stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Giao phối ở động vật

Một cặp hươu nai đang giao phối trong mùa động dục
Cá sấu là loài thể hiện tình cảm rất nhẹ nhàng
Giao phối hay còn gọi là phối giống hay là giao cấu ở động vật (Copulation) là hành vi tình dục ở động vật trong đó, một con đực thâm nhập bộ phận sinh dục của mình vào trong cơ thể của con cái, đặc biệt là thâm nhập trực tiếp vào đường sinh dục của nó để truyền tinh trùng của mình vào cơ thể con cái. Đây là một khía cạnh của hành vi giao phối, là việc giao tiếp bộ phận sinh dục ngoài của giống đực với bộ phận sinh dục của giống cái, để thụ tinh, diễn ra ở động vật phi con người, định nghĩa trong hoàn cảnh này loại trừ đối tượng là con người (vì được xem xét trong khái niệm quan hệ tình dục).
Nhiều loài động vật sống trong môi trường nước sử dụng cơ chế thụ tinh ngoài, trong khi việc thụ tinh trong có thể phát triển từ nhu cầu duy trì các giao tử trong môi trường nước từ Kỷ Ordovician Muộn. Sự thụ tinh trong với nhiều loài động vật có xương sống (như bò sát, một số loài cá và hầu hết các loài chim) xảy ra thông qua việc thâm nhập vào lỗ huyệt, được gọi là đạp mái (xem bán dương vật-hemipenis), trong khi động vật có vú giao hợp thông qua việc thâm nhập trực tiếp dương vật vào âm đạo và nhiều động vật có xương sống sinh sản hữu tính với thụ tinh bên ngoài.
Các bằng chứng khoa học cũng đang dần cho thấy động vật cũng tìm thấy cực khoái, nhìn vào các trường hợp quan hệ tình dục không dẫn đến mang bầu, ví dụ như giữa hai con đực, giữa hai con cái hoặc quan hệ ngoài mùa sinh đẻ. Nếu các loài động vật quan hệ tình dục nhiều hơn cần thiết để mang bầu, điều đó cũng thể là bằng chứng cho thấy chúng quan hệ để tìm khoái lạc hơn là mục đích duy trì nòi giống. Một sư tử cái có thể quan hệ 100 lần một ngày trong suốt một tuần với nhiều con đực. Một cách khác để nhận biết liệu có đến với tình dục vì khoái lạc, là liệu chúng có đạt cực đỉnh hay không.
Tổng quan

Ở động vật, giao cấu hầu như xảy ở thời điểm động dục (khoảng thời gian mà con cái có khả năng thụ thai cao nhất) để tăng khả năng thụ thai. Tuy nhiên, cá heo và tinh tinh được biết là quan hệ tình dục ngay cả khi con cái không động dục và thực hiện cả hành vi tình dục đồng giới. Trong hầu hết trường hợp, con người quan hệ tình dục chủ yếu là vì mục đích khoái cảm. Quan hệ tình dục ở hai loài vừa kể cũng được coi như vì mục đích khoái cảm điều đem lại sự gắn kết giữa chúng.
Con người, tinh tinh và đặc biệt là cá heo là các loài thực hiện hành vi tình dục không những vì mục đích truyền chủng mà còn để tìm kiếm khoái cảm. Cả ba loài đó đều có các thói quen tình dục khác giới thậm chí khi con cái không ở tình trạng estrus (rụng trứng), có nghĩa là thời điểm trong chu kỳ sinh đẻ của giống cái có tỷ lệ thụ thai cao nhất. Tương tự, cả ba loài đều có thói quen tình dục đồng giới.
Con người, tinh tinh và cá heo đều là các giống vật thông minh, và cách hợp tác (đực-cái) của ba loài minh chứng rằng chúng hiệu quả hơn nhiều so với bất kỳ một cá nhân đơn độc nào. Đối với con người, bonobo và cá heo, tình dục ngoài ý nghĩa truyền chủng còn có thêm các ý nghĩa chức năng xã hội. Có lẽ tình dục thúc đẩy tình thân mật giữa các cá nhân để hình thành nên các cơ cấu xã hội lớn hơn. Sự hợp tác lại dẫn tới khả năng thực hiện các nhiệm vụ tập thể lớn hơn tăng khả năng tồn tại của mỗi cá nhân trong nhóm. Ngoài ra, chúng đều thuộc nhóm có kiểu thụ tinh trong.
Phương pháp

Khi thực hiện nghi thức giao phối, hầu hết các loài đã khởi động quá trình thụ tinh trong, để điều này xảy ra, cần có một phương pháp cách thức để giống đực (nam giới, con trống) đưa, truyền tinh trùng vào đường sinh sản của giống cái (nữ giới, con mái) bao gồm việc đưa dương vật hoặc cơ quan nội tạng khác vào âm đạo (ở hầu hết các động vật có vú) hoặc đến lỗ huyệt trong các loài đơn bào, hầu hết các loài bò sát, một số loài chim, ếch lưỡng cư và một số loài cá, khủng long, cũng như trong nhiều loài động vật không có xương sống khác. Ở các loài động vật có vú, bò sát, một số loài chim, một số loài cá và một số nhóm động vật khác, điều này được thực hiện bằng cách giao phối, phối giống (giao cấu, giao hợp), theo cách này, dương vật hoặc cơ quan nội tạng khác của con đực còn gọi là cơ quan sinh dục đực sẽ được đưa (thâm nhập) vào cơ quan sinh dục cái như âm đạo hoặc lỗ huyệt (cloaca).
Ở hầu hết các loài chim, phương pháp chọc lỗ huyệt thường được sử dụng, hai con vật ấn ghép cơ quan của chúng lại với nhau trong khi truyền tinh trùng. Các loài kỳ giông, nhện, một số côn trùng và một số động vật thân mềm thực hiện thụ tinh bên trong bằng cách chuyển một lượng cơ số tinh trùng, một mẻ tinh trùng, từ con đực sang con cái. Sau khi thụ tinh, phôi được tạo ra dưới dạng trứng trong các sinh vật noãn hoặc trong các sinh vật sống, tiếp tục phát triển bên trong đường sinh sản của người mẹ để sinh ra sau này khi còn sống. Ở một số động vật như trong bọt biển thụ tinh là cơ chế thụ tinh nội bộ.
So với thụ tinh ngoài, thụ tinh trong có ưu điểm là các động vật trên cạn có các cơ quan sinh dục phục để vận chuyển tinh dịch từ cơ thể con đực sang cái, sự thụ tinh sẽ được xảy ra trong cơ thể con cái, điều này giúp cho quá trình mang thai trong cơ thể mẹ được an toàn hơn. Thụ tinh trong sẽ cho hiệu suất thụ tinh cao hơn vì tinh và phôi sẽ không bị thất lạc, bị đánh cắp như thụ tinh ngoài, tỷ lệ con non nở và sinh ra cao hơn do cơ quan sinh sản hoàn thiện hơn, thường những động vật thụ tinh trong thì số lượng con sẽ ít hơn so với thụ tinh ngoài ví dụ như những loài động vật có vú bậc cao thì chỉ đẻ mỗi lứa tối đa khoảng 9-10 con, nhiều loài chỉ 1-2 con, trong khi các loài như cá, ếch nhái mỗi lần thụ tinh đẻ đến hàng trăm, ngàn con.
Các loài > Loài chim

Chim bồ câu trống đến kỳ động dục sẽ bay lượn và tiếp cận con mái. Sau khi đã hợp nhãn chúng mới tìm chỗ kín đáo làm tình. Chim câu âu yếm, hôn hít nhau khá lâu. Sau khi đã làm tình thì chúng là một cặp không tách rời. Loài vẹt ngực trắng ở Trung Mỹ khi đến mùa, chúng ghì mỏ vào nhau, chạm lưỡi nhiều lần và khi vẹt cái ưng thuận thì vẹt đực còn mớm thức ăn cho bạn tình, sau đó chúng mới giao phối. Chim cánh cụt mỗi năm chúng chỉ giao cấu 1 lần, mỗi lần chỉ có 2–3 phút để rồi năm sau mới gặp lại.
Các loài > Lưỡng cư

Về tư thế giao phối, loài ếch được xem là hàng đầu mà loài người bắt chước không được, hai chân trước của ếch đực quặp chặt bạn tình, cả hai cùng bơi ra giữa ao, hồ, vừa bơi vừa giao phối nhiều giờ (cõng kết đôi), có người quan sát thấy chúng giao cấu tới hơn 10 giờ liên tục, cho đến khi ếch đực phóng tinh để thụ thai cho hàng ngàn quả trứng. Đến mùa sinh sản, những con cóc đi theo đôi và chúng thường rủ nhau cùng giao phối trong một diện tích hẹp sau đó cùng bảo vệ trứng khỏi kẻ thù.
Các loài > Bò sát

Rắn đuôi chuông Crotalus polystictus là loài rắn có thể kéo dài cuộc giao phối tới 22 giờ liên tục, rắn độc có tới 2 bộ phận sinh dục. Bên dự trữ làm nhiệm vụ tiếp ứng nếu bên đang hành động bị mỏi. Ở Canada, còn có một loài rắn mà các nhà sinh vật học gọi chúng là "trụy lạc". Một con rắn cái có thể làm tình với chừng 100 con đực, chúng quấn lấy nhau và thoải mái. Ở loài rắn sọc, những con rắn phát hiện bạn tình thông qua đánh hơi kích thích tố đực và cái. Chúng thường giao phối theo kiểu "tập thể", nghĩa là rất nhiều con đực (số lượng có thể lên tới 100 con) quấn xung quanh một con cái tạo thành "quả bóng" giao phối.
Thằn lằn đuôi dài không chỉ thừa một bộ phận, thằn lằn đuôi dài còn thừa luôn một nửa thế giới của chúng là những con đực. Thằn lằn đuôi dài cái có thể không cần đến bạn tình mà vẫn có thể tự sinh sản bằng cách tự tăng lượng hormone testoterone trong cơ thể. Một số con cái đóng giả làm con đực để kích thích khả năng sinh sản cho con cái khác. Rùa biển xanh hay còn được biết đến với tên gọi đồi mồi dứa nổi tiếng với những cuộc làm tình tập thể khi đến mùa sinh sản.
Cá sấu đực rất lãng mạn khi thể hiện tình cảm đối với bạn tình. Con cá sấu đực khi đến mùa giao phối sẽ tiếp cận con cái và bắt đầu thể hiện vũ khúc kết đôi, bao gồm cả cọ xát, ve vuốt vào lưng con cái, thổi bong bóng nhẹ nhàng vào má con cái và bơi xung quanh con cái để tạo sự chú ý. Cùng với những cảm xúc nhẹ nhàng này, con đực sẽ gầm vang và sử dụng âm tốc để tạo ra màn trình diễn nước, khi cả hai đã ưng ý, chũng sẽ làm cho nước trên lưng khiêu vũ
Các loài > Cá

Cá quỷ và cá chân vây đực có nhu cầu giao phối của chúng cũng đơn giản, cốt yếu là duy trì nòi giống. Sau khi sinh chỉ vài giờ, cá đực sẽ kiếm ngay một con cá cái to lớn, cắn một miếng vào phần gần sát vây bụng con cái để bám chặt vào con cái và kí sinh ở đó đến hết đời. Khi cá đực cắn vào cá cái, nó sẽ tiết ra một loại enzyme, thẩm thấu qua da và hòa vào con cái, lúc này tinh trùng cá đực có thể xâm nhập cơ thể con cái. Theo thời gian, mọi bộ phận trong con đực đều tiêu biến, chỉ còn lại tinh hoàn. Sau cùng, con đực sẽ nhanh chóng chết đi, để lại một khối lượng tinh hoàn đủ để cá cái thụ tinh. Một con cái có thể nuôi 6 cá đực ký sinh, trên thân cá cái có thể có tới 8 túi tinh hoàn.
Cá ngựa khi tán tỉnh, chúng quấn lấy đuôi nhau, bơi khắp nơi chốn và thay đổi màu sắc để thể hiện chúng đã kết đôi. Quá trình tán tỉnh của con đực với con cái có thể kéo dài một vài ngày, khi có sự đồng ý của con cái, chúng sẽ tạo thành một cặp khiêu vũ bản bốc lửa trong đại dương và điều đặc biệt là màn khiêu vũ này kéo dài tới 8 tiếng đồng hồ.
Các loài > Thân mềm

Ốc sên có bộ phận sinh dục nằm ngay trên cổ, ngay phía sau cuống mắt, bộ phận này nằm ở vị trí đặc biệt như vậy sẽ giúp chúng giao phối dễ dàng hơn thay vì để đâu đó dưới lớp vỏ nặng nề. Ốc sên là loài có cả hai cơ quan sinh dục đực, cái nhưng lại không thể tự thụ tinh. Trước khi giao phối, ốc sên bắn những mũi tên tình yêu làm bằng calcium vào tử cung của bạn tình. Chất nhầy của mũi tên cho phép nhiều tinh trùng hơn được giữ trong tử cung ốc sên, nghĩa là làm tăng khả năng sinh sản. Loài lưỡng tính như ốc sên lại lựa chọn mũi tên tình yêu trước khi giao kết. Đó là hợp chất có chứa calci, giúp bạn tình dễ tiếp nhận tinh trùng hơn được phóng ra từ một trong hai con. Đặc biệt, loài sên chuối có dương vật dài tới 15-20mm nên rất hay bị mắc kẹt trong cơ thể bạn tình, đôi khi gây ra những tình huống tồi tệ.
Mực ống phát quang Dana octopus dùng những cái vòi sắc nhọn để chọc lỗ trên cơ thể bạn tình trước khi dùng một bộ phận trông như dương vật để bơm tinh trùng vào những vết cắt. Thỏ biển thích làm tình tập thể, chúng có thể tạo thành một quần thể lớn khi duy trì nòi giống. Chỉ cần hai cá thể tiếp cận nhau, hàng chục con khác cũng sẽ xuất hiện và bám vào đó. Hàu có một dương vật dài gấp 8 lần chiều dài cơ thể và chúng cứ đung đưa đến bất cứ khi nào bắt gặp một dương vật tương tự và bắt đầu phóng tinh trùng vào đó. Nếu không thể tìm thấy mục tiêu khác trong tầm với, nó sẽ tự thụ tinh cho chính mình.
Các loài > Côn trùng

Nhện vằn đen vàng để bộ phận sinh dục của mình bị vỡ bên trong đối tác ngay trước khi tấn công và ăn thịt con đực. Loài nhện Thomise sau khi áp sát, ôm chặt bạn tình và phóng tinh liên thanh thì nó sẽ bỏ chạy ngay. Nhện góa phụ đen có quá trình giao phối của chúng cũng không kém phần kinh dị, khi lọt vào ổ tình, nhện đực sẽ ngay lập tức rung bụng lên xuống để báo hiệu cho con cái đến và ra dấu rằng mình không phải là con mồi. Tuy nhiên trong lúc cực khoái, tần suất rung của con đực sẽ thay đổi ít nhiều, khiến con cái tưởng nhầm chúng là mồi và xơi tái ngay trong khi cuộc tình đang cao trào.
Thay vì mất công tìm kiếm cơ quan sinh sản của bạn tình, rệp đực lao vào con cái rồi phóng tinh trùng vào dạ dày đối tác, tinh trùng sau đó di chuyển trong dòng máu của rệp cái rồi đi vào cơ quan tiếp nhận tinh trùng và buồng trứng đang chờ đợi. Trong quan hệ tình dục, loài có thói quen xấu như bọ cánh cứng. Đó là vì con đực có cái dương vật cực kỳ sắc nhọn nên luôn làm con cái bị thương trong lúc giao phối. Bọ cánh cứng Chauliognathus lugubris thường giao phối tập thể. Điều đặc biệt là cấu tạo mai cứng không ảnh hưởng đến khả năng giao phối của chúng. Bọ ngựa cầu nguyện ăn đầu của bạn tình trong khi giao phối, ăn đầu là giai đoạn quan trọng trong khi giao phối, vì nó giúp con đực xuất tinh nhanh hơn.
Chú thích

↑  "Females of almost all species except man will mate only during their fertile period, which is known as estrus, or heat..." Helena Curtis (1975). Biology. Worth Publishers. tr. 1065. ISBN 0879010401.
↑  
Pineda, Leslie Ernest McDonald (2003). [http://books.google.com/books?id=vyxgGoDeyj8C&pg=PA307&lpg=PA307&dq=for+most+species+mating+only+occurs+during+fertility+periods&source=web&ots=KPRmb-UXbK&sig=8SaYb3YtCIkhWve1D7Xt0Dn5_oI&hl=en McDonald's Veterinary Endocrinology and Reproduction]. Blackwell Publishing. tr. 597. ISBN 0813811066. Liên kết ngoài trong |title= (trợ giúp)
↑  “Central Park Zoo's gay penguins ignite debate”. SFGate. Truy cập 7 tháng 2 năm 2015.
1 2  Bruce Bagemihl, Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity (St. Martin's Press, 1999). ISBN 0-312-19239-8
↑  John, Gartner (ngày 15 tháng 8 năm 2006). “Animals Just Want to Have Fun”. Wired. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 1 năm 2013. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2007.
↑  Frans B. M. de Waal, "Bonobo Sex and Society", Scientific American (March 1995): 82-86. Available online at: http://songweaver.com/info/bonobos.html.
Hải cẩu đực có lối giao cấu hung bạo
Sư tử là loài giữ kỷ lục về khả năng làm tình
Một con gà trống đang đạp mái (rặp)
Rắn sọc giao phối tập thể
Cá chép đỏ đang phối giống
Cận cảnh hai con ốc sên đang giao cấu
Hai con bọ cánh cứng đang giao phối
Hai con hươu đang giao phối
Hai con vịt đang giao phối
Hai con cua đang kết đôi
Ceryx cherra

| Ceryx cherra> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Ceryx
Loài (species): C. cherra
Danh pháp hai phần
Ceryx cherra (Moore, 1879) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Syntomis cherra Moore, 1879  Syntomoides quisqualis Swinhoe, 1894 
Ceryx cherra là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Pouteria whitmorei

| Pouteria whitmorei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Sapotaceae
Chi (genus): Pouteria
Loài (species): P. whitmorei
Danh pháp hai phần
Pouteria whitmorei Vink 
Pouteria whitmorei là một loài thực vật có hoa trong họ Hồng xiêm. Loài này được Vink mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pouteria whitmorei”. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2013.
Maria Josepha của Sachsen

Maria Josepha của Sachsen (31 tháng 5 năm 1867 – 28 tháng 5 năm 1944) là mẹ của Hoàng đế Karl I của Áo và là đứa con thứ năm của Georg I của Sachsen và Maria Ana của Bồ Đào Nha.
Anomobryum concinnatum

| Anomobryum concinnatum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
Ngành:: Bryophyta
Lớp:: Bryopsida
Phân lớp:: Bryidae
Bộ:: Bryales
Họ:: Bryaceae
Chi:: Anomobryum
Loài:: A. concinnatum
Danh pháp hai phần
Anomobryum concinnatum (Spruce) A. Jaeger

Anomobryum concinnatum là một loài rêu trong họ Bryaceae. Loài này được A. Jaeger mô tả khoa học năm 1875.
Chú thích

↑  “Anomobryum concinnatum (Spruce) A.Jaeger”. www.gbif.org (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2024.
Thị trấn nông trường

Thị trấn nông trường là một thuật ngữ dùng để chỉ các thị trấn được hình thành từ những khu dân cư tập trung của các nông trường quốc doanh tại miền Bắc và miền Trung Việt Nam.
Đồi chè ở thị trấn Nông trường Mộc Châu
Các thị trấn nông trường hiện tại

| STT | Tên | Huyện | Năm thành lập | Loại đô thị |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Thị trấn Nông trường Lệ Ninh | Lệ Thủy, Quảng Bình | 1965 | V |
| 2 | Thị trấn Nông trường Thái Bình | Đình Lập, Lạng Sơn | 1965 | V |
| 3 | Thị trấn Nông trường Việt Trung | Bố Trạch, Quảng Bình | 1966 | V |
| 4 | Thị trấn Nông trường Việt Lâm | Vị Xuyên, Hà Giang | 1967 | V |
| 5 | Thị trấn Nông trường Trần Phú | Văn Chấn, Yên Bái | 1968 | V |
| 6 | Thị trấn Nông trường Liên Sơn | Văn Chấn, Yên Bái | 1970 | V |
| 7 | Thị trấn Nông trường Phong Hải | Bảo Thắng, Lào Cai | 1977 | V |
Simon Hunt (cầu thủ bóng đá)

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Ngày sinh:  17 tháng 11, 1962 (62 tuổi)
Nơi sinh:  Chester, Anh
Vị trí:  Tiền vệ
Sự nghiệp cầu thủ trẻ
Năm:  Đội
1979-1981:  Wrexham
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 1981-1984 |  Wrexham |  108 |  (18) |
| 1984-1986 |  IF Elfsborg |   |   |
| 1987-1989 |  IK Brage |   |   |
| 1990-1991 |  GAIS |  30 |  (1) |
| 1991-1993 |  IK Brage |   |   |
Sự nghiệp quản lý
Năm:  Đội
1998-1999:  IK Brage
2000:  Kalmar FF
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Simon Hunt (sinh ngày 17 tháng 11 năm 1962) là một cựu cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Anh từng thi đấu ở Anh Quốc và Thụy Điển. Gần đây ông là giám đốc tuyển trạch quốc tế tại Ipswich Town, và trước đó là giám đốc thể thao tại West Bromwich Albion.
Sự nghiệp > Sự nghiệp thi đấu

Bắt đầu sự nghiệp ở Wrexham, Hunt có hơn 100 trận cho câu lạc bộ Wales. Hunt sau đó thi đấu ở Thụy Điển cho các đội bóng IF Elfsborg, IK Brage và GAIS.
Sự nghiệp > Sự nghiệp huấn luyện

Sau khi giải nghệ, Hunt dẫn dắt đội bóng Thụy Điển IK Brage và Kalmar FF, và đã tuyển trạch cho các đội bóng Anh Ipswich Town và Derby County. Sau đó ông nằm trong sự thành công của George Burley tại đội bóng Scotland Hearts, với vị trí trợ lý huấn luyện viên và giám đốc tuyển trạch. Sau đó ông theo Burley đến Southampton với cùng vai trò, nhưng câu lạc bộ và Hunt đã không còn hợp tác với nhau ở mùa giải sau đó khi Hunt trở thành giám đốc thể thao của West Bromwich Albion. Hunt trở lại tuyển trạch quốc tế tại Ipswich Town vào tháng 6 năm 2008.
Ngày 9 tháng 6 năm 2009 có thông báo rằng Hunt sẽ rời Ipswich Town. Sự ra đi của ông là một phần của biện pháp cắt giảm chi phí sau khung cảnh của câu lạc bộ Suffolk, sau sự tiếp quản của tỷ phú Marcus Evans.
Grumman F-14 Tomcat

| F-14 Tomcat |
| --- | --- |

Một chiếc F-14D thuộc Hải quân Hoa Kỳ làm nhiệm vụ trên vùng trời Vịnh Ba Tư năm 2005.
Kiểu: Máy bay tiêm kích đánh chặn   Máy bay tiêm kích ưu thế trên không   Máy bay tiêm kích đa năng
Quốc gia chế tạo: Hoa Kỳ
Hãng sản xuất: Tập đoàn Hàng không Vũ trụ Grumman
Chuyến bay đầu tiên: 21 tháng 12 năm 1970
Bắt đầu được trang bị vào lúc: 22 tháng 9 năm 1974
Ngừng hoạt động: 22 tháng 9 năm 2006 (Hải quân Hoa Kỳ)
Tình trạng: Đang phục vụ trong Không quân Cộng hoà Hồi giáo Iran
Trang bị cho: Hải quân Hoa Kỳ  Không quân Hoàng gia Iran   Không quân Cộng hòa Hồi giáo Iran
Được chế tạo: 1969–1991
Số lượng sản xuất: 712
Giá thành: 38 triệu USD (1998)
Grumman F-14 Tomcat (Mèo đực) là một loại máy bay siêu âm cánh cụp cánh xòe 2 động cơ 2 chỗ ngồi. Trong suốt thời gian phục vụ trong Hải quân Hoa Kỳ (1972-2006), nó được sử dụng như một máy bay chiến đấu tiêm kích, dùng vào do thám, ném bom và chặn đánh trên không. Nó được phát triển sau sự thất bại của dự án General Dynamics F-111 Aardvark, nó trở thành dòng đầu tiên trong loạt máy bay chiến đấu của Hoa Kỳ được phát triển sau những trận không chiến với các máy bay Mikoyan ở Việt Nam.
F-14 được đưa vào sử dụng trong Hải quân Hoa Kỳ năm 1972, thay thế cho McDonnell Douglas F-4 Phantom II. Nó được rút khỏi biên chế của Hải quân Hoa Kỳ vào 22 tháng 9 năm 2006, và được thay thế bởi Boeing F/A-18E/F Super Hornet.
F-14 từng được xuất khẩu cho Vương quốc Iran năm 1976, khi đó vẫn là một đồng minh thân thiết của Hoa Kỳ. Về sau, số máy bay này được Không quân Cộng hòa Hồi giáo Iran tiếp quản và sử dụng cho đến năm 2006 thì bị loại bỏ do đã cũ và không có phụ tùng thay thế. Trong cuộc chiến Iraq - Iran (1980-1988), Iran tuyên bố F-14 của họ đã bắn rơi 160 máy bay các loại của Iraq (tuy nhiên nhà nghiên cứu Tom Cooper cho biết con số này là phóng đại, thành tích thực tế là khoảng 55 chiếc), đổi lại là 16 chiếc F-14 của Iran đã bị rơi.
Lịch sử hoạt động > Sự thay thế cho F-14

Khi F-14 được phát triển, người ta đã lựa chọn nó vì trọng lượng của nó thay cho chiếc F-111B nặng xấp xỉ 80.000 lb. Tuy vậy, F-14 vẫn có một kích thước lớn và giá tiền khá cao vào thời điểm đó. Chương trình thí nghiệm máy bay chiến đấu Hải quân được khôi phục lại năm 1970, với mục đích hạ thấp giá thành thay thế cho F-4 Phantom và A-7 trong các phi đoàn của Hải quân. Và mẫu thiết kế F/A-18 Hornet đã nổi lên là một máy bay chiến đấu có đủ khả năng đáp ứng mọi yêu cầu.
Bộ Hải quân Hoa Kỳ đã không chấp nhận đề xuất của Grumman nâng cấp F-14 lên kiểu D, một kiểu máy bay của thế kỷ 21. Thay vào đó, Hải quân chọn F/A-18E/F làm vai trò bảo vệ trên không và tấn công thay thế cho F-14.
Lịch sử hoạt động > Sự nghỉ hưu của F-14

F-14 đã hoàn thành nhiệm vụ của nó khi rút khỏi biên chế của Hải quân. Một số nhỏ được giữ lại phục vụ đến năm 2008 nhưng cũng gặp không ít công kích. Tại thời điểm 2005, tất cả máy bay F-14A và F-14B đã rút ra khỏi biên chế, chỉ còn 2 phi đoàn VF-31 Tomcatters và VF-213 Black Lions với những chiếc F-14 thuộc lớp D, phục vụ đến hết ngày 10 tháng 3 năm 2006 tại sân bay hải quân Oceana.
Nhiệm vụ cuối cùng của F-14 được hoàn thành vào ngày 8 tháng 2 năm 2006, khi 2 chiếc F-14 cất cánh từ tàu sân bay USS ''Theodore Roosevelt'' để thực hiện phi vụ thả bom ở Iraq. Những chiếc máy bay thực hiện nhiệm vụ ném bom cuối cùng là những chiếc F-14D được lái bởi trung tá Bill Frank thuộc phi đoàn VF-31, và chiếc được lái bởi đại úy William G. Sizemore thuộc phi đoàn VF-213. Trong suối quá trình được triển khai trên tàu USS Theodore Roosevelt, VF-31 và VF-213 cùng hoàn thành 1.163 chuyến bay làm nhiệm vụ với tổng số 6.876 giờ bay, sử dụng 9.500 pounds vũ khí trong quá trình bay do thám, giám sát trên không trong Chiến dịch Iraq tự do. Vào ngày 10 tháng 3 năm 2006, 22 chiếc F-14 đáp cánh xuống sân bay hải quân Oceana, nơi triển khai đội hình chiến đấu lần cuối cùng của F-14. Các phi công và sĩ quan rada (RIO-radar intercept officers) F-14 được đào tạo chuyển tiếp sang sử dụng loại F/A-18. Sau ngày 22 tháng 9 năm 2006, các máy bay F-14 về vườn tại Davis-Monthan "Boneyard".
Các biến thể

Có tất cả 712 chiếc F-14 được sản xuất từ năm 1969 đến năm 1991 tại xưởng sản xuất của Grumman tại Bethpage, Long Island, New York.
YF-14A: mẫu thử đầu tiên và dựa vào nó để sản xuất 12 chiếc đầu.
F-14A: phiên bản máy bay đánh chặn trong mọi thời tiết 2 chỗ cho hải quân Hoa Kỳ. Sự cải tiến đã thêm vào khả năng mang theo nhiều vũ khí hơn. 545 chiếc F-14A đã được cung cấp cho hải quân Hoa Kỳ và 79 chiếc cho Iran. 102 chiếc F-14A cuối cùng được cung cấp với động cơ cải tiến TF30-P-414A. Thêm vào đó chiếc F-14A thứ 80 được chế tạo cho Iran, nhưng đã chuyển giao cho hải quân Hoa Kỳ.
F-14A+ hay F-14B: bản cải tiến với động cơ GE F110-400. Rất nhiều thiết bị điện tử đã được trang bị. 38 máy bay mới được sản xuất và 48 chiếc F-14A được cải tiến thành phiên bản F-14B. Vào những năm 1990, 67 chiếc F-14B được bảo dưỡng để tăng tuổi thọ, cải tiến hệ thống tấn công và hệ thống bảo vệ điện tử.
F-14D Super Tomcat: bản cải tiến cuối cùng của F-14. Động cơ TF-30 cũ được thay thế bằng động cơ GE F110-400, giống như F-14B. Hơn nữa F-14D có hệ thống điện tử hoàn toàn mới, buồng lái mới và thay thế rada AWG-9 bằng rada mới APG-71. 37 chiếc đã được sản xuất và 18 chiếc F-14A đã được nâng cấp thành phiên bản D.