stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Sphex incomptus
Chú thích

↑  Sphex incomptus (TSN 770170) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
Chữ số hay Lịch sử một Phát minh Vĩ đại

| Chữ số hay Lịch sử một Phát minh Vĩ đại |
| --- | --- |
Tập tin:Cshlsmpmvd.jpeg
Thông tin sách
Tác giả: Geogres Ifrah
Quốc gia:  Pháp
Ngôn ngữ: Tiếng Việt
Bộ sách: Tri thức phổ thông
Thể loại: Toán học, Lịch sử
Phát hành mạng: nxbtrithuc.com.vn
Nhà xuất bản: Tri thức
Ngày phát hành: 1 tháng Sáu 2010
Số trang: 368
Chữ số hay Lịch sử một Phát minh Vĩ đại là một quyển sách với chủ đề toán học/lịch sử đại chúng của tác giả Geogres Ifrah, nội dung kể về các hệ thống chữ số nổi bật mà con người từng sử dụng. Bản tiếng Việt được thực hiện bởi hai dịch giả Trần Thị Châu Hoàn và Nguyễn Ngọc Tuấn.
Nội dung

Sách gồm chín chương chính và một chương phụ:
Chương I: Tiền sử của những con số
Chương II: Con người đã học đếm như thế nào?
Chương III: Phát minh cơ số
Chương IV: Những máy tính đầu tiên
Chương V: Phát minh chữ số
Chương VI: Một ngõ cụt: Chữ số Hy Lạp và La Mã
Chương VII: Viết nhanh hơn: Đơn giản hóa ký hiệu
Chương VIII: Bước quyết định: Phát minh con Zéro
Chương IX: Ấn Độ, cái nôi của hệ đếm hiện đại
Chương 0: Thời đại vàng son của Hồi giáo và những do dự của Châu Âu
Thực chất, "Chữ số hay Lịch sử một Phát minh Vĩ đại" là một phiên bản năm 1985 tóm lược ngắn gọn các tư liệu đã được tập hợp trong quyển sách hơn 2000 trang "Histoire universelle des chiffres" (Lịch sử Chữ số Thế giới) cũng của Geogres Ifrah, xuất bản lần đầu tiên vào năm 1981 và tái bản vào năm 1994. Theo như lời mở đầu của ông, vì mọi nghiên cứu đều biến chuyển, nên trên nhiều điểm, ông đã thêm những lời giải thích rõ ràng chưa được công bố trước đây, đặc biệt là vấn đề lý thú và tế nhị về nguồn gốc chữ số hiện nay, được quen gọi là chữ số Ả Rập, sinh ra từ Ấn Độ cách nay hơn 15 thế kỷ từ sự liên kết có thể đã không xảy ra giữa hành dụng và truyền thống.
Câu chuyện sách kể không theo trình tự tuyến tính của thời gian mà được phân loại và kể theo lối diễn đạt riêng của tác giả, mục đích chính là để người đọc tiếp nhận được quá trình chữ số hình thành theo phương pháp toán học từ đơn giản đến phức tạp. Bốn chương đầu của sách nói về việc đếm, cơ số đếm và bàn tính. Năm chương còn lại và một phụ chương (chương 0) mới là câu chuyện về sự ra đời của một hệ thống các ký tự số
Sách kết thúc bằng một chương kết, điểm qua sơ lược các tập hợp số - sự kế thừa hiển nhiên khi đã có một hệ thống ghi số hoàn chỉnh.
Đánh giá

Vì chỉ là bản tóm lược của một công trình đồ sộ nên "Chữ số hay Lịch sử một Phát minh Vĩ đại" được viết theo lối diễn giải đơn giản và không đi kèm nhiều chú thích, phụ chú dẫn nguồn khiến cho người đọc có thể có chút băn khoăn khi tiếp nhận thông tin nhưng cũng là cách khơi gợi sự tò mò để người đọc tìm hiểu thêm.
Sự đón nhận

"Chữ số hay Lịch sử một phát minh vĩ đại" đã dành được sự đón nhận tương đối tốt nhưng không bằng nguyên bản "Histoire universelle des chiffres" (Lịch sử Chữ số Thế giới) của nó. Tuy vậy, sách cũng được dịch ra năm thứ tiếng: Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Việt Nam.
Kỹ thuật

"Chữ số hay Lịch sử một Phát minh Vĩ đại" chứa nhiều ký tự đặc biệt không thuộc các font chữ phổ thông. Ngoài ra, thời điểm thực hiện sách lại khá lâu trước đây. Vĩ lẽ này, tác giả Geogres Ifrah đã phải vẽ tay mô phỏng lại những ký tự đặc biệt này nhằm thể hiện các chữ số. Nhưng cũng nhờ khó khăn này mà các ký tự được mô phỏng chính xác hơn, căn cứ từ những di vật khảo cổ để lại.
Tài liệu tham khảo

Stephen Chrisomalis. Numerical Notation: The Comparative History, Cambridge University Press, 2010, ISBN 0-521-87818-7.
Florian Cajori. A History of Mathematical Notations, Courier Corporation, 1993, ISBN 0-486-67766-4.
David Eugene Smith. Hindu-Arabic Numerals, Cornell University Library, 1911, ISBN 1-429-70454-3.
Siphocampylus chloroleucus

| Siphocampylus chloroleucus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Campanulaceae
Chi (genus): Siphocampylus
Loài (species): S. chloroleucus
Danh pháp hai phần
Siphocampylus chloroleucus E.Wimm., 1935 
Siphocampylus chloroleucus là loài thực vật có hoa trong họ Hoa chuông. Loài này được E.Wimm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1935.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Siphocampylus chloroleucus”. Truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2013.
Chiến tranh Cleomenes

Chiến tranh Cleomenes (229 BC/228TCN - 222 BC) là cuộc chiến của Sparta và các đồng minh của mình, Elis, chống lại liên minh Achaea và Macedonia. Chiến tranh kết thúc với chiến thắng của người Macedonia và Achaea.
Năm 235 trước Công nguyên, Cleomenes III lên ngôi vua của Sparta và bắt đầu một chương trình cải cách nhằm khôi phục lại truyền thống kỷ luật của Sparta trong khi làm suy yếu ảnh hưởng của các giám quán, các quan chức được bầu chọn mà nắm giữ nhiều quyền lực chính trị, mặc dù họ đã tuyên thệ khi nhậm chức là duy trì sự cai trị của vua Sparta. Khi mà, vào năm 229 trước Công nguyên, các giám quan phái Cleomenes chiếm một thị trấn ở biên giới với Megalopolis, người Achaea tuyên bố chiến tranh. Cleomenes phản ứng bằng cách tàn phá Achaea. Tại núi Lycaeum ông đánh bại một đội quân dưới quyền Aratos của Sicyon, strategos của liên minh Achaea, mà đã được phái đến tấn công Elis, và sau đó đánh tan một đội quân thứ hai gần Megalopolis. Trong khi đó, để củng cố chính trị trong nước, ông đã ra lệnh ám sát các giám quan.
Liên tiếp, Cleomenes xóa các đơn vị đồn trú Achaea ở các thành phố của Arcadia, trước khi nghiền nát một lực lượng Achaea tại Dyme. Đối mặt với sự thống trị của Sparta, Aratos đã buộc phải chuyển sang phe Antigonos III Doson của Macedonia và yêu cầu ông hỗ trợ nỗ lực của người Achaea để đánh bại Sparta. Đổi lại để được hỗ trợ của Macedonia, người Achaea đã buộc phải giao nộp những pháo đài bảo vệ thành Corinth cho Antigonos. Cleomenes cuối cùng đã xâm chiếm Achaea, chiếm quyền kiểm soát của cả Corinth và Argos. Tuy nhiên,khi Antigonos đã tới Peloponnese, Cleomenes đã buộc phải rút lui về Laconia. Ông đã chiến đấu với người Achaea và Macedonia tại Sellasia, nhưng Sparta đã bị đánh tan. Cleomenes sau đó bỏ trốn sang triều đình đồng minh của ông, Ptolemaios III của Ai Cập, nơi ông cuối cùng đã tự sát trong cuộc nổi loạn thất bại chống lại Pharaoh mới, Ptolemaios IV.
Mở đầu

Cleomenes III lên ngôi vua của Sparta năm 236 TCN hoặc 235 TCN, sau khi phụ vương Leonidas II qua đời. Việc lên ngôi của ông đã đặt dấu chấm kết thúc một thập kỷ với dấu ấn của nhiều xung đột giữa hai Hoàng gia Eurypond và Agis. (Sparta có hai Hoàng gia cùng trị nước vì những người chinh phục ban đầu của Sparta là anh em sinh đôi và con cháu của họ được chia sẻ Sparta.) Trong thời kì rối loạn, Leonidas II đã hành quyết vị vua cải cách đối thủ của mình, Agis IV.
Năm 229 trước Công nguyên, Cleomenes chiếm lấy những thành phố quan trọng Tegea, Mantineia, Caphyae và Orchomenus ở Arcadia, ông ta sau đó tự liên minh với liên minh Aetolia, một liên minh Hy Lạp hùng mạnh của các thành bang ở miền trung Hy Lạp. Các sử gia như Polybius và Sir William Smith tuyên bố rằng Cleomenes chiếm giữ các thành phố nhờ sự phản bội, tuy nhiên, Richard Talbert, người dịch tác phẩm của Plutarch về Sparta, và sử gia NGL Hammond nói rằng Cleomenes chiếm đóng chúng theo yêu cầu riêng của họ [5] Cuối năm đó, các giám quan phái Cleomenes tới chiếm Athenaeum, gần Belbina. Belbina là một trong những điểm đi vào Laconia và bị tranh chấp tại thời điểm đó giữa Sparta và Megalopolis. Trong khi đó, Liên minh Achaea triệu tập một cuộc họp hội đồng của mình và tuyên chiến với Sparta. Cleomenes trong lần trở lại sau đó đã củng cố vị trí phòng thủ của mình.
Aratos của Sicyon, strategos của Liên minh Achaea, cố gắng chiếm lại Tegea và Orchomenus trong một cuộc tấn công ban đêm. Những nỗ lực từ bên trong thành phố đã không thành công, mặc dù vậy Aratos đã lặng lẽ rút lui, hy vọng sẽ không bị nhận ra  Cleomenes tuy nhiên phát hiện ra kế hoạch và gửi một bức thư đến Aratos hỏi về các mục tiêu của chuyến viễn chinh của ông. Aratos trả lời là ông đã đến để ngăn chặn Cleomenes củng cố Belbina. Cleomenes trả lời điều này bằng cách nói: "Nếu tất cả mọi người đều như ngài, viết và nói cho tôi biết lý do tại sao ngài mang theo những ngọn đuốc và thang."
Những năm đầu tiên và thành công của Sparta

Sau khi củng cố Belbina, Cleomenes tiến quân vào Arcadia với 3.000 bộ binh và một vài kỵ binh. Tuy nhiên, ông bị gọi trở lại bởi các giám quan, và việc rút lui này cho phép Aratos vây hãm Caphyae ngay khi Cleomenes trở lại Laconia  Sau khi tin tức này đến Sparta, các giám quan phái Cleomenes đi một lần nữa;. ông đã cố gắng để chiếm thành phố Methydrium của người Megalopia trước khi tàn phá lãnh thổ xung quanh Argos.
Khoảng thời gian này, Liên minh Achaea phái một đội quân dưới quyền một thượng đẳng tướng quân mới-Aristomachos của Argos, người đã được bầu vào tháng 5 năm 228 TCN, để giao chiến với Cleomenes trên chiến trường. Quân đội Achaea có 20.000 bộ binh và 1.000 kỵ binh đối đầu với 5.000 Sparta tinh nhuệ tại Pallantium. Aratos, người đã đi theo Aristomachos, khuyên nên ông phải rút lui bởi vì thậm chí 20.000 lính Achaea là không thể bằng được với 5.000 lính Sparta. Aristomachos, nghe lời khuyên của Aratus, thoái lui với quân Achaea.
Trong khi đó, Ptolemaois III của Ai Cập, người là đồng minh của Liên minh Achaea trong các cuộc chiến tranh của họ chống lại Macedon, chuyển hỗ trợ tài chính của mình cho Sparta. Ptolemaio đã thực hiện quyết định này sau khi tính toán rằng một Sparta hồi sinh sẽ là một đồng minh có giá trị hơn chống lại Macedon hơn là liên minh Achaea đang suy yếu.
Trong tháng 5 năm 227 trước Công nguyên, Aratos lại một lần nữa được bầu làm thượng đẳng tướng quân và tấn công Elis. Người Elis kêu gọi Sparta trợ giúp, vì người Achaea đã rút về từ Elis, Cleomenes tấn công và đánh tan tác toàn bộ quân đội của họ ở gần núi Lycaeum. Tận dụng lợi thế của một tin đồn rằng ông đã bị giết trong cuộc giao tranh, Aratos tấn công và chiếm giữ Mantinea.
Trong khi đó, Vua nhà Eurypontid của Sparta là Eudamidas III, con trai của Agis IV, qua đời. Pausanias, nhà văn Hy Lạp, tuyên bố rằng Cleomenes đầu độc ông. Để tăng cường địa vị của mình chống lại các giám quan, những người phản đối chính sách bành trướng của mình, Cleomenes triệu hồi người chú Archidamus V của Eudamidas III đang bị lưu đày ở Messene để ngồi lên ngai vàng nhà Eurypontid, nhưng ngay sau khi Archidamus trở về thành phố, ông bị ám sát. Sự dính líu của Cleomenes vụ việc không rõ ràng, bởi vì các nguồn cổ mâu thuẫn với nhau: Polybius tuyên bố rằng Cleomenes đã ra lệnh sát hại, nhưng Plutarch không đồng ý
Thống trị Peloponnese

Ptolemaios III của Ai Cập đã tiếp tục đề nghị hỗ trợ Cleomenes với điều kiện rằng nhà vua Sparta sẽ đưa mẹ và con cái làm con tin. Cleomenes do dự nhưng mẹ của ông, sau khi biết được đề nghị của Ptolemaios, đã tự nguyện tới Ai Cập.
Năm 226 trước Công nguyên, các công dân của Mantinea kêu gọi Cleomenes trục xuất các đơn vị đồn trú người Achaea khỏi thành phố. Vào một đêm, ông và quân đội của mình len lỏi vào thành phố và loại bỏ đơn vị đồn trú người Achaea trước khi hành quân đến Tegea gần đó. Từ Tegea, Người Sparta tiên vào Achaea, nơi Cleomenes hy vọng lực lượng của liên minh sẽ phải đối mặt với ông trong một trận chiến mở. Cleomenes tiến quân với quân đội của mình đến Dyme và đã chạm trán với toàn bộ quân đội Achaea. Trong trận chiến sau đó, người Sparta đánh tan đội hình phalanx Achaea, giết chết nhiều người Achaea và bắt nhiều người khác. Sau chiến thắng này, Cleomenes chiếm được thành phố Lasium và tặng nó cho người Elia.
Liên minh Achaea đã mất tinh thần bởi cuộc chiến này; Aratos cũng đã từ chối chức tướng quân, và khi cả Athen và liên minh Aetolia từ chối lời kêu gọi của họ, họ đã thỉnh cầu hòa bình với Cleomenes  Ban đầu, Cleomenes chỉ nêu một vài yêu cầu nhỏ với các đại biểu Achaea, nhưng khi cuộc đàm phán tiến triển, tham vọng của Cleomenes trở nên lớn hơn và cuối cùng ông nhấn mạnh rằng quyền lãnh đạo của Liên minh phải giao cho ông ta. Đổi lại, ông sẽ trao trả các tù nhân Achaea và cácd thành trì mà ông chiếm giữ. Người Achaean mời Cleomenes tới Lerna, nơi họ đã tổ chức Hội đồng. Trong khi đi đến đó, Cleomenes uống nước quá nhiều, khiến ông bị mất giọng nói của mình và ho ra máu-một tình huống buộc Cleomens phải trở lại để Sparta.
Aratos đã lợi dụng sự cố này, và bắt đầu âm mưu chống lại Cleomenes với vua Antigonos III Doson của Macedon. Trước đó, trong năm 227 trước Công nguyên, hai sứ thần từ Megalopolis được gửi tới Macedon để cầu xin giúp đỡ. Antigonos tỏ ra ít quan tâm vào thời gian này, và những nỗ lực này thất bại. Aratos muốn vua Macedonia đến Peloponnese và đánh bại Cleomenes, đổi lại là sự kiểm soát của Acrocorinth  Đây không phải là một sự hy sinh mà liên minh sẵn sàng, tuy nhiên, họ từ chối để tìm kiếm sự giúp đỡ từ Macedon.
Chú thích

↑  Hammond & Walbank 2001, tr. 305.
↑  Habicht 1997, tr. 175; Hammond & Walbank 2001, tr. 353.
↑  Polybius. The Rise of the Roman Empire, 2.46.
↑  Plutarch. Life of Cleomenes, 3; Plutarch. Life of Agis, 20.
↑  Polybius. The Rise of the Roman Empire, 2.46; Plutarch. Life of Cleomenes, 4; Hammond & Walbank 2001, tr. 342.
1 2 3  Plutarch. Life of Cleomenes, 4; Smith, William. Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Cleomenes III".
1 2  Hammond & Walbank 2001, tr. 342.
↑  Polybius. The Rise of the Roman Empire, 2.51; Green 1990, tr. 249; Walbank 1984, tr. 464; Hammond & Walbank 2001, tr. 347.
↑  Plutarch. Life of Cleomenes, 5; Hammond & Walbank 2001, tr. 345.
↑  Pausanias. Description of Greece, 2.9.1.
↑  Polybius. The Rise of the Roman Empire, 5.37; Plutarch. Life of Cleomenes, 5; Hammond & Walbank 2001, tr. 345.
↑  Plutarch. Life of Cleomenes, 6; Smith, William. Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Cleomenes III".
↑  Plutarch. Life of Cleomenes, 7; Green 1990, tr. 257; Hammond & Walbank 2001, tr. 345.
↑  Plutarch. Life of Cleomenes, 11; Green 1990, tr. 257; Smith, William. Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, "Cleomenes III".
↑  Plutarch. Life of Cleomenes, 22; Green 1990, tr. 258.
↑  Plutarch. Life of Cleomenes, 14; Green 1990, tr. 258; Hammond & Walbank 2001, tr. 347.
↑  Habicht 1997, tr. 185; Walbank 1984, tr. 466.
↑  Plutarch. Life of Cleomenes, 15; Green 1990, tr. 258; Hammond & Walbank 2001, tr. 347.
↑  Grainger 1999, tr. 252.
↑  Plutarch. Life of Cleomenes, 16.
↑  Green 1990, tr. 258.
Bản đồ bán đảo Peloponnese cho thấy những vị trí và thành phố quan trọng của cuộc chiến tranh Cleomenes.
Đội hình phalanx truyền thống của người Hy Lạp với giáo và khiên (aspis).
Một đồng tiền xu của vua Ptolemaios III
Libnotes recta

| Libnotes recta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Libnotes
Danh pháp hai phần
Libnotes recta Edwards, 1928 
Libnotes recta là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Sophronica laterifuscipennis

| Sophronica laterifuscipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Sophronica
Loài (species): S. laterifuscipennis
Danh pháp hai phần
Sophronica laterifuscipennis Breuning, 1959 
Sophronica laterifuscipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Sophronica longeantennata

| Sophronica longeantennata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Sophronica
Loài (species): S. longeantennata
Danh pháp hai phần
Sophronica longeantennata Breuning, 1940 
Sophronica longeantennata là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Sphaeropteris hookeriana

| Sphaeropteris hookeriana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Pteridopsida
Bộ (ordo): Cyatheales
Họ (familia): Cyatheaceae
Chi (genus): Sphaeropteris
Loài (species): S. hookeriana
Danh pháp hai phần
Sphaeropteris hookeriana Wall., 1829 
Sphaeropteris hookeriana là một loài dương xỉ trong họ Cyatheaceae. Loài này được Wall. mô tả khoa học đầu tiên năm 1829.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Sphaeropteris hookeriana”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Sphaeropteris nigricans

| Sphaeropteris nigricans> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Pteridopsida
Bộ (ordo): Cyatheales
Họ (familia): Cyatheaceae
Chi (genus): Sphaeropteris
Loài (species): S. nigricans
Danh pháp hai phần
Sphaeropteris nigricans R.M.Tryon, 1970 
Sphaeropteris nigricans là một loài dương xỉ trong họ Cyatheaceae. Loài này được R.M.Tryon mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Sphaeropteris nigricans”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Sử Di Viễn

| Sử Di Viễn |
| --- | --- |

Tên chữ: Đồng Thúc
Thụy hiệu: Trung Hiến

Tả thừa tướng Nam Tống
Nhiệm kỳ 19 tháng 11, 1233—27 tháng 11, 1233 8 ngày
Chức danh đầy đủ: Thái sư kiêm Tả thừa tướng
Hoàng đế: Tống Lý Tông
Tiền nhiệm: Tiền Tượng Tổ
Kế nhiệm: Trịnh Thanh Chi
Hữu thừa tướng Nam Tống
Nhiệm kỳ 19 tháng 11, 1208—31 tháng 12, 1208 42 ngày
Chức danh đầy đủ: Hữu thừa tướng kiêm Xu mật sử
Hoàng đế: Tống Ninh Tông
Tiền nhiệm: Hàn Thác Trụ
Kế nhiệm: Tiền Tượng Tổ
Nhiệm kỳ 7 tháng 6, 1209—19 tháng 11, 1233 24 năm, 165 ngày
Hoàng đế: Tống Ninh Tông Tống Lý Tông
Tiền nhiệm: Tiền Tượng Tổ
Kế nhiệm: Trịnh Thanh Chi
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 23 tháng 2, 1164
Quê quán: huyện Ngân
 
Mất: 
Thụy hiệu: Trung Hiến
Ngày mất: 27 tháng 11, 1233
 
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Sử Hạo
Hậu duệ: Sử Trạch Chi, Sử Vũ Chi
 
Gia tộc: họ Sử huyện Ngân
Nghề nghiệp: chính khách
Quốc tịch: nhà Tống
x • t • 
Sử Di Viễn (chữ Hán: 史彌遠, 1164 - 1233), tên tự là Đồng Thúc (同叔), là Hữu Thừa tướng nhà Nam Tống trong lịch sử Trung Quốc.
Sử Di Viễn là con trai của thừa tướng Sử Hạo. Vào thời Khai Hi, ông làm chính biến giết quyền thần Hàn Thác Trụ để nghị hòa với người Kim; từ đó bắt đầu thao túng đại quyền. Năm 1224, Tống Ninh Tông mất, ông giả chiếu chỉ phế hoàng tử, đưa Tống Lý Tông lên ngôi, sau đó trục xuất nhiều đại thần không cùng cánh, đề cử bọn gian thần tam hung, tứ mộc; Lý Tông mười năm ngồi trên ngai không có thực quyền, cho đến khi Di Viễn qua đời vào năm 1233.
Buổi đầu làm quan

Sử Di Viễn chào đời năm thứ ba Long Hưng đời Tống Hiếu Tông (1164). Cha ông là tể tướng Sử Hạo (1104 - 1192), từng là thầy dạy cho Hiếu Tông khi chưa lên ngôi. Do danh tiếng của người cha, Di Viễn ngay từ nhỏ đã được bổ dụng các chức quan. Năm 1179 làm Thừa sự lang, sang 1181 đổi làm Thuyên Nghĩa lang, rồi Kiến Khang phủ liên liệu viện, Duyên Hải chế trí cán hàn công sự. Năm Thuần Hi 14 (1187), ông thi đỗ Tiến sĩ. Năm 1190 thời Tống Quang Tông nhận chức Đại Lý tự trực, năm sau dời làm Thái Xã lệnh. Năm 1192 dời làm Thái thường tự chủ bộ, sau ông lấy cớ cha mẹ già nên xin từ chức, đổi làm Chủ quản Trùng Hựu quan. Cũng năm này Sử Hạo chết, Di Viễn phải từ chức về chịu tang.
Năm 1196 thời Tống Ninh Tông, ông được bổ dụng trở lại làm Đại Lý tự trực, sau đổi Chư vương cung giáo thụ. Lúc này ông đề xuất với triều đình một số kế sách như tiến cử liêm khiết, lo việc đắp đê, khóa nông tang, mở kho thóc đề phòng thủy hoạn; sửa thành quách, rèn khí giới, tuyển tướng sĩ, trữ lương thực làm kế biên bị. Thừa tướng khi đó là Kinh Thang cho rằng về sau ông sẽ nắm cả chính quyền, nên đem con cháu đến nhờ vả. Năm 1198, nhận chức Xu mật viện biên tu quan, dời Thái thường thừa, sau kiêm Công bộ lang quan rồi Hình bộ lang quan. Năm 1200, cải Tông Chánh thừa; sau bị điều ra ngoài làm tri Trì châu. Năm 1204, ông là Đề cử Chiết Tây Thường Bình. Năm Khai Hi nguyên niên (1205) được triều về kinh thụ phong Tư phong lang quan kiêm Quốc sử biên tu, Thực lục kiểm thảo; rồi dời làm Bí thư thiếu giám, sau là Khởi cư lang. Năm 1206, giữ chức Tư Thiện đường trực giảng.
Giết Hàn Thác Trụ

Bài chi tiết: Sự biến cầu Lục Bộ
Từ sau khi Ninh Tông lên ngôi, đại thần Hàn Thác Trụ thao túng triều cương với chức vụ là Thái sư Bình chương quân quốc trọng sự. Thác Trụ phát động Khánh Nguyên đảng cấm, hãm hại nhiều đại thần trong triều, đưa phe cánh của mình lên. Từ năm 1206, Thác Trụ nghe nói ở miền bắc Kim quốc suy yếu, liền phát động Bắc phạt Khai Hi hòng thu phục Trung Nguyên. Nhưng quân Tống xuất chiến bất lợi, người Kim nhân đó phản kích, uy hiếp mạnh mẽ vùng Giang Hoài. Năm 1207 khi tình hình chiến sự có chút khởi sắc hơn cho quân Tống, người Kim buộc lòng phải nghĩ đến chuyện nghị hòa nhưng lại yêu cầu thủ cấp kẻ cầm đầu. Hàn Thác Trụ lo sợ quá, nên lại chuẩn bị ra quân hòng giành chiến thắng, lấy lại ưu thế trên bàn đàm phán. Từ khi bắc phạt, trăm họ ở Lưỡng Hoài chịu rất nhiều lầm than khổ sở, nay nghe Thác Trụ lại muốn bắc phạt, thì tiếng oán than vang vọng khắp nơi.
Trước tình hình đó, Sử Di Viễn dâng sớ xin dừng việc này lại và chỉ trích Hàn Thác Trụ. Sau khi sớ được dâng lên, có người khách cảnh báo ông rằng Thác Trụ mà biết tất sẽ trả thù, Thái phu nhân tuổi đã cao sẽ không thể chịu được cảnh xa lìa. Ông nói:
Sau đó Di Viễn được phong chức quyền Thị lang bộ Hình. Năm 1207, ông đổi thành Thị lang bộ Lễ kiêm Đồng tu quốc tử, kiêm việc ở cả bộ Hình. Khi đó tình hình bên ngoài rất gay go khi người Kim gây áp lực buộc triều Tống phải nộp kẻ đầu trò, tăng thuế 10 vạn, cắt đất lấy Trường Giang làm ranh giới, hoặc xưng thần để giữ lấy biên giới như trước. Di Viễn ra sức giãi bày tình hình nguy cấp. Dương hoàng hậu ở trong cung có liên hệ với Di Viễn và cũng ghét Hàn Thác Trụ. Hậu sai hoàng tử Vinh vương Nghiễm đàn hặc Thác Trụ và Hữu Thừa tướng Trần Tự Cường. Ninh Tông tỏ ra bực bội nói là không biết. Dương hậu lại ra sức to nhỏ bên tai Ninh Tông, rồi cho anh mình là Dương Thứ Sơn điều tra tội ác của Thác Trụ. Thứ Sơn đem việc này nói với Di Viễn. Di Viễn xin chỉ của Dương hậu, triệu Tiền Tượng Tổ là người bị Thác Trụ đuổi trước kia, về kinh. Lại bàn với Lễ bộ thượng thư Vệ Kinh, Tác phẩm lang Vương Cư An và Hữu tư lang Trương Từ, Tham tri chính sự Lý Bích kế hoạch lật đổ Thác Trụ.
Những hành động của Sử Di Viễn lâu ngày cũng bị Thác Trụ phát giác ra, nhưng có Lý Bích ra sức biện hộ. Di Viễn nghe chuyện thất kinh, bàn với Trương Từ. Trương Từ khuyên nên giết quách Thác Trụ đi. Di Viễn chấp nhận, báo với Dương hậu, trong đêm cầm hổ phù bí mật điều động binh tốt bảo vệ hoàng cung. Hậu tự tay viết chỉ giao cho Tiền Tượng Tổ để triệu chủ quan cung điện Hạ Chấn cùng 300 quân mai phục ở cầu Lục Bộ. Sáng hôm sau, ngày Ất Hợi (3) tháng 11 (24 tháng 11 năm 1207), Thác Trụ lên triều và bị phục binh của bọn Hạ Chấn giết chết.
Khi đó Sử Di Viễn chờ đợi ở triều môn đã lâu, bắt đầu lo sợ muốn cải trang bỏ trốn; thì Hạ Chấn đến báo việc đã xong. Hạ Chấn tuyên chiếu giết Tô Sư Đán, bãi chức Hữu thừa tướng của Trần Tự Cường, đày gia thuộc của Thác Trụ ra Lĩnh Nam... Sử Di Viễn cùng Tiền Tượng Tổ vào cung tâu việc giết Thác Trụ. Ninh Tông muốn phong cho ông làm Thiêm thư Xu mật viện, nhưng ông từ chối và chỉ nhận chức Thượng thư bộ Lễ kiêm Quốc sử thực lực viện tu soạn.