Chiến tranh Kim – Tống
Ý nghĩa lịch sử > Chiến tranh thuốc súng

Bài chi tiết: Khoa học và công nghệ trong thời đại nhà Tống
Những trận chiến giữa nhà Tống và nhà Kim đã thúc đẩy hoạt động sử dụng cũng như phát minh các loại vũ khí thuốc súng. Có những báo cáo ghi nhận rằng hỏa thương, một trong những tổ tiên xa xưa nhất của súng cầm tay, từng được quân Tống sử dụng để chống lại người Nữ Chân khi quân Kim vây hãm Đức An (An Lục, phía đông Hồ Bắc ngày này) vào năm 1132, trong chiến dịch xâm lược Hồ Bắc và Thiểm Tây. Loại vũ khí này có cấu tạo gồm một ngọn giáo gắn với một súng phun lửa, có thể phóng lửa từ nòng súng làm bằng tre hoặc giấy. Hỏa thương được chế tạo bởi những binh lính dưới trướng Trần Quy, người chỉ huy quân Tống trấn thủ Đức An. Quân Tống sử dụng hỏa thương để phá hủy các vũ khí công thành bằng gỗ của quân Kim chứ không phải để chiến đấu với bộ binh. Họ luôn chọn thời điểm thích hợp, khi các vũ khí công thành của quân Kim đã nằm trong tầm bắn, rồi mới khai hỏa, để khắc phục những hạn chế về phạm vi tấn công và mức độ linh hoạt của hỏa thương. Sau này, hỏa thương được cải tiến với nòng kim loại, bắn xa hơn, mạnh hơn, và có thể dùng để chạm trán với bộ binh.
Bom mìn thô sơ thời kỳ đầu như hỏa pháo (火礮) dạng bom lửa và hỏa pháo (火砲) dùng cho máy phóng đối trọng, cũng đã được sử dụng với vai trò vũ khí gây cháy. Trong cuộc vây hãm Khai Phong lần thứ nhất, quân Tống từng thủ thành bằng hỏa pháo (火礮). Ở bên kia chiến tuyến, người Nữ Chân ném bom cháy từ tháp công thành của họ xuống các thành phố phía dưới. Năm 1127, hỏa pháo (火礮) được cả quân Tống lẫn quân Kim sử dụng trong trận vây hãm Đức An. Một viên quan triều đình tên là Lâm Chi Bình, đã đề xuất ý tưởng trang bị bắt buộc bom lửa và hỏa tiễn cho tất cả tàu chiến của thủy quân nhà Tống. Trong trận Thái Thạch năm 1161, tàu chiến của quân Tống đã bắn phích lịch hỏa cầu, còn gọi là phích lịch hỏa pháo, bằng máy phóng đối trọng, vào mục tiêu là các tàu chiến của quân Kim do Hoàn Nhan Lượng chỉ huy. Hỗn hợp trộn thuốc súng có chứa vôi bột trong mỗi quả bom, tạo ra một làn khói mờ mịt mỗi khi bom phát nổ. Trong trận Đường Đảo cùng năm, quân Tống tiếp tục cho triển khai các loại vũ khí cháy.
Năm 1206, quân Tống đóng ở Tương Dương từng kết hợp thuốc súng với các mũi tên. Loại vũ khí này có khả năng chỉ là một dạng vũ khí gây cháy đơn thuần, nhưng cũng có thể có chức năng giống như một tên lửa sơ khai. Khi vây hãm Kỳ Châu vào năm 1121, người Nữ Chân đã sử dụng cả cung tên truyền thống lẫn bom thuốc súng trên chiến trường. Thiết hỏa pháo của nhà Kim có phần vỏ được làm bằng gang, là loại bom vỏ cứng đầu tiên được biết đến. Nó có sức bộc phá đủ mạnh để xuyên qua lớp vỏ sắt. Quân Tống cũng sở hữu lượng lớn bom nổ, nhưng không có báo cáo nào về việc họ có vũ khí tương tự như thiết hỏa pháo của quân Kim. Theo tường thuật của một người từng tham gia trận vây hãm Kỳ Châu trong Tân Tỵ Khấp Kỳ Lục, kho vũ khí của quân Tống có tới 3.000 hỏa pháo (火礮); 7.000 hỏa tiễn gắn thuốc súng dành cho nỏ, 1 vạn dành cho cung tên; và 2 vạn bì đại pháo (có lẽ là túi da chứa đầy thuốc súng).
Nhà Tống và nhà Kim là đồng minh chống lại nhà Liêu. Tranh vẽ những người thợ săn Khiết Đan, từ Bảo tàng Cố cung Quốc gia.
Thủ lĩnh Nữ Chân Hoàn Nhan A Cốt Đả, người vào năm 1115 trở thành hoàng đế đầu tiên của triều đại nhà Kim
Bức tượng hiện đại của Hoàng đế Kim Thái Tông tại Bảo tàng Kim Thượng kinh. Thái Tông là người ra lệnh cho các chiến dịch quân sự dẫn đến sự sụp đổ của Bắc Tống vào năm 1127.
Nhà Kim xâm lược nhà Tống lần thứ nhất, 1125–1126
Hoàng đế Tống Huy Tông rời Khai Phong vào ngày 28 tháng 1 năm 1126 khi quân đội Nữ Chân tiếp cận thành phố.
Một bức tranh của Tống Huy Tông. Sự quan tâm quá mức của ông đối với nghệ thuật có thể là nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của Bắc Tống.
Nhà Kim xâm lược nhà Tống, 1126–1130
Bức họa thời Nam Tống mô tả "Trung hưng tứ tướng", những người ngăn chặn các cuộc chinh phạt của nhà Kim ở miền nam Trung Quốc. Từ trái sang phải: Nhạc Phi (1103–1142) đứng thứ hai, Trương Tuấn (1086–1154) đứng thứ tư, Hàn Thế Trung (1089–1151) đứng thứ năm và Lưu Quang Thế (1086–1142) đứng thứ bảy
Bức tranh vẽ Nhạc Phi, một tướng lĩnh nhiều lần lãnh đạo quân Tống chống lại nhà Kim, đang giao chiến với quân Kim tại Chu Tiên Trấn trên tường ở Viên Minh Viên
Tống Cao Tông ủng hộ đàm phán một hiệp ước hòa bình với người Nữ Chân. Hiệp ước Thiệu Hưng được phê chuẩn vào ngày 11 tháng 10 năm 1142
Chiến hạm của nhà Tống được trang bị máy phóng đối trọng ở boong trên cùng, lấy từ sách Vũ kinh tổng yếu
Một chiến binh Nữ Chân với cây cung bên mình, trên một bản in khắc gỗ đầu thế kỷ 17
Trận chiến giữa quân Kim và quân Mông Cổ năm 1211, lấy từ Jami' al-tawarikh
Mông Cổ – Nam Tống xâm lược nhà Kim
Một huy chương có chữ Nữ Chân văn, một trong ba loại chữ viết hành chính của nhà Kim
Hỏa thương, một tổ tiên xa xưa của súng cầm tay, được ghi nhận sử dụng lần đầu trong trận vây hãm Đức An năm 1132, hình minh họa trong sách Hỏa Long Kinh, đời nhà Minh.
Bom phích lịch hỏa cầu ở Thái Thạch chứa hỗn hợp vôi và thuốc súng.