Trận đồn Kiên Giang
Chú thích

↑  Đồn (hay thành) Rạch Giá, còn gọi là đồn Kiên Giang hay đồn Săn Đá (có người gọi trại ra là Sơn Đá). Chữ "săn đá" âm từ chữ soldat (lính) mà ra. Đồn này có từ thời "cựu trào" (chữ dùng của Sơn Nam). Khi Pháp đến chiếm Rạch Giá liền cho xây lại bằng đá tảng. Về sau, Pháp dùng tòa thành này làm cơ quan hành chính (tức Tòa Bố) của tỉnh. Năm 1945, dân chúng tràn vào thành, đem hết giấy tờ ra bùng binh chợ Rạch Giá đốt cháy, khiến mất mát rất nhiều tài liệu quý (Sách Hỏi đáp cuộc khởi nghĩa Nguyễn Trung Trực (tr. 142). Vị trí đồn khi xưa, nay nằm trong khuôn viên UBND tỉnh Kiên Giang, bên bờ Sông Kiên, gần đình thờ Nguyễn Trung Trực và cửa biển Rạch Giá.
1 2  Theo George Diirrwell, Bulletin de la Société des Études Indochine de Saigon, Sài Gòn, tr.40.
↑  Theo biên bản hỏi cung tại Khám Lớn Sài Gòn. Có tài liệu nói Nguyễn Trung Trực nhận chức khi ở Tân An, có tài liệu nói ông ra Bình Định nhận chức.
↑  Nay là xã Vĩnh Hòa Hiệp, huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang. Tà Niên chỉ cách chợ trung tâm TP. Rạch Giá khoảng 10 cây số đường chim bay.
↑  Sách Hỏi đáp cuộc khởi nghĩa Nguyễn Trung Trực (tr. 56) và Việt sử tân biên (quyển 5, tập thương, tr. 197) đều nói rằng người đi dò xét đồn là chị em bà Điều (Bà Điều, còn gọi là bà Đỏ, vợ Nguyễn Trung Trực).
↑  Rạch Lăng Ông xưa nằm cạnh đền thờ Cá Ông (nay là đền thờ Nguyễn Trung Trực), bên bờ Sông Kiên, và gần cửa biển Rạch Giá. Hiện rạch đã bị lấp để làm con lộ nhựa.
↑  Alfred Schreiner, Abrégéde I’histoire D’ An nam, 2è Éd. Sài Gòn, 1906. Dẫn theo sách Hỏi đáp về cuộc khởi nghĩa Nguyễn Trung Trực (Nhà xuất bản QĐND, 2008, tr. 142).
↑  Căn cứ hồ sơ cá nhân của Lãnh Binh Tấn và Trần Bá Lộc còn lưu giữ tại kho lưu trữ Trung ương II tại Thành phố Hồ Chí Minh; trong đó có bản quyết định khen thưởng Bắc đẩu bội tinh và phong chức lãnh binh cho Tấn (S.L 2754. Dossier individuel le Huynh Van Tan, lanh binh à Go Công) và quyết định số 803 ký ngày 15 tháng 8 năm 1868 của Đô đốc toàn quyền Nam kỳ G. Ohier, thăng chức Đốc phủ sứ cho Trần Bá Lộc, và bản thông báo số 532 cũng do Đô đốc này ký để báo cho Lộc biết quyết định của Bộ trưởng hải quân Pháp tặng thưởng cho Lộc huy chương danh dự hạng I.(S.L 311. Dossier individuel le M. Loc (Tran Ba)); thì cả hai ông này đều được Pháp khen thưởng vì có công trong việc "tiểu trừ bọn phản loạn ở Rạch Giá" (ý chỉ cuộc khởi nghĩa do Nguyễn Trung Trực lãnh đạo). Theo Nguyễn Nghị, thì hồ sơ Đỗ Hữu Phương nơi kho lưu trữ trên, cũng đã kể lể dài dòng việc ông này đã tham gia cuộc hành quân tái chiếm Rạch Giá (Nguyễn Trung Trực qua một số tư liệu của Pháp, Nam Bộ - xưa và nay, Nhà xuất bản TP. HCM và tạp chí Xưa và Nay, năm 2005, tr.252)
↑  Chủ tỉnh Chánh Phèn, không rõ tên, chỉ biết ông là một Trung úy hải quân, và là Chủ tỉnh đầu tiên của Kiên Giang. Vì râu ông có màu phèn, nên người dân gọi ông bằng cái tên như vậy. Trong sách Lịch sử khẩn hoang miền Nam (Nhà xuất bản Văn nghệ TP. HCM, 1994, tr. 201) có đoạn: Vĩnh Long mất, Hà Tiên lại mất, thực dân chiếm huyện Kiên Giang không tốn một phát đạn. Viên tham biện đầu tiên là "Luro" (hay Albert Lorin). Paulin Vial (Giám đốc Sở Nội vụ) đến Rạch Giá thanh tra nhưng năm sau Nguyễn Trung Trực đánh một trận thần tình, giết gần trọn người Pháp vừa lính vừa viên chức ở tỉnh lỵ này (16 tháng 6 năm 1868). Nhưng chưa biết cái tên Albert Lorin mà nhà văn Sơn Nam đã nói đến, có phải là tên thật của Chánh phèn hay không.
↑  Số liệu chép theo sách Lược sử Đình Vĩnh Hòa Hiệp, do Ban Bảo vệ di tích Lịch sử - Văn hóa đình Đình Vĩnh Hòa Hiệp, xuất bản 2008, tr. 24.
↑  Sách đã dẫn, tr. 32.
↑  Người lấy khẩu cung là Đại úy Piquet, thanh tra bổn quốc sự vụ. Thông ngôn là Chomb, người được ông Trực tha chết trong trận đồn Rạch Giá.(Trích trong sách Hỏi đáp cuộc khởi nghĩa Nguyễn Trung Trực, tr. 66-70). Ngày tháng hỏi cung, sách này không ghi.
↑  Lang Sa: phiên âm từ tiếng Pháp: Français, có nghĩa là: người Pháp, nước Pháp.
Nồi đồng dùng để nấu ăn và vũ khí tự tạo của nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đã sử dụng tại Ba Trại, Hòn Chông.
Đại bác đồn Kiên Giang xưa, nay được trưng bày tại Cung Thiếu nhi TP. Rạch Giá.