Trường Yên, Hoa Lư
Lịch sử

Trường Yên là vùng đất có di tích được hình thành từ khá sớm, gắn liền với không gian của vùng đồng bằng do sông Hoàng Long bồi đắp, ven sơn hệ đá vôi Hoa Lư, nơi có những dấu tích của người tiền sử.
Quá trình khai quật khảo cổ học ngôi mộ cổ thời Hán ở chùa Bà Ngô và khu hang động Tràng An cho thấy thời Bắc thuộc Trường Yên là vùng đất có vai trò quan trọng, là một trung tâm quyền lực của Trường Châu và Giao Chỉ.
Thế kỷ X, sau khi dẹp xong loạn 12 sứ quân, Vua Đinh Tiên Hoàng đã chọn nơi đây để xây dựng cung điện đặt kinh đô nước Đại Cồ Việt.
Theo lý giải của các nhà nghiên cứu, Trường Yên hay Trường An đều chỉ cách gọi khác đi của danh từ Tràng An (muôn đời bình yên) – kinh đô nhà Hán. Tên Trường Yên dưới thời Đinh Tiên Hoàng bắt đầu được gọi Tràng An trong cụm từ "Hoa Lư Đô thị Hán Tràng An" khi ông dựng kinh đô Đại Cồ Việt tại Hoa Lư với hàm ý khẳng định kinh đô Hoa Lư như kinh đô Tràng An của nhà Hán. Từ năm 1010 vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long, cải Hoa Lư là phủ Trường An. Dưới nhiều thời đại vùng đất khu vực Ninh Bình ngày nay vẫn mang tên gọi là phủ Trường Yên hay phủ Tràng An.
Xưa vùng đất Trường Yên thuộc đất Nam Giao:
Thời Tần (246 – 207 TCN) thuộc Tượng Quận.
Thời Hán (206 TCN – 265) thuộc quận Giao Chỉ.
Trường Yên trong giai đoạn – 1009:
Từ thời Ngô, Tấn về sau thuộc Giao Châu.
Cuối thời Lương (907 – 960) thuộc huyện Trường Sơn, Châu Trường.
Thời nhà Đinh, nhà Tiền Lê (968 – 1009) thuộc Châu Trường.
Thời Lý (1010 – 1225), đổi là phủ Trường Yên sau gọi là châu Đại Hoàng. Dưới nhiều thời đại vùng đất khu vực Ninh Bình ngày nay vẫn mang tên gọi là phủ Trường Yên hay phủ Tràng An.
Phủ Trường Yên trong giai đọan 1226 – 1789 như sau:
Thời Trần (1226 – 1400) thuộc lộ Trường Yên.
Thời thuộc Minh (1407 – 1427) là huyện Lê Bình châu Trường Yên, phủ Kiến Bình.
Thời Lê (1427 – 1789), buổi đầu theo thời Trần gọi là lộ, trấn Trường Yên.
Đời Thiệu Bình (Lê Thái Tôn (1434 – 1439)) thuộc đất huyện Gia Viễn, phủ Trường Yên thuộc vào Thanh Hoa.
Thời Hồng Đức (Lê Thánh Tôn (1470 – 1497)) thuộc đất Gia Viễn, phủ Trường Yên thuộc Sơn Nam thừa tuyên.
Thời nhà Mạc (1527 – 1595) là đất phủ Trường Yên. Sau khi nhà Lê diệt nhà Mạc, lại đem lệ vào Thanh Hoa Ngoại Trấn.
Thời nhà Nguyễn, tổng Trường Yên trong giai đoạn 1802 – 1945:
Năm Gia Long thứ 5 (1806) thuộc đạo Thanh Bình, trấn Thanh Hoa.
Năm Minh Mệnh thứ 2 (Thánh Tổ Nguyễn Phúc Đản 1821) là đất tổng Trường Yên, huyện Gia Viễn, phủ Yên Khánh, đạo Ninh Bình.
Năm Minh Mệnh thứ 10 (1829), đổi đạo Ninh Bình thành trấn Ninh Bình.
Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), đổi trấn Ninh Bình thành tỉnh Ninh Bình.
Năm 1906, nhà Nguyễn lấy 4 tổng phía Nam của huyện Gia Viễn và 4 tổng phía Bắc của huyện Yên Khánh thành lập huyện Gia Khánh.
Trước cách mạng tháng Tám năm 1945, tổng Trường Yên thuộc huyện Gia Viễn.
Năm 1946, các xã thuộc tổng Trường Yên hợp nhất thành xã Tràng An.
Tháng 6 năm 1949, đổi tên xã Tràng An thành xã Gia Trường.
Năm 1954, tổng Trường Yên chia thành xã Gia Trường và xã Gia Thành thuộc huyện Gia Khánh, tỉnh Ninh Bình:
Xã Gia Thành bao gồm: Yên Thượng, Yên Thành, Chi Phong.
Xã Gia Trường bao gồm: Yên Trạch, Yên Trung, Yên Hạ.
Năm 1962, tái lập thành xã Trường Yên, huyện Gia Khánh, tỉnh Ninh Bình trên cơ sở xã Gia Trường và xã Gia Thành.
Ngày 27 tháng 12 năm 1975, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc thành lập tỉnh Hà Nam Ninh trên cơ sở tỉnh Ninh Bình và tỉnh Nam Hà. Khi đó, xã Trường Yên thuộc huyện Gia Khánh, tỉnh Hà Nam Ninh.
Ngày 27 tháng 4 năm 1977, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 125-CP về việc thành lập huyện Hoa Lư trên cơ sở hợp nhất huyện Gia Khánh và thị xã Ninh Bình. Khi đó, xã Trường Yên thuộc huyện Hoa Lư mới thành lập.
Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Quốc hội ban hành Nghị quyết về việc chia tỉnh Hà Nam Ninh thành tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh Bình. Khi đó, xã Trường Yên thuộc huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.
Ngày 10 tháng 12 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1318/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó, thành lập thành phố Hoa Lư thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở thành phố Ninh Bình và huyện Hoa Lư. Xã Trường Yên trực thuộc thành phố Hoa Lư.