stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Vọng kim lang
Lịch sử ra đời

Trong một lần vô tình, trong chuyến đi miền trung, NSND Văn Giỏi đã nghe ca khúc này trên làn sóng phát thanh của Liên Khu 5, nhưng thời điểm bấy giờ chưa ai để ý đến. NSND Văn Giỏi cảm thấy làn điệu này rất hay và phù hợp với cải lương nên ông quyết định mời NSND Thanh Hải hợp soạn tiền tấu của điệu Vọng Kim Lang, chủ yếu làm nhạc nền hòa tấu. Tuy nhiên, sự ra đời của Vọng Kim Lang đã phổ biến đến mức có cả lời ca và trở thành một điệu cải lương được nhiều soạn giả áp dụng khi viết một vở tuồng mới.
Tuy nhiên, làn điệu trên làn sóng phát thanh Liên Khu 5 mà NSND Đoàn Giỏi nghe được là chính là nguồn gốc chính của bài Vọng Kim Lang do cố nhạc sĩ Hoàng Lê (1924 - 1987). Theo đó, năm 1952, Đoàn văn công Liên khu V tập kết ra Bắc với 2 bộ phận hát bội và bài chòi. Năm 1957, Bộ Văn hóa - Thông tin chủ trương tách Đoàn văn công Liên khu V thành Đoàn dân ca - kịch và Đoàn tuồng Liên khu V. Từ đó, Đoàn dân ca - kịch Liên khu V dựng rất nhiều tác phẩm sân khấu như Quang Trung, Tầm vóc Đại Hồng… trong đó có vở kịch bài chòi Nghìn Thu vọng mãi. Nhạc sĩ Hoàng Lê sáng tác bài Vọng Kim lang nhằm phục vụ vở diễn này.
Trong cuốn Lịch sử ca kịch và âm nhạc bài chòi (xuất bản năm 1980) do chính nhạc sĩ Hoàng Lê viết, vở Nghìn Thu vọng mãi có 3 bài hát là Vọng Kim lang, Đất Hồ lòng Hán và Hiu quạnh.
Theo đó, Vọng Kim lang (nghĩa là “nhớ Kim Trọng”) có lời gốc là: “Chốn Liêu Dương cách trở muôn trùng/ Trông theo chàng từ bóng ngựa khuất quan san/ Thiếp trông theo chàng từ bóng ngựa khuất quan san…” nhằm diễn tả nỗi nhớ nhung của Thúy Kiều khi Kim Trọng về quê chịu tang chú .
Ông Nguyễn An Pha - đàn em thế hệ sau của cố nhạc sĩ Hoàng Lê - nói: "Nhạc sĩ Hoàng Lê sáng tác bài Vọng Kim lang từ chất liệu sẵn có là các làn điệu dân ca duyên hải Nam Trung Bộ. Vọng Kim lang là một trong số nhiều làn điệu dân ca cải biên ra đời trong giai đoạn này" .
Vọng Kim Lang Ở Hiện Tại

Vọng Kim Lang trong các tuồng cải lương thường dùng cho các nhân vật chính trong những lúc có điều nhớ nhung, trăn trở, muốn giãi bày tâm sự. Trong các bài tân cổ, vọng cổ, Vọng Kim Lang thường được "gối đầu" trước câu vọng cổ thay cho tân nhạc hoặc cũng có thể xuất hiện trong lòng các câu vọng cổ.
Vọng Kim Lang có giai điệu đẹp, mượt mà, tha thiết, hoài vọng. Có chỗ dâng trào rồi lại trở về nét êm dịu, tha thiết, lắng đọng. Với cấu trúc gồm 24 câu nhịp đôi. Song Lang được gõ ở những nhịp chính. Trong Cải lương, người ta thường nhắc đến Vọng Kim Lang cùng với điệu Đoản Khúc Lam Giang và Phi Vân Điệp Khúc.
Trên nền giai điệu này, nhiều tác giả đã viết thêm phần lời, thêm giai điệu để Vọng Kim Lang có mặt trong nhiều tác phẩm nổi tiếng. Trong đó, phải kể đến bài Vọng Kim lang được bắt đầu như sau “Ôi tuổi xanh mộng mơ vấn vương tháng năm mong chờ. Hứa duyên trao lời. Ngày anh về lứa đôi thành hôn… Đây là bài Vọng Kim Lang phổ biến nhất, được nhiều người thuộc nhất. Cũng có nhiều ca sĩ mà tên tuổi đã gắn liền với giai điệu, lời ca trên như cố ca sĩ Phi Nhung, Giáng Tiên, Nhật Kim Anh…
Các vở tuồng có áp dụng điệu vọng kim lang

Phim Sông Dài
Thất Thủ Cô Tô Thành
Gánh Cải Trạng nguyên
Võ Tòng Sát Tẩu
Duyên quê
Mẹ Ghẻ Con Chồng
Bà Năm Cây Thị
Duyên Phận
Cây Sầu Đâu Sinh Đôi
Tình Cho Em
Tình Đã Tắt
Hai Tiếng Tình Yêu
Tình Yêu Cao Thương
Thường Xuân (thị trấn)

Đối với các định nghĩa khác, xem Thường Xuân (định hướng).
Thường Xuân là thị trấn huyện lỵ của huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Địa lý

Thị trấn Thường Xuân nằm ở trung tâm phía đông huyện Thường Xuân, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp các xã Ngọc Phụng, Xuân Dương và Thọ Thanh
Phía tây giáp xã Vạn Xuân
Phía nam giáp các xã Xuân Cao, Vạn Xuân
Phía bắc giáp các xã Ngọc Phụng, Lương Sơn.
| Năm | Số dân | ±% |
| --- | --- | --- |
|  1988  | 2.929 | —     |
|  2008  | 4.698 | +60.4% |
|  2009  | 4.799 | +2.1% |
|  2018  | 5.663 | +18.0% |
|  2019  | 9.569 | +69.0% |
|  2022  | 10.946 | +14.4% |
Nguồn: 1988, 2008, 2009, 2018, 2019, 2022.
Thị trấn Thường Xuân có diện tích tự nhiên 49,53 km², quy mô dân số năm 2022 là 10.946 người, mật độ dân số đạt 221 người/km². Các dân tộc chính sinh sống tại thị trấn Thường Xuân là Kinh, Thái, Mường.
Lịch sử

Địa bàn thị trấn Thường Xuân hiện nay trước đây là xã Xuân Cẩm và một phần các xã Ngọc Phụng, Xuân Dương, Xuân Mỹ thuộc huyện Thường Xuân.
Ngày 3 tháng 6 năm 1988, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 99-HĐBT. Theo đó, thành lập thị trấn Thường Xuân (thị trấn huyện lỵ của huyện Thường Xuân) trên cơ sở tách 184,95 ha diện tích tự nhiên và 2.566 người của xã Xuân Dương, cùng 68,19 ha diện tích tự nhiên và 363 người của xã Ngọc Phụng. Thị trấn Thường Xuân có 253,14 ha diện tích tự nhiên và 2.929 người.
Ngày 4 tháng 4 năm 2008, Chính phủ ban hành Nghị định số 38/2008/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 30 tháng 4 cùng năm). Theo đó:
Điều chỉnh 1.972,54 ha diện tích tự nhiên và 1.026 người của xã Xuân Mỹ vừa giải thể về xã Xuân Cẩm quản lý
Điều chỉnh 362 người của xã Xuân Khao vừa giải thể về thị trấn Thường Xuân quản lý.
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Xuân Cẩm có 4.541,62 ha diện tích tự nhiên và 3.740 người; thị trấn Thường Xuân có 272,99 ha diện tích tự nhiên và 4.698 người.
Đến năm 2018, thị trấn Thường Xuân có diện tích 2,77 km², dân số là 5.663 người, mật độ dân số đạt 2.044 người/km² với 5 khu phố. Xã Xuân Cẩm có diện tích 46,76 km², dân số là 3.667 người, mật độ dân số đạt 78 người/km² với 6 thôn.
Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Xuân Cẩm vào thị trấn Thường Xuân. Thị trấn Thường Xuân có 11 khu phố như hiện nay.
Ngày 17 tháng 12 năm 2024, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa ban hành Quyết định số 4992/QĐ-UBND về việc công nhận đô thị thị trấn Thường Xuân đạt tiêu chí đô thị loại V.
Hành chính

Thị trấn Thường Xuân được chia thành 11 khu phố: 1, 2, 3, 4, 5, Thanh Xuân, Tiến Sơn 1, Tiến Sơn 2, Trung Chính, Xuân Minh, Xuân Quang.
Giao thông

Quốc lộ 47 từ thị trấn Lam Sơn (huyện Thọ Xuân) đi qua thị trấn Thường Xuân, chạy dọc theo phía bắc huyện Thường Xuân đến xã biên giới Bát Mọt. Có 1 tuyến xe buýt duy nhất chạy từ thành phố Thanh Hóa lên đến trung tâm thị trấn.[cần dẫn nguồn]
Chú thích

1 2 3  Hội đồng Bộ trưởng (3 tháng 6 năm 1988). “Quyết định số 99-HĐBT về việc phân vạch địa giới hành chính một số xã, thị trấn của các huyện Hà Trung, Ngọc Lặc, Thường Xuân và Triệu Sơn thuộc tỉnh Thanh Hóa”. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 13 tháng 7 năm 2024.
1 2  Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa (17 tháng 12 năm 2024). “Quyết định số 4992/QĐ-UBND về việc công nhận đô thị thị trấn Thường Xuân, huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa đạt tiêu chí đô thị loại V” (PDF). Hệ thống văn bản pháp luật tỉnh Thanh Hóa. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 26 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2024.
1 2 3 4  Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa (22 tháng 1 năm 2024). “Phương án số 25/PA-UBND tổng thể sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã giai đoạn 2023 - 2025 của tỉnh Thanh Hóa” (PDF). Cổng thông tin điện tử tỉnh Thanh Hóa. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 24 tháng 1 năm 2024. Truy cập ngày 24 tháng 1 năm 2024.
↑  “Đơn vị hành chính”. danhmuchanhchinh.gso.gov.vn.
1 2  Chính phủ (4 tháng 4 năm 2008). “Nghị định số 38/2008/NĐ-CP về việc giải thể các xã Xuân Mỹ, Xuân Liên và Xuân Khao (vùng lòng hồ chứa nước Cửa Đặt) thuộc huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa và điều chỉnh địa giới hành chính các xã giải thể”. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2024.
↑  Kho dữ liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009
1 2  Ủy ban Thường vụ Quốc hội (16 tháng 10 năm 2019). “Nghị quyết số 786 /NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa”. Cơ sở dữ liệu Luật Việt Nam. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2024.
1 2  Kho dữ liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019
↑  Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa (8 tháng 4 năm 2020). “Quyết định 1238/QĐ-UBND năm 2020 về việc phân loại thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa” (PDF). Hệ thống văn bản pháp luật tỉnh Thanh Hóa. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 19 tháng 1 năm 2023. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2022.
↑  Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa (18 tháng 12 năm 2020). “Quyết định số 5389/QĐ-UBND về việc chuyển thôn thành tổ dân phố tại các phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa” (PDF). Hệ thống văn bản pháp luật tỉnh Thanh Hóa. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 6 tháng 8 năm 2024. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2024.
Hadrianus

Hadrianus (tiếng Latinh: Publius Aelius Trajanus Hadrianus Augustus 24 tháng 1 năm 76 – 10 tháng 7 năm 138) là vị Hoàng đế của Đế quốc La Mã, trị vì từ năm 117 cho đến khi qua đời vào năm 138. Ông là một vị minh quân và là nhà lãnh đạo quân sự tàn nhẫn, có đầu óc tham vọng và làm việc không biết ngừng nghỉ. Tính cách và con người của ông luôn luôn cuốn hút hậu thế. Là một trong những quốc trưởng lừng danh nhất của La Mã, ông ngự trị trên một Đế quốc lớn hơn cả Liên minh châu Âu ngày nay. Ông trở nên nổi tiếng hơn cả về công cuộc gầy dựng Trường thành Hadrianus, đánh dấu biên giới phía Bắc của lãnh thổ La mã tại Anh. Tại kinh đô La Mã, ông tài gầy dựng đền Pantheon và xây cất Miếu thờ Vệ Nữ và La Mã.
Hadrian có tên khai sinh là Publius Aelius Hadrianus, chào đời ở Italica hay có lẽ tại kinh kỳ La Mã, từ một gia đình nguồn gốc ở Picenum tại Ý và sau đó đã định cư ở Italica, Hispania Baetica, gần với vị trí ngày nay của Sevilla, Tây Ban Nha. Tiên hoàng Traianus của Hadrianus là một người anh họ của cha ông. Do Traianus không có người kế vị chính thức nhưng theo Hoàng hậu Pompeia Plotina, Traianus đã chọn Hadrianus làm người thừa kế chính thức trước khi mất.
Trong suốt triều đại của ông, Hadrianus đã không ngừng đi thị sát, đến hầu như bất cứ tỉnh nào của đế quốc. Là một người ngưỡng mộ nồng nhiệt nền văn minh Hy Lạp, Hoàng đế Hadrianus đã nỗ lực đưa thành Athena trở thành kinh đô văn hóa của đế quốc và ra lệnh xây dựng đền miếu nguy nga trong khắp thành phố này. Một trong những nguyên nhân khiến cho ông hâm mộ văn minh Hy Lạp đến thế cũng là do ông yêu đương một mĩ nam người Hy Lạp là chàng Antinous. Sau khi Antinous chết đột ngột ở sông Nin, vị Hoàng đế đồng tính luyến ái đã phong thần cho chàng.
Hadrianus đã dành nhiều thời gian với các chiến binh của mình, bản thân ông thường mặc chiến bào và thậm chí còn ăn tối và ngủ cùng với những người lính. Ông chú tâm huấn luyện quân sự và rèn luyện vô cùng nghiêm ngặt, thậm chí ông đã giả vờ đưa tin rằng "quân địch đang tấn công" để khiến cho ba quân luôn luôn cảnh giác. Sau khi ông lên ngôi, tân Hoàng đế Hadrianus từ bỏ đất đai mà tiên hoàng Traianus ở vùng Lưỡng Hà và Armenia, và thậm chí được coi là từ bỏ Dacia. Trong những năm tháng cuối của triều đại mình, ông đã thẳng tay đàn áp các cuộc nổi dậy của Bar ​​Kokhba ở Judaea, đổi tên thành tỉnh Syria Palaestina. Vào năm 136, thể lực của ông suy nhược, và ông chấp nhận Lucius Aelius sẽ là Hoàng đế kế tục của ông, nhưng ông này đột ngột qua đời hai năm sau đó. Vào năm 138, Hadrianus quyết định chấp nhận Antoninus Pius nếu ông ta ở sẽ lần lượt chấp nhận Marcus Aurelius và con trai của Aelius là Lucius Verus như là những người thừa kế riêng cuối cùng của mình. Antoninus đồng ý, và ngay sau đó Hadrianus đã mất tại Baiae.
Hoàng đế > Bảo vệ quyền lực

Hadrianus nhanh chóng bảo đảm sự ủng hộ của các quân đoàn - một đối thủ tiềm năng, Lusius Quietus đã nhanh chóng bị loại bỏ  sự tán thành của viện nguyên lão sau đó khi những giấy tờ sai lệch việc chấp nhận của Trajan đã được trình bày. Tin đồn của một tài liệu giả mạo việc kế vị chỉ gây ra vấn đề không đáng kể.
Hadrianus đã không tới Rome đầu tiên- ông đang bận rộn với việc bố trí lại phía Đông và đàn áp cuộc khởi nghĩa của người Do Thái đã nổ ra dưới thời Trajan, sau đó ông di chuyển đến biên giới Danube để bố trí lại nó. Thay vào đó, Attianus, người giám hộ cũ của Hadrian, đã được giao việc phụ trách Rome. Ở đó, ông "phát hiện" một âm mưu liên quan đến bốn vị nguyên lão quyền cao chức trọng bao gồm cả Lusius Quietus. Theo Elizabeth Speller, lý do thực sự cho cái chết của họ là do họ là người của Trajan.
Bùi Thị Nhạn

Bùi Thị Nhạn (chữ Hán: 裴氏雁, ?- 1802), cũng gọi Bùi Kế hậu (裴繼后), được tấn phong làm Chính cung Hoàng hậu của Quang Trung Hoàng đế Nguyễn Huệ sau khi người vợ cả là Phạm Chính hậu qua đời.
Với thân phận Hoàng hậu, bà trở thành Hoàng thái hậu khi Thái tử là Nguyễn Quang Toản lên nối ngôi nhà Tây Sơn. Dân gian lưu truyền bà là một Tây Sơn ngũ phụng thư.
Cuộc đời

Bùi Thị Nhạn người thôn Xuân Hòa, huyện Tuy Viễn, nay là huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định. Bà là con út của Bùi Đức Lương, một cự phú có ở thôn Xuân Hòa. Bà có ba anh trai là Bùi Đắc Chí, Bùi Đắc Trung, Bùi Đắc Tuyên và một chị gái là Bùi Thị Loan. Bà là chị em cùng mẹ khác cha với vợ cả của Hoàng đế Quang Trung là bà Phạm Thị Liên.
Đối với nữ tướng Bùi Thị Xuân, con Bùi Đắc Chí và là cháu của ông Lương, thì Bùi Thị Nhạn vừa là cô ruột, lại vừa là thầy dạy võ khi Bùi Thị Xuân đến gia nhập vào đoàn nữ binh trong phong trào khởi nghĩa Tây Sơn. Ở đây, Bùi Thị Nhạn cùng Bùi Thị Xuân phụ trách việc luyện quân và xây dựng kinh tế.
Giỏi võ nghệ, tính nết lại nhu hòa, nên Bùi Thị Nhạn đã được người đương thời liệt là một trong Tây Sơn ngũ phụng thư. Do chung một ngọn cờ, lại phù hợp tính tình, nên sau lần bà và thủ lĩnh Tây Sơn là Nguyễn Huệ (sau này trở thành vua Quang Trung) gặp gỡ nhau thì cả hai dần trở nên thân thiết. Chính vì vậy, mà sau này khi người vợ lớn là Phạm Thị Liên mất vì bạo bệnh, Nguyễn Huệ đã cưới bà làm vợ. Sau khi xuất giá, Bùi Thị Nhạn rời quân ngũ về chăm lo gia đình bên chồng. Sử sách không cho biết bà có bao nhiêu người con với Quang Trung (trong khi bà Chánh hậu Phạm Thị Liên sinh được năm con, còn bà Thứ hậu Lê Ngọc Hân sinh được hai con).
Năm 1792, vua Quang Trung đột ngột qua đời, con bà Chánh hậu Phạm Thị Liên là Nguyễn Quang Toản lên nối ngôi (tức vua Cảnh Thịnh), bà được tôn làm Hoàng thái hậu. Vua còn nhỏ, quyền hành nhanh chóng rơi vào tay người cậu là Thái sư Bùi Đắc Tuyên. Kể từ đó, triều đình Tây Sơn sinh ra lục đục mãi. Lợi dụng thời cơ này, từ Gia Định, Chúa Nguyễn Ánh tiến quân ra đánh phá nhà Tây Sơn.
Năm Tân Dậu (1801), Nguyễn vương đánh tới kinh thành Phú Xuân. Vua Cảnh Thịnh cùng Đô đốc Bùi Thị Xuân và nhiều tướng lĩnh khác đều phải cầm quân ra trận. Mọi việc trị an nơi kinh thành đều do Thái hậu Bùi Thị Nhạn lo liệu. Phú Xuân thất thủ, bà và Quang Toản bỏ chạy ra bắc.
Năm Nhâm Tuất (1802), Nguyễn Phúc Ánh đem quân lần lượt đánh chiếm Nghệ An, Thanh Hóa... rồi tiến ra Bắc Thành. Lực lượng Tây Sơn ở Bắc Thành lúc bấy giờ rất suy yếu. Bởi bao nhiêu tinh binh, vua Cảnh Thịnh đã đem đi đánh lũy Trấn Ninh, Nhật Lệ (Quảng Bình) và đều đã tan tác cả.
Theo sách Nhà Tây Sơn, sau khi Thăng Long thất thủ, Thái hậu Bùi Thị Nhạn cùng Trần Thị Lan, vợ Đô đốc Tuyết, tự sát để không bị rơi vào tay quân Nguyễn Ánh. Chi tiết theo sách Nhà Tây Sơn:
Chú thích

↑  Nguyễn Xuân Nhân 2001, tr. 105.
↑  Trần Phương Hồ 1997, tr. 63.
↑  Lược theo sách Nhà Tây Sơn, tr. 199-200.
Chú thích > Sách đã dẫn

Quách Tấn-Quách Giao, Nhà Tây Sơn. Bảo tàng Quang Trung (Bình Định) xuất bản, 2002.
Nguyễn Xuân Nhân (2001). Các ngôi sao Tây Sơn. Nhà xuất bản Vǎn nghệ TP Hồ Chí Minh.
Trần Phương Hồ (1997). Tây Sơn tam kiệt. Nhà xuất bản Văn học.
Olivia Newton-John

| Dame Olivia Newton-John AC, DBE |
| --- | --- |
Newton-John tại Sydney, Úc năm 2012
Sinh: (1948-09-26)26 tháng 9 năm 1948 Cambridge, Cambridgeshire, Anh
Mất: 8 tháng 8 năm 2022(2022-08-08) (73 tuổi) Santa Barbara, California, Hoa Kỳ
Nghề nghiệp: Ca sĩ nhạc sĩ diễn viên vũ công nghệ sĩ giải trí nhà hoạt động xã hội
Năm hoạt động: 1963–2022
Phối ngẫu: Matt Lattanzi (cưới 1984⁠–⁠ld.1995) John Easterling (cưới 2008)
Con cái: Chloe Rose Lattanzi
Người thân: Max Born (grandfather) Brett Goldsmith (nephew) Tottie Goldsmith (niece) Gustav Victor Rudolf Born (uncle)
Sự nghiệp âm nhạc
Thể loại:  Pop  country  soft rock  new-age  adult contemporary 
Nhạc cụ: Giọng hát, guitar
Hãng đĩa: Uni MCA EMI Pye Festival
Website: olivianewton-john.com
 
Chữ ký

Olivia Newton-John, DBE (26 tháng 9 năm 1948 – 8 tháng 8 năm 2022) là một ca sĩ, nhạc sĩ, nữ diễn viên, doanh nhân, vũ công và nhà hoạt động người Úc gốc Anh. Cô là người chiến thắng giải Grammy bốn lần, đã tích lũy được năm đĩa đơn số một và mười đĩa đơn hàng đầu Billboard Hot 100, và hai album solo Billboard 200 số một. 11 đĩa đơn của cô (bao gồm cả hai đĩa bạch kim) và 14 album của cô (bao gồm cả hai đĩa bạch kim và bốn đĩa bạch kim đôi) đã được chứng nhận vàng bởi RIAA. Olivia Newton-John đã bán được khoảng 100 triệu đĩa trên toàn thế giới, khiến cô trở thành một trong những nghệ sĩ bán chạy nhất mọi thời đại. Olivia Newton-John đóng vai chính trong bộ phim âm nhạc Greas, và nhạc phim của nó là một trong những thành công nhất trong lịch sử, với đĩa đơn "You're the One That I Want", hát cùng với John Travolta, một trong những đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại.
Newton-John là một nhà hoạt động lâu năm về các vấn đề môi trường và quyền động vật. Cô đã là một người ủng hộ nhận thức về sức khỏe, tham gia vào các tổ chức từ thiện, sản phẩm y tế và các nỗ lực gây quỹ khác nhau. Sở thích kinh doanh của cô đã bao gồm việc tung ra một số dòng sản phẩm cho Koala Blue và đồng sở hữu Gaia Retreat & Spa tại Úc.
Newton-John đã kết hôn hai lần. Cô là mẹ của một  con gái, Chloe Rose Lattanzi, với người chồng đầu tiên, nam diễn viên Matt Lattanzi. Cô kết hôn với John Easterling năm 2008.
Newton-John qua đời vào ngày 8 tháng 8 năm 2022 vì ung thư tại trang trại ở California hưởng thọ 73 tuổi.
Cà phê chồn Đắk Lắk

Sản phẩm cà phê chồn thô
Chồn hương ở Việt Nam
Cà phê chồn Đắk Lắk là loại cà phê chồn đặc sản của Đắk Lắk, nó được coi là thứ đặc sản quý giá của vùng cao nguyên Đắk Lắk - vùng đất vốn nổi tiếng trong và ngoài nước về quy mô và năng suất cà phê. Cà phê được du nhập vào Việt Nam từ khá sớm (từ năm 1857) và được trồng ở một số tỉnh Đồng bằng duyên hải miền Trung nhưng đã từ lâu Đắk Lắk được biết đến là thánh địa cà phê thế giới. Trong những năm gần đây, ngành cà phê Đắk Lắk còn thu hút được sự chú ý của nhiều người bởi sự hồi sinh của huyền thoại cà phê chồn - thức uống được xếp vào loại hiếm và đắt nhất thế giới.
Lịch sử cà phê chồn Tây Nguyên > Truyền thuyết hình thành cà phê chồn

Cà phê chồn được nhắc đến như một truyền thuyết. Nó xuất hiện một cách tự nhiên vào nửa đầu thế kỉ 20 khi vùng Tây Nguyên còn thưa thớt dân cư và những đồn điền cà phê của người Pháp còn nằm sâu trong những cánh rừng đại ngàn. Những cánh rừng ở Tây Nguyên vốn là nơi trú ngụ của nhiều loại động vật hoang dã, trong đó có loài chồn và những trái cà phê đã trở thành một trong những loại thức ăn của chúng. Trong năm chỉ có một mùa cà phê duy nhất từ tháng 8 đến tháng 12. Trong khoảng thời gian này, người ta thường bắt gặp những con chồn rừng lẻn vào các đồn điền cà phê để thưởng thức những trái cà phê mà chúng lựa chọn rất kĩ bằng bản năng siêu phàm của mình.
Cũng trong đêm đó, những hạt cà phê đã bị tiêu hóa một phần được thải ra. Khi những người nông dân đi thu hái cà phê đã thấy những hạt cà phê kì lạ này, họ mang về phơi khô dưới ánh nắng mặt trời và chế biến chúng thành thức uống. Nhờ vậy, họ đã phát hiện ra một loại thức uống có hương vị ngon hơn hẳn cà phê thông thường. Từ đó, cứ đến mùa cà phê, người nông dân ngoài việc đi thu hái cà phê còn đi lượm những hạt cà phê chồn để tạo nên cà phê chồn thơm ngon hiếm có, loại cà phê mà những ai đã từng được thưởng thức thì sẽ không bao giờ quên. Truyền thuyết cà phê chồn đã ra đời như vậy.
Lịch sử cà phê chồn Tây Nguyên > Truyền thuyết cà phê chồn biến mất

Tây Nguyên là một vùng đất màu mỡ nên thu hút được lượng lớn dân di cư về đây từ nửa sau thế kỷ 20 (tiêu biểu là Cuộc di cư Việt Nam, 1954). Sau ngày thống nhất đất nước, làn sóng dân di cư từ các tỉnh (chủ yếu là các tỉnh miền Bắc) ngày càng phát triển. Điều này làm cho dân cư vùng Tây Nguyên vốn thưa thớt dần trở nên đông đúc một cách nhanh chóng, kéo theo nhu cầu định cư, trồng trọt,... cũng tăng lên làm cho diện tích rừng ở đây ngày càng bị thu hẹp, đồng thời tình trạng săn bắt thú hoang cũng ngày càng lan rộng.
Dần dần, Tây Nguyên rộng lớn chỉ còn lại một vài cánh rừng nguyên sinh ở những nơi xa xôi hay trong khu bảo tồn thiên nhiên. Lúc này, những trang trại cà phê bao phủ lấy cả một vùng; các loài động vật hoang dã cũng ngày càng suy giảm, trong đó có loài chồn. Cứ thế, hình ảnh từng đàn chồn lẻn vào rẫy cà phê đã dần biến mất, cà phê chồn chỉ còn lại trong ký ức. Cuối cùng, câu chuyện cà phê chồn chỉ còn được truyền miệng và truyền thuyết cà phê chồn thực sự biến mất cho đến nay.
Lịch sử cà phê chồn Tây Nguyên > Khôi phục truyền thuyết cà phê chồn

Trước năm 2000, khi được hỏi về cà phê chồn, nhiều người dân trong nước (kể cả những người dân Đắk Lắk) chỉ cho đó là truyền thuyết. Nhưng đến nay, Tây Nguyên đã có những trang trại cà phê chồn ở Đắk Lắk, Gia Lai, Kon Tum, Lâm Đồng. Những trang trại đi đầu trong việc khôi phục lại truyền thuyết này phải kể đến là Trại động vật hoang dã Kiên Cường và Trại chồn Quốc Khánh ở Đắk Lắk.
Cà phê chồn Đắk Lắk > Giá trị

Giá trị của cà phê chồn được tạo nên bởi ba yếu tố cơ bản là nét văn hóa của nơi sản xuất ra chúng; sự quý hiếm và quy trình chế biến. Cà phê chồn Đắk Lắk không những hội tụ đủ ba yếu tố trên mà mỗi yếu tố này khi gắn với địa danh Đắk Lắk còn đặc biệt hơn rất nhiều .
Cà phê chồn Đắk Lắk > Giá trị > Văn hóa cà phê ở Đắk Lắk

Cà phê là một trong những nét văn hóa đặc trưng nhất của Đắk Lắk. Bởi vậy, nó đã trở thành thứ đặc sản quý giá của vùng đất này. Những li cà phê đen, đặc quánh, ấm nóng trong một không gian đậm chất núi rừng Tây Nguyên đã gắn liền với tâm tưởng của mỗi người khi nói đến Đắk Lắk. Vì thế mà cho đến nay, ở Đắk Lắk đã có hàng trăm quán cà phê lớn nhỏ mọc lên nhằm phục vụ nhu cầu thưởng thức cà phê cho tất cả mọi người. Nhiều vấn đề liên quan đến cà phê đã trở thành bản sắc văn hóa của nơi đây, đặc trưng nhất là văn hóa mời đi uống cà phê. Không những thế, cà phê chồn còn là một huyền thoại tạo nên một sức hấp dẫn kì lạ đối với người dân Tây Nguyên nói chung và người dân Đắk Lắk nói riêng.
Cà phê chồn Đắk Lắk > Giá trị > Khan hiếm

Chồn hương là loài ăn tạp, thức ăn chủ yếu của chúng là các loài động vật nhỏ và trái cà phê chỉ là loại thức ăn bổ sung của chúng. Chồn thích ăn trái cà phê chè (Arabica) hơn trái cà phê vối (Robusta). Trong khi đó, Đắk Lắk chủ yếu sản xuất ra cà phê vối nên số lượng trái cà phê chồn ăn ở đây không nhiều. Không những thế, những trái cà phê mà chồn chọn ăn phải được chọn lựa rất kĩ lưỡng: chúng phải chín đỏ đều, không có vết rệp, không có vết xước có nhựa bám, không có mùi lạ.
Trong tất cả những trái cà phê được chọn lựa kĩ càng như trên, chồn chỉ ăn một lượng nhỏ nhất định. Những trái cà phê thừa không bao giờ được chúng đụng tới cho dù có đem trộn với mẻ trái mới. Thêm một điều nữa, cà phê chỉ có một mùa, người nông dân chỉ thu hoạch trong vài tuần nên tỷ lệ cà phê được chồn chọn ăn lại càng thấp. Đó là nguyên nhân số lượng cà phê chồn được sản xuất ra hàng năm ở Đắk Lắk chỉ khoảng trên dưới 1 tấn .