Nelson Mandela

"Mandela" chuyển hướng đến đây. Đừng nhầm lẫn với Mandala.
Đối với các định nghĩa khác, xem Nelson Mandela (định hướng).
| Nelson Mandela |
| --- | --- |
Mandela ở Washington, D.C., 1994

Tổng thống Nam Phi
Nhiệm kỳ 10 tháng 5 năm 1994 – 14 tháng 6 năm 1999
Cấp phó:  Thabo Mbeki  F. W. de Klerk 
Tiền nhiệm: F. W. de Klerk giữ chức Chủ tịch Nhà nước
Kế nhiệm: Thabo Mbeki
Tổng Thư ký Phong trào không liên kết
Nhiệm kỳ 2 tháng 9 năm 1998 – 14 tháng 6 năm 1999
Tiền nhiệm: Andrés Pastrana Arango
Kế nhiệm: Thabo Mbeki
Chủ tịch Đại hội Dân tộc Phi Châu
Nhiệm kỳ 7 tháng 7 năm 1991 – 20 tháng 12 năm 1997
Cấp phó:  Walter Sisulu  Thabo Mbeki 
Tiền nhiệm: Oliver Tambo
Kế nhiệm: Thabo Mbeki
Phó Chủ tịch Đại hội Dân tộc Phi Châu
Nhiệm kỳ 25 tháng 6 năm 1985 – 6 tháng 7 năm 1991
Tiền nhiệm: Oliver Tambo
Kế nhiệm: Walter Sisulu
 
Thông tin cá nhân
Sinh: Rolihlahla Mandela (1918-07-18)18 tháng 7 năm 1918 Mvezo, Liên minh Nam Phi
Mất: 5 tháng 12 năm 2013(2013-12-05) (95 tuổi) Johannesburg, Nam Phi
Nơi an nghỉ: Nghĩa trang Mandela, Qunu, Đông Cape
Đảng chính trị: Đại hội Dân tộc Phi Châu
Đảng khác: Đảng Cộng sản Nam Phi
Phối ngẫu:  Evelyn Ntoko Mase (cưới 1944–1958)  Winnie Madikizela (cưới 1958–1996)  Graça Machel (cưới 1998) 
Con cái: 7, bao gồm Makgatho, Makaziwe, Zenani, Zindziswa và Josina (con gái kế)
Alma mater:  Đại học Fort Hare  Đại học London  Đại học Nam Phi  Đại học Witwatersrand 
Nghề nghiệp:  Chính khách  luật sư  nhà hoạt động  nhà từ thiện 
Nổi tiếng vì: Phản kháng chế độ Apartheid
Tặng thưởng:  Giải Sakharov (1988)  Bharat Ratna (1990)  Nishan-e-Pakistan (1992)  Giải Nobel Hòa bình (1993)  Giải Lenin Hòa binh (1990)  Huân chương Tự do Tổng thống (2002)  (thêm...) 
Chữ ký: 
Website: Quỹ Mandela
Biệt danh:  Madiba  Dalibunga 
Sự nghiệp viết lách
Tác phẩm nổi bật: Long Walk to Freedom
 
Nelson Rolihlahla Mandela (phát âm tiếng Xhosa: [xolíɬaɬa mandɛ̂ːla]; phiên âm tiếng Việt: Nen-xơn Man-đê-la; 18 tháng 7 năm 1918 – 5 tháng 12 năm 2013) là một nhà hoạt động chống apartheid người Nam Phi và là tổng thống đầu tiên của Nam Phi độc lập từ năm 1994 đến năm 1999. Ông là nguyên thủ da màu đầu tiên của quốc gia này được tiến cử dân chủ đại nghị hoàn toàn. Chính phủ của ông chú trọng dỡ bỏ chế độ phân biệt đối xử apartheid bằng các chính sách bồi dưỡng sự hòa giải chủng tộc. Về ý thức hệ chính trị, ông tin tưởng chủ nghĩa dân tộc Châu Phi và chủ nghĩa xã hội. Từ năm 1991 tới năm 1997, ông giữ chức chủ tịch Đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC).
Mandela sinh thành trong gia đình dân tộc Xhosa thuộc dòng dõi quý tộc Thembu ở Mvezo, Liên minh Nam Phi. Ông học luật tại Đại học Fort Hare và Đại học Witwatersrand, trước khi hành nghề luật sư tại Johannesburg. Ở đây, ông bị cuốn vào phong trào chính trị chống thực dân và ủng hộ chủ nghĩa dân tộc Châu Phi, gia nhập ANC vào năm 1943 và đồng sáng lập Liên đoàn Thanh niên vào năm 1944. Sau khi chính phủ toàn da trắng của Đảng Quốc dân thiết lập apartheid, một hệ thống phân chia chủng tộc có lợi cho công dân da trắng, Mandela và ANC nguyện thề sẽ lật đổ chế độ này. Ông được bổ nhiệm làm lãnh đạo chi bộ Transvaal của ANC, trở nên nổi danh vì tham gia Chiến dịch Phản kháng năm 1952 và Đại hội Nhân dân năm 1955. Ông liên tục bị bắt giữ vì các hành vi xúi giục nổi loạn, thậm chí phải hầu tòa vào năm 1956 nhưng may mắn thoát tội. Chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa Marx, ông đã bí mật tham gia Đảng Cộng sản Nam Phi (SACP) lúc bấy giờ bị cấm. Tuy ban đầu chỉ kêu gọi biểu tình kiềm chế và ôn hoà, song sau khi liên kết với SACP, ông đã đồng sáng lập nhóm dân quân uMkhonto we Sizwe vào năm 1961 và dẫn đầu một chiến dịch phá hoại chống chính phủ đương thời. Mandela bị bắt giữ vào năm 1962; tại Phiên tòa Rivonia, ông bị kết án tù chung thân vì tội danh mưu toan lật đổ nhà nước.
Mandela thụ án 27 năm trong ba nhà tù, lần lượt ở Đảo Robben, Nhà tù Pollsmoor và Nhà tù Victor Verster. Vì áp lực từ trong nước và quốc tế, cũng như sự e sợ trước nguy cơ bùng nổ một cuộc nội chiến sắc tộc, Tổng thống F. W. de Klerk thả ông vào năm 1990. Mandela và de Klerk sau đó bắt tay hướng đến đàm phán chấm dứt apartheid. Nhờ nỗ lực ấy, Mandela và Đảng ANC đã giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử đa chủng tộc vào năm 1994. Dẫn đầu chính phủ liên minh cởi mở cùng bản hiến pháp mới, Mandela liên tục nhấn mạnh sự hòa giải giữa các nhóm chủng tộc trong đất nước và lập ra Ủy ban Sự thật và Hòa giải để điều tra các vụ xâm hại nhân quyền trong quá khứ. Về chính sách kinh tế, Mandela vẫn bám lấy khung sườn tự do kinh tế của chính phủ tiền nhiệm; ngoài ra, ông cũng giới thiệu các biện pháp khuyến khích cải cách ruộng đất, xóa đói giảm nghèo và mở rộng các dịch vụ an sinh xã hội. Trên trường quốc tế, Mandela từng là người điều đình trong vụ xét xử chuyến bay 103 của Pan Am và tổng thư ký của Phong trào không liên kết từ năm 1998 đến năm 1999. Ông khước từ lên làm tổng thống nhiệm kỳ hai, nhường vinh dự đó cho cấp phó là Thabo Mbeki. Cuối đời, ông trở thành nhà chính trị lão thành, vận động người dân ủng hộ xóa đói giảm nghèo và diệt trừ HIV/AIDS thông qua Quỹ Nelson Mandela.
Từ lúc bình sinh, Mandela đã là một nhân vật gây nhiều tranh cãi: những người hữu khuynh tố cáo ông là khủng bố cộng sản, trong khi những người cực tả phê phán ông còn quá nóng vội trong việc đàm phán hòa bình với giới ủng hộ arpetheid. Dẫu vậy, cộng đồng quốc tế vẫn công nhận công lao cao cả của ông trong việc chấm dứt chế độ phân biệt chủng tộc. Được coi là biểu tượng của tinh thần dân chủ và công bằng xã hội, ông đã vinh dự nhận hơn 250 giải thưởng, bao gồm  Giải Nobel Hòa bình danh giá. Nhân dân Nam Phi đặc biệt mến mộ ông, thường gọi trìu mến ông bằng cái tên bộ lạc Thembu là Madiba, và kính cẩn tôn xưng ông như "Cha già dân tộc".