stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Mèo manul
Đặc điểm

Mèo manul có kích thước tương tự như mèo nhà, với thân có chiều dài từ 46 đến 65 cm và đuôi dài 21 đến 31 cm. Nó nặng 2,5 đến 4,5 kg. Lông có màu nâu vàng nhạt với những sọc dọc sẫm màu trên thân và hai chân trước. Bộ lông mùa đông xám hơn và ít hoa văn hơn so với bộ lông mùa hè. Có các vòng màu đen rõ ràng trên đuôi và các đốm sẫm màu trên trán. Má màu trắng với các sọc màu đen hẹp chạy từ khóe mắt. Cằm và cổ họng cũng màu trắng, hòa vào bộ lông mượt màu ánh xám của phần bụng. Các viền màu đen và trắng đồng tâm xung quanh hai mắt làm nổi bật hình dạng tròn của chúng. Các chân ngắn hơn cân xứng theo tỷ lệ so với những con mèo khác, tai nằm rất thấp và xòe rộng, và nó có móng vuốt ngắn bất thường. Khuôn mặt ngắn hơn so với những con mèo khác, tạo ra cho nó một bộ mặt dẹt. Các hàm ngắn hơn có ít răng hơn so với thông thường ở các loài mèo, với cặp răng tiền hàm đầu tiên của hàm trên bị thiếu.
Phân bố và sinh cảnh

Mèo manul là loài bản địa các vùng thảo nguyên Trung Á, ở độ cao lên đến 5.050 mét. Chúng được tìm thấy trong các khu vực Transkavkaz và Transbaikal của Nga, ít thấy hơn ở các nước cộng hòa Altai, Tyva, và Buryatia. Nó cũng sống ở Kyrgyzstan, Kazakhstan, Mông Cổ, Kashmir ở Ấn Độ và ở hầu khắp miền Tây Trung Quốc, đặc biệt là ở cao nguyên Tây Tạng. Năm 1997, lần đầu tiên có báo cáo là chúng có mặt ở phía đông dãy núi Sayan. Các quần thể trong khu vực biển Caspi, Afghanistan và Pakistan đang suy giảm và ngày càng bị cô lập. Năm 2008, một cá thể mèo manul lần đầu tiên đã được chụp ảnh bằng bẫy máy ảnh tại vườn quốc gia Khojir của Iran.
Phân loài

Ba phân loài được công nhận:
Otocolobus manul manul (Pallas, 1776) — sinh sống ở phía bắc của phạm vi phân bố: sông Jida, phía nam hồ Baikal, đông Siberia, Mông Cổ, miền tây Trung Quốc;
Otocolobus manul nigripecta (Hodgson, 1842) — sinh sống ở Tây Tạng và Kashmir Ấn Độ;
Otocolobus manul ferruginea (Ognev, 1928) — sinh sống ở tây nam của phạm vi phân bố: rặng núi Missanev, dãy núi Kopet-Dag, Transcapia, bắc Iran, tây nam Turkestan, Afghanistan, Baluchistan.
Chú thích

1 2 3  Ross, S.; Barashkova, A.; Dhendup, T.; Munkhtsog, B.; Smelansky, I.; Barclay, D.; Moqanaki, E. (2020). “Otocolobus manul”. Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. 2020: e.T15640A180145377. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T15640A180145377.en. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2021.
1 2  Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. & Tobe, S. (2017). “A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group” (PDF). Cat News (Special Issue 11): 21–22.
↑  Sunquist, Mel; Sunquist, Fiona (2002). Wild cats of the World. Chicago: University of Chicago Press. tr. 219–224. ISBN 0-226-77999-8.
↑  Fox, J. L. and Dorji, T. 2007. High elevation record for occurrence of the manul or Pallas cat on the northwestern Tibetan plateau, China. Cat News 46: 35.
↑  Anonymous. 2008. Pallas Cat study and conservation program Lưu trữ 2017-05-28 tại Wayback Machine. Novosibirsk.
↑  Koshkarev E. 1998. Discovery of manul in eastern Sayan. Cat News 29: 12-13.
↑  Belousova A. V. 1993. Small Felidae of Eastern Europe, Central Asia and Far East. Survey of the state of populations. Lutreola 2: 16.
↑  Habibi, K. 2003. Mammals of Afghanistan. Zoo Outreach Organisation/ USFWS, Coimbatore, India.
↑  Chalani, M., Ghoddousi, A., Ghadirian, T., Goljani, R. 2008. First Pallas’s Cat Photo-trapped in Khojir National Park, Iran. Cat News 49: 7.
↑  Ellerman, J. R., Morrison-Scott, T. C. S. (1966). Checklist of Palaearctic and Indian mammals 1758 to 1946. Second edition. British Museum of Natural History, London. Pp. 308
Mèo manul tại sở thú Edinburgh
Sức khỏe tâm thần trong đại dịch COVID-19

Đại dịch COVID-19 đã ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của người dân trên khắp thế giới. Tương tự như các vụ dịch virus đường hô hấp trước đây, chẳng hạn như SARS-CoV, MERS-CoV và dịch cúm, đại dịch COVID-19 đã gây ra các triệu chứng lo âu, trầm cảm và rối loạn căng thẳng sau chấn thương ở các nhóm dân số khác nhau, bao gồm cả ngành y tế. công nhân, công chúng, bệnh nhân và các cá nhân bị cách ly. Hướng dẫn về hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội của Ủy ban thường vụ Liên cơ quan của Liên Hợp Quốc khuyến nghị rằng các nguyên tắc cốt lõi của hỗ trợ sức khỏe tâm thần trong trường hợp khẩn cấp là "không gây tổn hại, thúc đẩy quyền con người và bình đẳng, sử dụng các phương pháp tiếp cận có sự tham gia, xây dựng trên cơ sở nguồn lực và năng lực, áp dụng các biện pháp can thiệp nhiều lớp và làm việc với các hệ thống hỗ trợ tích hợp."  COVID-19 đang ảnh hưởng đến sự kết nối xã hội của mọi người, niềm tin của họ vào con người và thể chế, công việc và thu nhập của họ, cũng như gây ra lo lắng rất lớn.
COVID-19 cũng làm tăng thêm sự phức tạp của các rối loạn do sử dụng chất gây nghiện (SUD) vì nó ảnh hưởng mạnh hơn đến những người mắc SUD do sự bất bình đẳng xã hội, kinh tế và sức khỏe có được. Hậu quả sức khỏe của những người dùng chất gây nghiện (ví dụ, bệnh tim mạch , bệnh hô hấp, bệnh tiểu đường loại 2, ức chế miễn dịch và suy nhược hệ thần kinh trung ương, và rối loạn tâm thần) và những thách thức liên quan đến môi trường (ví dụ, bất ổn về nhà ở, thất nghiệp và liên quan đến tư pháp hình sự) làm tăng nguy cơ nhiễm COVID-19. Các biện pháp giảm thiểu sức khỏe cộng đồng COVID-19 (gồm giãn cách cộng đồng, cách ly và tự cô lập) có thể làm trầm trọng thêm tình trạng cô đơn, các triệu chứng sức khỏe tâm thần, triệu chứng trầm cảm do cô lập và chấn thương tâm lý. Các quy tắc quản thúc, tỷ lệ thất nghiệp và các biện pháp thắt lưng buộc bụng trong và sau thời kỳ đại dịch có thể ảnh hưởng đến thị trường chất gây nghiện bất hợp pháp và các kiểu sử dụng chất gây nghiện.
Nguyên nhân

Đại dịch COVID-19 đã gây ra căng thẳng, lo lắng và lo lắng cho nhiều cá nhân, phát sinh cả từ bản thân căn bệnh và từ các biện pháp ứng phó như ngăn cách và phong tỏa xã hội. Các nguyên nhân thường gặp của căng thẳng tâm lý trong thời kỳ đại dịch bao gồm, sợ bị ốm và chết, tránh chăm sóc sức khỏe do sợ bị lây nhiễm khi đang được chăm sóc, sợ mất việc làm và sinh kế, sợ bị xã hội loại trừ, sợ bị cách ly, cảm bất lực trong việc bảo vệ bản thân và những người thân yêu, sợ hãi bị chia cắt khỏi những người thân yêu và người chăm sóc, từ chối chăm sóc những người dễ bị tổn thương do sợ lây nhiễm, cảm giác bất lực, thiếu lòng tự trọng để làm bất cứ điều gì trong cuộc sống hàng ngày, buồn chán, cô đơn, và trầm cảm do bị cô lập, và sợ hãi khi phải sống lại trải nghiệm của một đại dịch trước đây.
Ngoài những vấn đề này, COVID-19 có thể gây ra các phản ứng tâm lý khác, chẳng hạn như nguy cơ bị nhiễm khi phương thức lây truyền của COVID-19 không rõ ràng 100%, các triệu chứng phổ biến của các vấn đề sức khỏe khác bị nhầm với COVID-19, quá lo lắng về việc trẻ em ở nhà một mình (trong thời gian nghỉ học, v.v.) trong khi cha mẹ phải đi làm, và nguy cơ suy giảm sức khỏe thể chất và tinh thần của những người dễ bị tổn thương nếu không được hỗ trợ chăm sóc.
Nhân viên tuyến đầu, chẳng hạn như bác sĩ và y tá có thể gặp thêm các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Kỳ thị đối với việc phải làm việc với bệnh nhân COVID-19, căng thẳng do sử dụng các biện pháp an toàn sinh học nghiêm ngặt (chẳng hạn như căng thẳng về thể chất của thiết bị bảo hộ, cần phải nhận thức và cảnh giác liên tục, các quy trình nghiêm ngặt phải tuân theo, ngăn cản sự tự chủ, cách ly về thể chất gây khó khăn cho việc tạo sự thoải mái cho người bệnh), yêu cầu cao hơn trong môi trường làm việc, giảm khả năng sử dụng hỗ trợ xã hội do xa cách vật chất và kỳ thị xã hội, không đủ khả năng tự chăm sóc bản thân, không đủ kiến thức về việc tiếp xúc lâu dài với những người bị nhiễm COVID-19 và lo sợ rằng họ có thể truyền bệnh cho những người thân yêu của họ có thể khiến các nhân viên tuyến đầu thêm căng thẳng.
Phòng ngừa và quản lý tình trạng sức khỏe tâm thần > Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh

WHO và CDC đã ban hành hướng dẫn để ngăn ngừa các vấn đề sức khỏe tâm thần trong đại dịch COVID-19. Các hướng dẫn tóm tắt như sau:
Phòng ngừa và quản lý tình trạng sức khỏe tâm thần > Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh > Đối với người dân

Hãy đồng cảm với tất cả các cá nhân bị ảnh hưởng, bất kể quốc tịch hoặc dân tộc của họ.
Sử dụng ngôn ngữ dành cho mọi người trong khi mô tả các cá nhân bị ảnh hưởng bởi COVID-19.
Hạn chế xem tin tức nếu điều đó khiến người ta lo lắng. Chỉ tìm kiếm thông tin từ các nguồn đáng tin cậy, tốt nhất là một hoặc hai lần một ngày.
Bảo vệ bản thân và hỗ trợ những người khác, chẳng hạn như hàng xóm của bạn.
Tìm cơ hội để khuếch đại những câu chuyện tích cực của những người địa phương đã trải qua COVID-19.
Tôn vinh các nhân viên y tế đang hỗ trợ những người bị ảnh hưởng bởi COVID-19.
Phòng ngừa và quản lý tình trạng sức khỏe tâm thần > Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh > Đối với nhân viên y tế

Cảm thấy áp lực là điều bình thường trong thời gian khủng hoảng. Quản lý sức khỏe tinh thần của một người cũng quan trọng như quản lý sức khỏe thể chất.
Thực hiện theo các chiến lược đối phó, đảm bảo nghỉ ngơi đầy đủ, ăn uống tốt, tham gia hoạt động thể chất, tránh sử dụng thuốc lá, rượu hoặc chất gây nghiện. Sử dụng các chiến lược đối phó trước đây đã có hiệu quả với bạn trong những tình huống căng thẳng.
Nếu một người đang bị gia đình hoặc cộng đồng né tránh, hãy giữ kết nối với những người thân yêu, bao gồm cả các phương pháp kỹ thuật số.
Sử dụng các cách dễ hiểu để chia sẻ thông điệp đến người khuyết tật.
Biết cách liên kết những người bị ảnh hưởng bởi COVID-19 với các nguồn sẵn có.
Phòng ngừa và quản lý tình trạng sức khỏe tâm thần > Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh > Đối với trưởng nhóm ở các cơ sở y tế

Giữ cho tất cả nhân viên có được tình trạng sức khỏe tâm thần tốt. Tập trung vào năng lực nghề nghiệp dài hạn hơn là kết quả ngắn hạn.
Đảm bảo chất lượng thông tin liên lạc tốt và cập nhật chính xác.
Đảm bảo rằng tất cả nhân viên đều biết về nơi và cách thức hỗ trợ sức khỏe tâm thần có thể được tiếp cận.
Hướng dẫn tất cả nhân viên cách sơ cứu tâm lý cho người bị ảnh hưởng.
Tình trạng sức khỏe tâm thần khẩn cấp nên được quản lý tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe.
Đảm bảo có sẵn các loại thuốc điều trị tâm thần thiết yếu ở tất cả các tuyến chăm sóc sức khỏe.
Phòng ngừa và quản lý tình trạng sức khỏe tâm thần > Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh > Đối với người chăm sóc trẻ em

Làm gương về các hành vi, thói quen và kỹ năng đối phó lành mạnh..
Sử dụng phương pháp nuôi dạy con tích cực dựa trên sự giao tiếp và tôn trọng.
Duy trì các thói quen của gia đình càng nhiều càng tốt và cung cấp các hoạt động hấp dẫn phù hợp với lứa tuổi để dạy trẻ có trách nhiệm.
Giải thích COVID-19 và các biện pháp phòng ngừa theo cách phù hợp với lứa tuổi mà trẻ em có thể hiểu để giúp chúng xử lý những gì đang xảy ra.
Theo dõi các trò chơi hay truyền thông xã hội của trẻ em để đảm bảo an toàn cho chúng.
Xác thực những suy nghĩ và cảm xúc của trẻ và giúp chúng tìm ra những cách thể hiện cảm xúc tích cực.
Tránh tách trẻ khỏi cha mẹ / người chăm sóc của chúng càng nhiều càng tốt. Đảm bảo duy trì liên lạc thường xuyên với cha mẹ và người chăm sóc nếu đứa trẻ được đặt cách ly.
Phòng ngừa và quản lý tình trạng sức khỏe tâm thần > Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh > Đối với người lớn tuổi, những người có tình trạng sức khỏe cơ bản và người chăm sóc của họ

Người lớn tuổi, đặc biệt là những người sống cô lập hoặc mắc các bệnh lý thần kinh từ trước, có thể trở nên lo lắng, tức giận hoặc thu mình hơn. Cung cấp hỗ trợ thiết thực và tinh thần thông qua người chăm sóc và các chuyên gia chăm sóc sức khỏe.
Chia sẻ sự thật đơn giản về cuộc khủng hoảng và cung cấp thông tin rõ ràng về cách giảm nguy cơ lây nhiễm.
Có quyền truy cập vào tất cả các loại thuốc hiện đang được sử dụng.
Biết trước ở đâu và làm thế nào để nhận được sự trợ giúp thiết thực.
Học và thực hiện các bài tập đơn giản hàng ngày để luyện tập tại nhà.
Giữ lịch trình thường xuyên càng nhiều càng tốt và giữ liên lạc với những người thân yêu.
Đắm mình trong một sở thích hoặc nhiệm vụ giúp tập trung tâm trí vào các khía cạnh khác.
Tiếp cận với mọi người bằng kỹ thuật số hoặc điện thoại để trò chuyện bình thường hoặc thực hiện một hoạt động vui vẻ cùng nhau trực tuyến.
Cố gắng và làm việc tốt cho các cộng đồng phải chịu biện pháp ngăn cách xã hội tại chỗ. Nó có thể là cung cấp bữa ăn cho những người thiếu thốn, thay đổi khẩu phần, v.v...
Phòng ngừa và quản lý tình trạng sức khỏe tâm thần > Hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh > Đối với những người bị cô lập

Giữ kết nối và duy trì mạng xã hội.
Chú ý đến nhu cầu và cảm xúc của chính bạn. Tham gia vào các hoạt động mà bạn cảm thấy thư giãn.
Tránh nghe những lời đồn đại khiến bạn khó chịu.
Bắt đầu các hoạt động mới nếu bạn có thể.
Tìm những cách mới để duy trì kết nối chính xác, sử dụng các ứng dụng nhắn tin tức thời khác để trò chuyện nhiều lần với bạn bè và gia đình.
Duy trì thói quen.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh cũng tuyên bố rằng công dân nên "cố gắng thực hiện các hoạt động thú vị và trở lại cuộc sống bình thường càng nhiều càng tốt trong thời gian khủng hoảng. Một nghiên cứu được đánh giá ngang hàng được công bố vào năm 2021 cho thấy rằng chơi trò chơi điện tử có thể có tác động tích cực đến sức khỏe tinh thần và hạnh phúc của người chơi, mang lại cơ hội xã hội hóa và kết nối với cuộc sống bình thường.
Một bác sĩ gây mê kiệt sức ở Pesaro, Ý, tháng 3 năm 2020
Đối phó với rối loạn lưỡng cực và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác trong đồ họa thông tin về COVID-19
Cyperus ornatus

| Cyperus ornatus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Cyperus
Loài (species): C. ornatus
Danh pháp hai phần
Cyperus ornatus R.Br. 
Cyperus ornatus là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được R.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cyperus ornatus”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Đại hội Thể thao Bán đảo Đông Nam Á 1959

Đại hội Thể thao Bán đảo Đông Nam Á lần thứ 1 là đại hội thể thao đa môn đầu tiên của khu vực Đông Nam Á do Liên đoàn Thể thao Bán đảo Đông Nam Á tổ chức. Đại hội tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan từ ngày 12 - 17 tháng 12 năm 1959 với 518 vận động viên thi đấu ở 12 môn thể thao. Campuchia, một trong sáu thành viên sáng lập của Liên đoàn Thể thao Bán đảo Đông Nam Á đã không tham dự đại hội khai mạc lần đầu tiên vì lý do chính trị. Đại hội được khai mạc và bế mạc bởi Quốc vương Thái Lan Bhumibol Adulyadej, tại sân vận động Suphachalasai. Tổng số huy chương cuối cùng được dẫn đầu bởi nước chủ nhà Thái Lan, tiếp theo là các quốc gia láng giềng là Miến Điện và Mã Lai.
Hoàn cảnh

Đại hội Thể thao Đông Nam Á khi đó gọi là Đại hội Thể thao Bán đảo Đông Nam Á (SEAP Games), được tổ chức ở Băng Cốc năm 1959. Đây là lần đầu tiên đại hội được tổ chức sau khi Liên đoàn Thể thao Bán đảo Đông Nam Á (SEAP Games Federation) được thành lập vào năm 1958. Ngày 22 tháng 5 năm 1958, đại biểu đến từ các nước ở bán đảo Đông Nam Á tham dự Đại hội Thể thao châu Á 1958 tại Tokyo, Nhật Bản đã họp và thống nhất thành lập một Đại hội thể thao. Tên gọi SEAP Games khi đó được đặt bởi ông Luang Sukhum Nayaoradit, người mà sau đó làm Phó Chủ tịch Ủy ban Olympic Quốc gia Thái Lan. Lý do đề nghị đưa ra thành lập một đại hội thể thao khu vực sẽ giúp thúc đẩy sự hợp tác, sự hiểu biết và sự gắn kết các mối quan hệ giữa các nước trong khu vực Đông Nam Á.
Đại hội thể thao Bán Đảo Đông Nam Á (khi đó được gọi tắt là SEAP Games) lần đầu tiên được tổ chức từ ngày 12 đến 17 tháng 12 năm 1959 tại Băng Cốc, Thái Lan. Đại hội lần đầu chỉ có số thành viên tham dự tương đương số lượng của một đoàn thể thao của một nước ngày nay, 800 quan chức và vận động viên. Trong đó, Thái Lan đã cử 194 quan chức, vận động viên với 155 nam, 21 nữ và 18 quan chức. Tham dự đại hội có 6 thành viên của Liên đoàn Thể thao bán đảo Đông Nam Á: Miến Điện, Mã Lai, Lào, Singapore, Thái Lan, Việt Nam. Số lượng môn thi đấu cũng rất khiêm tốn, chỉ có 12 môn.
Bảng tổng sắp huy chương

Đoàn chủ nhà (Thái Lan)
| Hạng | Đoàn | Vàng | Bạc | Đồng | Tổng số |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Thái Lan (THA) | 35 | 26 | 15 | 76 |
| 2 |  Miến Điện (BIR) | 11 | 15 | 14 | 40 |
| 3 |  Malaysia (MAL) | 8 | 15 | 11 | 34 |
| 4 |  Singapore (SIN) | 8 | 7 | 18 | 33 |
| 5 |  Việt Nam (VIE) | 5 | 5 | 6 | 16 |
| 6 |  Lào (LAO) | 0 | 0 | 2 | 2 |
| Tổng số (6 đơn vị) | Tổng số (6 đơn vị) | 67 | 68 | 66 | 201 |
1Singapore là một thuộc địa tự quản của Vương quốc Anh vào thời điểm đó.
Môn thể thao

Bắn súng  (chi tiết)
Bóng bàn  (chi tiết)
Bóng chuyền  (chi tiết)
Bóng đá  (chi tiết)
Bóng rổ  (chi tiết)
Cầu lông  (chi tiết)
Cử tạ  (chi tiết)
Điền kinh  (chi tiết)
Bơi  (chi tiết)
Quần vợt  (chi tiết)
Quyền anh  (chi tiết)
Xe đạp  (chi tiết)
Hậu Nghệ

| Hậu Nghệ |
| --- | --- |
Vua Trung Quốc (chi tiết...)
Hậu Nghệ bắn hạ mặt trời.
Vua Nước Hữu Cùng  Vua Nhà Hạ Thần Tiễn
Trị vì: 2188 TCN - 2160 TCN
Tiền nhiệm: o
Kế nhiệm: Hàn Trác
Thông tin chung
Mất: 2160 TCN Trung Quốc
Triều đại:  Nước Hữu Cùng
Thân phụ: Chiến Thần
Hậu Nghệ (chữ Hán: 后羿), hoặc Đại Nghệ (大羿) hay Nghệ (羿), là một nhân vật truyền thuyết cổ đại Trung Hoa, được hình tượng hóa là một xạ thủ vĩ đại, gắn liền với truyền thuyết bắn hạ 9 mặt trời (射日英雄; Xạ nhật anh hùng) và câu chuyện liên quan tới Hằng Nga.
Tương truyền, khi đó 10 mặt trời đồng loạt xuất hiện, chỉ có Hậu Nghệ ra tay bắn hạ bớt mặt trời, dương gian lại trở lại tốt tươi, vì chiến công đó ông trở thành một vị thần, xưng gọi Tiễn Thần (箭神). Tuy nhiên trong sử sách thời Tiên Tần, có xuất hiện một Hậu Nghệ, người đã cướp ngôi nhà Hạ thay Thái Khang. Các sách sử Tiên Tần đều chép mập mờ, không rõ giữa Đại Nghệ và Hậu Nghệ có phải cùng một người hay không.
Dân gian không hề để ý tính sử liệu, mà gộp chung cả hai Nghệ làm một, cho nên thần tích bắn mặt trời được gọi là Hậu Nghệ xạ nhật (后羿射日).
Lịch sử

Theo Trúc thư kỉ niên, Hậu Nghệ vốn là vua nước Hữu Cùng, một chư hầu thời nhà Hạ. Ông nổi tiếng có sức khoẻ hơn người và đặc biệt là có khả năng bắn cung rất giỏi, được xem là giỏi nhất thiên hạ lúc đó.
Năm 2188 TCN, Hạ Khải mất, con là Thái Khang lên thay. Thái Khang ham chơi bời, thích săn bắn, không quan tâm chính sự. Hậu Nghệ thường đi theo phục vụ Thái Khang. Thấy Thái Khang bỏ triều chính, Hậu Nghệ nảy sinh ý định giành ngôi.
Một hôm Thái Khang rời kinh đô đi săn ở đất Lạc. Hậu Nghệ bí mật điều quân từ nước Hữu Cùng sang tập kích kinh đô nhà Hạ, chiếm được kinh thành. Sau đó ông mang quân ra chặn bờ sông, phong toả lối về của Thái Khang. Nghe tin kinh thành thất thủ, Thái Khang vội mang quân trở về, nhưng đến bờ sông đã thấy quân Hữu Cùng đông đảo chặn đánh. Thái Khang biết không địch nổi quân Hậu Nghệ bèn bỏ chạy sang nước chư hầu. Thái Khang chạy ra ngoài, định tập hợp chư hầu đánh Hậu Nghệ, nhưng các chư hầu đều không phục Thái Khang, vì vậy Thái Khang phải lưu vong ở nước ngoài cho đến hết đời.
Hậu Nghệ cướp được ngôi nhà Hạ lại tỏ ra kiêu ngạo, bỏ chính sự như Thái Khang trước kia. Ông cũng ham mê săn bắn và thích uống rượu. Nhiều vị trung thần lo lắng can ngăn nhưng Hậu Nghệ không nghe theo, điều họ đi nơi khác.
Bầy tôi của Hậu Nghệ là Hàn Trác thấy Hậu Nghệ như vậy cũng nảy sinh ý định cướp ngai vàng, bề ngoài ra sức tán tụng lấy lòng ông nhưng bên trong toan tính giành ngôi. Hậu Nghệ tin tưởng Hàn Trác, giao cho Trác toàn bộ việc triều chính để hưởng lạc. Hàn Trác thường xuyên ra vào cung cấm, tư thông cả với vợ Hậu Nghệ mà Hậu Nghệ không hay biết.
Một ngày năm 2120 TCN, Hậu Nghệ đi săn, Hàn Trác đi theo. Trác mang rượu ngon ra dâng lên Hậu Nghệ. Ông uống rượu say bất tỉnh. Hàn Trác thừa cơ giết chết ông. Hàn Trác xẻo thịt ông nướng lên và mang cho con ông ăn. Con ông biết là thịt cha, bèn bỏ chạy, nhưng đến cổng thành thì bị quân của Hàn Trác giết chết. Trác giành ngôi của Hậu Nghệ và lấy luôn vợ ông.
Hậu Nghệ cướp ngôi nhà Hạ được khoảng 40 năm (2159 - 2120 TCN), không rõ bao nhiêu tuổi.
Trong truyền thuyết

Xem thêm: Hằng Nga
Theo truyền thuyết Trung Quốc, Hậu Nghệ có vợ là Hằng Nga. Hai vợ chồng là những vị thần bất tử sống trên thượng giới.
Một hôm, mười người con trai của Ngọc Hoàng biến thành mười mặt trời, làm cho mặt đất trở nên nóng bỏng và khô cằn. Ngọc Hoàng ra lệnh cho các con mình ngừng phá hủy mặt đất không được bèn triệu Hậu Nghệ đến cứu giúp. Hậu Nghệ, bằng tài bắn cung của mình, đã bắn hạ chín mặt trời, chỉ để lại một người con trai của Ngọc Hoàng làm mặt trời. Ngọc Hoàng thấy chín con trai của ông đã chết bèn trừng phạt Hậu Nghệ bằng cách đày Hậu Nghệ và Hằng Nga xuống hạ giới để sống cuộc sống của con người.
Thấy Hằng Nga rất đau khổ vì bị mất khả năng bất tử, Hậu Nghệ quyết định lên đường đi tìm thuốc trường sinh trong một cuộc hành trình dài và đầy gian khổ, nguy hiểm để hai người có thể trở lại cuộc sống bất tử. Hậu Nghệ đã gặp được Tây Vương Mẫu. Tây Vương Mẫu đồng ý cho Hậu Nghệ một viên thuốc, nhưng dặn rằng mỗi người chỉ cần nửa viên để trở thành bất tử.
Hậu Nghệ mang viên thuốc về nhà và cất nó trong một cái hộp. Hậu Nghệ dặn Hằng Nga không được mở chiếc hộp. Khi ông đi vắng, Hằng Nga tò mò mở chiếc hộp và nhìn thấy viên thuốc ngay khi Hậu Nghệ quay lại nhà. Sợ Hậu Nghệ nhìn thấy, vô tình Hằng Nga đã nuốt chửng viên thuốc. Ngay lập tức Hằng Nga bay lên trời do thuốc quá mạnh. Mặc dù Hậu Nghệ muốn bắn Hằng Nga để tránh không cho nàng bị lơ lửng trên bầu trời, nhưng không thể nhằm mũi tên vào nàng. Hằng Nga cứ bay lên mãi cho đến khi đến Mặt Trăng.
Đó gọi là Hằng Nga bôn nguyệt (嫦娥奔月), là một trong những truyền thuyết nổi tiếng nhất trong dân gian Trung Hoa.
Chú thích

↑  Chu Mục, Trần Thâm, sách đã dẫn, tr 35
↑  Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành, sách đã dẫn, tr 15
Hằng Nga bôn nguyệt.
Os de Balaguer

| Os de Balaguer Os de Balaguer |
| --- | --- |

  Ấn chương
 Vị trí của Os de Balaguer

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng
Tỉnh:  Lleida
Quận (comarca): Noguera
Thủ phủ: Os de Balaguer
Chính quyền
 • Thị trưởng: Ignasi Cortés i Giné
Diện tích
 • Đất liền: 136 km2 (53 mi2)
Độ cao: 463 m (1,519 ft)
 • Mật độ: 0/km2 (0/mi2)
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 25610
Thành phố kết nghĩa: Artà
Số khu dân cư: 4
Tọa độ: 41°52′21″B 0°43′12″Đ﻿ / ﻿41,8725°B 0,72°Đ﻿ / 41.87250; 0.72000{{#coordinates:}}: một trang không thể chứa nhiều hơn một thẻ chính
Website: Página del municipio
Os de Balaguer là một đô thị trong tỉnh Lleida, cộng đồng tự trị quần đảo Canary Tây Ban Nha. Đô thị Os de Balaguer có diện tích là 136 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 985 người với mật độ 7,24 người/km². Đô thị Os de Balaguer có cự ly km so với tỉnh lỵ Lleida.
Nguyễn Hữu Hanh

Nguyễn Hữu Hanh (sinh 1923) là một chuyên gia kinh tế, tài chánh đã giữ nhiều chức vụ quan trọng trong cả thời Đệ Nhất và Đệ Nhị Việt Nam Cộng hòa cũng như trên trường quốc tế. Ông từng giữ chức Thống đốc ngân hàng Quốc gia Việt Nam và Tổng trưởng Kinh tế và Tài chính.