stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Đội tuyển bóng đá quốc gia San Marino
Cầu thủ > Đội hình hiện tại

Đội hình dưới đây được triệu tập cho hai trận đấu gặp  Gibraltar và  Liechtenstein tại UEFA Nations League 2024–25 lần lượt vào ngày 16 và 19 tháng 11 năm 2024.
Số liệu thống kê tính đến ngày 19 tháng 11 năm 2024, sau trận gặp  Liechtenstein.
| Số | VT | Cầu thủ | Ngày sinh (tuổi) | Trận | Bàn | Câu lạc bộ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1TM | Edoardo Colombo | 24 tháng 1, 2001 (23 tuổi) | 10 | 0 |  Forlì |
|  | 1TM | Matteo Zavoli | 6 tháng 7, 1996 (28 tuổi) | 1 | 0 |  La Fiorita |
|  | 1TM | Pietro Amici | 27 tháng 1, 2004 (20 tuổi) | 0 | 0 |  Fossombrone |

|  | 2HV | Dante Rossi | 12 tháng 7, 1987 (37 tuổi) | 36 | 0 |  Tropical Coriano |
|  | 2HV | Filippo Fabbri | 7 tháng 1, 2002 (22 tuổi) | 30 | 1 |  Victor San Marino |
|  | 2HV | Alessandro Tosi | 8 tháng 4, 2001 (23 tuổi) | 22 | 0 |  Victor San Marino |
|  | 2HV | Simone Franciosi | 3 tháng 9, 2001 (23 tuổi) | 10 | 1 |  Arcella |
|  | 2HV | Giacomo Benvenuti | 3 tháng 2, 2006 (18 tuổi) | 5 | 0 |  Sassuolo Primavera |
|  | 2HV | Tommaso Benvenuti | 3 tháng 2, 2006 (18 tuổi) | 5 | 0 |  Sassuolo Primavera |
|  | 2HV | Giacomo Valentini | 26 tháng 6, 2001 (23 tuổi) | 4 | 0 |  Juvenes/Dogana |
|  | 2HV | Marco Pasolini | 26 tháng 4, 2003 (21 tuổi) | 3 | 0 |  Pietracuta |

|  | 3TV | Alessandro Golinucci | 10 tháng 10, 1994 (30 tuổi) | 57 | 2 |  Virtus |
|  | 3TV | Marcello Mularoni | 8 tháng 9, 1998 (26 tuổi) | 46 | 0 |  Cosmos |
|  | 3TV | Enrico Golinucci | 16 tháng 7, 1991 (33 tuổi) | 43 | 0 |  Folgore |
|  | 3TV | Michael Battistini | 8 tháng 10, 1996 (28 tuổi) | 31 | 0 |  Tre Penne |
|  | 3TV | Lorenzo Lazzari | 6 tháng 6, 2003 (21 tuổi) | 16 | 2 |  Victor San Marino |
|  | 3TV | Andrea Contadini | 18 tháng 8, 2002 (22 tuổi) | 10 | 0 |  Pietracuta |
|  | 3TV | Samuele Zannoni | 29 tháng 4, 2002 (22 tuổi) | 6 | 0 |  Pietracuta |

|  | 4TĐ | Matteo Vitaioli (đội trưởng) | 27 tháng 10, 1989 (35 tuổi) | 97 | 1 |  La Fiorita |
|  | 4TĐ | Nicola Nanni | 2 tháng 5, 2000 (24 tuổi) | 42 | 3 |  Torres |
|  | 4TĐ | Filippo Berardi | 18 tháng 5, 1997 (27 tuổi) | 33 | 3 |  Vibonese |
|  | 4TĐ | Nicko Sensoli | 14 tháng 6, 2005 (19 tuổi) | 9 | 1 |  Victor San Marino |
|  | 4TĐ | Nicolas Giacopetti | 5 tháng 6, 2006 (18 tuổi) | 5 | 0 |  San Marino Academy |
Cầu thủ > Triệu tập gần đây

Dưới đây là danh sách triệu tập trong vòng 12 tháng.
| Vt | Cầu thủ | Ngày sinh (tuổi) | Số trận | Bt | Câu lạc bộ | Lần cuối triệu tập |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| TM | Simone Benedettini | 21 tháng 1, 1997 (27 tuổi) | 8 | 0 |  Fiorentino | v.  Phần Lan, 21 tháng 11 năm 2023 |

| HV | Manuel Battistini | 11 tháng 7, 1994 (30 tuổi) | 52 | 0 |  Virtus | v.  Phần Lan, 21 tháng 11 năm 2023 |
| HV | Cristian Brolli | 28 tháng 2, 1992 (32 tuổi) | 24 | 0 |  Folgore | v.  Phần Lan, 21 tháng 11 năm 2023 |
| HV | Andrea Magi | 3 tháng 2, 2001 (23 tuổi) | 3 | 0 |  Diegaro | v.  Phần Lan, 20 tháng 11 năm 2023 |
| HV | Filippo Fabbri | 7 tháng 1, 2002 (22 tuổi) | 23 | 1 |  Olbia | v.  Kazakhstan, 17 tháng 11 năm 2023 SUS |
| HV | Roberto Di Maio | 21 tháng 9, 1982 (42 tuổi) | 9 | 0 |  Cosmos | v.  Kazakhstan, 17 tháng 11 năm 2023 INJ |

| TV | Lorenzo Lunadei | 11 tháng 7, 1997 (27 tuổi) | 35 | 0 |  La Fiorita | v.  Phần Lan, 21 tháng 11 năm 2023 |
| TV | Tommaso Zafferani | 19 tháng 2, 1996 (28 tuổi) | 20 | 0 |  La Fiorita | v.  Phần Lan, 21 tháng 11 năm 2023 |
| TV | Luca Ceccaroli | 5 tháng 7, 1995 (29 tuổi) | 19 | 0 |  Tre Penne | v.  Đan Mạch, 18 tháng 10 năm 2023 |
| TV | Adolfo Hirsch | 31 tháng 1, 1986 (38 tuổi) | 60 | 0 |  Fiorentino | v.  Slovenia, 11 tháng 9 năm 2023 |

| TĐ | Fabio Tomassini | 5 tháng 2, 1996 (28 tuổi) | 33 | 0 |  Pietracuta | v.  Phần Lan, 21 tháng 11 năm 2023 |
| TĐ | Nicola Nanni | 2 tháng 5, 2000 (24 tuổi) | 34 | 1 |  Olbia | v.  Kazakhstan, 17 tháng 11 năm 2023 INJ |
| TĐ | Mattia Stefanelli | 12 tháng 3, 1993 (31 tuổi) | 19 | 1 |  Fiorentino | v.  Slovenia, 11 tháng 9 năm 2023 |
| TĐ | Danilo Rinaldi | 18 tháng 4, 1986 (38 tuổi) | 51 | 1 |  La Fiorita | v.  Slovenia, 26 tháng 3 năm 2023 |
 INJ Rút lui do chấn thương  PRE Đội hình sơ bộ  RET Đã chia tay đội tuyển quốc gia  SUS Đình chỉ thi đấu  WD Rút lui do vấn đề không liên quan đến chấn thương
Oldenlandia ocellata

| Oldenlandia ocellata> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Oldenlandia
Loài (species): O. ocellata
Danh pháp hai phần
Oldenlandia ocellata Bremek. 
Oldenlandia ocellata là một loài thực vật thuộc họ Rubiaceae. Đây là loài đặc hữu của Yemen. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng nhiều đá.
Trifurcula bleonella

| Trifurcula bleonella> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Liên bộ (superordo): Amphiesmenoptera
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Phân thứ bộ (infraordo): Heteroneura
Liên họ (superfamilia): Nepticuloidea
Họ (familia): Nepticulidae
Chi (genus): Trifurcula
Loài (species): T. bleonella
Danh pháp hai phần
Trifurcula bleonella (Chrétien, 1904) 
Trifurcula bleonella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Chrétien năm 1904. Nó được tìm thấy ở bán đảo Iberia, Pháp, Áo, Croatia, Hungary, phần phía nam của bán đảo Balkan, Ukraina, miền nam Nga và Gruzia.
Ấu trùng ăn các loài Linum, bao gồm Linum narbonense. Chúng ăn cuốn lá nơi chúng làm tổ.
Chú thích

↑  Trifurcula at funet.fi
↑  “Nepticulidae và Opostegidae of the world”. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 1 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 1 năm 2011.
Pomatorhinus

| Pomatorhinus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Timaliidae
Chi (genus): Pomatorhinus
Pomatorhinus là một chi chim trong họ Timaliidae.
Chú thích

↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Syzygium aqueum

| Syzygium aqueum |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
Hiếm  (NCA)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Syzygium
Loài (species): S. aqueum
Danh pháp hai phần
Syzygium aqueum Alston 
Danh pháp đồng nghĩa
  Danh sách  Cerocarpus aqueus (Burm.f.) Hassk.   Eugenia alba Roxb.   Eugenia aquea Burm.f.   Eugenia callophylla (Miq.) Reinw. ex de Vriese   Eugenia malaccensis Lour. nom. illeg.   Eugenia mindanaensis C.B.Rob.   Eugenia nodiflora Aubl.   Eugenia obversa Miq.   Eugenia stipularis (Blume) Miq.   Gelpkea stipularis Blume   Jambosa alba (Roxb.) G.Don   Jambosa ambigua Blume   Jambosa aquea (Burm.f.) DC.   Jambosa calophylla Miq.   Jambosa madagascariensis Blume   Jambosa obtusissima (Blume) DC.   Jambosa subsessilis Miq.   Jambosa timorensis Blume   Malidra aquea (Burm.f.) Raf.   Myrtus obtusissima Blume   Myrtus timorensis Zipp. ex Span.   Syzygium obversum (Miq.) Masam.  
Syzygium aqueum là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (Burm.f.) Alston miêu tả khoa học đầu tiên năm 1929.
Giống mận đỏ An Phước giàu dinh dưỡng.
Chú thích

↑  “The Plant List: A Working List of All Plant Species”.
↑  The Plant List (2010). “Syzygium aqueum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
↑  Lê, Trung (6 tháng 3 năm 2023). “Vì sao giống mận đỏ An Phước lại nổi tiếng?”. VinFruits. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2024.
Mặt trận Quốc gia Thống nhất

| Mặt trận Quốc gia Thống nhất |
| --- | --- |
Lãnh tụ: Bảo Đại
Việt Nam Quốc gia Độc lập Đảng
Phong trào Thanh niên Tiền phong
Tịnh độ cư sĩ Phật hội Việt Nam
Phật giáo Hòa Hảo
Đạo Cao Đài
Thành lập: 14 tháng 8 năm 1945
Giải tán: 1945
Trụ sở chính: Sài Gòn
Tổ chức quân đội: Dân quân Cách mạng
Ý thức hệ: Chủ nghĩa dân tộc
Thuộc tổ chức quốc gia:  Đế quốc Việt Nam
Màu sắc chính thức:          
Quốc gia:  Đế quốc Việt Nam
Mặt trận Quốc gia Thống nhất là một liên minh chính trị thành lập ngày 14 tháng 8 năm 1945, gồm các đảng phái quốc gia và những người Trotskyist (nhóm Tranh đấu - Đệ Tứ Quốc tế tại Việt Nam).
Các tổ chức tham gia:
Việt Nam Quốc gia Độc lập Đảng
Phong trào Thanh niên Tiền phong (về sau tách khỏi Mặt trận để tham gia Việt Minh)
Nhóm Trí thức
Liên đoàn Công chức
Tịnh độ cư sĩ Phật hội Việt Nam
Phật giáo Hòa Hảo
Nhóm Tranh đấu
Đoàn thể Cao Đài
Lịch sử

Ngày ngày 21 tháng 8 năm 1945, Mặt trận Quốc gia Thống nhất tổ chức một cuộc biểu tình biểu dương lực lượng tại Sài Gòn. Trong tháng 8 các đảng phái trong Mặt trận Quốc gia Thống nhất và Việt Nam Quốc dân đảng tổ chức hội nghị quân sự thành lập:
Dân Quân Cách mạng Đệ Nhứt Sư đoàn do giới cựu chiến binh trong quân Nhật và Bình Xuyên đảm trách.
Dân Quân Cách mạng Đệ Nhị Sư đoàn do Cao Đài đảm trách (Nguyễn Thành Phương, Trình Minh Thế đều xuất thân từ tổ chức này).
Dân Quân Cách mạng Đệ Tam Sư đoàn do Nguyễn Hòa Hiệp đảm trách (Nguyễn Hòa Hiệp là đảng viên Quốc Dân Đảng miền Nam, lúc đó đã có sẵn tổ chức Dân Quốc Quân, cùng liên kết với các tổ chức khác để hình thành Đệ Tam Sư đoàn).
Dân Quân Cách mạng Đệ Tứ Sư đoàn do Phật giáo Hòa Hảo đảm trách, với tổ chức Bảo An được quy nạp.
Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, các đảng phái thuộc Mặt trận Quốc gia Thống nhất yêu cầu ông Trần Văn Giàu đại diện Việt Minh cải tổ Ủy ban hành chính Nam Bộ do Việt Minh lãnh đạo. Sau đó, một số lãnh đạo đảng phái, tôn giáo tại miền Nam đã tham gia vào Ủy ban hành chính. Sau tổ chức này chống lại Việt Minh, một số thành viên hợp tác hay gia nhập Việt Minh.
Pica bottanensis

| Pica bottanensis |
| --- | --- |
Hình ảnh chụp ở Bumthang, Bhutan
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Corvidae
Chi (genus): Pica
Loài (species): P. bottanensis
Danh pháp hai phần
Pica bottanensis
Ác là phao câu đen (danh pháp hai phần: Pica bottanensis) là một loài ác là trong họ Corvidae.
Loài này phân bố ở trung bộ Bhutan đến tây trung bộ Trung Quốc. Trước đây loài này được xem là một phân loài của Ác là (Pica pica).
Một nghiên cứu phát sinh chủng loại phân tử được công bố vào năm 2018 cho thấy ác là phao câu đen là một phân loại chị em với ác là Asir từ tây nam Ả Rập Saudi.
Chú thích

↑  Gill, Frank; Donsker, David biên tập (2018). “Crows, mudnesters, birds-of-paradise”. World Bird List Version 8.1. International Ornithologists' Union. Truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2018.
↑  Song, S.; Zhang, R.; Alström, P.; Irestedt, M.; Cai, T.; Qu, Y.; Ericson, P.G.P.; Fjeldså, J.; Lei, F. (2017). “Complete taxon sampling of the avian genus Pica (magpies) reveals ancient relictual populations and synchronous Late-Pleistocene demographic expansion across the Northern Hemisphere”. Journal of Avian Biology. 49 (2): 1–14. doi:10.1111/jav.01612.
Xylophanes anubus

| Xylophanes anubus |
| --- | --- |
Xylophanes anubus ♂
Xylophanes anubus ♂  △
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Sphingidae
Chi (genus): Xylophanes (Cramer, 1777)
Loài (species): X. anubus
Danh pháp hai phần
Xylophanes anubus Cramer, 1777 
Danh pháp đồng nghĩa
  Danh sách  Sphinx anubus Cramer, 1777   Choerocampa miradoris Boisduval, 1875   Choerocampa laevis Grote & Robinson, 1866   Choerocampa alcides Boisduval, 1875   Chaerocampa nitidula Clemens, 1859   Xylophanes alegrensis Closs, 1915   Xylophanes anubus infernalis Gehlen, 1926   Xylophanes anubus paraguayensis Gehlen, 1933  
Xylophanes anubus là một loài bướm đêm thuộc họ Sphingidae. Nó sống ở Surinam, México, Belize, Nicaragua, Costa Rica và phía nam đến Brasil, Bolivia và Argentina.
Hình ảnh

Xylophanes anubus ♀
Xylophanes anubus ♀ △
Trương Hán Siêu

| Trương Hán Siêu |
| --- | --- |
Tên chữ: Thăng Phủ, Thăng Am
Tên hiệu: Đôn Tẩu
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 1274
Nơi sinh: Ninh Bình
 
Mất: 1354
Giới tính: nam
Nghề nghiệp: chính khách
Tôn giáo: Nho giáo
Quốc tịch: nhà Trần
Tác phẩm: Bạch Đằng giang phú
x • t • 
Thắng cảnh Dục Thúy Sơn - Núi thơ ở thành phố Ninh Bình, tên gọi do Trương Hán Siêu đặt
Trương Hán Siêu (1274 – 1354, chữ Hán: 張漢超, tên tự là Thăng Phủ hoặc Thăng Am, hiệu Đôn Tẩu) là một vị quan dưới 4 đời vua nhà Trần, từng giữ các chức: Hàn lâm học sĩ, Hành khiển, Hữu ty lang trung, Tả ty lang trung, Thượng thư; khi mất ông được 2 vua truy tặng chức Thái bảo rồi Thái phó. Ông là một danh nhân văn hóa lớn đời Trần, kiệt tác văn chương nổi tiếng nhất trong sự nghiệp sáng tác của ông là bài Bạch Đằng giang phú (Phú sông Bạch Đằng) – một áng thiên cổ hùng văn rất được lưu truyền.
Tiểu sử

Trương Hán Siêu quê ở làng Phúc Am, huyện Yên Ninh, lộ Trường Yên (nay là phường Vân Giang, thành phố Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình).
Theo chính sử, Trương Hán Siêu xuất thân là môn khách của Trần Hưng Đạo, tính tình cương nghị, học vấn uyên thâm. Lược truyện các tác giả Việt Nam viết: Trương Hán Siêu "lập được nhiều công trạng trong 2 trận đánh giặc Nguyên; Từ điển văn học ghi: Trương Hán Siêu "có ít nhiều đóng góp trong 2 cuộc kháng chiến chống Nguyên lần thứ 2 và thứ 3".
Như vậy, Trương Hán Siêu tham dự cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ 2 và thứ 3 khi ông còn trẻ và ông cùng với Nguyễn Trung Ngạn là những vị quan thời Trần thọ hơn 80 tuổi.
Sự nghiệp chính trị

Trương Hán Siêu là nhà chính trị, nhà thơ, nhà sử học danh tiếng, học thức sâu rộng, được các vua Trần luôn tôn gọi là Thầy chứ không gọi tên húy. Ông từng làm nhiều chức quan trải suốt 4 đời vua nhà Trần:
Năm 1308, vua Trần Anh Tông phong Trương Hán Siêu làm Hàn lâm học sĩ.
Năm, 1314, vua Trần Minh Tông phong Trương Hán Siêu giữ chức Hành khiển.
Năm 1339, vua Trần Hiến Tông phong Trương Hán Siêu làm Hữu ty lang trung.
Năm 1342, vua Trần Dụ Tông phong Trương Hán Siêu làm Tả ty lang trung kiêm Kinh lược sứ ở Lạng Giang, rồi thăng Tả gián nghị đại phu năm 1345 và năm 1351 làm Tham tri chính sự (như chức Thượng thư). Năm Quý Tỵ 1353, ông lãnh quân Thần sách ra trấn nhậm ở Hóa Châu (Huế), giữ đất này yên ổn. Tháng 11 năm sau, ông cáo bệnh xin về nghỉ, nhưng về chưa đến kinh sư thì ông mất. Sau khi ông mất, vua cho truy tặng hàm Thái bảo
Năm 1363, thượng hoàng Trần Nghệ Tông truy tặng Trương Hán Siêu chức Thái phó và được thờ ở Văn Miếu quốc gia (từ năm 1372), ngang với các bậc hiền triết đời xưa.
Trong Đại Việt sử ký toàn thư, Phan Phu Tiên nhận xét về việc nhà Trần thờ phụng Trương Hán Siêu và Chu Văn An ở Văn miếu như sau:
Sự nghiệp văn chương

Trương Hán Siêu là người có học vấn sâu rộng, giàu lòng yêu nước, được các vua đời Trần tôn quý như bậc thầy. Theo Đại Việt Sử Ký, ông là người cứng cỏi bài xích (phản đối) đạo Phật. Các tác phẩm của ông hiện còn 7 bài thơ: Cúc hoa bách vịnh (Vịnh hoa cúc còn 4 bài), Hoá Châu tác (Thơ làm ở Hoá Châu), Dục Thuý sơn (Núi Dục Thuý), Quá Tống đô (Qua kinh đô nhà Tống). Về văn xuôi ông có 2 bài: Khai Nghiêm tự bi ký (Văn bia chùa Khai Nghiêm) và Dục Thuý sơn linh tế tháp ký (Bài ký tháp linh tế núi Dục Thuý), hai bài đều được viết bằng chữ Hán. Riêng hai quyển Hoàng triều đại điển và Hình thư soạn chung với Nguyễn Trung Ngạn, bài biểu Tạ trừ Hàn lâm viện trực học sĩ được dẫn trong Đại Việt sử ký toàn thư và Kiến văn tiểu lục hiện nay vẫn lưu lạc và chưa tìm thấy.
Trương Hán Siêu cũng soạn Linh tế thập ký (bài ký tháp Linh Tế), Quang nghiêm tự bi văn (bài văn bia chùa Quang Nghiêm). Hai bài đó có đề cao Nho học và phê phán Phật giáo. Ông và Nguyễn Trung Ngạn hợp soạn bộ Hoàng triều đại điển và Hình thư đặt nền tảng cho chế độ Phong kiến Việt Nam vận hành theo pháp luật. Ông còn là một nhà văn hoá, có tầm nhìn du lịch sớm nhất Việt Nam.
Sự nghiệp văn chương > Bạch Đằng giang phú

Bạch Đằng giang phú (hay Phú sông Bạch Đằng) là tác phẩm xuất sắc của Trương Hán Siêu, đồng thời cũng là tác phẩm tiêu biểu của văn học yêu nước thời Lý - Trần, một đỉnh cao nghệ thuật của thể phú trong văn học và được xem là một áng thiên cổ hùng văn trong lịch sử văn học Việt Nam. Bạch Đằng giang phú thể hiện lòng yêu nước và niềm tự hào về truyền thống anh hùng bất khuất và truyền thống đạo lý nhân nghĩa sáng ngời của dân tộc Việt Nam. Do đó, Bạch Đằng giang phú cũng thể hiện tư tưởng nhân văn cao đẹp của việc đề cao vai trò, vị trí của con người trước lịch sử. Đây là một áng văn chứa chan niềm tự hào dân tộc, có ý nghĩa tổng kết lại chiến thắng Bạch Đằng thời bấy giờ:
Bạch Đằng giang phú của Trương Hán Siêu là một trong những bài phú chữ Hán nổi tiếng bậc nhất từ thời Trần còn lại đến nay. Có nhiều vấn đề cần giải mã tác phẩm xuất sắc này, một trong những vấn đề cốt tử làm nên sức sống lâu dài của nó có lẽ chính là nỗi lòng của Trương Thăng Phủ với những vấn đề liên quan đến vận mệnh của vương triều Trần, sâu xa hơn là vận mệnh của nhân dân, dân tộc, của non sông đất nước Đại Việt.
Bạch Đằng giang phú được viết theo phú cổ thể, nguyên tác viết bằng chữ Hán. Cấu tứ của tác phẩm theo hình thức đối đáp giữa chủ và khách. Khách là người yêu cảnh trí thiên nhiên, có thú du ngoạn, tâm hồn khoáng đạt, tâm huyết với lịch sử dân tộc. Khách tìm đến sông Bạch Đằng không chỉ vì yêu thiên nhiên mà còn vì lòng ngưỡng mộ nơi có chiến công oanh liệt và khát vọng tìm hiểu lịch sử dân tộc, noi gương của Tử Trường xưa (sử gia nổi tiếng Trung Quốc đời Hán). Chủ là những bô lão ở ven sông Bạch Đằng mà khách gặp, vừa là dân địa phương, vừa là những người đã từng chứng kiến, từng tham gia chiến trận. Cũng có thể nhân vật bô lão là nhân vật có tính chất hư cấu, tác giả xây dựng lên để dễ dàng bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ về đất nước, dân tộc.
Sự nghiệp văn chương > Một số tác phẩm khác

Bài thơ "Dục Thúy Sơn khắc thạch" nói về núi Dục Thúy ở Ninh Bình được khắc bên sườn núi, hãy còn bút tích. Dục Thúy Sơn nghĩa là "núi có hình con chim trả đang tắm gội" - tên này do chính ông đặt cho ngọn núi Non Nước ở quê hương ông.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Dịch nghĩa Sắc núi vẫn xanh mượt mà, Người đi chơi sao không về? Giữa dòng sáng ngời bóng tháp, Thượng giới mở cánh cửa hang. Có cách biệt với cuộc đời trôi nổi như ngày nay, Mới biết rõ cái danh hờ trước kia là không đúng, Trời đất ở Ngũ-hồ rộng thênh thang, Hãy tìm lại tảng đá ngồi câu khi trước. |  |  Dịch thơ (Trần Văn Giáp) Non xanh xanh vẫn như xưa, Du nhân đi mãi vẫn chưa thấy về! Sóng in bóng tháp bồ đề, Mở toang cửa động liền kề chân mây. Đời lênh đênh trước khác nay, Thân nhàn mới biết trước ngày lầm to. Mênh mông trời đất Năm hồ, Vòm câu cũ, kíp thăm dò nơi đâu. |
Nhóm bài thơ "Vịnh Hoa Cúc" do Nguyễn Tấn Hưng dịch:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Vịnh hoa cúc (IV) Hoa tươi, năm ngoái ngày này, Ngồi suông với bạn, rượu bày có đâu! Việc đời thường trái ngược nhau Bữa nay sẵn rượu, lại sầu không hoa. |  |  Vịnh hoa cúc (II) Thu nay mưa gió loạn cuồng Mà sao cúc vẫn đầy vườn trổ bông Phải chăng trời cũng chiều lòng Cho loài hoa rét bạn cùng già nua. |
Trương Hán Siêu trồng hoa cúc bên núi Dục Thúy Sơn, là hoa Sơn kim cúc (Hoàng Hoa). Ngày ngày ông chăm chút cho từng khóm cúc, nhành hoa:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Vũ dư khai phố di căn chủng Sương hậu tuần ly trích nhị thu Mạc đạo u nhân hồn lãn tán Nhất niên mang sử thị thâm thu. |  |  Mưa tạnh ra vườn tỉa gốc trồng Sương gieo quanh giậu lượm từng bông Chớ rằng nhàn ẩn nên lười nhác Bận rộn khi ngày sắp cuối đông- (Đào Phương Bình dịch thơ). |
Có lúc ông nhìn trời gió mưa thêm buồn mà than thở:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Nhất thu đa vũ hựu đa phong Khởi ý thu hoa thượng mãn tùng Ưng thị thiên công linh lãnh lạc Cổ lưu hàn nhị bạn suy ông. |  |  Trời thu lắm gió lại nhiều mưa Khóm trĩu hoa thu thật chẳng ngờ Tạo hoá phải chăng thương quạnh vắng Dành bông hoa lạnh tặng già nua - (Đào Phương Bình dịch thơ). |
Khi ở xa, cụ vẫn luôn canh cánh một nỗi nhớ về hoa cúc trên đỉnh núi:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Trùng dương thời tiết kim triêu thị Cố quốc hoàng hoa khai vị khai? Khước ức cầm tôn tiền nhật nhã Kỷ hồi tao thủ phú quy lai. |  |  Sớm nay vừa tiết trùng dương Chẳng hay quê cũ hoa vàng nở chưa Rượu đàn chạnh nhớ thú xưa Vò đầu mấy bận làm thơ "đi, về" - (Huệ Chi dịch thơ). |
Có lúc lại thiếu thốn làm ông càng buồn thêm nỗi cô đơn. Khi có hoa lại thiếu rượu. Khi có rượu lại không hoa. Cụ ngắm nhìn hoa cúc mà lại càng thêm sầu:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Khứ niên kim nhật hữu hoa đa Đối khách sầu vô tửu khả xa Thế sự tương vi mỗi như thử Kim triêu hữu tửu khước vô hoa. |  |  Ngày này, năm ấy hoa đương độ Không rượu ngồi suông khách với ta Trái ngược việc đời thường vẫn thế Hôm nay có rượu lại không hoa - (Nhóm Lê Quý Đôn dịch thơ). |
Đời tư

Tuy nhiên, cuộc đời Trương Hán Siêu không phải là không có tì vết. Theo Đại Việt Sử ký Toàn thư, ông khinh bỉ người cùng hàng, không giao du với họ, chỉ chơi thân với bọn Phạm Nghiêu Tư, gặp quan thầy thuốc thì thế nào cũng đùa bợt nói cười, đều là những kẻ không đồng điệu với ông. Đến khi coi đất Lạng Giang thì gả con gái cho tù trưởng đất ấy là Nùng Ích Vấn, khi coi chùa Huỳnh Lâm thì gả con gái cho tam bảo nô Nguyễn Chế, đều vì mộ sự giàu có của họ cả. Vì thế Đại Việt Sử ký Toàn thư mới viết rằng:
Các nhà nghiên cứu hiện nay cho rằng việc Trương Hán Siêu ít giao du với những bạn bè cùng hàng vì những người này trước đây cùng học với ông tại trường của Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc, khi ông bị Nguyễn Văn Long vu oan phải đào tẩu, thì chính những người bạn này đã hùa nhau công kích kết tội ông. Chuyện này ít ai biết vì ông tha thứ không kể tội họ ra, nhưng không kết tình thân, kể cả Mạc Đĩnh Chi.
Trương Hán Siêu chính là người cố vấn chính của Trần Hưng Đạo, nhưng dấu mặt khi Trần Ích Tắc chưa trốn theo quân Nguyên. Sau khi Trần Ích Tắc bại lộ trốn theo quân Nguyên thì Trương Hán Siêu ra mặt công khai ở chung với Trần Hưng Đạo để ngày đêm bàn việc quân. Trương Hán Siêu là người rất giỏi võ nghệ, giỏi âm nhạc. Trương Hán Siêu không thích đạo Phật vì ban đầu thấy Trần Ích Tắc cũng mộ đạo Phật nhưng lại không sáng suốt. Sau này thấy các vua quan nhà Trần thích xây chùa hao tốn công quỹ. Mãi về sau ông mới công nhận đạo Phật hay, nhưng theo cách hiểu của ông. Trần Ích Tắc có xin phép anh là Trần Thánh Tông để mở trường đào tạo nhân tài cho triều đình, rất nhiều danh nhân thời bấy giờ kéo về đây xin theo học như Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Đại Phạp... Trương Hán Siêu là học trò giỏi nhất, được Trần Ích Tắc giao thay mình dạy lại cho các môn đệ. Nhưng lúc đó Nguyễn Văn Long là trưởng tràng rất ganh tị, bày mưu ám sát Trần ích Tắc rồi vu cho Trương Hán Siêu khiến Siêu phải bôn tẩu, về núp trên những hang động của Ninh Bình. Trần Hưng Đạo nghe danh tiếng, chủ động tìm đến để hỏi ý kiến về cuộc chiến tranh với quân Nguyên sắp nổ ra. Ý kiến của Siêu quá chu đáo nên được Vương nghe theo áp dụng.
Kế hoạch lấy không đánh có, lấy nhu thắng cương, vườn không nhà trống, lấy ít đánh nhiều được Siêu phát triển thành đỉnh cao hoàn hảo, phổ biến đến tận làng xã, tập cho dân làng biết làm theo hiệu lệnh từ trung ương một cách nhanh chóng. Khi Trương Hán Siêu còn sống thì bọn gian thần không dám lộng hành. Đến khi ông mất, Phạm Ngũ Lão cũng mất thì một mình Chu Văn An không đủ sức đối phó với bọn gian thần mà phải cáo quan về dạy học.
Tôn vinh

Trương Hán Siêu cùng với các danh nhân khác như Đinh Tiên Hoàng, Lý Quốc Sư (tức Nguyễn Minh Không), Lương Văn Tụy là những người gốc Ninh Bình tiêu biểu được tôn vinh trong nhiều lĩnh vực khác nhau ở địa phương này.