Trận Vukovar
Khía cạnh chính trị > Phản ứng của Serbia

Dù trận chiến dưới danh nghĩa bảo vệ và thống nhất Serbia, các phản ứng của người Serb bị chia rẽ sâu sắc. JNA, cơ quan truyền thông Serbia do nhà nước kiểm soát và những người theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan ở Serbia ca ngợi đây như một chiến thắng. JNA thậm chí còn dựng một khải hoàn môn ở Beograd để những người lính của họ hành quân trở về, và các sĩ quan được chúc mừng vì đã chiếm được "pháo đài Ustaša cứng rắn và ác liệt nhất". Tờ Politika ngày 20 tháng 11 đăng trên trang nhất thông báo: "Vukovar cuối cùng cũng được tự do".
Nhà địa lý người Serb Jovan Ilić đã đặt ra tầm nhìn cho tương lai của khu vực, dự đoán nơi đây sẽ được sáp nhập vào Serbia và người Croat bị trục xuất sẽ được thay thế bằng những người Serb từ những nơi khác ở Croatia. Việc vẽ lại biên giới Serbia sẽ đoàn kết tất cả người Serb lại trong một quốc gia duy nhất và sẽ giảm sự phản đối của người Croat với chủ nghĩa dân tộc Serbia, cái mà Ilić gọi là "rối loạn tâm linh dân tộc". Do đó, Ilić lập luận, "các biên giới mới chủ yếu nên là một liệu pháp điều trị các chứng rối loạn tâm thần dân tộc, chủ yếu trong cộng đồng người Croat." Các nhà văn theo chủ nghĩa dân tộc khác của Serbia thừa nhận lịch sử cho thấy đông Slavonia là nơi sinh sống của người Croat trong nhiều thế kỷ, nhưng cáo buộc hành vi cải đạo sang Công giáo, Công giáo Đông phương và Croatia hóa cũng như sự diệt chủng của nhóm người Croat trong khu vực. Hầu hết các những người theo chủ nghĩa phục hồi lãnh thổ tập trung vào sự gần gũi của khu vực với Serbia và lượng dân số Serb đáng kể ở nơi đây.
Người Serb ở Croatia cũng có cái nhìn tích cực về kết quả trận chiến. Giữa năm 1991 và 1995, trong khi Vukovar nằm dưới sự kiểm soát của Cộng hòa Serbia Krajina (RSK), sự sụp đổ của thành phố chính thức được kỷ niệm là "Ngày Giải phóng". Trận chiến được miêu tả như một cuộc đấu tranh thành công của những người Serb địa phương để bảo vệ tính mạng và tài sản của họ khỏi sự xâm lược của nhà nước Croatia. Hàng nghìn người Serb ở Vukovar, cùng với hàng xóm người Croat, trú ẩn trong các hầm tránh bom trong ba tháng, giờ đây bị bôi nhọ là podrumaši, "những người từ tầng hầm". Những dân thường người Serb thiệt mạng bị từ chối công nhận, và những người duy nhất được chôn cất trong nghĩa trang tưởng niệm người Serb tại Vukovar là những người Serb địa phương đã chiến đấu với JNA.
Ngược lại, nhiều người ở Serbia phản đối mạnh mẽ trận chiến và cuộc chiến ở Croatia nói chung, và phản đối những nỗ lực nhằm lôi kéo họ vào cuộc xung đột. Nhiều phong trào phản chiến nổ ra ở Serbia khi Nam Tư bắt đầu tan rã. Ở Beograd, các cuộc biểu tình phản chiến quy mô lớn được tổ chức. Những người biểu tình yêu cầu tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về việc tuyên chiến chính thức, cũng như chấm dứt việc quân dịch bắt buộc. Khi JNA cố gắng tuyển những người lính dự bị, cha mẹ và người thân đã tập trung xung quanh doanh trại để ngăn cản con cái họ tham gia vào chiến dịch. Sự phản kháng nhập ngũ đã trở nên phổ biến trên khắp Serbia, từ những hành động cá nhân cho đến những hành động tập thể của hàng trăm lính dự bị cùng một lúc. Một số chính trị gia đối lập đã lên án cuộc chiến. Desimir Tošić của Đảng Dân chủ Serbia cáo buộc Milošević "lợi dụng xung đột để bám lấy quyền lực", và Vuk Drašković, thủ lĩnh của Phong trào Duy tân Serbia, kêu gọi binh lính JNA "cầm súng và bỏ chạy". Sau khi Vukovar sụp đổ, ông lên án những gì đã được thực hiện nhân danh Nam Tư, viết trên nhật báo Borba:
Tôi không thể hoan nghênh chiến thắng Vukovar, một chiến thắng được ca tụng quá nhiều trong các tuyên truyền chiến tranh của Serbia. Tôi không thể, vì tôi sẽ không xúc phạm đến các nạn nhân, hàng nghìn người chết, cũng như nỗi đau và bất hạnh của tất cả những người còn sống sót ở Vukovar... [Vukovar] là Hiroshima của những Croatia và Serbia điên rồ... Tất cả mọi người, người Serb nhưng đặc biệt là người Croat, đã phải trải qua những ngày đau khổ và thất bại nhất.
Vào cuối tháng 12 năm 1991, chỉ hơn một tháng sau khi chiến thắng Vukovar, các cuộc thăm dò dư luận cho thấy 64% muốn kết thúc chiến tranh ngay lập tức và chỉ 27% sẵn sàng tiếp tục. Milošević và các nhà lãnh đạo cấp cao khác của Serbia quyết định không tiếp tục chiến đấu, vì cho rằng việc huy động thêm lính nghĩa vụ chiến đấu ở Croatia là không thể về mặt chính trị. Tỉ lệ lính JNA đào ngũ ngày càng gia tăng trong khi Quân đội Croatia được trang bị ngày càng tốt, khiến việc tấn công ngày càng trở nên khó khăn. Vào cuối năm 1991, giới lãnh đạo chính trị và quân sự Serbia kết luận rằng việc tiếp tục chiến tranh sẽ là phản tác dụng. Xung đột âm ỉ ở Bosnia cũng yêu cầu sử dụng nguồn lực ở Croatia trong tương lai.
Mặc dù Vukovar được miêu tả như một chiến thắng, trận chiến đã ảnh hưởng sâu sắc đến đặc trưng và sự lãnh đạo của JNA. Các nhà lãnh đạo quân đội nhận ra rằng họ đánh giá quá cao khả năng theo đuổi các hoạt động tấn công mục tiêu đô thị được phòng thủ nghiêm ngặt, chẳng hạn như điểm chiến lược Gospić ở miền trung Croatia, nơi được JNA đánh giá là có khả năng trở thành "Vukovar thứ hai". Quá trình Serbia hóa của quân đội cũng được đẩy nhanh, và vào cuối năm 1991, ước tính có 90% là người Serb. Bản sắc Nam Tư, thân cộng sản trước đây của JNA đã bị loại bỏ, và các sĩ quan mới giờ đây được khuyên "yêu đơn vị, quân đội và quê hương của họ, trên hết. - Serbia và Montenegro”. Sự thất bại của JNA cho phép chính phủ Serbia thắt chặt quyền kiểm soát quân đội, lực lượng lãnh đạo JNA bị thanh trừng và thay thế bằng những người theo chủ nghĩa dân tộc ủng hộ Milošević. Sau trận chiến, Veljko Kadijević, chỉ huy của JNA, bị buộc phải nghỉ hưu vì "lý do sức khỏe", và vào đầu năm 1992, 38 tướng khác và các sĩ quan khác bị buộc phải nghỉ hưu, trong đó một số bị đưa ra xét xử vì tội bất tài và phản quốc.
Nhiều binh sĩ JNA tham gia trận chiến đã nổi dậy vì những gì họ thấy và họ phản ứng với cấp trên về hành vi của lực lượng bán quân sự. Milorad Vučić sau đó nhận xét rằng "họ chỉ đơn giản là không muốn chết vì những điều như vậy". Những hành động tàn bạo mà họ chứng kiến đã khiến một số người phải trải qua cảm giác tổn thương và tội lỗi. Một cựu binh JNA nói với một nhà báo từ tờ Asharq Al-Awsat:
'Tôi đã ở trong quân đội và tôi đã làm nhiệm vụ của mình. Vukovar là một cuộc tàn sát hơn là một trận chiến. Nhiều phụ nữ và trẻ em bị giết. Rất nhiều.' Tôi hỏi anh ta: 'Anh có tham gia vào vụ giết người không?' Anh ấy trả lời: 'Tôi đã đào ngũ.' Tôi hỏi anh ta: 'Nhưng anh đã giết ai chưa?' Anh ta trả lời: 'Tôi đã đào ngũ sau đó... Việc tàn sát Vukovar tiếp tục ám ảnh tôi. Mỗi đêm, tôi đều tưởng tượng rằng chiến tranh ập đến nhà tôi và những đứa con của tôi đang bị tàn sát.'