Hoàng tử
Bên ngoài Đông Á > Đông Nam Á

Tại những Vương quốc ở Đông Dương như Thái Lan và Miến Điện, hoặc nhóm 「Nền văn hóa Mã Lai; Dunia Melayu」 với Malaysia và Indonesia làm chủ đạo, do có hai luồn ảnh hưởng văn hóa từ cả Ấn Độ lẫn Hồi giáo, thêm vào cả ảnh hưởng từ Phật giáo, do vậy danh xưng dòng dõi Vua chúa của những quốc gia này cũng bị ảnh hưởng từ những luồn văn hóa lớn ấy. Đây được gọi là nền văn hóa Đông Ấn trong khối Đại Ấn Độ.
Những quốc gia này tuy từng có thời kỳ chinh phạt và thành lập Đế chế, như Đế chế Toungoo của Myanmar, nhưng về cơ bản các vị Vua tối cao của họ chỉ tự xưng tước Vương, dù có chư hầu triều cống thì các vị Vua chư hầu vẫn được giữ tước vị ngang bằng với vị Vua lớn. Điều này phần lớn là do ảnh hưởng của Hệ thống Mandala từ thuở ban sơ. Những quốc gia này tuy ảnh hưởng Hồi giáo, nhưng Phật giáo cùng Ấn Độ cũng trực tiếp ảnh hưởng lên văn hóa của họ, do đó danh xưng của Vua chúa lẫn con cháu đều tương tự khối Trung Đông, nhìn chung các vị Vua lãnh tụ đều xưng tước hiệu Sultan của Hồi giáo hoặc Raja của Ấn Độ.
Về bản chất, tước hiệu "Sultan" ở phạm trù trên tước Vương thông thường nhưng vẫn dưới Hoàng đế, sở dĩ các Sultan của Đế chế Ottoman có thể thành "Hoàng đế" là vì họ còn tự xưng danh hiệu Padishah, trong khi các vị Sultan ở khối Mã Lai vẫn đơn thuần là Sultan. Tước hiệu "Raja" ở Ấn Độ mang nghĩa ứng với Quốc vương, nhưng khi được truyền qua vùng này thì thường được nâng lên thành tôn hiệu 「"Maharaja"; महाराजा; มหาราชา」 - có nghĩa là "Đại Raja", tương ứng "Đại vương", nếu chiếu ra xa hơn thì rất gần với tước hiệu Hoàng đế, những vị Vua của Srivijaya, Majapahit cùng Thái Lan đều từng xưng tước hiệu này. Vương quốc Champa ở miền Trung của Việt Nam, vào trước thời kỳ Lê Thánh Tông sát phạt thì người lãnh đạo cao nhất từng có danh hiệu theo kiểu Ấn Độ là 「"Raja-di-raja"; राजाओं का राजा」 - mang nghĩa "Raja của các Raja", cao hơn Maharaja một bậc và rất gần với hai tước hiệu tối cao của Ấn Độ tương ứng với Hoàng đế cùng Emperor, là 「"Chakravarti"; छत्रपति」 cùng 「"Samraat"; सम्राट्」. Ngoài ra, các tước hiệu cho Vua ở khối quốc gia này có hiện tượng sử dụng phong cách Ấn Độ và Hồi giáo trộn lẫn, như các vị Vua của Vương quốc Pattani có hiện tượng dùng "Raja" trong tôn hiệu; còn Vương quốc Malacca dùng "Shah" của Ba Tư ở tôn hiệu của các vị Vua trong khi lại dùng "Raja" trong tên của các Vương tử. Khi dịch qua văn bản tiếng Anh, con trai và gia đình của các vị Vua này đều được gọi là "Prince", ứng với Vương tử hơn là Hoàng tử. Về cơ bản, địa vị của các Vương tử tại các quốc gia này đều dựa vào địa vị của người mẹ, mà nền văn hóa của khối quốc gia này lại có chủ trương nhiều Vợ và nhiều Thiếp tỳ, trong đó các người Vợ lại có hơn kém nhau.
Vương thất Thái Lan tuy cũng mang nét ảnh hưởng từ Ấn Độ, nhưng có văn hóa bản địa mạnh. Quy định thân phận của Vương tử tại vương thất Thái Lan về cơ bản dựa vào xuất thân của người mẹ, nhưng trên hết các con của Quốc vương - tính cả trai lẫn gái - đều được gọi là 「Luk Luang; ลูก หลวง」, mà cháu nội là 「Laan Luang; หลาน หลวง」. Luận về thân phận của người mẹ, các con của Quốc vương lại chia ra hai bậc: "Chao Fa" (เจ้าฟ้า) dành cho con của các bà Vợ (tức các Vương hậu cùng Vương phi của thứ bậc cao), và kế đến là hàng "Phra Ong Chao" (พระองค์เจ้า) là cho con của những Thiếp tỳ. Điểm đặc biệt là Vương tử cùng Công chúa đều dùng chung một loại này, không có chia bằng giới tính, trừ tên riêng của từng người. Các con cháu Vương tôn của Quốc vương cũng hưởng theo hai bậc trên, còn có thêm bậc "Mom Chao" (หม่อมเจ้า) nếu Vương tôn có mẹ là thường dân không được công nhận. Ở Thái Lan, cũng như Miến Điện, có truyền thống lập Trữ quân với tư cách như "Phó vương" - tức Tiền cung chủ (Front Palace) hoặc Uparaja - vì thế Vương thất tại quốc gia này cũng quy định con cháu của Phó vương. Nhìn chung con cháu của Phó vương đều san sẻ ba đẳng như con cháu Quốc vương, riêng "Mom Chao" là dùng chung cho cháu của Phó vương, còn "Chao Fa" là những người cháu đã đảm nhiệm chức vụ.
Chế độ tước hiệu cho thành viên vương thất Thái Lan sẽ lấy 「Krom; กรม」 làm cơ bản. Trong tiếng Thái, "Krom" có nghĩa là văn phòng, dinh thự, là cơ sở gồm người hầu và đất phong phục vụ riêng cho người giữ tước hiệu, tương đương với khái niệm 「Household」 của tiếng Anh cùng 「Phủ đệ」 của văn hóa Trung Hoa. Sau cuộc Cách mạng Xiêm 1932, chế độ quân chủ chuyên chế tại Thái Lan bị phá vỡ, "Krom" đã không còn thực quyền mà chỉ thuần túy là tước hiệu vinh dự. Thành tố tạo nên tước hiệu của thành viên vương thất là tiền tố 「Bandasak; บรรดาศักดิ์」 - có nghĩa "Tước vị", cùng 「Rachatinnanam; ราชทินนาม」 - có nghĩa là "Tên được đức Vua trao tặng". Trong đó, Bandasak là hệ thống 5 tước hiệu tạm gọi là [Ngũ đẳng vị giai] luôn đi trước phong hiệu, còn Rachatinnanam là phong hiệu do Quốc vương ban cho, thường là hậu tố sau cùng trong chuỗi tên hiệu chính thức của người ấy. Danh sách 5 bậc tước hiệu Bandasak, gồm:
Somdej Krom Phraya (สมเด็จกรมพระยา) hoặc Somdet Phra (สมเด็จพระ);
Krom Phra (กรมพระ);
Kromma Luang (กรมหลวง);
Kromma Khun (กรมขุน);
Kromma Muen (กรมหมื่น);
Trong đó, các "Chao Fa" bắt đầu từ 「Kromma Khun」, các "Phra Ong Chao" bắt đầu từ 「Kromma Muen」. Còn bậc 「Somdej Krom Phraya」 thường là cho các Vương mẫu Thái hậu, Vương mẫu Thái phi hoặc Phó vương; lại cũng có thể là có công lao lớn như Narisara Nuvadtivongs hoặc Damrong Rajanubhab. Sau thời Chulalongkorn, 5 tước hiệu trên cần kèm với tên một thành phố, nguyên bản hoặc đã được biến thể, do vậy trong tiếng Anh thì các Vương tử hay được ghi bằng phương thức 「"Prince" + tên thành phố」, như hai vị Vương tử "Narisara" cùng "Damrong" ở trước đều là huy hiệu tước, không phải tên vốn có.
Các thành viên của Vương thất Thái Lan ngoại trừ dựa vào công tác trong bộ máy hành chính, còn có một lượng thu nhập riêng gọi là "Sakdina" (ศักดินา) - ý nghĩa tương tự thực ấp. Hiện tại do thời đại thay đổi, tuy lãnh nhiều chức vụ quân sự hành chính, nhưng việc quản hạt trị sự cát cứ đã không còn tồn tại. Tuy vậy, quan niệm để các Vương tử Tông thân được phái đi trấn giữ thành trì vốn đã phổ biến trong lịch sử, như thời kỳ Vương quốc Ayutthaya đã thiết lập loại hình này với các Thành quốc được gọi là 「"Muang Look Luang"; เมืองลูกหลวง」. Sau khi được phân phong đến thành thị được chỉ định, các Vương tử đều thề trung thành với Quốc vương ở kinh sư, nhưng vẫn giữ những đặc thù cai trị tại nơi mà mình lãnh nhiệm. Vì tình trạng không rõ ràng quyền thừa kế, Ayutthaya bị chiến tranh đoạt vị khi Quốc vương qua đời, mà những người tham gia đoạt vị đều là các Vương tử Trị sự. Từ thời kỳ Vương quốc Rattanakosin, bình yên được thiết lập, những Vương tử đảm nhiệm chức vụ trung ương ngày càng nhiều, mà những Vương tử nắm quyền Trị sự lại là con trai của Phi tần cấp thấp, không có khả năng kế vị. Vì cũng xem con gái mang dòng dõi Vua chúa, những người con rể của Quốc vương cũng được quyền Trị sự tương tự các Vương tử của triều đình, đến nỗi lớn mạnh mà lên ngôi như Maha Thammarachathirat.
Tại nền văn hóa Miến Điện cũ, địa vị của Vương tử cũng ảnh hưởng từ người mẹ tương tự Thái Lan, nhưng chế độ phân chia của Miến Điện lại có phần phức tạp hơn. Những bà vợ cả của Quốc vương, tức Quốc hậu (Nanya Mibaya; နန်းရ မိဖုရား) có đặc quyền trú cùng Quốc vương tại Cung điện Mandalay, trong khi hàng Cung hậu (Ahsaungya Mibaya; အဆောင်ရမိဖုရား), cùng với hàng dưới như Kim ốc hậu (Shweye Hsaungya Mibaya; ရွှေရေးဆောင်ရ မိဖုရား), Thành quốc hậu (Myosa Mibaya; မြို့စားမိဖုရား) cùng Vô đẳng hậu (Ywaza Mibaya; ရွာစား မိဖုရား) đều trú ở các phòng ốc khác. Mỗi bậc đều chia ra 2-3 cấp khác nhau nhỏ ra, trong đó Quốc hậu đứng đầu được xưng là "Nanmadaw Mibaya Hkaunggyi" (နန်းမတော် မိဖုရားခေါင်ကြီး), cũng gọi Chính hậu. Xếp dưới là các hạng Ngự thiếp được chia nhỏ ra nữa, đây bị xem là nô tỳ. Các vị Vương tử, ngoại trừ Trữ quân được xem như Phó vương có địa vị tuyệt đối, thì còn có:
Đại vương tử (Minthagyi ; မင်းသားကြီး), có tổng 18 người, khi tựu triều đứng trái-phải chia đều 9 người. Bên trong lại có 3 cấp:
Shwe Kodawgyi Awratha (ရွှေကိုယ်တော်ကြီး ဩရသ): dành cho con cả của Chính hậu trong bậc Quốc hậu.
Shwe Kodawgyi Razaputra (ရွှေကိုယ်တော်ကြီး ရာဇပုတြ): dành cho con thứ của Chính hậu trong bậc Quốc hậu.
Shwe Kodawgyi (ရွှေကိုယ်တော်ကြီး): dành cho những người con của những bà Hậu khác trong bậc Quốc hậu.
Trung vương tử (Minthalat; မင်းသားလတ်), có tổng 18 người, xưng hiệu Kodawgyi (ကိုယ်တော်ကြီး). Địa vị dành cho những người con trai khác của bậc Hậu.
Vương tử (Mintha; မင်းသား), dành cho các con trai của Ngự thiếp.
Những vị Vương tử sau khi trưởng thành sẽ có tước hiệu riêng, tổng cộng 12 tước hiệu, lại chia ra 3 đẳng hạng rõ rệt, thứ tự lớn nhỏ đều dựa vào số lượng âm tiết trong tước hiệu. Ba cấp độ của 12 tước hiệu:
Dhammaraja (ဓမ္မရာဇာ): thường là hậu tố trong tước hiệu. Cao nhất 10 âm tiết, thấp nhất 6 âm tiết.
Thado (သတိုး): thường là tiền tố trong tước hiệu. Cao nhất 8 âm tiết, thấp nhất 3 âm tiết.
Minye (မင်းရဲ): thường là tiền tố trong tước hiệu. Cao nhất 7 âm tiết, thấp nhất 3 âm tiết.
Cũng như Thái Lan, các Vương tử của Miến Điện cũng thụ chức đến thành trì để cai trị. Trong thời kỳ Đế chế Toungoo, và sau đó là triều Konbaung, các thành thị Myo (မြို့) đều được chia ra cho các thành viên của Vương thât hoặc các lãnh đạo triều đình cao cấp, và họ được gọi là 「Myosa; မြို့စား」. Bên cạnh các Trị sự xuất thân từ Vương thất, các Vương quốc chư hầu có nhiệm vụ cống nộp, cùng Tiểu vương quốc được trị vì bởi Thủ lĩnh bản địa cũng còn tồn tại song song. Các vị Vua của Vương quốc chư hầu có cùng danh xưng "Quốc vương" như Quốc chủ Miến Điện, thậm chí còn giữ lại biểu chương (Royal regalia) để thể hiện sự bán độc lập; trong khi đó các Tiểu vương quốc lại tương ứng với hệ thống (Princely states), các vị Vua cai trị mang tước xưng 「Sawbwa; ၸဝ်ႈၾႃႉ」, ứng với khái niệm "Phiên vương" của Đông Á.
Ở các quốc gia khác ngoài Thái Lan và Miến Điện như khối Mã Lai (Indonesia, Malaysia, Brunei cùng phía Nam Philippines), về cơ bản đều dùng tước hiệu Hồi giáo cùng Ấn Độ trộn lẫn, ngoại trừ Trữ quân sẽ kế vị thì những Vương tử khác đều có hiện tượng sử dụng chung danh xưng. Đặc biệt tại Malaysia còn phải có danh xưng phân biệt dùng cho Liên bang hoặc cho Bổn quốc, bởi vì hình thái Malaysia hiện tại là liên bang các Vương quốc Hồi giáo hợp thành. Nhìn chung tôn hiệu thành viên Vương thất ở Malaysia không phân nam nữ, với 「"Tun"; துன்」 là cao quý nhất, thời cổ đại dùng cho thành viên Vương thất và do nam duệ thừa kế, tương tự "Prince" ở Châu Âu, về sau đổi dùng với 「"Tengku"」, hay một số vùng phiên thành 「"Tunku"」, để dành cho hậu duệ nam lẫn nữ trực hệ của vương thất. Cá biệt có xứ Perak sử dụng 「"Raja"」. Đối với Vương thất Brunei, tất cả thành viên Vương thất không kể nam nữ, nếu đã kết hôn thì đều có tiền tố trước tên mình là 「"Pengiran"; பெங்கிரன்」- có ý nghĩa tương tự như tước hiệu "Tun" khi ám chỉ địa vị dòng dõi Vương thất, với "Pengiran Muda" cho Vương tử, "Pengiran Muda Mahkota" cho Trữ quân và "Pengiran Anak" dành cho cháu nội cả trai lẫn gái của Sultan. Ngoài ra còn có xưng hiệu 「"Sayyid"; سيد」 dành cho các thành viên Vương thất nhận là hậu duệ nam hệ của Nhà tiên tri Muhammad.