stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lý trí
Lý trí so sánh với các khái niệm liên quan > Lý trí với Logic

Thuận ngữ “Logic” hay “Logical” đôi khi được dung như 1 khái niệm  tương tự như khái niệm Lý trí (Reason) hay “rational”, hay đôi khi thuật ngữ “Logic” được xem như cách giải thích rõ rang nhất về Lý trí. Ví dụ trong kinh tế hiện đại, một lựa chọn Lý trí(rational choice) cũng được cho là 1 lựa chọn dựa trên logic (Logically consistent choice)
Tuy nhiên, Lý trí và Logic cũng được cho là khác biệt, mặc dù Logic là 1 khía cạnh quan trọng của Lý trí.Tác giả Douglas Hofstadter, trong “Gödel, Escher, Bach”, cũng mô tả sự khác biệt theo cách này. Logic được thực hiện trong 1 hệ thống còn Lý trí được thực hiện bên ngoài hệ thống bởi những phương pháp như các bước nhảy(skipping steps), thực hiện giật lùi(working backward), vẽ biểu đồ(drawing diagrams), nghĩ ra những ví dụ(looking at examples), dự đoán những gì diễn ra nếu bạn thay đổi các quy tắc trong hệ thống
Lý trí là 1 dạng suy nghĩ, trong khi đó từ “logic” là chỉ sự nỗ lực để mô tả những quy tắc hay tiêu chuẩn cái mà Lý trí hoạt động dựa trên nó, để mà Lý trí một cách có nguyên tắc(order reason) có thể được dạy. Những văn bản cổ xưa nhất được biết một cách rõ rang nhất về sự hoạt động của Lý trí dựa trên các quy tắc là các văn bản của triết gia Hy Lạp Aristotle, đặc biệt là 2 tác phẩm  Prior Analysis và Posterior Analysis. Mặc dù người Hy Lạp cổ không có khái niệm phân chia giữa Logic, ngôn ngữ và Lý trí, Aristotle đã đặt ra 1 khái niệm mới "syllogism" (syllogismos), lần đầu tiên xác định logic như là 1 lĩnh vực riêng biệt cần nghiên cứu. Khi mà Aristotle gọi “the logical”(hē logikē), thì ông đang ám chỉ một cái gì đó rông hơn là suy nghĩ Lý trí
Lý trí so sánh với các khái niệm liên quan > Lý trí với suy nghĩ nguyên nhân – kết quả và suy nghĩ biểu tượng

Như được chỉ ra bởi các triết gia như Hobbes, Locke và Hume, một vài loài động vật cũng hoàn toàn có thể là 1 thể loại “Suy nghĩ liên tưởng”("associative thinking"), thậm chí là suy nghĩ nguyên nhân và kết quả. Một con chó mỗi lần bị đá, có thể học những dấu hiệu cảnh báo và tránh được việc bị đá trong tương lai, nhưng điều này không  có nghĩa là con chó có Lý trí trong bất kì khả năng hiểu chính xác về từ ngữ. Nó cũng không có nghĩa là con người người mà đang hành động theo tói quan và kinh nghiệm đang sử dụng Lý trí của họ
Lý trí con người yêu cầu nhiều hơn khả năng liên kết 2 tư tưởng, thậm chí nếu 2 tư tưởng đó có thể được mô tả bởi một con người có Lý trí như là nguyên nhân và kết quả, ví dụ như là việc nghĩ đến khói khi có những ký ức về lửa. Trong việc sử dụng Lý trí, mối liên hệ giữa lửa và khói sẽ buộc được nghĩ theo một cách cái mà có thể được giải thích, ví dụ như là nguyên nhân và kết quả. Trong sự giải thích của Lock, Ví dụ, Lý trí là sự sử dụng một tư tưởng thứ 3 để thực hiện so sánh này bằng cách suy luận(syllogism)
Một cách phổ biến hơn, Lý trí được hiểu trong sự hiểu biết là khả năng tạo và sử dụng hệ thống các ký hiệu cũng như là những chữ số, theo Charles Sanders Peirce, các ký hiệu đại diện cho 1 khái niệm, theo 1 thói quen, là sự kết nối đến lửa hoặc khói. Một ví dụ của hệ thống ký hiệu nhân tạo này là ngôn ngữ.
Sự kết nối giữa suy nghĩ Lý trí và các ký hiệu đã được nhấn mạnh theo nhiều cách khác nhau bởi các triết gia khác nhau. Thomas Hobbes mô tả sự sáng tạo "Markes, or Notes of remembrance" (Leviathan Ch.4) như một ngôn ngữ nói. Thomas Hobbes sử dụng từ “speech” như 1 từ tiếng Anh của từ Logos trong tiếng Hy Lạp để mà nói mà không cần có sự trao đổi thông tin. Khi mà có sự trao đổi thông tin, ngôn ngữ nói này(speech) trở thành ngôn ngữ thông thường, và những ký hiệu hay biểu tượng hay những vật gợi nhớ(remembrance) được Hobbes gọi là "Signes". Quay trở lại thời kì trước, mặc dù Aristotle là người có ý tưởng cái mà cho rằng chỉ có con người mới có Lý trí(Logos), ông cũng cho rằng nhiều loài động vật có trí tưởng tượng, có sự nhận thức thông qua các giác quan, sẽ có một cái gần như là Lý trí(Logos) và trí thông minh(nous), và thậm chí dùng từ “logos” trong tầm quan trọng để mô tả bản chất cái mà những động vật này có thể nhận thức trong trường hợp này
Lý trí so sánh với các khái niệm liên quan > Phương pháp lý luận Logic và sự biện luận

Xem xét các nhóm trong sự phân chia triết học truyền thống thì có 2 nhóm là suy luận diễn dịch (deductive reasoning) và suy luận quy nạp (inductive reasoning). Logic quy củ (Formal Logic) đã được mô tả như Khoa học về sự suy luận. Việc nghiên cứu suy luận quy nạp được thực hiện trong lĩnh vực được gọi là Logic thông thường (informal Logic) hay suy nghĩ phê phán (critical thinking)
Lý trí so sánh với các khái niệm liên quan > Phương pháp lý luận Logic và sự biện luận > Suy luận diễn dịch (Deductive reasoning)

Một cái phân khu nhỏ của Triết học là Logic học. Logic học nghiên cứu về cách hoạt động của Lý trí. Diễn dịch là một cách hoạt động của Lý trí mà tại đó kết luận theo sau một cách hợp lý từ những nhận định được nêu ban đầu.Diễn dịch cũng là 1 kết luận đạt được bởi 1 quá trình diễn dịch hợp lý. Một ví dụ cơ bản của suy luận diễn dịch là:
Tiền đề 1: Tất cả mọi người đều phải chết
Tiền đề 2: Socrate là người
Kết luận: Socrate phải chết
Tính hợp lý trong cách suy luận trên là đúng, vì không thể có sự Tiền đề 1 và 2 đúng, khi kết luận là sai
Lý trí so sánh với các khái niệm liên quan > Phương pháp lý luận Logic và sự biện luận > Suy luận quy nạp (Inductive reasoning)

Quy nạp là 1 hình thức sự rút ra kết luận về đối tượng có thể quan sát được, có thể là đặc biệt hay thông thường, dựa trên sự quan sát trước đó. Nó được sử dụng để kết luận bản chất hay mối quan hệ của các sự vật dựa trên những quan sát trước đó hay kinh nghiệm, hay để xây dựng nên những kết luận mang tính phổ quát hay những định luật (laws) dựa trên những số lần quan sát nhất định các hoạt động của những hiện tượng bí ẩn(phenomenal) lặp đi lặp lại nhiều lần.
Suy luận quy nạp đối lập(Inductive reasoning) hoàn toàn với suy luận diễn dịch(Deductive reasoning) ở chỗ Tính chính xác của tiền đề(premise) không đảm bảo tính chính xác của kết luận (conclusion). Thay vào đó, kết luận của 1 suy luận quy nạp được rút ra bởi mức độ xảy ra (degree of probability) của hiện tượng. Và từ đó, 1 kết luận trong suy luận quy nạp sẽ chứa nhiều thông tin so với tiền đề của nó. Vì vậy, phương pháp suy luận quy nạp là 1 phương pháp tăng dần (ampliative).
Một ví dụ xưa của suy luận quy nạp đến từ nhà triết học theo phái duy nghiệm (Empiricism) David Hume:
Tiền đề (Premise): Mặt trời luôn mọc từ Phương Đông từ trước tới giờ
Kết luận (Conclusion): Mặt trời cũng sẽ mọc từ phương Đông vào ngày mai
Lý trí so sánh với các khái niệm liên quan > Phương pháp lý luận Logic và sự biện luận > Suy luận hồi nghiệm

Suy luận hồi nghiệm (abductive reasoning), hay sự suy luận với sự giải thích hợp lý nhất, là 1 hình thức của suy luận quy nạp, vì kết luận của nó không được rút ra một cách chắc chắn từ các tiền đề và không thề sử dụng đối với những vật không nhìn thấy được. Cái mà phân biệt giữa suy luận hồi nghiệm (abductive reasoning) với các loại suy luận khác là nỗ lực để ủng hộ một cách chủ quan 1 kết luận so với các kết luận khác, bởi nỗ lực cố làm sai một cách chủ quan các kết luận khác hay bởi việc mô tả khả năng có thể xảy ra của kết luận được ủng hộ, gửi nhiều hơn hay ít hơn những giả định (assumption) gây tranh cãi. Ví dụ, khi 1 bệnh nhân thể hiện 1 triệu chứng rõ ràng nào đó, có thể có rất nhiều nguyên nhân được đặt ra, nhưng một trong những nguyên nhân này được chỉ ra vì 1 ý thích chủ quan bỏ qua những nguyên nhân khác thậm chí các nguyên nhân này có khả năng xảy ra cao hơn.
Lý trí so sánh với các khái niệm liên quan > Phương pháp lý luận Logic và sự biện luận > Suy luận loại suy (Analogical reasoning)

Suy luận loại suy(Analogical reasoning) là 1 suy luận sai từ 1 sự vật cá biệt này đến 1 sự vật cá biệt khác. Chúng ta xét ví dụ sau:
Tiền đề 1: Socrate là 1 người và phải chết
Tiền đề 2: Platon là 1 người
Kết luận:  Platon phải chết
Suy luận loại suy (Analogical reasoning) có thể xem là 1 hình thức của suy luận quy nạp (inductive reasoning) nếu xét trong 1 trường hợp duy nhất, nhưng nếu định sử dụng nó trong suy luận quy nạp thì nó là 1 trường hợp chưa thể chấp nhận được, vì suy luận quy nạp (inductive reasoning) thường dùng rất nhiều trường hợp để suy luận từ cái cá biệt (particular) đến cái chung (general). Suy luận loại suy (Analogical) thường dẫn đến một cái kết luận sai. Ví dụ:
Tiền đề 1: Socrate là một con người và là đàn ông
Tiền đề 2: Beyoncé là 1con người
Kết luận: Beyoncé là đàn ông
Lý trí so sánh với các khái niệm liên quan > Phương pháp lý luận Logic và sự biện luận > Suy luận ngụy biện(Fallacious reasoning)

Suy luận sai lầm (Flawed reasoning) trong việc lý luận được biết như là suy luận ngụy biện (Fallacious reasoning). Một cái suy luận sai trong việc lý luận có thể là vì nó mắc phải một sai lầm chuẩn (formal fallacy) hay sai lầm thông thường(informal fallacy)
Một sai lầm chuẩn bị mắc phải khi có 1 vấn đề với hình thức(form), cấu trúc (structure) của việc lý luận. Từ “chuẩn”(“formal”) là chỉ cái “hình thức” (“form”) của việc lý luận. Một lập luận(argument) chứa 1 sai lầm chuẩn (formal fallacy) sẽ thường là vô giá trị(invalid).
Một sai lầm thông thường (informal fallacy) là 1 lỗi bị mắc phải khi có 1 vấn đề với nội dung (content) hơn là với cấu trúc(structure) của một lập luận
Những vấn đề truyền thống nêu ra liên quan tới Lý trí

Triết học đôi khi được miêu tả như là 1 cuộc sống Lý trí, sử dụng Lý trí của người bình thường nhưng hoạt động để đạt mục đích một cách nhất quán (consistent) hơn và cũng nỗ lực nhiều hơn. Hai loại vấn đề của Lý trí đã được thảo luận trong một thời gian dài bởi các nhà triết học, chính là xem xét Lý trí về mặt bản thân nó như 1 mục đích của con người hay là tính chất triết học của nó về mặt triết học. Câu hỏi đầu tiên đang được quan tâm là liệu chúng ta có thể tự tin rằng Lý trí có thể đạt tới sự hiểu biết về Chân lý (Truth) hay không tốt hơn những cách khác không. Một câu hỏi khác là liệu một cuộc sống của Lý trí, một cuộc sống mà mục tiêu của mỗi người được dẫn dắt bởi Lý trí, có thể được hy vọng đạt được 1 cuộc sống hạnh phúc hơn rất nhiều so với các cách sống khác không(Liệu 1 cuộc sống Lý trí có tạo ra sự hiểu biết hay không).
Lý trí trong những lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt > Tâm Lý học

Những nghiên cứu mang tính khoa học về Lý trí được thực hiện trong Tâm lý học và khoa học nhận thức. Các nhà Tâm lý học  nỗ lực để khám phá liệu có hay không  khả năng suy nghĩ hợp lý trong những hoàn cảnh khác nhau
Việc đánh giá một người có thể lý luận tốt như thế nào là 1 chủ đề của việc xác định mức độ hợp lý của 1 người hay mức độ hợp lý trong hành động của người đó. Nó là 1 câu hỏi nghiên cứu chính trong tâm lý học Lý trí. Khả năng lý luận thường được chia thành Khả năng lý luận lý thuyết và khả năng lý luận thực hành một cách cân bằng với nhau.
Lý trí trong những lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt > Tâm Lý học > Khảo sát cách ứng xừ trên Lý trí của con người

Các nhà tâm lý học về nhận thức thực nghiệm thực hiện nghiên cứu trên ứng xử Lý trí. Những khảo sát này có thể tập trung, ví dụ, vào việc con người thể hiện như thế nào thông qua những bài test về Lý luận như bài test IQ và và bài kiểm tra trí thông minh, hay thông qua bài kiểm tra về suy nghĩ lý luận của con người đúng với Logic học ở mức độ nào(xem, ví dụ, bài test của wason). Những cuộc khảo sát làm như thế nào thực hiện những suy luận từ những điều kiện, ví dụ, nếu A thì B và làm như thế nào họ thực hiện những suy luận về những lựa chọn, ví dụ, A hay 1 phương án B khác. Họ kiểm tra cách nhận thức của chúng ta về mối quan hệ không gian và quan hệ thời gian, ví dụ, A nằm bên trái của B, hay A diễn ra sau B, và về sự khăng định số lượng, ví dụ, Tất cả A là B. Những khảo sát kiểm tra làm như thế nào con người thực hiện những suy luận về những tình huống thực tế, những khả năng giả định, mức độ, khả năng đặt những giả thiết ngược với thực tế (counterfactual situations)
Lý trí trong những lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt > Tâm Lý học > Những nghiên cứu mới về Lý trí của trẻ em

Những nhà tâm lý học ngày nay kiểm tra sự phát triển của Lý trí trẻ em từ lúc sinh cho tới tuổi trưởng thành. Học thuyết về sự phát triển nhận thức của Piaget là học thuyết đầu tiên về sự phát triển của Lý tri. Sau đó, nhiều học thuyết thay thế khác được đề cập, các học thuyết này cũng gồm học thuyết về sự phát triển nhận thức của phái Tân Piaget.
Lý trí trong những lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt > Tâm Lý học > Khoa học thần kinh của Lý trí

Các chức năng sinh học của não bộ được nghiên cứu bởi các nhà thần kinh học(neurophysiologists) và các nhà tâm thần học(neuropsychologists). Những nghiên cứu trong lĩnh vực này bao gồm nghiên cứu về cấu trúc và chức năng của một bộ não hoạt động bình thường và một bộ não bị hư hỏng hay nói cách khác là một bộ não không bình thường. Ngoài ra, nó còn thực hiện nghiên cứu Lý trí, một vài nhà tâm lý học, ví dụ, nhà tâm lý học lâm sàng và nhà tâm lý học trị liệu làm việc đề thay đổi thói quen suy luận khi việc suy luận này là vô ích.
Lý trí trong những lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt > Khoa học máy tính

Trong lĩnh vực khoa học máy tính và trí tuệ nhân tạo, các nhà nghiên cứu sử dụng cách suy luận tự động (automated reasoning) cho những ứng dụng đa dạng gồm ứng dụng tự động chứng minh mệnh đề toán học(automated theorem proving), ngữ nghĩa chính thức về ngôn ngữ lập trình(formal semantics of programming languages) và đặc điểm kỹ thuật chính thức trong công nghệ phần mềm(formal specification in software engineering).
Lý trí trong những lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt > Khoa học máy tính > Siêu lý luận

Siêu lý luận(meta-reasoning) là Lý luận về Lý trí. Trong khoa học máy tính, một hệ thống thực hiện siêu Lý luận khi nó lý luận về hoạt động của chính nó. Điều này yêu cầu 1 chức năng của ngôn ngữ lập trình về sự phản ánh(a programming language capable of reflection), một khả năng phát hiện và điều chỉnh cấu trúc va cách hoạt động của chính nó.
Lý trí trong những lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt > Sự phát triển của Lý trí

Một giống loài có thể có nhiều lợi ích to lớn từ một khả năng suy luận tốt hơn trong việc dự đoán và hiểu về thế giới. Nhà xã hội học và khoa học nhận thức Dan Sperber, cùng với cộng sự của ông Hugo mô tả 1 ý tưởng rằng có thể đã có những nguồn sức mạnh to lớn điều khiển sự phát triển của Lý trí. Sperber chỉ ra rằng Lý trí của con người rất khó sừ dụng để đưa vào hành động một cách hiệu quả, và rằng rất khó cho mỗi cá nhân nghi ngờ niềm tin của chính họ. Lý trí thật sự hiệu quả nhất khi nó được sử dụng trong 1 tập thể và sự thành công của việc nghiên cứu khoa học là 1 bằng chứng cho điều đó. Sperber nói điều này có thể đề cập rằng không chỉ cá nhân mà sự chọn lọc nhóm(group selection) cũng ảnh hưởng đến việc gây áp lực. Bất kì nhom nào được tổ chức một cách cẩn thận để sử dụng Lý trí có hiệu quả sẽ có được nhiều lợi ích cho tất cả thành viên trong nhóm, điều đó tăng sự phù hợp(fitness) của nhóm. Điều này cũng có thể giúp giải thích tại sao con người, theo Sperber, không thể sử dụng Lý trí một cách hiệu quả nhất một cách đơn độc. Patricia Cohen, viết cho tờ New York Times, tóm tắt một vài suy nghĩ của Mercier trên “Lý thuyết Lý Luận”("Argumentative Theory") này(cái mà Lý trí được điều chỉnh cho phù hợp với sự thuyết phục). Đối với Cohen, Cohen cho rằng con người suy nghĩ như những luật sư: họ trung thành với một bên và trao đổi cho đến khi chân lý được tìm ra.
Francisco de Goya, The Sleep of Reason Produces Monsters (El sueño de la razón produce monstruos), c. 1797
René Descartes
Kinh tế học tiền tệ

Kinh tế học tiền tệ là một nhánh của kinh tế học, nghiên cứu các lý thuyết cạnh tranh khác nhau của tiền tệ: nó cung cấp một khuôn khổ để phân tích tiền và xem xét các chức năng của nó (chẳng hạn như phương tiện trao đổi, giá trị lưu trữ và đơn vị tính toán), và nó xem xét cách mà tiền có thể được chấp nhận hoàn toàn vì sự tiện lợi của nó như một hàng hóa công cộng. Kỷ luật đã được định hình trước trong lịch sử, và vẫn tồn tại gắn liền với kinh tế học vĩ mô. Nhánh này cũng xem xét các tác động của hệ thống tiền tệ, bao gồm điều tiết tiền tệ và các tổ chức tài chính liên quan và các khía cạnh quốc tế khác.
Những nghiên cứu hiện đại đã nỗ lực trong việc cung cấp các cơ sở vi mô cho cầu tiền tệ. và để phân biệt các mối quan hệ tiền tệ danh nghĩa và thực tế phù hợp với các mục đích sử dụng vi mô hoặc vĩ mô, bao gồm cả ảnh hưởng của chúng đến tổng cầu về sản lượng. Các phương pháp của nó bao gồm việc tìm ra và kiểm tra tác động của tiền như một hình thức thay thế cho các tài sản khác  và dựa trên những ma sát rõ ràng.
Lịch sử hình thành

Khái niệm nền tảng của bất kỳ lý thuyết hiện đại nào về tiền là sự hiểu biết rằng giá trị của tiền pháp định phụ thuộc vào khả năng sử dụng, trao đổi chúng chứ không phải số lượng của chúng (so sánh với mô hình Arrow-Debreu).
Lĩnh vực nghiên cứu

Theo truyền thống, các lĩnh vực nghiên cứu trong kinh tế tiền tệ bao gồm:
Các yếu tố xác định và đo lường cung tiền theo kinh nghiệm, cho dù là hẹp, rộng hay tổng hợp theo chỉ số, liên quan đến các hoạt động kinh tế
Các yếu tố quyết định thực nghiệm của cầu tiền.
Lý thuyết tín dụng về tiền (còn gọi là lý thuyết nợ về tiền), liên quan đến mối quan hệ giữa tín dụng và tiền.
Các lý thuyết về giảm phát nợ và bảng cân đối kế toán, giả thuyết rằng việc mở rộng tín dụng quá mức liên quan đến việc giảm giá tài sản tiếp theo sẽ tạo ra biến động kinh doanh thông qua ảnh hưởng của cải trên giá trị ròng.
Các khía cạnh tiền tệ do các ngân hàng trung ương nghiên cứu.
Mối quan hệ của chính sách tiền tệ / tài khóa đối với sự ổn định kinh tế vĩ mô
Ảnh hưởng của tăng cung tiền đối với lạm phát.
Nền kinh tế chính trị của quy định tài chính và chính sách tiền tệ
Ý nghĩa tiền tệ của mối quan hệ tài sản-giá cả / kinh tế vĩ mô: lý thuyết lượng tiền, chủ nghĩa trọng tiền, và tầm quan trọng và sự ổn định của mối quan hệ giữa cung tiền và lãi suất, mức giá và danh nghĩa và sản lượng thực của một nền kinh tế.
Tiền tệ tác động đến lãi suất và cấu trúc kỳ hạn của lãi suất
Bài học về lịch sử tài chính / tiền tệ.
Các cơ chế chuyển tải của chính sách tiền tệ đến kinh tế vĩ mô.
Tính trung lập của tiền so với ảo tưởng về tiền về sự thay đổi cung tiền, mức giá hoặc lạm phát trên sản lượng
Kiểm tra, khả năng kiểm tra và ý nghĩa của lý thuyết kỳ vọng hợp lý đối với những thay đổi trong sản lượng hoặc lạm phát từ chính sách tiền tệ
Tác động tiền tệ của thông tin không hoàn hảo và không cân xứng và gian lận tài chính
Lý thuyết trò chơi như một mô hình mô hình hóa cho các tổ chức tài chính và tiền tệ
Những lợi thế có thể có của việc tuân theo một quy tắc chính sách tiền tệ để tránh sự thiếu hiệu quả về thời gian không nhất quán từ chính sách tùy nghi
Lịch sử theo thời kỳ > Kỷ nguyên vàng Hồi giáo

Khoảng trong thế giới Hồi giáo thời trung cổ, một nền kinh tế tiền tệ mạnh mẽ đã được tạo ra trong suốt thế kỷ 7-12 trên cơ sở mở rộng mức độ lưu thông của một loại tiền tệ có giá trị cao ổn định (đồng dinar). Những cuộc đổi mới đã được công bố bởi các nhà kinh tế học, thương nhân và thương nhân Hồi giáo bao gồm việc sử dụng tín dụng sớm nhất, séc, kỳ phiếu, tài khoản tiết kiệm, tài khoản giao dịch, cho vay, ủy thác, tỷ giá hối đoái, chuyển tín dụng và nợ, và các tổ chức ngân hàng cho vay và gửi tiền.
Lịch sử theo thời kỳ > Từ những năm 1500 đến những năm 1700

Tại tiểu lục địa Ấn Độ, Shah Suri (1486 - 1545) đã cho phát hành đồng bạc của Đế chế Maurya, được gọi là rupiya, nặng 178 gam. Việc sử dụng đồng rupiya vẫn còn được tiếp tục sử dụng bởi những người cai trị đế chế Mughal. Lịch sử của đồng rupee được bắt nguồn từ Ấn Độ cổ đại vào khoảng thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên. Ấn Độ cổ đại là một trong những nước phát hành tiền xu sớm nhất trên thế giới, cùng với một số đồng tiền khác của Trung Đông và đồng Wen của Trung Quốc. Cái tên rūpya được lấy từ một thuật ngữ tiếng Phạn để chỉ đồng bạc, từ tiếng Phạn rūpa chỉ những thức có hình thức đẹp.
Đồng tiền taka chính thức được lưu hành bởi những cải cách tiền tệ của Muhammad bin Tughluq, hoàng đế của Vương quốc Hồi giáo Delhi vào năm 1329. Nó được mô phỏng như một loại bút tệ, một khái niệm tiên phong như tiền giấy của người Mông Cổ ở Trung Quốc và Ba Tư. Tanka được đúc bằng đồng và đồng thau. Giá trị của nó được trao đổi bằng vàng và bạc dự trữ trong ngân khố của triều đình và được lưu hành do sự thiếu hụt kim loại.
Cho đến giữa thế kỷ 20, tiền tệ chính thức của Tây Tạng còn được gọi là đồng rupee Tây Tạng.
Trong thế kỷ 18, khái niệm tiền giấy trở nên phổ biến hơn ở châu  u. David Hume gọi nó là "phát minh mới của giấy".
Longer (bài hát)

Error dĩa đơn của Dan FogelbergBản mẫu:SHORTDESC:Error dĩa đơn của Dan Fogelberg
"Longer" là một bài hát được ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Mỹ Dan Fogelberg viết, thâu và được phát hành vào năm 1979 bởi Full Moon Records và Epic Records. Bài hát này có trong album Phoenix năm 1979 của Fogelberg. Nó cũng được đưa vào album HITS hay nhất năm 1982 của ông ấy cũng như nhiều bản thu âm khác.
Fogelberg, người đã phát hành hầu hết nhiều bài hát theo kiểu nhạc rock trong suốt những năm 1970, đã mô tả một cách đùa giỡn "Longer" trong ghi chú cho một trong những album hồi tưởng của ông ấy là "Bài hát đưa tôi lên thang máy." Ông ấy đã viết bài hát trong khi đi nghỉ mát ở Maui, "Một đêm nọ đang nằm trong một chiếc võng và nhìn lên các vì sao. Có vẻ như bài hát này đã trôi dạt quanh vũ trụ, nhìn thấy tôi, và quyết định là tôi sẽ cho nó một nơi thích hợp."  Đệm cho giọng hát của Fogelberg một đàn guitar hòa tấu (ca sĩ tự chơi) cũng như kèn Flugelhorn được Jerry Hey trình diễn.
Về nội dung, bài hát so sánh các sự kiện khác nhau ("dài hơn so với những ngôi sao trên thiên đàng") với sự gắn bó tình cảm của anh ấy với người ông ấy yêu ("Anh đã yêu em").
Nghệ sĩ

Dan Fogelberg – Giọng ca, Đàn guitar hòa tấu
Jerry Hey – flugelhorn
Gayle Levant – Hạc cầm
Vị trí bảng xếp hạng

Tại Vương quốc Anh, "Longer" là bài hát duy nhất của Fogelberg để đạt được bảng xếp hạng đơn của Vương quốc Anh, nơi nó đạt đỉnh ở vị trí thứ 59. 
"Longer" đã được phát hành dưới dạng đĩa đơn vào cuối năm 1979, trước khi phát hành album Phoenix. Nó trở thành hit bảng xếp hạng cao nhất của Fogelberg trong sự nghiệp của ông ấy, dành hai tuần ở vị trí thứ 2 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 vào tháng 3 năm 1980.  Vào tuần đầu tiên nó đứng sau "Crazy Little Thing Called Love"  của Queen, và vẫn ở vị trí á quân vào tuần tới sau "Another Brick in the Wall" của Pink Floyd. Ngoài ra, "Longer" đã trở thành bài hát đầu tiên trong số bốn bài hát số 1 của Fogelberg trên bảng xếp hạng đương đại người lớn của Billboard từ năm 1980 đến 1984. Bài hát đạt vị trí số 85 trên bảng xếp hạng âm nhạc country Billboard.
Tại Vương quốc Anh, "Longer" là bài hát duy nhất của Fogelberg lọt vào bảng xếp hạng đơn của Vương quốc Anh, nơi nó đạt được vị trí thứ 59.
Te Dejo Madrid

"Te Dejo Madrid" là đĩa đơn trích từ album Laundry Service của ca sĩ người Colombia Shakira.
Xếp hạng

| Charts (2001–2002) | Peak position |
| --- | --- |
Spain (PROMUSICAE): 7
Hoa Kỳ Hot Latin Songs (Billboard): 45
Hoa Kỳ Latin Pop Songs (Billboard): 22
Hán Minh Đế

Hán Minh Đế (chữ Hán: 漢明帝; 15 tháng 6, 28 – 5 tháng 9, 75), húy Lưu Trang (劉莊), cũng gọi Hán Hiển Tông (漢顯宗), là vị Hoàng đế thứ hai của nhà Đông Hán, cũng như là Hoàng đế thứ 17 của triều đại nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc, trị vì từ ngày 29 tháng 3 năm 57 đến khi qua đời, tổng cộng 18 năm.
Trong lịch sử nhà Đông Hán, Minh Đế được coi là một Hoàng đế tài giỏi, không chỉ giữ được sự hưng thịnh từ cha mình là Hán Quang Vũ Đế mà còn phát huy cùng phát triển thêm nữa. Khi ông chấp chính, tuy không theo chủ trương dựa vào "nhu" để trị nước như cha mình Hán Quang Vũ Đế mà thi hành sự thống trị hà khắc nhưng vẫn có những công lao nhất định. Ông củng cố chính quyền, thu phục được Hung Nô và Tây Vực, mở đường cho Phật giáo phát triển, mở ra sự giao lưu văn hóa giữa Trung Quốc và Tây Á.
Thời kỳ trị vì của ông, cùng với con trai Hán Chương Đế được gọi là Minh Chương chi trị (明章之治).