stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Gan
Sinh lý

Chức năng chính của gan là lọc máu chủ yếu được thực hiện bởi các tế bào gan.
Gan sản xuất và tiết mật cần thiết cho quá trình tiêu hóa mỡ. Một lượng mật có thể đổ thẳng từ gan vào tá tràng, một phần khác được trữ lại ở túi mật trước khi vào tá tràng.
Gan cũng đóng một số vai trò quan trọng trong chuyển hóa carbohydrate:
Tân tạo đường: tổng hợp glucose từ một số amino acid, lactate hoặc glycerol)
Phân giải glycogen: tạo glucose từ glycogen
Tạo glycogen: tổng hợp glycogen từ glucose
Giáng hóa insulin và các hormone khác
Gan  cũng là nơi chuyển hóa protein.
Gan cũng là cơ quan tham gia vào quá trình chuyển hóa lipid:
Tổng hợp cholesterol
Sản xuất triglyceride.
Gan tổng hợp các yếu tố đông máu, fibrinogen (yếu tố I), thrombin (prothrombin), yếu tố V, yếu tố VII, yếu tố IX, yếu tố X và yếu tố XI cũng như protein C, protein S và antithrombin.
Gan giáng hóa hemoglobin tạo nên các sản phẩm chuyển hóa đi vào dịch mật dưới hình thức các sắc tố mật.
Gan giáng hóa các chất độc và thuốc thông qua quá trình gọi là chuyển hóa thuốc. Tuy nhiên quá trình chuyển hoá này có thể gây độc vì chất chuyển hóa lại độc hơn tiền chất của nó.
Gan chuyển amonia thành urea.
Gan dự trữ rất nhiều chất khác nhau bao gồm glucose dưới dạng glycogen, vitamin B12, sắt và đồng.
Trong ba tháng đầu tiên của thai kỳ, gan là nơi tạo hồng cầu chính cho thai nhi. Vào tuần thứ 32 của thai kỳ, tủy xương đảm nhận gần như toàn bộ chức năng này.
Gan còn tham gia vào quá trình miễn dịch: hệ thống lưới nội mô của gan chứa rất nhiều tế bào có thẩm quyền miễn dịch hoạt động như một cái rây nhằm phát hiện những kháng nguyên trong dòng máu do tĩnh mạch cửa mang đến.
Chức năng của gan và hệ vận động bên trong gan của hồng cầu và tiểu cầu
Hiện tại, không có một cơ quan nhân tạo nào có thể đảm trách được toàn bộ chức năng vô cùng phức tạp của gan. Chỉ một số chức năng có thể thực hiện được thông qua con đường nhân tạo như thẩm phân gan trong điều trị suy gan.
Bệnh lý

Rất nhiều bệnh lý của gan có biểu hiện triệu chứng vàng da do sự tăng cao nồng độ bilirubin trong máu. Bilirubin là sản phẩm của quá trình giáng hóa hemoglobin từ những tế bào hồng cầu chết. Thông thường thì gan loại bỏ bilirubin ra khỏi dòng máu và tiết vào ruột theo mật.
Viêm gan là hiện tượng viêm của gan gây nên do rất nhiều virus khác nhau và một số độc chất, các bệnh tự miễn hoặc di truyền.
Xơ gan là sự hình thành tổ chức xơ trong gan thay thế cho nhu mô gan bị chết. Nguyên nhân gây chết tế bào gan có thể kể như viêm gan virus, ngộ độc rượu hoặc một số hóa chất độc hại với gan khác.
Nhiễm huyết sắc tố là một bệnh di truyền gây nên sự tích trữ sắt trong cơ thể và cuối cùng có thể đưa đến tổn thương gan.
Ung thư gan: ung thư gan tiên phát hoặc ung thư đường mật và ung thư di căn, thường là từ ung thư của đường tiêu hóa.
Bệnh Wilson: một bệnh lý di truyền gây nên sự tích trữ quá mức đồng trong cơ thể.
Viêm đường mật xơ hóa tiên phát: một bệnh lý viêm của đường mật có bản chất tự miễn.
Xơ gan mật tiên phát: bệnh tự miễn của các đường dẫn mật nhỏ.
Hội chứng Budd-Chiari: tắc nghẽn tĩnh mạch gan.
Hội chứng Gilbert: một rối loạn di truyền của quá trình chuyển hóa bilirubin, hiện diện khoảng 5% dân số.
Cũng có nhiều bệnh lý nhi khoa liên quan đến gan như teo đường mật bẩm sinh, thiếu alpha-1 antitrypsin, hội chứng Alagille và ứ mật trong gan tuần tiến có tính chất gia đình.
Một số xét nghiệm chức năng gan nhằm đánh giá chức năng gan. Các xét nghiệm này khảo sát sự hiện diện của một số enzyme trong máu mà bình thường chúng hiện diện với mức độ lớn trong gan.
Gan nhìn mặt dưới
Quyết chiến thực thần

| Quyết chiến thực thần  |
| --- | --- |
Áp phích Việt hóa của Quyết chiến thực thần.
Đạo diễn: Diệp Vỹ Dân
Kịch bản: Vương Văn Tuyển Lưu Nghị Lý Tinh Lăng
Sản xuất: Hoắc Môn Hi Vương Văn Tuyển
Diễn viên: Tạ Đình Phong Jung Yong-hwa Đường Yên Bạch Băng Cát Ưu Huỳnh Thu Sinh
Quay phim: Diệp Thiệu Kỳ
Dựng phim: Diệp Uyển Đình Ô Hồng Siêu
Âm nhạc: Đàm Vỹ Lực Trần Quang Vinh
Hãng sản xuất: Emperor Motion Pictures Stellar Mega Films Wanda Pictures   
Phát hành: Emperor Motion Pictures
Công chiếu:  28 tháng 1 năm 2017 (2017-01-28) (Hồng Kông)  10 tháng 2 năm 2017 (2017-02-10) (Trung Quốc)  
Thời lượng: 96 phút
Quốc gia:  Hồng Kông  Trung Quốc
Ngôn ngữ: Tiếng Quan thoại Tiếng Anh
Kinh phí: 250 triệu RMB
Doanh thu: 121,9 triệu RMB
Quyết chiến thực thần (tiếng Trung: 决战食神, tiếng Anh: Cook up a Storm) là một bộ phim điện ảnh thuộc thể loại hài – chính kịch về đề tài ẩm thực ra mắt vào năm 2017 do Hồng Kông – Trung Quốc hợp tác sản xuất. Do Diệp Vỹ Dân làm đạo diễn, tác phẩm có sự tham gia diễn xuất của các diễn viên chính gồm Tạ Đình Phong, Jung Yong-hwa, Đường Yên, Bạch Băng, Cát Ưu và Huỳnh Thu Sinh.
Quyết chiến thực thần có buổi công chiếu tại Hồng Kông vào ngày 28 tháng 1 năm 2017, và tại Trung Quốc vào ngày 10 tháng 2 năm 2017, tức mùng 1 Tết Nguyên đán.
Diễn viên

Tạ Đình Phong trong vai Cao Thiên Tứ, đầu bếp có tiếng làm việc tại nhà hàng Thất Ký.
Jung Yong-hwa trong vai Paul Ahn, đầu bếp người gốc Hàn với ba sao Michelin, làm việc tại nhà hàng Stellar.
Đường Yên trong vai Hải Đảm, trưởng nhân viên của nhà hàng Thất Ký và là bạn của Thiên Tứ.
Bạch Băng trong vai Mayo, người yêu và là trợ lý thân cận của Paul Ahn.
Cát Ưu trong vai Hồng Thất, người thầy dạy nấu ăn của Thiên Tứ.
Huỳnh Thu Sinh trong vai Cao Phong, chuyên gia thực thần từng là đương kim cuộc thi nấu ăn quốc tế hai năm liên tiếp. Ông cũng là cha của Thiên Tứ.
Đỗ Hải Đào trong vai Phấn Đoàn, nhân viên phục vụ và là bạn của Thiên Tứ.
Vương Thái Lợi trong vai Lợi Gia Thông, nhà đầu tư của tập đoàn Lợi Thị.
Doanh thu

Bộ phim thu về 121,9 triệu RMB từ kinh phí sản xuất lên đến 250 triệu RMB, và thu về 18,1 triệu USD sau buổi công chiếu tại rạp trên toàn cầu.
Sơn Hòa (định hướng)

Sơn Hòa có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
Huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên
Xã cũ Sơn Hòa thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre; nay là một phần của xã Tường Đa
Xã cũ Sơn Hòa thuộc huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh; nay là một phần xã An Hòa Thịnh.
Minh Quân

Minh Quân là một xã thuộc huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái, Việt Nam.
Địa lý

Xã Minh Quân có vị trí địa lý:
Phía đông và phía nam giáp tỉnh Phú Thọ
Phía tây giáp xã Việt Cường
Phía bắc giáp thành phố Yên Bái.
Xã Minh Quân có diện tích 30,09 km², dân số năm 2022 là 8.043 người, mật độ dân số đạt 267 người/km².
Hành chính

Xã Minh Quân được chia thành 8 thôn: Đồng Gianh, Đức Quân, Gò Bông, Hòa Quân, Liên Hiệp, Linh Đức, Ngọn Ngòi, Tiền Phong.
Lịch sử

Ngày 24 tháng 10 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1239/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Yên Bái giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2024). Theo đó, sáp nhập toàn bộ 10,47 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 3.217 người của xã Bảo Hưng vào xã Minh Quân.
Xã Minh Quân có 30,09 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 8.043 người.
Chú thích

↑  88/1963/QĐ-NV
1 2 3 4  “Nghị quyết số 1239/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Yên Bái giai đoạn 2023 – 2025”. Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam. 24 tháng 10 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 11 năm 2024. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2024.
↑  Tổng cục Thống kê
Bexhill United F.C.

câu lạc bộ bóng đá AnhBản mẫu:SHORTDESC:câu lạc bộ bóng đá Anh
Câu lạc bộ bóng đá Bexhill United là một câu lạc bộ bóng đá có trụ sở ở Bexhill-on-Sea, East Sussex, Anh. Đội hiện là thành viên của Southern Combination Premier Division và thi đấu trên sân The Polegrove. Được thành lập vào năm 2002 dưới sự hợp nhất của Bexhill AAC và Bexhill Town, câu lạc bộ trực thuộc Sussex County Football Association.
Lịch sử > Bexhill Town

Ban đầu được biết đến với cái tên Allen West, câu lạc bộ đã vô địch Brighton, Hove & District League vào mùa giải 1922-23 và chuyển lên giải Sussex County League vào mùa giải 1923-24. trước khi trở thành Bexhill vào cuối mùa giải 1926-27. Năm 1946, câu lạc bộ đổi tên thành Bexhill Town và trở thành câu lạc bộ chị em với câu lạc bộ địa phương Bexhill Amateur Athletic Club.
Năm 1950 câu lạc bộ đổi tên thành Bexhill Town Athletic sau khi hợp nhất với Bexhill Amateur Athletic Club. Sussex League có thêm hạng đấu thứ hai vào năm 1952, với câu lạc bộ được xếp vào Division One. Đội đã vô địch League Cup mùa giải 1955-56, và mùa giải tiếp theo, họ đã giành được chức vô địch Sussex County League đầu tiên. Vào mùa giải 1957-58, họ kết thúc với tư cách á quân mùa giải tiếp theo và giành được Sussex Royal Ulster Rifles Charity Cup. Câu lạc bộ tiếp tục giành được các chức vô địch liên tiếp mùa giải 1965-66 và 1966-67 trước khi kết thúc với vị trí á quân mùa giải 1968-69.
Năm 1969 câu lạc bộ tách ra từ Bexhill Amateur Athletic Club và đổi tên thành Bexhill Town. Sau đó, đội trải qua 12 mùa giải tiếp theo ở Division One, vô địch RUR Cup lần thứ hai vào mùa giải 1973-74, trước khi bị xuống hạng ở Division Two vào cuối mùa giải 1980-81, xếp cuối bảng. Đội đã xuống hạng một lần nữa sau khi kết thúc Division Two mùa giải 1984-85, nhưng được thăng hạng từ Division Three ở lần đầu tiên thử sức với tư cách á quân ở mùa giải 1985-86. Sau khi vô địch Division Two mùa giải 1989-90, câu lạc bộ trở lại Division One. Tuy nhiên, câu lạc bộ lại bị xuống hạng đến Division Two vào cuối mùa giải 1993-94 và sau đó là Division Three vào cuối mùa giải 1997-98 sau khi xếp cuối bảng Division Two. Trong mùa giải 1999-2000, đội đã giành được Division Three Cup.
Năm 2002, câu lạc bộ sáp nhập lại với Bexhill Amateur Athletic Club và đổi tên thành Bexhill United.
Lịch sử > Bexhill United

Vào mùa giải 2004-05, câu lạc bộ mới đã kết thúc với vị trí á quân ở Division Three, giành quyền thăng hạng lên Division Two. Tuy nhiên, mùa giải tiếp theo chứng kiến ​​câu lạc bộ xếp cuối bảng, sau đó đội bị xuống hạng trở lại Division Three. Hai câu lạc bộ hủy hợp nhất một lần nữa vào năm 2005, nhưng Bexhill United vẫn giữ tên của mình.
Mùa giải 2007-08, Bexhill kết thúc với vị trí á quân ở Division Three, được thăng hạng trở lại Division Two. Đội cũng đã giành được cả hai giải Division Three Challenge Cup và Sussex Intermediate Cup. Mặc dù đã bị xuống hạng trở lại Division Three vào cuối mùa giải sau đó, đội đã trở lại Division Two một lần nữa sau khi kết thúc với vị trí á quân ở Division Three mùa giải 2009-10. Vào mùa giải 2011-12, đội đã giành được Hastings Senior Cup với chiến thắng 4-3 trước Sidley United. Năm 2015, giải đấu được đổi tên thành Southern Combination, với việc Division Two trở thành Division One.
Sân vận động

Bexhill United chơi các trận sân nhà tại The Polegrove ở Brockley Road. Sân có một khán đài giả Tudor được xây dựng vào năm 1929.
Danh hiệu

Southern Combination
Vô địch 1956-57, 1965-66, 1966-67
Vô địch Division Two 1989-90
Vô địch John O'Hara League Cup 1955-56
Vô địch Division Three Cup 1999-2000, 2007-08
Sussex RUR Cup
Vô địch 1957-58, 1973-74
Hastings Senior Cup
Vô địch 2011-12
Sussex Intermediate Cup
Vô địch 2007-08
Kỉ lục

Vị trí cao nhất giải quốc nội: thứ 1 ở Sussex County League Division One 1956-57, 1965-66, 1966-67
Thành tích tốt nhất tại Cúp FA: Vòng loại thứ hai, 1946-47, 1948-49, 1962-63, 1966-67, 1967-68, 1970-71, 1972-73, 1976-77
Thành tích tốt nhất tại FA Vase: Vòng Bốn, 1976-77
Baltrum

| Baltrum |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ Huy hiệu
Vị trí của Baltrum 
Baltrum
Quốc gia: Đức
Bang: Niedersachsen
Huyện: Aurich
Chính quyền
 • Thị trưởng: Antje Wietjes-Paulick (CDU)
Diện tích
 • Tổng cộng: 6,50 km2 (250 mi2)
Độ cao: 5 m (16 ft)
Dân số (2006-06-30)
 • Tổng cộng: 505
 • Mật độ: 0,78/km2 (2,0/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+01:00)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 26579
Mã vùng: 04939
Biển số xe: AUR
Trang web: www.baltrum.de
Baltrum là một đảo gần bờ Ostfriesland, Đức. Đây là đô thị thuộc huyện Aurich, Niedersachsen.
Đảo này nằm giữa chuỗi đảo của quần đảo Ostfriesland (Ostfriesische Inseln) và là đảo lớn nhì.
Đảo này có phà nối với đất liền, có một sân bay nhỏ. Đảo có kích thước 5x1,5 km.
| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Baltrum.
| x t Xã và đô thị của huyện Aurich |
| --- | --- | --- |
| Aurich | Baltrum | Berumbur | Dornum | Großefehn | Großheide | Hage | Hagermarsch | Halbemond | Hinte | Ihlow | Juist | Krummhörn | Leezdorf | Lütetsburg | Marienhafe | Norden | Norderney | Osteel | Rechtsupweg | Südbrookmerland | Upgant-Schott | Wiesmoor | Wirdum | Aurich | Baltrum | Berumbur | Dornum | Großefehn | Großheide | Hage | Hagermarsch | Halbemond | Hinte | Ihlow | Juist | Krummhörn | Leezdorf | Lütetsburg | Marienhafe | Norden | Norderney | Osteel | Rechtsupweg | Südbrookmerland | Upgant-Schott | Wiesmoor | Wirdum |  |
Bản mẫu:Frisian Islands
Tân Mỹ (định hướng)

Tân Mỹ có thể là một số địa danh Việt Nam sau đây:
Phường Tân Mỹ, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang
Xã Tân Mỹ, huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dương
Xã Tân Mỹ, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang
Xã Tân Mỹ, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An
Xã Tân Mỹ, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình
Xã Tân Mỹ, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp
Xã Tân Mỹ, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp
Xã Tân Mỹ, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long
Xã Tân Mỹ, huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn
Xã cũ Tân Mỹ thuộc huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre; nay là một phần của xã Mỹ Hòa.
Peter Kažimír

| Peter Kažimír |
| --- | --- |


Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Slovakia
Đương nhiệm
Nhậm chức  1 tháng 6, 2019 (5 năm, 131 ngày)
Tiền nhiệm: Jozef Makúch
Bộ trưởng Tài chính Slovakia
Nhiệm kỳ 4 tháng 4, 2012 – 11 tháng 4, 2019 (7 năm, 7 ngày)
Thủ tướng: Robert Fico Peter Pellegrini
Tiền nhiệm: Ivan Mikloš
Kế nhiệm: Peter Pellegrini (quyền) Ladislav Kamenický
Phó Thủ tướng Slovakia
Nhiệm kỳ 4 tháng 4, 2012 – 23 tháng 3, 2016 (3 năm, 354 ngày)
Thủ tướng: Robert Fico
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 28 tháng 6, 1968 (56 tuổi) Košice, Tiệp Khắc
Đảng chính trị: Đảng Dân chủ Xã hội Smer
Bạn đời: Katarína Korecká
Con cái: 2
Giáo dục: Đại học Kinh tế Bratislava
Peter Kažimír (sinh ngày 26 tháng 6 năm 1968) là chính khách người Slovakia. Hiện tại, ông đang giữ chức vụ thống đốc Ngân hàng Quốc gia Slovakia kể từ ngày 1 tháng 6 năm 2019.
Xã St. Anna, Quận Wells, Bắc Dakota

| Xã St>  Anna St. Anna Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 Vị trí quận Wells trong tiểu bang Bắc Dakota ở Hoa Kỷ
Xã St. Anna
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Bắc Dakota
Quận: Quận Wells
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 18
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Xã St. Anna (tiếng Anh: St. Anna Township) là một xã thuộc quận Wells, tiểu bang Bắc Dakota, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 18 người.
Nghi Phú

Nghi Phú là một phường thuộc thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.
Phường Nghi Phú có diện tích 6,47 km², dân số năm 1999 là 10.967 người, mật độ dân số đạt 1.695 người/km².
Chú thích

1 2 3  “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012.
↑  Tổng cục Thống kê
Peter Jones (cầu thủ bóng đá, sinh năm 1937)

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Peter Jones
Ngày sinh:  30 tháng 11, 1937 (86 tuổi)
Nơi sinh:  Salford, Lancashire, Anh
Vị trí:  Hậu vệ
Sự nghiệp cầu thủ trẻ
Năm:  Đội
1954-1955:  Manchester United
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 1955-1958 |  Manchester United |  1 |  (0) |
| 1959-1966 |  Wrexham |  226 |  (7) |
| 1966-1968 |  Stockport County |  54 |  (1) |
|  |  Altrincham |   |   |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia, chính xác tính đến 15:50, 15 tháng 3 năm 2018 (UTC)
Ernest Peter Jones (sinh ngày 30 tháng 11 năm 1937) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh thi đấu ở vị trí hậu vệ biên.
Boscia matabelensis

| Boscia matabelensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Brassicales
Họ (familia): Capparaceae
Chi (genus): Boscia
Loài (species): B. matabelensis
Danh pháp hai phần
Boscia matabelensis Pestal., 1898 
Boscia matabelensis là một loài thực vật có hoa trong họ Capparaceae. Loài này được Pestal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1898.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Boscia matabelensis”. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.
Ẩm thực Ý

Ẩm thực Ý (theo chiều kim đồng hồ): Pizza Margherita, mì spaghetti alla carbonara, cà phê espresso, và kem gelato.
Ẩm thực Ý đã phát triển qua nhiều thế kỷ với những biến động chính trị và xã hội, với nguồn gốc lùi lại cho đến thế kỷ thứ IV trước Công nguyên. Ẩm thực Ý chịu ảnh hưởng lớn từ Etruscan, Hy Lạp cổ đại, La Mã cổ đại, Byzantine, người Do Thái và các món ăn Ả Rập, Etruscan, Hy Lạp cổ đại, La Mã cổ đại, Byzantine, và Do Thái. Thay đổi đáng kể đã diễn ra cùng với sự phát hiện Tân thế giới và việc du nhập một loạt cây lương thực như khoai tây, cà chua, ớt và ngô, hiện nay là các thành phần chính của các món ăn, nhưng đã không được du nhập với số lượng lớn cho đến thế kỷ thứ 18. Ẩm thực Ý được chú ý với sự đa dạng trong các vùng miền, phong phú của sự khác biệt trong hương vị, và được biết đến là một trong những nền ẩm thực phổ biến nhất trên thế giới, với ảnh hưởng ra các nước khác trên thế giới.
Thành phần và các món ăn khác nhau theo vùng. Nhiều món từng là đặc sản của vùng nhưng đã phát triển mạnh với những thay đổi trong cả nước. Pho mát và rượu vang là một phần quan trọng trong ẩm thực, tên gọi của vùng xuất xứ được luật quy định và với nhiều biến thể (Denominazione di origine controllata) (DOC). Cà phê, đặc biệt là espresso, đã trở thành một phần quan trọng trong ẩm thực Ý.
Lịch sử

Ẩm thực Ý đã phát triển qua nhiều thế kỷ. Mặc dù nước Ý được biết đến là không thống nhất cho đến thế kỷ XIX, nền ẩm thực có thể tìm ra nguồn gốc lùi về đến thế kỷ thứ IV trước Công nguyên. Qua nhiều thế kỷ, nước láng giềng khu vực, kẻ chinh phục, các đầu bếp cao cấp, biến động chính trị và phát hiện ra Tân thế giới đã ảnh hưởng đến một trong những nền ẩm thực đầu tiên trên thế giới.
Lịch sử > Cổ đại

Người đầu tiên viết về thức ăn Ý được biết đến là Archestratus, một người Sicilia gốc Hy Lạp từ Siracusa, vào thế kỷ thứ IV trước Công nguyên. Ông đã viết một bài thơ nói về cách sử dụng các thành phần món ăn "chất lượng hàng đầu và theo mùa". Ông nói rằng mùi vị không nên bị các loại gia vị, thảo dược và gia vị khác lấn át. Ông đặt tầm quan trọng về việc chế biến đơn giản món cá. Phong cách này dường như bị lãng quên trong thế kỷ thứ I khi De coquinaria lại được xuất bản với 470 công thức nấu ăn kêu gọi sử dụng nhiều loại gia vị và thảo dược. Người La Mã mướn người làm bánh Hy Lạp để sản xuất bánh mì và pho mát nhập khẩu từ Sicilia, vì là Sicilia đã có một danh tiếng là nơi sản xuất pho mát tốt nhất. Người La Mã nuôi dê lấy thịt, và trồng atisô và tỏi tây.
Sự đơn giản bị xóa bỏ và thay thế bởi một văn hóa của nghệ thuật ẩm thực mà người La Mã phát triển. Thời gian trôi qua, cuốn De re coquinaria được xuất bản trong thế kỷ thứ nhất sau công nguyên, nó bao gồm 470 công thức sử dụng nhiều loại gia vị và rau thơm. Người La Mã tuyển dụng người làm bánh Hy Lạp để sản xuất bánh mì và nhập khẩu pho mát từ Sicilia vì ngươi Sicilia có danh tiếng là nhà sản xuất pho mát tốt nhất. Người La Mã nuôi dê để lấy thịt, và trồng atisô và tỏi tây.
Lịch sử > Hiện đại

Đầu thế kỷ 18, sách nấu ăn Ý bắt đầu chú trọng vào tính vùng miền của ẩm thực Ý thay vì Ẩm thực Pháp. Các sách không viết về đầu bếp chuyên nghiệp nữa mà viết về những bà nội trợ giai cấp tư sản. Theo định kỳ dưới dạng sách như La cuoca cremonese ("đầu bếp của Cremona") năm 1794 đưa ra một chuỗi các nguyên liệu theo mùa cùng với các chương về thịt, cá và rau. Thời gian trôi qua, kích thước, sự phổ biến và tần suất của những quyển sách này tăng dần lên.
Trong thế kỷ 18, các sách y tế cảnh báo nông dân chống tại đồ ăn tinh chế vì họ tin rằng loại thức ăn này không tốt cho tiêu hoá và cơ thể cần những bữa ăn có lợi cho sức khoẻ. Một số người tin rằng nông dân ăn đồ không tốt vì họ thích thế. Tuy nhiên, nhiều nông dân phải ăn thức ăn thối và bánh mì mốc vì đó là tất cả những gì họ có thể trang trải.
Năm 1779, Antonio Nebbia từ Macerata ở vùng Marche, viết Il Cuoco Maceratese ("Đầu bếp của Macerata"). Nebbia chỉ ra sự quan trọng của các loại rau địa phương và pasta, cơm và gnocchi. Về nguyên liệu, ông ấy đánh giá cao rau và thịt gà hơn các loại thịt khác.
Năm 1773, Il Cuoco Galante ("Người đầu bếp lịch sự") của Neapolitan Vincenzo Corrado nhấn mạnh đặc biệt về Vitto Pitagorico (đồ chay). Cuốn sách này là cuốn đầu tiên đặt cà chua làm vai trò trung tâm với mười ba công thức về nó.
Năm 1790, Francesco Leonardi đã phác thảo lịch sử của ẩm thực Ý từ thời La Mã và đưa ra công thức đầu tiên của ông ấy về nước xốt cà chua trong cuốn L'Apicio moderno ("Apicius hiện đại").
Trong thế kỷ 19, Giovanni Vialardi, đầu bếp của vua Victor Emmanuel, viết A Treatise of Modern Cookery and Patisserie với các công thức "thích hợp cho những gia đình khiêm tốn". Nhiều công thức của ông viết cho các món vùng miền từ Turin bao gồm mười hai công thức về khoai như Genoese Cappon Magro. năm 1829, Il Nuovo Cuoco Milanese Economico bởi Giovanni Felice Luraschi viết về các món ăn Milan như Thận với cá cơm và chanh và Gnocchi alla Romana. La Cucina Genovese của Gian Battista và Giovanni Rattoin năm 1871 viết về ẩm thực Liguria. Cuốn sách này có công thức đầu tiên cho pesto. La Cucina Teorico-Pratica viết bởi Ippolito Cavalcanti có công thức đầu tiên cho pasta với cà chua.
La scienza in cucina e l'arte di mangiare bene ("Khoa học nấu ăn và Nghệ thuật ăn"), bởi Pellegrino Artusi, xuất bản lần đầu năm 1891, được đánh giá rộng rãi là phát súng thần công của ẩm thực Ý tân cổ điển, và bây giờ nó vẫn được in. Công thức của nó đến từ Romagna và Toscana, nơi ông ấy sống.
Ẩm thực theo vùng

Mỗi vùng ở Ý có đặc sản riêng của nó, về cơ bản là ở mức độ vùng miền, nhưng cũng có ở mức độ tỉnh. Sự khác biệt có thể đến từ các quốc gia lân cận (như Pháp và Áo), vùng đó gần với núi hay biển và kinh tế của vùng đó. Ẩm thực Ý cũng thay đổi theo mùa với sự ưu tiên sử dụng các nguyên liệu tươi.
Ẩm thực theo vùng > Abruzzo và Molise

Bài chi tiết: Ẩm thực Abruzzo
Pasta, thịt và rau là trung tâm của ẩm thực Abruzzo và Molise. Ớt (peperoncini) là điển hình của Abruzzo, mọi người gọi nó là diavoletti ("quỷ nhỏ") bởi độ cay của nó. Vì lịch sử dài của nghề chăn cừu ở Abruzzo và Molise, các món cừu phổ biến ở đây. Thịt cừu thường được sử dụng với pasta. Nấm (thường là nấm dại), hương thảo, và tỏi cũng được sử dụng rộng rãi ở ẩm thực Abruzzo.
Nổi tiếng nhất là dầu ô liu tuyệt đối tinh khiết được sản xuất ở những cánh đồng địa phương trên đồi của vùng này, được đánh dấu theo mức độ chất lượng DOP và được coi là một trong những loại tốt nhất của Ý. Rượu vang như Montepulciano DOCG và Trebbiano d'Abruzzo DOC được coi là trong số các loại rượu vang tốt nhất thế giới. Năm 2012 chai Trebbiano d'Abruzzo Colline Teramane xếp hạng #1 trong lễ trao giải 50 rượu vang Ý tốt nhất. Centerbe ("một trăm thảo mộc") là loại rượu mùi thảo mộc cay cực mạnh (độ cồn 72%) của địa phương. Một loại rượu mùi khác là genziana, sản phẩm trưng cất của rễ gentian.
Món nổi tiếng nhất của Abruzzo là arrosticini, các miếng thịt cừu thiến nhỏ trên những que gỗ được nướng trên than. Chitarra (nghĩa đen là "đàn ghi-ta")là một công cụ mà qua đó bột nhào pasta được trải ra để cắt. Ở Teramo, các món ăn địa phương bao gồm súp virtù (được làm với legume, các loại rau và thịt lợn); timballo (pasta dạng tấm có nhân thịt, rau và cơm); và mazzarelle (dồi cừu nhồi với tỏi, marjoram, xà lách, và các loại gia vị). Sự phổ biến của saffron, được trồng ở tỉnh L'Aquila, đã giảm dần trong những năm gần đây. Món phổ biến nhất của Molise là cavatelli, là một loại pasta dài được làm bằng tay giống maccheroni được làm từ bột mì, semolina và nước, thường được phục vụ với nước xốt thịt, súp lơ và nấm. Bánh quy Pizzelle là món tráng miệng phổ biến, được biệt là trong mùa Giáng Sinh.