Sùng Khánh Hoàng thái hậu
Qua đời

Năm Càn Long thứ 42 (1777), ngày 8 tháng 1, Càn Long Đế phụng Thái hậu đi Viên Minh Viên, Hoàng thái hậu dừng chân tại đó, cơ hồ đều ở Trường Xuân tiên quán (长春仙馆), vì nơi đây rất gần với nơi Hoàng đế xử lý chính sự là Chính Đại Quang Minh điện (正大光明殿), cũng như tẩm điện là Cửu Châu Thanh yến (九洲清宴).
Ngày 9 tháng 1, Càn Long Đế cùng với Hoàng thái hậu ở Cửu Châu Thanh Yến vừa dùng bữa vừa chiêm ngưỡng ngày hội đèn dầu, phi tần cùng Hoàng tử, các Hoàng tôn cũng đều hầu hạ ở bên. Càn Long Đế nhìn Hoàng thái hậu “Từ nhan khang dự, không giảm hàng năm”  thì thấy vô cùng vui vẻ. Năm đó, Hoàng thái hậu 86 tuổi, Càn Long Đế 67 tuổi. Hoàng đế nghĩ khi Hoàng thái hậu 90 tuổi đại thọ, bản thân cũng đến tuổi 71 rồi, khi đó nhất định phải vì Hoàng thái hậu mà tổ chức long trọng lễ mừng.
Ngày 14 tháng 1, Hoàng đế nghe thấy Hoàng thái hậu không khỏe, tức tốc đến Trường Xuân tiên quán hầu hạ, vào buổi tối còn bồi hầu Thái hậu cơm tối, không hề lơi là. Hoàng thái hậu ngay lúc đó bệnh tình cũng không nghiêm trọng, chỉ là ngẫu nhiên không khoẻ. Không quá mấy ngày, bệnh tình lặp lại, hơn nữa so kì trước còn tăng thêm. Hoàng thái hậu không nghĩ đem bệnh tình chuyển biến xấu cho Hoàng đế biết, chỉ làm cho nhi tử phiền lòng, ảnh hưởng lý chính, cho nên khi Hoàng đế vấn, cố ý đàm tiếu như thường.
Đến ngày 22 tháng 1, bệnh tình của Thái hậu đã chuyển biến nghiêm trọng. Ngày này, Càn Long Đế vấn an mẫu thân hai lần. Đêm đó, Hoàng thái hậu đã tiến vào trạng thái hấp hối. Càn Long Đế chờ đợi ở bên. Rồi sang ngày 23 tháng 1 (tức ngày 2 tháng 3 dương lịch), Hoàng thái hậu qua đời ở Trường Xuân tiên quán tại Viên Minh viên, hưởng thọ 86 tuổi. Bà trở thành vị Hoàng thái hậu thọ nhất của nhà Thanh.
Tháng 3, Càn Long Đế đích thân cử hành đại lễ dâng thụy tại Thái Hòa môn, kính cẩn sách truy phong làm [Hoàng hậu] tôn thụy hiệu cho Đại Hành Hoàng thái hậu là Hiếu Thánh Từ Tuyên Khang Huệ Đôn Hòa Kính Thiên Quang Thánh Hiến Hoàng hậu (孝聖慈宣康惠敦和敬天光聖憲皇后).
Sách thụy rằng:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Hiếu Thánh Hiến Hoàng hậu triều phục 崇仪告备。荐玉策以伸虔。懿行垂光。勒琅函而阐实。报劬劳之厚德。礼洽馨闻。严对越之鸿名。义隆睿作。钦惟皇妣大行皇太后。顺体天经。化彰人极。萱庭示范。仰宫中之有圣人。瑶甸归仁。临天下而为大母。自流徽于京室。荷笃庆于藐躬。亿兆腾欢。萃万方为尊养。曾元衍瑞。裕五世以融怡。缅义训之常昭。洵扬言之莫罄。贲凤纶而赐复。泽及葭蓬。扶翟辂以观民。呼兼嵩岱。益图旅贺。来庭之鹣鲽骈臻。偃伯承禧。绝徼之干戈并戢。是皆慈晖普照。覃岳澥而含和。用能纯履康绥。丽乾坤而集福。忆昨者金泥绚祝。十八字叠演箕畴。冀来兹宝琰镌华。亿万龄重增姬算。惟爱景情殷顾复。依旬之胪颂何穷。宜慈躬祉懋升恒。晋册之扬庥未艾。何升遐之忽觏。竟攀恸之难追。率土缠悲。终天衔恤。肇尊称于殷礼。念形容无得而名。稽上谥于周书。极拟议于斯为盛。有孝实原有德。本百行于地天。乃圣即协乃神。媲独隆于尧舜。一词莫赞。敢凭素悃以追攀。万世为公。并询佥言而咸翕。爰遵彝典。请命于天。谨奉册、宝、上尊谥曰。孝圣慈宣康惠敦和敬天光圣宪皇后。于戏。溯璇闱徽音大行。宜特隆冠古之声。颂清庙昌后燕天。庶稍展崇亲之悃。伏冀神灵式妥。陟降在兹。文琬贻型。抒慕诚之罔极。彤毫述德。荷申锡于无疆。宏启嘉符。茂昌景祚。谨言。 . . . Sùng nghi cáo bị. Tiến ngọc sách dĩ thân kiền. Ý hành thùy quang. Lặc lang hàm nhi xiển thật. Báo cù lao chi hậu đức. Lễ hiệp hinh văn. Nghiêm đối việt chi hồng danh. Nghĩa long duệ tác.  Khâm duy Hoàng tỉ Đại Hành hoàng thái hậu. Thuận thể thiên kinh, hóa chương nhân cực. Huyên đình kỳ phạm, ngưỡng cung trung chi hữu thánh nhân. Dao điện quy nhân. Lâm thiên hạ nhi vi Đại mẫu. Tự lưu huy vu kinh thất. Hà đốc khánh vu miểu cung. Ức triệu đằng hoan. Tụy vạn phương vi tôn dưỡng. Tằng nguyên diễn thụy. Dụ ngũ thế dĩ dung di. Miến nghĩa huấn chi thường chiêu. Tuân dương ngôn chi mạc khánh. Bí phượng luân nhi tứ phục. Trạch cập gia bồng. Phù địch lộ dĩ quan dân. Hô kiêm tung đại. Ích đồ lữ hạ. Lai đình chi kiêm điệp biền trăn. Yển bá thừa hi. Tuyệt kiếu chi càn qua tịnh tập. Thị giai từ huy phổ chiếu. Đàm nhạc hải nhi hàm hòa. Dụng năng thuần lí khang tuy. Lệ càn khôn nhi tập phúc. Ức tạc giả kim nê huyến chúc. Thập bát tự điệp diễn ki trù. Ký lai tư bảo diễm tuyên hoa. Ức vạn linh trọng tăng cơ toán. Duy ái cảnh tình ân cố phục. Y tuần chi lư tụng hà cùng. Nghi từ cung chỉ mậu thăng hằng. Tấn sách chi dương hưu vị ngải. Hà thăng hà chi hốt cấu. Cánh phàn đỗng chi nan truy. Suất thổ triền bi. Chung thiên hàm tuất. Triệu tôn xưng vu ân lễ. Niệm hình dung vô đắc nhi danh. Kê thượng thụy vu chu thư. Cực nghĩ nghị vu tư vi thịnh. Hữu hiếu thật nguyên hữu đức. Bổn bách hành vu địa thiên. Nãi thánh tức hiệp nãi thần. Bễ độc long vu nghiêu thuấn. Nhất từ mạc tán. Cảm bằng tố khổn dĩ truy phàn. Vạn thế vi công.  Tịnh tuân thiêm ngôn nhi hàm hấp. Viên tuân di điển. Thỉnh mệnh vu thiên. Cẩn phụng sách bảo, thượng tôn thụy viết: Hiếu Thánh Từ Tuyên Khang Huệ Đôn Hòa Kính Thiên Quang Thánh Hiến Hoàng hậu. Vu hí! Tố toàn vi huy âm đại hành. Nghi đặc long quan cổ chi thanh. Tụng thanh miếu xương hậu yến thiên. Thứ sảo triển sùng thân chi khổn. Phục ký thần linh thức thỏa. Trắc hàng tại tư. Văn uyển di hình. Trừ mộ thành chi võng cực. Đồng hào thuật đức. Hà thân tích vu vô cương. Hoành khải gia phù. Mậu xương cảnh tộ. Cẩn ngôn! | ” |
— Hiếu Thánh Hiến Hoàng hậu sách văn
Càn Long Đế từ trước đó đã quyết định xây một ngôi mộ riêng cho mẫu thân, đó là Thái Đông lăng (泰東陵) thuộc Thanh Tây lăng, tỉnh Hà Bắc. Lăng mộ này quy mô hoành tráng, cách Thái lăng (泰陵) của Thế Tông Ung Chính Đế khoảng 1.5 cây số về phía Đông Bắc. Chỉ đợi khi Hoàng thái hậu quy thiên, sẽ đưa về đấy. Bên cạnh đó, ngày 26 tháng 2, Càn Long Đế vẫn muốn vì Thái hậu mà làm nên một bảo tháp bằng vàng, dùng để đựng những cọng tóc rụng trên lược chải của bà mỗi ngày.
Vào mỗi ngày đại lễ tang giá cử hành, Càn Long Đế đã gần 70 tuổi, nhưng vẫn rất mực cung kính sinh mẫu, đều đích thân đến tế tang, tế rượu, tế điện. Các quan viên đều sợ ảnh hưởng thân thể Hoàng đế, nên kiến nghị cử người đi thay, nhưng Càn Long Đế vẫn một mực từ chối.
Ngày 18 tháng 4, Càn Long Đế bồi hầu kim quan của Hiếu Thánh Hiến Hoàng hậu đến Thái Đông lăng, sau đó vào Thái lăng tế bái Thanh Thế Tông. Ngày 1 tháng 5 (âm lịch), thần vị Hiếu Thánh Hiến Hoàng hậu nhập phụ Thái miếu, Phụng Tiên điện. Chiếu cáo thiên hạ. Tháng 10, bảo tháp vàng làm xong. Ngày 3 tháng 11, Càn Long Đế hạ lệnh đem tóc của Hiếu Thánh Hiến Hoàng hậu đặt vào bên trong, rồi đem tháp vàng đặt ở Đông Phật đường ở Thọ Khang cung, tiếp tục vì Hiếu Thánh Hiến Hoàng hậu ở thế giới bên kia mà cầu phúc.
Qua các đời sau, thụy hiệu đầy đủ của bà là: Hiếu Thánh Từ Tuyên Khang Huệ Đôn Hòa Thành Huy Nhân Mục Kính Thiên Quang Thánh Hiến Hoàng hậu (孝聖慈宣康惠敦和誠徽仁穆敬天光聖憲皇后).