Cách mạng 1989

| Sự sụp đổ của các nước CNXH ở Liên Xô và Đông Âu 1989 |
| --- | --- |
Một phần của Chiến tranh lạnh
Sự sụp đổ của Bức tường Berlin năm 1989
Ngày: 21 tháng 4 năm 1988 – 24 tháng 9 năm 1993 (5 năm, 5 tháng và 3 ngày)
Địa điểm: Châu Âu (Chính xác ở trung tâm châu Âu, sau đó lan sang Đông Nam và Đông Âu) Trung quốc Liên Xô Các nước XHCN ở các bộ phận khác của châu Âu và thế giới
Nguyên nhân:  Kinh tế trì trệ  Bức màn sắt  Cải tổ ở Liên Xô thất bại  Sự kích động từ phương Tây  Các phong trào ly khai, chủ nghĩa chống cộng và chủ nghĩa dân tộc trỗi dậy  Chủ nghĩa tự do gia tăng cùng mong muốn chế độ xã hội dân chủ và nền kinh tế tư nhân của người dân 
Mục tiêu:  Xóa bỏ nền kinh tế bao cấp lạc hậu  Để tự do hoạt động kinh tế  Hội nhập toàn cầu hóa và Kinh tế thị trường  Phê phán chủ nghĩa Marx  Bầu cử tự do, lựa chọn đa đảng  Hội nhập châu Âu  Tự do báo chí, phương tiện truyền thông  Tự do các phong trào biểu tình  Tự do tôn giáo  Tự do ngôn luận  Bảo vệ Nhân quyền  Quyền của người lao động  Bình đẳng  Dân chủ tự do  Dân chủ xã hội  Chủ nghĩa tư bản  Chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa dân tộc 
Hình thức: Cải cách, biểu tình, đấu tranh, bạo động
Kết quả: Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu sụp đổ Kết thúc hoàn toàn Chiến tranh lạnh, phần lớn các nước thuộc hệ thống xã hội chủ nghĩa tan rã, phần thắng nghiêng về Hoa Kỳ và đồng minh phương Tây  Liên Xô tan rã thành các nước cộng hòa mới, bao gồm Nga (quốc gia chính)  Quyền lực chính trị được chuyển giao cho Chính phủ phi cộng sản, diễn ra hoà bình ở Ba Lan, Hungary, Đông Đức, Tiệp Khắc, Bulgaria và Albania  Chiến tranh xảy ra ở Nam Tư và một số nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ.  Nam Tư, Tiệp Khắc tan rã  Sụp đổ của Chính phủ cộng sản chủ nghĩa ở Afghanistan, Angola, Bénin, Cộng hòa Congo Ethiopia, Mông Cổ, Mozambique, Somalia và Yemen  Đàn áp những người cộng sản ở Romania  Tái thống nhất nước Đức  Đại hội đảng ở Ấn Độ đã thông qua cải cách tự do mới 1991  Xảy ra đàn áp phong trào biểu tình ở Trung Quốc  Giải thể hiệp ước Khối Warsaw, hội nhập của hầu hết các cựu thành viên Khối Warsaw vào khối NATO và Liên minh châu Âu.  Liên Xô rút quân khỏi Afghanistan, Mujahideen lên nắm quyền ở Afghanistan  Thống nhất đất nước Yemen  Tăng cường hợp tác liên minh châu Âu  Thái độ hoài nghi về chủ nghĩa cộng sản khắp nơi trên thế giới kết hợp với giảm hỗ trợ cho phong trào cộng sản và cánh tả, đặc biệt là ở châu Âu  Mở rộng mạng lưới internet vào Liên Xô và Đông Âu   Những thay đổi ở hàng chục quốc gia khác, đặc biệt là liên quan đến sự gia tăng tiêu dùng  Nạn đói Bắc Triều Tiên và bắt đầu sự cải thiện quan hệ ngoại giao giữa 2 miền Triều Tiên.  Sự lây lan của văn hóa và chủ nghĩa tư bản của Mỹ tới các nước cộng sản, như McDonald's xâm nhập vào thị trường Nga và Trung Quốc năm 1990.  Nền kinh tế thị trường bắt đầu xuất hiện ở Trung Quốc và Việt Nam  Thiết lập trật tự thế giới mới  Bắt đầu những xung đột hậu Xô Viết đầu tiên 
Sự sụp đổ của các quốc gia cộng sản Liên Xô và Đông Âu còn được gọi là: Các cuộc cách mạng 1989, Mùa thu của chủ nghĩa cộng sản, sự sụp đổ của chủ nghĩa Stalin, sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản, sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội, Mùa thu của chủ nghĩa xã hội, mùa thu các quốc gia, mùa xuân châu Âu.
Cách mạng 1989, hay còn được gọi là Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu (còn được gọi bằng nhiều tên gọi khác như là Mùa thu của phong trào Cộng sản, Sự sụp đổ của khối Cộng sản chủ nghĩa, Các cuộc cách mạng ở Đông Âu và Mùa thu của các Quốc gia) là sự sụp đổ mang tính hệ thống của các nhà nước chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản theo chủ nghĩa Marx-Lenin tại Liên Xô, Đông Âu và một số nước khác.
Các sự kiện của cuộc cách mạng toàn diện bắt đầu ở Ba Lan vào năm 1989 và tiếp tục ở Hungary, Đông Đức, Bulgaria, Tiệp Khắc và Romania. Một đặc điểm chung của hầu hết những cuộc cách mạng này là việc sử dụng rộng rãi các chiến dịch Phản kháng dân sự, thể hiện sự phản đối của dân chúng đối với việc tiếp tục hệ thống đơn đảng và góp phần tạo ra áp lực thay đổi. Romania và Afghanistan là hai nước duy nhất lật đổ chế độ cộng sản bằng bạo lực. Các cuộc biểu tình ở Quảng trường Thiên An Môn (tháng 4 đến tháng 6 năm 1989) không thể kích thích những thay đổi chính trị lớn ở Trung Quốc, nhưng những hình ảnh gây ảnh hưởng về sự can đảm bất chấp mọi thứ trong cuộc biểu tình đó đã giúp thúc đẩy các sự kiện ở những nơi khác trên thế giới. Vào ngày 4 tháng 6 năm 1989, Công đoàn Đoàn kết đã giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử tự do một phần ở Ba Lan, dẫn đến sự thay đổi hệ thống chính trị một cách hòa bình ở nước này vào mùa hè năm 1989. Cũng trong tháng 6 năm 1989, Hungary bắt đầu tháo dỡ phần Bức màn sắt của mình.
Việc mở một cửa khẩu biên giới giữa Áo và Hungary tại Cuộc dã ngoại Liên Âu vào ngày 19 tháng 8 năm 1989 sau đó đã gây ra một phản ứng dây chuyền hòa bình, cuối cùng thì Đông Đức không còn nữa và Khối phía Đông đã tan rã. Do hành động bất nhất của các nhà cầm quyền Đông Âu tại Cuộc dã ngoại Liên Âu, tính liên kết của Khối Đông Âu đã bị phá vỡ. Giờ đây, các công dân của Khối phía Đông được truyền thông cho biết rằng Bức màn sắt không còn chặt chẽ và quyền lực của nhà cầm quyền ngày càng bị suy yếu. Điều này dẫn đến các cuộc biểu tình lớn ở các thành phố như Leipzig và sau đó là sự sụp đổ của Bức tường Berlin vào tháng 11 năm 1989, được coi là cửa ngõ biểu tượng cho sự thống nhất của Đức vào năm 1990.
Liên Xô trở thành một nước cộng hòa bán tổng thống đa đảng cho đến khi giải thể vào tháng 12 năm 1991, dẫn đến 11 quốc gia mới (Armenia, Azerbaijan, Belarus, Gruzia, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Moldova, Tajikistan, Turkmenistan, Ukraina và Uzbekistan), tuyên bố độc lập khỏi Liên Xô trong năm đó, trong khi các nước Baltic (Estonia, Latvia và Litva) giành lại độc lập vào tháng 9 năm 1991. Phần còn lại của Liên bang Xô viết, chiếm phần lớn diện tích, tiếp tục với việc thành lập Liên bang Nga vào tháng 12 năm 1991. Albania và Nam Tư từ bỏ chủ nghĩa cộng sản từ năm 1990 đến năm 1992. Đến năm 1992, Nam Tư đã tách thành 5 quốc gia mới, đó là Bosnia và Herzegovina, Croatia, Cộng hòa Macedonia, Slovenia và Cộng hòa Liên bang Nam Tư, sau đó được đổi tên thành Serbia và Montenegro vào năm 2003 và cuối cùng chia tách vào năm 2006 thành hai nước, Serbia và Montenegro. Serbia sau đó bị chia cắt thêm do sự ly khai của nhà nước Kosovo được công nhận một phần vào năm 2008. Tiệp Khắc giải thể ba năm sau khi từ bỏ chủ nghĩa cộng sản, chia tách một cách hòa bình thành Cộng hòa Séc và Slovakia vào ngày 1 tháng 1 năm 1993. Tác động của những sự kiện này đã được cảm nhận ở nhiều nước xã hội chủ nghĩa. Chủ nghĩa cộng sản đã bị thay thế ở các nước như Campuchia (1991), Ethiopia (1990), Mông Cổ (vào năm 1990 đã bầu cử lại một cách dân chủ và lập ra một chính phủ Cộng sản điều hành đất nước cho đến năm 1996) và Nam Yemen (1990).
Các cải cách chính trị rất đa dạng, nhưng sau năm 1991, chỉ có bốn quốc gia có các đảng cộng sản có thể giữ được quyền lực, đó là Trung Quốc, Cuba, Lào và Việt Nam. Nhiều tổ chức cộng sản và xã hội chủ nghĩa ở phương Tây đã chuyển các nguyên tắc chỉ đạo của họ sang dân chủ xã hội và chủ nghĩa xã hội dân chủ. Các đảng cộng sản ở Ý và San Marino bị ảnh hưởng và sự cải tổ của tầng lớp chính trị Ý diễn ra vào đầu những năm 1990. Ngược lại, ở Nam Mỹ, một thủy triều hồng bắt đầu ở Venezuela vào năm 1999 và định hình chính trị ở các khu vực khác của lục địa này cho đến đầu những năm 2000. Cục diện chính trị châu Âu thay đổi mạnh mẽ, với một số quốc gia trước đây thuộc Khối Đông Âu gia nhập NATO và Liên minh châu Âu, dẫn đến sự hội nhập kinh tế và xã hội mạnh mẽ hơn với Tây Âu và Hoa Kỳ.