stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Chiêm Thành
Các vương triều Chiêm Thành > Vương triều thứ tám (1044-1074)

Jaya Paramesvaravavarman I. Ứng Ni lên ngôi vào năm 1044, kết thúc trị vì năm 1060. Ông đàn áp sự chống đối của dân Panduragan.
Bhadravarman IV, làm vua khoảng 2 năm 1060 đến 1061.
Rudravarman III. Chế Củ (Dương Bộc Thi Lợi Luật Đà Bàn Ma Đề Bà) lên ngôi vào năm 1061. Năm 1069, vua Lý Thánh Tông đánh Chiêm Thành. Chế Củ dâng ba châu Bố Chính, Địa Lý (Quảng Bình), Ma Linh (Quảng Trị). Năm 1074 đưa vợ con và 3000 lính sang cư trú ở Đại Việt.
Các vương triều Chiêm Thành > Vương triều thứ chín (1074-1139)

Harivarman IV. Nhà vua bắt đầu trị vì vào năm 1074, đánh phá biên giới Đại Việt, đánh Chân Lạp đến Cambhupura, đốt phá nhiều đền điện của Chân Lạp. Năm 1075, Lý Thường Kiệt đi đánh Chiêm Thành nhưng không thu được kết quả. Harivarman IV dựng lại kinh đô Indrapura (Quảng Nam) đã bị bỏ từ lâu và cho xây nhiều đền tại Mỹ Sơn.
Jaya Indravarman II (lần thứ nhất) từ năm 1080 đến 1081. Ông bị chú là Paramabhodistava truất quyền.
Paramabhodistava. Bắt đầu vào năm 1081, bị giết năm 1086 nên Jaya Indravarman II lên ngôi lần 2.
Jaya Indravarman II(lần thứ 2). Chế Ma Na bắt đầu trị vì năm 1086. Năm 1104, Chế Ma Na đánh ba châu Địa Lý, Ma Linh, Bố Chính, nhưng bị Lý Thường Kiệt đánh bại.
Harivarman V (1114-1129)là cháu gọi Jaya Indravarman II là chú.
Các vương triều Chiêm Thành > Vương triều thứ mười (1139-1145)

Jaya Indravarman III (1139-1145). Năm 1145, vua Chân Lạp là Suryavarman II đánh chiếm Vijaya, Jaya Indravarman III mất tích và triều đại này kết thúc.
Các vương triều Chiêm Thành > Vương triều thứ mười một (1145-1318)

Rudravarman IV. Kinh đô chính là Panduranga. Kết thúc vào năm 1145.
Jaya Harivarman I (Chế Bì La Bút). Ông là hoàng tử Civanandana,con vua Rudravarman IV
Jaya Harivarman II. Ông là con vua Jaya Harivarman I. Làm vua khoảng 4 năm thì bị cướp ngôi.
Jaya Indravarman IV (1167-1190). Ông đã tấn công nước Angkor bằng một trận thủy chiến ngược dòng sông Mêkong. Có giả thuyết ông bị vua Cao Miên bắt trong một cuộc hành quân vào Chiêm Thành.
Sau đó vào năm 1190, Chiêm Thành chia thành hai tiểu vương quốc riêng: Vương quốc Vijaya và Vương quốc Panduranga. Vào năm 1192 thì lại hợp nhất lại.
Jaya Paramecvaravarman II lên ngôi năm 1226, từ đây người Chân Lạp tự ý rút khỏi Chiêm Thành. Ông là con cả vua Jaya Harivarman II.
Jaya Indravarman VI. Jaya Indravarman VI là vị vua có mối quan hệ giao hảo với Đại Việt. Ông bị ám sát và cướp ngôi năm 1257.
Indravarman V (1265-1285). Indravarman V có tên thật là Cri Harideva, người cháu đã ám sát vua Jaya Indravarman VI, và đến năm 1266 thì làm lễ đăng quang. Nhường ngôi cho thái tử Harifit tức vua Jaya Sinhavarman III
Jaya Sinhavarman III (Chế Mân). Năm 1305 - 1306, Chế Mân đem vàng bạc và Ô Lý (Ulik) làm lễ cưới công chúa Huyền Trân. Năm 1307, Chế Mân chết, nhà Trần dùng kế đưa Huyền Trân trở về.
Jaya Sinhavarman IV (Chế Chí) (1307-1312). Vua Trần Anh Tông sai quân đi đánh Chiêm Thành, bắt được Chế Chí đem về hành cung ở Gia Lâm, phong Chế Chí làm Hiệu Trung Vương, sau đó đổi thành Hiệu Thuận Vương. Chế Chí mất năm 1313. Tác Chí lên ngôi sau Chế Chí. Vào năm 1312 thì Chế Năng (Chế Đà A Bà Niêm) lên ngôi, trị vì cho đến năm 1318. Năm 1318, Chế Năng đánh chiếm hai châu Ô, Lý, nhưng bị thua và phải chạy sang Java.
Các vương triều Chiêm Thành > Vương triều thứ mười hai (1318-1390)

Chế A Nan lên ngôi, trị vì từ năm 1318 đến năm 1342. Năm 1342, vua Trần Minh Tông sai Huệ Túc Vương Đại Niên đem quân đi đánh Chiêm Thành nhưng không được.
Trà Hoa Bồ Đề, con rể của Chế A Nan và là hậu duệ của Chế Mân, trị vì từ năm 1342 đến năm 1360. Khi lên ngôi bị con của Chế A Nan là Chế Mỗ phản đối dẫn đến cuộc chiến suốt 10 năm để tranh giành quyền lực. Năm 1360, Trà Hoa Bồ Đề chết.
Chế Bồng Nga (A Đáp A Giả). Em của Chế A Nan, trị vì từ năm 1360 đến năm 1390. Chế Bồng Nga đem quân đi đánh châu Hoá vào các năm 1361, 1362, 1366, 1368. Ông chết trận vào ngày 23 tháng 1 năm 1390.
Các vương triều Chiêm Thành > Vương triều thứ mười ba (1390-1458)

La Khải (Các Thắng, 1390-1400). Ông là tướng của Chế Bồng Nga và Minh Sử gọi ông là Các Thắng. Minh Sử cho rằng Các Thắng đã phản bội và làm chết A Đáp A Giả (Chế Bồng Nga) rồi đoạt ngôi nên không công nhận là Vua Chăm Pa chính thức. Năm 1394, nhà Trần đánh La Khải và thu lại đất Hoá Châu. Năm 1400, La Khải chết và Ba Đích Lại lên ngôi.
Ba Đích Lại (Ngaok Glaong Wijaya, 1400-1441). Sau nhà Hồ bị nhà Minh tiêu diệt, một thời gian dài (1407-1428), Ba Đích Lại kiểm soát toàn bộ lãnh thổ Chăm Pa xưa từ Bắc Trung Bộ đến Cực Nam Trung Bộ dưới sự ủng hộ của nhà Minh. Theo Minh Sử, ông đã tiếp đãi Đề đốc Trịnh Hòa thăm Chăm Pa rất nhiệt tình (1407). Ông có 4 văn bia bằng tiếng Chăm, và tự hào chiến thắng đối với các nước như Nagar Yuen (Đại Việt), Nagar Kur (Campuchia), Nagar Brah Kanda (một tiểu quốc bên cạnh Chăm Pa, hay la Bal Anguei?). Biên niên sử Mã Lai có ghi chép về vua Cempa (Chăm Pa) tên Po Geleng (=Po Glaong?).
Theo Biên niên sử Hoàng gia (Sakkahray Dakrai Putao), năm con trâu (1397), quân đội Jek đánh Bal Anguei, Vua Anguei tên Po Parican chết, dân tỵ nạn Bal Anguei đổ vào Bal Pangdarang (Pa-nrang, Pāṇḍuraṅga, vùng Phan Rang ngày nay).
Năm 1428, sau khi quân đội nhà Minh rút về, Ba Đích Lại đối mặt với Lê Lợi ở phía Bắc (Thăng Long) và Po Kasit, con của Po Parican ở phía Nam (Pāṇḍuraṅga). Năm 1434 và 1435, cuộc chiến tranh giành Hoá Châu giữa nhà Lê và Ba Đích Lại bắt đầu.
Ma Ha Bi Cai (Ca, 1441-1446). Năm 1446 bị quân nhà Lê bắt về Thăng Long.
Ma Ha Quý Lai (1446-1449). Ông là cháu của Ma Ha Bi Cai, bị em là Ma Ha Quý Do bắt giam và giành lấy ngôi vua.
Ma Ha Quý Do (1449-1458). Bị Bàn La Trà Nguyệt giết chết vào cuối năm 1457 đầu năm 1458
Các vương triều Chiêm Thành > Vương triều thứ mười bốn (1458-1471)

Ban La Trà Nguyệt
Ban La Trà Toàn.
Năm 1470, vua Chiêm là Trà Toàn cầu viện nhà Minh, năm 1469, 1470 Trà Toàn sai quân đi đánh Hoá Châu. Năm 1471, vua Lê Thánh Tông (1460 1497) thân chinh đi đánh Chiêm Thành (Vương quốc Vijaya Chăm Pa), hạ thành Đồ Bàn, giết 60.000 người, bắt Trà Toàn và hơn 30.000 tù nhân, kết thúc triều đại thứ mười bốn của Chiêm Thành. Tướng Chiêm là Bô Trì Trì sai sứ vào cống xin xưng thần.
Các vương triều Chiêm Thành > 1471 - 1694

Năm 1472: Bô Trì Trì ở Phan Lũng (Pāṇḍuraṅga) tự xưng vương, giữ được 1/5 đất cũ Chiêm Thành. Lúc đó Chiêm Thành còn lại chia thành ba nước là Hoa Anh, Nam Bàn và Chiêm Thành (Đại Chiêm). Vùng đất từ đèo Cù Mông đến núi Thạch Bi các chúa Chăm Pa vẫn duy trì cho đến đời chúa Nguyễn Hoàng). Vua ở Biuh Bal Bat-si-nang, Pa-nrang (dòng dõi của vua Po Parican ở Bal Anguei, thất thủ vào năm 1397) vào năm 1471-1472 là Po Ku Brah (trị vì 1460-1494), con trai của Po Kasit, cháu ngoại của Po Parican.
Năm 1611, chúa Nguyễn Hoàng đem quân vào đánh Chiêm Thành, lấy phần đất từ đèo Cù Mông đến núi Thạch Bi, đặt làm Phủ Phú Yên.
Năm 1627 đến năm 1651. Pô Rome xưng vương. Dã sử ghi vợ của Pô Rome là con gái Chúa Nguyễn, tức công chúa Ngọc Hoa (Ngọc Khoa). Tuy nhiên, tất cả các sử sách chính thức như Đại Nam Thực Lục Tiền Biên, Gia phả Nguyễn Phúc Tộc, Biên niên sử Hoàng gia - Sakkahray Dakrai Putao và các văn bản Chăm khác đều không có ghi chép về sự kiện này, Truyện này nằm trong sưu tập của Aymonier và được Dohamide & Dorohiem giới thiệu với tên công chúa Bia Ut - hoàng hậu xứ Bắc. Cốt truyền này khớp với truyền thuyết về Po Phindisak trong cộng đồng Chăm Campuchia, vầ không khớp với mối quan hệ giữa Po Rome và Nguyễn Phúc Nguyên trong lịch sử.
Năm 1653. Bà Tấm đem quân đánh Phú Yên, bị quân chúa Nguyễn Phúc Tần đánh đuổi đến sông Phan Rang. Chiêm Thành đã mất phần đất Bắc Phan Lũng, giới hạn từ phía Tây sông Phan Rang (Sông Dinh) trở vào (Nam Phan Lũng).
Năm 1692. Bà Tranh đem quân đi cướp phá. Đến năm 1693, bị quân chúa Nguyễn Phúc Chu đánh bại. Bà Tranh bị bắt, giam tại Hòn Chén đến năm 1694 thì mất. Đổi Chiêm Thành Quốc thành Thuận Thành Trấn, rồi thành Bình Thuận Phủ.
Năm 1694. Quý tộc người Chăm Ốc Nha Đát và tướng người La Vũ (Đại Nam Thực Lục Tiền Biên ghi là người Thanh) A Ban phản công, đánh bại quân đội chúa Nguyễn. Theo Đại Nam Thực Lục Tiền Biên (1848) và Hoa Di Biến Thái (1694), hơn 1.000 lính và 13 tướng Nguyễn bị giết chết.
Năm 1695. Chúa Nguyễn Phúc Chu cầu hòa với quân đội Chăm, cho phép lập lại Thuận Thành Trấn vương, phong Kế Bá Tử làm Trấn Vương, cai trị Thuận Thành Dân (người Chăm và các dân tộc miền núi Cực Nam Trung Bộ - Nam Tây Nguyên – Đông Nam Bộ).
Đại học Khoa học Đời sống Warszawa

| --- | --- |
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW)
Loại hình: trường công ǢœÆșŨ
Thành lập: Ngày 23 tháng 9 năm 1816
Hiệu trưởng: Wiesław Bielawski
Nhân viên quản lý: 2,685 (2017)
Sinh viên: 20,250 (2017)
Địa chỉ: Nowoursynowska 166, 02-787, Warszawa, Ba Lan
Khuôn viên: Đô thị
Liên kết: Leonardo Da Vinci, SOCRATES, BUDDY, CEEPUS, ARENA, PHARE-SCI-TECH, PHARE-ACE, SENECA, COST, JEAN MONET, FAIR, TEMPUS
Website: www.sggw.pl

Đại học Khoa học Đời sống Warszawa (tiếng Ba Lan: Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, SGGW) là trường đại học nông nghiệp lớn nhất Ba Lan, được thành lập năm 1816 tại Warszawa. Trường có hơn 2.600 nhân viên bao gồm hơn 1.200 nhà giáo dục học thuật. Từ năm 2005, trường đại học này là một thành viên của tổ chức Euroleague cho Khoa học sự sống (ELLS) được thành lập năm 2001. SGGW cung cấp khoảng 37 lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, 13 khoa Khoa học Nông nghiệp, Khoa học Kinh tế, Nhân văn, Kỹ thuật cũng như Khoa học Đời sống.
Khuôn viên

Khuôn viên trường nằm ở quận cực nam của Warszawa, Ursynów. Khuôn viên có một phần lịch sử, với một cung điện từ thế kỷ 18, và một phần hiện đại nơi có hầu hết các tòa nhà văn phòng khoa và ký túc xá. Trên khuôn viên chính rộng 70 ha, có 12 ký túc xá, thư viện hiện đại, trung tâm thể thao (có sân tennis, phòng thể thao và hồ bơi) một trung tâm ngôn ngữ, phòng khám thú y.
Khoa

# Nông nghiệp và Sinh học
# Khoa học động vật
# Tin học ứng dụng và toán học
# Kỹ thuật dân dụng và môi trường
# Khoa học kinh tế
# Khoa học thực phẩm
# Lâm nghiệp
# Trồng trọt và Kiến trúc cảnh quan
# Khoa học dinh dưỡng và tiêu dùng của con người
# Nhân văn
# Kỹ thuật sản xuất
# Công nghệ gỗ
# Thú y
Nhân viên đáng chú ý

Józef Mikułowski-Pomorski (1868 Từ1935), chính trị gia, nhà hóa học nông nghiệp; Bộ trưởng Bộ Tôn giáo và Khai sáng 1922 -1923, 1926
Władysław Grabski (1874 -1938), chính trị gia, nhà kinh tế và nhà sử học; Thủ tướng Ba Lan 1923 -1925; người sáng lập Ngân hàng Ba Lan và tiền tệ Ba Lan
Stefan Ignar (1908 -1992), chính trị gia, nhà kinh tế, Phó Thủ tướng Cộng hòa Ba Lan 1956 -1969
Nhân viên đáng chú ý > Hiệu trưởng

Józef Mikułowski-Pomorski (1918–1920)
Tadeusz Miłobędzki (1920–1921)
Stefan Biedrzycki (1921–1922)
Wacław Dąbrowski (1922–1923)
Jan Sosnowski (1923–1925)
Zdzisław Ludkiewicz (1925–1926)
Władysław Grabski (1926–1928)
Józef Mikułowski-Pomorski (1928–1929)
Stefan Biedrzycki (1929–1932)
Jan Sosnowski (1932–1933)
Marian Górski (1933–1936)
Jan Miklaszewski (1936–1944)
Franciszek Staff (1944–1947)
Marian Górski (1947–1949)
Antoni Kleszczycki (1949–1955)
Kazimierz Krysiak (1955–1962)
Antoni Kleszczycki (1962–1969)
Zbigniew Muszyński (1969–1975)
Henryk Jasiorowski (1975–1981)
Maria Joanna Radomska (1981–1987)
Wiesław Barej (1987–1990)
Jan Górecki (1990–1996)
Włodzimierz Kluciński (1996–2002)
Tomasz Borecki (2002–2008)
Alojzy Szymański (2008–2016)
Wiesław Bielawski (since 2016)
Nhà điều hành trường SGGW tại Cung điện Krasnoyani
Thư viện chính của Władysław Grabski
Ký túc xá Limba
Józef Mikułowski-Pomorski
Władysław Grabski
Nam Yên Trai Bút Lục

Nam Yên Trai Bút Lục (Trung Quốc:南烟斋笔录) là một bộ phim truyền hình Trung Quốc chưa phát sóng. Phim được cải biên từ bộ truyện tranh cùng tên của Xác Tiểu Sát và Tả Tiểu Linh do Lưu Hải Ba, Diệp Chiêu Nghi đồng đạo diễn. Phim có sự tham gia của Lưu Diệc Phi, Tỉnh Bách Nhiên và các diễn viên khác.
| Nam Yên Trai Bút Lục - 电视剧南烟斋笔录 |
| --- | --- |
Poster chính thức của phim
Thể loại: Phim truyền hình / Cổ trang
Định dạng: Phim truyền hình
Dựa trên: Bộ truyện tranh cùng tên của Xác Tiểu Sát, Tả Tiểu Linh.
Kịch bản: Ngô Cửu Tịch  Phùng Hiệp
Đạo diễn: Lưu Hải Ba Diệp Chiêu Nghi
Diễn viên: Lưu Diệc Phi   Tỉnh Bách Nhiên  Ngụy Đại Huân Lưu Mẫn Đào
Quốc gia:  Trung Quốc
Ngôn ngữ:  Tiếng Phổ thông
Số tập: 68
Nội dung

Công chức thành phố Đường Mạn sau khi vấp phải rất nhiều những chuyện buồn trong sự nghiệp và tình yêu, quay về quê nhà nghỉ ngơi, trong thời gian đó đã tìm thấy một quyển bản thảo xưa cũ "Nam Yên Trai Bút Lục". Trong quyển bản thảo kể về thời kỳ cuối nhà Thanh và đầu năm Dân Quốc, thanh niên yêu nước Diệp Thân và Lục Mạn Sênh cô chủ tiệm hương liệu Nam Yên Trai, bởi vì hiểu lầm mà kết duyên, cuối cùng đã cùng nhau tương thân tương ái trải qua muôn vàn khó khăn. Trong bản thảo, Lục Mạn Sênh là người có năng lực kỳ diệu và sứ mạng đặc biệt, hóa giải những vướng mắc trong lòng cho những si nam oán nữ đau khổ vì tình yêu, làm cho mỗi cuộc tình đều đẹp thê lương, cho dù kết cục viên mãn hay không, cũng đều có thể chất chứa tiếc nuối trong lòng.
Mà Lục Mạn Sênh vừa hóa giải u sầu, xua tan khó khăn trong tình yêu của mọi người, đồng thời tình cảm với Diệp Thân lại trải qua những trắc trở và hiểu lầm, cuối cùng nhờ sự giúp đỡ của thân nhân và bạn bè, không chỉ tìm được giá trị cuộc sống của mỗi người, mà còn có cả sự thăng hoa trong mặt tinh thần.
Truyền thuyết tình yêu dân quốc "Nam Yên Trai Bút Lục" tuy chỉ là tiểu thuyết, lại cổ vũ khích lệ người đọc Đường Mạn, giúp cho cô gái trẻ tuổi dũng cảm đối mặt với cuộc sống thực tế khó khăn, tìm thấy được Chân - Thiện - Mỹ, cuối cùng tìm được ý nghĩa thật sự của cuộc sống.
Sản xuất

Công ty sản xuất: Công ty cổ phần văn hóa truyền hình và điện ảnh Thượng Hải
Nguyên tác: Xác Tiểu Sát, Tả Tiểu Linh.
Đạo diễn: Lưu Hải Ba, Diệp Chiêu Nghi
Biên kịch: Ngô Cửu Tịch, Phùng Hiệp
Thiết kế tạo hình: Trương Thúc Bình.
Chỉ đạo quay phim: Lý Hi
Chỉ đạo ánh sáng: Lục Nam Nam
Toàn bộ thiết bị quay, ánh sáng và phương tiện di chuyển được cung cấp bởi "Hội sáng tạo phim ảnh"\
Ngày 28/12/2017 khai máy
Ngày 15/6/2018 đóng máy
Sản xuất > Bối cảnh sáng tác

Bộ phim được cải biên dựa vào bộ truyện tranh cùng tên. Điểm nổi bật nhất của toàn bộ câu chuyện là nam nữ chính có năng lực thần bí, trong phim có thôi miên, thần bí, mộng ảo, ngược luyến và các yếu tố khác khiến cho mọi người cảm thấy ngạc nhiên thích thú.
Các nhà sản xuất cảm thấy không gian và thời gian vừa thật vừa ảo cùng với yêu hận phản chiếu lý tưởng và thực tế trong cuộc sống thật, giống với "Thế giới bình thường" vậy, vẫn là sự suy ngẫm của bản thân về "con người".
Giới thiệu nhân vật

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Diễn viên | Nhân Vật | Giới Thiệu |
| Lưu Diệc Phi | Lục Mạn Sênh | Lục Mạn Sênh là cô chủ tiệm Nam Yên Trai, hóa giải những vướng mắc trong lòng cho những si nam oán nữ đau khổ vì tình yêu, là một cô gái có năng lực kỳ diệu và sứ mạng đặc biệt, tiểu thư khuê các thần bí và xinh đẹp kiều diễm. |
| Tỉnh Bách Nhiên | Diệp Thân | Diệp Thân là một kì tài trời sinh rất khiêm tốn, anh ấy suy nghĩ thận trọng, sở hữu IQ và EQ cực cao, trọng tình trọng nghĩa, nhưng lại lúc chánh lúc tà. |
| Lưu Mẫn Đào | Vân Nương |  |
| Trương Hàm Vận | Đới Vãn Thanh |  |
| Ngụy Đại Huân | Triệu Tín Chấp |  |
| Kim Hạo | Nguyên Thế Thần |  |
Biên giới

Bia đá biên giới tại Passo San Giacomo nằm giữa Val Formazza, Ý và Val Bedretto, Thụy Sĩ
Biên giới giữa Áo và Đức tại Achenpass
Biên giới hay biên giới quốc gia là đường phân định giới hạn lãnh thổ hay lãnh hải của 1 nước với 1 nước tiếp giáp khác, hoặc với hải phận quốc tế.
Biên giới

1 biên giới có thể là:
Có sự đồng ý của các quốc gia trên cả hai mặt.
Bị áp đặt bởi quốc gia ở 1 bên.
Bị áp đặt bởi các bên thứ ba, ví dụ như hội nghị quốc tế.
Thừa kế từ 1 cựu nhà nước, quyền lực thuộc địa hoặc lãnh thổ quý tộc.
Được kế thừa từ 1 biên giới nội bộ cũ, chẳng hạn như trong Liên Xô cũ.
Không bao giờ được định nghĩa chính thức.
Ngoài ra, biên giới có thể là 1 đường ngừng bắn quân sự thực tế.
Phân loại > Biên giới tự nhiên

Biên giới tự nhiên là các đặc điểm địa lý thể hiện những trở ngại tự nhiên đối với giao lưu và vận chuyển. Các đường biên giới chính trị hiện tại thường là sự chính thức hóa các trở ngại lịch sử, tự nhiên như vậy.
Một số khả năng địa lý thường cấu thành các biên giới tự nhiên là:
Đại dương: đại dương tạo ra biên giới tự nhiên rất tốn kém. Rất ít quốc gia trải rộng trên 1 lục địa. Chỉ có các quốc gia rất lớn và giàu tài nguyên mới có thể duy trì chi phí quản trị trên khắp đại dương trong thời gian dài hơn.
Sông: một số biên giới quốc gia dọc theo biên giới tự nhiên được hình thành bởi các con sông. Một số ví dụ là: Sông Niagara (Canada - Mỹ), Rio Grande (México - Mỹ), sông Rhine (Pháp - Đức), sông Amur (Nga - Trung Quốc), sông Áp Lục (Trung Quốc - Triều Tiên) và sông Mekong (Thái Lan - Lào).
Hồ: các hồ lớn tạo ra biên giới tự nhiên. Một ví dụ về biên giới tự nhiên được tạo ra bởi hồ là hồ Tanganyika giữa Cộng hòa Dân chủ Congo và Zambia trên bờ phía Tây của nó và Tanzania và Burundi ở phía Đông.
Rừng: rừng rậm có thể tạo ra biên giới tự nhiên mạnh mẽ. Một ví dụ về biên giới rừng tự nhiên là rừng mưa Amazon, tách Brazil và Bolivia với Peru, Colombia, Venezuela và Guyana.
Dãy núi: nghiên cứu về biên giới cho thấy núi có tác động đặc biệt mạnh mẽ như biên giới tự nhiên. Nhiều quốc gia ở châu Âu và châu Á đã có biên giới chính trị của họ được xác định dọc theo dãy núi, thường dọc theo 1 đường phân thủy.
Trong lịch sử, những tiến bộ công nghệ đã làm giảm chi phí vận chuyển và giao lưu xuyên biên giới tự nhiên. Điều đó đã làm giảm tầm quan trọng của biên giới tự nhiên theo thời gian. Kết quả là, các biên giới chính trị đã được chính thức hóa gần đây, chẳng hạn như ở châu Phi hay châu Mỹ, thường ít tuân theo biên giới tự nhiên hơn các biên giới rất cũ, chẳng hạn như biên giới ở châu Âu hay châu Á.
Phân loại > Biên giới hình học

Biên giới hình học được hình thành bởi các đường thẳng (chẳng hạn như các đường vĩ độ hoặc kinh độ), hoặc thỉnh thoảng là cung, bất kể tính chất vật lý và văn hóa của khu vực. Các ranh giới chính trị như vậy thường được thấy xung quanh các nước hình thành từ các tổ chức thuộc địa, chẳng hạn như ở Bắc Mỹ, Châu Phi và Trung Đông.
Các loại biên giới:
Biên giới đối địch - là biên giới giữa 2 quốc gia đang ở trong tình trạng đối địch, có khả năng xảy ra xung đột vũ trang.
Biên giới hòa bình hữu nghị - là biên giới chung giữa 2 quốc gia có quan hệ thân thiện, đường biên được hoạch định trên cơ sở thương lượng, bình đẳng.
Biên giới Việt Nam

Xem thêm: Địa lý Việt Nam § Diện tích và biên giới
Biên giới Việt Nam phân định lãnh thổ, lãnh hải Việt Nam với các nước khu vực chung quanh: Trung Quốc ở phía Bắc, Lào và Campuchia phía Tây, vịnh Thái Lan ở phía Nam, vịnh Bắc Bộ và Biển Đông ở phía Đông với tổng chiều dài 4.639 km trên bộ và 3.444 km bờ biển; trên biển là vùng còn tranh cãi với các nước Indonesia, Malaysia, Brunei, Philippines, Đài Loan và Trung Quốc.
Hình ảnh của biên giới Pháp-Ý vào ban đêm. Đầu phía Tây Nam của dãy Alps tách 2 nước.
Hàng rào ngăn cách bãi biển ở biên giới giữa San Diego (Hoa Kỳ) và Tijuana (México)
Cột mốc ngã 3 biên giới Việt Nam - Lào - Campuchia ở xã Pờ Y, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum.
Nem chua

Đừng nhầm lẫn với  - Một món ăn truyền thống trong ẩm thực Thái Lan.
Đối với các định nghĩa khác, xem Nem.
Nem chua
Nem Lai Vung ở miền Nam
Nem chua (phương ngữ Bắc Bộ) hay nem (phương ngữ Trung Bộ và phương ngữ Nam Bộ) là một món ăn sử dụng thịt lợn, lợi dụng men của lá chuối (hoặc lá ổi, lá vông, lá sung v.v.) và thính gạo để ủ chín, có vị chua ngậy. Nổi tiếng ở Việt Nam như một sản vật phổ biến tại nhiều địa phương, tuy không rõ nem chua được người dân vùng nào làm ra đầu tiên. Cách chế biến nem có thể chia thành hai kiểu: Nem Miền Bắc có thể chế biến ăn sống cùng các loại lá đặc biệt; còn Nem Miền Trung (đặc biệt Thanh Hoá và Huế) được đóng gói và lên men trong một số loại lá, trong đó có lá chuối, lá ổi.
Nem chua mỗi vùng đều có hương vị riêng: nem chua của Vĩnh Yên, làng Ước Lễ (Thanh Oai), Yên Mạc (Ninh Bình), Bình Lương (Hưng Yên), Bùi Xá (Bắc Ninh), làng Vẽ (Hà Nội), Quảng Yên (Quảng Ninh), Đại Từ (Thái Nguyên, thành phố Thanh Hóa, Đông Ba (Huế), Ninh Hòa, Lai Vung (Đồng Tháp), An Thọ (An Lão, Hải Phòng) v.v... Nổi tiếng nhất là nem chua Thanh Hóa.
Phương thức chế biến

Nem chua được làm từ thịt heo (lợn) và chỉ dùng thịt ở mông heo và thịt thăn heo băm nhuyễn hay giã bằng chày và cối, cho các gia vị như muối, tiêu, đường, tỏi... trộn cùng da heo (bì lợn) thái chỉ. Sau đó đem gói bằng lá chùm ruột một lớp mỏng (có nơi dùng lá cây ổi, sung, lá đinh lăng, lá vông nem) và thêm một lớp lá chuối dày bên ngoài. Để khoảng 3-5 ngày là nem chín và có thể ăn được. Có thể ăn như vậy hay là nướng trên lửa than. Người ta thường chấm nem với tương ớt hoặc nước mắm ớt tỏi, đôi khi ăn kèm với tỏi sống. Nem chua thường được dùng trong các quán nhậu, được chế biến thành các món như gỏi nem chua, nộm nem chua v.v...
Biến thể > Nem chua rán

Ngày nay, ở một số khu vực thuộc Hà Nội như phố Hàng Bông (đoạn ngõ Tạm Thương), Hàng Bồ người ta còn chế biến nem chua thành một món nhậu mới là nem chua rán, nướng. Món này đặc biệt hấp dẫn bởi mùi đặc trưng của nó. Đi ngang qua, không cần nhìn biển hiệu đã ngửi thấy mùi của món. Mùi món này có đặc tính kích thích vị giác rất mạnh. Tất cả các loại nem hiện đang bán trên thị trường Hà Nội đều được cung cấp bởi các hiệu nem chua nổi tiếng nhất Hà Nội hiện nay như Hồng Chiến (phố Lê Đại Hành), Công Châu (đường Trần Xuân Soạn), Đình Dũng (phố Đội Cung) trong đó cửa hàng Hồng Chiến là có nguồn gốc chân truyền xuất xứ từ làng làm giò chả nổi tiếng trước đây là làng Ước Lễ thuộc phủ Hà Đông.
Biến thể > Nem thính

Cũng với nguyên liệu và cách sơ chế như nem chua nhưng một số nơi có thêm thính gạo (làm bằng gạo, đỗ rang vàng và xay mịn) vào trong nguyên liệu, nem cho thêm thính có lên men sẽ ít thính hơn và vẫn có vị chua, càng nhiều thính và không được lên men thì nem sẽ có hương vị khác hoàn toàn với nem chua do không có vị chưa đặc trưng (do được lên men chua), khi ăn thường sẽ phải vắt thêm chanh hoặc sử dụng kèm với mắm dấm. Món nem nổi tiếng dạng này là nem Phùng (Đan Phượng, Hà Nội) hoặc một số nơi khác như Hải Phòng, Nam Định, Thanh Hóa... những món này thường gọi tên là nem thính. Cách ăn nem thính cũng mỗi nơi một khác, ví dụ nem thính Hải Phòng thì thường không sử dụng thịt sống (thịt được luộc chín tái) do đó không cần lên men và không gói thành chiếc như nem Phùng hay nem Nam Định nhưng lại có cách ăn (sử dụng nước mắm) tương tự hai loại nem này. Riêng nem thính Thanh Hóa thì lại được nướng trước khi ăn.
Một miếng nem chua với ớt đỏ, tỏi cùng lên men bọc trong lớp ni lông
Nem chua rán trên một quán ăn ở phố Hàng Bông, Hà Nội
Châbles

| Châbles |
| --- | --- |

 

ChâblesXem bản đồ Thụy SĩChâblesXem bản đồ Bang Fribourg
Quốc gia: Thụy Sĩ
Bang: Fribourg
Huyện: Broye
Diện tích
 • Tổng cộng: 4,80 km2 (190 mi2)
Độ cao: 571 m (1,873 ft)
Dân số (tháng 1 năm 2004)
 • Tổng cộng: 536
 • Mật độ: 1,1/km2 (2,9/mi2)
Mã bưu chính: 1474
Mã SFOS: 026
Giáp với: Bollion, Châtillon, Cheyres, Concise (VD), Font, Murist, Vaumarcus (NE)
Website: www.chables.ch   SFSO statistics
Châbles là một đô thị trong huyện Broye thuộc bang Fribourg ở Thụy Sĩ.