Suy ngẫm về Triết học Tiên khởi
Các tự luận > Tự luận II: Về bản chất của tâm thức con người - cái được hiểu biết nhiều hơn là thể xác

Trong Tự luận II, Descartes đưa ra một giải thích về hình thái của tư tưởng, đôi khi còn được gọi là chủ nghĩa đại diện, để tiếp nối các nghi ngờ trong Tự luận I. Ông xác định năm bước trong lý thuyết này:
Ta chỉ có thể tiếp cận thế giới các ý niệm của ta; các sự vật trong thế giới tự nhiên chỉ có thể được tiếp cận một cách gián tiếp.
Các ý niệm này được hiểu là bao gồm mọi nội dung của trí tuệ, trong đó có nhận thức, hình dung, ký ức, khái niệm, niềm tin, chủ ý, quyết định, v.v..
Các ý niệm đại diện cho các sự vật tách rời chính các ý niệm đó.
Những sự vật được đại diện này nhiều khi "nằm ngoài" trí tuệ.
Các ý niệm này có thể đại diện một cách chính xác hoặc sai lạc.
Descartes lý luận rằng lý thuyết đại diện này tách rời thế giới khỏi trí tuệ, dẫn tới sự cần thiết có một dạng cầu nối giữa hai bên và mang lại những lý do chính đáng để tin rằng các ý niệm đại diện chính xác thế giới bên ngoài. Có thể thấy tấm ván đầu tiên mà ông dùng để xây dựng cây cầu này trong trích đoạn sau:
Tôi đã tự thuyết phục bản thân rằng thế giới không có gì - không trời, không đất, không trí tuệ, không thể xác. Có phải như thế nghĩa là tôi không tồn tại? Không, chắc chắn tôi phải tồn tại nếu tôi chính là người đã bị thuyết phục bởi điều gì đó. Nếu có một kẻ lừa đảo quyền năng và giảo hoạt với mục đích làm cho tôi luôn luôn bị lừa dối. Nhưng nếu tôi bị lừa dối thì chắc chắn tôi tồn tại. Cho hắn tha hồ lừa dối tôi, hắn sẽ không bao giờ có thể khẳng định được rằng tôi là hư vô, trong khi tôi nghĩ mình là cái gì đó. Do vậy, sau khi đã cân nhắc cẩn thận mọi suy xét, cuối cùng tôi phải đi đến kết luận rằng tuyên bố "Tôi tồn tại" phải là đúng đắn mỗi khi tôi phát biểu nó hoặc suy nghĩ về nó.
Descartes, Tự luận II: Về bản chất của tâm thức con người - cái được hiểu biết nhiều hơn là thể xác
Nói cách khác, ý thức của một người hàm ý sự tồn tại của người đó. Tại một trong các trả lời của  Descartes tới các bình luận phản đối cuốn sách, ông đã tóm tắt điều đó trong một câu nói nổi tiếng Tôi tư duy, nên tôi tồn tại.
Khi đã chắc chắn được về tự tồn tại của mình, Descartes tìm cách tìm hiểu "tôi" là gì. Ông chối bỏ phương pháp truyền thống là tìm kiếm một định nghĩa vì sau đó các từ trong định nghĩa  sẽ cần được định nghĩa. Ông tìm các thuật ngữ đơn giản mà không cần phải được định nghĩa mà nghĩa của chúng chỉ cần "nhìn là thấy". Từ đó, các sự thật hiển nhiên, các thuật ngữ phức tạp có thể được xây dựng.
Điểm đầu tiên trong các sự thật hiển nhiên này là chứng minh của Descartes về sự tồn tại được xem xét lại từ một cách nhìn mới:
Vậy thì tôi là ai? Một cái gì đó tư duy. Đó là cái gì? Cái gì đó nghi ngờ, hiểu, khẳng định, phủ nhận, muốn, từ chối, và còn cảm nhận bằng các giác quan và có các hình dung trong trí óc.
Descartes, Tự luận II: Về bản chất của tâm thức con người - cái được hiểu biết nhiều hơn là thể xác
Để định nghĩa bản thân rõ hơn, Descartes tìm đến ví dụ về sáp nến. Ông khẳng định rằng sáp nến không  phải là sáp nến vì màu sắc, hình dạng hoặc kết cấu bề mặt, do tất cả những đặc điểm đó đều có thể thay đổi nhưng chất đó vẫn là sáp nến. Do đó, ông phân biệt giữa nhận thức thông thường và đánh giá. Hiện thực của sáp nến được "lĩnh hội, không phải bằng các giác quan hay năng lực hình dung trí tuệ, mà chỉ bằng hiểu biết." Khi ta hiểu các nguyên lý toán học của chất, chẳng hạn nó giãn nở do nhiệt độ cao, hình dạng và cơ chế, thì tri thức về sáp nến mới có thể rõ ràng và xác thực.
Nếu một chất chẳng hạn sáp nến có thể được hiểu theo kiểu này, thì bản thân chúng ta cũng có thể được hiểu một cách tương tự. Khi đó, bản thân ta không được xác định bằng những gì ta cảm nhận về chính mình - cánh tay này, cái đầu này, đôi mắt này - mà bằng những điều ta suy nghĩ. Do đó, ta "không thể nắm bắt cái gì dễ dàng hơn hoặc rõ ràng hơn tâm thức của chính mình".