Xá lợi Đức Phật
Sri Lanka

Trong Mahavamsa, A-dục vương quyết định không lấy lại xá lợi Phật thuộc quyền sở hữu của Nagas tại Ramagrama. Người ta kể rằng trên giường bệnh, Đức Phật đã tiên tri rằng trong số tám drona trong thân xá lợi của Ngài, một chiếc sẽ được Koliyas của Ramagrama tôn kính, sau đó xá lợi sẽ thuộc về các Naga cho đến khi được cất giữ ở Sri Lanka. A-dục vương được các vị La Hán cho biết nhiều lời tiên tri hơn, những người nói về việc vua Dutugemunu sẽ cất giữ những di vật này trong tương lai.
Hai lít xá lợi được thờ cúng ở làng Rāmagāma, theo quyết định của Đức Phật, sẽ được cất giữ ở Đại Bảo Tháp Ruvanveli. Vua Dutugemunu, vào ngày rằm tháng Āsāëha (tháng 6-tháng 7) dưới chòm sao Uttarāsāëha, sẽ chủ trì buổi lễ tôn kính xá lợi ở Đại Bảo Tháp, đã tôn thờ Tăng đoàn trước ngày rằm, nhắc nhở ngày mai là ngày ấn định để làm lễ an táng xá lợi và xin họ trao xá lợi cho ông. Sau đó, Tăng đoàn ra lệnh cho Sa-di A-la-hán Soõuttara, người thông thạo sáu thần thông, mang xá lợi mà A-la-hán Soõuttara đã mang đến và cúng dường cho Tăng đoàn.
Truyền thống kể rằng Trapusa và Bahalika đã đến thăm Sri Lanka và mang theo một di vật bằng tóc trong một hòm đựng bằng vàng đến Girihandu. Trapusa và Bhallika ban đầu cảm thấy ghê tởm những di tích tóc và móng tay. Chỉ sau khi ông giải thích câu chuyện Jataka về việc Sumedha đặt tóc dưới chân Dipamkara thì họ mới tin rằng điều này là có công.
Đức Phật được cho là đã ban xá lợi tóc cho Maha Sumana, vị thần Sumanakuta được thờ phụng tại Mahiyangana ; ông cũng để lại dấu chân ở Sumanakuta.
Năm 1561 tại Goa thuộc Bồ Đào Nha, một chiếc răng được lấy từ Sri Lanka được cho là của Đức Phật đã bị tổng giám mục Don Gaspar nghiền nát, đốt trong lò than rồi ném xuống sông trước đám đông. Don Juan Dharmapala, vị vua Thiên chúa giáo của Kotte tuyên bố có chiếc răng Kandy. Tuy nhiên theo Culavamsa; Konnappu Bandara; người đã phản bội người Bồ Đào Nha cũng tuyên bố sở hữu chiếc răng. Ông đã sử dụng quyền sở hữu chiếc răng của mình cùng cuộc hôn nhân của mình với công chúa Kandyan để chiếm lấy ngai vàng. Lễ rước răng nổi tiếng ở Kandy trùng với lễ kỷ niệm trước đó dành riêng cho Vishnu.
Thuparamaya, dagoba đầu tiên ở Sri Lanka, được xây dựng bởi vua Devanampiyatissa (247-207 TCN) tại thành phố Anuradhapura. Người ta cho rằng nó lưu giữ xương đòn phải của Đức Phật.
Khi gia đình Danta và Hemamala đến Sri Lanka vào năm 362-409, họ giao một trong bốn xá lợi răng mắt cho Vua Sirimeghavanna; người đặt nó cùng với xá lợi bát. Các xá lợi vẫn tồn tại ở Anuradhapura trong 600 năm cho đến khi được chuyển đến thủ đô mới Polonnaruva; tại thời điểm đó nó trở thành xá lợi được tôn kính nhất ở Sri Lanka. Người ta tin rằng chiếc bát tạo ra mưa, một truyền thuyết thế kỷ 14 nói rằng vua Upatissa đã chấm dứt hạn hán bằng cách đổ đầy nước vào chiếc bát và rắc xuống đất trong khi đi theo một chiếc xe đẩy có tượng Phật bằng vàng. Người ta kể rằng đệ tử của Đức Phật là A-nan-đà đã làm điều đó khi Vaisali phải chịu nạn đói và dịch bệnh do hạn hán. Vào thế kỷ thứ 12 tại lễ hội xá lợi răng ở Parakkamabahu, mây mưa tràn ngập các ao hồ nhưng không mưa trong lễ kỷ niệm.
Sau đó, vua Dutugemunu nhận được xá lợi của Đức Phật từ Tăng đoàn trong một chiếc quan tài và rời khỏi lầu vàng giữa vô số lễ vật và sự tôn vinh của chư thiên và Phạm thiên. Ngài đi vòng quanh phòng xá lợi ba lần, đi vào từ phía đông, rồi đặt quan tài xá lợi trên một chiếc ghế dài bằng bạc trị giá một koñi được bày ở phía bắc. Khi đó, theo quyết định của Đức Phật, một hình ảnh của Đức Phật đã được tạo ra trong tư thế nằm của con sư tử (sīhaseyya), và tất cả xá lợi đều được cất giữ. Khi việc cất giữ xá lợi ở Đại Bảo Tháp Ruvanveli hoàn tất, hai sa di Uttara và Sumana đã đóng cửa phòng xá lợi bằng những khối đá đã được giấu trước đó để dùng làm nắp.
Trong Thupavamsa, nhiều loại chúng sinh đã tham dự lễ cất giữ xá lợi vào Mahathupa; bao gồm cả vua Naga Mahakala, người đã bảo vệ họ cho đến gần đây. Các xá lợi được đặt trên một ngai vàng do nghệ nhân thần thánh Visvakarma chế tạo; ngai vàng do Indra mang lại. Brahma đưa ra chiếc ô chủ quyền vô hình của mình, trong khi nhà vua Dutugemunu đưa ra chiếc ô của riêng mình. La hán Indagutta tạo ra một tấm màn kim loại che phủ vũ trụ, để Ma vương không can thiệp, trong khi các nhà sư tụng kinh pitaka. Dutugemunu trang trọng bước vào với chiếc bình trên đầu; nhưng khi ngài chuẩn bị đặt chiếc bình lên ngai vàng, xá lợi bay lên không trung và thành hình Đức Phật, với mỗi tướng trong số 32 tướng tốt và 8 tướng Thành Đạo của một vĩ nhân. Trong hình dang này, Ngài thực hiện phép lạ giữa lửa và nước, hoàn thành tâm nguyện thứ năm của mình. Một trăm hai mươi triệu chư thiên và con người đạt được quả vị A-la-hán từ sự kiện này. Các xá lợi được đưa trở lại bình và căn phòng được niêm phong bằng những phiến đá cao bốn mươi mét.
Truyền thống Miến Điện và Sri Lanka nói rằng Trapusa và Bhallika đã đánh mất một số xá lợi tóc vào tay vua Naga Jayesana; người đã đưa họ đến thờ cúng trong cung điện dưới đáy biển của mình.
Chùa Hledauk ở Miến Điện bị sụp đổ trong trận động đất năm 1912; lộ ra 2 phòng di tích. Bên trong là một chiếc bình chứa xá lợi của Đức Phật và những bức tượng nhỏ bằng đồng tượng trưng cho các giai đoạn trong cuộc đời của Ngài.
Trên đường bay qua không trung cùng 499 đệ tử đến Sunaparanta, Đức Phật dừng lại ở Saccabandha, nơi Ngài thuyết phục vị thầy ngoại đạo cùng tên trở thành một vị A la hán. Trên đường về từ Sunapranta, Đức Phật dừng lại bên bờ sông Nammada, nơi ngài được chào đón bởi một vị vua naga sùng đạo Phật giáo, người đã yêu cầu một vật lưu niệm để vinh danh, vì vậy ngài đã để lại ấn dấu chân của mình trên bờ sông. Họ đến thăm Saccabandha một lần nữa và Saccabandha cũng yêu cầu một điều gì đó để tôn vinh; do vậy Đức Phật đã ấn chân vào đá cứng.