Ireland
Tôn kính: Giáo hội Công giáo Rôma Giáo hội Chính thống giáo Đông phương Giáo hội Luther Khối hiệp thông Anh giáo
Đền chính: Armagh, Bắc Ireland Tu viện Glastonbury, Anh
Lễ kính: 17 tháng 3 (Ngày Thánh Patriciô)
Biểu trưng: Gậy mục tử, mũ mitra, tay cầm nhánh shamrock, vác thánh giá, đuổi rắn, đàn hạc
Quan thầy của: Ireland, Nigeria, Montserrat, Giáo phận Công giáo New York, Boston, Loíza, Murcia (Tây Ban Nha), kỹ sư, tư vấn pháp lý, Giáo phận Công giáo Melbourne, chống lại rắn, tội lỗi
Thánh Patriciô (tiếng Latin: Patricius; tiếng Ireland: Pádraig phát âm tiếng Ireland: [ˈpˠɑːɾˠɪɟ] hay [ˈpˠaːd̪ˠɾˠəɟ]; tiếng Wales: Padrig) là một giám mục người La Mã-Briton và là nhà truyền giáo Kitô giáo tại Ireland, sống vào thế kỷ thứ 5 CN. Ông được gọi là "tông đồ của Ireland" và được coi là thánh quan thầy chính của Ireland cùng với thánh Brigid thành Kildare và thánh Côlumba. Thánh Patriciô chưa từng được tôn phong hiển thánh vì thời đại ông sống diễn ra trước khi Giáo hội Công Giáo ban hành quy định về tuyên thánh. Tuy nhiên, ông được tôn kính như một vị thánh trong Giáo hội Công giáo, Giáo hội Luther, Giáo hội Ireland (một bộ phận của Khối hiệp thông Anh giáo), và trong Giáo hội Chính thống giáo Đông phương, nơi ông được phong danh hiệu "vị đồng đẳng với các thánh Tông đồ" và được coi là Người khai sáng xứ Ireland.
Lịch sử

Hai lá thư thực sự khi ông còn sống được lấy làm nguồn tư liệu chủ yếu khi viết về tiểu sử của ông. Khi còn là chàng thanh niên 16 tuổi, Patrick bị người Ireland bắt khi đang ở Wales. Ông bị bắt giam 6 năm trước khi trốn thoát được và trở về với gia đình. Sau khi theo đạo Công giáo, ông trở về Ireland với chức giám mục cai quản vùng Bắc và Tây của đảo Ireland, nhưng ông biết rất ít về khu vực mà ông được bổ nhiệm để cai quản. Vào thế kỷ thứ bảy, ông được phong làm Thánh quan thầy của Ireland.
Đa số những tài liệu chi tiết về ông được viết từ các nguồn hạnh thánh học và truyền khẩu có từ thế kỷ thứ bảy trở đi, ngày nay chúng không được chấp nhận mà không có phê bình chi tiết. Những thông tin chấp nhận được là biên niên sử của Ulster (Annals of Ulster), viết rằng ông sống từ năm 340 đến 440 sau công nguyên, và là người cai quản vùng phía Bắc của Ireland ngày nay từ năm 428 trở về sau. Những năm tháng nói về Thánh Patrick không thể xác định rõ được nhưng có nhiều phỏng đoán trên một số tài liệu đáng tinh cậy là ngày làm việc tích cực truyền giáo của ông là trong nửa sau thế kỷ thứ năm.
Ngày Thánh Patrick được tổ chức vào 17 tháng Ba, là ngày Thánh Patrick qua đời. Lễ này được ăn mừng, kỷ niệm tại Ireland và một số nước khác trên thế giới. Nó được coi là ngày lễ vừa mang tính tôn giáo vừa mang tính thế tục. Tại các giáo phận ở Ireland và các nước khác, đây là lễ trọng (solemnity) và là lễ buộc phải tham dự. Đây cũng là lễ hội cho tinh thần Ireland.
Chú thích

↑  “Roman Catholic Patron Saints Index”. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 8 năm 2006. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2006.
↑  See Flechner 2019, tr. 1Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFFlechner2019 (trợ giúp)
↑  “Who Was St. Patrick?”. History.com. 16 tháng 10 năm 2023.
↑  Ritschel, Chelsea; Michallon, Clémence (17 tháng 3 năm 2022). “What is the meaning behind St Patrick's Day?”. The Independent (bằng tiếng English). Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2022. The day of celebration, which marks the day of St Patrick’s death, is a religious holiday meant to celebrate the arrival of Christianity in Ireland, and made official by the Catholic Church in the early 17th century. Observed by the Catholic Church, the Anglican Communion, the Eastern Orthodox Church, and the Lutheran Church, the day was typically observed with services, feasts and alcohol.Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
↑  Macthéni, Muirchú maccu; White, Newport John Davis (1920). St. Patrick, his writings and life. New York: The Macmillan Company. tr. 31–51, 54–60.
↑  All About Saint Patrick's Day Church Year Retrieved 2011-02-20
↑  St. Patrick's Day The History Channel Retrieved 2010-02-11
Tiếng Mwotlap

| Tiếng Mwotlap |
| --- | --- |
Tiếng Motlav
Phát âm: [ŋ͡mʷɔtˈlap]
Sử dụng tại: Vanuatu
Khu vực: Đảo Mota Lava, Quần đảo Banks
Tổng số người nói: 2100
Phân loại: Nam ĐảoMã Lai-Đa ĐảoChâu Đại DươngNam châu Đại DươngBắc VanuatuTiếng Mwotlap
Phương ngữ: Volow (chưa dứt khoát)                   
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: mlv
Glottolog: motl1237
ELP: Motlav
Tiếng Mwotlap (phát âm [ŋ͡mʷɔtˈlap]; trước đây tên Motlav) là một ngôn ngữ châu Đại Dương có chừng 2.100 người nói, ở Vanuatu. Dù phần lớn người nói sống trên đảo Mota Lava của quần đảo Banks, với vài cộng đồng nhỏ trên đảo Ra (Aya) và Vanua Lava, cũng như hai thành phố chính của đất nước, Santo và Port Vila.
Volow, từng được nói trên Mota Lava, hoặc là một phương ngữ tiếng Mwotlap, hoặc một ngôn ngữ riêng biệt.
Phân bố địa lý

Tiếng Mwotlap là ngôn ngữ của chừng 2.100 người ở quần đảo Banks, miền Bắc Vanuatu. Trong đó, 1.640 người sống trên Mota Lava và Ra. Ngoài ra, còn có mấy trăm người nữa sống rải rác tại Vanuatu:
Vanua Lava, chủ yếu là mé đông bắc
Nhiều đảo khác ở miền bắc Vanuatu gồm Ureparapara, Gaua, và Aoba
Port-Vila, thủ đô Vanuatu
Luganville, thành phố lớn thứ nhì, nằm trên đảo Espiritu Santo
Lịch sử

Robert Henry Codrington, một tu sĩ Anh giáo, người từng nghiên cứu xã hội Melanesia, mô tả tiếng Mwotlap năm 1885. Dù chủ yếu tập trung vào tiếng Mota, Codrington dành mười hai trang trong cuốn The Melanesian Languages cho tiếng "motlav". Dù ngắn, nghiên cứu này đã cho thấy nhiều sự đổi thay trong tiếng Mwotlap trong thế kỷ XX. Hơn nữa, Codrington còn mô tả Volow, một ngôn ngữ gần gũi với tiếng Mwotlap (có khi còn được coi là phương ngữ Mwotlap). Volow, ngày nay đã biến mất, từng hiện diện ở đông Mota Lava, trong vùng Aplow.
Âm vị học

Tiếng Mwotlap phân biệt 16 âm vị phụ âm.
|  |  | Môi-ngạc mềm | Đôi môi | Chân răng /Vòm | Ngạc mềm | Thanh hầu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tắc | thường | k͡pʷ |  | t | k |  |
| Tắc | mũi hóa trước |  | ᵐb | ⁿd |  |  |
| Xát | Xát |  | β | s | ɣ | h |
| Mũi | Mũi | ŋ͡mʷ | m | n | ŋ |  |
| Cạnh lưỡi | Cạnh lưỡi |  |  | l |  |  |
| Tiếp cận | Tiếp cận | w |  | j |  |  |
[p] là tha âm của /β/ ở cuối từ, như trong tên tiếng Mwotlap, /ŋ͡mʷɔtlaβ/ [ŋ͡mʷɔtˈlap].
Mwotlap có 7 âm vị nguyên âm, tất cả đều là nguyên âm đơn ngắn. Ngôn ngữ này không có nguyên âm đôi.
|   | Trước | Sau |
| --- | --- | --- |
| Đóng | i | u |
| Gần đóng | ɪ | ʊ |
| Nửa mở | ɛ | ɔ |
Mở: a
Trọng âm luôn rơi vào âm tiết cuối của từ. Đây là một ngôn ngữ phi thanh điệu.
Âm vị học > Chữ viết

Vì tiếng Mwotlap không phải ngôn ngữ viết, nó chưa có hệ thống chữ viết chính thức. Dưới đây là hệ chữ viết chuyển tự của nhà ngôn ngữ Pháp Alexandre François, dựa trên bảng chữ cái Latinh.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ký tự | a | b | d | e | ē | g | h | i | k | l | m | m̄ |
| Phát âm | [a] | [ᵐb] | [ⁿd] | [ɛ] | [ɪ] | [ɣ] | [h] | [i] | [k] | [l] | [m] | [ŋ͡mʷ] |
| Ký tự | n | n̄ | o | ō | p | q | s | t | u | v | w | y |
| Phát âm | [n] | [ŋ] | [ɔ] | [ʊ] | [p] | [k͡pʷ] | [s] | [t] | [u] | [v] | [w] | [j] |
Hình thái học và ngữ âm học > Âm tiết

Cấu trúc âm tiết tiếng Mwotlap là (C)V(C). Điều này có nghĩa là chỉ có tối đa một phụ âm đầu và một phụ âm cuối trong âm tiết. Những từ mượn, như skul (từ school 'trường học' tiếng Anh), là ngoại lệ của cấu trúc này.
Khi một gốc từ bắt đầu bằng hai phụ âm đầu, một nguyên âm được chêm vào. Ví dụ, gốc từ tron̄ ("say, xỉn") có thể biến đổi như sau:
me-tron̄ [mɛt.rɔŋ] ("[anh ta] say"): phụ âm t và r thuộc hai âm tiết khác nhau;
toron̄ [tɔ.rɔŋ] ("[họ] đang say"): chêm nguyên âm vào giữa t và r để tránh việc có hai phụ âm kề nhau trong cùng âm tiết.
Hình thái học và ngữ âm học > Sao chép nguyên âm

Sao chép nguyên âm là việc một số tiền tố nhất định sao chép lại nguyên âm đầu của từ mà nó gắn vào. Những tiền tố sao chép nguyên âm nổi bật là tiền tố xác định na-, tiền tố vị trí le-, và tiền tố tạo tính từ mô tả nguồn gốc te-. Ví dụ, ta có nō-vōy ("[ngọn] núi lửa"), ni-hiy ("[khúc] xương"), và to-M̄otlap ("từ Mota Lava"). Tuy vậy, sự sao chép nguyên âm không luôn được áp dụng, và có những quy tắc về việc sử dụng nó.
Ngữ pháp

Tiếng Mwotlap là một ngôn ngữ chủ-động-tân, cấu trúc câu ít mềm dẻo.
Không như tiếng Anh, chỉ phân biệt hai số (số ít và số nhiều), tiếng Mwotlap phân biệt bốn số: số ít, số đôi, số ba, và số nhiều. Tuy vậy, hệ thống số này chỉ áp dụng với danh từ trỏ người (ví dụ,'nông dân, thợ, bác sĩ'); danh từ không trỏ người luôn ở số ít.
Chú thích và tài liệu > Chú thích

↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Motlav”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  List of Banks islands languages; map of the 17 north Vanuatu languages.
↑  François (2012):97).
↑  François (2005a:445); François (2005b:116).
1 2  François (2000)
Pages from: François, Alexandre (2001), Contraintes de structures et liberté dans l'organisation du discours. Une description du mwotlap, langue océanienne du Vanuatu. PhD dissertation, Université Paris-IV Sorbonne. 1078 pp.
↑  pp. 77–78
Chú thích và tài liệu > Tài liệu

François, Alexandre (2000), “Vowel shifting and cloning in Motlav: historical explanation vs formal description”,  trong Klamer, Marian (biên tập), Proceedings of AFLA 7 (The Seventh Meeting of Austronesian Formal Linguistics Association), Amsterdam: Vrije Universiteit Amsterdam, tr. 49–68
François, Alexandre (2001), Contraintes de structures et liberté dans l'organisation du discours. Une description du mwotlap, langue océanienne du Vanuatu. PhD dissertation, Université Paris-IV Sorbonne. 1078 pp.
François, Alexandre (2003a), La sémantique du prédicat en mwotlap (Vanuatu), Collection Linguistique de la Société de Linguistique de Paris, Leuven-Paris: Peeters, ISBN 90-429-1271-5
François, Alexandre (2003b), “Of men, hills and winds: Space directionals in Mwotlap”, Oceanic Linguistics, 42 (2): 407–437, doi:10.1353/ol.2003.0021
François, Alexandre (2004), “Chains of freedom: Constraints and creativity in the macro-verb strategies of Mwotlap”,  trong Bril, Isabelle; Ozanne-Rivierre, Françoise (biên tập), Complex predicates in Oceanic languages: Studies in the dynamics of binding and boundness, Empirical Approaches to Language Typology, Berlin: Mouton de Gruyter, tr. 107–143
François, Alexandre (2005a), “Unraveling the history of the vowels of seventeen northern Vanuatu languages”, Oceanic Linguistics, 44 (2): 443–504, doi:10.1353/ol.2005.0034
François, Alexandre (2005b), “A typological overview of Mwotlap, an Oceanic language of Vanuatu”, Linguistic Typology, 9 (1): 115–146, doi:10.1515/lity.2005.9.1.115
François, Alexandre (2006), “Serial verb constructions in Mwotlap”,  trong Dixon, R.M.W.; Aikhenvald, Alexandra (biên tập), Serial Verb Constructions: A cross-linguistic typology, Explorations in Linguistic Typology, Oxford: Oxford University Press, tr. 223–238
François, Alexandre (2007), “Noun articles in Torres and Banks languages: Conservation and innovation”,  trong Siegel, Jeff; Lynch, John; Eades, Diana (biên tập), Language Description, History and Development: Linguistic indulgence in memory of Terry Crowley, Creole Language Library 30, Amsterdam: Benjamins, tr. 313–326
François, Alexandre (2009), “Verbal aspect and personal pronouns: The history of aorist markers in north Vanuatu”,  trong Pawley, Andrew; Adelaar, Alexander (biên tập), Austronesian historical linguistics and culture history: A festschrift for Bob Blust, 601, Canberra: Pacific Linguistics, tr. 179–195
François, Alexandre (2011b), “Social ecology and language history in the northern Vanuatu linkage: A tale of divergence and convergence” (PDF), Journal of Historical Linguistics, 1 (2): 175–246, doi:10.1075/jhl.1.2.03fra.
François, Alexandre (2012), “The dynamics of linguistic diversity: Egalitarian multilingualism and power imbalance among northern Vanuatu languages” (PDF), International Journal of the Sociology of Language, 214: 85–110, doi:10.1515/ijsl-2012-0022