stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
ZPU
Lịch sử

Dòng vũ khí này được sử dụng trong chiến tranh Triều Tiên bởi lực lượng Trung Quốc và Triều Tiên. Ở chiến tranh Việt Nam, ZPU đã trở thành một trong những thứ nguy hiểm nhất đe dọa của các phi công trực thăng. Sau này, Morocco và Mặt trận Polisario trong Chiến tranh Tây Sahara. Quân đội Iraq đã sử dụng hệ thống ZPU trong chiến dịch Bão táp Sa mạc và trong chiến dịch Tự do Iraq. Năm 1974, các khẩu đội pháo binh Vệ binh Quốc gia Síp đã sử dụng ZPU-2 của họ để chống lại lực lượng không quân Thổ Nhĩ Kỳ. Quân đội Nga sau này đã thay thế hệ thống ZPU bằng hệ thống ZU-23 23 mm mới hơn, mạnh mẽ hơn.
Trong Nội chiến Liban, dân quân Liban đã gắn ZPU-2 và ZPU-4 trên nhiều phương tiện khác nhau, chẳng hạn như xe bọc thép chở quân M113, làm phương tiện hỗ trợ.
ZPU đã được cả hai chuyến tuyến sử dụng rộng rãi trong Nội chiến Libya, Nội chiến Syria và Nội chiến Yemen, thường được gắn sau thùng các xe bán tải. Loại vũ khí này được cho là đã bắn hạ một số máy bay trực thăng của Không quân Syria.
Ở Triều Tiên, hệ thống ZPU đã được cải tiến để có thể được điều khiển tự động bằng MR-104 "Drum Tilt". Hệ thống này có thể hoạt động độc lập mà không cần người điều khiển.
Trong cuộc chiến tranh Donbas, ZPU được ghi nhận là sử dụng bởi lực lượng ly khai Ukraine thân Nga.
Công ty Excalibur Army của Séc đã phát triển hệ thống MR-2 Viktor gồm ZPU-2  trang bị kính ngắm ngày/đêm trên khung gầm xe bán tải được nâng cấp hệ thống treo gia cố và thân xe được sửa đổi. Công ty này đã cung cấp một số lượng Viktor cho Ukraine vào cuối năm 2022 trong chiến tranh Nga-Ukraine để chống lại các mục tiêu trên không ở độ cao thấp, đặc biệt là các máy bay không người lái.
Đạn dược

API (BS.41): Đạn bọc kim loại có lõi bằng Wolfram carbide. Đạn có khối lượng 64,4 g (2,27 oz), sơ tốc đầu nòng khoảng 1000 m/s (3,281 ft/s). Độ xuyên giáp ở khoảng cách 500 m (550 yd) là 32 mm (1,3 in) giáp thép đồng nhất ở góc 90 độ.
API-T (BZT): Đạn bọc kim loại có lõi bằng thép. Đạn có khối lượng 59,56 g (2,101 oz), sơ tốc đầu nòng là 1,005 m/s (3,297 ft/s). Phần vạch đường có thể cháy sáng đi xa tới 2.000 m (2.200 yd).
I-T (ZP): "Gây cháy tức thời". Là loại đạn gây cháy khi vừa rời nòng, viên đạn sẽ tự đốt cháy chính nó. Khi gặp mục tiêu dễ cháy, đạn sẽ bắt lửa gây cháy. Đạn có khối lượng 60,0 g (2,12 oz).
Ngày nay, đạn dược được cung cấp với số lượng khổng lồ vởi Bulgaria, Trung Quốc, Ai Cập, Ba Lan và Romania.
Các biến thể

ZPU-4
Type 56: Phiên bản Trung Quốc.
MR-4: Phiên bản nội địa của Romania, được gắn 2 bánh để có thể kéo đi.
PKM-4: Cách gọi riêng của Ba Lan.
ZPU-2
Type 58: Phiên bản Trung Quốc.
PKM-2: Phiên bản Ba Lan.
ZU-2
ZPU-1
Type 75 và Type 75-1: Phiên bản Trung Quốc.
BTR-40A SPAAG: Xe bọc thép chở quân BTR-40 với dàn ZPU-2 gắn trên nóc. Bắt đầu được biên chế vào năm 1950.
BTR-152A SPAAG: Xe bọc thép chở quân BTR-152 với dàn ZPU-2 gắn trên nóc. Bắt đầu được biên chế vào năm 1952.
Cấu hình

| Mẫu | ZPU-1 | ZPU-2 | ZU-2 | ZPU-4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Số nòng súng | 1 | 2 | 2 | 4 |
| Trọng lượng (khi di chuyển) | 413 kg (910 lb) | 994 kg (2,191 lb) | 649 kg (1,430 lb) | 1,810 kg (3,990 lb) |
| Trọng lượng (khi tác chiến) | 413 kg (910 lb) | 639 kg (1,408 lb) | 621 kg (1,369 lb) | 1,810 kg (3,990 lb) |
| Chiều dài (khi di chuyển) | 3,44 m (11 ft 3 in) | 3,54 m (11 ft 7 in) | 3,87 m (12 ft 8 in) | 4,53 m (14 ft 10 in) |
| Chiều rộng (khi di chuyển) | 1,62 m (5 ft 4 in) | 1,92 m (6 ft 4 in) | 1,37 m (4 ft 6 in) | 1,72 m (5 ft 8 in) |
| Chiều cao (khi di chuyển) | 1,34 m (4 ft 5 in) | 1,83 m (6 ft 0 in)) | 1,1 m (3 ft 7 in) | 2,13 m (7 ft 0 in) |
| Nâng/hạ nòng | +88 °/−8 ° | +90 °/−7 ° | +85 °/−15 ° | +90 °/−10 ° |
Xoay độ: 360 °
Khoảng cách tối đa: 8,000 m (8,750 yds)
Độ cao tối đa: 5,000 m (16,400 ft)
Độ cao hiệu quả: 1,400 m (4,590 ft)
| Cơ số đạn | 1,200 | 2,400 | 2,400 | 4,800 |
| Kíp vận hành | 4 | 5 | 5 | 5 |
Sử dụng

Afghanistan
Albania - 336
Algeria – 100 (40 ZPU-4 và 60 ZPU-2)
Angola
Bangladesh Type-56
Benin
Bulgaria
Burkina Faso
Burundi – 15
Cambodia
Cameroon - 18
Cape Verde - 18
Chad
China
Congo-Brazzaville
Congo-Kinshasa - 12
Croatia
Cuba
Cyprus
Czechoslovakia
Djibouti
East Germany − Được sử dụng bởi các Nhóm Chiến đấu của Giai cấp Công nhân
East Timor
Egypt
Ethiopia
Gabon
Ghana - 4+
Guinea
Guinea-Bissau
Hungary
Iran
Iraq
Islamic State
Israel
Kenya
Laos
Latvia – 2
Lebanon
Libya
Madagascar – 50
Malawi – 40
Mali
Malta – 50
Mauritania – 12
Mongolia
Morocco – 19
Mozambique
Myanmar
Namibia
Nepal – 36
Nicaragua
North Korea
Pakistan
Panama
People's Defense Units (YPG): ZPU-4
Poland
Qatar – ZPU-2
Romania
Russia
Western Sahara (SADR) – ZPU-2 và ZPU-4
São Tomé and Príncipe
Seychelles
Somalia
South Africa
Liên Xô
Sri Lanka
Sudan
Syria
Tanzania – 21
Togo – 38
Transnistria
Uganda
Ukraina
Vietnam
Yemen – ZPU-1, ZPU-2 và ZPU-4
Yugoslavia
Zambia
Zimbabwe – 36
Chiến tranh

ZPU đã được sử dụng trong các cuộc xung đột:
Chiến tranh Triều Tiên
Hoa Kỳ xâm lược Panama
Chiến tranh Việt Nam
Chiến tranh Yom Kippur
Chiến tranh du kích Rhodesia
Xung đột Tây Sahara
Nội chiến Angola
Nội chiến Campuchia
Nội chiến Liban
Chiến tranh Liên Xô–Afghanistan
Chiến tranh giành độc lập Namibia
Nội chiến Somali
Chiến tranh Vùng Vịnh
Nội chiến Gruzia
Xung đột Nam Lebanon (1985-2000)
Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất
Nội chiến Congo thứ hai
Chiến tranh Chechnya lần thứ hai
Chiến tranh Afghanistan (2001–2021)
Chiến tranh Iraq (2003-2011)
Chiến tranh Liban 2006
Chiến tranh Nam Ossetia
Nội chiến Libya lần thứ nhất
Xung đột Sudan ở Nam Kordofan và Blue Nile
Nội chiến Syria
Nội chiến Libya lần thứ 2
Chiến tranh Donbas
Nội chiến Yemen (2015–nay)
Can thiệp của Ả Rập Xê Út ở Yemen
Chiến tranh Nga – Ukraina
Thư viện

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| M-4, "ZPU" đời đầu với 4 khẩu 7,62mm PM M1910 | ZPU-4 của Iraq thu giữ trong Chiến dịch Bão táp Sa mạc | ZPU-1 tại Bảo tàng Batey ha-Osef, Tel Aviv, Israel |
Một xe bán tải của quân Libian với ZU-2 phía sau.
Một bệ ZPU-4 nguyên mẫu.
Bản đồ các quốc gia sử dụng.
Một dàn ZPU-2 trên tàu hải quân của Triều Tiên bị Lực dượng Bảo vệ Bờ biển Nhật Bản đánh chìm trong Trận Amami-Ōshima.
Một nhóm lính Ukraina và ZPU-1
Trichotosia calvescens

| Trichotosia calvescens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Trichotosia
Loài (species): T. calvescens
Danh pháp hai phần
Trichotosia calvescens Ridl. 
Trichotosia calvescens là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Ridl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1926.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trichotosia calvescens”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Glaucosciadium insigne

| Glaucosciadium insigne> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Apiales
Họ (familia): Apiaceae
Chi (genus): Glaucosciadium
Loài (species): G. insigne
Danh pháp hai phần
Glaucosciadium insigne (Pimenov & Maassoumi) Spalik & S.R.Downie, 2008 
Glaucosciadium insigne là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tán. Loài này được (Pimenov & Maassoumi) Spalik & S.R.Downie mô tả khoa học đầu tiên năm 2008.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Glaucosciadium insigne”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Biểu tình phản đối Donald Trump

Các cuộc phản đối chống lại Donald Trump đã xảy ra trên khắp nước Mỹ trong năm 2015 và 2016 trong chiến dịch tranh cử tổng thống Hoa Kỳ 2016 và sau chiến thắng của Trump.
Trong chiến dịch tranh cử tổng thống của ông, những người biểu tình đôi khi dược dẫn đầu bởi các nhà hoạt động, người tổ chức cuộc biểu tình bên trong các đại hội của Trump, đôi khi có kêu gọi chấm dứt các mit tinh lớn này, và bị thúc đẩy bởi ngôn ngữ gây kích động được sử dụng bởi Trump, những người phản đối bắt đầu tham dự các cuộc biểu tình của mình trưng bày những biểu ngữ và làm gián đoạn các nghi lễ.
Theo sau Trump chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống, sinh viên và các nhà hoạt động có tổ chức các cuộc phản đối lớn tại một số thành phố lớn trên khắp Hoa Kỳ, với hàng trăm ngàn người Mỹ tham gia. Các cuộc tranh luận xung quanh hệ thống đại cử tri Hoa Kỳ xảy ra sau cuộc bầu cử kể từ khi bà Hillary Clinton đã thắng phiếu phổ thông, mặc dù chỉ ở một biên độ nhỏ. Những người gièm pha hệ thống tuyên bố rằng phiếu phổ thông đại diện cho cả quốc gia như một toàn thể, trong khi những người ủng hộ bảo thủ của hệ thống đại cử tri cho là hệ thống này có hiệu quả vì nó ngăn chặn các ứng viên không chỉ tập trung vào các khu vực đô thị lớn để kiếm phiếu. Những người biểu tình phản đối hệ thống đại cử tri và hỗ trợ các phiếu phổ thông hô vang, rằng Trump "không phải là tổng thống của tôi" (not my president), với một số kêu gọi thẳng, đòi ám sát tổng thống được bầu.
Nguyên nhân

Trong cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ, 2016, Ứng cử viên Đảng Cộng hòa Donald Trump bất ngờ chiến thắng trước bà Hillary Clinton của Đảng Dân chủ với số phiếu Đại cử tri áp đảo nhưng lại thua đến khoảng 1 triệu phiếu phổ thông.
Trước đó, ông Trump được coi là một ứng viên phân biệt tôn giáo, cực đoan, thiếu tôn trọng phụ nữ và nhiều chính sách bảo thủ và dân túy nên việc ông này chiến thắng trở nên khó chấp nhận.
Phản đối hậu bầu cử

Sau thông báo chiến thắng của Trump về cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ 2016, các cuộc biểu tình lớn bùng nổ ra trên khắp Hoa Kỳ, với sự phản đối quốc tế diễn ra tại Philippines, Anh, Đức, Canada và Bỉ. Những người phản đối giơ cao khẩu hiệu và hô vang "Không phải tổng thống của tôi". Phong trào được tổ chức trên Twitter với hashtags # Anti-trump và #NotMyPresident.
Ngày 9 tháng 11 năm 2016, đơn kiến nghị được lập trên trang web change.org, sau khi Donald Trump đắc cử tổng thống. Đơn kêu gọi Đại cử tri Đoàn bỏ qua kết quả bầu cử vừa rồi và trực tiếp bỏ phiếu bầu cho bà Hillary Clinton làm tổng thống. Tính đến ngày 11 tháng 11 năm 2016, đã có hơn 2,4 triệu người ký vào đơn này.
Phản đối hậu bầu cử > Tháng 11 > Ngày 9 tháng 11

Các cuộc phản đối xảy ra tại các thành phố dưới đây:
Atlanta, Georgia
Ann Arbor, Michigan
Chicago, Illinois,những người phản đối chận cổng vào Trump International Hotel and Tower
Cleveland, Ohio
Dallas, Texas
Des Moines, Iowa
Detroit, Michigan
Houston, Texas
Las Vegas, Nevada
Los Angeles, California
Miami, Florida
Oakland, California
Omaha, Nebraska
Philadelphia, Pennsylvania
Phoenix, Arizona
Portland, Maine
Portland, Oregon
Reno, Nevada
Richmond, Virginia
San Diego, California
San Francisco, California
San Jose, California
Salt Lake City, Utah
Seattle, Washington
Washington, D.C.
Winston-Salem, North Carolina
Phản đối chung quanh Trump Tower Chicago vào ngày 9 tháng 11 năm 2016
Phản đối ở Oakland, California
Phản đối ở University of California, Los Angeles
Phản đối ở Austin, Texas
Phản đối cũng xảy ra tại một số các đại học khác nhau, bao gồm:
Arizona State University
California State University, Channel Islands
Chapman University
Hampshire College
Illinois State University
University of California, Davis
University of California, Santa Cruz
University of Kentucky
University of Michigan
University of Pittsburgh
Học sinh trường trung học và sinh viên đại học bước ra khỏi lớp để phản đối. Các cuộc biểu tình xảy ra yên bình hầu hết ở mọi nơi, mặc dù trong một số cuộc biểu tình đã được cho nổi lửa, đốt cháy cờ, nhiều người la lên những câu khiếm nhã về Trump, và một Trump Pinata đã bị đốt cháy. Một số người nổi tiếng như Madonna, Cher và Lady Gaga đã tham gia phản đối ở New York. Một số người biểu tình chặn đường cao tốc ở Los Angeles và Portland, Oregon và bị giải tán bởi cảnh sát trong những giờ đầu vào buổi sáng. Trong một số thành phố các người phản đối đã bị giải tán bằng đạn cao su, bình xịt hơi cay và các túi đậu bắn bởi cảnh sát. Trong khi các cuộc biểu tình kết thúc lúc 3:00 ở New York, có những lời kêu gọi tiếp tục biểu tình trong những ngày tới.
Phản đối hậu bầu cử > Tháng 11 > Ngày 10 tháng 11

Các cuộc phản đối xảy ra tại các thành phố dưới đây:
Ann Arbor, Michigan
Atlanta, Georgia
Baltimore, Maryland
Berkeley, California
Boise, Idaho
Charlotte, North Carolina
Chicago, Illinois
Columbus, Ohio
Dallas, Texas
Denver, Colorado
Detroit, Michigan
Fargo, North Dakota
Grand Rapids, Michigan
Greensboro, North Carolina
Hampton, Virginia
Houston, Texas
Louisville, Kentucky
Los Angeles, California
Madison, Wisconsin
Milwaukee, Wisconsin
Minneapolis, Minnesota
New Orleans, Louisiana
New York City, New York
Oakland, California
Philadelphia, Pennsylvania
Pittsburg, California
Portland, Oregon
Richmond, Virginia
San Francisco, California
Santa Ana, California
Santa Rosa, California
Tampa, Florida
Phản đối cũng xảy ra tại một số các đại học khác nhau, bao gồm:
Emory & Henry College
San Diego State University
Texas State University
University of California, Los Angeles
University of California, Santa Barbara
University of Minnesota
University of Southern California
University of Tennessee.
University of Wisconsin, Eau Claire
Phản đối hậu bầu cử > Tháng 11 > Ngày 11 tháng 11

Các cuộc phản đối xảy ra tại các thành phố dưới đây:
Anchorage, Alaska
Asheville, North Carolina
Atlanta, Georgia
Bakersfield, California
Burlington, Vermont
Columbia, South Carolina
Columbus, Ohio
Dallas, Texas
Dayton, Ohio
Denver, Colorado
Des Moines, Iowa
El Paso, Texas
Eugene, Oregon
Fort Worth, Texas
Grand Rapids, Michigan
Iowa City, Iowa
Kansas City, Missouri
Los Angeles, California
Memphis, Tennessee
Miami, Florida
Minneapolis, Minnesota
Nashville, Tennessee
New Haven, Connecticut
New York, New York
Norfolk, Virginia
Olympia, Washington
Omaha, Nebraska
Orlando, Florida
Portland, Oregon
Raleigh, North Carolina
Richmond, Virginia
Rochester, New York
Royal Oak, Michigan
San Antonio, Texas
San Diego, California
Santa Cruz, California
Phản đối cũng xảy ra tại một số các đại học khác nhau, bao gồm:
Columbia University
Ohio State University
Rutgers University
State University of New York at New Paltz
Syracuse University
Texas State University
University of Massachusetts Amherst
University of Maryland, Baltimore County
University of Miami
University of North Carolina, Greensboro
University of North Carolina, Wilmington
University of Pacific
University of Rochester
Vanderbilt University
Virginia Commonwealth University
Wayne State University
Wesleyan University
Phản đối hậu bầu cử > Tháng 11 > Ngày 12 tháng 11

Albany, New York
Bend, Oregon
Berkeley, California
Birmingham, Alabama
Boise, Idaho
Charleston, South Carolina
Chattanooga, Tennessee
Cincinnati, Ohio
Fresno, California
Indianapolis, Indiana
Knoxville, Tennessee
Las Vegas, Nevada
Lexington, Kentucky
Long Beach, California
Manchester, New Hampshire
Melbourne, Florida
Mobile, Alabama
Olympia, Washington
Palm Springs, California
Phoenix, Arizona
Portland, Maine
Portland, Oregon
Providence, Rhode Island
Salt Lake City, Utah
San Antonio, Texas
San Luis Obispo, California
Santa Fe, New Mexico
Tempe, Arizona
Tucson, Arizona
Toledo, Ohio
Washington, D.C.
Worcester, Massachusetts
Phản đối hậu bầu cử > Tháng 11 > Ngày 13 tháng 11

Austin, Texas
Berkeley, California
Buffalo, New York
Chicago, Illinois
Colorado Springs, Colorado
Denver, Colorado
Durango, Colorado
Erie, Pennsylvania
Fort Collins, Colorado
Fort Lauderdale, Florida
Honolulu, Hawaii
Los Angeles, California
Manchester, New Hampshire
Miami, Florida
New Haven, Connecticut
New York City, New York
Oakland, California
Philadelphia, Pennsylvania
Pittsburgh, Pennsylvania
Royal Oak, Michigan
Sacramento, California
St. Louis, Missouri
St. Petersburg, Florida
Santa Ana, California
San Francisco, California
Springfield, Massachusetts
Tulsa, Oklahoma
Wichita, Kansas
Phản ứng

Một cuộc phản đối lớn được hình thành ngày 9 tháng 11 kéo dài nhiều dãy nhà dọc theo đại lộ  Manhattan's 5th, tập trung vào Trump Tower.
Gene Cernan

"Cernan" đổi hướng tới đây. Đối với tiểu hành tinh được đặt theo tên ông, xem 12790 Cernan. Đối với địa danh ở Pháp, xem Cernans.
| Gene Cernan |
| --- | --- |
Cernan năm 1969
Sinh: Eugene Andrew Cernan (1934-03-14)14 tháng 3, 1934 Chicago, Illinois, Hoa Kỳ
Mất: 16 tháng 1, 2017(2017-01-16) (82 tuổi) Houston, Texas, Hoa Kỳ
Nơi an nghỉ: Texas State Cemetery
Học vị: Đại học Purdue (BS) Trường Sau đại học Hải quân (MS)
Phối ngẫu: Barbara Jean Artchley (cưới 1961⁠–⁠ld.1981) Janis Ellen Jones (cưới 1987)
Con cái: 1
Giải thưởng: Astronaut Badge (2) Distinguished Flying Cross NASA Distinguished Service Medal
Website: Website chính thức
Sự nghiệp chinh phục không gian
Phi hành gia NASA
Cấp bậc: Đại tá, USN
Thời gian trong không gian: 23d 14h 15m
Tuyển chọn: NASA Group 3 (1963)
Số lần EVA tổng cộng: 4
Thời gian EVA tổng cộng: 24h 11m
Sứ mệnh: Gemini 9A Apollo 10 Apollo 17
Phù hiệu sứ mệnh:   
Nghỉ hưu: 1 tháng 7 năm 1976
 
Chữ ký

Eugene Andrew Cernan (/ˈsɜːrnən/; 14 tháng 3 năm 1934 – 16 tháng 1 năm 2017) là một phi hành gia, phi công hải quân, kỹ sư điện, kỹ sư hàng không vũ trụ và phi công chiến đấu người Mỹ. Thông qua sứ mệnh Apollo 17, Cernan là người thứ 11 đặt chân lên Mặt Trăng. Khi quay trở lại Mô-đun Mặt Trăng Apollo sau Harrison Schmitt trong lần thứ ba và cũng là lần cuối cùng thám hiểm vệ tinh tự nhiên của Trái Đất, ông đã trở thành người gần đây nhất đặt chân lên thiên thể ấy.
Trước khi trở thành phi hành gia, Cernan tốt nghiệp với bằng Cử nhân Khoa học chuyên ngành kỹ thuật điện tại Đại học Purdue ở Indiana và gia nhập Hải quân Hoa Kỳ thông qua Quân đoàn Huấn luyện Sĩ quan Dự bị Hải quân (NROTC). Sau khi hoàn thành khóa đào tạo bay, ông được cấp bằng phi công hải quân và phục vụ với vai trò phi công chiến đấu. Năm 1963, Cernan trở thành Thạc sĩ Khoa học ngành kỹ thuật hàng không tại Trường Sau Đại học Hải quân Hoa Kỳ. Ông nghỉ hưu ở Hải quân vào năm 1976 với cấp bậc đại tá (captain).
Cernan đã du hành vào không gian ba lần và lên Mặt Trăng hai lần: một với tư cách phi công của Gemini 9A vào tháng 6 năm 1966, một với tư cách phi công mô-đun Mặt Trăng của Apollo 10 vào tháng 5 năm 1969, và một với tư cách chỉ huy của Apollo 17 vào tháng 12 năm 1972, cuộc đổ bộ cuối cùng lên Mặt Trăng trong chương trình Apollo. Cernan cũng là thành viên phi hành đoàn dự phòng cho các sứ mệnh không gian Gemini 12, Apollo 7 và Apollo 14.
Tiểu sử > Đầu đời

Cernan chào đời ngày 14 tháng 3 năm 1934 tại Chicago, Illinois và là con trai của Andrew George Cernan (1904–1967) với Rose Cernan (nhũ danh Cihlar; 1898–1991). Cha của ông là người gốc Slovakia còn mẹ là người gốc Séc. Ông có một người chị gái tên Dolores Ann (1929–2019). Cernan lớn lên ở các thị trấn Bellwood và Maywood ở Illinois, từng là một thiếu sinh Hướng đạo và đạt tới cấp bậc Hạng Nhì (Second Class). Sau khi theo học tại Trường Tiểu học McKinley ở Bellwood rồi tốt nghiệp Trường Trung học phổ thông Proviso Township ở Maywood vào năm 1952, nam phi hành gia theo học tại Đại học Purdue và gia nhập hội sinh viên Phi Gamma Delta với vai trò thủ quỹ. Tại Purdue, Cernan đã trở thành chủ tịch của Quarterdeck Society và Scabbard and Blade, đồng thời là thành viên hội danh dự kỹ thuật Tau Beta Pi. Ông cũng tham gia ủy ban vũ hội quân đội và gia nhập hội danh dự lãnh đạo Skull and Crescent. Sau khi hoàn thành năm thứ hai, Cernan đã được trao học bổng bán phần ROTC của Hải quân, trong đó yêu cầu ông phải phục vụ trên tàu USS Roanoke giữa năm ba và năm cuối. Năm 1956, Cernan nhận bằng Cử nhân Khoa học chuyên ngành kỹ thuật điện với điểm trung bình cuối cùng là 5,1 trên 6,0.
Tiểu sử > Phục vụ tại Hải quân

Thông qua chương trình Quân đoàn Huấn luyện Sĩ quan Dự bị Hải quân (NROTC) tại Purdue, Cernan đã được phong hàm thiếu úy Hải quân và bố trí nhiệm vụ trên tàu USS Saipan. Cernan sau đó chính thức gia nhập quân đội và tham gia khóa huấn luyện bay tại Whiting Field ở Florida, Barron Field, NAS Corpus Christi ở Texas, và NAS Memphis ở Tennessee. Với việc hoàn tất chương trình đào tạo trên các máy bay T-28 Trojan, T-33 Shooting Star và F9F Panther, Cernan trở thành phi công hải quân; ông được giao lái máy bay phản lực FJ-4 Fury và A-4 Skyhawk trong các phi đội tấn công 126 và 113. Sau khi thực hiện nhiệm vụ tại NAS Miramar ở California, ông đã hoàn thành chương trình học tại Trường Sau đại học Hải quân vào năm 1963 với bằng Thạc sĩ Khoa học về kỹ thuật hàng không.
Trong suốt sự nghiệp hải quân của mình, Cernan tích lũy hơn 5.000 giờ bay, bao gồm 4.800 giờ lái máy bay phản lực. Ông cũng đã thực hiện ít nhất 200 lần hạ cánh thành công trên tàu sân bay.
Tiểu sử > Sự nghiệp tại NASA

Vào tháng 10 năm 1963, Cernan được NASA lựa chọn vào nhóm phi hành gia thứ ba để gia nhập các chương trình không gian Gemini và Apollo.
Tiểu sử > Sự nghiệp tại NASA > Chương trình Gemini

Cùng với Thomas Stafford, ban đầu Cernan được chọn làm phi công dự phòng cho Gemini 9. Khi phi hành đoàn chính của sứ mệnh này gồm Elliot See và Charles Bassett thiệt mạng trong vụ tai nạn máy bay NASA T-38A "901" (số hiệu USAF 63–8181) tại Lambert Field, Missouri vào ngày 28 tháng 2 năm 1966, phi hành đoàn dự phòng đã trở thành phi hành đoàn chính – điều lần đầu tiên xảy ra trong lịch sử NASA. Gemini 9A đã gặp phải một số vấn đề; phương tiện mục tiêu ban đầu đã phát nổ trong quá trình phóng và việc ghép nối theo kế hoạch với mục tiêu thay thế trở nên bất khả thi do lớp vỏ bảo vệ không tách ra được sau khi phóng. Phi hành đoàn đã thực hiện một cuộc gặp gỡ (rendezvous) mô phỏng các thủ tục sẽ được sử dụng trong sứ mệnh Apollo 10; cuộc gặp gỡ quang học (optical rendezvous) đầu tiên và cuộc gặp gỡ khi hủy bỏ nhiệm vụ trên quỹ đạo Mặt Trăng (lunar-orbit-abort rendezvous). Cernan là người thực hiện chuyến EVA thứ hai của Mỹ, hay chuyến đi bộ ngoài không gian thứ ba, nhưng tình trạng gắng sức quá mức do thiếu thiết bị kiểm soát chân tay đã ngăn cản việc thử nghiệm Astronaut Maneuvering Unit và buộc phải kết thúc sớm chuyến đi bộ vũ trụ. Cernan cũng là phi công dự phòng cho nhiệm vụ Gemini 12.
Tiểu sử > Sự nghiệp tại NASA > Chương trình Apollo

Bài chi tiết: Apollo 10 và Apollo 17
Tiểu sử > Sự nghiệp tại NASA > Chương trình Apollo > Apollo 10

Cernan đã được bổ nhiệm làm phi công mô-đun Mặt Trăng dự phòng của Apollo 7 – mặc dù chuyến bay đó không mang theo mô-đun Mặt Trăng. Theo trình tự luân phiên phi hành đoàn, ông trở thành Phi công Mô-đun Mặt Trăng trên Apollo 10 – cuộc tổng duyệt cuối cùng cho chuyến hạ cánh đầu tiên xuống Mặt Trăng của chương trình Apollo – diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26 tháng 5 năm 1969.
Trong sứ mệnh Apollo 10, Cernan và Chỉ huy Tom Stafford đã lái Mô-đun Mặt Trăng Snoopy trên quỹ đạo vệ tinh tự nhiên của Trái Đất đến độ cao cách bề mặt 8,5 hải lý (15,7 km) và thực hiện thành công mọi giai đoạn đổ bộ Mặt Trăng cho đến bước hạ cánh cuối cùng bằng động cơ. Điều này cung cấp cho các nhà hoạch định của NASA kiến thức quan trọng về hệ thống kỹ thuật và điều kiện hấp dẫn của Mặt Trăng để Apollo 11 có thể hạ cánh xuống thiên thể này hai tháng sau đó. Apollo 10 giữ kỷ lục về tốc độ cao nhất đạt được bởi một phương tiện có người lái, với 39.897 km/h (24.791 mph) – hơn 11 km mỗi giây – trong quá trình trở về từ Mặt Trăng vào ngày 26 tháng 5 năm 1969.