stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Pedro II của Brasil
Suy thoái và sụp đổ > Bãi bỏ chế độ nô lệ và đảo chính

Đến tháng 6 năm 1887, sức khỏe của Hoàng đế đã xấu đi đáng kể và các bác sĩ riêng của ông đề nghị hoàng đế đến châu Âu để điều trị y tế. Trong khi ở Milano, ông đã trải qua hai tuần giữa sự sống và cái chết, thậm chí còn được xức dầu. Trong khi đang nằm trên giường để hồi phục, vào ngày 22 tháng 5 năm 1888, ông nhận được tin rằng chế độ nô lệ đã bị bãi bỏ ở Brasil. Với giọng nói yếu ớt và nước mắt lưng tròng, ông nói, "Những người vĩ đại! Những người vĩ đại!" Pedro II trở về Brasil và xuống tàu ở Rio de Janeiro vào tháng 8 năm 1888. "Toàn bộ đất nước chào đón ông với sự nhiệt tình chưa từng thấy trước đây. Từ thủ đô, từ các tỉnh, từ khắp mọi nơi, đã xuất hiện những bằng chứng về tình cảm và sự tôn kính". Với sự tận tụy mà người Brasil thể hiện khi Hoàng đế và Hoàng hậu trở về từ châu Âu, chế độ quân chủ dường như đã tận hưởng sự ủng hộ không lay chuyển và đạt đến đỉnh cao ủng hộ.
Quốc gia này đã tận hưởng uy tín quốc tế lớn trong những năm cuối cùng của Đế chế, và đã trở thành một cường quốc mới nổi trên trường quốc tế. Những dự đoán về sự gián đoạn kinh tế và lao động do việc bãi bỏ chế độ nô lệ đã không thành hiện thực và vụ thu hoạch cà phê năm 1888 đã thành công. Việc chấm dứt chế độ nô lệ đã dẫn đến sự chuyển dịch rõ ràng sự ủng hộ sang chủ nghĩa cộng hòa của những người nông dân trồng cà phê giàu có và quyền lực, những người nắm giữ quyền lực chính trị, kinh tế và xã hội lớn trong nước. Chủ nghĩa cộng hòa là một tín điều của giới tinh hoa chưa bao giờ phát triển mạnh ở Brasil, với rất ít sự ủng hộ ở các tỉnh. Sự kết hợp giữa các ý tưởng cộng hòa và sự truyền bá chủ nghĩa thực chứng trong hàng ngũ sĩ quan cấp thấp và trung bình của quân đội đã dẫn đến tình trạng thiếu kỷ luật trong quân đoàn và trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với chế độ quân chủ. Họ mơ về một nền cộng hòa độc tài, mà họ tin rằng sẽ vượt trội hơn chế độ quân chủ.
Mặc dù không có mong muốn nào ở Brasil trong số phần lớn dân số muốn thay đổi hình thức chính phủ, những người cộng hòa dân sự bắt đầu gây sức ép với các sĩ quan quân đội để lật đổ chế độ quân chủ. Họ đã tiến hành một cuộc đảo chính, bắt giữ Thủ tướng Afonso Celso, Tử tước xứ Ouro Preto và thành lập nền cộng hòa vào ngày 15 tháng 11 năm 1889. Một số ít người chứng kiến ​​những gì xảy ra không nhận ra rằng đó là một cuộc nổi loạn. Nhà sử học Lídia Besouchet lưu ý rằng "[hiếm] khi có một cuộc cách mạng nào lại nhỏ bé như vậy". Trong suốt thử thách, Pedro II không biểu lộ cảm xúc như thể không quan tâm đến kết quả. Ông bác bỏ mọi đề xuất dập tắt cuộc nổi loạn mà các chính trị gia và lãnh đạo quân sự đưa ra. Khi nghe tin về việc mình bị phế truất, ông chỉ bình luận: "Nếu vậy, đây sẽ là thời điểm tôi nghỉ hưu. Tôi đã làm việc quá sức và tôi mệt mỏi. Vậy thì tôi sẽ đi nghỉ ngơi". Ông và gia đình đã rời bỏ Brasil để sang châu Âu lưu vong vào ngày 17 tháng 11.
Lưu vong và di sản > Những năm cuối đời

Hoàng hậu Teresa Cristina qua đời ba tuần sau khi gia đình hoàng gia Brasil đến châu Âu, và Hoàng nữ Isabel cùng gia đình chuyển đến một nơi khác trong khi Pedro định cư đầu tiên ở Cannes và sau đó là Paris. Vài năm cuối đời của Pedro rất cô đơn và u sầu, khi ông sống trong những khách sạn khiêm tốn không có tiền và viết nhật ký về những giấc mơ trong đó ông được phép trở về Brasil. Ông không bao giờ ủng hộ việc khôi phục chế độ quân chủ, một lần tuyên bố rằng ông không muốn "trở lại vị trí mà tôi đã chiếm giữ, đặc biệt là không phải bằng bất kỳ âm mưu nào". Một ngày nọ, ông bị nhiễm trùng và nhanh chóng tiến triển thành bệnh viêm phổi. Pedro nhanh chóng suy yếu và qua đời lúc 00:35 ngày 5 tháng 12 năm 1891, khi gia đình ông đang ở bên. Những lời cuối cùng của ông là "Xin Chúa ban cho tôi những điều ước cuối cùng này—hòa bình và thịnh vượng cho Brasil". Trong khi thi thể đang được chuẩn bị, một gói hàng đã niêm phong trong phòng được tìm thấy, và bên cạnh đó là một thông điệp do chính Hoàng đế viết: "Đó là đất từ ​​đất nước của tôi, tôi muốn nó được đặt trong quan tài của tôi trong trường hợp tôi chết xa quê hương của mình".
Isabel muốn tổ chức một buổi lễ chôn cất kín đáo và riêng tư, nhưng cuối cùng bà đã đồng ý với yêu cầu của chính phủ Pháp về một lễ tang cấp nhà nước. Vào ngày 9 tháng 12, hàng nghìn người đưa tang đã tham dự buổi lễ tại La Madeleine. Ngoài gia đình Pedro, còn có nhiều nhân vạt hoàng gia khác: Francesco II của Hai Sicilie; Isabel II của Tây Ban Nha; Philippe của Orléans, Bá tước xứ Paris; và các thành viên khác của hoàng gia châu Âu. Ngoài ra còn có Tướng Joseph Brugère, đại diện cho Tổng thống Marie François Sadi Carnot; các chủ tịch Thượng viện Pháp và Hạ viện Pháp cũng như các nghị sĩ của 2 viện; các nhà ngoại giao; và các đại diện khác của chính phủ Pháp. Hầu như tất cả các thành viên của Institut de France đều có mặt. Các chính phủ khác từ Châu Mỹ và Châu Âu đã cử đại diện, cũng như Đế chế Ottoman, Ba Tư, Nhà Thanh và Nhật Bản. Sau các buổi lễ, quan tài được rước đến nhà ga xe lửa để bắt đầu chuyến đi đến Vương quốc Bồ Đào Nha. Khoảng 300.000 người xếp hàng dọc tuyến đường dưới trời mưa và giá lạnh liên miên. Cuộc hành trình tiếp tục đến Nhà thờ São Vicente de Fora gần Lisboa, nơi thi hài của Pedro được chôn cất tại Đền Panteão của Vương tộc Bragança vào ngày 12 tháng 12.
Chính phủ cộng hòa Brasil, "lo sợ phản ứng dữ dội sau cái chết của Hoàng đế", đã cấm mọi phản ứng chính thức. Tuy nhiên, người dân Brasil không thờ ơ với cái chết của Pedro, và "những hậu quả ở Brasil cũng rất lớn, bất chấp nỗ lực đàn áp của chính phủ. Có những biểu hiện đau buồn trên khắp cả nước: đóng cửa hoạt động kinh doanh, treo cờ rủ, đeo băng tay đen trên quần áo, chuông báo tử, các nghi lễ tôn giáo". Các thánh lễ được tổ chức để tưởng nhớ Pedro trên khắp Brasil, và ông cùng chế độ quân chủ đã được ca ngợi trong những bài điếu văn sau đó.
Lưu vong và di sản > Di sản

Sau khi ông mất, người Brasil vẫn gắn bó với cựu Hoàng đế, người vẫn là một nhân vật được nhiều người yêu mến và ca ngợi. Quan điểm này thậm chí còn mạnh mẽ hơn trong cộng đồng người Brasil gốc Phi, những người coi chế độ quân chủ ngang bằng với tự do vì ông và con gái Isabel đã tham gia vào việc bãi bỏ chế độ nô lệ. Sự ủng hộ liên tục dành cho vị vua bị phế truất phần lớn là do niềm tin chung và không bao giờ dập tắt rằng ông thực sự là một "nhà cai trị khôn ngoan, nhân từ, khắc khổ và trung thực", theo nhà sử học Ricardo Salles. Quan điểm tích cực về Pedro II và nỗi nhớ về triều đại của ông chỉ tăng lên khi đất nước nhanh chóng rơi vào một loạt các cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị mà người Brasil cho là do sự lật đổ của Hoàng đế.
Cảm giác tội lỗi mạnh mẽ thể hiện trong số những người theo chủ nghĩa cộng hòa, và những cảm giác này ngày càng rõ ràng hơn sau khi Hoàng đế qua đời trong cảnh lưu vong. Họ ca ngợi Pedro II, người được coi là hình mẫu của lý tưởng cộng hòa, và thời đại đế quốc, mà họ tin rằng nên được coi là tấm gương để nền cộng hòa non trẻ noi theo. Ở Brasil, tin tức về cái chết của Hoàng đế "gây ra cảm giác hối tiếc thực sự trong số những người, không có thiện cảm với việc phục hồi, thừa nhận cả công lao và thành tựu của người cai trị đã khuất của họ". Di hài của ông, cũng như của vợ ông, đã được trả về Brasil vào năm 1921, kịp thời kỷ niệm một trăm năm ngày Brasil giành độc lập. Chính phủ đã trao cho Pedro II các phẩm giá xứng đáng với một nguyên thủ quốc gia. Một ngày lễ quốc gia đã được tuyên bố và sự trở lại của Hoàng đế như một anh hùng dân tộc đã được tổ chức trên khắp cả nước. Hàng ngàn người đã tham dự buổi lễ chính tại Rio de Janeiro, nơi mà theo sử gia Pedro Calmon, "những người già đã khóc. Nhiều người quỳ xuống. Tất cả đều vỗ tay. Không có sự phân biệt giữa những người theo chủ nghĩa cộng hòa và chế độ quân chủ. Họ đều là người Brasil". Sự tôn vinh này đánh dấu sự hòa giải của Brasil Cộng hòa với quá khứ quân chủ của nó.
Các nhà sử học đã bày tỏ sự kính trọng cao đối với Pedro II và triều đại của ông. Tài liệu học thuật liên quan đến ông rất nhiều và, ngoại trừ giai đoạn ngay sau khi ông bị lật đổ, phần lớn là tích cực và thậm chí là ca ngợi. Ông đã được một số nhà sử học ở Brasil coi là người Brasil vĩ đại nhất. Theo cách tương tự như các phương pháp được những người theo chủ nghĩa cộng hòa sử dụng, các nhà sử học chỉ ra các đức tính của Hoàng đế như một tấm gương để noi theo, mặc dù không ai đi xa đến mức ủng hộ việc khôi phục chế độ quân chủ. Nhà sử học Richard Graham lưu ý rằng "[h]hầu hết các nhà sử học thế kỷ XX, hơn nữa, đã nhìn lại thời kỳ [trị vì của Pedro II] một cách hoài niệm, sử dụng các mô tả của họ về Đế chế để chỉ trích—đôi khi tinh tế—các chế độ cộng hòa hoặc độc tài tiếp theo của Brasil".
Tước hiệu và vinh dự

| Cách xưng hô với Pedro II, Hoàng đế Brasil |
| --- | --- |

Danh hiệu: His Imperial Majesty
Trang trọng: Your Imperial Majesty
Khác: Sire
Tước hiệu và vinh dự > Tước hiệu và phong cách

Danh hiệu và phong cách đầy đủ của Hoàng đế là "Hoàng đế bệ hạ Dom Pedro II, Hoàng đế lập hiến và Người bảo vệ vĩnh cửu của Brasil".
Tước hiệu và vinh dự > Vinh dự

Hoàng đế Pedro II là Grand master của các Huân chương Brasil sau đây:
Huân chương Chúa Giêsu Kitô của chúng ta
Huân chương Thánh Benedict thành Aviz
Huân chương Thánh James của Kiếm
Huân chương Thập Tự phương Nam
Huân chương Pedro I
Huân chương Hoa hồng
Áo-Hung: Thập tự lớn Huân chương Saint Stephen
Vương quốc Bỉ: Grand Cordon: Huân chương Leopold
Vương quốc Romania: Thập tự lớn Huân chương Ngôi sao
Vương quốc Đan Mạch: Hiệp sĩ Huân chương Voi
Vương quốc Hai Sicilia: Hiệp sĩ Huân chương Thánh Januarius
Vương quốc Hai Sicilia: Thập tự lớn Huân chương Thánh Ferdinand và Công trạng
Đệ Nhị Đế chế Pháp: Thập tự lớn Bắc Đẩu Bội Tinh
Vương quốc Hy Lạp: Thập tự lớn Huân chương Chúa Cứu Thế
Vương quốc Hà Lan: Thập tự lớn Huân chương Sư tử Hà Lan
Vương quốc Tây Ban Nha: Thập tự lớn Huân chương Lông cừu vàng
Vương quốc Anh: Hiệp sĩ Huân chương Garter
Malta: Thập tự lớn Huân chương Malta
Malta: Thập tự lớn Huân chương Mộ Thánh
Công quốc Parma: Senator Grand Cross với cổ áo Huân chương quân sự thiêng liêng Constantinian của Saint George
Vương quốc Bồ Đào Nha: Thập tự lớn Huân chương Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội Vila Viçosa
Vương quốc Bồ Đào Nha: Thập tự lớn Huân chương Tháp và Kiếm
Vương quốc Phổ: Hiệp sĩ Huân chương Đại bàng Đen
Đế quốc Nga: Hiệp sĩ hạng nhất của tất cả các hiệp sĩ Nga
Vương quốc Ý: Huân chương Truyền Tin Tối Cao
Vương quốc Thụy Điển: Hiệp sĩ Huân chương Hoàng gia Seraphim
Vương quốc Thụy Điển: Commander Grand Cross Huân chương Ngôi sao Bắc Cực
Đế quốc Ottoman: Thành viên hạng nhất Huân chương Medjidie
Đại công quốc Baden: Hiệp sĩ Huân chương Triều đại Fidelity
Đại công quốc Baden: Hiệp sĩ Huân chương Berthold Đệ nhất
Vương quốc Bayern: Hiệp sĩ Huân chương Thánh Hubert
Các công quốc ErnestineThập tự lớn Huân chương Ernst Ngoan đạo
Sachsen-Weimar: Thập tự lớn Huân chương Chim Ưng trắng
Vương quốc Sachsen: Hiệp sĩ Huân chương Rue Crown
Đệ Nhị Đế chế México: Thập tự lớn với cổ áo Đế chế Huân chương Đại bàng Mexico
Công quốc Monaco: Thập tự lớn Huân chương Thánh Charles
Hậu duệ

| Tên | Chân dung | Tuổi thọ | Chú thích |
| --- | --- | --- | --- |
Bởi Teresa Cristina của Hai Sicilie (14 tháng 3 năm 1822 – 28 tháng 12 năm 1889; kết hôn theo ủy quyền vào ngày 30 tháng 5 năm 1843)
| Afonso, Thái tử của Brasil |  | 23 tháng 2 năm 1845–   11 tháng 6 năm 1847 | Thái tử hoàng gia Brasil từ khi sinh ra cho đến khi chết. |
| Isabel, Hoàng nữ của Brasil |  | 29 tháng 7 năm 1846–   14 tháng 11 năm 1921 | Công chúa Đế ​​quốc của Brasil và Nữ bá tước xứ Eu thông qua cuộc hôn nhân với Gaston d'Orléans. Bà có 4 người con từ cuộc hôn nhân này. Bà cũng đóng vai trò là Nhiếp chính của Đế chế trong khi cha bà đi công du nước ngoài. |
| Hoàng nữ Leopoldina của Brasil |  | 13 tháng 7 năm 1847–   7 tháng 2 năm 1871 | Kết hôn với Ludwig August xứ Sachsen-Coburg và Gotha và có 4 người con trai từ cuộc hôn nhân này. |
| Pedro Afonso, Hoàng tử của Brasil |  | 19 tháng 7 năm 1848–   9 tháng 1 năm 1850 | Hoàng tử Đế quốc Brasil từ khi sinh ra cho đến khi qua đời. |
Hậu duệ > Tổ tiên

Tổ tiên của Hoàng đế Pedro II:
Tài liệu tham khảo và đọc thêm

Barman, Roderick J. (1999). Citizen Emperor: Pedro II and the making of Brazil, 1825–1891. Stanford: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-3510-0.
Barman, Roderick J. (2002). Princess Isabel of Brazil: gender and power in the nineteenth century. Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 978-0842028462.
Bethell, Leslie (1993). Brazil: Empire and Republic, 1822–1930. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36293-1.
Graham, Richard (1994). Patronage and Politics in Nineteenth-Century Brazil. Stanford: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-2336-7.
Kurizky, Patricia Shu, et al. "The physician, the Emperor and the fibromyalgia: Charles-Édouard Brown-Séquard (1817–1894) and Dom Pedro II (1825–1891) of Brazil." Journal of medical biography 24.1 (2016): 45–50. online
Levine, Robert M. (1999). The History of Brazil. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-30390-6.
Montgomery-Massingberd, Hugh biên tập (1977). Burke's Royal Families of the World (ấn bản thứ 1). London: Burke's Peerage. ISBN 0-85011-023-8.
Munro, Dana Gardner (1942). The Latin American Republics: A History. New York: D. Appleton.
Skidmore, Thomas E. (1999). Brazil: five centuries of change. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-505809-3.
Topik, Steven C. (2000). Trade and Gunboats: The United States and Brazil in the Age of Empire. Stanford: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-4018-0.
Williams, Mary Wilhelmine (1937). Dom Pedro, the Magnanimous, second Emperor of Brazil. Chapel Hill: U. of North Carolina Press.
Chiến tranh Việt – Xiêm (1771–1773)

Chiến tranh Xiêm - Việt (1771–1773) là một cuộc chiến giữa Vương triều Thonburi nước Xiêm La (Thái Lan ngày nay) dưới thời Vua Taksin và triều đình Chúa Nguyễn ở Đàng Trong nước Đại Việt (Việt Nam ngày nay). Cuộc chiến này cũng có liên quan đến Vương quốc Cao Miên và Hà Tiên trấn, đồng minh cũng như chư hầu của Chúa Nguyễn.
Bối cảnh

Năm 1671, trước cảnh nhà Minh ở Trung Quốc diệt vong, một người Quảng Đông tên là Mạc Cửu (鄚玖) đã giong buồn từ Lôi Châu, Quảng Đông đến định cư ở đất Bantaey Meas (Khmer:បន្ទាយមាស), một vùng lãnh thổ giáp biển nằm ở cực nam xứ Cao Miên khi đó, mà ngày nay là tỉnh Hà Tiên. Từ đó Banteay Maes trở thành một khu định cư của cả người Cao Miên bản địa và các thương nhân Trung Quốc. Mạc Cửu mở một sòng bạc ở địa phương để thu thuế hoa tiêu và dần trở nên giàu có. Danh tiếng vang xa, ông ta được triều đình Cao Miên ban cho chức Ốc nha (Oknha) cai quản địa phương này. Mạc Cửu cùng các thuộc hạ từ đó xây dựng Hà Tiên - Bantaey Meas thành một thị trấn mang phong cách Trung Hoa. Năm 1707, Mạc Cửu cầu phong với Chúa Đàng Trong khi ấy là Nguyễn Phúc Chu và được Đàng Trong phong tước Cửu Ngọc hầu, từ đấy hình thành chính thể Hà Tiên trấn như một chư hầu của xứ Đàng Trong. Năm 1735, Mạc Cửu qua đời, con trai ông là Mạc Thiên Tứ (hay Mạc Sĩ Lân 莫士麟) lên nối nghiệp làm Tổng binh cai quản Hà Tiên. Dưới thời Mạc Thiên Tứ, Hà Tiên vươn lên trở thành trung tâm thương mại và chính trị của bán đảo Đông Dương.
Bối cảnh > Nội chiến ở Cao Miên

Năm 1714, Vua Thommo Reachea III (Nặc Ông Thâm) của Cao Miên bị đánh đuổi bởi Hoàng thân Kaev Hua, người được sự trợ giúp của chúa Nguyễn. Nặc Ông Thâm đến xin tị nạn ở vương quốc Ayutthaya nơi ông ta được Vua Thaisa dung dưỡng. Ba năm sau năm 1717, vua Xiêm gửi quân tấn công Cao Miên để phục vị cho Nặc Ông Thâm, dẫn đến cuộc Chiến tranh Việt - Xiêm (1717). Hải quân Xiêm thất trận ở Hà Tiên, trong khi giành chiến thắng trên đất liền. Sau khi nhận được sự thần phục của tân vương Kaev Hua, người Xiêm rút quân nhưng Cao Miên sau đó lại ngả về phía Việt Nam như cũ. Năm 1712, Kaev Hua thoái vị nhường ngôi cho trưởng tử là Satha II (Nặc Ông Tha). Cựu vương Nặc Ông Thâm, người đã sống qua hai thập kỷ ở Ayutthaya, một lần nữa trở về Cao Miên và tái xưng vương năm 1737, đánh đuổi Nặc Ông Tha chạy sang lãnh thổ Đàng Trong. Nặc Ông Thâm làm vua cho đến khi qua đời năm 1747 và quyền kế vị được chuyển cho một hoàng thân tên là Nặc Ông Nhuận tức vua Reameathiptei III. Nặc Ông Tha được quân đội Việt Nam hộ tống về Cao Miên giành lại ngai vàng năm 1748 trong khi Nặc Ông Nhuận lại chạy trốn về Ayutthaya. Vua Borommokot của Ayutthaya vào năm 1749 gửi quân đến Cao Miên trục xuất Nặc Ông Tha. Nặc Ông Tha lại chạy trốn đến Việt Nam và rồi ông ta chết ở đó. Người Xiêm dựng Vương tử Nặc Ông Nguyên, con của Nặc Ông Thâm, lên làm vua, tức là Chey Chettha V. Như vậy trong vòng 3 năm từ 1747 đến 1749, ngôi vua nước Cao Miên đã thay đổi ba lần.
Năm 1757, Đệ nhị vương Nặc Ông Hinh, xảy ra mâu thuẫn với Đệ tam vương Nặc Ông Tôn và hai bên tấn công lẫn nhau. Nặc Ông Tôn bị đánh bại và chạy sang Hà Tiên nương nhờ Mạc Thiên Tứ (Biên niên sử Campuchia gọi ông ta là Neak Preah Sotoat). Nặc Ông Tôn nhận Mạc Thiên Tứ làm nghĩa phụ. Mạc Thiên Tứ sau đó gửi thư lên cho chúa Nguyễn Phúc Khoát xin lập Nặc Ông Tôn làm Cao Miên quốc vương. Rồi quân Hà Tiên hộ tống Nặc Ông Tôn về Cao Miên. Nặc Ông Hinh chiến bại và tử trận. Vua Chey Chettha chạy trốn đến Pursat nơi ông ta qua đời ở đó. Nặc Ông Tôn - ông hoàng thân Việt lên kế vị với vương hiệu Outeyreachea. Ang Non (Nặc Ông Vinh), con trai của Nặc Ông Nguyên và là đồng minh với Nặc Ông Hinh, chạy thoát. A loyal servant happened to secretly open the cage, allowing Ang Non to flee to Ayutthaya in 1758. The new Cao Miên King Nặc Ông Tôn repaid Mạc Thiên Tứ for his supports by ceding five prefectures, including Kampong Som and Kampot in Southern Cao Miên, to Mạc Thiên Tứ. This led to the formation of the territories of the Hà Tiên polity, which was, in turn, under the suzerainty of the Nguyen Lords' regime. The Việt Nam settled on the new territories of the Đồng bằng sông Cửu Long and maintained military garrisons at Long Hồ, Sa Đéc and Châu Đốc.
Bối cảnh > Xiêm xâm lược Cao Miên (1769)

Trong năm 1769, Vua Taksin nhà Thonburi gửi một bức thư đến cho Nặc Ông Tôn - Quốc vương Cao Miên đang thần phục Đàng Trong, yêu cầu ông này xưng thần với Xiêm và cống nạp cây vàng cây bạc theo nghi lễ dành cho bậc chư hầu triều cống tông chủ. Nặc Ông Tôn từ chối với lý do Taksin là kẻ tiếm quyền và là người Trung Quốc. Taksin nổi cơn thịnh nộ, quyết định cất quân thảo phạt Cai Miên để phế truất Nặc Ông Tôn và đưa ông hoàng thân Xiêm là Ang Non (Nặc Ông Nộn) lên thay. Các đạo quân Xiêm bao gồm;
Phraya (Hầu tước) Aphai Ronnarit Thongduang (Vua Rama I sau này) cùng em trai là Phraya (Hầu tước) Anuchit Racha Boonma (sau là Hoàng thái đệ Surasinghanat) dẫn 2000 quân tiến vào miền bắc Cao Miên theo ngả Nakhon Ratchasima.
Phraya (Hầu tước) Kosa tên là Trần Liên tiến đánh tây Cao Miên qua ngả Prachinburi.
Từ Nakhon Ratchasima, Hầu tước Aphai Ronnarit và Hầu tước Anuchit Racha dẫn quân Xiêm vượt qua núi Dangrek, tấn công và chiếm được tỉnh Siemreap. Oknha Kralahom Pang, tướng chỉ huy quân Cao Miên bị giết trong trận chiến ấy. Hầu tước Kosa Trần Liên thì lấy được Battambang. Vua Nặc Ông Tôn liền đích thân dẫn hạm đội Cao Miên đối đầu với quân Xiêm xâm lược. Hai vị chỉ huy Xiêm tập hợp hạm đội Xiêm để chiến đấu với quân Cao Miên ở Biển Hồ Tonle Sap.
Chiến dịch này diễn ra mà không có sự tham gia của vua Taksin, vì khi đó ông đang bận việc đánh dẹp lực lượng của sứ quân vùng Nakhon Si Thammarat ở miền Nam Xiêm. Tuy nhiên, có tin đồn đến tai quân Xiêm ở Cao Miên rằng, vua Taksin đã tử trận tại Nakhon Si Thammarat. Vì thế Hầu tước Aphai Ronnarit và Hầu tước Anuchit Racha quyết định rút lui khỏi Cao Miên để quay về Thonburi. Tuy nhiên, họ sớm nhận ra rằng lời đồn là không đúng sự thật và Taksin vẫn còn sống. Trần Liên cũng rút quân khỏi Cao Miên và thông báo cho vua về việc rút lui sớm của hai vị chỉ huy. Anuchit Racha giải thích với vua Taksin rằng, do tin đồn, ông phải rút lui để trở về ngăn chặn thành Thonburi khỏi rơi vào hỗn loạn. Vua Taksin hài lòng với lời giải thích này và khen ngợi Anuchit Racha vì lòng trung thành của ông. Cao Miên sau đó thoát khỏi sự chiếm đóng của Xiêm và vẫn nằm dưới ảnh hưởng của Việt Nam trong một thời gian ngắn.
Chiến dịch > Sự chuẩn bị của người Xiêm

Năm 1771, vua Taksin tiếp tục kế hoạch xâm lược Cao Miên. Mục tiêu là lùng bắt hai vị vương tử Chiêu Xỉ Xong và Chiêu Thúy, đồng thời đưa Nặc Ông Nộn làm vua Cao Miên lên làm vua mới, thay thế vua Nặc Ông Tôn thân Việt. Taksin muốn chiếm Hà Tiên vì đây là một cảng thịnh vượng và có thể trở thành đối thủ của Xiêm trong tương lai. Taksin ra lệnh cho quân Xiêm xâm lược Cao Miên và Hà Tiên như sau:
Hầu tước Yommaraj Thongduang (Vua Rama I sau này) dẫn 10.000 quân, hộ tống ông hoàng Nặc Ông Nộn, xâm lược Cao Miên bằng đường bộ qua Battambang và Pursat để tấn công Oudong.
Đích thân vua Taksin chỉ huy hải quân để tấn công Hà Tiên, với Hầu tước Phraya Phiphit Trần Liên (陳聯, các nguồn tiếng Việt gọi là Trần Liên) giữ quyền Phrakhlang tức Đô đốc hải quân và tướng Trung Quốc là Phraya Phichai Aisawan (bổn danh Dương Tiến Tông, 楊進宗) là tiên phong. Hải quân Xiêm có khoảng 15.000 binh lính và 400 tàu chiến hoặc chiến thuyền.
Chiến dịch > Xiêm xâm lược Cao Miên

Hầu tước Yommaraj Thongduang rời Thonburi vào tháng 10 năm 1771 và tiến quân vào Cao Miên qua ngả Prachinburi. Yommaraj quét qua các thành Battambang, Pursat và Baribour trước khi kéo đến Oudong. Khi quân Xiêm tiến đến Oudong, vua Nặc Ông Tôn được Mạc Thiên Tứ báo tin rằng Hà Tiên đã thất thủ. Nặc Ông Tôn cùng gia đình mình và ông hoàng Chiêu Xỉ Xong quyết định xuống thuyền xuôi dòng Trolong Khoas để đi lánh nạn đến một địa điểm gần Ba Phnum. Rồi sau đó vua Cao Miên lại đi từ Trolong Khoas đến Baria (nay là Châu Thành, Đồng Tháp) nuơng nhờ người Việt, trong khi dân chúng Cao Miên ở lại Ba Phnum kháng chiến với sự hỗ trợ của Oknha Yumreach Tol (Ốc nha Nhẫm Lạch Tối). Yommaraj và Ang Non tiến lên đánh chiếm Oudong và Phnom Penh.
Sau khi bình định Hà Tiên, Vua Taksin cất quân tiến về phía tây vào ngày 20 tháng 11 hòng bắt Mạc Thiên Tứ. Băng qua những khu rừng rậm Cao Miên, Taksin cuối cùng cũng đến được Phnom Penh vào ngày 27 tháng 11, nơi ông được Chaophraya Chakri Mud cho biết rằng Oudong đã rơi vào tay quân Xiêm và Nặc Ông Tôn đã chạy trốn đến Ba Phnum. Taksin sau đó dẫn quân về phía Ba Phnum nhằm truy đuổi vua Cao Miên. Quân Xiêm tiến đến khu đồn trại bàng gỗ của dân chúng Cao Miên gần Ba Phnum. Taksin ra lệnh cho Chakri Mud tấn công, đánh bại và giải tán lực lượng tự vệ Cao Miên. Nhiều người Cao Miên bị bắt làm tù binh. Taksin và quân đội của ông sau đó trở về Phnom Penh.
Nặc Ông Nộn từ Oudong đến yết kiến Taksin ở Phnom Penh. Taksin sau đó tấn phong Nặc Ông Nộn làm Cao Miên quốc vương và giao cho Phraya Yommaraj làm Bảo hộ ở lại kềm kẹp Nặc Ông Nộn đồng thời phụ trách công việc ở Cao Miên. Người Cao Miên bị bắt ở Ba Phnum được trao trả về Phnôm Pênh và Oudong. Vua Xiêm còn giao cho Chaophraya Chakri Mud nhiệm vụ bình định Đồng bằng sông Cửu Long và tìm ra Mạc Thiên Tứ. Taksin trở lại Hà Tiên vào ngày 9 tháng 12.
Mạc Thiên Tứ ở Châu Đốc yêu cầu sự hỗ trợ quân sự từ Tống Phước Hiệp - đại tướng của chúa Nguyễn đang giữ Long Hồ. Chaophraya Chakri Mud dẫn quân Xiêm tấn công Châu Đốc theo đường Sông Bassac, dẫn đến Trận Châu Đốc. Tống Phước Hiệp đẩy lui được cuộc tấn công của quân Xiêm vào Châu Đốc. Quân Xiêm thiệt hại 300 người nhân mạng và năm hoặc tám thuyền chiến và phải bỏ thuyền, rút lui trên đất liền.
Khi Vua Taksin nhận được tin quân Miến Điện ở phía bắc đang rục rịch tấn công, ông quyết định quay trở lại Thonburi. Ông cấp đạn dược và gạo cho Trần Liên ở Hà Tiên và Nặc Ông Nộn ở Oudong nhằm duy trì vị thế tông chủ của Xiêm ở Cao Miên. Taksin rời Hà Tiên vào ngày 24 tháng 12 năm 1771 cùng với tù binh là một số thành viên họ Mạc và các tù nhân chính trị khác như ông hoàng Chiêu Thúy và Phổ Lan, sứ quân Chanthaburi chạy sang lưu vong ở Hà Tiên năm trước. Xa giá của nhà vua về Thonburi vào ngày 13 tháng 1 năm 1772. Chiêu Thúy sau đó bị xử tử tại Thonburi.