Hryhorii Savych Skovoroda
Những tháng ngày lang bạt

Kể từ giai đoạn này, Skovoroda đã chọn cho mình một lối sống hành khất lang thang. Cuộc hành trình này kéo dài khoảng một phần tư thế kỷ, kéo dài đến tận khi ông qua đời. Giai đoạn này là một cuộc đời đầy phiêu lưu được tạo nên nhiều câu chuyện và huyền thoại. Trong suốt cuộc hành trình này, triết gia đã không bao giờ tách mình khỏi quyền Kinh Thánh, cây sáo và các tác phẩm của mình. Tiếng tăm của ông đã lan rộng nhanh chóng, nhiều cá nhân đã biết đến và mong muốn được gặp gỡ cũng như trò chuyện với ông, xem ông là hiện thân của chân lý vĩ đại.
Sau khi rời khỏi trường Cao đẳng Kharkiv, Skovoroda đến sống tại một trang trại nuôi ong trên bờ sông Lopan trong khu rừng Guzhvin cách Kharkiv khoảng 10 dặm. Khu rừng này thuộc sở hữu của Vasyl Zemborskyi, một sĩ quan đã nghỉ hưu. Ông này là cha của một trong các học trò tại các lớp bổ sung dành cho con em quý tộc tại trường Cao đẳng Kharkiv. Tại đây Skovoroda đã bắt đầu viết các câu chuyện ngụ ngôn triết học, sau này được gom lại thành tập "Ngụ ngôn Kharkiv", là bộ truyện ngụ ngôn đầu tiên trong văn học Ukraine. Ông cũng sáng tác các cuộc đối thoại triết học như "Нарцис. Разглаголъ о томъ: Узнай себя (Tạm dịch: Narcissus. Đoạn hội thoại về: Hiều biết chính mình)" dựa trên bài thơ Metamorphoses của Ovidius và quyển "Симфонія, названа Книга Аскханъ, про самопізнання (Tạm dịch: Bản giao hưởng. Mang tên sách Akskhan, về sự tự nhận thức)" dựa trên sách Joshua. Skovoroda cũng viết thơ, nhạc và truyện ngụ ngôn bằng tiếng Ukraine và Latinh, trong khi các đoạn đối thoại triết học được viết bằng hỗn hợp của tiếng Nga-Ukraine-Slav Giáo hội.
Từ khu rừng Guzhvinskyi, Skovoroda đã đến thăm ngôi làng Babai tại Kharkiv nơi có người học trò cũ Yakiv Pravytskyi của ông tại trường Cao đẳng Kharkiv đang làm linh mục. Tại Babai, Skovoroda đã có thêm nhóm gồm nhiều bạn bè là những linh mục từ các giáo xứ lân cận, bạn bè của Yakiv. Có thể người trưởng làng Petro Shcherbynin cũng đã thuộc nhóm này. Ông này là họ hàng của thống đốc Sloboda là Yevdokym Shcherbynin và sau này là thống đốc đầu tiên của khu vực hành chính Kharkiv (1780-1783). Tại đây, Skovoroda cũng được gặp Oleksiy Yuriyovych Soshalskyi, một người già neo đơn có học thức, cũng độc đáo như Skovoroda, là trưởng làng Husynka.
Từ năm 1770, ông thường ở với Oleksiy Soshalskyi trong trang trại nuôi ong trong rừng vào mùa hè và khu dinh thự vào mùa đông. Từng giao lưu với các em trai của Oleksiy là Osyp và George. Tháng 5/1770, cùng với Soshalskyi, Skovoroda đã đến Kyiv ở lại nhà họ hàng của ông là Yustin (Ivan) Zviryaka lúc này đang là bậc trưởng lão tại khu vực Chinasiv. Skovoroda đã ở lại đây trong 3 tháng. Vào tháng 8, một biến cố lạ kỳ đã diễn ra khi ông cảm thấy bất an và muốn rời khỏi Kyiv để trở về Kharkiv. Yustin đã thuyết phục ông ở lại nhưng Skovoroda không nghe theo, ông đã đến thăm gia đình của Soshalskyi lúc này đang sống tại Podil. Khi đang xuống núi ở vị trí không xa nhà thờ St.Andrew (Kyiv), một thế lực vô hình đã khiến ông phải trở lại. Ông đã đi quay lại trên một quãng đường dài nhưng khi quyết định đổi ý thì có một thế lực vô hình dường như đã khiến ông phải quay lại lần nữa. Dù vậy, ông đã lấy hết can đảm và đi xuống con dốc Andriiiivsky và nhận ra mùi hôi thối của rất nhiều tử thi nên phải quay trở về kể với Soshalskyi là phải nhanh chóng chuẩn bị rời khỏi Kyiv trước khi nạn dịch hạch tràn đến đây nhưng không ai tin. Ngày 3/9/1770, dịch hạch bùng phát ở Kyiv. Nạn dịch này bắt đầu ở Wallachia hoặc Moldova trong hàng ngũ quân đội Thổ Nhĩ Kỳ và lan đến đây sau khi cuộc chiến tranh Nga – Thổ bùng phát. Trong 3 tháng, ở Kyiv đã có 6000 người chết. Cuối tháng 8/1771, căn bệnh đã lan đến Moskva.
Sau khi vội vàng rời khỏi Kyiv, Skovoroda đã đến một tu viện gần làng Chernechchyna, cách Okhtyrka 4 dặm chỉ trong 2 tuần. Tại đây, ông nhận được tin dịch bệnh đã lan đến Kyiv và một ngày trong khu vườn của tu viện, ông đã trải qua một cảm giác thần trí hôn mê:
Khi tôi thức dậy vào sáng sớm, tâm trí và cảm xúc tôi tràn đầy sự tôn kính và biết ơn Chúa trời, tôi ra vườn đi dạo. Cảm nhận được trong trái tim mình là một loại xúc cảm thoải mái, tự do, vui sướng và những hy vọng đã hoàn thành. Khi tôi thả trôi ý chí và khát vọng của mình theo luồng cảm giác này, tôi nhận ra những thay đổi kỳ diệu trong thân xác, làm trong tôi tràn đầy một thứ sức mạnh không giải thích được. Trong khoảnh khắc, như một cơn mưa ngọt ngào tràn vào tâm hồn tôi, và từ đó, toàn bộ nội tại của tôi cháy bùng như lửa. Như có một dòng điện lửa cuộn trào trong mạch máu. Tôi không còn đi bộ, mà bắt đầu chạy, như thể có gì đó đang nâng đỡ tôi, tôi không còn cảm thấy tay hay chân của mình nữa, như thể tôi được tạo thành từ ngọn lửa xoay vòng. Thế giới này biến mất khỏi tầm mắt tôi. Chỉ còn cảm giác yêu thương, từ bi, thanh bình và vĩnh cửu làm cho sự tồn tại của tôi thêm sống động. Nước mắt tuôn ra thành những dòng suối và loang ra như những giai điệu rung động trong cơ thể. Tôi đi vào bên trong chính mình, như thể tôi cảm nhận được sự chắc chắn tình yêu của người con (với Chúa), và từ thời điểm này, tôi dâng hiến thân này cho việc phục tùng Ngài.
Skovoroda cho rằng trạng thái khai sáng thần bí này là sự gần gũi của ông với Chúa - đến thời điểm này, con tim ông đã thờ phụng Chúa như bề tôi đích thực, nó yêu quý Ngài như người bạn chân thành nhất.
Đầu năm 1772, Skovoroda đến Ostrogozk theo lời mời của vị Đại tá về hưu Stepan Ivanovich Tevyashov (1718-1790), người đang muốn được học hỏi thêm từ ông. Tổ tiên của Tevyashov xuất thân từ giới quý tộc của Kim Trướng Hãn quốc, được rửa tội ở Thân vương quốc Moskva vào thời của Dmitry Donskoy và được phong quý tộc. Stepan Tevyashov được bổ nhiệm làm Đại tá Kharkiv (1734-1757) và là một trong những đại tá cuối cùng của Trung đoàn Ostrogozka (1757-1763). Skovoroda sống trong vài tháng vào năm 1772 tại điền trang của Đại tá ở Ostrogozka. Tại đây, một nhóm triết học được hình thành xung quanh ông bao gồm: Stepan và con trai ông là Volodymyr (1747-khoảng năm 1810), một quan chức nhỏ tại địa phuơng, thư ký hội đồng Opanas Pankov và người quý tộc Yakiv Dolganskyi (1731-?) là một đại diện của vị lãnh chúa người Cossack trước đây mà Skovoroda gọi là một "họa sỹ". Dựa trên những cuộc trò chuyện triết học với họ suốt mùa xuân và hè năm 1772, Skovoroda đã viết 6 bài đối thoại triết học: "Đối thoại 1...", "Đối thoại 2...", "Đối thoại về thế giới cổ đại", "Cuộc trò chuyện của năm du khách về hạnh phúc thực sự trong cuộc sống", "Chiếc nhẫn", "Cuộc trò chuyện, được gọi là công thức căn bản hoặc giáo trình về hòa bình" là các tác phẩm xuất sắc nhất trong số đó. Trong tác phẩm "Đối thoại 1...", ông đã tự giới thiệu bản thân mình, Pankov và Dolgansky theo tên thật của họ dưới dạng các nhân vật trong tác phẩm.
Từ Tevyashov, Skovoroda đã đến thăm Yakov Pravytskyi tại Babai.
Vào thời điểm này, Mykhailo Kovalynskyi lúc này đang là gia sư cho gia đình của cựu Hetman - Kyril Razumovskyi, đã đi cùng các con trai của ông ấy là Lev và Grigory đến Göttingen và Lyon. Đầu năm 1773, họ đến Lausanne và ở lại hơn nửa năm. Tại đây, Kovalynskyi đã gặp được nhà thần học và nhà tự nhiên học Jean-Pierre-Daniel Meingard (1694-1776) và giành một thời gian đến ở tại nhà của ông. Meingard rất tương đồng với Skovoroda về ngoại hình, tính cách, hành vi lẫn cách suy nghĩ. Năm 1775 Kovalynskyi đã đến gặp Skovoroda và kể cho ông nghe về Meingard, điều này đã gây ấn tượng lớn với Skovoroda. Ông đã xem Meingard như phân thân của mình và thậm chí còn ký tên tác phẩm của mình bằng cái tên thứ hai "Daniel Meingard".
Trong những ngày sau đó, Skovoroda đã nhiều lần đếm thăm Oleksiy Soshalskyi ở Husyntsi, công tố viên Peter Piskunivskyi ở Kharkiv, Yakov Donets-Zakharzhevskyi ở Veliky Burluka, sau đó đến Valki, Izyum, Kupiansk, Liptsi, Monachynivtsi và Okhtyrtsi. Ông được cả giới bình dân và quý tộc kính trọng, mời đến ở cùng với họ nhưng ông từ chối. Tháng 9 năm 1782, Mykhailo Kovalynskyi, lúc đó đang là Viện trưởng Viện Giáo dục Moscow, đã viết:
Tôi rất muốn mua một nơi nào đó ở Ukraine cho riêng mình... Nếu khả thi, thì tôi sẽ rời bỏ mọi thứ và mời anh đến sống cùng tôi trong phần đời còn lại.
Có chuyện kể rằng chính nữ hoàng Catherine II, người đã nghe danh Skovoroda đã gửi cho ông lời mời đến làm triết gia cung đình thông qua công tước Potemkin. Nhận được lời mời này, Skovoroda khi ấy đang ngồi bên lề đường với cây sáo và cho cừu ăn tại trang trại của người chủ nơi ông đang sống, ông đã đáp lại rằng:
Nói với Nữ hoàng bệ hạ rằng tôi sẽ không rời bỏ quê hương mình: một ống sáo và một con cừu với tôi quý giá hơn là một vương miện hoàng gia
Mykhailo Kovalynskyi cũng chép lại điều tương tự:
Khi Skovoroda viết về vùng đất của mình, ông đôi khi sử dụng tiếng Ukraina và lối viết phản ánh cách phát âm của người Ukraina. Ông luôn yêu quý tiếng mẹ đẻ của mình. Ông rất yêu quê hương mình, đất nước Ukraine yêu dấu của ông, và khi ông ở nước ngoài, ông luôn muốn trở về đó càng sớm càng tốt và muốn được chết đó. Ông thể hiện điều này ở nhiều phần trong các tác phẩm của mình. "Mọi người phải nhận ra dân tộc của mình và bản thân mình trong dân tộc đó."
Những khoảng thời gian cuối cùng là giai đoạn ông làm nên những tác phẩm triết học vĩ đại. Ông tiếp tục viết về lĩnh vực thế mạnh của mình là thơ ca và viết thư bằng tiếng Slav Giáo hội, Hy Lạp và Latinh. Ông cũng tiến hành biên dịch một số tác phẩm từ tiếng Latinh sang tiếng Nga.
Trong năm cuối cùng của cuộc đời, Skovoroda sống tại làng Pan-Ivanivka trong nhà của người bạn Andriy Ivanovich Kovalivskyi, ông này là cha dượng của Vasyl Karazyn, người sáng lập nên Đại học Kharkiv sau này. Vào thời điểm đó, sau khi bị thất sủng sau cái chết của người bảo trợ cho ông là Hoàng tử Potemkin, Mykhailo Kovalynsky đã sống tại điền trang Hotetovo, cách Oryol 25 dặm về phía nam. Sau 19 năm xa cách, Skovoroda già nua quyết định đến thăm ông, bất chấp khoảng cách xa xôi, thời tiết xấu và sự ghét bỏ của ông đối với vùng đất này. Ông mang theo các tác phẩm của mình đến cho Kovalynskyi và ở cùng ông trong ba tuần. Ngày 26 tháng 8 năm 1794, ông bắt đầu hành trình trở về "với Ukraine thân yêu, nơi ông đã sống cho đến hiện tại và muốn được chết ở đó." Do trời mưa to, ông phải ở lại ở Kursk một thời gian tại Tu viện Znamyan, nơi ông được trưởng tu viện Ambrose Gynovsky chào đón. Có vẻ như Skovoroda vẫn có ý định đến thăm Gusynka, nhưng do sức khỏe đang ngày càng suy giảm, ông trở về Pan-Ivanivka để sống tại đây thêm một tháng nữa.