stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Biệt đội săn ma: Kỷ nguyên băng giá
Sản xuất > Phát triển

Sau khi phát hành phần phim Biệt đội săn ma: Chuyển kiếp vào tháng 11 năm 2021, Dan Aykroyd đã bày tỏ sự thích thú về việc dàn diễn viên còn sống trong phần phim Biệt đội săn ma gốc sẽ trở lại với vai diễn của họ trong tối đa ba phần phim tiếp theo.
Vào tháng 4 năm 2022, đã có thông tin về việc phần hậu truyện của Biệt đội săn ma: Chuyển kiếp (2021) sẽ được bật đèn xanh để phát triển trong thời gian sớm tới bởi Sony Pictures.
Vào tháng 6 năm 2022, bộ phim đã được xác nhận bởi đạo diễn Jason Reitman với tựa đề làm việc là Trạm cứu hỏa. Trong cùng tháng đó, phần hậu truyện được tiết lộ sẽ lấy bối cảnh tại Thành phố New York. Ngày 28 tháng 6, 2022, The Hollywood Reporter đã chia sẻ rằng bộ phim sẽ được phát hành vào ngày 20 tháng 12 năm 2023. Vào ngày 5 tháng 10, 2022, Mckenna Grace tiết lộ rằng cô sẽ quay trở lại với vai diễn cũ của phim. Vào tháng tiếp theo, Ernie Hudson cũng đã bật mí rằng anh đang được đọc kịch bản của bộ phim.
Vào tháng 12 năm 2022, có thông báo về việc Gil Kenan sẽ ngồi vào chiếc ghế đạo diễn thay thế cho Reitman, người vẫn sẽ tiếp tục vai trò biên kịch kiêm nhà sản xuất của phim. Ngoài ra, cũng có thông tin rằng aul Rudd, Finn Wolfhard và Carrie Coon cũng tiếp tục vai diễn của họ từ phần phim trước. Vào tháng 3, 2023, dàn diễn viên mới của phim cũng được tiết lộ bao gồm Kumail Nanjiani, Patton Oswalt, James Acaster và Emily Alyn Lind.
Theo lời của Nanjiani, những nhà làm phim đã vẽ nên ý tưởng cho phần phim này dựa trên sê-ri hoạt hình The Real Ghostbusters (1986-1991) và nhấn mạnh rằng họ "muốn tạo nên một tập dài của sê-ri hoạt hình này".
Sản xuất > Quay phim

Quá trình quay phim chính của phim được bắt đầu vào ngày 20 tháng 3, 2023 tại Luân Đôn, với tựa đề làm việc là Trạm cứu hỏa, và vị trí nhà quay phim sẽ do Eric Steelberg đảm nhận. Ngày 25 tháng 4, 2023, Ernie Hudson đã ám chỉ rằng Dan Aykroyd, Bill Murray và Annie Potts đều sẽ quay trở lại vai diễn của họ từ các phần phim Biệt đội săn ma trước; sau đó, vào tháng 4 năm 2023, Aykroyd cũng chính thức xác nhận rằng ông sẽ quay trở lại trong phần hậu truyện này.
Công đoạn quay phim cũng được phát hiện đã diễn ra tại Thành phố New York, nơi mà Casey Neista bị bắt gặp đang quay một cảnh phim đóng thế trong một đoạn phim được đăng tải vào ngày 7 tháng 6, 2023 trong khi ghi lại những ảnh hưởng của vụ cháy rừng ở Canada năm 2023 tại Thành phố New York. Bộ phim đã chính thức đóng máy vào ngày 23 tháng 6 cùng năm.
Phát hành

Biệt đội săn ma: Kỷ nguyên băng giá được dự kiến sẽ phát hành bởi Sony Pictures Releasing vào ngày 29 tháng 3 năm 2023, thay thế cho ngày công chiếu gốc của Spider-Man: Beyond the Spider-Verse. Trước đó, phim được lên lịch sẽ công chiếu vào ngày 20 tháng 12 năm 2023, nhưng sau đó đã bị dời lại vào ngày 29 tháng 3, 2023 do vụ đình công của SAG-AFTRA năm 2023.
Vào tháng 4 năm 2021, Sony đã ký kết một thỏa thuận với Netflix và Disney để giành quyền chiếu đối với các danh sách phim của họ từ năm 2022 đến năm 2026, sau khi các bộ phim được công chiếu tại rạp cũng như phát hành qua các cửa sổ truyền thông tại gia. Netflix đã ký độc quyền quyền phát trực tuyến "trả 1 cửa sổ", thường là thời hạn 18 tháng và bao gồm Biệt đội săn ma: Kỷ nguyên băng giá và các bộ phim trước đây của hãng. Disney đã ký quyền "trả 2 cửa sổ" cho các bộ phim sẽ được phát trực tuyến trên Disney+ và Hulu cũng như phát sóng trên các mạng truyền hình tuyến tính của Disney.
Phát hành > Quảng bá

Vào ngày 8 tháng 11 năm 2023, Sony đã phát hành đoạn quảng cáo teaser đầu tiên của phim, nó đồng thời vừa công bố tựa đề chính thức của phim là Biệt đội săn ma: Kỷ nguyên băng giá, cũng như tiết lộ về tiền đề của bộ phim.
Nhậy lớn Willowherb

| Proserpinus proserpina |
| --- | --- |
Proserpinus proserpina
Tình trạng bảo tồn
 Thiếu dữ liệu  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Sphingidae
Phân họ (subfamilia): Macroglossinae
Chi (genus): Proserpinus
Loài (species): P. proserpina
Danh pháp hai phần
Proserpinus proserpina (Pallas, 1772) 
 
Danh pháp đồng nghĩa
  Danh sách  Sphynx proserpina Pallas, 1772   Sphinx schieffermilleri Fuessly, 1779   Sphinx oenotherae Denis & Schiffermüller, 1775   Sphinx francofurtana Fabricius, 1781   Proserpinus aenotheroides Butler, 1876   Proserpinus proserpina attenuata Schultz, 1904   Proserpinus proserpina brunnea Geest, 1903   Proserpinus proserpina grisea Rebel, 1910   Proserpinus proserpina infumata (Closs, 1911)   Proserpinus proserpina schmidti Schmidt, 1914   Pterogon proserpina gigas Oberthür, 1922   Pterogon proserpina japetus Grum-Grshimailo, 1890   Pterogon proserpina maxima Grum-Grshimailo, 1887  
Nhậy lớn Willowherb, tên khoa học Proserpinus proserpina, là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Chúng được tìm thấy ở Armenia, Áo, Azerbaijan, Bỉ, Bulgaria, Đan Mạch, Pháp, Đức, Hy Lạp, Hungary, Iran, Iraq, Israel, Ý, Kazakhstan, Liban, Maroc, Bồ Đào Nha, Ba Lan Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Syria, Thổ Nhĩ Kỳ, Turkmenistan và Uzbekistan.
Hình ảnh

Caterpillar
Proserpinus proserpina ♂
Proserpinus proserpina ♂  △
Proserpinus proserpina ♀
Proserpinus proserpina  ♀ △
Chú thích

↑  “CATE Creating a Taxonomic eScience - Sphingidae”. Cate-sphingidae.org. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 11 năm 2012. Truy cập ngày 26 tháng 10 năm 2011.
↑  World Conservation Monitoring Centre (1996). “Proserpinus proserpina”. Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. 1996: e.T18366A8153516. doi:10.2305/IUCN.UK.1996.RLTS.T18366A8153516.en. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2021.
Đại Luân Đôn

| Đại Luân Đôn Vùng Luân Đôn |
| --- | --- |
Vùng Đại Luân Đôn Vùng Luân Đôn tại Anh
  Hiệu kỳ

Đại Luân Đôn Vùng Luân Đôn
Quốc gia chủ quyền: Anh Quốc
Quốc gia: Anh
Chính quyền
 • Khu vực bầu cử Nghị viện châu Âu: Luân Đôn
Diện tích
 • Tổng cộng: 1,572 km2 (607 mi2)
Thứ hạng diện tích: 9
Dân số 
 • Tổng cộng: 7,753,600 (giữa 2.009)
 • Thứ hạng: 2
GVA
 • Bình quân: 30.385 bảng (1)
 
Múi giờ: UTC±0, GMT
Thành phố kết nghĩa: Moskva, Berlin, Thành phố New York, Tokyo, Bắc Kinh, Paris
Mã NUTS: UKI
Website: www.london.gov.uk
Đại Luân Đôn hay Vùng Luân Đôn (tiếng Anh: Greater London) là một hạt và đồng thời cũng là một vùng của Anh hình thành nên ranh giới hành chính của Luân Đôn. Nó được chia thành 33 huyện gồm 32 khu tự quản Luân Đôn (tạo nên hạt nghi lễ của Đại Luân Đôn) và thành phố Luân Đôn (là một hạt riêng biệt nhưng vẫn thuộc khu vực). Hội đồng Luân Đôn (tiếng Anh: Greater London Authority - GLA), trụ sở đặt tại Southwark là cơ quan quản lý hàng đầu cho Đại Luân Đôn chịu trách nhiệm bầu Thị trưởng Luân Đôn, Hội Đồng Luân Đôn, quản lý tài chính, chính sách, nhà ở, giao thông, vận tải, cảnh sát, cứu hoả, quy hoạch. Hay nói cách khác, nó chia sẻ quyền quản lý Đại Luân Đôn với Thị trưởng, Hội đồng các khu tự quản Luân Đôn và Tổng công ty thành phố Luân Đôn.
Đại Luân Đôn được thành lập ngày 1 tháng 4 năm 1965 thông qua Đạo luật Luân Đôn của Chính phủ năm 1963. Khu vực bao gồm 1.572 km² (607 mi2) và có dân số ước tính khoảng 10.549.000 người (2017).Vào năm 2012, nó có GVA trên đầu người cao nhất Vương quốc Anh đạt £43,629 (2015). Vùng đô thị Đại Luân Đôn đôi khi được dùng ở một số thống kê của một số quốc gia, nhưng nó bao gồm cả những khu vực bên ngoài Đại Luân Đôn.
Will Patton

| Will Patton |
| --- | --- |
Sinh: William Rankin Patton 14 tháng 6, 1954 (70 tuổi) Charleston, South Carolina, Mỹ
Nghề nghiệp: Diễn viên
Năm hoạt động: 1979–nay
William Rankin Patton (sinh ngày 14/6/1954) là nam diễn viên, người lồng tiếng truyện người Mỹ.
Thời thơ ấu

Patton sinh ra ở Charleston, South Carolina, là anh cả trong một gia đình có ba người con.
Indirana gundia

| Indirana Gundia> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Cực kỳ nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Anura
Họ (familia): Petropedetidae
Chi (genus): Indirana
Loài (species): I. gundia
 (Dubois, 1986) 
Indirana gundia là một loài ếch được tìm thấy ở Tây Ghats thuộc chi Indirana. Chúng chỉ được biết đển ở một số nơi, Kempholey, Karnataka. I.Gundia từng được liệt kê vào danh sách 100 EGDE Amphibians. Loài này cũng là một đại diện cho chi Indirana đã phát triển độc lập tại Ấn Độ hơn 50 triệu năm.
Miêu tả

I.Gundia có kích thước nhỏ, chỉ từ 23-38mm (0.91-1.50 in). Lưng có nhiều màu sấc khác nhau nâu và hơi vàng đến kem, hồng và đỏ, cung cấp 1 khả năng ngụy trang tốt trên những chiếc lá mục nát trên nền rừng. Ếch trưởng thành có đôi chân dài và cơ bắp; các ngón chân trên cả hai cặp chân tay đều không có lông nhưng giãn ra thành những cái mút giống như đĩa. Đầu khá nhọn và da có nếp gấp dọc theo lưng. Miệng rộng và khoang miệng có màu trắng hoặc hơi vàng.
Môi trường sống và bảo tồn

I.Gundia là một loài ếch cạn sống trong rừng nhiệt đới ẩm. Nó bị đe dọa bởi mất môi trường sống do chăn nuôi thâm canh, khai thác gỗ của người dân địa phương, xây dựng đường và phát triển các cơ sở du lịch.
Chú thích

↑  S.D. Biju, Sushil Dutta, Robert Inger (2004). “Indirana gundia”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2013.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2014.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
Paragonitis rufa

| Paragonitis rufa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Paragonitis
Loài (species): P. rufa
Danh pháp hai phần
Paragonitis rufa Bethune-Baker, 1906 
Paragonitis rufa là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Tân Hiệp

Đối với các định nghĩa khác, xem Tân Hiệp (định hướng).
Tân Hiệp là một huyện thuộc tỉnh Kiên Giang, Việt Nam.
Địa lý

Huyện Tân Hiệp nằm ở phía đông của tỉnh Kiên Giang, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Cờ Đỏ và huyện Vĩnh Thạnh thuộc thành phố Cần Thơ
Phía tây giáp huyện Châu Thành, huyện Hòn Đất và thành phố Rạch Giá
Phía nam giáp huyện Giồng Riềng
Phía bắc giáp huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang.
Huyện Tân Hiệp có diện tích 422,88 km², dân số năm 2020 là 125.858 người, mật độ dân số đạt 298 người/km².
Đây cũng là địa phương có tuyến Đường cao tốc Lộ Tẻ – Rạch Sỏi đi qua đang được khai thác.
Hành chính

Huyện Tân Hiệp có 11 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Tân Hiệp (huyện lỵ) và 10 xã: Tân An, Tân Hiệp A, Tân Hiệp B, Tân Hòa, Tân Hội, Tân Thành, Thạnh Đông, Thạnh Đông A, Thạnh Đông B, Thạnh Trị.
Bản đồ hành chính huyện Tân Hiệp, tỉnh Kiên Giang
| Đơn vị hành chính cấp xã | Thị trấn Tân Hiệp | Xã Tân An | Xã Tân Hiệp A | Xã Tân Hiệp B | Xã Tân Hòa | Xã Tân Hội | Xã Tân Thành | Xã Thạnh Đông | Xã Thạnh Đông A | Xã Thạnh Đông B | Xã Thạnh Trị |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Diện tích (km²) | 31,98 | 34,99 | 40,17 | 34,01 | 34,96 | 44,45 | 31,88 | 51,54 | 46,66 | 29,08 | 43,15 |
| Dân số (người) | 18.102 | 7.641 | 11.175 | 7.679 | 6.324 | 13.725 | 8.905 | 15.501 | 16.338 | 7.679 | 12.585 |
| Mật độ dân số (người/km²) | 566 | 218 | 278 | 232 | 181 | 309 | 279 | 301 | 350 | 264 | 292 |
| Số đơn vị hành chính | 10 khu phố | 5 ấp | 6 ấp | 6 ấp | 4 ấp | 9 ấp | 6 ấp | 8 ấp | 8 ấp | 4 ấp | 8 ấp |
Lịch sử > Trước năm 1975

Thời Pháp thuộc, ban đầu địa bàn huyện Tân Hiệp ngày nay bao gồm làng Tân Hội, một phần làng Mong Thọ (thuộc quận Châu Thành) và một phần làng Thạnh Hòa (thuộc quận Giồng Riềng) lúc bấy giờ cùng thuộc tỉnh Rạch Giá. Sau này, vào khoảng những năm 20 của thế kỷ XX, thực dân Pháp cho thành lập làng Tân Hiệp thuộc quận Châu Thành, tỉnh Rạch Giá trên cơ sở tách đất từ các làng Tân Hội và Mong Thọ. Về sau, lại lập thêm làng Thạnh Đông trên cơ sở tách đất từ làng Thạnh Hòa.
Khoảng đầu những năm 50 của thế kỷ XX, chính quyền Quốc gia Việt Nam thân Pháp lại cho thành lập quận Tân Hiệp thuộc tỉnh Rạch Giá với các làng trực thuộc: Tân Hiệp, Tân Hội, Thạnh Đông. Tên quận được lấy theo tên làng Tân Hiệp vốn là nơi đặt quận lỵ. Năm 1954, đông đảo đồng bào miền Bắc, phần lớn là theo đạo Công giáo đã di cư vào miền Nam và đến đây lập nghiệp, sinh sống cho đến ngày nay.
Sau năm 1956, các làng gọi làng xã. Năm 1957, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đổi tên quận Tân Hiệp cũ thành quận Kiên Tân thuộc tỉnh Kiên Giang. Trong đó, xã Tân Hiệp vẫn là nơi đặt quận lỵ quận Kiên Tân.
Năm 1970, quận Kiên Tân gồm 5 xã: Giục Tượng, Mông Thọ, Tân Hiệp, Tân Hội, Thạnh Đông.
Tuy nhiên, chính quyền Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam và sau này là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam lúc bấy giờ vẫn duy trì tên gọi vùng đất này là huyện Tân Hiệp thuộc tỉnh Rạch Giá như cũ cho đến đầu năm 1976. Huyện Tân Hiệp khi đó chỉ gồm 3 xã: Tân Hiệp, Tân Hội và Thạnh Đông.
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban đầu vẫn duy trì huyện Tân Hiệp thuộc tỉnh Rạch Giá như cũ cho đến đầu năm 1976.
Lịch sử > Từ năm 1976 đến nay

Từ tháng 2 năm 1976, huyện Tân Hiệp thuộc tỉnh Kiên Giang, ban đầu bao gồm thị trấn Tân Hiệp và 5 xã: Tân Hiệp A, Tân Hiệp B, Tân Hội, Thạnh Đông A, Thạnh Đông B. Huyện lỵ là thị trấn Tân Hiệp, được thành lập do tách đất từ các xã Tân Hiệp và Thạnh Đông trước đó.
Ngày 18 tháng 3 năm 1997, Chính phủ ban hành Nghị định số 23-CP về việc:
Thành lập xã Thạnh Trị trên cơ sở 4.117,56 ha diện tích tự nhiên và 10.294 nhân khẩu của xã Thạnh Đông A
Thành lập xã Thạnh Đông trên cơ sở 5.438,06 ha diện tích tự nhiên và 15.169 nhân khẩu của xã Thạnh Đông B.
Ngày 14 tháng 11 năm 2001, Chính phủ ban hành Nghị định số 84/2001/NĐ-CP về việc thành lập xã Tân Thành trên cơ sở 3.386,31 ha diện tích tự nhiên và 10.443 nhân khẩu của xã Tân Hội.
Ngày 8 tháng 1 năm 2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 11/2004/NĐ-CP về việc thành lập xã Tân An trên cơ sở 3.415,50 ha diện tích tự nhiên và 8.234 nhân khẩu của xã Tân Hiệp A.
Cuối năm 2004, huyện Tân Hiệp có thị trấn Tân Hiệp và 9 xã là: Tân Thành, Tân Hội, Tân An, Tân Hiệp B, Tân Hiệp, Thạnh Đông, Thạnh Đông A, Thạnh Đông B, Thạnh Trị.
Ngày 7 tháng 2 năm 2005, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định 15/2005/NĐ-CP về việc điều chỉnh 434,71 ha diện tích tự nhiên và 1.232 nhân khẩu của xã Thạnh Đông và 2.671,19 ha diện tích tự nhiên và 13.233 nhân khẩu của xã Thạnh Đông B về thị trấn Tân Hiệp quản lý.
Ngày 29 tháng 6 năm 2009, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 29/NQ-CP về việc thành lập xã Tân Hòa trên cơ sở điều chỉnh 3.524,87 ha diện tích tự nhiên và 8.566 nhân khẩu của xã Tân Hiệp B. Huyện Tân Hiệp có 1 thị trấn và 10 xã trực thuộc.
Chú thích

1 2  Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. “Dân số đến 31 tháng 12 năm 2020 - tỉnh Kiên Giang” (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2021.
↑  Tổng cục Thống kê
↑  “Nghị định 23-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính và thành lập một số xã, phường thuộc tỉnh Kiên Giang”. Văn bản pháp luật (vanbanphapluat.co). 18 tháng 3 năm 1997.
↑  “Nghị định 84/2001/NĐ-CP về việc thành lập các xã, phường thuộc các huyện Gò Quao, An Minh, Tân Hiệp, Giồng Riềng và thị xã Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang”. Thư viện pháp luật. 14 tháng 11 năm 2001.
↑  “Nghị định 11/2004/NĐ-CP về việc thành lập xã, phường, thị trấn thuộc các huyện Hòn Đất, An Biên, Tân Hiệp và thị xã Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang”. Thư viện pháp luật. 8 tháng 1 năm 2004.
↑  “Nghị định 15/2005/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính, thành lập xã thuộc các huyện Tân Hiệp, Kiên Lương, Hòn Đất và Châu Thành, tỉnh Kiên Giang”. Thư viện pháp luật. 7 tháng 2 năm 2005.
↑  “Nghị quyết số 29/NQ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã, phường, thành lập xã thuộc thị xã Hà Tiên và các huyện: Kiên Lương, Tân Hiệp, Giồng Riềng, Vĩnh Thuận; điều chỉnh địa giới hành chính huyện Kiên Lương để thành lập huyện Giang Thành, tỉnh Kiên Giang do Chính phủ ban hành”. Thư viện pháp luật. 29 tháng 6 năm 2009.
Chirawa

| Chirawa |
| --- | --- |
Chirawa
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Rajasthan
Độ cao: 294 m (965 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 37,210
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 1596
Chirawa là một thành phố và khu đô thị của quận Jhunjhunun thuộc bang Rajasthan, Ấn Độ.
Địa lý

Chirawa có vị trí 28°15′B 75°38′Đ﻿ / ﻿28,25°B 75,63°Đ﻿ / 28.25; 75.63 Nó có độ cao trung bình là 294 mét (964 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Chirawa có dân số 37.210 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Chirawa có tỷ lệ 66% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 56%. Tại Chirawa, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Sơn Tây (tỉnh cũ)

Đối với các định nghĩa khác, xem Sơn Tây (định hướng).
Xứ Đoài (màu hồng) ở phía tây Thăng Long
Sơn Tây thường gọi là Xứ Đoài là vùng đất cổ của người Việt, một trong bốn trọng Trấn ở phía tây thành Thăng Long xưa và bao trùm một phần các tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Nội, Hòa Bình và Tuyên Quang ngày nay.
Lịch sử

Các nền văn hóa khảo cổ Việt Nam lần đầu được phát hiện và đặt tên ở đây gồm: Văn hóa Sơn Vi (20.000-12.000 TCN), Văn hóa Phùng Nguyên (2.000-1.500 TCN), Văn hóa Đồng Đậu (1.500-1.000 TCN), Văn hóa Gò Mun (1.000-600 TCN) và rất nhiều các di chỉ khác đã minh chứng cho chiều dài lịch sử nơi này.
Xứ Đoài được gọi là đất Tổ, có kinh đô của các Vua Hùng, xưa thuộc 03 Bộ: Văn Lang, Phúc Lộc và Chu Diên (hoặc Văn Lang, Gia Ninh và Tân Xương). Ở đây có núi Tản được coi là núi Tổ do Sơn Tinh ngự trị, bên cạnh sông Đà hung dữ của Thủy Tinh và ngã ba Bạch Hạc có Mộc Tinh là những biểu tượng huyền thoại của Xứ Đoài.
Thời thuộc Hán là đất 02 Huyện: Mê Linh và Chu Diên, nơi Hai Bà Trưng khởi nghĩa và đóng đô. Sau là đất quận Tân Xương và một phần các quận Vũ Bình, Giao Chỉ. Thời Tùy - Đường, gồm 02 Châu: Phong và Phúc Lộc, cùng một phần Giao Châu (có huyện Thái Bình và huyện Giao Chỉ) quê hương Lý Nam Đế, Phùng Hưng và Ngô Quyền. Suốt thời Bắc thuộc, nơi đây thường xuyên diễn ra chiến sự tại: cửa Hát Môn, căn cứ Cấm Khê, hồ Điển Triệt, động Khuất Lão, bãi Quân Thần, thành Ô Diên, ấp Đường Lâm, thôn Đường Nguyễn...
Thời Ngô - Đinh - Tiền Lê, gồm 03 Châu: Phong, Quốc Oai và Chân Đăng, từng có 5/12 sứ quân cát cứ gồm: Ngô Nhật Khánh (Đường Lâm, Sơn Tây), Kiều Công Hãn (Phong Châu, Vĩnh Tường), Kiều Thuận (Hồi Hồ, Cẩm Khê), Đỗ Cảnh Thạc (Thành Quèn, Quốc Oai) và Nguyễn Khoan (Gia Loan, Yên Lạc) cho thấy đây là vùng đất cốt lõi và quan trọng bậc nhất.
Thời Lý - Trần, gồm 03 Lộ: Tam Giang, Tam Đái và Quốc Oai. Thời Hồ, phòng tuyến hiểm yếu nhất là thành Đa Bang ở Ba Vì thất thủ, giặc Minh tràn vào Thăng Long và chỉ ít lâu sau nước ta lại bị đô hộ. Tên gọi Quốc Oai (vùng đất oai hùng) bị giặc đổi thành Oai Man (man di mọi rợ). Ngoài ra còn 06 Châu: Từ Liêm, Tam Đái, Tuyên Giang, Thao Giang, Đà Giang, Quảng Oai và 01 thành Tam Giang.
Trong khởi nghĩa Lam Sơn, nơi đây ghi dấu chiến thắng bước ngoặt Tốt Động Chúc Động. Đầu thời Hậu Lê gồm 03 Lộ: Quốc Oai Thượng - Trung - Hạ, thuộc Tây Đạo. Năm 1466 đặt là Thừa tuyên Quốc Oai. Năm 1469 đổi là Thừa tuyên Sơn Tây. Năm 1490 gọi là Xứ, sau đổi thành Trấn. Tên Xứ Đoài được cho là xuất phát từ một quẻ trong Kinh Dịch: Đoài phương tĩnh nhất khu (vùng đất yên tĩnh phía tây kinh đô) và kể từ đó nơi đây rất ít bị ảnh hưởng bởi chiến sự.
Thời Nguyễn, cho xây thành cổ đá ong và gọi là Tỉnh từ năm 1831. Trận Sơn Tây năm 1883 với sự tham gia của quân Cờ Đen khiến quân Pháp thiệt hại nhiều nhất kể từ khi gây hấn Bắc Kỳ. Sau đó Xứ Đoài lần lượt bị cắt đất về các tỉnh Hưng Hóa, Hà Đông, Hòa Bình, Tuyên Quang và Vĩnh Yên. Từ thời Pháp thuộc, nơi này đã trở thành "thủ đô của lính" với rất nhiều các doanh trại và trường quân đội.
Năm 1965, Sơn Tây sáp nhập với Hà Đông thành tỉnh Hà Tây, sau đó từng sáp nhập với Hòa Bình thành tỉnh Hà Sơn Bình. Năm 1968, Phú Thọ sáp nhập với Vĩnh Phúc thành tỉnh Vĩnh Phú. Năm 2008, Hà Tây cùng một phần Vĩnh Phúc và Hòa Bình sáp nhập vào Hà Nội. Tên Sơn Tây nay thường chỉ dùng cho thị xã Sơn Tây, còn tên Xứ Đoài vẫn thường được hiểu là 03 Tỉnh: Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hà Tây (dù Hà Tây gồm cả Sơn Nam Thượng) trong khi một phần Hòa Bình, Tuyên Quang ít được nhắc tới.
Địa lý

Theo Dư địa chí của Nguyễn Trãi soạn xong sớm nhất năm 1435 thì Sơn Tây thời Lê có 6 lộ phủ, 24 huyện, 1368 làng xã. Theo Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú, trị sở ban đầu ở La Phẩm (Tản Hồng, Ba Vì), sau dời về Cam Giá (Đường Lâm, Sơn Tây). Vị trí địa lý của Sơn Tây khi ấy là:
Đông giáp Thăng Long, Kinh Bắc và Sơn Nam
Bắc giáp Tuyên Quang, Thái Nguyên
Tây giáp Hưng Hóa
Nam giáp Thanh Hóa
Trung tâm Xứ Đoài là ngã tư sông Đà, sông Thao, sông Lô và phụ lưu sông Phó Đáy. Tất cả hợp lưu tại Phủ Tam Đái tạo thành sông Hồng, rồi tạo thêm các nhánh sông Hát, sông Nhuệ và sông Cà Lồ. Ngoài ra còn có sông Tích bắt nguồn từ núi Ba Vì, sông Phan từ núi Tam Đảo, cùng sông Bùi và sông Bôi ra từ vùng núi Mỹ Lương. Ca dao có câu "Nhất Tam Đái, nhì Khoái Châu" cho thấy Tam Đái là miền đất màu mỡ nhất miền Bắc. Nhưng ngoài Phủ Tam Đái thì chỉ có Phủ Quốc Oai địa hình khá bằng phẳng, còn lại Xứ Đoài đều nhiều đồi núi.
Ở phía đông bắc là dãy Tam Đảo cao 1591m, kéo dài khoảng 60km. Ở phía tây nam gồm dãy Ba Vì cao 1296m, dãy Viên Nam cao 1031m và vùng núi đá vôi Mỹ Lương trải dài cũng khoảng 60km. Hai phía núi chạy song song bao bọc lấy Xứ Đoài. Với thế tay vịn hai bên, kinh đô Phong Châu của các Vua Hùng nằm giữa và sau lưng theo truyền thuyết là 99 ngọn núi voi chầu. Còn Phủ Quốc Oai thì nổi tiếng với danh thắng Thập lục kỳ sơn là 16 ngọn núi sót lại giữa đồng bằng. Cùng với Phủ Quảng Oai kế bên là hai nơi có nghề khai thác đá ong và nhiều kiến trúc cổ xây từ loại vật liệu này.
Hành chính > Thời Nguyễn - chia tách

Năm 1831: cắt huyện Tam Nông về tỉnh Hưng Hóa, huyện Từ Liêm về tỉnh Hà Nội.
Năm 1886: cắt phía nam huyện Bất Bạt lập xứ Mường tự trị (tỉnh Hòa Bình).
Năm 1888: cắt phủ Đoan Hùng về tỉnh Tuyên Quang.
Năm 1890: cắt phủ Vĩnh Tường lập tỉnh Vĩnh Yên.
Năm 1891: cắt phủ Lâm Thao về tỉnh Hưng Hóa, huyện Mỹ Lương lập đạo Mỹ Đức.
Năm 1904: cắt huyện Đan Phượng về tỉnh Hà Đông.
Từ đó tới năm 1965, tỉnh Sơn Tây chỉ còn nằm gọn trong ba sông Đà, Hồng, Hát với 7 đơn vị hành chính:
Phủ/Huyện Quốc Oai: Hoàng Xá, Thượng Hiệp, Hạ Hiệp, Lật Sài, Liệp Mai, Dã Cát, Thạch Thán, Tiên Lữ, Bất Lạm, Cấn Xá.
Phủ/Huyện Quảng Oai: Tây Đằng, Chu Quyến, Phú Xuyên, Thanh Lạng, Kiều Mộc, Thanh Mai, Vật Lại
Huyện Phúc Thọ: Phù Xa, Cam Thịnh, Cựu Đình, Võng Xuyên, Vĩnh Phúc, Xuân Vân, Phú Châu, Phù Long, Phụng Thượng
Huyện Thạch Thất: Kim Quan, Lạc Trị, Đại Đồng, Hương Ngải, Thạch Xá, Cần Kiệm
Huyện Tùng Thiện: Thanh Vị, Cam Thượng, Nhân Lý, Thụy Phiêu, Mỹ Khê, Bối Sơn, Tường Phiêu, La Gián
Huyện Bất Bạt: Thủ Pháp, Phú Nghĩa, Cẩm Đái, Phú Hữu, Khê Thượng
Thị xã Sơn Tây: lập năm 1924, rộng 150 mẫu (0,54 km2 trong đó Thành cổ Sơn Tây rộng 0,16 km2), trên đất huyện Phúc Thọ và Tùng Thiện ở các làng: Phú Nhi, Thuần Nghệ, Phù Xa, Mai Đạm Chai và Nghĩa Phủ.