stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Chữ Quốc ngữ
Chính tả > Quy tắc sử dụng i và y > Kiểu cũ

Cách dùng "i" hoặc "y" kiểu cũ thì thường căn cứ vào Hán Việt Từ điển của Đào Duy Anh (1931). Theo đó thì "y" được dùng thay "i" với những từ gốc Hán Việt nếu đứng sau các phụ âm h, k, l, m, t, và q (qu). Vì vậy nên có "ngựa hí", "tì tay" (gốc Nôm) nhưng "song hỷ", "tỵ nạn" (gốc Hán Việt). Những phụ âm khác thì vẫn dùng "i" như "tăng ni" chứ không có ny (tuy nhiên có ca sĩ mang tên là "Tố Ny" từng tham gia chương trình Giọng Hát Việt). Người Việt ở hải ngoại dạy tiếng Việt cho trẻ em dùng mẹo để nhớ sáu phụ âm trên bằng câu "học mau lên kẻo ta quên".
Chính tả > Quy tắc đánh dấu thanh

Bài chi tiết: Quy tắc đặt dấu thanh của chữ Quốc ngữ
Trong các nguyên âm đôi và ba có ít nhất hai cách đặt dấu phụ lên chúng, trong đó một cách ("cách mới") dựa trên lý thuyết ngôn ngữ học.
Trong xếp thứ tự chữ cái, các chữ cái được ưu tiên, tiếp sau là dấu âm, dấu thanh điệu, và sau cùng là chữ hoa/chữ thường. Quá trình ưu tiên này được thực hiện lần lượt trên các âm tiết. Ví dụ một từ điển sẽ xếp "tuân thủ" trước "tuần chay".
Có nhiều quan điểm khác nhau về việc vị trí đặt dấu thanh, một trong các quan điểm đó như sau:
Với các âm tiết [-tròn môi] (âm đệm /Ø/) có âm chính là nguyên âm đơn: Đặt dấu thanh điệu vào vị trí của chữ cái biểu diễn cho âm chính đó. Ví dụ: á, tã, nhà, nhãn, gánh, ngáng...
Với các âm tiết [+tròn môi] (âm đệm /w/, được biểu diễn bằng "o, u") có âm chính là nguyên âm đơn thì cũng bỏ dấu thanh điệu vào vị trí chữ cái biểu diễn cho âm chính. Ví dụ: hoà, hoè, quỳ, quà, quớ, thủy, nguỵ, hoàn, quét, quát, quỵt, suýt, loã, tuế,...
Với các âm tiết có âm chính là nguyên âm đôi:
Nếu là âm tiết [-khép] (nguyên âm được viết là: "iê, yê, uô, ươ"; âm cuối được viết bằng: "p, t, c, ch, m, n, ng, nh, o, u, i") thì bỏ dấu lên chữ cái thứ hai trong tổ hợp hai chữ cái biểu diễn cho âm chính. Ví dụ: yếu, uốn, ườn, tiến, chuyến, muốn, mượn, thiện, thuộm, người, viếng, muống, cường...
Nếu là âm tiết [+khép] (nguyên âm được viết là: "ia, ya, ua, ưa") thì nhất loạt bỏ dấu vào vị trí chữ cái thứ nhất trong tổ hợp hai chữ cái biểu diễn cho âm chính. Ví dụ: tỉa, tủa, cứa, thùa, khứa, ứa,...
Phân biệt vị trí đặt dấu thanh điệu ở tổ hợp "ua" và "ia":
Với "ia" thì phân biệt bằng sự xuất hiện hay vắng mặt của chữ cái "g" ở đầu âm tiết. Có "g" thì đặt vào "a" (già, giá, giả...), không có "g" thì đặt vào "i" (bịa, chìa, tía...). Trường hợp đặc biệt: "gịa" (trong từ "giặt gịa", có nghĩa là "giặt giũ") - cách đọc: ghép phụ âm "gi" với nguyên âm kép "ịa"; "gìn" (trong từ "giữ gìn") - cách đọc: ghép phụ âm "gi" với vần "ìn"; "gì" - cách đọc: ghép phụ âm "gi" với nguyên âm đơn "ì"; tương tự: giếng; giêng; giềng; giết; gin.
Với "ua" thì phân biệt bằng sự xuất hiện hay vắng mặt của chữ cái "q". Có "q" thì đặt vào "a" (quán, quà, quạ...), không có "q" thì đặt vào "u" (túa, múa, chùa...). Hoặc để giản tiện cho việc làm bộ gõ, có thể coi "qu" như là một tổ hợp phụ âm đầu tương tự như "gi, nh, ng, ph, th"... Khi đó, sẽ coi "quán, quà, quạ"... như là những âm tiết có âm đệm /Ø/.
Trong đời sống, hiện vẫn tồn tại hai cách đặt dấu thanh trong tiếng Việt, vẫn xuất hiện trên cùng một văn bản, làm cho văn bản đẹp hơn, vẫn không sai. Ví dụ "hòa" là một cách đặt dấu thanh khác cho "hoà", trong đó "hòa" còn gọi là cách đặt dấu thanh "cũ". Bảng sau liệt kê các trường hợp mà hai cách đặt dấu thanh khác nhau:
| Cũ | Mới |
| --- | --- |
òa, óa, ỏa, õa, ọa: oà, oá, oả, oã, oạ
òe, óe, ỏe, õe, ọe: oè, oé, oẻ, oẽ, oẹ
ùy, úy, ủy, ũy, ụy: uỳ, uý, uỷ, uỹ, uỵ
Chính tả > Dấu câu dùng kèm chữ quốc ngữ

Một số loại dấu thường dùng trong chữ Quốc ngữ
| Dấu câu | Ký tự | Dấu câu | Ký tự |
| --- | --- | --- | --- |
| Chấm | . | Chấm phẩy | ; |
| Phẩy | , | Hai chấm | : |
| Chấm hỏi | ? | Ngoặc đơn | () |
| Chấm than | ! | Ngoặc vuông | [ ] |
| Chấm lửng | ... | Gạch ngang, gạch nối | –, - |
| Nháy đơn | ' ' | Nhọn đơn (giờ đây đã không còn dùng, được thay thế bởi dấu nháy đơn) | ‹ › |
| Ngoặc kép | " " | Nhọn kép (giờ đây đã không còn dùng, được thay thế bởi dấu ngoặc kép) | « » |
| Gạch dưới | _ | Gạch chéo (không phân biệt gạch chéo thường (/) và gạch chéo ngược (\) | \ / |
Vấn đề cải tiến chữ Quốc ngữ

Từ giữa thế kỷ 20, một số người tìm cách cải tiến chữ Quốc ngữ, và cho rằng cần làm giản tiện và hợp lí hơn. Tuy nhiên, sửa đổi chữ viết là công việc khó khăn, phải được hàng triệu người chấp nhận, nên thực ra chưa có cải tiến nào được ứng dụng. Dưới đây là hai phương án nổi bật được đưa ra:
Vấn đề cải tiến chữ Quốc ngữ > Dự thảo của Giáo sư Hoàng Phê

Dự thảo Phương án cải tiến chữ Quốc ngữ bước đầu được Giáo sư Hoàng Phê xây dựng vào năm 1960-1961. Ông đã dựa vào cơ sở phân tích hệ thống ngữ âm tiếng Việt đã được các nhà Việt ngữ học (những người chuyên về âm vị học tiếng Việt) cơ bản chấp nhận.
Vấn đề cải tiến chữ Quốc ngữ > Đề xuất của Phó giáo sư Bùi Hiền

Phó giáo sư Bùi Hiền từng công bố một đề xuất "Phương án cải tiến chữ quốc ngữ" ở Báo Giáo dục và Thời đại số 72 ngày 8/9/1995. Đây chỉ là một nghiên cứu cá nhân mà ông Hiền theo đuổi từ lâu. Cuối năm 2017, sau một cuộc hội thảo thì đề xuất của ông được đưa ra truyền thông và đã có bàn cãi sôi nổi do những khác lạ trong lối viết "cải tiến" mà ông đưa ra. Bàn cãi lắng xuống khi các chuyên gia xác định nếu có cải tiến loại chữ viết mà hàng triệu người ở trong và ngoài nước đang sử dụng, thì sẽ không thể đơn giản như một cá nhân đề xuất.
Hỗ trợ trên máy tính

Xem thêm: Tiếng Việt và máy tính
Các phông chữ Unicode chứa các chữ cái tiếng Việt; nằm rải rác trong phần "Latin Cơ bản", "Latin-1 Thêm", "Latin Mở rộng-A", "Latin Mở rộng-B", và Latin Mở rộng Thêm.
Chữ quốc ngữ có thể được biểu thị trong ASCII dựa trên quy ước như VIQR. Trước khi Unicode được dùng rộng rãi, các phông chữ TCVN3, VNI, và VISCII cũng đã được dùng để biểu thị tiếng Việt. Ngày nay UTF-8 là mã hoá được dùng rộng rãi trên máy tính cho tiếng Việt.
Nhiều bàn phím máy tính không hỗ trợ việc nhập trực tiếp các ký tự tiếng Việt. Điều này dẫn đến sự ra đời của các phần mềm cho phép thực hiện các phương pháp nhập ký tự tiếng Việt theo quy ước như Telex, VIQR hay VNI.
Thư mục tham khảo

Chiung, Wi-vun T. (2003). Learning Efficiencies for Different Orthographies: A Comparative Study of Han Characters and Vietnamese Romanization. PhD dissertation: University of Texas at Arlington.
Gregerson, Kenneth J. (1969). A study of Middle Vietnamese phonology. Bulletin de la Société des Etudes Indochinoises, 44, 135-193. (Published version of the author's MA thesis, University of Washington). (Reprinted 1981, Dallas: Summer Institute of Linguistics).
Haudricourt, André-Georges. (1949). Origine des particularités de l'alphabet vietnamien. Dân Việt-Nam, 3, 61-68.
Nguyen, Đang Liêm. (1970). Vietnamese pronunciation. PALI language texts: Southeast Asia. Honolulu: University of Hawaii Press. ISBN 0-87022-462-X
Nguyễn, Đình-Hoà. (1955). Quốc-ngữ: The modern writing system in Vietnam. Washington, D. C.: Author.
Nguyễn, Đình-Hoà. (1992). Vietnamese phonology and graphemic borrowings from Chinese: The Book of 3,000 Characters revisited. Mon-Khmer Studies, 20, 163-182.
Nguyễn, Đình-Hoà. (1996). Vietnamese. In P. T. Daniels, & W. Bright (Eds.), The world's writing systems, (pp. 691-699). New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-507993-0.
Nguyễn, Đình-Hoà. (1997). Vietnamese: Tiếng Việt không son phấn. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company. ISBN 1-55619-733-0.
Pham, Andrea Hoa. (2003). Vietnamese tone: A new analysis. Outstanding dissertations in linguistics. New York: Routledge. (Published version of author's 2001 PhD dissertation, University of Florida: Hoa, Pham. Vietnamese tone: Tone is not pitch). ISBN 0-415-96762-7.
Thompson, Laurence E. (1991). A Vietnamese reference grammar. Seattle: University of Washington Press. Honolulu: University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1117-8. (Original work published 1965).
Tran, Anh Q. (2022). “Catholicism and the Development of the Vietnamese Alphabet, 1620–1898”. Journal of Vietnamese Studies. 17 (2–3): 9–37. doi:10.1525/vs.2022.17.2-3.9.
Phạm Thị Kiều Ly (2024). Lịch sử chữ quốc ngữ, 1615–1919. Thanh Thư biên dịch. Nhà xuất bản Văn học & Omega Plus. ISBN 9786044779621.
Phạm Thị Kiều Ly (2024b). 100 câu hỏi về lịch sử chữ quốc ngữ. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội & Omega Plus. ISBN 9786043642896.
Tự điển in năm 1651 bằng ba thứ tiếng Việt-Bồ-La của giáo sĩ Alexandre de Rhodes
Gia Định báo, tờ báo tiếng Việt đầu tiên dùng chữ Quốc ngữ, ra mắt năm 1865
Đơn khai sinh năm 1938 ở Bắc Kỳ có 4 dạng chữ: chữ Quốc ngữ lẫn chữ Nôm cùng dấu triện bằng tiếng Pháp và vài chữ Hán
Khái Hưng một thành phần cột trụ trong nhóm Tự Lực Văn đoàn, giúp phát triển văn chương chữ Quốc ngữ vào đầu thế kỷ XX
Bản đồ tỉnh Thái Bình năm 1924 thời Pháp thuộc, với cách viết tên riêng có gạch nối.
Bảng chữ viết tay tiếng Việt
Phật Câu-na-hàm

| Phật Câu Na Hàm Mâu Ni |
| --- | --- |
Tượng Phật Câu Na Hàm tại chùa Ananda, Myanmar
Pali: Koõàgamano Buddha
Miến Điện: ကောဏာဂုံ [kɔ́nàɡòʊɴ]
Trung: 拘那含牟尼
Nhật: 拘那含牟尼; くなごんむに; Kunagonmuni
Mông Cổ: Канагамуни
Tây Tạng: Serthub
Việt: Phật Câu Na Hàm Mâu Ni
Thông tin
Tôn kính bởi: Thượng tọa bộ, Đại thừa, Kim cương thừa
Tiền nhiệm: Phật Câu Lưu Tôn
Kế nhiệm: Phật Ca Diếp
 Cổng thông tin Phật giáo
Phật Câu Na Hàm Mâu Ni hay Phật Câu Na Hàm (Koṇāgamana Buddha) là một trong số các vị Phật của hiền kiếp. Theo tín ngưỡng Phật giáo, Câu Na Hàm là tên gọi của vị Phật thứ 26, thứ hai trong số năm vị Phật của hiền kiếp, và là vị Phật thứ 5 trong số Bảy vị Phật quá khứ.
Phật Câu Na Hàm là người thuộc đẳng cấp Bà-la-môn, họ Kassapa. Phụ thân là Yannadatta (Đại Đức, 大德) còn mẫu thân là Uttarã (Thiện Thắng, 善勝). Vị vua trị vì thời đó Sobha (Thanh Tịnh, 清凈). Kinh thành của vua Sobha tên là Sobhavatĩ (Thanh Tịnh).
Cây giác ngộ của ông là ưu đàm (Ficus racemosa, udumbara, cây sung).
Hai đệ tử hàng đầu của ông là Bhiyyosa (Thư-bàn-na, 舒槃那) và Uttara (Uất-đa-la / Uất Đa Lâu, 鬱多樓) còn vị chấp sự đệ tử (thị giả tỷ kheo) tên là Sotthija (An Hòa, 安和). Ông có con trai tên là (Đạo Sư, 導師)
Đại Bổn kinh chép rằng trong thời của ông thì tuổi thọ của loài người là 30.000 năm. Trong đời, ông thuyết giảng bài thuyết pháp đầu tiên của mình cho một tăng hội gồm 30.000 tỷ kheo.
Tại Myanmar

Tại Myanmar thì Bụt Câu Na Hàm được gọi là Koṇāgon hay Koṇāgamanan. Theo thần thoại Myanmar, ông sinh ra vào ngày thứ Tư, do đó tượng của Bụt Câu Na Hàm được đặt trên ban thờ ngày thứ Tư.
Tân Thành, Gò Công Đông

Đối với các định nghĩa khác, xem Tân Thành.
Tân Thành là một xã thuộc huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang, Việt Nam.
Địa lý

Xã Tân Thành nằm ở phía đông huyện Gò Công Đông, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp Biển Đông
Phía tây giáp xã Tăng Hòa
Phía nam giáp huyện Tân Phú Đông
Phía bắc giáp xã Tân Điền.
Xã có diện tích 36,46 km², dân số năm 1999 là 13.070 người, mật độ dân số đạt 358 người/km².
Hành chính

Xã Tân Thành được chia thành 11 ấp: Chợ, Láng, Kinh Mới, Kinh Ngang, Bà Canh, Kinh Giữa, Vàm Kinh, Tân Phú, Cầu Muống, Cây Bàng, Đèn Đỏ.
Lịch sử

Sau năm 1975, Tân Thành là một xã thuộc huyện Gò Công cũ.
Ngày 13 tháng 4 năm 1979, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 155-CP. Theo đó, chia huyện Gò Công thành hai huyện Gò Công Đông và Gò Công Tây, xã Tân Thành thuộc huyện Gò Công Đông như hiện nay.
Ngày 10 tháng 7 năm 2020, HĐND tỉnh Tiền Giang ban hành Nghị quyết số 11/NQ-HĐND về việc sáp nhập Ấp Hộ vào Ấp Láng.
Du lịch

Trên địa bàn xã Tân Thành có khu du lịch biển Tân Thành. Do vị trí địa lý nằm gần cửa sông Mê Kông nên nước ở đây có màu đục đặc trưng bởi qua quá trình tích tụ phù sa, khi sóng đánh sẽ kéo theo những thành phần này ra biển. Đây cũng là môi trường sống của những loại cây thuộc họ Đước, Bần. Loài động vật tiêu biểu ở đây là Dẽ mỏ thìa, Quắm đen, Chim cốc.
Hình ảnh

Đường đê biển, khúc Tân Thành
Chú thích

↑  Tổng cục Thống kê
↑  “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012.
↑  “Quyết định 155-CP năm 1979 về việc chia huyện Gò Công thuộc tỉnh Tiền Giang thành huyện Gò Công Đông và huyện Gò Công Tây”.
↑  “Nghị quyết số 11/NQ-HĐND năm 2020 về việc sáp nhập, đặt tên, đổi tên các ấp, khu phố trên địa bàn các huyện Cai Lậy, Tân Phước và Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang”. Hệ thống pháp luật. 10 tháng 7 năm 2020.
Trận Lilybaeum

| x t sChiến tranh Punic lần thứ hai |
| --- | --- |
Saguntum – Lilybaeum – Rhone – Ticinus – Trebia – Cissa – Hồ Trasimene – Sông Ebro – Ager Falernus – Geronium – Cannae – Nola lần 1 – Dertosa – Nola lần 2 – Cornus – Nola lần 3 – Beneventum lần 1 – Syracuse – Tarentum lần 1 – Capua lần 1 – Beneventum lần 2 – Silarus – Herdonia lần 1 – Thượng Baetis – Capua lần 2 –  Herdonia lần 2 – Numistro – Asculum – Tarentum lần 2 – Tân Carthage – Baecula – Grumentum – Metaurus – Ilipa – Crotona – Utica – Đồng bằng trung tâm – Cirta – Thung lũng sông Po – Zama
Trận Lilybaeum là trận thủy chiến đầu tiên  giữa hải quân của Carthage và Roma trong Chiến tranh Punic lần thứ hai. Người Carthage đã phái 35 tàu chiến quinquereme để cướp bóc Scilia, bắt đầu với Lilybaeum. Người La Mã, được sự cảnh báo từ Hiero của Syracuse về cuộc tấn công này đã có thời gian để đánh chặn hạm đội Carthage với một đội tàu gồm 20 tàu quinquereme và đã chiếm được vài tàu của người Carthage.
Bối cảnh

Carthage và Cộng hòa La Mã đã có hòa bình, nếu không kể đến là mối quan hệ thân thiện kể từ khi ký hiệp ước đầu tiên vào năm 509 TCN, quy định các quyền của mỗi bên. Các hiệp ước được ký kết năm 348 và 306 trước Công nguyên còn quy định thêm ảnh hưởng của mỗi bên. Carthage và Roma còn hợp tác chống lại Pyrros và ký kết một hiệp ước hợp tác trong năm 279 TCN. Tuy nhiên, sự can thiệp của người La Mã ở Messina trên đảo Sicilia vào năm 264 trước Công nguyên đã dẫn đến cuộc Chiến tranh Punic lần thứ nhất. Những hành động của người La Mã trong chiến tranh lính đánh thuê đã nhận được thiện ý của Carthage nhưng họ đã chiếm mất đảo Sardegna và Corse sau khi chiến tranh kết thúc. Carthage đã xây dựng lại sự giàu có của mình bằng cách chinh phục từng phần của Iberia dưới sự lãnh đạo của Hamilcar, Hasdrubal và Hannibal trong thời gian từ năm 237-218 trước Công nguyên. Roma, với sự xúi giục của Massalia, đã ký một hiệp ước với Hasdrubal Ngay Thẳng vào năm 226 TCN với việc thiết lập sông Ebro như là giới hạn của quyền lực Carthage ở bán đảo Iberia. Thành phố Saguntum, nằm ở phía nam của con sông này, đã trở thành một đồng minh của Roma một thời gian sau năm 226 TCN. Khi người Iberia đồng minh của Hannibal Barca bắt đầu có xung đột với Saguntum, người La Mã đã cảnh báo Hannibal không can thiệp. Đối mặt với những người ủng hộ và sự mất mặt,  Hannibal chọn tham gia tấn công Saguntum. Đây là khởi đầu của Chiến tranh Punic lần thứ hai.
Hoàn cảnh chiến lược

Viện nguyên lão La Mã đã tuyên chiến với Carthage sau khi Hannibal Barca đã tấn công, bao vây và cuối cùng chiếm lấy thành phố Saguntum ở Iberia trong năm 219 TCN. Rome đã tuyên bố Saguntum là một đồng minh nhưng đã không làm gì để giúp  thành phố trong tháng tám dài bị bao vây.
Hoàn cảnh chiến lược > Sự chuẩn bị của người La Mã

Hải quân La Mã đã được huy động trong năm 219 TCN, với một hạm đội gồm 220 tàu quinquereme dành cho cuộc chiến chống lại người Illyria. Publius Cornelius Scipio đã được giao 4 quân đoàn (8.000 lính La Mã và 14.000 lính đồng minh cùng với 600 kị binh La Mã và 1.600 của đồng minh) và ông còn có thêm 60 tàu hộ tống đến Iberia.
Tuy nhiên, những bộ lạc người Gaul là người Boii và người Insuber ở phía bắc Ý đã tấn công Placentia và Cremona, vốn là hai thuộc địa của La Mã, buộc người La Mã phải bỏ chạy đến Mutina. Ngay sau đó, người Gaul đã tiến hành bao vây nơi này. Pháp quan L. Manlius Vulso đã hành quân với 2 quân đoàn La Mã, 600 kị binh La Mã, 10.000 bộ binh đồng minh và 1.000 kỵ binh đồng minh hướng tới Cisalpine Gaule từ Ariminium. Quân đội này đã bị phục kích hai lần trên đường, và tổn thất mất 1.200 lính. Sự kiện này đã thúc đẩy Viện nguyên lão La Mã phái một trong số các quân đoàn của Scipio và 5.000 quân đồng minh tới hỗ trợ Vulso. Scipio đã xây dựng một đội quân để thay thế và do đó ông không thể tới Iberia cho đến tháng 9 năm 218 TCN.
Chấp chính quan Tiberius Sempronius Longus nhận được 4 quân đoàn (2 của người La Mã và 2 của đồng minh, 8.000 bộ binh La Mã và 16.000 của đồng minh cùng 600 kị binh La Mã và 1.800 của đồng minh). và những chỉ thị khởi hành đến châu Phi với sự hộ tống của 160 tàu quinquereme. Trước hết, Sempronius đến Sicilia, tại đó ông đã hoàn tất công việc chuẩn bị cho xâm lược châu Phi sắp tới của mình.
Sự chuẩn bị của người Carthage

Hannibal đã cho quân đội của ông nghỉ ngơi vào mùa đông sau  Cuộc vây hãm Saguntum. Khi tập hợp lại quân đội vào mùa hè năm 218 TCN, Hannibal để lại 15000 lính và 21 voi chiến để cai quản Iberia dưới quyền Hasdrubal Barca, và gửi 20.000 binh sĩ tới châu Phi, và 4000 để bảo vệ Carthage. Đạo quân tham gia cuộc hành quân đến Ý từ Cartagena được cho là có khoảng 90000 bộ binh, 12000 kị binh và 37 voi chiến. Hannibal chia quân đội của mình thành ba đội trước khi qua sông Ebro, và tấn công các bộ lạc Iberia như Ilergete, Bergusii và Ausetani ở Catalonia. Trong một chiến dịch dài hai tháng, Hannibal đã sáp nhập các vùng đất của Catalonia nằm giữa sông Ebro, dãy Pyrenee và sông Sicoris.
Carthage huy động ít nhất 55 tàu quinquereme cho cuộc tập kích vào Ý và Sicilia.
Mở đầu

Hải quân Carthage tiến hành đòn tấn công đầu tiên của cuộc chiến tranh khi một hạm đội gồm 20 tàu quinqueremes, chở khoảng 1.000 binh sĩ, đã đột kích vào quần đảo Lipari. Một nhóm tám tàu tấn công quần đảo Vulcan, nhưng chúng đã bị một cơn bão hướng về eo biển Messina cuốn đi. Sau đó, Hải quân Syracuse ở Messina đã cố gắng để chiếm lấy ba trong số các con tàu mà đã đầu hàng mà không kháng cự. Biết được thông tin từ thủy thủ đoàn bị bắt làm tù binh rằng sắp có một đội quân Carthage tấn công Lilybaeum, Hiero II, người đã ở Messina và đang chờ sự xuất hiện của Sempronius, đã cảnh báo cho pháp quan La Mã Marcus Amellius tại Lilybaeum về các cuộc tấn công sắp xảy ra.
Trận đánh

Hạm đội Carthage bị cản trở bởi thời tiết xấu và đã phải chờ đợi cho tới khi họ có thể bắt đầu hành động. Mặc dù người La Mã chỉ có 20 tàu chiến có mặt tại Lilybaeum khi đó, viên pháp quan La Mã, sau khi nhận được cảnh báo từ Hiero, đã chuẩn bị lương thực đầy đủ cho một chuyến hải trình dài và triển khai trên mỗi tàu một lực lượng lính Lê dương La Mã trước khi hạm đội Carthage xuất hiện. Ông cũng tăng cường cảnh giới dọc theo bờ biển để theo dõi các tàu Carthage, giúp ông nhận được cảnh báo sớm và giảm thiểu các rủi ro bất ngờ.
Người Carthage đã ngừng cuộc hành trình của họ tại quần đảo Aegates, và khi họ khởi hành đi Lilybaeum vào một đêm trăng sáng, họ đã dự định rằng sẽ đến nơi đúng vào lúc bình minh. Lính cảnh giới La Mã phát hiện họ trước khi họ đến được bến cảng. Khi mà người La Mã khởi hành ra khơi, người Carthage đã cho hạ những cánh buồm của họ trước trận chiến và di chuyển đến khu vực vùng biển rộng. Hạm đội Carthage đông hơn của những người La Mã, nhưng tàu của họ lại ít người hơn và người La Mã đã có lợi thế là tàu của họ có chứa một số lượng lớn binh sĩ. Cả hai bên đều cố gắng tận dụng thế mạnh của họ, các con tàu La Mã cố gắng tới gần với các tàu Carthage và móc vào chúng, trong khi người Carthage đã cố gắng để trốn tránh những con tàu La Mã đang xông tới và đâm thủng tàu địch nếu có thể. Trong khi giao chiến, người La Mã đã cố gắng để nhảy sang tàu đối phương và chiếm được 7 tàu chiến cùng với 1.700 tù nhân. Các con tàu còn lại của người Carthage đã phải rút chạy còn tổn thất của người La Mã thì không rõ.
Kết quả

Người La Mã đã cố gắng để ngăn chặn các nỗ lực của các Carthage nhằm thiết lập một căn cứ ở Sicilia. Chấp chính T. Sempronius Longus sớm đến với quân đội và hạm đội của ông ở Sicilia. Ông đã đi thuyền với hạm đội của ông đến Malta, tại đó ông đã chiếm được hòn đàova bắt được 2.000 tù nhân, cùng với chỉ huy quân đồn trú Carthage, Hamilcar Gisco. Ông sau đó đi thuyền để đánh chặn một hạm đội hải quân Carthage  đột kích các đảo Vulcan. Lực lượng Carthage đã khởi hành và đột kích vào lãnh thổ La Mã quanh Vibo ở vùng Bruttium. Sempronius sau đó nhận được tin thất trận từ trận Ticinus và đã được viện nguyên lão La Mã triệu tập nhằm để hỗ trợ Scipio. Ông để lại 50 tàu tại Lilybaeum dưới quyền của Marcus Amellius, và một hạm đội gồm 25 tàu ở Vibo, sau đó phái quân đội của mình theo đường bộ và biển tới Ariminium.
Chú thích

↑  Goldsworthy, Adrian, The Fall of Carthage, p 151 id = ISBN 0-304-36642-0
↑  Lazenby, J.F., Hannibal's War, p 71 id = ISBN 0-8061-3004-0
↑  Peddie, John, Hannibal's War p 14, id = ISBN 0-7509-3797-1
↑  Lazenby, J.F., Hannibal's War, p 32 id = ISBN 0-8061-3004-0
↑  Dodge, Theodore A., Hannibal, p 172 id = ISBN 0-306-81362-9
Meniscomorpha thoracica

| Meniscomorpha thoracica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Meniscomorpha
Loài (species): M. thoracica
Danh pháp hai phần
Meniscomorpha thoracica (Brulle, 1846) 
Meniscomorpha thoracica là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Parauxa tenuis

| Parauxa tenuis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Parauxa
Loài (species): P. tenuis
Danh pháp hai phần
Parauxa tenuis (Fairmaire, 1901) 
Parauxa tenuis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Phlegetonia callichroma

| Phlegetonia callichroma> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Phlegetonia
Loài (species): P. callichroma
Danh pháp hai phần
Phlegetonia callichroma Distant, 1901 
Phlegetonia callichroma là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Pelmeni

| --- | --- |
Sủi cảo Pelmeni ăn kèm smetana (kem chua Nga)
Loại: sủi cảo
Xuất xứ: Nga   (Siberi hoặc Ural)
Thành phần chính: bột nhồi: bột mì, nước, đôi khi là trứng   Nhân: thịt băm (thịt lợn, thịt cừu, thịt bò, cá hoặc bất kỳ loại thịt nào khác) hoặc nấm cũng như muối, hạt tiêu và đôi khi là rau thơm và hành tây.
 Nấu ăn: Pelmeni   Media: Pelmeni
Pelmeni (tiếng Nga: пельмени—số nhiều, phát âm [pʲɪlʲˈmʲenʲɪ]. tiếng Ukraina: пельмені; pelmen,  tiếng Nga: пельмень - số ít, phát âm [pʲɪlʲˈmʲenʲ]) là loại sủi cảo truyền thống của ẩm thực Nga có nhân được bọc trong bột cán mỏng, không chứa men.