Chiến dịch Bagration
Chú thích

Đây là chiến thắng lớn nhất của Liên Xô về mặt số lượng. Hồng quân đã tái chiếm một phần lớn lãnh thổ của Liên Xô và chiếm một số lãnh thổ Baltic và Ba Lan mà dân số đã bị thiệt hại rất nhiều dưới sự chiếm đóng của Đức . Những người tiến bộ của Liên Xô nhận thấy các thành phố bị phá hủy, làng mạc bị mất dân cư và phần lớn dân số bị giết hoặc trục xuất bởi những người chiếm đóng. Để cho thế giới bên ngoài thấy tầm quan trọng của chiến thắng, khoảng 57.000 tù binh Đức, được đưa từ vòng vây phía đông Minsk, đã được diễu hành qua Moscow: dù hành quân nhanh và bám sát hai mươi, họ cũng mất 90 phút để vượt qua.
Quân đội Đức không bao giờ phục hồi được tổn thất về vật chất và nhân lực trong thời gian này, mất khoảng 1/4 nhân lực của mặt trận phía Đông, thậm chí còn vượt quá tỷ lệ tổn thất tại Stalingrad (khoảng 17 sư đoàn đầy đủ). Những tổn thất này bao gồm nhiều binh sĩ, NCO và hạ sĩ quan có kinh nghiệm , mà ở giai đoạn này của cuộc chiến mà Wehrmacht không thể thay thế được. Một dấu hiệu cho thấy chiến thắng trọn vẹn của Liên Xô là 31 trong số 47 chỉ huy sư đoàn hoặc quân đoàn của Đức có liên quan đã bị giết hoặc bị bắt.  Trong số các tướng Đức bị mất, chín người thiệt mạng, trong đó có hai tư lệnh quân đoàn; 22 bị bắt, trong đó có bốn tư lệnh quân đoàn; Thiếu tướng Hans Hahne, chỉ huy Sư đoàn bộ binh 197 mất tích vào ngày 24 tháng 6, trong khi các trung tướng Zutavern và Philipp của Sư đoàn bộ binh số 18 và Panzergrenadier chết do tự sát.
Tù binh Đức ở Moscow, ngày 15 tháng 7 năm 1944.
Việc phá hủy gần như toàn bộ Trung tâm Tập đoàn quân đã gây rất nhiều tốn kém cho quân Đức. Thiệt hại chính xác của quân Đức chưa được biết nhưng nghiên cứu mới hơn cho thấy khoảng 400.000 thương vong.  Liên Xô cũng thiệt hại đáng kể, với 180.040 người chết và mất tích, 590.848 người bị thương và ốm đau, cùng với 2.957 xe tăng, 2.447 khẩu pháo và 822 máy bay cũng bị mất.  Cuộc tấn công đã chia cắt Cụm tập đoàn quân Bắc và Cụm tập đoàn quân Bắc Ukraine và làm suy yếu chúng khi các nguồn lực được chuyển đến khu vực trung tâm. Điều này buộc cả hai Tập đoàn quân phải rút khỏi lãnh thổ Liên Xô nhanh chóng hơn nhiều khi đối mặt với các cuộc tấn công sau đó của Liên Xô trong các lĩnh vực của họ.
Sự kết thúc của Chiến dịch Bagration trùng hợp với sự tàn phá của nhiều đơn vị mạnh nhất của Wehrmacht tham gia chống lại quân Đồng minh trên Mặt trận phía Tây trong Falaise Pocket ở Normandy , trong Chiến dịch Overlord . Sau những chiến thắng đáng kinh ngạc này, các vấn đề về nguồn cung ứng hơn là sự kháng cự của quân Đức đã làm chậm lại quá trình khai thác của quân Đồng minh và cuối cùng nó đã dừng lại. Quân Đức đã có thể chuyển các đơn vị thiết giáp từ mặt trận Ý , nơi họ có đủ khả năng chi viện để chống lại cuộc tiến công của Liên Xô gần Warsaw.
Đây là một trong những chiến dịch lớn nhất của Liên Xô trong Thế chiến thứ hai với 2,3 triệu quân tham chiến, ba quân đội của phe Trục bị loại bỏ và một phần lớn lãnh thổ của Liên Xô được tái chiếm.
↑  Tính cả Tập đoàn quân 2 của Đức tại khu vực Kovel, không tính lực lượng tăng viện sau ngày 22 tháng Sáu.
↑  Không tính Tập đoàn quân 2 của Đức tại khu vực Kovel, không tính lực lượng tăng viện sau ngày 22 tháng 6.
↑  Chỉ tính pháo cỡ nòng 75 mm trở lên, cối chỉ tính 85mm và 120mm.
↑  Chưa tính 1.007 máy bay ném bom của Không quân chiến lược được phân công hỗ trợ chiến dịch.
↑  Tính cả cánh trái của Phương diện quân Byelorussia 1.
↑  Tính toàn bộ Phương diện quân Byelorusia 1, kể cả cánh trái chỉ tham gia giai đoạn 3 của chiến dịch.
↑  Bagration bị thương nặng ở trận Borodino - một trận đánh quan trọng trước cửa ngõ Moskva - và chết vài ngày sau đó.
↑  Giai đoạn này được các nhà nghiên cứu lịch sử Liên Xô - Nga gọi là Giai đoạn 3 của cuộc Chiến tranh Vệ quốc.
↑  Trong thời gian từ tháng 3 đến tháng 5, Đồng Minh tiến hành chiến dịch nghi binh Fortitude để chuẩn bị cho chiến dịch Overlord đổ bộ lên bờ biển Normandy vào đầu tháng 6/1944
↑  Tập đoàn quân Xe tăng này không tham gia hai giai đoạn đầu tiên, mà dự bị chiến dịch để tham gia khai thác chiến quả ở giai đoạn 3.
↑  Nguyên tắc nghi binh cho thấy việc củng cố phán đoán của đối phương có nhiều cơ hội thành công hơn là thay đổi phán đoán ấy
↑  Sự suy yếu của không quân Đức vào cuối chiến tranh cũng như sự kỷ luật của Hồng quân đã khiến các cuộc thám thính bằng không quân Đức trở nên không hiệu quả. Các lực lượng thám thính trên mặt đất thì càng lúc càng khó mon men được đến khu vực hậu phương của Hồng quân
↑  Tính luôn Tập đoàn quân Xe tăng 2 ở khu vực Kovel, giáp với lực lượng của Phương diện quân Ukraina 1 là 5/6 Tập đoàn quân.
↑  Riêng Phương diện quân Ukraina 1 đã làm giả 154 xe tăng vải, 299 xe tăng gỗ, 668 pháo gỗ, 68 xe giả, cùng với 30 bếp dã chiến và 6 trạm nhiên liệu. Phương diện quân Ukraina cũng thực hiện nghi binh chiến dịch trên mặt trận của mình khi bí mật đảo 1 Tập đoàn quân Xe tăng từ cánh trái sang phải.
↑  Tính số lượng thực tế tham chiến, bao gồm cả xe tăng - pháo tự hành của Sư đoàn Thiết giáp 5 được điều từ Cụm TĐQ Bắc Ukraine và Sư đoàn Thiết giáp 12 từ Cụm TĐQ Bắc về sau khi tình thế trở nên xấu.
↑  Tập đoàn quân số 2 phòng thủ phía Nam Byelorussia nên không tham gia các trận đánh lớn trong giai đoạn 1 & 2 của chiến dịch.
↑  Mỗi sư đoàn của Quân đội Đức Quốc xã có biên chế tiêu chuẩn khoảng 15.000 quân, với quân số bằng xấp xỉ hai sư đoàn Hồng quân
↑  Đêm 19 rạng 20 tháng 6 năm 1942, một đợt tấn công quy mô lớn của các đội du kích Liên Xô đã làm tê liệt 1 nghìn nút giao thông Đức và đem lại nhiều khó khăn và tai họa cho công tác tiếp vận và chuyển quân của Cụm Tập đoàn quân Trung tâm
↑  Bộ Tư lệnh Phương diện quân Byelorussia 2 không tham dự vì trong dự tính ban đầu Phương diện quân này không phải tổ chức đợt tấn công nào có quy mô lớn và quan trọng.
↑  Về mục tiêu Bobruisk, Nguyên soái K. K. Rokosovsky đã đề nghị tổ chức một đòn tấn công gọng kìm kép bằng hai quân đoàn xe tăng để hợp vây quân Đức tại Bobruisk. Ban đầu, ý tưởng của Rokosovsky bị Stalin phản đối vì ông cho là mạo hiểm và phức tạp, tuy nhiên Rokosovsky đã cương quyết bảo vệ phương án này.
↑  Tỉ như mục tiêu ban đầu ở phía Tây của Minsk của các phương diện quân chỉ cách 150 cây số so với xuất phát điểm.
↑  Xem phần "Nội dung chiến dịch của học thuyết" ở Tác chiến chiều sâu
↑  Đây là lý do khiến nhiều nhà nghiên cứu coi thời điểm thực tế bắt đầu chiến dịch là ngày 22 tháng 6.
↑  Đến lúc này, khi Cụm Tập đoàn quân Trung tâm báo cáo xin chi viện, OKH vẫn trả lời là không thể, vì Cụm Tập đoàn quân Bắc Ukraina đang chờ đợi mũi tấn công chính của Hồng quân.
↑  Lệnh tử thủ của Hitler khiến cho Cụm Tập đoàn quân Trung tâm đánh mất khả năng linh động chiến thuật, và bị Tư lệnh Tập đoàn quân 4 lẫn các Tư lệnh quân đoàn phản ứng rất tiêu cực..
↑  Theo Connor và Baxter là 70'000 quân.
↑  Theo Zaloga là 15'000 quân chạy thoát.
↑  Gọng kìm Đông Nam theo kế hoạch là do Cụm kỵ binh- cơ giới hoá Pliev đảm trách, tuy nhiên do tình thế thuận lợi hơn dự kiến nên Quân đoàn Xe tăng 9 và Cận vệ 1 thực tế nhận nhiệm vụ này.
↑  Lực lượng này gồm Quân đoàn 9 và tàn quân của Quân đoàn 6, trong đó Quân đoàn 9 đã bị đánh thiệt hại nặng, còn phần lớn Quân đoàn 6 đã bị tiêu diệt ở Nam và Đông Vitebsk
↑  Quân đoàn Xe tăng Cận vệ 2 được chuyển trực thuộc Tập đoàn quân 31 vào ngày 30 tháng 6.
↑  Trung đoàn xe tăng nặng 505 thuộc Sư đoàn TG 5 có 29 xe tăng Tiger, đã đánh thiệt hại nặng Quân đoàn Xe tăng CV 3 thuộc Tập đoàn quân Xe tăng Cận vệ 5 - vốn chỉ được trang bị xe tăng Sherman M4.
↑  Việc Tập đoàn quân Xe tăng Cận vệ 5 giao chiến với Sư đoàn Thiết giáp 5 bị đánh giá là sai lầm, vì công việc này nên để lại cho bộ binh. Đây cũng là lý do mà tướng tư lệnh Romitrov bị huyền chức sau chiến dịch.
↑  Mũi chủ công Đông Bắc dự kiến do Tập đoàn quân Xe tăng Cận vệ 5 đảm nhận, nhưng Tập đoàn quân này tiến chậm nên thực tế là Quân đoàn Xe tăng Cận vệ 2 từ vai trò hỗ trợ đã đóng vai trò chính.
↑  Theo Connor thì số bị vây là 15 vạn.
↑  Trong lúc đang tập hợp quân để tạo thành một phòng tuyến liên tục, Model bố trí các đơn vị đang có vào việc phòng thủ cứ điểm, sử dụng các sư đoàn thiết giáp tích cực thực hiện các cuộc tấn công ngắn, quy mô nhỏ để trì hoãn các mũi phát huy chiến quả của Hồng quân. Trong hồi ký của mình, Zhukov đánh giá cao cách đối phó tình huống này.
↑  Để tiết kiệm binh lực, Hồng quân đã không tấn công tiêu diệt mà chỉ dồn ép Cụm Tập đoàn quân này vào bán đảo Courland cho đến hết chiến tranh.
↑  OKH phải lấy gấp 6 sư đoàn, trong đó có 3 sư đoàn thiết giáp từ Cụm Tập đoàn quân Bắc Ukraina, và sau đó phải gom thêm 22 sư đoàn từ cả ba Cụm Tập đoàn quân Bắc, Bắc Ukraina và Nam Ukraina về.
↑  Các sư đoàn bộ binh tấn công ở hướng quan trọng đều được phối thuộc một lữ đoàn xe tăng để nhanh chóng tiến công các vòng phòng thủ bên trong.
1 2 3  Vasilevsky 1978, trg. 390
1 2  Stemenko 1985, trg. 396
1 2 3  Zaloga 2007, trg. 41.
1 2  Glantz&Oreinstein 2004, trg. 4.
1 2 3  Zaloga 2007, trg. 22-24.
↑  Zaloga, trang 22
1 2 3 4 5 6 7 8 9  Glantz & House, chương 13, phần "Strategic Planning"
↑  Frieser trg 531
1 2 3 4 5 6 7  Frieser, trg 534
↑  Bản mẫu:Книга:Россия и СССР в войнах XX века БЕЛОРУССКАЯ СТРАТЕГИЧЕСКАЯ НАСТУПАТЕЛЬНАЯ ОПЕРАЦИЯ «БАГРАТИОН» Lưu trữ 2008-05-05 tại Wayback Machine(tiếng Nga)
↑  Великая Отечественная война 1941—1945: Энциклопедия, глав. ред. М. М. Козлов. — М.: Сов. энциклопедия, 1985. Lưu trữ 2010-09-30 tại Wayback Machine (tiếng Nga)
↑  Zaloga 2007, trg.27.
↑  Zaloga 2007, trg.29.
1 2  Zaloga 2007, trg. 32.
1 2 3 4 5  Zaloga 2007, trg. 33.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Glant & House, chương 13, phần "Predule"
↑  Glantz&Oreinstein 2004, trag 176.
↑  Bergstrom 2008, trg. 82.
↑  Алексей Исаев. [Цена Победы. Операция «Багратион» http://echo.msk.ru/programs/victory/612713-echo/]// Эхо Москвы. 17.08.2009
1 2  Glantz & House, chương 13, phần "Conclusion"
↑  Zaloga 2007, trg. 71.
↑  Frieser p. 593–594
1 2  Glantz&Oreinstein 2004, trg. 216.
1 2 3 4  John Alan English, The Canadian Army and the Normandy campaign: a study of failure in high command, trang 4
↑  Zaloga 2007, trg. 7.
↑  Watt 2008, trg. 699-700.
↑  S. M. Stemenko. Bộ Tổng tham mưu Xô Viết trong chiến tranh. Tập 1. Nhà xuất bản Tiến Bộ. Moskva. 1985. trang 359.
↑  Рокоссовский, Константин Константинович. Солдатский долг. — М.: Воениздат, 1988. (Konstantin Konstantinovich Rokossovsky. Nghĩa vụ quân nhân. Nhà xuất bản Quân đội. Moskva. 1988. Chương 18: Bộ đôi xung kích - cận vệ)
↑  “Trang web chính thức của Belarus - Địa lý Belarus”. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 9 năm 2009. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2012.
↑  S. M. Stemenko. Bộ tổng tham mưu Xô Viết trong chiến tranh. Tập 1. Nhà xuất bản Tiến Bộ. Moskva. 1985. trang 354-355.
1 2 3 4 5  Zaloga 2007, trg. 10.
↑  A. M. Vasilevsky. Sự nghiệp cả cuộc đời. Nhà xuất bản Tiến Bộ. Mosskva. 1984. trang 375-376.
1 2 3  Zaloga 2007, trg. 12.
1 2 3  Ziemke 1969, trg. 11.
↑  Watt 2008, trg. 683.
↑  Watt 2008, trg. 684.
↑  Zaloga 2007, trg. 37
↑  Glantz 1989, trg. 353.
↑  Glantz 1989, trg. 105.
↑  Glantz 1989, trg. 353-355.
↑  Zaloga 2007, trg. 35
1 2  Armstrong 1988 - The Red cloak.
1 2  Glantz 1989, trg. 356.
↑  Watt 2008, trg. 683-684.
↑  Zaloga 2007, trg. 38.
↑  Zaloga 2007, trg. 20.
↑  Niepold 1987, trg. 31-32.
↑  Niepold 1987, trg. 22-23.
↑  Niepold 1987, trg. 28.
↑  Zaloga 2007, trg. 30-31.
↑  Zaloga 2007, trg. 25.
1 2 3  Zaloga 2007, trg. 24.
↑  Zaloga 2007, trg. 29.
↑  Glantz & Orenstein 2004, trg. 3.
1 2  Glantz & House, chương 13, phần "Attack"
1 2 3  Glantz&House 1995, chg. 13, trg. 6.
↑  Zaloga 2007, trg. 44.
↑  Zaloga 2007, trang 44
↑  Zaloga 2007, trg. 45.
1 2  Zaloga 2007, trg. 47.
↑  Zaloga 2007, trg. 53.
↑  Zaloga 2007, trg. 56.
↑  Mitcham 2007, trg. 26.
↑  Mitcham 2007, trg. 26-27.
↑  Glantz&House 1995, chg. 13, trg. 9.
↑  Zaloga 2007, trg. 61.
↑  Mitcham 2007, trg. 25.
1 2 3 4  Zhukov 1969, chương 17.
1 2  Zaloga 2007, trg. 63.
1 2  Connor 1987, trg. 48.
↑  Baxter 2007, trg. 14.
↑  Zaloga 2007, trg. 64.
↑  Glantz & Orenstein 2004, trg. 112.
↑  Glantz & Orenstein 2004, trg. 115-116.
↑  Glantz & Orenstein 2004, trg. 95.
1 2  Glantz & Orenstein 2004, trg. 96.
↑  Glantz & House 1995, trg. 206-207.
↑  Glantz & Orenstein 2004, trg. 121.
↑  Mitcham 2007, trg. 29.
1 2  Zaloga 2007, trg. 68.
↑  Glantz&House 1995, chg. 13, trg. 11.
↑  Glantz & House 1995, trg. 207-209.
↑  Glantz & House 1995, trg. 209.
↑  Connor 19877, trg. 49.
↑  Glantz & Orenstein 2004, trg. 113.
↑  Connor 1987, trg. 53.
↑  Glantz & Orenstein 2004, trg. 141.
↑  Zagalo 2007, trg. 72.
↑  Mitcham 2007, trg. 140.
↑  Glantz & Orenstein 2004, trg. 158.
↑  Glantz & Orenstein 2004, trg. 160.
1 2 3  Glantz và House, 1995, trang 212-213
1 2 3 4  David R. Stone, A Military History of Russia: From Ivan the Terrible to the War in Chechnya, các trang 212-213.
1 2  Tony Le Tissier, The Siege of Kurstrin: Gateway to Berlin, 1945, trang 11
↑  Connor 1987, trg 55.
1 2  Baxter 2007, trg. 12.
↑  Connor 1987, trg. 58.
↑  Connor 1987, trg. 42.
↑  Glant và House, 1995, trang 205
↑  Connor 1987, trg. 59.
↑  Glantz & Orenstein 2004, trg. 176.
↑  David R. Stone, A Military History of Russia: From Ivan the Terrible to the War in Chechnya, trang XII.
↑  Виктор Сапрыков. В память об операции «Багратион» // Союзное вече, № 30 (317), 8—14 июля 2010 г.[liên kết hỏng]
↑  Сайт Национального Банка Республики Беларусь[liên kết hỏng]
Mặt trận Xô-Đức từ 22/6 đến 19/8 năm 1944
Bản đồ tổng thể Chiến dịch Bagration
Các đơn vị tham chiến của Hồng quân và Quân đội Đức Quốc xã theo Zaloga
Bố trí quân lực hai bên trước chiến dịch.
Bản đồ chi tiết chiến dịch Bagration.
Nguyên soái A.M. Vasilevsky (thứ 2 từ trái) và Đại tướng I.D. Chernyakhovsky (thứ 3 từ trái) thẩm vấn tướng Alfons Hitter (thứ nhất từ phải) và tướng Friedrich Gollwitzer (thứ 2).
Pháo tự hành StuG-III của Đức bị bỏ lại gần Mogilev
Các xe tăng Đức bị bắn hỏng gần Bobruysk
Bản đồ giai đoạn 1&2 của chiến dịch.
Nguyên soái xe tăng P. A. Rotmistrov, tư lệnh Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 5 tại sở chỉ huy trên bờ sông Berezina, ngày 1 tháng 7 năm 1944
Quân đoàn xe tăng cận vệ 2, đơn vị đầu tiên của Phương diện quân Byelorussia 3 tiến vào giải phóng Thủ đô của Belarus ngày 3-7-1944
Người dân Minsk trở về nhà sau trận đánh
Bản đồ các chiến dịch phát huy chiến quả.
Đường rút chạy của Quân đội Đức Quốc xã (tháng 7/1944).
Quân đội Liên Xô và Quân đoàn bộ binh Ba Lan 1 giải phóng Vinius, 13-7-1944
Quân đội Liên Xô tiến đến bờ Đông sông Visla, cách Waszawar 14 km
Quân đoàn xe tăng cận vệ 3 (Liên Xô) tấn công giải phóng thành phố Liublin
Hồng quân tấn công Elgava - Latvia ngày 16/8/1944.
Tù binh Đức Quốc xã trong chiến dịch Bagration bị tập trung về Moskva ngày 15 tháng 7 năm 1943