stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
The Sword in the Stone (phim 1963)
Sản xuất

Năm 1939, Walt Disney nhận được tác quyền từ tác giả T. H. White để làm phim dựa trên cuốn The Sword in the Stone của ông, và các bản phác thảo ban đầu được thực hiện năm 1949. Khi phim Một trăm linh một chú chó đốm hoàn tất vào năm 1960, hai dự án được phát triển song song là Chanticleer và The Sword in the Stone. Chanticleer được phát triển bởi Ken Anderson và Marc Davis với mục tiêu sản xuất phim hoạt họa có bối cảnh hiện đại hơn. Cả hai đã tới kho lưu trữ của Disney, và quyết định chuyển thể câu chuyện trào phúng với tham khảo các ý tưởng trước đó đến tận những năm 40. Anderson, Davis, Milt Kahl, và đạo diễn Wolfgang Reitherman dành nhiều tháng chuẩn bị các phác họa tinh vi và tỉ mỉ cho Chanticleer. Trong buổi chiếu thử phác họa câu chuyện phim, đám đông những người đánh giá giữ im lặng, một giọng nói tuốt ở cuối phòng chỉ trích, "Anh không thể làm một con gà có tính cách được!". Giọng nói đó là Bill Peet. Khi phải chọn một trong hai dự án, Walt trả lời như tạt nước vào mặt Anderson rằng "Một chữ thôi!—C*t!" Trong khi đó, Thanh gươm trong đá được phát triển bởi một mình họa sĩ kỳ cựu Bill Peet. Sau khi Disney xem vở Broadway Camelot năm 1960, ông bật đèn xanh cho dự án thanh gươm trong đá. Ollie Johnston kể, "[Kahl] rất giận Bill vì không ủng hộ Chanticleer sau nhiều kỳ công ông đã đổ vào nó. Kahl nói, 'Tôi có thể vẽ một con gà rất tuyệt, anh biết chứ.' Bill trả lời, 'tôi cũng vậy.'" Peet nhớ lại "họ đã rất nhục khi phải nhận thua và nhường đường cho Thanh gươm trong đá...ông ấy đã cho họ đi con đường riêng, và họ làm ông thất vọng. Họ không hiểu rằng tôi không hề định bon chen với họ, chỉ đang cố làm việc mình thích làm. Tôi phải đứng giữa mấy cái sự ganh đua này, mà còn phải làm vừa lòng Walt nữa."
Trong hồi ký của mình, Peet quyết định viết kịch bản trước khi cho phác họa, dù cảm thấy phần dẫn chuyện "rắc rối, với huyền thoại vua Arthur bị đan xen với một tập hợp các giai thoại và huyền thoại khác", và cho rằng một mạch phim thẳng cần "sàng lọc và phân loại". Sau khi Walt nhận bản thảo đầu tiên của kịch bản, ông bảo Peet cần phải "chất" hơn. Với bản thảo lần hai, Peet kéo dài phim với nhiều khía cạnh bi từ câu chuyện gốc. Walt đã gọi điện từ Palm Springs, Florida để báo tin là ông đồng ý với bản thảo.
Tiếp nhận

Thanh gươm trong đá thành công về mặt thương mại, trở thành phim có doanh thu cao thứ sáu năm 1963. Phim thu về 22,182,353 đô la ở thị trường Bắc Mỹ, earning estimated theatrical rentals of $4.75 million., tuy nhiên lại nhận được các ý kiến trái chiều từ giới phê bình, cho rằng phim quá "hài hước" và ít dẫn dắt. Rotten Tomatoes báo cáo có 72% nhà phê bình cho đánh giá tích cực dựa trên 25 ý kiến phê bình với điểm trung bình 6.1/10. Kết luận cho thấy "một nỗ lực tử tế để thể hiện huyền thoại vua Arthur, The Sword in the Stone tuy có hoạt họa chưa đột phá, nhưng các nhân vật vẫn đáng nhớ và hấp dẫn." Nell Minow từ Common Sense Media cho 4 trên 5 sao nhận xét rằng "một tác phẩm kinh điển làm sống lại huyền thoại vua Arthur".
Trong cuốn sách The Best of Disney, Neil Sinyard cho rằng dù phim không nổi tiếng như các tác phẩm khác, Thanh gươm trong đá có phần hoạt họa xuất sắc, bố cục phức tạp và triết lý hơn các phim Disney khác. Sinyard cho rằng Walt Disney thấy phần nào đó của ông trong nhân vật Merlin, và bà Mim "ghét ánh nắng trong lành" có lẽ ám chỉ giới phê bình.
Tiếp nhận > Giải thưởng

Phim được đề cử giải Oscar cho Nhạc phim xuất sắc nhất năm 1963, nhưng thua giải vào tay Irma La Douce.
Viện phim Mỹ đã đề cử Thanh gươm trong đá vào danh sách AFI Top 10 phim hoạt họa xuất sắc.
Âm nhạc

Tất cả các ca khúc được viết bởi Robert B. Sherman và Richard M. Sherman.
| Mặt 1> STT | Mặt 1> Nhan đề | Mặt 1> Thời lượng |
| --- | --- | --- |
| 1. | "The Sword in the Stone" (Fred Darian) | 1:07 |
| 2. | "Higitus Figitus" (Merlin) | 1:49 |
| 3. | "That's What Makes the World Go Round" (Merlin và Arthur) | 2:21 |
| Mặt 2> STT | Mặt 2> Nhan đề | Mặt 2> Thời lượng |
| --- | --- | --- |
| 4. | "A Most Befuddling Thing" (Merlin) | 1:07 |
| 5. | "Mad Madam Mim" (Mim) | 2:10 |
| 6. | "Blue Oak Tree" (Sir Ector và Sir Pellinore) | 0:50 |
"The Magic Key"
"The Sand of Time"
Giải trí tại gia

Thanh gươm trong đá phát hành bản VHS hai lần. Một lần đầu năm 1986, là một phần của bộ sưu tập Walt Disney Classics collection và một lần nữa ngày 12 tháng 7 năm 1991. Phim tái bản trên VHS ngày 28 tháng 10 năm 1994. Nó được lần đầu phát hành trên DVD ngày 20 tháng 3 năm 2001 trong bộ sưu tập Walt Disney Gold Classic Collection với thêm hai video bonus: A Knight for a Day và Brave Little Tailor, cùng với các thông tin về phim và một tập Disneyland tựa đề "All About Magic". Bản DVD đặc biệt kỷ niệm 45 năm phát hành ngày 17 tháng 6 năm 2008. Phiên bản này có thêm game "Merlin's Magical Academy". Nhân dịp kỷ niệm 50 năm, phim phát hành bản Blu-ray ngày 6 tháng 8 năm 2013.
Trong các phương tiện khác

Nhiều nhân vật trong phim thường xuyên xuất hiện trong Disney's House of Mouse. Merlin được lồng tiếng bởi Hamilton Camp. Madam Mim cũng tham gia với vai phản diện trong Mickey's House of Villains. Merlin thường xuất hiện tại Disney Parks, là nhân vật duy nhất tham gia hoạt động meet-and-greets tại Disneyland Resort và Walt Disney World Resort. Ông cũng xuất hiện trong tiết mục mở màn Walt Disney's Parade of Dreams tại Disneyland Park, cầm trịch buổi The Sword in the Stone tại công trình King Arthur Carrousel ở Fantasyland, Disneyland. Năm 2014 và 2015, Chỉ thị y tế Change4Life của Anh dùng bài hát "Higitus Figitus" để quảng bá chương trình mùa hè "10 minute shake up" do Disney tài trợ.
Trong các phương tiện khác > Truyện tranh

Madam Mim được đưa vào Vũ trụ Vịt và đôi lúc nhập bọn với Magica De Spell và Beagle Boys. Bà cũng hay xuất hiện trong Vũ trụ chuột Mickey cùng với Black Pete và Phantom Blot. Mim nhiều lần "cảm nắng" Thuyền trưởng Hook; trong các truyện khác, với Phantom Blot. Trong nhiều tranh truyện Disney tại châu Âu, Mim đôi khi bớt ác và có vẻ lịch sự hơn.
Mim xuất hiện trong nhiều truyện tranh sản xuất tại Mỹ bởi Studio Program trong những năm 1960 và 1970, thường đi hỗ trợ Magica. Nhiều truyện này được xuất bản ở châu Âu và Nam Mỹ. Các họa sĩ nổi bật có thể kể đến như Jim Fletcher, Tony Strobl, Wolfgang Schäfer, và Katja Schäfer. Nhiều nhân vật mới được giới thiệu, bao gồm Samson Hex, học việc của Mim và Magica.
Trong các phương tiện khác > Trò chơi điện tử

Madam Mim xuất hiện trong game World of Illusion và là trùm thứ tư của game.
Merlin là nhân vật phụ trong series game Kingdom Hearts, lồng tiếng bởi Jeff Bennett trong Kingdom Hearts II. Trong game, Merlin sống trong căn lều hoang tại thị trấn Traverse với mẹ đỡ đầu của Lọ Lem, được vua Mickey cử đi hỗ trợ Sora, Donald, và Goofy trong các vấn đề về ma thuật. Ông có một cuốn sách cũ về cánh rừng Trăm Mẫu nơi Winnie the Pooh sinh sống. Khi cuốn sách bị sứt gáy và các trang giấy bay rải rác khắp vũ trụ, Merlin nhờ Sora đi tìm chúng. Ông tái xuất trong Kingdom Hearts: Chain of Memories, trong trí tưởng tượng về quá khứ của Sora. Trong Kingdom Hearts II, Merlin chuyển tới Hollow Bastion để giúp nhóm của Leon trong vai trò là thành viên của Hội đồng tái lập thị trấn, đối lập với Cid, người thiên về khả năng tin học lão luyện của mình hơn ma thuật của Merlin. Merlin lần nữa hướng dẫn Sora, Donald và Goofy, và tiếp tục nhờ họ đi tìm các phần bị mất của cuốn sách của Pooh. Tại một thời điểm trong game, ông được triệu hồi về lâu đài Disney bởi Minnie để đối phó với Maleficent, và xây một cánh cổng dẫn về quá khứ của tòa lâu đài (Timeless River) để bộ ba nhân vật chính khám phá và ngăn chặn kế hoạch của Maleficent và Pete. Trong Kingdom Hearts Birth by Sleep, Merlin gặp Terra, Aqua và Ventus, và cho họ quyền đi vào khu rừng Trăm Mẫu. Phần này cũng cho biết rằng Terra là người trao cho ông cuốn sách sau khi tìm thấy nó trong vườn Radiant. Theo nhà sáng tạo game Tetsuya Nomura, một thế giới dựa theo phim Thanh gươm trong đá đáng lẽ xuất hiện trong Kingdom Hearts 3D: Dream Drop Distance, nhưng ý tưởng bị hủy bỏ.
Trong các phương tiện khác > Phim điện ảnh

Theo The Hollywood Reporter, Disney đang phát triển một phiên bản điện ảnh người đóng của Thanh gươm trong đá với Bryan Cogman biên kịch và Brigham Taylor sản xuất.
Léon Jean Laurent Chavassieux

| Léon Chavassieux |
| --- | --- |

Quyền Toàn quyền Đông Pháp
Nhiệm kỳ Tháng 3, 1894 - Tháng 10, 1894
Tiền nhiệm: Jean-Marie de Lanessan
Kế nhiệm: François Pierre Rodier (quyền) Armand Rousseau
 
Thông tin cá nhân
Tên đầy đủ:  
Léon Jean Laurent Chavassieux
Sinh: 1848
Mất: 1895
Giới tính: nam
Quốc tịch: Pháp
x • t • 
Léon Jean Laurent Chavassieux (1848 - 1895) là quan cai trị Pháp ở Đông Dương. Ông này vào năm 1887 được Thống đốc Nam Kỳ cử làm Chủ tỉnh Tây Ninh ở Nam Kỳ, rồi cùng năm 1887 (có lẽ là cuối năm 1887) được cử làm Khâm sứ Trung Kỳ, Thống sứ Bắc Kỳ (27/10/1891 - 20/7/1893) và Quyền Toàn quyền Đông Dương từ tháng 3 đến tháng 10/1894. Chết năm 1895. Mộ của ông được xây trên đỉnh vườn hoa Chavassieux (nay là vườn hoa Diên Hồng) và được thiết kế bởi kiến trúc sư Harlay.
Chiến tranh Hán–Việt (42–43)

Xem thêm: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
| x t Kháng chiến của Việt Nam |
| --- | --- |
Chống Tần (218–208 TCN) • Chống Triệu (179 TCN) • Chống Tây Hán (111 TCN) • Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (Chiến tranh Hán–Việt (42-43)) • Chống Đông Hán lần 2 (157-160) • Chống Đông Hán lần 3 (178-181) • Chống Đông Ngô (248) • Chống Lưu Tống (468) • Chống Lương (542–550) • Chống Đường lần 1 (687) • Chống Đường lần 2 (722) • Chống Đường lần 3 (791) • Chống Nam Hán lần 1 (930–931) • Chống Nam Hán lần 2 (938) • Chống Tống lần 1 (981) • Chống Tống lần 2 (1075–1077) • Chiến tranh Nguyên Mông – Đại Việt * (Chống Nguyên-Mông lần 1 (1258) • Chống Nguyên–Mông lần 2 (1285) • Chống Nguyên-Mông lần 3 (1287–1288)) • Chống Minh lần 1 (1406–1407) • Chống Minh lần 2 (1407–1413) • Chống Minh lần 3 (1418–1427) • Chống Xiêm (1785) • Chống Thanh (1788–1789) • Chống Pháp lần 1 (1858–1884) • Chống Nhật (1940–1945) • Chống Pháp lần 2 (1945–1954) • Chống Mỹ (1954–1975)
Chiến tranh Hán-Việt 42-43 là tên gọi của cuộc chiến do tướng nhà Đông Hán Mã Viện chỉ huy chống lại quân nổi dậy của Hai Bà Trưng ở đất Việt năm 42-43.
Hoàn cảnh

Sau cuộc nổi dậy của Hai Bà Trưng năm 40, Tô Định bỏ chạy, phần đất thuộc bộ Giao Chỉ (gồm 4 quận Hợp Phố (tức Quảng Đông), Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam) tách ra khỏi lãnh thổ nhà Đông Hán, trở thành một vùng đất độc lập. Trưng Trắc và Trưng Nhị lấy đất Mê Linh làm kinh đô, phong chức tước cho những người cùng tham gia khởi nghĩa. Chính quyền của 2 bà tuy còn sơ khai nhưng cũng đã là một nhà nước độc lập, tự chủ. Hai Bà đã miễn thuế cho dân 2 quận Giao Chỉ và Cửu Chân trong 2 năm.
Tại phương Bắc, Hán Quang Vũ Đế mới hoàn thành việc thống nhất Trung Quốc sau chiến tranh kéo dài từ cuối thời nhà Tân. Trong nước chỉ còn những cuộc nổi dậy nhỏ, vì vậy vua Hán có thời gian chú tâm đến Giao Chỉ.
Vua Hán điều binh

Năm 42, Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú hạ chiếu cho các quận Trường Sa, Hợp Phố chuẩn bị xe thuyền, sửa đường và trữ lương đi đánh Giao Chỉ.
Vua Hán phong tướng Mã Viện đã 58 tuổi làm Phục ba tướng quân, Lưu Long làm Phó tướng, Đoàn Chí làm Lâu Thuyền tướng quân sang đánh đất Giao Chỉ. Quân Hán bao gồm 8.000 quân lấy từ các quân Trường Sa, Quế Dương, Linh Lăng, 12.000 quân lấy ở bộ Giao Chỉ.
Tổng cộng quân Hán có 2 vạn người cùng 2000 thuyền xe. Đội quân này gồm toàn người Hoa Nam, quen thuộc thủy thổ phương Nam, lại có sự chỉ huy của Mã Viện, viên tướng giàu kinh nghiệm chiến trận.
Diễn biến cuộc khởi nghĩa   ở Lãng Bạc - Cấm Khê > Trận Lãng Bạc - Cấm Khê

Quân Mã Viện chia thành 2 đạo thủy bộ dự tính hội quân ở Hợp Phố để tiến đánh. Tuy nhiên khi đến Hợp Phố thì Đoàn Chí chết vì bệnh nên Mã Viện thống suất toàn quân tiến theo ven biển, ngược sông Bạch Đằng tới sông Lục Đầu rồi vào đất Giao Chỉ, đi thẳng tới Lãng Bạc.
Quân Hán tiến đến Long Biên, Tây Vu và Lãng Bạc ở phía đông Cổ Loa. Hai Bà Trưng từ Mê Linh qua Cổ Loa xuống Lãng Bạc đón đánh quân Hán. Tại đây, hai bên đã giao chiến dữ dội. Quân Hán không hợp thủy thổ phương Nam, nhiều người bị chết, trong đó có Bình Lục hầu Hàn Vũ.
Quân Hai Bà Trưng có nhiều tướng giỏi và thiện chiến như Thánh Chân công chúa Lê Chân, Thụy Nương, Nguyệt Nga, Đặng Vạn Phúc, Nguyễn Như Hoàng, Nguyễn Thị Quỳnh Chân, Cao Thị Liên, Trương Thị Cả, Đại Nguyên Soái Cai Công Nhiều lần đánh thắng quân Hán.
Trong lần tập kích bất ngờ vào ban đêm ở thành Bảo Đà nay thuộc Thanh Oai, Hà Nội, do Hổ Vệ Thượng Tướng Quân Nguyễn Như Hoàng chỉ huy đội quân tinh nhuệ. quân Hán trúng kế binh bại như núi đổ thiệt hại hơn 5000 quân, gần 60 bộ tướng của Mã Viện bị chém, thu được 5 vạn thạch lương thực .Hổ Vệ Thượng Tướng Quân Nguyễn Như Hoàng lệnh quân sĩ chia cho dân 2 vạn, sung công quân đội được 3 vạn.
Càng thua, vua Hán càng tìm mọi cách quy phục đất Giao Chỉ, Tăng cường viện binh cho đoàn quân viễn chinh thêm 10.000 quân và vô số lương thảo, cuộc chiến tiếp tục nổ ra khốc liệt giữa hai đội quân của Hán Quang Vũ Đế và Trưng Nữ Vương.
Giao chiến lâu ngày, quân Hai Bà Trưng thiếu trang bị và kinh nghiệm, không địch nổi đạo quân thiện chiến của Mã Viện. Tháng 3 âm lịch tức tháng 4 năm 43, quân Việt bại trận. Mã Viện truyện chép: Viện chém vài nghìn đầu, bắt hàng hơn vạn người...
Sau trận Lãng Bạc, Trưng Vương phải thu quân về giữ Cổ Loa một thời gian rồi phải lui về Mê Linh, sau đó chạy sang Cấm Khê.
Tại Cấm Khê, quân của Hai Bà tiếp tục bị đánh bại. Quân Hán chém hơn nghìn người, bắt hàng hơn 2 vạn quân khởi nghĩa. Theo truyền thuyết dân gian Việt Nam thì hai bà chạy đến sông Hát thì nhảy xuống sông tự sát. Còn theo các sách Thống chí và Hậu Hán thư thì hai bà đều bị chém. Theo sách Hậu Hán thư phần Lưu Long truyện thì Lưu Long đuổi theo bắt được Trưng Nhị còn trong Mã Viện truyện thì cho biết quân Mã Viện khi truy sát quân nổi dậy tới Cấm Khê đã chém được cả Trưng Trắc lẫn Trưng Nhị và đem đầu về Lạc Dương. Sau khi chiến thắng, Mã Viện cho lui quân về Luy Lâu để thu phục quận thành và nghỉ ngơi.
Thời điểm Hai Bà mất được xác định chưa thống nhất. Hán thư ghi sự kiện diễn ra tháng 4 âm lịch, tức là tháng 5 dương lịch năm 43. Theo truyền thuyết dân gian Việt Nam, Hai Bà tự vẫn vào ngày 8 tháng 3, nên về sau lấy ngày này làm ngày hội Hát Môn.
Sau khi Hai Bà Trưng mất thì những cuộc kháng cự của người Việt vẫn còn tiếp tục kéo dài và gây nhiều thương vong cho quân Hán.
Diễn biến cuộc khởi nghĩa   ở Lãng Bạc - Cấm Khê > Mã Viện tấn công Cửu Chân

Sau khi chiếm lại quận Giao Chỉ, Mã Viện tiếp tục tiến vào đất Cửu Chân. Ông đem theo hơn 20.000 binh sĩ cùng hơn 2.000 lâu thuyền lớn nhỏ đi đánh tướng của Trưng Vương là Đô Dương, từ huyện Vô Công tới huyện Cư Phong, chém và bắt hơn 5.000 người. Sách Thủy Kinh Chú chép: "tháng 10 năm 19 hiệu Kiến Vũ [năm 43], Mã Viện vào quận Cửu Chân ở miền Nam, đến huyện Vô Công, tướng giặc đầu hàng, lại tiến vào huyện Dư Phát. Cừ súy là Chu Bá bỏ quận mà vào rừng sâu... Mã Viện lại chia binh làm 2 đạo, 1 đạo vào huyện Vô Biên, 1 đạo đến huyện Cư Phong. Phàm tướng giặc không hàng đều bị chém đầu đến mấy trăm người. Thế là đất Cửu Chân yên..."
Riêng đất Nhật Nam thì các bộ lạc ở rải rác không tham dự cuộc nổi dậy nên Mã Viện không tiến quân nữa.
Sau cuộc chiến

Sau khi lực lượng kháng chiến cuối cùng của Đô Dương bị triệt hạ ở Cửu Chân, nhiều quý tộc người Việt bị giết hoặc bị bắt đi đày sang Linh Lăng, Hồ Nam có tới 300 người. Chế độ Lạc tướng bị dẹp, thay thế bằng chế độ trực trị tới cấp huyện. Về sau chỉ có một số quý tộc người Việt được cử giữ chức huyện lệnh nhưng cũng không có quyền thế tập cha truyền con nối.
Theo Hậu Hán thư: Viện khi đi qua chỗ nào cũng đặt quận huyện, xây thành quách, đào sông tưới ruộng để sinh lợi cho dân. Tuy nhiên, Đào Duy Anh có bình luận thêm rằng Chúng ta không có tài liệu trực tiếp để biết thêm tình hình phát triển kinh tế nông nghiệp do cuộc kinh lý của Mã Viện. Mã Viện cũng tâu về triều đình nhà Hán rằng luật lệ của người Việt khác với người Hán và xin thi hành Pháp chế để ước thúc họ. Ngoài ra Mã Viện cho rằng chế độ quận huyện trước kia lỏng lẻo, nay phải thi hành chặt chẽ hơn, bèn tâu với Hán Quang Vũ Đế chia đất Tây Vu là đất của con cháu An Dương Vương thêm 2 huyện mới là Phong Khê và Vọng Hải bởi huyện Tây Vu có 32.000 nhà mà biên giới thì cách xa huyện trị đến hơn nghìn lý.
Người dân Cửu Chân chỉ có một số ít biết cày bừa bằng trâu bò, phần nhiều còn làm nghề săn bắn. Sau khi chiếm cứ các thành, quân Hán cũng xây thành quách để đồn trú và đặt quận huyện y như quận Giao Chỉ.
Sau khi kinh lý 2 quận, Mã Viện mới thu quân trở về nước năm 44. Quân Hán bị thương vong rất nhiều, khi trở về chỉ còn non nửa so với lúc xuất phát.
Chú thích

1 2 3 4 5 6 7 8 9  Hậu Hán thư, Liệt truyện: quyển 24 - Mã Viện liệt truyện
↑
1 2  Nguyễn Cảnh Minh, Lịch sử VN từ nguồn gốc đến Thế kỷ X, tr. 97, Nhà xuất bản SP.
↑  Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà Xuất bản Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, tr. 181.
↑  Văn Lang, Quỳnh Cư, Nguyễn Anh - Danh nhân đất Việt, tr. 31, Nhà Xuất bản Thanh Niên, Hà Nội, 1995.
1 2
1 2  Đào Duy Anh, Lịch sử VN từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX, tr. 104.
↑  Lịch sử Việt Nam, tập 1, Nhà Xuất bản Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, tr. 182
↑  Nguyễn Cảnh Minh, Lịch sử VN từ nguồn gốc đến Thế kỷ X, tr. 98, Nhà Xuất bản SP.
↑  Nguyễn Cảnh Minh, Lịch sử VN từ nguồn gốc đến Thế kỷ X, tr. 99, Nhà Xuất bản SP.
1 2 3  Đào Duy Anh, Lịch sử VN từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX, tr. 105.
↑  Đào Duy Anh, Lịch sử VN từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX, tr. 106-7.
↑  Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, Lịch sử Việt Nam, tập 1, tr. 185, Nhà Xuất bản Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, 1991.
| x t Bắc thuộc lần 2 (43–541) |
| --- | --- |
Các triều đại Trung Quốc đô hộ:  Đông Hán  Đông Ngô  Tào Ngụy  Nhà Tấn  Lưu Tống  Nam Tề  Nhà Lương 
Các sự kiện, cuộc chiến:  Thất bại của Hai Bà Trưng  Khởi nghĩa Lương Long  Chăm Pa ly khai  Khởi nghĩa Bà Triệu  Khởi nghĩa Lý Trường Nhân  Lý Bí khởi nghĩa 
Các lĩnh vực:  Chính trị  Hành chính  Kinh tế  Tôn giáo
Nguyễn Hữu Khiếu

| Nguyễn Hữu Khiếu> Chức vụ.Đại biểu Quốc hội Việt Nam |
| --- | --- |
Nhiệm kỳ: 1960 – 1975
 
Bộ trưởng Bộ Lao động
Nhiệm kỳ: 11 tháng 10 năm 1965 – 26 tháng 4 năm 1974
Tiền nhiệm: Nguyễn Văn Tạo
Kế nhiệm: Nguyễn Thọ Chân
 
Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa
Nhiệm kỳ: Tháng 4, 1959 – Tháng 6, 1959
 
Đại sứ đặc mệnh toàn quyền tại Liên Xô
Nhiệm kỳ: 26 tháng 4 năm 1974 – 
Tiền nhiệm: Võ Thúc Đồng
Kế nhiệm: Nguyễn Hữu Mai
 
Bí thư Tỉnh ủy Bình Trị Thiên
Nhiệm kỳ: 6 tháng 3 năm 1976 – tháng 9 năm 1976
Phó Bí thư: Cổ Kim Thành Bùi San Nguyễn Húng
Tiền nhiệm: chức vụ thành lập
Kế nhiệm: Bùi San
 
Thông tin cá nhân
Sinh: (1915-10-15)15 tháng 10, 1915 xã Triệu An, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị
Mất: 1 tháng 1, 2005(2005-01-01) (89 tuổi) Hà Nội
Đảng chính trị:  Đảng Cộng sản Việt Nam
Con cái:  Nguyễn Hữu Dũng  Nguyễn Hữu Thọ  Nguyễn Thị Hữu Thiện  Nguyễn Hữu Vinh (Anh Ba Sàm) 
Nguyễn Hữu Khiếu (1915 - 2005) là nhà chính trị, nhà ngoại giao Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa III, khóa IV, đại biểu Quốc hội khóa II, khóa III, khóa IV (1960-1975), đã từng giữ các chức vụ Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa, Trưởng ban Nông nghiệp Trung ương, Bộ trưởng Bộ Lao động (1965-1974), Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Liên Xô, Bí thư Tỉnh ủy Bình Trị Thiên (3/1976-9/1976), Bí thư Ban Cán sự Đảng Ngoài nước.
Tiểu sử

Nguyễn Hữu Khiếu còn có tên gọi khác là Thiện, sinh ngày 15 tháng 10 năm 1915.
Ông có quê quán ở xã Triệu An, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.
Quá trình hoạt động cách mạng

Từ năm 1940 đến năm 1943, Nguyễn Hữu Khiếu bị thực dân Pháp giam tại nhà lao Đăk Mil (huyện Đắk Mil, tỉnh Đắc Nông).
Tháng 3 năm 1945 ông là Ủy viên Xứ ủy Ai Lao tại Lào.
Trong kháng chiến chống Pháp, ông làm Phó Bí thư Liên khu ủy Liên khu 4 kiêm Giám đốc Công an Liên khu IV.
Với cương vị Giám đốc Công an khu 4 Nguyễn Hữu Khiếu là người rất thương đồng đội, tin tưởng đồng đội. Ông rất hiểu và biết "dùng" cán bộ của mình để bố trí đúng người đúng việc vì lực lượng Công an Khu 4 lúc bấy giờ được ông tập hợp rất nhiều người ở nhiều ngành nghề tham gia, đại bộ phận là nhân viên còn rất trẻ. Ông biết "cài cắm" ai vào nhiệm vụ nào để hoàn thành nhiệm vụ tốt nhất. Trong lúc bộn bề công việc mà vẫn đạp xe hơn năm chục cây số, thay mặt nhà trai đi hỏi vợ cho cán bộ của mình. Anh em ốm đau, ông dặn dò hậu cần phải chăm lo tốt bữa ăn cho anh em.
Ông đã xây dựng lực lượng Công an Khu 4 trong sạch, vững mạnh, không có một cán bộ nào phạm sai lầm nghiêm trọng. Đặc biệt, ông rất quan tâm đào tạo cán bộ kế cận. Trong các cuộc họp giao ban của Ban giám đốc, ông đều mời lãnh đạo phòng, ban tới dự, cùng nghe chủ trương, cùng bàn biện pháp, lắng nghe ý kiến của anh em. Vì vậy, không khó khăn khi bố trí cán bộ thay thế.
Ông dặn dò của nhân viên dưới quyền: "Sự rèn luyện của người chiến sĩ cũng như rèn một cái dùi, lấy cái dùi ấy đâm vào vách đất, thì đừng vội tự mãn - phải rèn cho đến khi đem nó đâm vào tường vôi mà không bị quằn mũi".
Ông là người có tầm nhìn chiến lược, dự đoán được ngày hòa bình lập lại và trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó tích cực, tranh thủ chuẩn bị lực lượng tình báo để tung vào hàng ngũ kẻ thù bằng nhiều con đường, chuẩn bị cho cuộc đấu tranh lâu dài. Nhiều cán bộ tình báo đã ở vị trí lãnh đạo, giữ trọng trách trong bộ máy của địch, biết cách dùng địch để địch mắc mưu ta, khiến chúng không lường được.
Công tác chính quyền dân sự và ngoại giao

Sau năm 1954, ông tiếp tục giữ các cương vị quan trọng Đại biểu Quốc hội Việt Nam (Khóa II, Khóa III, Khóa IV), Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa, Trưởng ban Nông nghiệp Trung ương, Bộ trưởng Bộ Lao động Việt Nam, Đại sứ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Liên Xô.
Năm 1960, tại Đại hội Đảng lần thứ 3, ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và làm Trưởng ban Nông nghiệp Trung ương.
Từ năm 1960 đến năm 1965, ông tham gia công tác Quốc hội, được bầu làm Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Kế hoạch và Ngân sách . Ngày 11 tháng 10 năm 1965 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ra Nghị quyết số 166 miễn nhiệm chức ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ông để chuyển sang nhận nhiệm vụ ở Hội đồng Chính phủ.
Tháng 10 năm 1965, ông được bổ nhiệm giữ chức vụ Bộ trưởng Bộ Lao động, nay là Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội thay ông Nguyễn Văn Tạo cho đến tháng 4 năm 1974. Người thay thế ông là ông Nguyễn Thọ Chân.
Từ tháng 3 năm 1974 đến tháng 3 năm 1976, ông được bổ nhiệm chức vụ Đại sứ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Liên Xô thay cho ông Võ Thúc Đồng theo Nghị quyết số 440 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Năm 1975 ông còn kiêm thêm chức Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam tại Afghanistan.
Từ ngày 6 tháng 3 năm 1976 đến tháng 9 năm 1976, ông là Bí thư Tỉnh ủy đầu tiên của tỉnh Bình Trị Thiên (Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên). Đến tháng 10 ông Bùi San được Ban Bí thư Trung ương Đảng cử thay ông làm Bí thư Tỉnh ủy.
Tháng 12 năm 1976, tại Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IV, ông được bầu làm Ủy viên Trung ương Đảng khóa IV (1976 – 1982).
Từ năm 1976 đến năm 1980, ông tiếp tục làm Đại sứ Việt Nam tại Liên Xô lần thứ 2. Khi hết nhiệm kỳ, người thay thế là ông Nguyễn Hữu Mai.
Sau đó ông giữ chức vụ Bí thư Ban Cán sự Đảng ngoài nước cho đến khi nghỉ hưu.
Ông mất đột ngột tại Hà Nội vào ngày 1 tháng 1 năm 2005, không lâu sau lễ mừng thọ 90 tuổi.
Gia đình

Nguyễn Hữu Vinh hay còn gọi là Anh Ba Sàm là con trai của ông.
Nguyễn Hữu Vinh sinh ngày 15/09/1956 ở Hà Nội. Là con út trong gia đình (anh cả Nguyễn Hữu Dũng, anh trai Nguyễn Hữu Thọ, chị gái Nguyễn Thị Hữu Thiện) có truyền thống cách mạng.