stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Người Mỹ gốc Phi
Văn hoá

Trong khi chia sẻ những điểm chung với các gia đình Mỹ khác, người Mỹ gốc Phi giữ riêng cho mình những nét đặc thù liên quan đến thời điểm cũng như phương cách xây dựng hôn nhân và tổ chức gia đình, vai trò của giới tính, cung cách làm cha mẹ và những biện pháp đối phó với khó khăn.
Trong cộng đồng người Mỹ gốc Phi, sự hình thành một gia đình thường không khởi đầu bằng một cuộc hôn nhân, mà bằng sự kiện một đứa trẻ chào đời. Một gia đình da đen tiêu biểu thường tôn trọng tôn ti trật tự và tỏ ra nghiêm nhặt trong việc tuân giữ các chuẩn mực đạo đức, cũng áp dụng các biện pháp kỷ luật về thể xác. Ông bà, đặc biệt là bà, thường thủ giữ vai trò chủ chốt trong việc bảo vệ gia đình. Khi các bà mẹ không thể đảm đương nhiệm vụ của mình, bà sẽ bước vào bắt tay chăm sóc và dạy dỗ bọn trẻ. Năm 1998, có 1,4 triệu, tức 12%, trẻ da đen sống với ông bà (dù chúng có cha mẹ hay không). Mặt khác, khi về già ông bà được chăm sóc bởi các thành viên còn lại trong đại gia đình.
Trong số các cộng đồng chủng tộc sinh sống ở Hoa Kỳ, người Mỹ gốc Phi được xem là cộng đồng quan tâm nhiều nhất đến các vấn đề tâm linh. Theo các cuộc thăm dò thực hiện năm 2006 của Nhóm Barna (một tổ chức đặt trụ sở tại California, chuyên khảo sát các lĩnh vực tôn giáo), có 52% người da đen tham dự các buổi lễ tôn giáo hàng tuần  Lưu trữ 2008-07-16 tại Wayback Machine, 95% có cầu nguyện trong tuần  Lưu trữ 2005-03-05 tại Wayback Machine và 66% có đọc Kinh Thánh  Lưu trữ 2006-08-11 tại Wayback Machine.
Sức mạnh văn hoá của gia đình người Mỹ gốc Phi thể hiện trong lĩnh vực tâm linh, tinh thần tương trợ, bản sắc chủng tộc, cấu trúc gia đình rộng mở, và nhà thờ. Những nhân tố này được xem là nguồn lực hỗ trợ trong ý thức hệ và trong thực tế cuộc sống.
Các món ăn của cộng đồng người Mỹ gốc Phi sản sinh trong hoàn cảnh bị áp bức về chủng tộc và kinh tế. Dưới chế độ nô lệ, người Mỹ gốc Phi không được phép ăn những phần thịt ngon, còn sau khi được giải phóng nhiều người không đủ tiền để mua thịt. Soul food, những món ăn có nguồn gốc từ châu Phi, không chỉ được ưa thích trong vòng người Mỹ gốc Phi ở miền nam mà còn phổ biến trong cộng đồng da đen trên toàn quốc, với nhiều sáng tạo trong công thức chế biến từ những sản phẩm rẻ tiền thu hoạch được ở nông trang cũng như do săn bắt và câu cá.
Âm nhạc của người Mỹ gốc Phi (còn gọi là âm nhạc da đen) hiện diện khắp nơi trong văn hoá Mỹ gốc Phi. Tổ tiên người Mỹ gốc Phi bị đem đến Bắc Mỹ để làm nô lệ tại các nông trường bông vải, đã mang theo họ các ca khúc phức điệu (polyphonic) tiêu biểu từ hàng trăm nhóm chủng tộc trên khắp vùng Tây Phi và Hạ Sahara. Tại Mỹ, truyền thống văn hoá đa dạng hoà quyện với các thể loại âm nhạc phương Tây như polka, waltz... tạo nên một loại hình âm nhạc độc đáo của các cộng đồng Mỹ gốc Phi. Có nhiều thay đổi lớn trong các giai đoạn sau này, đến thế kỷ 21, các thể loại âm nhạc của người Mỹ gốc Phi chiếm vị trí thống trị trong dòng nhạc phổ thông trên khắp thế giới như nhạc rap, nhảy hiphop. Xuyên suốt các cộng đồng người Mỹ gốc Phi trên khắp Hoa Kỳ, âm nhạc da đen thể hiện những khía cạnh đa dạng và phức tạp của văn hoá và cuộc sống đương đại cũng như trong lịch sử của người Mỹ gốc Phi.
Ai là người Mỹ gốc Phi?

Câu trả lời tiêu biểu là bất cứ người nào có tổ tiên là người Phi châu da đen. Định nghĩa này biểu thị những kinh nghiệm kéo dài trong suốt thời kỳ phân biệt chủng tộc, quyền tối thượng của người da trắng, chế độ nô lệ và hệ thống luật lệ phân biệt màu da.
Tại miền nam Hoa Kỳ, có luật một giọt máu, nghĩa là chỉ cần có một giọt "máu đen" là người da đen. Khi một người mang dòng máu lai thì người ấy sẽ được xem là thuộc về nhóm chủng tộc "hạ đẳng" trong hai dòng máu ấy.
Đến từ miền nam, nó được xem là định nghĩa chuẩn trên toàn quốc, được cả người da trắng lẫn người da đen chấp nhận – vì những lý do khác nhau.
Người ủng hộ quyền tối thượng của người da trắng, tức người chủ trương kỳ thị chủng tộc, xem bất cứ ai có nguồn gốc châu Phi da đen là thua kém về đạo đức và trí tuệ, như thế là thuộc thành phần hạ đẳng. Trong thời kỳ nô lệ, do những động cơ kinh tế giới chủ nô tìm mọi cách nâng cao đến mức tối đa số nô lệ hầu bảo đảm nguồn lao động rẻ tiền trong vào giai đoạn ấy cũng như trong những thập niên kế tiếp.
Trong khi đó, đối với người Mỹ gốc Phi, hệ thống một giọt máu phân biệt con người theo màu da là nhân tố quan trọng đóng góp cho tinh thần đoàn kết trong các cộng đồng chủng tộc thiểu số. Người Mỹ gốc Phi chia sẻ với nhau nhiều điều trong xã hội, và vì vậy có chung một chính nghĩa - bất kể những pha trộn đa chủng hoặc những phân tầng về xã hội và kinh tế.
Người Mỹ da trắng, người da đỏ, người Á châu hoặc Ả Rập vẫn không được nhìn nhận là người Mỹ gốc Phi sinh sống ở Hoa Kỳ, dù cho tổ tiên của họ di cư từ lục địa Phi. Trong một số trường hợp, có những người da trắng Nam Phi, người Bắc Phi gốc Âu hoặc người Á đến từ Phi châu tự đồng hoá mình với người Mỹ gốc Phi hầu có thể hưởng lợi từ luật Affirmative Action (dành đặc quyền cho các chủng tộc thiểu số) hoặc những chương trình khác, nhưng luận điểm của họ thường không đứng vững.
Thống kê

Bảng kê dưới đây biểu thị số người Mỹ gốc Phi trải qua các thời đại, dựa trên số liệu của Văn phòng Thống kê Hoa Kỳ (Từ năm 1920 đến 2000 dựa trên số liệu của Văn phòng Thống kê Hoa Kỳ, phổ biến bởi Time Almanac năm 2005, trang 377)
| Năm | Số lượng | Tỷ lệ trên dân số toàn quốc | Nô lệ | Tỷ lệ nô lệ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790 | 757.208 | 19,3% (cao nhất trong lịch sử) | 697.681 | 92% |
| 1800 | 1.002.037 | 18,9% | 893.602 | 89% |
| 1810 | 1.377.808 | 19,0% | 1.191.362 | 86% |
| 1820 | 1.771.656 | 18,4% | 1.538.022 | 87% |
| 1830 | 2.328.642 | 18,1% | 2.009.043 | 86% |
| 1840 | 2.873.648 | 16,8% | 2.487.355 | 87% |
| 1850 | 3.638.808 | 15,7% | 3.204.287 | 88% |
| 1860 | 4.441.830 | 14,1% | 3.953.731 | 89% |
| 1870 | 4.880.009 | 12,7% | - | - |
| 1880 | 6.580.793 | 13,1% | - | - |
| 1890 | 7.488.788 | 11,9% | - | - |
| 1900 | 8.833.994 | 11,6% | - | - |
| 1910 | 9.827.763 | 10,7% | - | - |
| 1920 | 10.5 triệu | 9,9% | - | - |
| 1930 | 11.9 triệu | 9,7% (thấp nhất trong lịch sử) | - | - |
| 1940 | 12.9 triệu | 9,8% | - | - |
| 1950 | 15.0 triệu | 10,0% | - | - |
| 1960 | 18.9 triệu | 10,5% | - | - |
| 1970 | 22.6 triệu | 11,1% | - | - |
| 1980 | 26.5 triệu | 11,7% | - | - |
| 1990 | 30.0 triệu | 12,1% | - | - |
| 2000 | 36.6 triệu | 12,3% | - | - |
Ghi chú: Theo Dữ liệu Thống kê CIA, năm 2005, tỷ lệ này là 13,5% Lưu trữ 2006-08-09 tại Wayback Machine
Chú thích

↑  “The Black Population: 2010” (PDF). Census.gov. tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
↑  “Pew Forum: A Religious Portrait of African-Americans”. The Pew Forum on Religion & Public Life. 30 tháng 1 năm 2009. Truy cập ngày 31 tháng 10 năm 2012.
↑  Gomez, Michael Angelo (1998). Exchanging Our Country Marks: The Transformation of African Identities in the Colonial and Antebellum South: The Transformation of African Identities in the Colonial and Antebellum South. University of North Carolina Press. tr. 12. ISBN 0807861715.
↑  As a compound adjective, the term is usually hyphenated as African-American. “African American”. American Heritage Dictionary. Houghton Mifflin Harcourt. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2014.
1 2  “The size and regional distribution of the black population”. Lewis Mumford Center. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 10 năm 2007.
↑  American FactFinder, United States Census Bureau. “United States – QT-P4. Race, Combinations of Two Races, and Not Hispanic or Latino: 2000”. Factfinder.census.gov. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2011.
↑  Gomez, Michael A: Exchanging Our Country Marks: The Transformation of African Identities in the Colonial and Antebellum South, p. 29. Chapel Hill, NC: University of North Carolina, 1998
↑  Rucker, Walter C. (2006). The river flows on: Black resistance, culture, and identity formation in early America. LSU Press. tr. 126. ISBN 0-8071-3109-1.
↑  Systemic racism is so rare in America, the media just can't stop lying about it
Abraham Lincoln.
Martin Luther King, Jr. đọc bài diễn văn Tôi Có một Giấc mơ tại Cuộc Diễu hành vì Quyền Công dân ở Washington, D.C.
Martin Luther King và Malcolm X
Oprah Winfrey, năm 2004.
Tiger Woods.
Colin Powell khi đương chức Ngoại trưởng Hoa Kỳ
Barack Obama, Tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ.
Sayca, Giresun

| Sayca |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
SaycaVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Giresun
Huyện: Giresun
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 668 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Sayca là một xã thuộc huyện Giresun, tỉnh Giresun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 668 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Giresun”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2012.
Philodromus pericu

| Philodromus pericu> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Philodromidae
Chi (genus): Philodromus
Loài (species): P. pericu
Danh pháp hai phần
Philodromus pericu Jiménez, 1989 
Philodromus pericu là một loài nhện trong họ Philodromidae.
Loài này thuộc chi Philodromus. Philodromus pericu được Mauricio Jiménez miêu tả năm 1989.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Nepenthes aristolochioides

| Nepenthes aristolochioides |
| --- | --- |
Múi bình trên của N. aristolochioides
Tình trạng bảo tồn
 Cực kỳ nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Core eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Nepenthaceae
Chi (genus): Nepenthes
Loài (species): N. aristolochioides
Danh pháp hai phần
Nepenthes aristolochioides Jebb & Cheek (1997) 
Nepenthes aristolochioides /n[invalid input: 'ɨ']ˈpɛnθiːz ær[invalid input: 'ɨ']ˌstɒl[invalid input: 'ɵ']kiˈɔɪdiːz/ là một loài nắp ấm đặc hữu của Sumatra, nơi nó phát triển ở độ cao 1800–2500 m so với mực nước biển. Nó có một hình thái bình vô cùng bất thường, có một cửa mở gần như thẳng đứng tới bẫy của nó.
Chú thích

↑  Jebb, M.H.P. & M.R. Cheek 1997. A skeletal revision of Nepenthes (Nepenthaceae). Blumea 42(1): 1–106.
↑  McPherson, S.R. 2009. Pitcher Plants of the Old World. 2 volumes. Redfern Natural History Productions, Poole.
Nhiệm vụ mang về mẫu vật

"Genesis Rock", được Apollo 15 mang về từ Mặt Trăng năm 1971.
Nhiệm vụ mang về mẫu vật là một nhiệm vụ tàu vũ trụ với mục tiêu thu thập và mang các mẫu vật hữu hình từ một vị trí ngoài Trái Đất về Trái Đất để phân tích. Các nhiệm vụ mang về mẫu vật có thể bao gồm mang về các nguyên tử và phân tử đơn thuần hoặc một khối lượng của các hợp chất phức tạp như vật liệu rời ("đất") và đá. Các mẫu này có thể thu được bằng nhiều cách, chẳng hạn như đào đất và đào đá, khai thác mỏ, hoặc một mảng thu gom được sử dụng để thu thập các hạt gió Mặt Trời hoặc các mảnh vụn của sao chổi.
Tính đến hiện tại, nhân loại đã thu thập các mẫu của sáu thiên thể trong Hệ Mặt Trời, cũng như các mẫu của gió Mặt Trời. Những mẫu này được thu thập thông qua ba phương pháp: thu thập các mẫu vật của chính Trái Đất, thu thập các thiên thạch rơi xuống Trái Đất và thu thập các mẫu vật thông qua các nhiệm vụ mang về mẫu vật. Các mẫu đá Mặt Trăng được thu thập từ thiên thạch và thông qua các nhiệm vụ mang về mẫu vật với robot và phi hành đoàn. Sao chổi Wild 2 và tiểu hành tinh 25143 Itokawa được tàu vũ trụ robot đến thăm, đã được robot đào và mang mẫu vật về Trái Đất. Hơn nữa, các mẫu của ba vật thể trong Hệ Mặt Trời được xác định chỉ được thu thập bằng các phương tiện không phải là các nhiệm vụ lấy mẫu: các mẫu vật của chính Trái Đất, các mẫu từ Vesta dưới dạng thiên thạch HED và các mẫu vật sao Hỏa từ thiên thạch sao Hỏa.
Người Canada gốc Latvia

Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group
| Tổng dân số |
| --- | --- |
27.355 (theo tổ tiên, Điều tra dân số năm 2011)
Khu vực có số dân đáng kể
Toronto, Vancouver, Hamilton, Montréal
Ngôn ngữ
Tiếng Latvia, Tiếng Anh, Tiếng Đức, Tiếng Nga, Tiếng Ba Lan
Tôn giáo
Luther giáo, Công giáo Roma và Kháng Cách
Sắc tộc có liên quan
Người Mỹ gốc Latvia
Người Canada gốc Latvia (tiếng Anh: Latvian Canadians, tiếng Latvia: Kanādas latvieši) là ười Canada gốc hoàn toàn hoặc một phần từ Người Latvia. Tại Điều tra dân số năm 2011, có khoảng 27.355 người gốc Latvia ở Canada.
Lịch sử

Mặc dù vào năm 1921, chính phủ Canada coi tất cả những người từ các nước Baltic là người Nga, người ta biết rằng có một số người Latvia sống ở Canada trong những năm đó, bởi vì vào năm 1961, 379 người Latvia chỉ ra rằng họ có đến Canada trước năm 1921, và có lẽ hầu hết đã rời Latvia sau Cách mạng năm 1905. Từ năm 1921 đến năm 1945, 409 người Latvia đã đến Canada, mặc dù trong cuộc điều tra dân số năm 1941 đã liệt kê 975 người tuyên bố là người gốc Latvia.
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai năm 1947, nhiều người Latvia chuyển đến Canada với tư cách người tị nạn chiến tranh. Cuộc di cư này, chiếm 92% người Latvia nhập cư vào đất nước này từ năm 1921 đến năm 1965, kết thúc vào năm 1957. Nhiều người trong số những người Latvia này đã làm việc trong các khu vực nông nghiệp trong những năm đầu tiên ở Canada, nhưng sớm định cư ở các thành phố. Đến năm 1961, chỉ có 10% những người nhập cư đó sống ở các vùng nông thôn và nông trại (6% ở nông thôn và 4% ở nông trại). Phần lớn những người nhập cư Latvia vào Canada năm 1991 là phụ nữ, phụ nữ nhiều hơn đàn ông 775 người.
Santa Isabel

| Santa Isabel |
| --- | --- |
—  Khu tự quản  —
 
  Hiệu kỳẤn chương chính thức của Santa Isabel Ấn chương
 Vị trí của khu tự quản Santa Isabel trong tỉnh Tolima
Santa IsabelVị trí trong Colombia
Quốc gia:  Colombia
Tỉnh (Departmento): Tolima
Thủ phủ: Santa Isabel
Dân số (28 tháng 5 năm 2005)
 • Tổng cộng: 6.220
Santa Isabel là một khu tự quản thuộc tỉnh Tolima, Colombia. Thủ phủ của khu tự quản Santa Isabel đóng tại Santa Isabel Khu tự quản Santa Isabel có diện tích  ki lô mét vuông. Đến thời điểm ngày 28 tháng 5 năm 2005, khu tự quản Santa Isabel có dân số 6220 người.
Nymphargus nephelophila

| Nymphargus nephelophila> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Thiếu dữ liệu  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Anura
Họ (familia): Centrolenidae
Chi (genus): Nymphargus
Loài (species): N. nephelophila
Danh pháp hai phần
Nymphargus nephelophila (Ruíz-Carranza & Lynch, 1991) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Cochranella nephelophila Ruíz-Carranza & Lynch, 1991
Nymphargus nephelophila là một loài ếch trong họ Centrolenidae, formerly placed in Cochranella. Chúng là loài đặc hữu của Colombia.
Các môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng mây ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới và sông.
Its conservation status is unclear.
Chú thích

↑  Rueda, J.V. & Lynch, J. (2004). “Nymphargus nephelophila”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2014.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2014.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
Nyírgelse

| Nyírgelse |
| --- | --- |
—  Thị trấn  —
 
  Hiệu kỳ Huy hiệu
Nyírgelse
Quốc gia:  Hungary
Hạt: Szabolcs-Szatmár-Bereg
Tiểu vùng: Nyírbátori
Diện tích
 • Tổng cộng: 27,61 km2 (10,66 mi2)
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 1.081
 • Mật độ: 39/km2 (100/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
4362 
Mã điện thoại: 42 
Nyírgelse là một thị trấn thuộc hạt Szabolcs-Szatmár-Bereg, Hungary. Thị trấn này có diện tích 27,61 km², dân số năm 2010 là 1081 người, mật độ 39 người/km².
Pentas

| Pentas |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Tông (tribus): Knoxieae
Chi (genus): Pentas Benth., 1844
Các loài
 Xem trong bài.
Pentas là một chi thực vật có hoa trong họ Thiến thảo (Rubiaceae).
Loài

Chi Pentas gồm các loài:
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pentas”. Truy cập ngày 26 tháng 9 năm 2013.[liên kết hỏng]
Mã Trung (Thục Hán)

Đối với các định nghĩa khác, xem Mã Trung.
| Mã Trung |
| --- | --- |
 Tượng Mã Trung ở đền Vũ Hầu - Thành Đô
Tên
Tên thật: Mã Trung (馬忠) Hồ Đốc (狐篤)
Tự: Đức Tín (德信)
Thông tin chung
Thế lực: Thục Hán
Chức vụ: Tướng lĩnh
Sinh: ?  Lãng Trung, Ba Tây, Ích Châu (nay là Lãng Trung, Nam Sung, Tứ Xuyên)
Mất: 249  Nam Trung (nay là khoảng giữa Tứ Xuyên và Vân Nam)
Tước hiệu: Bác Dương Đình hầu Bành Hương Đình hầu
Con cái: Mã Tu Mã Khôi Mã Dung
Mã Trung (chữ Hán: 馬忠; bính âm: Ma Zhong; ?-249), tên tự là Đức Tín (德信), là một viên tướng nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Mã Trung theo Gia Cát Lượng trong cuộc Nam chinh của quân Thục và lập nhiều chiến công, trở thành vị tướng cai quản vùng này ổn định trong nhiều năm.
Sự nghiệp > Thời Lưu Bị

Mã Trung người quận Ba Tây. Thuở nhỏ, ông được nhà ngoại nuôi dưỡng, mang tên là Hồ Đốc.
Vào cuối niên hiệu Kiến An (196-220) thời Hán Hiến Đế, ông được tiến cử làm Hiếu liêm, rồi thăng làm Huyện trưởng Hán Xương (thuộc quận Ba Tây) dưới chính quyền Lưu Bị.
Năm 222, Hán Chiêu Liệt Đế Lưu Bị bại trận ở Di Lăng chạy về phía tây, Thái thú Ba Tây là Diên Chi phái ông mang 5000 quân mã đến chi viện cho Lưu Bị.
Lưu Bị lui về thành Bạch Đế, ở trong cung Vĩnh An, có Hồ Đốc trấn thủ nên tạm yên tâm không bị quân Đông Ngô truy kích. Lưu Bị đàm đạo với Hồ Đốc xong rất vui lòng, cho rằng nước Thục không thiếu người hiền tài.
Sự nghiệp > Thời Lưu Thiện

Sau đó Hồ Đốc lấy lại họ Mã, đổi tên là Trung. Năm 223, Lưu Bị mất, Hậu chủ Lưu Thiện lên thay, Gia Cát Lượng làm thừa tướng điều hành triều chính. Mã Trung được thăng làm Môn hạ đốc.
Năm 225, ông theo Gia Cát Lượng tiến hành bình định Nam Trung dẹp lực lượng theo Đông Ngô phản Thục Hán của Ung Khải, Chu Bao và Mạnh Hoạch. Chiến dịch kết thúc, Mã Trung nhờ lập công lao, được phong làm thái thú quận Tường Kha, ở lại trấn thủ vùng Nam Trung để ổn định lòng dân địa phương. Sau mấy năm, người Nam Trung rất tâm phục triều Thục Hán.
Năm 230, Mã Trung được lệnh về bắc, ông được bổ nhiệm làm Tham quân phủ Thừa tướng Gia Cát Lượng, cùng Tưởng Uyển trấn thủ Thành Đô trong khi Gia Cát Lượng đi đánh Tào Ngụy.
Năm 231, Gia Cát Lượng lại ra quân đánh Ngụy, Mã Trung được phong làm chỉ huy một cánh quân. Đó là lần đầu tiên ông tham gia Bắc phạt.
Năm 233, một cường hào ở Nam Trung là Lưu Trụ nổi dậy chống Thục Hán. Tướng Thục Hán là Trương Dực xử lý tình hình không thỏa đáng, các quận phía nam lại hỗn loạn. Gia Cát Lượng lại phái Mã Trung đi thay Trương Dực. Ông nhanh chóng ổn định lại tình hình. Nhờ lập công, Mã Trung được phong làm Phấn uy tướng quân, Bắc Dương đình hầu.
Mã Trung coi trọng việc dùng chính trị quản lý vùng Nam Trung, không ưa dùng quân sự. Do đó vùng Nam Trung lại được yên ổn trong thời gian khá dài.
Năm 242, Mã Trung được lệnh về triều, cùng Đại tướng quân Tưởng Uyển lo việc quân. Ông được phong làm Trấn nam đại tướng quân.
Năm 244, Phí Y đi chống Tào Ngụy, Mã Trung được cử làm Thượng thư ở lại trấn thủ Thành Đô. Sau khi Phí Vĩ về triều, Mã Trung lại trở về trấn thủ Nam Trung.
Năm 249, Mã Trung lâm bệnh qua đời. Không rõ năm đó ông bao nhiêu tuổi. Dân chúng vùng Nam Trung thương tiếc, lập miếu thờ phụng ông.
Dòng họ

Sau khi ông mất, con là Mã Tu nối dõi. Người con thứ của ông là Mã Khôi sinh ra cháu là Mã Nghĩa. Mã Nghĩa sau này làm quan cho nhà Tấn, giữ chức Thái thú Kiến Ninh (quận thuộc Ích châu, nước Thục Hán cũ).
Nhận định

Mã Trung được đánh giá là người khoan hòa độ lượng, có bực tức không thể hiện ra mặt, xử sự quyết đoán, ân uy đều thích đáng. Dân chúng vùng Nam Trung vừa nể sợ vừa cảm mến ông.
Sau khi các danh tướng thời lập quốc qua đời, nước Thục Hán có 3 viên tướng kế tục nổi danh là Vương Bình giữ yên phía bắc (chống Tào Ngụy), Đặng Chi giữ yên phía đông (ngoại giao với Đông Ngô) và Mã Trung giữ yên phía nam (bình ổn Nam Trung).
Trong Tam Quốc diễn nghĩa > Bình Nam Man

Trong tác phẩm Tam Quốc diễn nghĩa, Mã Trung là tướng quân theo Gia Cát Lượng Nam Chinh tấn công người Man ở vùng Nam Trung do Man Vương Mạnh Hoạch cầm đầu.
Trong trận đầu, Mã Trung cùng Vương Bình xuất trận, Vương Bình ra mé tả, Mã Trung ra mé hữu nghênh địch thực chất, Vương Bình, Mã Trung chỉ là đi tiếp ứng. Vương Bình, Mã Trung cùng tiến quân. Trong trận đầu, Mã Trung là người chiếm được trại đối phương trước Triệu Vân.
Sau đó khi Mạnh Ưu đến trá hàng, Gia Cát Lượng gọi Ngụy Diên, Vương Bình, Mã Trung, Quan Sách mỗi người dặn mẹo mực vài câu. Sau đó Mã Trung cùng các tướng hợp lực bắt quân Man lần thứ hai. Trong trận thứ ba, Mã Trung cùng Vương Bình được Gia Cát Lượng cho lĩnh kế xuất quân đi trước, chủ yếu là nghi binh.
Trong trận thứ ba, tướng của quân Man là Chúc Dung phu nhân xuất trận, Trương Ngực bị đánh bại, Mã Trung vội xông ra cứu, quân Man lại xô cả vào vây bọc Mã Trung. Mã Trung hăm hở xốc tới đánh Chúc Dong phu nhân. Quân Man quăng dây ra giật chân ngựa, Mã Trung ngã và bị bắt. Chúc Dong giải cả hai tướng về động ra mắt chồng. Sau đó Chúc Dong phu nhân ra trận bị quân Thục bắt, Gia Cát Lượng sai người sang trại Mạnh Hoạch xin đem phu nhân đánh đổi hai tướng Mã Trung và Trương Ngực.
Trong trận thứ tư, Đái Lai động chúa trá hàng, Gia Cát Lượng biết được, sai Trương Ngực, Mã Trung dẫn hai nghìn quân tinh tráng phục sẵn hai bên hành lang, rồi sai tướng mở cửa cho quân địch vào rồi bắt hết.
Trong trận cuối cùng đấu với quân của Ngột Đột Cốt, Trương Ngực, Mã Trung dẫn chừng nghìn hàng binh dụ quân Ngột Đột Cốt và Mạnh Hoạch. Sau khi Mạnh Hoạch trúng bẫy, Trương Ngực, Mã Trung hai mặt đổ ra bắt sống Mạnh Hoạch.
Trong Tam Quốc diễn nghĩa > Bắc phạt

Sau đó Mã Trung được phong làm hữu quân, làm tướng trong cuộc Bắc phạt của Gia Cát Lượng. Trong lần tấn công ải Trần Thương, Khổng Minh sai sai Mã Trung, Trương Ngực mỗi người dẫn năm nghìn quân vây bọc mặt ngoài, để trong ngoài dồn vào mà đánh. Trương Ngực, Mã Trung dẫn quân đổ ra vây bọc quân Ngụy vào giữa trận, Mã Đại dẫn quân từ chỗ lửa sáng đánh lại. Quân Ngụy phải rút lui.
Trong chiến dịch thứ 3, tướng Ngụy là Trương Cáp, Đái Lăng dẫn binh kéo đến rất mạnh. Mã Trung, Trương Dực, Ngô Ý, Ngô Ban bốn tướng đón đánh theo kế của Khổng Minh, đánh lui Trương Cáp, Đái Lăng.
Trong lần xuất quân thứ 4, Mã Trung cùng các tướng cầm quân ra hội tại núi Kỳ Sơn. Khổng Minh gọi Mã Trung, Trương Ngực đến dặn rằng men theo con đường nhỏ trong núi, ngày phục đêm đi, ra tắt mé hữu núi Kỳ Sơn, đốt lửa lên làm hiệu, hội nhau với Mã Đại, Vương Bình, để cướp trại Tào Chân. Tào Chân bị trúng bẫy, Mã Đại, Vương Bình từ mặt sau đánh đến, Mã Trung, Trương Ngực cũng dẫn quân kéo lại. Quân Ngụy bại trận.
Trong lần xuất chinh thứ 5, Khổng Minh cho Khương Duy, Ngụy Diên mỗi người dẫn hai nghìn quân phục ở góc đông nam và tây bắc sai Mã Đại, Mã Trung mỗi người dẫn hai nghìn quân phục ở góc tây nam và đông bắc, cùng phối hợp đánh bại quân Ngụy. Khi quân Thục hết lương rút về, Khổng Minh sai Dương Nghi, Mã Trung dẫn một vạn tay cung nỏ đi mai phục trước ở hai bên đường Mộc Môn núi Kiếm Các. Quân Thục đã phục kích thành công, giết được tướng Ngụy là Trương Cáp.
Lần xuất quân thứ 6, Mã Trung được Khổng Minh sai đi cùng Khương Duy tấn công vào Vị Thủy. Tướng Ngụy là Tần Lãng bị phục kích, mé tả có Vương Bình, Trương Ngực, mé hữu có Mã Đại, Mã Trung, hai mặt đổ lại. Tần Lãng tử trận. Sau đó Mã Trung được cử đi cùng Mã Đại dẫn hai nghìn quân đến Vị Nam khởi sự đánh nhau. Tuy nhiên quân Thục sau đó phải rút về vì thiếu lương thảo.
Chú thích

↑  Trần Thọ, Tam quốc chí, Bùi Tùng Chi chú, Mã Trung truyện. Đến khi gặp Lưu Bị, ông vẫn mang tên Hồ Đốc
1 2 3  Trần Văn Đức, sách đã dẫn, tr 650
↑  Trần Văn Đức, sách đã dẫn, tr 651
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 674