Quả bóng vàng Việt Nam
Khái quát > Ra đời và phát triển

Xem thêm: Myanmar 1–2 Việt Nam (SEA Games 1995)
Ý tưởng về giải thưởng Quả bóng vàng Việt Nam đã ra đời vào năm 1995, ngay sau khi đội tuyển Việt Nam lọt vào trận chung kết môn bóng đá nam Đại hội Thể thao Đông Nam Á lần thứ 18 tại Thái Lan, thành tích mà bóng đá Việt Nam lần đầu đạt được từ khi tái hòa nhập với thể thao Đông Nam Á. Người được cho là khởi xướng ra giải thưởng này là cố nhà báo Đỗ Minh Hùng, người sau này giữ chức phó ban báo Sài Gòn Giải Phóng Thể thao. Chứng kiến bàn thắng vàng của Trần Minh Chiến trong trận bán kết với đội tuyển Myanmar, ngay trong đêm chiến thắng, ông Hùng đã nảy ra ý tưởng tổ chức giải thưởng để vinh danh các cầu thủ Việt Nam đã có những đóng góp, thành tích, dấu ấn nổi bật trong năm. Ông đã soạn thảo đề án cho giải thưởng chỉ trong bốn giờ đồng hồ rồi trình lên ban biên tập báo Sài Gòn Giải Phóng, và nhanh chóng được đồng ý. Chữ "vàng" trong tên giải "Quả bóng vàng" được lấy ý từ chính "bàn thắng vàng" của Trần Minh Chiến. Theo Sài Gòn Giải Phóng, khi bàn về ý tưởng giải thưởng "Quả bóng vàng" cho cầu thủ Việt Nam, họ lo ngại cái bóng quá lớn của giải thưởng Quả bóng vàng châu Âu, song cuối cùng vẫn tiến hành tổ chức bởi nó "là sân chơi của riêng cầu thủ Việt Nam và họ xứng đáng được tôn vinh với tên gọi đó". Còn nhà báo Minh Hùng thì thông tin ngay trước trận chung kết SEA Games 18 với Thái Lan là sẽ có giải thưởng "Quả bóng vàng Việt Nam" và kêu gọi sự ủng hộ.
Vào những năm 1995–1996 tại Thành phố Hồ Chí Minh, không có nhiều cửa hàng bán cúp lưu niệm, những chiếc cúp có hình quả bóng cũng được xem là hiếm. Ban tổ chức đã phải mang bản vẽ thiết kế đến những tiệm đúc lư đồng để làm cúp trao cho người chiến thắng, và những sản phẩm "quả bóng vàng Việt Nam" ban đầu bị so sánh như "những quả dừa khô". Quá trình bình chọn diễn ra song song, và chỉ ba tháng sau trận chung kết SEA Games 18, lễ trao giải Quả bóng vàng Việt Nam đã được tổ chức lần đầu tiên với danh hiệu được trao cho Lê Huỳnh Đức, người đã góp công lớn vào thành tích của tuyển Việt Nam cũng như vô địch giải các đội mạnh Việt Nam năm 1995 với đội bóng đá Công an Thành phố Hồ Chí Minh. Vào năm 1998, lần đầu tiên giải thưởng này được đưa ra Hà Nội tổ chức và cầu thủ Nguyễn Hồng Sơn đã đoạt danh hiệu.
Năm 2000, giải thưởng Quả bóng vàng Việt Nam được bổ sung thêm hai hạng mục là Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất và Cầu thủ nước ngoài xuất sắc nhất, với Phạm Văn Quyến và Iddi Batambuje – lúc đó đều thi đấu cho Sông Lam Nghệ An – là những người giành chiến thắng. Năm 2001, ý tưởng về danh hiệu "Quả bóng vàng Việt Nam" dành cho cầu thủ nữ được đề xướng và triển khai lần đầu vào một năm sau đó. Năm 2012, hạng mục "Cầu thủ trẻ nữ xuất sắc nhất" lần đầu được đưa vào xét chọn. Vào năm 2015, giải thưởng có thêm hạng mục dành cho "cầu thủ futsal nam xuất sắc nhất". Năm 2016, sau những thành công của futsal Việt Nam tại các giải đấu quốc tế, giải thưởng Quả bóng vàng Việt Nam dành cho futsal được đưa vào tổ chức và bình chọn. Vào các năm 2016, 2019 và 2023, Quả bóng vàng Việt Nam có thêm hạng mục giải phụ mang tên "giải Cống hiến" trao cho các cá nhân đã có những đóng góp nổi bật đối với bóng đá Việt Nam.
Giải thưởng Quả bóng vàng Việt Nam năm 2013 không được trao do những thất bại của bóng đá Việt Nam trong năm này cũng như nhiều vấn đề tiêu cực khác của bóng đá trong nước thời điểm đó. Năm 2021, do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 tại Việt Nam, một số hạng mục của danh hiệu này đã không được bình chọn và trao giải.