Mệnh phụ
Chế độ Mệnh phụ và Cáo mệnh > Trung Quốc

Thời nhà Đường là triều đại đầu tiên quy mô chế định tước hiệu cho phụ nữ gia quyến của quan viên đại thần. Lúc này khái niệm "Cáo mệnh" vẫn chưa tồn tại, mà chỉ là dựa theo công trạng của quan viên gia phong. Bên cạnh đó, "Ngoại mệnh phụ" nhà Đường cũng đem công chúa, vợ và con gái của hoàng tử tước vương đều gom vào, tạo thành một chế độ khá phức tạp:
Hoàng cô phong Đại trưởng công chúa (大長公主), Hoàng tỷ muội phong Trưởng công chúa (長公主), Hoàng nữ phong Công chúa (公主), đều là trật Chính nhất phẩm;
Con gái Hoàng thái tử phong Quận chúa (郡主), trật Tòng nhất phẩm;
Con gái tất cả tước Vương phong Huyện chúa (縣主), trật Chính nhị phẩm;
Mẹ và vợ của Vương cùng Tự vương, phong Phi (妃);
Mẹ và vợ của quan Nhất phẩm cùng Quốc công, phong Quốc phu nhân (國夫人);
Mẹ và vợ của quan Tam phẩm trở lên, phong Quận phu nhân (郡夫人);
Quan Tứ phẩm, cũng như Huân quan hàm Nhị phẩm, mẹ và vợ phong Quận quân (郡君);
Quan Ngũ phẩm, cũng như Huân quan hàm Tam phẩm, mẹ và vợ phong Huyện quân (縣君);
Quan tản hàm còn làm việc, cũng giống Huân quan hàm Tứ phẩm, mẹ và vợ phong Hương quân (鄉君);
Mẹ của Hậu phi bậc Nhất phẩm, phong Chính tứ phẩm Quận quân (正四品郡君);
Mẹ của Hậu phi bậc Nhị phẩm, phong Tòng tứ phẩm Quận quân (從四品郡君);
Mẹ của Hậu phi bậc Tam phẩm, phong Chính ngũ phẩm Huyện quân (正五品縣君);
Chế độ nhà Đường cũng bắt đầu định quy tắc lễ cho mệnh phụ, khi nhập triều tham bái thì đều dựa vào lễ nghi phẩm trật của chồng hoặc con trai. Về vấn đề xin ban tước cho nữ giới trong nhà, những người con do vợ lẽ sinh ra (Thứ tử; 庶子) nếu có công danh thì chỉ có thể xin gia tôn cho mẹ cả đích mẫu, chỉ khi không có đích mẫu thì mẹ ruột mới được hưởng. Những bà mẹ tước phi và phu nhân tự động thêm chữ "Thái" (太) vào tên hiệu của mình để phân biệt với người vợ.
Danh vị "Cáo Mệnh phu nhân" (誥命夫人) là cách gọi có từ thời nhà Tống, dùng để phong cho các vợ hay mẹ của quan lại trong triều đình. Do việc phong tặng đều phải thông qua "Cáo thư" do hoàng đế phê chuẩn, và phải có sách phong chính thức nên các vị phu nhân này đều được gọi "Cáo Mệnh phu nhân" hay gọn thành "Mệnh phụ" để biểu thị tính trịnh trọng và sự chính danh của mình. Họ có áo mũ dựa vào tước quan của chồng, con nhưng không có thực quyền chính trị nào cả.
Tước hiệu mệnh phụ thời nhà Tống về cơ bản học theo nhà Đường, nhưng bắt đầu chế định nên chế độ "Cáo mệnh", trở thành căn bản của nhiều triều đại sau. Nhà Tống gọi các bậc ngoại mệnh phụ tổng có 14 vị:
Đại trưởng công chúa (大長公主);
Trưởng công chúa (長公主);
Công chúa (公主);
Quận chúa (郡主);
Huyện chúa (縣主);
Quốc phu nhân (國夫人);
Quận phu nhân (郡夫人);
Thục nhân (淑人);
Thạc nhân (碩人);
Lệnh nhân (令人);
Cung nhân (恭人);
Nghi nhân (宜人);
An nhân (安人);
Nhụ nhân (孺人);
Trước cải cách của Tống Huy Tông vào năm Chính Hòa thứ 3 (1113), triều Tống ngoài Đại trưởng công chúa đến Huyện chúa, thì còn hai tước hiệu đặc thù là Quận quân (郡君) và Huyện quân (縣君). Hai tước vị này ở thời Tống thì phạm vi gia phong rất rộng, từ nội mệnh phụ đến ngoại mệnh phụ, hoàng tử phi, tông nữ đều có thể gia phong tước hiệu này, nhưng sau đó từ "Quận quân" chia thành "Thục nhân" đến "Cung nhân", còn "Huyện quân" là 3 tước Mệnh phụ còn lại.
Khác với nhà Đường thì nhà Tống không dùng "phẩm cấp" để quy định thứ bậc cho ngoại mệnh phụ, ngoài duy trì "Nội mệnh phụ Ngũ phẩm", còn 14 tước vị này chia theo "đẳng giai", tức chỉ đơn thuần thứ tự bậc cao hơn và thấp hơn mà không gọi phẩm. Những tước vị này được quy định cụ thể để truy phong cho hàng quan chức nào theo những dịp đại phong, còn ngoài ra thì cũng tùy đặc chỉ mà có tước hiệu, như con gái công thần cũng có thể phong những tước hiệu vượt quá thân phận như Quận chúa cùng Huyện chúa, con gái của công chúa dù trước nay không có lệ gia phong nhưng ở thời Tống cũng có thể phong quận chúa, hay các hoàng tử phi đều thụ phong "Quốc phu nhân" cùng "Quận phu nhân" mà không gọi đơn giản là "Vương phi" như nhà Đường. Đây là một đặc điểm tương đối phổ biến thời Tống.
Triều đại nhà Nguyên tiếp bước quy chế mệnh phụ như của triều Tống, chia ra mệnh phụ dựa theo chồng con mà có địa vị được phân ra 3 hạng phẩm vị là từ Nhất phẩm đến Tam phẩm, từ Tứ phẩm đến Lục phẩm và từ Lục phẩm trở xuống. Về phong hiệu chi tiết, căn cứ quy định phong tặng vị hiệu của quan viên, thu được 6 tước hiệu:
Quốc phu nhân (國夫人);
Quận phu nhân (郡夫人);
Quận quân (郡君);
Huyện quân (縣君);
Cung nhân (恭人);
Nghi nhân (宜人);
Hai triều nhà Minh và nhà Thanh đều mô phỏng quy định tước hiệu của nhà Tống nên có khá nhiều tương đồng. Cả hai đều đem "phẩm cấp" dùng cho ngoại mệnh phụ và chính thức đưa danh vị công chúa-quận chúa ra khỏi hệ thống ngoại mệnh phụ, khiến cho khái niệm mệnh phụ chỉ gói gọn trong gia quyến quan lại. Theo nhà Minh, tước phong của các hoàng nữ và tông nữ về cơ bản được dựa theo nhà Tống, còn nhà Thanh chia hoàng nữ làm hai tước là "Cố Luân Công chúa" cùng "Hòa Thạc Công chúa", bên cạnh đó các tông nữ đều có hệ thống Cách cách phức tạp.
Căn cứ Minh sử cùng Thanh sử cảo, chế độ thứ bậc mệnh phụ cụ thể:
| Phong hiệu Ngoại mệnh phụ Minh và Thanh> Địa vị của Phu quân.Nhà Minh | Phong hiệu Ngoại mệnh phụ Minh và Thanh> Tước vị mệnh phụ tương ứng.Nhà Minh | Phong hiệu Ngoại mệnh phụ Minh và Thanh> .Nhà Minh | Phong hiệu Ngoại mệnh phụ Minh và Thanh> .Nhà Minh | Phong hiệu Ngoại mệnh phụ Minh và Thanh> .Nhà Minh |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Công tước | Mỗ Quốc phu nhân (某國夫人), trong đó "Mỗ" là tên tước Công của chồng |  |  |  |
| Hầu tước | Mỗ Hầu phu nhân (某侯夫人), trong đó "Mỗ" là tên tước Hầu của chồng |  |  |  |
| Bá tước | Mỗ Bá phu nhân (某伯夫人), trong đó "Mỗ" là tên tước Bá của chồng |  |  |  |
| Quan viên Nhất phẩm và Nhị phẩm | Nhất phẩm Phu nhân (一品夫人) và Nhị phẩm Phu nhân (二品夫人) |  |  |  |
| Quan viên Tam phẩm | Tam phẩm Thục nhân (三品淑人) |  |  |  |
| Quan viên Tứ phẩm | Tứ phẩm Cung nhân (四品恭人) |  |  |  |
| Quan viên Ngũ phẩm | Ngũ phẩm Nghi nhân (五品宜人) |  |  |  |
| Quan viên Lục phẩm | Lục phẩm An nhân (六品安人) |  |  |  |
| Quan viên Thất phẩm | Thất phẩm Nhụ nhân (七品孺人) |  |  |  |
Nhà Thanh
| Thân vương và Quận vương | Phúc tấn (福晋) |  |  |  |
| Bối lặc, Bối tử, Trấn Quốc công, Phụ Quốc công | Phu nhân (夫人) |  |  |  |
| Công tước | Công thê Nhất phẩm Phu nhân (公妻一品夫人) |  |  |  |
| Hầu tước | Hầu thê Nhất phẩm Phu nhân (侯妻一品夫人) |  |  |  |
| Bá tước | Bá thê Nhất phẩm Phu nhân (伯妻一品夫人) |  |  |  |
| Quan viên Nhất phẩm, Trấn Quốc tướng quân, Tử tước | Nhất phẩm Phu nhân (一品夫人) |  |  |  |
| Quan viên Nhị phẩm, Phụ Quốc tướng quân, Nam tước | Nhị phẩm Phu nhân (二品夫人) |  |  |  |
| Quan viên Tam phẩm, Phụng Quốc tướng quân, Khinh xa Đô úy | Tam phẩm Thục nhân (三品淑人) |  |  |  |
| Quan viên Tứ phẩm, Phụng Ân tướng quân, Kỵ đô úy | Tứ phẩm Cung nhân (四品恭人) |  |  |  |
| Quan viên Ngũ phẩm, Vân kỵ úy | Ngũ phẩm Nghi nhân (五品宜人) |  |  |  |
| Quan viên Lục phẩm | Lục phẩm An nhân (六品安人) |  |  |  |
| Quan viên Thất phẩm, Ân kỵ úy | Thất phẩm Nhụ nhân (七品孺人) |  |  |  |
| Dưới Bát phẩm | Bát phẩm Nhụ nhân (八品孺人) và Cửu phẩm Nhụ nhân (九品孺人) |  |  |  |
Quy định phong tặng nhà Minh tương đối chi tiết. Ngoài chuyện thêm chữ "Thái" nếu người đàn bà ấy được gia phong vì con cái, thì cũng quy định đích mẫu còn thì không được thỉnh phong sinh mẫu, nếu có sinh mẫu còn sống mà chưa được phong thì không được phong thê tử trước. Khi phong thê tử, chỉ được ban ân gia phong đích thê và một kế thê, tức chỉ có "Nguyên phối thê tử" và "Kế thê đầu tiên" là được phong.
Thời Thanh cơ bản noi theo cách cũ của đời Minh, dùng "Cáo mệnh" (诰命) và "Cáo sắc" (诰敕) làm cơ sở phân chia thứ bậc. Đời Thanh quy định, phàm là quan viên triều đình khi đạt được chức quan thì cũng có đãi ngộ hạng ngạch tương ứng, xuất phát từ ưu đãi mà suy xét, quan viên có thể thông qua "Đàm ân cáo sắc" (覃恩诰敕) để có thể xin ban ân cho thành viên trong gia đình mình. Căn cứ phẩm cấp khác nhau của quan viên, phạm vi "Đàm ân cáo sắc" cùng hình thức cũng khác nhau.