stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lời của Đức tin
Học thuyết > Chữa bệnh

Phong trào Lời của Đức tin dạy rằng việc chữa lành bệnh là nhờ sự chết thay của Chúa Cơ Đốc, do đó được ban cho mọi người có đức tin. Họ thường trưng dẫn câu Kinh Thánh chép trong Isaiah 53:5, "Bởi lằn roi người, chúng ta được lành bệnh" và Matthew 8:17 với lập luận rằng Chúa Giê-xu chữa lành người bệnh để "ứng nghiệm lời của tiên tri Isaiah, ‘Ngài đã lấy tật nguyền của chúng ta, và gánh bệnh tật của chúng ta’".
Nhiều nhà thuyết giáo thuộc phong trào này khuyến khích tín hữu bỏ qua triệu chứng của các loại bệnh tật mà tin quyết và xưng nhận rằng họ đã được chữa lành. Theo họ, bệnh tật chỉ là những nỗ lực của Satan tước đoạt quyền có sức khỏe tốt của các tín hữu.
Hầu hết những người ủng hộ thuyết chữa bệnh bằng đức tin không công khai khước từ các điều trị y tế mặc dù có một số người tuyên bố rằng họ có đủ đức tin để không cần đến thuốc men.
Học thuyết > "Những Thượng đế nhỏ"

Các mục sư thuộc phong trào Lời Đức tin bị cáo buộc về những giáo huấn của họ cho rằng các tín hữu là "những thượng đế nhỏ". Kenneth Hagen viết rằng Thiên Chúa "đã tạo dựng chúng ta cùng đẳng cấp với Ngài", và người có đức tin được "gọi là Chúa Cơ Đốc" bởi vì "chúng ta là như thế, chúng ta là Chúa Cơ Đốc!". Theo Hagin, khi được "sinh lại" người tín hữu được "hóa thân cũng giống như Chúa Giê-xu người Nazareth vậy". Còn Kenneth Copeland từng nói Adam "không chỉ giống Thiên Chúa một ít … không chỉ hầu như giống Thiên Chúa … ngay cả không thấp kém hơn Thiên Chúa", và bảo với các tín hữu "Chúng ta không có một Thiên Chúa trong lòng. Chúng ta chính là Thiên Chúa". Một câu nói thường được nhắc đến trong các bài giảng của phong trào Lời của Đức tin là Thiên Chúa tạo dựng con người là "một bản sao chính xác của Thiên Chúa".
Sau khi những giáo huấn này được công bố đã bùng nổ những tranh luận gay gắt về thần học, và nhiều người xem chúng là tà thuyết. Nhiều nhà phê bình trong cộng đồng Tin Lành (Evangelical) khẳng định rằng chúng là tà giáo. Hank Hanegraaff cho rằng học thuyết này mượn ý tưởng từ những tôn giáo huyền bí ở phương đông như của Maharishi Mahesh Yogi, và sự những biến thể lệch lạc trong sự luận giải Kinh Thánh theo cách của Jim Jones. Đáp trả lại, những người ủng hộ cho rằng họ chỉ làm nổi bật quan điểm của họ về "bản chất thật của Chúa Cơ Đốc", và tương đồng với tư tưởng của C. S. Lewis và Chính Thống giáo Đông phương. Tuy nhiên, giáo lý "Theosis" của Chính Thống giáo không dạy rằng con người trở nên, hoặc có thể trở nên, một thân vị có cùng bản thể với Thiên Chúa: được "tái sinh" qua thánh lễ báp têm không có nghĩa là tạo nên một sự hóa thân mới, mà chỉ có nghĩa là tham dự vào sự hóa thân của Chúa Giê-xu Cơ Đốc. Chỉ có ba thân vị trong Ba Ngôi thiên thượng là bình đẳng trong cùng bản thể. Con người, được tham dự vào "bổn tánh Thiên Chúa" (2Peter 1:4) chỉ trong năng lực, ân điển và quyền năng sáng tạo của Thiên Chúa, không phải dự phần vào bản thể của ngài.
Học thuyết > Đức tin & Xưng nhận

Thuyết Lời Đức tin dạy rằng yếu tố trung tâm của đức tin là "xưng nhận", thường được gọi là "xưng nhận tích cực". Những nhà thuyết giáo như Hagin và Charles Capps lập luận rằng Thiên Chúa đã sáng tạo vũ trụ bằng quyền năng của lời ngài (Sáng thế ký 1). Như thế, khi một người xưng nhận cách tích cực (bằng cách trích dẫn Kinh Thánh) người ấy có quyền năng khiến sự việc xảy ra theo ý muốn. Họ đã đồng nhất đức tin với "năng lực".
Trái lại, cũng theo thuyết Lời Đức tin, những "xưng nhận tiêu cực" sẽ dẫn đến những kết quả tiêu cực, do đó tín hữu cần quan tâm đến lời nói. Giáo huấn này dựa trên cách luận giải theo nghĩa đen câu 21, chương 18 của sách Châm ngôn, "Sống chết nơi quyền của lưỡi; kẻ ái mộ nó sẽ ăn bông trái của nó".
Học thuyết > Chúa Giê-xu chết về phương diện tâm linh

Những người ủng hộ thuyết Lời Đức tin dạy rằng để đền tội thay loài người, Chúa Giê-xu đã chết cả phần thuộc thể và phần thuộc linh. Họ lập luận rằng, do đã "chết thuộc linh" Chúa Giê-xu cần được sinh lại giống các tội nhân khác. Trong khi tin rằng Chúa Giê-xu không hề phạm tội, những người này cho rằng vì Chúa Giê-xu đã bị Thiên Chúa lìa bỏ khi gánh chịu tội lỗi của nhân loại trên thập tự giá nên ngài bị xem là đã phạm mọi tội của loài người.
E.W. Kenyon là người đầu tiên trình bày học thuyết này trong các tác phẩm của ông như "What Happened From The Cross To the Throne" và "Identification: A Romance In Redemption". Về sau, Hagin, Copeland và những người khác triển khai ý tưởng này. Thuyết này nhấn mạnh rằng sự chết thuộc thể của Chúa Giê-xu chỉ là sự khởi đầu của sự đền tội thay cho nhân loại, và Chúa Giê-xu tiếp tục chịu đựng thống khổ trong Hỏa ngục. Họ thường dạy rằng Chúa Giê-xu nhận lấy bản thể Satan của nhân loại, rồi được "sinh lại" trong Hỏa ngục. Thuyết này được Hagin luận giải trong tác phẩm "The Name of Jesus", ấn bản năm 1978. Tuy nhiên, trong một bức thư gởi đến Viện Nghiên cứu Cơ Đốc trong năm 1991, Kenneth Hagin, Jr., con trai của Hagin nói rằng cha mình chưa bao giờ rao giảng thuyết Chúa Giê-xu tái sinh hoặc ngài chấp nhận bản thể của Satan.
Nhiều nhà phê bình xem học thuyết này là tà giáo, giải thích sai lệch giáo lý sự chết đền tội cho nhân loại của Chúa Giê-xu. Họ cũng bày tỏ sự quan ngại về ý niệm cho rằng Chúa Giê-xu trở nên một bản thể với Satan, phải được "tái tạo" rồi sinh lại, xem ý niệm này là mâu thuẫn với giáo huấn của Kinh Thánh và phủ nhận thần tính của Chúa Giê-xu.
Phê phán

Một trong những người chỉ trích học thuyết này sớm nhất là Charles Farah, giáo sư tại Đại học Oral Roberts (một viện đại học thuộc Phong trào Ngũ Tuần), tác giả quyển From the Pinnacle of the Temple, xuất bản năm 1979, trong đó Farah bày tỏ sự thất vọng đối với học thuyết Lời Đức tin, mà ông cho là có nhiều suy diễn hơn là đức tin, trong khi Robert M. Bowman, Jr., một tác gia Cơ Đốc, cho rằng Lời Đức tin "không phải chính giáo, nhưng không hoàn toàn là tà giáo".
Cũng trong năm ấy, một học giả thuộc Phong trào Ngũ Tuần, Gordon Fee, công bố một loạt bài viết phản bác cả phúc âm hưng thịnh lẫn phúc âm chữa bệnh. Năm 1982, một học trò của Farah, Daniel Ray McConnell, đệ trình một luận án tại Đại học Oral Roberts, lập luận rằng Kenyon là người lập thuyết còn Hagin là kẻ đạo văn của Kenyon, cũng như bày tỏ quan điểm cho rằng học thuyết Lời Đức tin là tà giáo. Năm 1988, luận án này được xuất bản với tựa đề "A Different Gospel".
Một bạn học của McConnell, Dale H. Simmons, cho xuất bản luận án tiến sĩ đệ trình tại Đại học Drew trình bày luận cứ cho rằng Kenyon chịu ảnh hưởng các tôn giáo thần bí siêu hình và phong trào Faith Cure của thế kỷ 19. Năm 1990 chứng kiến việc xuất bản tác phẩm "The Agony of Deceit", một tuyển tập các bài phê bình học thuyết Lời Đức tin. Một trong những tác giả của tuyển tập này, Water Martin, là nhà sáng lập Viện Nghiên cứu Cơ Đốc, tin rằng Kenneth Copeland là tiên tri giả và toàn bộ phong trào này là một sản phẩm của dị giáo.
Năm 1993, trong tác phẩm Christianity in Crisis, Hank Hanegraaff cáo buộc phong trào Lời Đức tin là tà giáo, những người rao giảng học thuyết này cố ý "phỉ báng" Thiên Chúa và Chúa Giê-xu, trong khi "thần thánh hóa" con người và Satan.
Học thuyết này cũng bị chỉ trích là bỏ qua nhiều câu Kinh Thánh cảnh báo về lòng ham mê vật chất và khuyến khích sự tôn trọng dành cho người nghèo cũng như những nỗ lực giúp đỡ họ.
Chú thích

↑  Eagle Mountain International Church, TX[liên kết hỏng]
↑  Faith Life Church, Branson[liên kết hỏng]
↑  kcm.org media[liên kết hỏng]
↑  Charles Capps Media[liên kết hỏng]
↑  E. W. Kenyon Ministry[liên kết hỏng]
↑  Kenyon downloads
↑  “Word of Faith Statement of Faith”. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2015.
↑  "Lời ở gần anh em, trên môi miệng và trong lòng anh em," Đó là lời đức tin mà chúng tôi giảng dạy. - Rô-ma 10: 8 (Bản King James)
↑  “Gary E. Gilley, "The Word-Faith Movement"”. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 7 năm 2015. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2015.
↑  Jerry Savelle, If Satan Can't Steal Your Joy..., (Harrison House, 1982)
↑  Creflo Dollar, True Prosperity v. False Prosperity, Creflodollarministries.org[liên kết hỏng]
↑  Understanding Chastisement Lưu trữ 2016-01-07 tại Wayback Machine, Kenneth Copeland Ministries, retrieved ngày 7 tháng 11 năm 2009. Subsection, "Knowing Your Enemy", paragraph 3
↑  Understanding Chastisement Lưu trữ 2016-01-07 tại Wayback Machine, Kenneth Copeland Ministries, retrieved ngày 7 tháng 11 năm 2009. Subsection "Does God Permit Bad Things to Happen to Us?
↑  Was Jesus Wealthy? Atlanta Journal Constitution ngày 22 tháng 10 năm 2006, AJC.com
↑  The Word-Faith Controversy at Watchman.org
Vương quốc Bagratuni

Vương quốc Bagratuni hay Armenia thời nhà Bagratuni (tiếng Armenia cổ: Բագրատունեաց Հայաստան, chuyển tự Bagratuneats Hayastan) (các tên khác Vương quốc Ani, Armenia Bagratuni, Vương quốc Shirak) là một nhà nước phong kiến Armenia tồn tại từ năm 885 đến năm 1045.
457 năm sau khi Đại Armenia sụp đổ, Ashot I thành lập vương quốc dưới triều đại Bagratuni trong bối cảnh Đế quốc Đông La Mã và Khalip Hồi giáo đang cạnh tranh chiến lược với nhau. Nhà Bagratuni đã khôi phục lại danh xưng chủ quyền "Đại Armenia" làm tên chính thức.
Vương quốc Armenia được phục hồi đánh dấu sự khởi đầu "thời đại hoàng kim" mới trong lịch sử Armenia. Vương quốc đạt đến đỉnh cao vào thế kỷ 10-11 dưới thời trị vì của Gagik I. Năm 1045, Đông La Mã chiếm được kinh đô Ani khiến vương quốc cáo chung và chia tách thành các lãnh địa nhỏ hơn.
Lịch sử tổng quan > Hậu quả sụp đổ

Khi Đông La Mã sáp nhập vương quốc Armenia, cũng như việc các bộ lạc Oghuz-Seljuk gia tăng cướp phá đã khởi đầu việc dân Armenia di cư kéo dài hàng thế kỷ. 400 nghìn người từ Vaspurakan chuyển đến Cappadocia. Dân Armenia cũng di cư đến Gruzia và đặc biệt là Kilikya. Cấu trúc nhà nước Armenia chỉ còn tồn tại ở Syunik (Zangezur), Tashir và Nagorno-Karabakh. Năm 1080, người Armenia thành lập một công quốc độc lập tại Kilikya, chuyển thành vương quốc dưới thời Levon II. Ghi chép của   Mkhitar Airivanetsi vào thế kỷ 13:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Lúc này, người Ruben cai trị Kilikyia. Chính Thượng Đế đã thực thi công lý: người Hy Lạp đặt dấu chấm hết cho vương quốc chúng ta; nhưng Chúa lại ban xứ sở cho dân Armenia hiện đang cai trị. | ” |
Khi ấy không thể tái lập nhà nước của người Armenia trên các lãnh thổ mang tính lịch sử. Các chuyên gia Nga cho rằng một nguyên nhân là do việc tái định cư lượng lớn người Thổ Nhĩ Kỳ du mục và trục xuất người Armenia bản địa khỏi quê hương họ. Trong quá trình này, một phần đáng kể các lãnh chúa phong kiến Armenia lớn và vừa cũng bị tiêu diệt, tài sản của họ được chuyển cho các hãn Thổ và Kurd. Việc sáp nhập vương quốc Armenia cũng góp phần vào việc người Seljuk tiến vào Tiểu Á dễ dàng hơn và thôn tính Đông La Mã. Sử gia thế kỷ 12 Matthew thành Edessa viết:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Năm 498 lịch Armenia [1049-1050], dưới thời hoàng đế Monomachos là kẻ chiếm được vương quốc Armenia từ nhà Bagratuni do một lời thề sai lầm, cũng như do katholicos Armenia Petros Đầy Ơn, một thảm họa xảy ra theo lệnh sultan Turgul từ Ba Tư – dấu hiệu cơn thịnh nộ của Chúa. Hai zorapet là Ibrahim và Kutulmish dẫn đạo binh khổng lồ tiến đánh Armenia, vì biết rằng nằm dưới quyền La Mã, cả đất nước này bị bỏ rơi và không được bảo vệ. La Mã đã loại bỏ hoặc sai những chiến binh can trường đi nơi khác, và thay thế bằng các hoạn quan zorapet tại Armenia và phương Đông. | ” |
Việc thôn tính Armenia trở thành một trong những giai đoạn quan trọng nhất trong quá trình đông tiến của Đế quốc Đông La Mã vào thế kỷ 9-11.
Tôn giáo

Bài chi tiết: Giáo hội Tông truyền Armenia
Vào thời vương quốc nhà Bagratuni thì Armenia đã theo Cơ Đốc giáo từ rất lâu trước đó, phần lớn là hiệp tính thuyết với Giáo hội Tông truyền Armenia. Trước năm 931, Tòa katholicos Armenia ở tại Dvin, rồi chuyển qua tu viện trên đảo Akhtamar, sau đó là thị trấn Argina ở vùng Shirak, còn từ năm 992 là tại kinh đô Ani. Có một số người Armenia theo Công giáo Chalcedonia là tôn giáo chính thức tại Đông La Mã. Nhưng những người này chủ yếu tập trung ở công quốc Tao-Klardzhet, nằm ngoài quyền cai trị các vua Armenia. Đông La Mã nhiều lần ngỏ ý trao đổi các vấn đề giáo lý với Armenia nhưng không thu được kết quả. Giữa thế kỷ thứ 10, phong trào Tondrakia trở thành thách thức mới với vương quyền và giáo hội Armenia. Phong trào này bài cả thế quyền phong kiến. Có ý kiến cho rằng đây là phong trào nhân dân chống bất bình đẳng xã hội được che giấu dưới vỏ bọc tôn giáo. Có lẽ vì vậy mà Ashot III đã mở rộng lãnh địa giáo hội và có nhiều hoạt động tích cực để xây dựng các nhà thờ; song cũng không thể dập tắt được phong trào Tondrakia. Phong trào tiếp tục tồn tại đến giữa thế kỷ 11 với trung tâm là thị trấn Tondrak. Tranh cãi giáo lý khá phổ biến trong xã hội phong kiến trung cổ. Giữa thế kỷ thứ 10, Tổng giám mục Syunik và katholicos Aghvank nỗ lực mang các giáo phận dưới quyền ra khỏi Giáo hội Armenia để chuyển sang Giáo hội Đông La Mã. Katholicos Anania Mokatsi đã thành công khi chặn đứng được việc này, gìn giữ một giáo hội thống nhất trên toàn lãnh thổ. Trong cuộc đấu tranh bảo vệ tín lý hiệp tính thuyết, Mokatsi thậm chí còn thỉnh cầu vua Abas ra lệnh cấm kết hôn với người Chalcedonia.
Để củng cố quyền lực khalip trong thời kỳ chiếm đóng Armenia, các bộ tộc Ả Rập đã định cư ngay tại đó, đáng kể nhất là bộ tộc Kaisik. Từ đó tạo ra một số cộng đồng Hồi giáo nhỏ ngay trong lãnh thổ Armenia. Tác gia Hồi giáo thế kỷ 10 Ibn Hawqal mô tả về Dvin: "Nhà thờ Hồi giáo nằm liền kề ngay giáo đường Thiên Chúa giáo... Phần lớn dân Armenia là Kitô hữu".
Văn hóa

Trong suốt thời gian tồn tại, vương quốc Bagratuni ghi dấu phát triển thành công tất cả các loại hình văn hóa, như: lịch sử, triết học, toán học, y học, văn học, kiến trúc, tiểu họa, bích họa, mỹ thuật và thủ công mỹ nghệ cùng các ngành nghệ thuật khác, kể cả khoa học cũng phát triển hơn. Nói chung, thời đại đánh dấu điểm khởi đầu phục hưng văn hóa kéo dài suốt thời Trung cổ gọi là thời Phục hưng Armenia. Sự bùng nổ văn hóa được đặc biệt ghi nhận tại kinh đô chính trị và kinh tế Ani. Ani được gọi là thành phố "40 cổng và 1001 nhà thờ". Văn hóa đô thị phát triển mạnh mẽ. Kiến trúc được nâng tầm trở lại. Các di tích mang phong cách khác nhau trên khắp Armenia  - Nhà thờ Ani và nhà thờ tròn Gagik I do kiến trúc sư Trdat xây dựng tại Ani. Rồi đến Tu viện Haghpat và Sanahin ở Tashir-Dzoraget, Nhà thờ các Thánh Tông đồ ở Kars. Bên cạnh đó là các kiến trúc thế tục nổi bật như Cung điện Bagratuni và Lâu đài Amberd kiên cố. Kinh đô có tường thành bao quanh, xây dựng từ thời Ashot III và Smbat II. Tư gia điền trang các thân vương trẻ cũng được dựng ở Marmashen, Kecharis và Khtskonk. Kiến trúc nở rộ tại các thành bang chư hầu nhà Bagratuni, giờ vẫn còn như các di tích như Nhà thờ Thánh giá tại Vaspurakan, Tatev, Vaganavank ở Syunik... Các kiến trúc sư Armenia được lân bang biết đến và công nhận.
Nhà Bagratuni cũng bảo trợ cho văn hóa viết phát triển. Truyền thống văn học và văn tự Armenia cổ xưa được tiếp nối trong các tu viện Tatev, Sevanavank, Haghpat, Sanahin,... vốn là những trung tâm tri thức, có cả các thư viện lớn, giống như từng có ở Kars. Các tu viện tại Sanahin, Haghpat, Shirak,... cũng là trung tâm giáo dục. Về chép sử, trước hết phải kể đến Hovhannes Draskhanakertsi, Uhtanes, Stepanos Taronatsi đã để lại lượng thông tin vô giá về các sự kiện đương thời. Tác phẩm còn lại có thể kể đến của các tác giả như nhà khoa học kiêm triết gia Grigor Magistros, nhà thần bí học - thi sĩ Grigor Narekatsi, thi sĩ Vardan Anetsi, soạn giả thánh ca Stepanos Aparantsi cùng những người khác. Các nghiên cứu thần học thì có của Khosrov Andzevatsi, Samuel Kamrdjadzoretsi, Anania Sanakhnetsi,... Quốc gia mới trỗi dậy từ cuối thế kỷ 9 đã tạo ra kỷ nguyên phát triển bản thảo sách và vẽ tiểu họa.
Kinh tế

Ngay từ đầu thế kỷ 9, chế độ phong kiến Armenia đã phát triển. Dưới thời Bagratuni, Armenia trở thành trung tâm giao thương quan trọng trong thế giới trung cổ, có các tuyến thương vận chạy qua lãnh thổ, cùng sự phát triển mạnh mẽ một số thành phố như Ani, Vagharshapat, Dvin, Kars.
Ở Armenia, chế độ sở hữu đất đai phong kiến gọi là hayreniq (tiếng Armenia: Հայրենիք). Đất đai và kênh thủy lợi mang tính chiến lược thuộc về các thân vương chư hầu, hoặc thuộc người dưới quyền chính các thân vương này. Nhà thờ cũng là các chủ đất lớn. Ví dụ, tu viện Tatev sở hữu 47 ngôi làng. Các phong trào nông dân chống phong kiến nổ ra, chủ yếu dưới vỏ bọc tôn giáo như phong trào Tondraki cho rằng đất đai phải là tài sản chung trên cơ sở hoàn toàn bình đẳng. Thập niên 910 khi Armenia đang gặp khó khăn, phong trào Tondraki lan rộng khắp toàn bộ Airarat. Từ thập niên 930 càng có nhiều cuộc nông dân nổi dậy.
Với thương mại và thủ công nghiệp phát triển, các thành phố lớn mạnh trên lãnh thổ vương quốc, trong đó kinh đô Ani giữ vị trí quan trọng nhất vào cuối thế kỷ 10. Tại đây sản xuất vải, thảm, đồ sứ, tráng men và đồ kim loại. Ani có khoảng 100.000 dân và là một trong những thành phố lớn nhất thế giới khi ấy. Ani cũng là điểm giao thương trọng yếu trên tuyến đường trung chuyển hàng hóa quốc tế. Bên cạnh đó, các thành phố lớn khác của Armenia như Artsn, Ahlat, Van, Kars và Dvin cũng có vị trí nổi bật. Ví dụ, Dvin nổi tiếng với mặt hàng xuất khẩu phẩm son (chế từ xác một loại rệp son). Nhà địa lý Ả Rập thế kỷ 10 Ibn Haukal đến thăm Dvin (tiếng Ả Rập gọi là Dabil) viết rằng:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Dabil và các vùng Armenia sản xuất ghế và thảm Armenia. | ” |
Nhờ vào vị trí địa lý, Dvin là điểm giao thương quá cảnh quan trọng. Thành phố Kars cũng có được vị trí quan trọng trên tuyến đô thị ven Biển Đen. Đặc biệt, thành phố tiếp theo trên tuyến đường tới Trebizon là Artsn, nơi tập trung tới 150.000 dân cư. Artsn nổi tiếng với vải và thảm, đồ kim loại và đồ sứ. Các thương gia tại đô thị lớn cũng tích cực tham gia thương mại quốc tế. Tác gia Ả Rập thế kỷ 10 Al-Mas'udi viết:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Đó là một thành phố trên bờ biển này; hàng năm đều họp chợ, thu hút một lượng lớn thương nhân Hồi giáo, Rums, Armenia và những nước khác, như Keshk. | ” |
Nhờ liên hệ giao thương rộng rãi giữa các thành phố, nơi đây tập trung buôn bán hàng hóa từ cả thế giới khalip Hồi giáo lẫn Đông La Mã, cho đến chính các mặt hàng Armania, từ đó chuyển đi khắp Nam Kavkaz và thậm chí xa hơn nữa. Theo al-Tabari và Ibn al-Faqih, Armenia xuất khẩu lúa mì và gỗ. Nhà du hành al-Istakhri viết: "Một hồ khác ở Armenia được gọi là "Hồ Arjish". Cá "tirrikh" được đánh bắt từ hồ và xuất khẩu sang các nước."
Quân đội

Dưới thời Bagratuni, quân số Armenia thường lên tới 100.000, bao gồm bộ binh và kỵ binh. Vì vậy, theo sử gia cuối thế kỷ 9 đầu thế kỷ 10 Tovma Artsruni, Smbat I có trong tay đạo binh thiện chiến 100.000 quân. Về lễ đăng cơ của Gagik I tại Ani, Matevos Uṛhayetsi viết: "Ngày hôm ấy, vua cho kiểm kê quân số, 100 nghìn người vũ trang được tuyển chọn, có tiếng trong chiến trận và cực kỳ dũng cảm." Tất nhiên không phải lúc nào cũng có thể duy trì con số này. Chẳng hạn như vua Ashot III huy động 80.000 quân để chống lại Ioannes I Tzimiskes vào năm 974. Sử gia Ottoman Müneccimbaşı Ahmed Dede cho rằng Ashot III sử dụng chủ yếu là lính đánh thuê trong trận vây hãm Dvin. Bộ binh Armenia chủ yếu có nguồn gốc nông dân. Quân đội bao gồm hai quân đoàn chính marzpetakan và arkunakan. Marzpetakan tuyển binh trên khắp đất nước, do marzpet hoặc marzpan đứng đầu. Dưới thời Smbat I, marzpan là Gurgen Artsruni, còn chức vụ này thuộc về Ashot dưới thời Gagik I. Sức mạnh quân đội dựa trên kỵ binh. Về quân số, kỵ binh bằng nửa bộ binh, tức là 1/3 toàn quân. Trong thời chia cắt để hình thành các nước chư hầu, mỗi chư hầu ở xa đều có đặc thù riêng như cờ hay quốc huy, thậm chí có marzpan riêng. Ví dụ như cuối thế kỷ 10, marzpan Tigran chỉ huy quân Vaspurakan, marzpan Demeter chỉ huy quân Tashir-Dzoraget. Ghi chép của Stepanos Taronatsi về trang bị của binh lính Kars là rất đáng chú ý. Ông viết về đạo quân Smbat II gửi tới David Kuropalat như sau: "[Cũng có] vua của Kars, Abas trẻ tuổi, cùng với đội quân của mình, trang phục đỏ." Vào thập niên 1040, khi Armenia suy yếu, Vahram Pahlavuni chỉ huy đội quân 30.000 người tập hợp riêng từ Ani và vùng phụ cận:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Quân Armenia đầy nộ khí, 30 ngàn bộ binh và kỵ binh như những con thú hoang lần lượt tràn qua cổng Tsaghot. Như tia chớp, họ lao vào quân đội La Mã và đánh bay lực lượng kiêu hùng đó, lưỡi gươm vung lên tàn nhẫn giết kẻ thù. | ” |
Vương quốc Armenia được án ngữ phía đông và đông nam bằng các thành lũy Syunik và Artsakh, phía đông và phía nam là Vaspurakan và Mokka, phía tây là Vysokoi và Tsopka. Xung quanh Ani, thành Kars và Artager chốt phía tây, Tignis và Magasaberd phía bắc, các thành lũy Garni, Bjni có tầm quan trọng chiến lược cùng Amberd giữ phía nam và phía đông.
Dưới thời Bagratuni đệ nhất, chức vụ sparapet thuộc về hoàng tộc. Vì vậy, Ashot I có sparapet là hoàng đệ Abas, còn Smbat I cũng dùng em mình là Shapukh rồi tới cháu trai Ashot. Truyền thống này tiếp tục cho đến giai đoạn chia chư hầu từ giữa thế kỷ thứ 10. Dưới thời Ashot III, sparapet là Gor Marzpetuni. Đồng thời, gia tộc Pahlavuni bắt đầu tập trung nhiều quyền lực nên Vahram Pahlavuni trở thành sparapet dưới thời Hovhannes-Smbat và Gagik II.
Chư hầu

Các chư hầu của nhà Bagratuni gọi là dashink ukhti gồm bốn vương quốc Armenia thành lập vào thế kỷ 10 là Vaspurakan, Kars, Syunik và Tashir-Dzoraget, cùng một số thân vương quốc. Các chư hầu đều can dự vào những vấn đề đối ngoại của Bagratuni. Song quan hệ này thường đầy mưu mô làm trầm trọng thêm bối cảnh chính trị.
Có những thời điểm nhất định, các kaisik cai trị Erciş trên bờ bắc hồ Van trong vùng Aliovit lịch sử thuộc Armenia, cũng như Kambechan và Shaki trên tả ngạn sông Kura, tất cả đều thần phục nhà Bagratuni. Theo Litavrin, dòng tộc Bagratuni tại Taika cũng là chư hầu của Bagratuni tại Armenia.
Chư hầu > Vương quốc Vaspurakan

Lãnh thổ này thuộc về gia tộc Artsruni từ xưa. Năm 908, vương quốc hình thành dưới thời Gagik Artsruni. Lãnh thổ chủ yếu nằm ở lưu vực phía đông hồ Van, biên giới chạy đến vùng Nakhichevan dọc theo sông Araks, phía nam đến hồ Urmia. Đầu thế kỷ 11 dưới thời vua Senekerim, vương quốc có 10 thành phố, 72 pháo đài, 115 tu viện.  Khi Seljuk bắt đầu xâm lược, cùng với quân Đông La Mã tấn công, Senekerim buộc phải thần phục Đông La Mã năm 1021.
Chư hầu > Vương quốc Syunik

Năm 987, nhân lúc Armenia suy yếu, được Abu-l-Haij nhà Ravvadid và các thân vương Artsakh ủng hộ, lãnh chúa Smbat I Sahakyan tuyên bố Syunik trở thành vương quốc riêng. Chỉ một năm sau, năm 988, sau khi Abu-l-Haij qua đời, Smbat I Sahakyan quay lại thần phục Smbat II của Armenia. Lãnh thổ luôn được gia tộc lâu đời Syuni cai trị. Đầu thập niên 990, Gagik I sáp nhập một số vùng vào vương quốc Armenia, gồm cả Vayots Dzor. Nhìn chung, các thân vương Syuni vẫn luôn là đồng minh trung thành của nhà Bagratuni.
Chư hầu > Vương quốc Kars

Vương quốc được thành lập năm 963, hai năm sau khi Armenia chuyển kinh đô từ Kars sang Ani. Người cai trị đầu tiên là Mushegh, em trai Ashot III Thương Xót. Lãnh thổ gồm Kars và vùng Vanand. Tại đây, không chỉ Bagratuni nắm quyền bá chủ, mà còn thuộc cả azgapet là những quan lại cấp cao. Nơi đây đóng vai trò tiền đồn trong chiến tranh với Đông La Mã. Kars đạt đến đỉnh cao thời vua Abas, chịu thần phục Smbat II. Nhưng vua kế nhiệm là Gagik năm 1064 buộc phải nhượng vương quốc của mình cho Đông La Mã khi Seljuk bắt đầu xâm lược.
Chư hầu > Vương quốc Tashir-Dzoraget

Ngay từ cuối thế kỷ 9, lãnh thổ này đã thuộc Armenia do các tổng đốc thuộc gia tộc Gntuni nắm giữ. Năm 978, sau khi Ashot III băng hà, người con út là Kyurike I vốn được phong ban Tashir và các vùng xa đã lập nên vương quốc này. Ông lập ra chi tộc mới theo tên mình là nhà Kyuriki. Ngoài quyền tối cao của vua nhà Bagratuni còn có các azgapet là các quan lại cấp cao cắm ở đây. Matevos Uṛhayetsi cho rằng "...họ xuất thân hoàng tộc Armenia và thần phục nhà Shirak." Ban đầu, trung tâm vương quốc là thành lũy Samshvilde rồi từ năm 1065 chuyển tới thành Lori. Năm 1001, David I Bezzemel định thoát khỏi tầm ảnh hưởng của nhà Bagratuni nên bị đàn áp dã man.