Mosasaurus

| Mosasaurus |
| --- | --- |
Khoảng thời gian tồn tại:  Champagne – Maastricht,  82.7–66.0 triệu năm trước đây  TiềnЄ Є O S D C P T J K Pg N     

Khung xương của loài M. hoffmannii tái dựng tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Maastricht

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Chordata
Lớp:: Reptilia
Bộ:: Squamata
Liên họ:: †Mosasauroidea
Họ:: †Mosasauridae
Tông:: †Mosasaurini
Chi:: †Mosasaurus Conybeare, 1822

Loài điển hình
†Mosasaurus hoffmannii Mantell, 1829
Các loài khác
 †M. missouriensis Harlan, 1834  †M. conodon Cope, 1881  †M. lemonnieri Dollo, 1889  †M. beaugei Arambourg, 1952  Các loài đang được duyệt lại  †M. mokoroa Welles & Gregg, 1971  †M. hobetsuensis Suzuki, 1985  †M. flemingi Wiffen, 1990  †M. prismaticus Sakurai et al., 1999  
Các đồng nghĩa
  Danh sách đồng nghĩa   Đồng nghĩa chi  Batrachiosaurus Harlan, 1839  Batrachiotherium Harlan, 1839  Macrosaurus Owen, 1849  Drepanodon Leidy, 1856  Lesticodus Leidy, 1859  Baseodon Leidy, 1865  Nectoportheus Cope, 1868  Pterycollosaurus Dollo, 1882    Đồng nghĩa M. hoffmannii  Lacerta gigantea von Sömmerring, 1820  Mososaurus hoffmannii Mantell, 1829  Mosasaurus belgicus Holl, 1829  Mosasaurus camperi Meyer, 1832  Mosasaurus dekayi Bronn, 1838  Mosasaurus hoffmanni Owen, 1840  Mosasaurus major De Kay, 1842  Mosasaurus occidentalis Morton, 1844  Mosasaurus meirsii Marsh, 1869  Mosasaurus princeps Marsh, 1869  Mosasaurus maximus Cope, 1869  Mosasaurus giganteus Cope, 1869  Mosasaurus fulciatus Cope, 1869  Mosasaurus oarthus Cope, 1869    Đồng nghĩa M. missouriensis  Ichthyosaurus missouriensis Harlan, 1834  Ictiosaurus missuriensis Harlan, 1834  Batrachiosaurus missouriensis Harlan, 1839  Batrachiotherium missouriensis Harlan, 1839  Mosasaurus maximiliani Goldfuss, 1845  Mosasaurus neovidii Meyer, 1845  Pterycollosaurus maximiliani Dollo, 1882  Mosasaurus horridus Williston, 1895    Đồng nghĩa M. conodon  Clidastes conodon Cope, 1881    
Mosasaurus (nghĩa đen là "thằn lằn sông Meuse") là chi điển hình của họ Mosasauridae, một nhóm bò sát có vảy thủy sinh đã tuyệt chủng. Chúng từng sinh sống cách đây 82-66 triệu năm trong giai đoạn Champagne và Maastricht của thế Phấn Trắng muộn. Đây là chi thằn lằn biển Đại Trung sinh đầu tiên được giới cổ sinh vật học biết tới — những hóa thạch đầu tiên của Mosasaurus được phát hiện trong mỏ đá vôi tọa lạc gần thị trấn Maastricht của Hà Lan vào thế kỷ thứ 18, ban đầu bị nhầm là sọ của cá voi hoặc cá sấu. Một hộp sọ phát hiện vào năm 1780 đã được người địa phương mệnh danh là "con vật hùng vĩ của Maastricht". Năm 1808, nhà tự nhiên học Georges Cuvier kết luận rằng những hóa thạch trên thuộc về một loài thằn lằn thủy sinh có nhiều đặc điểm tương tự với kỳ đà, không giống bất cứ loài nào khác. Ý tưởng này là một đột phá đương thời và góp phần củng cố cho lập luân về sự tuyệt chủng bấy giờ bị bác bỏ. Cuvier không đề ra danh pháp khoa học nào cho con vật, và phải tới tận năm 1822, William Daniel Conybeare mới đặt tên nó là Mosasaurus, xuất phát từ tên gọi dòng sông Meuse. Mối liên hệ di truyền của Mosasaurus với các loài bò sát có vảy khác tới nay vẫn là đề tài bị tranh cãi; có ý kiến cho rằng chúng là họ hàng gần của rắn chứ không phải kỳ đà.
Các phân tích truyền thống ước tính chiều dài cực đại của loài lớn nhất trong chi, M. hoffmannii, là khoảng 17,1 mét (56 ft), song một số cho rằng đây là kết quả thổi phồng và đề xuất con số 13 mét (43 ft) khiêm tốn hơn. Hộp sọ của Mosasaurus sở hữu bộ hàm răng lớn và cơ bắp mạnh mẽ, có khả năng tạo lực cắn khổng lồ nhằm nghiền nát con mồi. Tứ chi của chúng có dạng mái chèo, tạo lực đẩy để di chuyển dưới nước. Đuôi chúng dài, có một thùy chúc xuống và một thùy chĩa lên giống mái chèo. Mosasaurus sở hữu thị giác tốt, bù đắp cho khứu giác kém nhạy của chúng. Tốc độ tiêu hóa của chúng rất nhanh, giống như động vật máu nóng, đặc điểm độc nhất trong số các loài bò sát có vảy hầu hết là máu lạnh. Kiểu hình cơ thể của chúng biến thiên rất lớn giữa từng giống loài — từ M. hoffmannii  tráng kiện cho tới M. lemonnieri thuôn mảnh.
Bằng chứng hóa thạch chỉ ra rằng phạm vi sinh sống của Mosasaurus trải khắp Đại Tây Dương và các đường biển lân cận. Hóa thạch của chúng đã được tìm thấy ở châu Mỹ, châu Âu, châu Phi, Tây Á, và Nam Cực. Điều này chứng tỏ chúng có thể thích nghi với nhiều kiểu môi trường đại dương như nhiệt đới, cận nhiệt đới, ôn đới, và cận cực đới. Mosasaurus là chi săn mồi đầu bảng trong vùng lãnh hải mà chúng sinh sống. Các nhà cổ sinh vật học cho rằng chúng có thể ăn bất cứ thứ gì nhỏ hơn, ví dụ như những loài cá xương, cá sụn, mực, bạch tuộc, chim, và nhiều loài bò sát thủy sinh khác. Chúng có lẽ ưa chuộng săn mồi ở những vùng nước mở, gần bề mặt. Trên quan điểm sinh thái học, Mosasaurus có lẽ đã từng đóng một vai trò tối quan trọng trong việc kiến tạo hệ sinh thái biển; sự hiện diện của chúng ở Đường biển Nội địa phía Tây Bắc Mỹ trùng khớp với sự đảo lộn hoàn toàn hồ sơ hóa thạch của hệ động thực vật biển địa phương. Mosasaurus cạnh tranh hốc sinh thái với các loài bò sát biển ăn thịt cỡ lớn khác như Prognathodon và Tylosaurus; thậm chí có bằng chứng về một trường hợp Tylosaurus tấn công Mosasaurus, dường như là để tranh giành thức ăn. Ngoài ra, cũng có nhiều bằng chứng cho thấy Mosasaurus tấn công đồng loại của mình, thường là bằng những đòn gặm mõm giống như hành vi của cá sấu hiện đại.