stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Sinh thái nhân văn
Dấu chân sinh thái

Bài chi tiết: Dấu chân sinh thái
Trong khi chúng ta đã quen với việc coi thành phố là những nơi rời rạc về mặt địa lý, phần lớn đất đai mà dân cư chúng ta "chiếm đóng" đều nằm ngoài ranh giới thành phố của họ. Tổng diện tích đất cần thiết để duy trì một khu vực đô thị ("dấu ấn sinh thái" của đô thị) thường cần ít nhất một diện tích lớn hơn diện tích trong ranh giới thành phố hoặc khu vực xây dựng liên quan.
Năm 1992, William Rees đã phát triển khái niệm dấu chân sinh thái. Dấu chân sinh thái và khái niệm tương tự nó, dấu chân nước đã trở thành một cách phổ biến để tính toán mức độ tác động mà xã hội loài người đang gây ra đối với các hệ sinh thái của Trái đất. Tất cả các dấu hiệu cho thấy tác động của con người là không bền vững vì dấu ấn của xã hội đang đặt ra quá nhiều áp lực lên hệ sinh thái của hành tinh. Báo cáo về hành tinh năm 2008 của Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên và các nhà nghiên cứu khác báo cáo rằng nền văn minh của con người đã vượt quá khả năng tái tạo sinh học của hành tinh. Điều này có nghĩa là dấu chân tiêu dùng của con người đang khai thác nhiều tài nguyên thiên nhiên hơn những gì có thể được bổ sung bởi các hệ sinh thái trên khắp thế giới.
Thế Nhân Sinh

Bài chi tiết: Anthropocene
Có lẽ hàm ý quan trọng nhất liên quan đến cách nhìn của chúng ta về xã hội loài người,  không phải là một sự xáo trộn từ bên ngoài, nó là một loài then chốt trong hệ thống. Về dài hạn, có thể không phải quy mô của sản xuất hàng hóa và dịch vụ sẽ quyết định tính bền vững. Đây cũng có thể là sự gián đoạn của chúng ta đối với các cơ chế phục hồi và ổn định sinh thái, va điều này quyết định sự sụp đổ của hệ thống.
Những thay đổi của Trái đất bởi các hoạt động của con người đã lớn đến mức một kỷ nguyên địa chất mới có tên là Anthropocene (thế Nhân Sinh) đã được đề xuất. Ổ sinh thái của con người hoặc polis sinh thái của xã hội loài người đã bị sắp xếp lại hoàn toàn mới thành các hệ sinh thái như chúng ta chuyển đổi vấn đề về công nghệ. Hệ sinh thái nhân văn đã tạo ra quần xã sinh vật nhân tạo (gọi là anthromes) và môi trường sống của những anthromes này tiếp cận thông qua mạng lưới công nghệ của chúng ta để tạo ra những gì đã được gọi là hệ sinh thái công nghệ (technoecosystems) chứa technosols. Đa dạng công nghệ (techodiversity) tồn tại trong các hệ thống công nghệ này. Song song trực tiếp với khái niệm sinh quyển, nền văn minh nhân loại cũng đã tạo ra một công nghệ quyển (technosphere). Đây là cách mà loài người thiết kế hoặc xây dựng đa dạng công nghệ vào môi trường, đưa trở lại các quá trình tiến hóa văn hóa và sinh học, bao gồm cả kinh tế nhân văn (human economy).
Đại tuyệt chủng lần thứ sáu

Bài chi tiết: Tuyệt chủng Holocen
Các đánh giá toàn cầu về đa dạng sinh học chỉ ra rằng kỷ nguyên hiện tại, Holocen (hoặc Anthropocene) đang dẫn đến một vụ đại tuyệt chủng lần thứ sáu. Sự mất mát các loài đang gia tăng với tốc độ nhanh hơn 100–1000 lần so với tốc độ trung bình trong hóa thạch. Lĩnh vực sinh học bảo tồn được lập ra để các nhà sinh thái học đang nghiên cứu, đối đầu và tìm kiếm các giải pháp để duy trì hệ sinh thái của hành tinh cho các thế hệ tương lai.
"Các hoạt động của con người có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp với gần như mọi khía cạnh của sự tuyệt chủng hiện nay".
Bản chất là một hệ thống sống là có khả năng tự điều chỉnh và phục hồi. Hệ sinh thái tái tạo, chống chịu và thích nghi phù hợp với môi trường biến động. Khả năng phục hồi sinh thái là một khung khái niệm quan trọng trong quản lý bảo tồn và nó được định nghĩa là việc bảo tồn các mối quan hệ sinh học trong hệ sinh thái tồn tại và tái tạo để đáp ứng với sự biến đổi theo thời gian. Tuy nhiên, sự xáo trộn dai dẳng, có hệ thống, quy mô lớn và không biên giới gây ra bởi hành vi của con người đã đẩy nhiều hệ sinh thái trên Trái đất đến ngưỡng chịu đựng của chúng. Ba ngưỡng chịu đựng của hành tinh đã bị vượt qua, bao gồm mất đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu và chu trình nitơ. Các hệ thống lý sinh này có mối liên hệ với nhau về mặt sinh thái và có khả năng phục hồi tự nhiên, nhưng nền văn minh nhân loại đã chuyển hành tinh này sang thế Anthropocene, nơi mà ngưỡng cho khả năng phục hồi quy mô hành tinh đã bị vượt qua và trạng thái sinh thái của Trái đất đang xấu đi nhanh chóng, gây thiệt hại cho nhân loại. Ví dụ, ngành thủy sản và đại dương của thế giới đang phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng khi nguy cơ tuyệt chủng toàn cầu sắp xảy ra, làm ảnh hưởng nặng nề đến cuộc sống của nhân loại.
Dù thế Anthropocene vẫn chưa được phân loại là kỷ nguyên chính thức, nhưng bằng chứng hiện tại cho thấy rằng "một ranh giới ở quy mô kỷ nguyên đã được vượt qua trong vòng hai thế kỷ qua." Hệ sinh thái của hành tinh đang bị đe dọa nhiều hơn bởi sự ấm lên toàn cầu, nhưng các khoản đầu tư vào bảo tồn thiên nhiên có thể cung cấp phản hồi về quy định để lưu trữ và điều chỉnh carbon và các khí nhà kính khác.
Tài liệu khác

Cohen, J. 1995. How Many People Can the Earth Support? New York: Norton and Co.
Dyball, R. and Newell, B. 2015 Understanding Human Ecology: A Systems Approach to Sustainability London, England: Routledge.
Eisenberg, E. 1998. The Ecology of Eden. New York: Knopf.
Hansson, L.O. and B. Jungen (eds.). 1992. Human Responsibility and Global Change. Göteborg, Sweden: University of Göteborg.
Hens, L., R.J. Borden, S. Suzuki and G. Caravello (eds.). 1998. Research in Human Ecology: An Interdisciplinary Overview. Brussels, Belgium: Vrije Universiteit Brussel (VUB) Press.
Marten, G.G. 2001. Human Ecology: Basic Concepts for Sustainable Development. Sterling, VA: Earthscan.
McDonnell, M.J. and S.T. Pickett. 1993. Humans as Components of Ecosystems: The Ecology of Subtle Human Effects and Populated Areas. New York: Springer-Verlag.
Miller, J.R., R.M. Lerner, L.B. Schiamberg and P.M. Anderson. 2003. Encyclopedia of Human Ecology. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO.
Polunin, N. and J.H. Burnett. 1990. Maintenance of the Biosphere. (Proceedings of the 3rd International Conference on Environmental Future — ICEF). Edinburgh: University of Edinburgh Press.
Quinn, J.A. 1950. Human Ecology. New York: Prentice-Hall.
Sargent, F. (ed.). 1974. Human Ecology. New York: American Elsevier.
Suzuki, S., R.J. Borden and L. Hens (eds.). 1991. Human Ecology — Coming of Age: An International Overview. Brussels, Belgium: Vrije Universiteit Brussel (VUB) Press.
Tengstrom, E. 1985. Human Ecology — A New Discipline?: A Short Tentative Description of the Institutional and Intellectual History of Human Ecology. Göteborg, Sweden: Humanekologiska Skrifter.
Theodorson, G.A. 1961. Studies in Human Ecology. Evanston, IL: Row, Peterson and Co.
Wyrostkiewicz, M. 2013. "Human Ecology. An Outline of the Concept and the Relationship between Man and Nature". Lublin, Poland: Wydawnictwo KUL
Young, G.L. (ed.). 1989. Origins of Human Ecology. Stroudsburg, PA: Hutchinson Ross.
Một con ong nghệ đang thụ phấn cho một bông hoa, một ví dụ về dịch vụ hệ sinh thái
Hồng xiêm Thanh Hà

| Hồng xiêm Thanh Hà |
| --- | --- |
Loài: Manilkara zapota
Giống cây trồng: ?
Nguồn gốc xuất xứ: Việt Nam
Hồng xiêm Thanh Hà là một giống hồng xiêm được trồng phổ biến ở vùng Đồng Bằng sông Hồng và một số tỉnh lân cận, trồng nhiều nhất ở huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương. Đây là nguồn gen bản địa quý hiếm cần thiết được bảo tồn theo Quyết định số 80/2005/QĐ-BNN ngày 05/12/2005 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, là đặc sản thiên nhiên nổi tiếng ở Việt Nam.
Ở Hải Dương, xã Thanh Sơn (thuộc huyện Thanh Hà) là xã trồng giống hồng xiêm Thanh Hà nhiều nhất Đồng bằng Sông Hồng với 1.700 hộ gia đình trồng, 18.700 cây. Những cây Hồng xiêm Thanh Hà đầu dòng đã được đã tuyển chọn để lưu giữ và nhân giống.
Một số đặc điểm > Rễ cây

Thông thường các giống hồng xiêm tại Việt Nam có rễ cây ăn nông, 90 – 92% khối lượng bộ rễ tập trung ở tầng đất 0 – 40 cm. Độ lan xa của rễ cách gốc 150 – 250 cm, tuy nhiên 80 – 85% khối lượng rễ tập trung quanh gốc 0 – 100 cm. Tuy nhiên, Hồng xiêm Thanh Hà là giống có bộ rễ khỏe hơn, ăn sâu và rộng hơn các giống khác, do đó, Hồng Xiêm Thanh Hà có bộ khung tán khỏe hơn, cây nhiều lá hơn và cho năng suất cao hơn.
Một số đặc điểm > Thân và tán

Cũng như các giống hồng xiên khác, Hồng xiên Thanh Hà chủ yếu có một thân chính, thân cao 10 – 15 m, có những cây trên 20 m; vỏ thân màu nâu sẫm, dày, sần sùi. Hồng xiêm Thanh Hà có tán dày và rộng, tán dạng hình cầu, rậm rạp, nhiều cành lá, mọc khỏe hơn nhiều giống phổ biến khác; tán mỗi cây trưởng thành chiếm diện tích khoảng 42 - 80 m2
Một số đặc điểm > Lá

So với các giống hồng xiêm khác, Hồng xiêm Thanh Hà có nhiều lá, lá nhỏ, mỏng, dài, màu xanh đậm, bóng, nhẵn, mép lá thẳng, không vênh theo hình cung không gợn sóng. Lá mọc so le, tạo thành chùm ở ngọn các cành nhánh nhỏ; lá xanh quanh năm, thông thường chỉ già mới rụng như các giống khác.
Một số đặc điểm > Hoa

Như các giống khác, Hồng xiêm Thanh Hà có Hoa nhỏ, trắng, không mùi, có lông tơ ở mặt ngoài. Khi nở có đường kinh 1 – 1,5 cm, cuống nhỏ và dài 1 – 2 cm. Mầm hoa xuất hiện ở nách lá, phát triển thành nụ và nở hoa, kết trái. Thướng 5 – 15 nụ/nách lá. Hoa mọc ở gần ngọn nhánh. Thời gian xuất hiện nụ đến khi nở khoảng 32 – 34 ngày. Hoa hồng xiêm Thanh Hà nở từ buổi sáng đến buổi trưa, nhưng rộ nhất là từ 6 đến 8 giờ sáng.
Tỷ lệ hoa đậu thành quả ở Hồng xiêm Thanh Hà là khá cao, đạt trên 11,96% so với tổng số hoa nở. Tỷ lệ này cao hơn một số giống cây ăn quả khác (Hồng Xuân Đỉnh là 9,89%; cam, quýt 1 - 2,1%, cao nhất đạt 5%).
Một số đặc điểm > Quả

Quả dạng hơi tròn, nặng 80 g/quả. Vỏ quả mỏng, có một lớp phấn trên bề mặt khi chín, màu vàng nâu. Quả chín ăn ngọt, nhiều cát nên còn gọi là hồng xiêm cát, có màu nâu đỏ. Một quả có từ 1 – 4 hạt. Hạt dẹt, có màu đen hoặc nâu bóng, có ngạch bên.
Thời vụ

Thời vụ muộn hơn so với hồng Xuân Đỉnh. Một năm, Hồng xiêm Thanh Hà cho thu hoạch hai vụ. Vụ Mùa, cây ra hoa tập trung từ tháng Tư đến tháng Năm năm trước và cho thu hoạch từ tháng Hai đến tháng Năm năm sau. Vụ Chiêm, cây ra hoa tập trung từ tháng Tám đến tháng Chín năm trước và cho thu hoạch vào tháng Bảy đến tháng Chín năm sau. Các quả trong một lứa thường ra cách nhau rất xa 1-30 ngày nên thời gian chín không tập trung.
Năng suất

Cây 4 năm tuổi, đạt 12,01 kg/năm (tương ứng 150 quả/cây/năm). Cây 7 năm tuổi, đạt 26,39 kg/năm (tương ứng 700 quả/năm). Cây 12 năm tuổi đạt 46,51 kg/năm. Cây 17 năm tuổi đạt 81,80 kg/năm (1.022 quả/năm). Cây 22 năm tuổi đạt 90,70 kg/năm. Hồng Xiên Thanh Hà có năng suất cao hơn các giống hồng xiếm khác trồng ở các tỉnh phía Bắc từ 20 – 25%. Sự sai khác này là do cây có bộ rễ khỏe, tán rộng, nhiều cành, nhiều lá
Sâu, bệnh, hại

Hồng xiêm ít bị sâu bệnh phá hoại. Một số loại sâu thường tấn công như: sâu đục cành, sâu đục quả, ruồi hại quả, rệp sáp hại cây, ngài hại lá. Một số bệnh thường gặp như: bệnh đốm trên than, bệnh đốm lá… Cần chống gió, bão do: bộ dễ ăn nông, cây rất dễ đổ; quả thường va chạm gây dập. Cần chống ngập, úng.
Carina Perelli

Carina Perelli  (sinh ngày 29 tháng 3 năm 1957) là một chuyên gia quốc tế về bầu cử, sắp xếp hiến pháp, quản trị, an ninh và các vấn đề liên quan đến quốc phòng người Uruguay. Bà là phó chủ tịch điều hành của IFES  và cũng là cựu giám đốc của Ban Hỗ trợ bầu cử Liên Hợp Quốc từ năm 1998 đến năm 2005.
Tuổi thơ và giáo dục ban đầu

Perelli sinh ra và lớn lên ở Montevideo, Uruguay. Giáo dục trung học của cô là tại Lycée Français de Montevideo, nơi bà có bằng Cử nhân Văn học. Perelli đã có bằng Cử nhân Công tác Xã hội của Đại học Cộng hòa Uruguay (Đại học de la República (UDELAR). Trong thời kỳ độc tài quân sự Uruguay (kéo dài từ năm 1973 đến 1984), Perelli có bằng xã hội học từ một khóa học được cung cấp tại CLAEH (Trung tâm kinh tế con người Mỹ Latinh) và nhận bằng sau đại học về xã hội học từ Khoa Khoa học xã hội Mỹ - Trung tâm thông tin và nghiên cứu về Uruguay (một chương trình chung với FLACSO). Năm 1986, Perelli đã nhận được ABD của mình (All but dissertation) và bằng Thạc sĩ tại Bộ Chính phủ và Quan hệ Quốc tế tại Đại học Notre Dame, Indiana.
Sự nghiệp ban đầu

Bà làm giáo viên dạy tiếng Pháp tại Lycée Français ở Montevideo và là giáo sư khoa học chính trị tại cả Đại học de la República (UDELAR)  và Đại học Católica Dámaso Antonio Larrañaga (UCDAL) ở Montevideo. Bà là một nhà nghiên cứu tại hai trung tâm điều tra của khoa học xã hội (CIESU và PEITHO Sociedad de Análisis Político).
Năm 1989 và 1990, Perelli ở lại Paris với tư cách là Nghiên cứu viên tại Chính trị Khoa học Quốc gia Fondation, Trung tâm D'Études et de Recherches Internationales (CERI). Năm 1991, bà là thành viên thỉnh giảng tại Trung tâm học giả Wilson (Washington DC) và sau đó là thành viên Fulbright tại Đại học Georgetown, DC.
Kim Đông (xã)

Đối với các định nghĩa khác, xem Kim Đông (định hướng).
Kim Đông là một xã thuộc huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.
Địa lý

Xã Kim Đông nằm ở cực nam của huyện vùng biển huyện Kim Sơn, đồng thời cũng là xã cực nam của miền Bắc Việt Nam, cách trung tâm thành phố Hoa Lư 49 km, có vị trí địa lý:
Phía đông và phía bắc giáp thị trấn Bình Minh và Sông Đáy
Phía tây giáp xã Kim Trung
Phía nam giáp Biển Đông.
Xã Kim Đông có diện tích 6,53 km², dân số năm 2022 là 4.892 người, mật độ dân số đạt 749 người/km².
Xã Kim Đông nằm ở cửa hữu sông Đáy, có thể tới đây bằng đường bê tông hữu Đáy hoặc quốc lộ 12B (tỉnh lộ 481 cũ) đã được hoàn thành nâng cấp. Bến xe Kim Đông, cảng tổng hợp Kim Sơn, chợ đầu mối thủy sản Kim Đông đều là những công trình quan trọng đã được xây dựng tại xã này.
Lịch sử

Ngày 7 tháng 11 năm 1997, Chính phủ ban hành Nghị định số 108/1997/NĐ-CP về việc thành lập xã Kim Đông trên cơ sở 520 ha diện tích tự nhiên thuộc vùng bãi bồi Cồn Thoi và 2.056 nhân khẩu cư trú trên địa bàn.
Kinh tế

Kinh tế xã Kim Đông chủ yếu là khai thác thủy hải sản và nông nghiệp với các nghề chính là nuôi tôm, cua, ngao, trồng cói và lúa. Hàng năm phù sa bồi đắp mở rộng thêm ra biển hơn 100m đất.
Hiện Ninh Bình đang có kế hoạch thành lập khu kinh tế ven biển Kim Sơn tại vùng biển bãi ngang - cồn nổi và 7 xã ven biển Kim Sơn, trong đó có Kim Đông.
Kim Đông được UNESCO đưa vào vùng bảo vệ đặc biệt của khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng. Đây là một khu dự trữ sinh quyển thế giới ở Việt Nam. Tính nổi bật toàn cầu ở đây được thể hiện ở cảnh quan sinh thái vùng đất mở với những thay đổi địa chất diễn ra mau lẹ, đa dạng sinh học với các loài chim nước trú ngụ trong rừng phòng hộ ven biển. Cảnh quan sinh thái vùng ven biển Ninh Bình còn hoang sơ, thích hợp với việc khai thác du lịch đồng quê, nghỉ dưỡng và tắm biển. Tại xã Kim Đông đã có nhà nghỉ sóng biển nằm ở chân đê Bình Minh 2, điểm cuối của đường tỉnh lộ 481. Đây là nơi dừng chân qua đêm của du khách tham gia du lịch đồng quê tại vùng biển Kim Sơn.
Trên địa bàn xã Kim Đông có Đồn Biên phòng Kim Sơn là đơn vị bộ đội có nhiệm vụ bảo vệ khu vực bãi bồi cửa sông Đáy và vùng biển Ninh Bình.
Kinh tế > Cảng tổng hợp Kim Sơn

Theo Quyết định số 2179/QĐ-UBND của tỉnh Ninh Bình ngày 17 tháng 9 năm 2007 V/v phê duyệt Quy hoạch giao thông đường thủy nội địa tỉnh Ninh Bình đến năm 2015 và định hướng phát triển đến năm 2020 thì Cảng Kim Sơn là cảng tổng hợp, có diện tích 106 ha được xây dựng bên hữu sông Đáy, tại khu neo đậu tránh, trú bão (từ Kim Đông đến Kim Tân) huyện Kim Sơn, quy mô 500 tàu thuyền. Nguồn vốn của Trung ương (theo chương trình của Bộ Thủy sản).
Chức năng của cảng:
Phục vụ nhu cầu đánh bắt hải sản
Tàu thuyền neo đậu, tránh trú bão
Bốc xếp các loại hàng hoá khác.
Kinh tế > Chợ Kim Đông

3 chợ đầu mối nông sản cấp quốc gia sẽ được đầu tư xây mới ở Ninh Bình theo quy hoạch mạng lưới chợ là chợ hải sản Kim Đông, chợ đầu mối rau quả ở Trung Sơn - Tam Điệp và chợ đầu mối nông sản thị trấn Nho Quan. Chợ đầu mối thủy hải sản Kim Đông đã được xây dựng xong và đưa vào phục vụ việc bán buôn, cung cấp, chung chuyển hàng hóa thủy hải sản cho khu kinh tế Kim Sơn ven biển Ninh Bình. Chợ Kim Đông cũ tuy không lớn như chợ Cồn Thoi nhưng vẫn sẽ là chợ phục vụ nhu cầu sinh hoạt đời thường cho người dân khu vực 3 xã bãi ngang và thị trấn Bình Minh.
Kinh tế > Đồn biên phòng Kim Sơn (Đồn 104)

Đồn Biên phòng Kim Sơn là đơn vị bộ đội biên phòng đóng quân trên địa bàn xã Kim Đông. Đồn Biên phòng Kim Sơn có nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ trên biển, gọi tàu thuyền vào nơi neo đậu trú bão, bảo vệ vùng bãi ngang - cồn nổi phía nam Ninh Bình, ngoài ra đồn còn kết hợp với các ngành chức năng ở địa phương kiểm tra người và phương tiện tàu, thuyền ra vào cảng Ninh Bình, cảng Ninh Phúc và cảng Kim Sơn.
Tiền thân của Đồn BP Đồn Biên phòng Kim Sơn là Đồn 41, công an nhân dân vũ trang Ninh Bình rồi đồn Biên phòng 104. Đồn Biên phòng Kim Sơn đã được công nhận là đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân tháng 2/2010 theo Quyết định số 211 ngày 22-2-2010 của chủ tịch nước Việt Nam.
Văn hóa

Vùng bãi ngang Kim Sơn có 7 xã với những giá trị đa dạng sinh học và kiến tạo địa chất nổi bật toàn cầu đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới châu thổ sông Hồng.
Giao thông

Phần lớn đường biên xã Kim Đông được bao bọc bởi các tuyến đê Bình Minh 1 và đê Bình Minh 2 đã được bê tông kiên cố hóa. Xã Kim Đông có đường tỉnh lộ 481 xuyên dọc xã và đường đê hữu Đáy nối tới thị trấn Bình Minh và thị trấn Phát Diệm.
Bến xe Kim Đông nằm ở gần chợ đầu mối thủy sản Kim Đông và trụ sở ủy ban xã. Hiện tại bến xe khách Kim Đông đã có các tuyến đi huyện Kim Sơn, thành phố Hoa Lư, thành phố Hà Nội,...
Cảng biển Kim Sơn được xây dựng ở bờ hữu cửa Đáy, dài khoảng 5km, vừa là cảng thủy sản vừa là khu neo đậu cho tàu tránh bão.
Chú thích

1 2  “Nghị định số 108/1997/NĐ-CP về việc thành lập xã Kim Đông thuộc huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình”. Dữ liệu pháp luật. 7 tháng 11 năm 1997. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 5 năm 2024. Truy cập ngày 21 tháng 5 năm 2024.
1 2 3  UBND huyện Kim Sơn (13 tháng 3 năm 2024). “Phụ lục 2A: Đề án số 01/ĐA-UBND về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Kim Sơn giai đoạn 2023 – 2025” (PDF). Trang thông tin điện tử huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 18 tháng 3 năm 2024. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2024.
↑  Tổng cục Thống kê
Bão Yutu

Đối với các định nghĩa khác, xem Bão Yutu (định hướng).
| Bão cuồng phong dữ dội (Thang JMA) |
| --- | --- |
Siêu bão cuồng phong cấp 5 (SSHWS/JTWC)
Bão Yutu khi vừa mạnh lên cấp 5 lần 1 trên Quần đảo Mariana ngày 24 tháng 10
Hình thành: 21 tháng 10 năm 2018
Tan: 3 tháng 11 năm 2018


 
Sức gió mạnh nhất: Duy trì liên tục trong 10 phút: 215 km/h (130 mph) Duy trì liên tục trong 1 phút: 280 km/h (175 mph) Giật: 305 km/h (190 mph)
Áp suất thấp nhất: 900 mbar (hPa); 26.58 inHg


 
Số người chết: 29 người chết, 1 mất tích
Thiệt hại: $854,1 triệu (USD 2018)
Vùng ảnh hưởng: Quần đảo Caroline, Guam, Quần đảo Bắc Mariana (chủ yếu Tinian và Saipan), Philippines, Hoa Nam

Một phần của Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2018
 
Bão Yutu, được biết đến ở Philippines với tên gọi là Bão Rosita hay bão số 7 năm 2018 ở Việt Nam; là một cơn bão nhiệt đới mạnh đã đe dọa đảo Luzon của Philippines. Đây cũng là cơn bão nhiệt đới mạnh nhất để tác động đến quần đảo Mariana. Cơn bão thứ hai mươi sáu, bão thứ mười hai, và cơn bão thứ bảy trong mùa bão bão Thái Bình Dương 2018, nó cũng chính là siêu bão mạnh nhất thế giới năm 2018 cùng với Siêu bão Kong-rey. Yutu bắt nguồn từ một khu vực áp lực thấp hình thành ở Biển Đông vào ngày 21 tháng 10. Rối loạn tổ chức thành một áp thấp nhiệt đới trên cùng ngày, khi hàm lượng nhiệt mặt biển đại dương tăng lên. Ngay sau khi tăng cường, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) đã chỉ định hệ thống định danh 31W. Hệ thống tiếp tục tăng cường, trở thành một cơn bão nhiệt đới vài giờ sau đó, với Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) đặt tên cho hệ thống Yutu. Điều kiện ngày càng thuận lợi cho phép Yutu tăng cường bùng nổ, khi hệ thống duy trì hệ thống đối lưu mạnh và sau đó đạt cấp bão nhiệt đới dữ dội ở phía tây nam Guam.Vài giờ sau, bão trở thành một cấu trúc có tổ chức. Yutu tiếp tục bùng nổ dữ dội, nhanh chóng trở thành đạt cấp bão cuồng phong và tăng cường cường độ bão siêu bão cấp 5 vào ngày 24 tháng 10. Vào ngày 25 tháng 10, Yutu đổ bộ lên đảo Tinian và cường độ đỉnh với áp suất trung tâm nhỏ nhất là 905 millibars (26,7 inHg), 10 phút duy trì gió 130 mph (215 km/h), 1 phút duy trì gió 175 mph (280 km/h), gió giật đạt 190 mph (305 km/h), là cơn bão nhiệt đới mạnh nhất thế giới vào năm 2018. Ngay sau khi đổ bộ, Yutu đã trải qua một chu trình thay thế kính mắt, khiến nó bị suy yếu trong giây lát. Duy trì trạng thái siêu bão, Yutu tiếp tục di chuyển về phía tây về phía Philippines, tiến vào khu vực trách nhiệm của Philippines (PAR).
Lịch sử khí tượng

Đầu ngày 21 tháng 10 năm 2018, một áp thấp nhiệt đới phát triển về phía đông của Guam và quần đảo Bắc Mariana, với việc JMA bắt đầu thông báo về hệ thống. Ngay sau đó, JTWC đã giao cho cơn bão số nhận dạng 31W. Hệ thống bắt đầu tăng cường, trở thành một cơn bão nhiệt đới vài giờ sau đó, và JMA đã đặt tên hệ thống là Yutu. Điều kiện thuận lợi, bao gồm cắt gió thấp và nhiệt độ bề mặt đại dương cao, cho phép Yutu tăng cường bùng nổ vào ngày hôm sau, với cơn bão đạt tới sức mạnh bão nhiệt đới nghiêm trọng và sau đó cường độ bão vài giờ sau đó. Từ ngày 23 đến ngày 24 tháng 10, Yutu tiếp tục củng cố bùng phát dữ dội, đạt cường độ siêu bão cấp 5 vào ngày 24 tháng 10. Cơn bão tiếp tục tăng cường và hiển thị một cấu trúc đối lưu ổn định, trong khi di chuyển về phía đảo Saipan.
Khoảng 02:00 giờ địa phương vào ngày 25 tháng 10, bão Yutu đổ bộ vào Tinian và phần phía nam của Saipan ở cường độ cao nhất, là cơn bão siêu hạng tương đương loại 5, với áp suất trung tâm tối thiểu là 905 millibars (26,7 inHg) và 1 phút duy trì gió 285 km/h (180 mph), trở thành cơn bão mạnh nhất được ghi nhận để tác động đến quần đảo Bắc Mariana. Vào ngày 25 tháng 10, hệ thống đã trải qua một chu kỳ thay thế kính mắt, làm cho nó suy yếu thành một cơn bão siêu cấp 4 khi nó tiếp tục di chuyển về phía tây. Vào ngày hôm sau, Yutu hoàn thành vòng thế hoàn lưu bão, và hệ thống lấy lại cường độ cấp 5 lúc 15:00 UTC ngày hôm đó. Vào ngày 27 tháng 10, Yutu tiếp tục suy yếu và suy yếu thành cơn bão siêu hạng 4. Cùng ngày, Yutu vào Khu vực trách nhiệm của Philippines (hoặc PAR) của PAGASA, và được đặt tên là Rosita.Bão đổ bộ lên Philippines với sức gió tối đa là 140 km/h rồi suy yếu dần. Ngày 3 tháng 11, bão tan hoàn toàn ở vùng biển phía đông bắc huyện đảo Hoàng Sa.
Biểu đồ thể hiện đường đi và cường độ của bão theo thang Saffir–Simpson
Chú thích biểu đồ
Thang Saffir–Simpson

     Áp thấp nhiệt đới (≤38 mph, ≤62 km/h)

     Bão nhiệt đới (39–73 mph, 63–118 km/h)

     Cấp 1 (74–95 mph, 119–153 km/h)

     Cấp 2 (96–110 mph, 154–177 km/h)

     Cấp 3 (111–129 mph, 178–208 km/h)

     Cấp 4 (130–156 mph, 209–251 km/h)

     Cấp 5 (≥157 mph, ≥252 km/h)

     Không rõ



Kiểu bão
 Xoáy thuận nhiệt đới
 Xoáy thuận cận nhiệt đới
 Xoáy thuận ngoài nhiệt đới, áp thấp tàn dư, nhiễu động nhiệt đới, hoặc áp thấp gió mùa