stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Mùa bão khu vực Úc 2022–23
Danh sách các xoáy thuận nhiệt đới > Bão Herman

| --- | --- |
Xoáy thuận nhiệt đới dữ dội cấp 5 (Thang Úc)
 
Thời gian tồn tại: 28 March – 4 April
Cường độ cực đại: 215 km/h (130 mph) (10-min)  930 hPa (mbar)
Danh sách các xoáy thuận nhiệt đới > Vùng thấp nhiệt đới 22U

| --- | --- |
Vùng thấp nhiệt đới (Thang Úc)
 
Thời gian tồn tại: 30 tháng 3 – 02 tháng 4
Cường độ cực đại: Winds not specified
Danh sách các xoáy thuận nhiệt đới > Bão Ilsa

| --- | --- |
Xoáy thuận nhiệt đới dữ dội cấp 5 (Thang Úc)
Xoáy thuận nhiệt đới cấp 5 (SSHWS)
 
Thời gian tồn tại: 6 tháng 4 – 15 tháng 4
Cường độ cực đại: 230 km/h (145 mph) (10-min)  915 hPa (mbar)
Tốc độ gió duy trì trong 10 phút đạt kỷ lục là 218 km/h (135 dặm/giờ) được đo tại Đảo Bedout , đánh bại kỷ lục trước đó của Bão George vào năm 2007.  Cơn bão đã vượt qua bờ biển khoảng 120 km ( 75 mi) về phía đông bắc của Port Hedland vào lúc 16:00 UTC, có gió duy trì ở mức 215 km/giờ (130 dặm/giờ).  Ngay sau khi đổ bộ, JTWC đã ngừng cảnh báo trên hệ thống.  Khi đi qua Tây Úc , Ilsa suy yếu thành một xoáy thuận nhiệt đới cấp thấp với sức gió 175 km/giờ (110 dặm/giờ).  Ilsa được ghi nhận lần cuối vào ngày 15 tháng 4.
Danh sách các xoáy thuận nhiệt đới > Vùng thấp nhiệt đới 90S

| --- | --- |
Vùng thấp nhiệt đới (Thang Úc)
 
Thời gian tồn tại: 01 tháng 5 – 02 tháng 5
Cường độ cực đại: Winds not specified
Thống kê mùa bão

| Tên bão | Thời gian hoạt động | Cấp độ cao nhất | Sức gió duy trì | Áp suất | Khu vực tác động | Tổn thất (USD) | Số người chết | Tham khảo |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 01U | 27 tháng 7 – 31 tháng 7 | Xoáy thuận nhiệt đới cấp 1 | 75 km/h (45 mph) | 994 hPa (29.35 inHg) | Quần đảo Cocos (Keeling) | None | 0 |  |
Tổng tỷ số mùa bão
| 01 XTNĐ (01U mạnh nhất) | 27 tháng 07 – Chưa xác định |  | 75 km/h (45 mph) | 994 hPa (29.35 inHg) |  | 0 | &00000000000000000000000 |  |
Tên bão > Tên xoáy thuận nhiệt đới > Cục khí tượng Úc (BoM)

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Darian | Herman | Ellie | Freddy |
| Gabrielle | Ilsa | Jasper (chưa sử dụng) | Kirrily (chưa sử dụng) |
| Lincoln (chưa sử dụng) | Megan (chưa sử dụng) | Neville (chưa sử dụng) | Olga (chưa sử dụng) |
Tên bão > Tên xoáy thuận nhiệt đới > TCWC Jakarta

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Anggrek (chưa sử dụng) | Bakung (chưa sử dụng) | Cempaka (chưa sử dụng) |
| Dahlia (chưa sử dụng) | Flamboyan (chưa sử dụng) | Lili (chưa sử dụng) |
Tên bão > Tên xoáy thuận nhiệt đới > TCWC Port Moresby

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Hibu (chưa sử dụng) | Ila (chưa sử dụng) | Kama (chưa sử dụng) | Lobu (chưa sử dụng) | Maila (chưa sử dụng) |
| Alu (chưa sử dụng) | Buri (chưa sử dụng) | Dodo (chưa sử dụng) | Emau (chưa sử dụng) | Fere (chưa sử dụng) |
Kassina cochranae

| Kassina cochranae> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp bị đe dọa  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Anura
Họ (familia): Hyperoliidae
Chi (genus): Kassina
Loài (species): K. cochranae
Danh pháp hai phần
Kassina cochranae (Loveridge, 1941) 
Kassina cochranae là một loài ếch thuộc họ Hyperoliidae.
Loài này có ở Bờ Biển Ngà, Guinea, Liberia, và Sierra Leone.
Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng ẩm vùng đất thấp nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, xavan ẩm, đồng cỏ nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất cao, đầm nước ngọt, và đầm nước ngọt có nước theo mùa.
Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Trần Bạch Thu Hà

Đối với những người khác có tên Trần Thu Hà, xem Trần Thu Hà (định hướng).
| Trần Bạch Thu Hà> Thông tin cá nhân |
| --- | --- |
Sinh: 
Tên khai sinh: Trần Bạch Thu Hà
Ngày sinh: 12 tháng 11, 1949 (75 tuổi)
 
Giới tính: nữ
Quốc tịch:  Việt Nam
Nghề nghiệp: Nghệ sĩ dương cầm
Gia đình: 
Bố mẹ: Thái Thị Liên (mẹ) Trần Ngọc Danh (bố)
Chồng: Trung Kiên
 
Học vị: Tiến sĩ
Học hàm: Phó Giáo sư (1990) Giáo sư (2001)
Khen thưởng:  Anh hùng Lao động   Huân chương Lao động hạng Nhất   Huân chương Lao động hạng Nhì 
Danh hiệu: Nhà giáo Nhân dân

Sự nghiệp âm nhạc
Đào tạo: Nhạc viện Tchaikovski
Nhạc cụ: Dương cầm
 
 
x • t • 
Trần Thu Hà tên khai sinh là Trần Bạch Thu Hà (ngày 12 tháng 11 năm 1949) là một nghệ sĩ nhân dân piano và nhà giáo nhân dân Việt Nam, từng là Giám đốc Nhạc viện Hà Nội.
Tiểu sử

Bà sinh tại Praha (Tiệp Khắc), nhưng quê nội tại xã Tùng Ảnh, Đức Thọ, Hà Tĩnh. Bà là con gái đầu lòng của NSND, nhà giáo nhân dân Thái Thị Liên và nhà cách mạng Trần Ngọc Danh (em ruột Tổng bí thư Trần Phú), là chị cùng mẹ khác cha với nghệ sĩ nhân dân Đặng Thái Sơn. Chồng bà là nghệ sĩ Trung Kiên.
Năm 1951, bà theo bố mẹ về sống tại chiến khu Việt Bắc.
Năm 1969, bà được tuyển chọn đi du học đại học ngành âm nhạc tại Kiev trong 6 năm.
Sau 8 năm về nước làm việc, năm 1984 bà Hà lại được trở lại Liên Xô làm nghiên cứu sinh và nhận bằng Tiến sĩ Âm nhạc tại Nhạc viện Tchaikovski, Moskva.
Tại Việt Nam, bà giảng dạy tại khoa Piano, Nhạc viện Hà Nội và đảm nhiệm các chức vụ: trưởng khoa, giám đốc Nhạc viện.
Đóng góp

Hơn 30 năm kể từ khi tốt nghiệp đại học âm nhạc tại Liên Xô đến nay, Giáo sư Trần Thu Hà đã đóng góp to lớn cho sự phát triển nền âm nhạc Việt Nam nói chung và chuyên ngành piano nói riêng trên cả ba lĩnh vực công tác: đào tạo, biểu diễn và quản lý.
Là một giáo sư đầu ngành Piano của Việt Nam bà đã tham gia giảng dạy đào tạo từ sơ cấp đến Tiến sĩ âm nhạc nhiều thế hệ nghệ sĩ tại Nhạc viện Hà nội, Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh. Nhiều người đã trở thành những nghệ sĩ nổi tiếng như: Nguyễn Hoàng Phương, đoạt giải nhất cuộc thi tài năng trẻ dương cầm quốc tế năm 1999 tại Nhật Bản; Trần Thái Linh (piano) đoạt giải nhất đồng đội tại cuộc thi hòa tấu kèn - piano châu Á tổ chức tại Thái-lan năm 2005; Lưu Hồng Quang đoạt giải đặc biệt trong cuộc thi piano mang tên Chopin châu Á năm 2006 và giải 3 ở bảng C dành cho thí sinh lứa tuổi 16 đến 19 trong cuộc thi piano quốc tế tại Ý...Bà đã hướng dẫn thành công 2 người bảo vệ thành công Tiến sĩ âm nhạc, hiện nay bà đang hướng dẫn 3 nghiên cứu sinh và nhiều học viên cao học.
Bà đã lãnh đạo Nhạc viện Hà Nội không ngừng vươn lên trở thành trung tâm đào tạo nổi tiếng trong khu vực đào tạo từ bậc sơ cấp tới bậc nghiên cứu sinh (tiến sĩ).
Ngoài giảng dạy, đào tạo các tài năng âm nhạc piano, làm công tác quản lý tại Nhạc viện Hà Nội, Giáo sư Trần Thu Hà còn là nghệ sĩ piano của nhóm nhạc cổ điển "Ngũ tấu Hà Nội"- gồm 5 thành viên là các giáo sư, giảng viên Nhạc viện Hà Nội, được xem là một hiện tượng của âm nhạc Việt Nam đương đại.
Danh hiệu

Bà được phong nhiều danh hiệu cao quý nhất do Nhà nước Việt Nam trao tặng như:
Học hàm Phó giáo sư (1990), Giáo sư (2001)
Nhà giáo Nhân dân
Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.
Huân chương Lao động hạng nhất (2006), hạng Nhì.
Giải thưởng phụ nữ Việt Nam (2003)
Ngoài ra bà còn là Giám đốc Nhạc viện Hà Nội, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XI.
Creediidae

| Creediidae |
| --- | --- |
Tewara cranwellae, hình vẽ của Tony Ayling
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata 
Nhánh: Craniata
 
Phân ngành (subphylum): Vertebrata
Phân thứ ngành (infraphylum): Gnathostomata
Liên lớp (superclass): Osteichthyes
Lớp (class): Actinopterygii 
Nhánh: Actinopteri
 
Phân lớp (subclass): Neopterygii
Phân thứ lớp (infraclass): Teleostei 
Nhánh: Osteoglossocephalai
Nhánh: Clupeocephala
Nhánh: Euteleosteomorpha
Nhánh: Neoteleostei
Nhánh: Eurypterygia
Nhánh: Ctenosquamata
Nhánh: Acanthomorphata
Nhánh: Euacanthomorphacea
Nhánh: Percomorphaceae
 
Bộ (ordo): Pempheriformes
Họ (familia): Creediidae Waite, 1899
Chi điển hình
Creedia J. D. Ogilby, 1898 
Các chi
 Xem trong bài
Danh pháp đồng nghĩa
 Limnichthyidae Regan, 1913
Creediidae là một họ cá biển nhỏ, theo truyền thống được xếp trong phân bộ Trachinoidei của bộ Perciformes, hoặc đôi khi được coi như là phân họ Creediinae của họ Trichonotidae nghĩa rộng; nhưng kết quả nghiên cứu của Thacker et al. (2015) cho thấy Trichonotidae nghĩa hẹp (Trichonotus) có quan hệ họ hàng gần với Gobiiformes hơn là với Leptoscopidae, Creediidae và Hemerocoetidae, và hiện tại nó được xếp trong bộ này.
Năm 2014, Creediidae được Ricardo Betancur-R et al. xếp trong bộ Pempheriformes, hay như một số tác giả khác từ năm 2016 xếp trong Acropomatiformes.
Phân bố

Các loài cá trong họ này có nguồn gốc từ vùng nước duyên hải Ấn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương, từ Nam Phi đến Hawaii và Đảo Phục Sinh.
Đặc điểm

Hàm dưới có một vòng tua. Một núm nhô ra phía sau tại khớp nối của hàm dưới. Mõm nhiều thịt và nhô ra ngoài hàm dưới. Đường bên đi xuống mặt bụng dần dần hoặc đột ngột. Các vảy ở đường bên thường có ba thùy mở rộng về phía sau, ngoại trừ các vảy ở phía trước nhất. Một số loài chủ yếu là không vảy, ngoại trừ vảy đường bên luôn hiện diện. Vây lưng liên tục có 12-43 tia mềm không phân nhánh. Vây bụng hình bát úp ngược, có 3-5 tia mềm; xương chậu rất gần nhau. Giác mạc gấp lại ở chỗ nối da và giác mạc. Mắt hơi lồi. Xương nắp bị vỡ hoặc có nhiều sợi. Chiều dài tối đa khoảng 8 cm. Chúng sống ở vùng nước nông gần bờ, đào hang ở những vùng cát bị luồng nước hoặc sóng vỗ cuốn trôi.
Các chi

Apodocreedia: 1 loài (Apodocreedia vanderhorsti).
Chalixodytes: 2 loài.
Creedia: 4 loài.
Crystallodytes: 3 loài.
Limnichthys: 6 loài.
Myopsaron: 1 loài (Myopsaron nelsoni).
Schizochirus: 1 loài (Schizochirus insolens).
Tewara: 1 loài (Tewara cranwellae).
Chú thích

↑   Edgar Ravenswood Waite, 1899. Scientific results of the trawling expedition of H. M. C. S. "Thetis" off the coast of New South Wales, in February and March, 1898. Memoirs 63. Nguyên văn ghi Creediadae, sửa đổi đính chính thành Creediidae.
↑  Richard van der Laan; William N. Eschmeyer; Ronald Fricke (2014). “Family-group names of Recent fishes” (PDF). Zootaxa. 3882 (2): 001–230. doi:10.11646/zootaxa.3882.1.1.
↑   James Douglas Ogilby, 1898. New genera and species of fishes. Proceedings of the Linnean Society of New South Wales 23 (pt 3): 280-299, xem trang 298-299.
↑  Charles Tate Regan, 1913. The classification of the percoid fishes. Annals and Magazine of Natural History, Series 8, 12(67): 111–145, xem trang 142-143.
↑  J. S. Nelson; T. C. Grande; M. V. H. Wilson (2016). Fishes of the World (ấn bản thứ 5). Wiley. tr. 434. ISBN 978-1-118-34233-6. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 27 tháng 2 năm 2020.
↑  Smith D. G. & Johnson D. G., 2007. A New Species of Pteropsaron (Teleostei: Trichonotidae: Hemerocoetinae) from the Western Pacific, with Notes on Related Species. Copeia 2007(2):364–377. doi:10.1643/0045-8511(2007)7[364:ANSOPT]2.0.CO;2
↑  Thacker C. E., Satoh T. P., Katayama E., Harrington R. C., Eytan R. I., Near T. J., 2015. Molecular phylogeny of Percomorpha resolves Trichonotus as the sister lineage to Gobioidei (Teleostei: Gobiiformes) and confirms the polyphyly of Trachinoidei. Mol Phylogenet Evol. 93:72–79. doi:10.1016/j.ympev.2015.08.001
↑  Betancur-R, R., E. Wiley, N. Bailly, M. Miya, G. Lecointre & G. Ortí., 2014. Phylogenetic Classification of Bony Fishes. Based mostly on Molecular Data — Version 3 Lưu trữ 2015-09-27 tại Wayback Machine
↑  Davis M. P., Sparks J. S. & Smith W. L., 2016. Repeated and widespread evolution of bioluminescence in marine fishes. PLoS One 11: E0155154. doi:10.1371/journal.pone.0155154.
1 2  Chủ biên Ranier Froese và Daniel Pauly. (2024). "Creediidae" trên FishBase. Phiên bản tháng 6 năm 2024.
Nguyễn Diệp Phương Trâm

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- |
Họ và tên: Nguyễn Diệp Phương Trâm
Quốc tịch:  Việt Nam
Sinh: 25 tháng 10, 2001 (23 tuổi) Thành phố Hồ Chí Minh,  Việt Nam
Cư trú: Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Thể thao
Quốc gia:  Việt Nam
Môn thể thao: Bơi lội
Nội dung: Bơi tự do, bơi bướm
Thành tích và danh hiệu
Giải thưởng quốc gia:  Việt Nam
Nguyễn Diệp Phương Trâm (sinh 2001) là một vận động viên bơi lội Việt Nam, người nắm giữ kỷ lục quốc gia nội dung 50m tự do và 50m bướm; 50m tự do, 50m bướm, 100m bướm và 100m ngửa (hồ 25m)
Sự nghiệp > Quốc gia

Tại Giải vô địch bơi lội trẻ Việt Nam 2015, Nguyễn Diệp Phương Trâm giành 9 huy chương vàng, 4 huy chương bạc, 1 huy chương đồng trong 17 nội dung tham dự. Tiếp đến tại Giải bơi lặn vô địch các Câu lạc bộ quốc gia khu vực II ở nội dung nào tham dự cô cũng có huy chương, với tổng cộng 9 huy chương vàng, 5 huy chương bạc và 2 huy chương đồng.
Tại Giải vô địch bơi lặn Việt Nam năm 2015 tại Đà Nẵng, Nguyễn Diệp Phương Trâm đã phá kỷ lục quốc gia 50 m bướm nữ của Nguyễn Thị Ánh Viên với thành tích 27 giây 60. Ít ngày sau, cô lại phá kỷ lục 50 m tự do nữ (cũng của Ánh Viên) với thành tích 26 giây 37. Phương Trâm đóng góp hai huy chương vàng cho đoàn Thành phố Hồ Chí Minh tại giải đấu này.
Tại Giải vô địch bơi lặn Việt Nam bể ngắn 25m năm 2016, Phương Trâm giành toàn bộ 21 huy chương vàng ở 21 nội dung đăng ký, phá 6 kỷ lục quốc gia, phá kỷ lục số huy chương vàng tại giải của Kim Tuyến. Do Ánh Viên không tham dự giải nên Phương Trâm không có đối thủ.
Sự nghiệp > Quốc tế

Tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2015, Nguyễn Diệp Phương Trâm là vận động viên trẻ nhất của đoàn Việt Nam. Cô lọt vào được chung kết của hai nội dung 50 m bướm và 50 m tự do.
Chú thích

↑  Hoàng Anh (28 tháng 8 năm 2015). “Bản sao đã lưu trữ”. Báo điện tử Thể thao Việt Nam. Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 8 năm 2015. Truy cập 20 tháng 10 năm 2015. Đã định rõ hơn một tham số trong |tên bài= và |title= (trợ giúp)
↑  
Di Khánh (16 tháng 10 năm 2015). “VĐV 14 tuổi đánh bại và phá kỷ lục của Ánh Viên”. Báo điện tử VnExpress. Truy cập 20 tháng 10 năm 2015.
↑  
Đức Đồng (20 tháng 10 năm 2015). “VĐV 14 tuổi lại phá kỷ lục của Ánh Viên”. Báo điện tử VnExpress. Truy cập 20 tháng 10 năm 2015.
↑  
Đức Đồng (23 tháng 3 năm 2016). “Phương Trâm phá sâu kỷ lục đoạt HC vàng ở giải bơi VĐQG”. Báo điện tử VnExpress. Truy cập ngày 23 tháng 3 năm 2016.
↑  
Quang Liêm (29 tháng 6 năm 2014). “Vụ kình ngư Nguyễn Diệp Phương Trâm rời TP HCM: Tiếp tục thương thảo”. Báo Người lao động điện tử. Truy cập 20 tháng 10 năm 2015.
| x t  Việt Nam - Vận động viên bơi lội |
| --- | --- |
Nam: Nguyễn Huy Hoàng Hoàng Quý Phước Nguyễn Hữu Kim Sơn Lê Nguyễn Paul Huỳnh Thế Vĩ Trần Hưng Nguyên Phạm Thanh Bảo Trần Tấn Triệu Ngô Đình Chuyền Huỳnh Mẫn Đạt Lâm Quang Nhật Nguyễn Hữu Việt
Nữ: Nguyễn Thị Ánh Viên Lê Thị Mỹ Thảo Vũ Thị Phương Anh Nguyễn Diệp Phương Trâm Đỗ Ngọc Quế Trân Võ Thị Mỹ Tiên
Athyrium polyanthes

| Athyrium polyanthes> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Athyriaceae
Chi (genus): Athyrium
Loài (species): A. polyanthes
Danh pháp hai phần
Athyrium polyanthes Copel., 1932 
Athyrium polyanthes là một loài dương xỉ trong họ Athyriaceae. Loài này được Copel. mô tả khoa học đầu tiên năm 1932.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Athyrium polyanthes”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Amelanchier

| Amelanchier |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Rosales
Họ (familia): Rosaceae
Tông (tribus): Maleae
Phân tông (subtribus): Malinae
Chi (genus): Amelanchier Medik., 1789
Các loài
 Khoảng 20; xem trong bài.
Amelanchier là một chi thực vật có hoa trong họ Hoa hồng.
Chú thích

↑  “Amelanchier”. ThePlantList. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Micriantha violacea

| Micriantha violacea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Micriantha
Loài (species): M. violacea
Danh pháp hai phần
Micriantha violacea Herrich-Schäffer, 1847 
Micriantha violacea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Bulbine meiringii

| Bulbine meiringii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Xanthorrhoeaceae
Chi (genus): Bulbine
Loài (species): B. meiringii
Danh pháp hai phần
Bulbine meiringii van Jaarsv., 2003 
Bulbine meiringii là một loài thực vật có hoa trong họ Thích diệp thụ. Loài này được van Jaarsv. mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Bulbine meiringii”. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.
Bùi Hữu Nghĩa

| Bùi Hữu Nghĩa |
| --- | --- |
Tượng Bùi Hữu Nghĩa trong Bảo tàng thành phố Cần Thơ
Sinh: năm 1807 Bình Thủy, Cần Thơ
Mất: năm 1872 Bình Thủy, Cần Thơ
Nghề nghiệp: Nhà thơ, soạn giả tuồng, quan nhà Nguyễn
Bùi Hữu Nghĩa (1807 - 1872), hay Thủ khoa Nghĩa, trước có tên là là Bùi Quang Nghĩa, hiệu Nghi Chi; là quan nhà Nguyễn, là nhà thơ và là nhà soạn tuồng Việt Nam.
Thân thế và sự nghiệp

Ông sinh năm Đinh Mão (1807) tại làng Long Tuyền, tổng Định Thới, huyện Vĩnh Định, phủ Định Viễn, trấn Vĩnh Thanh (nay thuộc phường Bùi Hữu Nghĩa, quận Bình Thủy, thành phố Cần Thơ). Cha ông tên Bùi Hữu Vi, làm nghề chài lưới.
Mặc dù thông minh và chăm chỉ, nhưng vì nhà quá nghèo nên Bùi Hữu Nghĩa chỉ theo học chữ Hán được mấy năm. Sau vì mến tài ông, một nhà giàu cùng xóm họ Ngô giúp ông lên Biên Hòa ngụ nơi nhà Hộ trưởng Nguyễn Văn Lý (về sau được ông Lý gả con cho), và theo học với thầy Đỗ Hoành.
Năm 1835 ông đỗ Giải nguyên (thủ khoa) kỳ thi Hương ở Gia Định, vì thế ông được gọi là Thủ Khoa Nghĩa.
Thân thế và sự nghiệp > Được bổ chức quan

Sau khi đỗ, Bùi Hữu Nghĩa ra Huế dự thi Hội nhưng trượt. Tuy vậy, ông vẫn được triều đình cho tập sự ở bộ Lễ, rồi bổ làm Tri huyện Phước Chính, thuộc phủ Phước Long, tỉnh Biên Hòa (nay thuộc tỉnh Đồng Nai).
Nhưng với bản tính liêm chính, Bùi Hữu Nghĩa không được quan trên ưa, nên ông bị đổi làm Tri huyện Trà Vang (tức Trà Vinh, lúc bấy giờ thuộc tỉnh Vĩnh Long), dưới quyền của Tổng đốc Trương Văn Uyển và Bố chánh Truyện (Lê Khánh Trinh).
Khi làm Tri huyện Trà Vinh, Bùi Hữu Nghĩa được tặng thưởng tiền Phi Long hạng lớn vì có công bắt giữ một giám mục đạo Thiên Chúa ở tỉnh Vĩnh Long là Đô-ni-my-cô.
Ở nơi mới, Bùi Hữu Nghĩa cũng không được lòng quan trên bởi có lần ông cho đánh đòn em vợ bố chính Truyện bởi thói xấc láo. Cho nên nhân vụ Láng Thé, ông bị họ khép tội chết.
Thân thế và sự nghiệp > Vụ án Láng Thé

Trà Vang là một địa bàn cộng cư của các tộc người Kinh, Hoa, Khmer, nhưng đông nhất là tộc người Khmer.
Nguyên trước kia, vào năm 1783, khi chúa Nguyễn Phúc Ánh (về sau là vua Gia Long) bị quân Tây Sơn đánh đuổi phải về đây trú ẩn, không những chúa được người Khmer chia sẻ lương thực mà còn tình nguyện theo phò giúp. Vì vậy, khi lên ngôi vua, Gia Long đã xuống chiếu miễn thuế vĩnh viễn cho tất cả người Khmer đến khai thác nguồn lợi thủy sản ở rạch Láng Thé thuộc huyện Trà Vang. Thấy nguồn lợi lớn, một số địa chủ người Hoa đã đem tiền lo lót Bang biện Tống Văn Uyển (mới được điều đến đóng quân để quản người Khmer, do trùng tên với Tổng đốc Trương Văn Uyển nên thường bị lầm là Tổng đốc Uyển) và Bố chánh Truyện để giành quyền khai thác cá tôm ở con rạch trên.
Bị bức ép, tháng 10 năm Mậu Thân (1848), một số người Khmer do ông trưởng Sóc Nhêsrok dẫn đầu đã kéo đến gặp Tri huyện Bùi Hữu Nghĩa để khiếu kiện. Biết được hành động tham gian của quan trên và hành động ỷ quyền của nhóm người Hoa, ông phán xử:
Nghe vậy, những người dân Khmer kéo nhau đến nhà những người Hoa tranh cãi dẫn đến xô xát, làm phía người Hoa chết 8 người.
Nhân cơ hội này, Tổng đốc Uyển và Bố chánh Truyện cho bắt những người Khmer gây án, đồng thời bắt luôn Bùi Hữu Nghĩa giam ở Vĩnh Long rồi giải về Gia Định, đệ sớ lên triều đình tố cáo ông đã kích động dân Khmer làm loạn và lạm phép giết người.
Nhận được tin dữ, vợ ông là Nguyễn Thị Tồn, đã quá giang ghe bầu, vượt sóng gió ra Huế.
Bấy giờ, Phan Thanh Giản đang làm Thượng thư bộ Lại, Nguyễn Thị Tồn tìm đến tư dinh ông Phan trình bày hết mọi việc, rồi nghe theo lời khuyên, bà đến Tam pháp ty gióng trống "kích cổ đăng văn" (đánh trống, đội đơn) kêu oan cho chồng.
Sau sự kiện chấn động này, Bùi Hữu Nghĩa được vua Tự Đức tha tội chết, song phải chịu "quân tiền hiệu lực", tức bị đày làm lính ở đồn Vĩnh Thông thuộc tổng Châu Phú (Châu Đốc) , đoái công chuộc tội.
Thân thế và sự nghiệp > Giai thoại về Bùi Hữu Nghĩa

Tại Gia Định xuất hiện một ông Tú, tên  Văn Bình. Tài nghệ của ông ta chưa ai được thưởng thức nên chưa biết ra làm sao. Nhưng cái “đức” “gà tức nhau tiếng gáy” của ông ta thì không ai bằng. Nghe danh ông Thủ khoa Nghĩa nổi như cồn, ông ta nhất quyết “hỏi dò cho đến ngọn nguồn lạch sông”, bèn khăn áo chỉnh tề “vi hành” xuống Bình Thủy, Cần Thơ để gặp ông Thủ khoa cho bằng được.
Tới giữa làng Long Tuyền, bỗng ông ta gặp một ông già đang ngồi đan rổ ở ngoài đường. Tú Văn Bình hỏi thăm đường vào nhà ông Thủ khoa Nghĩa, ông già đan rổ hỏi:
- Thưa, ông là ai, ở đâu ra mà tới kiếm ông Thủ khoa?
- Tôi là tú tài Văn Bình ở Gia Định, chắc bác đã biết tiếng. Nay tôi muốn gặp ông Thủ khoa xem ổng giỏi tới cỡ nào?
Ông già đan rổ khoắn khỏa mời ông Tú vào nhà nghỉ một lát để sai con cháu dẫn sang nhà ông thủ khoa. Đoạn chủ nhà chỉ vào những câu đối treo trong nhà nói:
- Những câu này là của ông Thủ khoa đó. Nhưng ông ta thích viết dài. Riêng tôi, tôi thích làm văn “chữ một” thôi, ở đây thỉnh thoảng tôi cũng có mời anh em bè bạn thích thơ cùng nhau đối đáp chơi.
Ông Tú không ngờ gặp được một người bình dân thích văn chương, cũng nổi hứng muốn được “thù tạc” đôi câu.
Ông già đan rổ đề xướng cách “đối chữ một” Văn Bình bằng lòng liền.
Chủ khách uống trà rất tương đắc. Chủ nhà bèn đọc một chữ “võ”. Văn Bình đối liền: “”văn”. Chủ nhà lại đọc “trắc”. Ông Tú đối “bình”.
Chủ đọc tiếp: “vãng”. Đối: “lai”.
Chủ lại đọc: “Nam”. Đối: “Bắc”.
Chủ đọc: “cô”. Đối: “cụ”.
Tú Văn Bình nghĩ vế đối “chữ một” của mình chỉnh không chê vào đâu được. Ông già đan rổ cười nói:
- Nào, bây giờ mời ông đọc cả hai vế xem sao!
Tú Văn Bình đọc:
Võ trắc vãng Nam cô
Văn Bình lai Bắc cụ!
Vừa đọc xong vế đối của mình, ông Tú giật nẩy mình, bèn vội vàng đứng lên vái như tế sống ông già mà rằng:
- Xin lỗi cụ! Cụ đích thị là cụ thủ khoa rồi. Tú này từ nay không dám vuốt râu cọp nữa!
Ông già đan rổ lúc bấy giờ mới cười xòa và bỏ qua mọi chuyện.
Thân thế và sự nghiệp > Từ quan

Khi thực dân Pháp đánh chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ, năm 1862, Bùi Hữu Nghĩa xin từ quan về quê dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho dân và làm thơ (lúc này ông lấy hiệu là "Liễu Lâm chủ nhân"). Nhà ông là nơi các sĩ phu yêu nước gặp gỡ, bàn bạc việc chống Pháp cứu nước
Ông lâm bệnh và mất ngày 21 tháng giêng năm Nhâm Thân (1872), thọ 65 tuổi.