Khẩn-na-la
Đông Nam Á > Người Khmer

Ở Campuchia, Kinnara được biết trong ngôn ngữ Khmer như là Kenar (phát âm tiếng Việt: Kầy-no) và con mái tương ứng là Kinnari, thường được miêu tả phổ biến trong mỹ thuật và văn học Campuchia hơn là con giống đực. Chúng thường được thể hiện dưới dạng những bức tượng chống đỡ nơi cột trụ bên ngoài hay mặt tiền kiến trúc Angkor và hầu hết ở các kiến trúc chùa chiền Phật giáo, đặc biệt là các ngôi chính điện Preah Vihear và các tháp Chét-đây (chứa tro cốt chư Tăng hay tín đồ quá vãng).
Chúng là biểu tượng của sắc đẹp và cũng là những vũ công khéo léo múa dẻo. Kinnari là nguyên mẫu trong tiết mục múa ba lê của hoàng gia Campuchia, xuất hiện như là nhóm tinh nghịch có một sức quyến rũ, lôi cuốn mạnh mẽ. Vở vũ kịch truyền thống Robam kenar miêu tả những sinh vật dạng tiên chim Kinnari nô đùa, vui chơi trên một ao sen cũng là vở diễn mà “Nhân vật kenar” là vai chủ đạo. Ở Campuchia, chuyện này có tên bản địa là Preah Sothon-Niêng Keo Mnôria.
Kinnari có nguồn gốc trong thần thoại Ấn Độ cũng được người Khmer Nam bộ ở Việt Nam gọi là Kày No, tên gọi này nhằm chỉ một giống sinh vật huyền thoại nửa người nửa chim. Thần phả và điêu khắc mô tả Kinnari với hình dáng của một nữ nhân xinh đẹp, mặc y phục thiên thần ở nửa phần trên của cơ thể, nửa phần dưới thuộc giống chim nên được trang trí bằng đôi cánh và chiếc đuôi. Với hình dáng này các nàng Kinnari được tin là có thể sống dưới hạ giới, nhưng khi cần thì có thể vỗ cánh bay về trời. Kinnari trong điêu khắc khá phổ biến trong các chùa Khmer Nam bộ, Kinnari được trang trí thành những dãy dài xung quanh cổng chào và chánh điện, với hình dáng của những nữ nhân xinh đẹp nửa người nửa chim, hai tay trong tư thế giơ cao đỡ lấy mái chùa.
Ở những ngôi chùa cổ, tượng Kinnara được tạo tác bằng gỗ sơn màu sặc sỡ; còn ở các chùa mới xây, tượng Kinnari thường được đổ khuôn bằng xi măng. Các tượng Kinnari trong các ngôi chùa Khmer Nam bộ có màu sắc sặc sỡ, khuôn mặt thanh thoát, đôi chân đứng trên một cái bệ dính vào tường, hai tay giơ cao đỡ mái cổng hay chánh điện. Ở các góc chùa có thêm hình tượng Krut (tức Garuda) cũng được thể hiện trong tư thế giống như Kinnari. Tại một số ngôi chùa Khmer ở Trà Vinh, chiếc bệ mà Kinnari đứng trên đó được thể hiện theo hình đài sen, hình vuông nhưng cũng có nơi chiếc bệ là một chiếc đầu người đẫm máu.
Hình tượng Kinnari với đôi tay đỡ mái chùa vốn có nguồn gốc từ nghệ thuật Bayon thế kỷ thứ XIII ở Xiêm Riệp. Phong cách Bayon thường thể hiện những hàng dài Garuda hay sư tử (Simha) dùng đôi tay đỡ lấy bệ tháp hay mái tháp. Phong cách này có ảnh hưởng đến nhiều quốc gia như Thái Lan và Champa nhất là điêu khắc tại tháp Dương Long tỉnh Bình Định. Người Khmer Nam bộ cũng chịu ảnh hưởng bởi nghệ thuật điêu khắc Phật giáo Bayon nhưng chỉ thể hiện các Kinnari đỡ mái chùa, không thể hiện các Kinnari đỡ bệ tháp hay nhà chùa. Hình tượng Kinnari và Krut đỡ mái chánh điện biểu hiện cho thuyết vũ trụ luận của Phật giáo Theravada là ngọn núi Tudi của Phật luôn bay lơ lửng trên thiên giới.
Người Khmer tin rằng ngôi đền bay trong không trung là do sức mạnh từ những đôi tay và đôi cánh của loài chim thần. Chiếc đầu lâu đẫm máu mà các nàng Kinnari dẫm lên, ảnh hưởng từ yếu tố Mật tông giáo khi diễn tả nữ thần Kali chiến thắng Ma vương Ravana bằng cách đoạn lấy chiếc đầu. Hình tượng trong các ngôi chùa Khmer Nam bộ lại mang ý nghĩa khác là sự chiến thắng của tâm hồn thánh thiện đối với sự u minh của con người được gọi là chiến thắng Mara. Mara trong Phật giáo Theravada được mô tả là quỷ vương hay đến quấy phá Đức Phật tu hành. Mara nghĩa là ảo ảnh hay sự u minh của con người nên hình tượng Kinnari dẫm chân lên Mara là biểu hiện cho cái thiện luôn chiến thắng cái ác trong cách hành xử của Phật tử khi đến chùa.
Một ý nghĩa khác là Kinnari có mối quan hệ tiền kiếp với Đức Phật nên họ ở cạnh Đức Phật để canh gác cho ông này tu hành. Họ ca hát trong khu rừng Himaphan để tăng thêm niềm vui cho các linh vật khác như rắn Naga, sư tử, thiên nga, voi và khỉ. Kinnari cũng là những thần hộ pháp canh giữ nhà chùa. Họ xinh đẹp nhưng cũng rất dũng mãnh tấn công, yêu ma theo kiểu của loài chim là chộp lấy đầu rồi bay lên cao, nếu chúng dám đến quấy phá nơi tôn nghiêm. Người Khmer Nam Bộ xem Kinnari là biểu tượng cho nét đẹp thánh thiện, hoàn mỹ và biểu tượng cho tình yêu thủy chung trong đời sống hôn nhân.
Vì quan niệm Kinnari chỉ là những linh thần bình thường trong cõi Tam giới nên chúng vẫn có đời sống vợ chồng theo từng cặp. Cùng với nữ thần Mẹ đất Phra Thorni, Kinnari là nhân vật nữ nhân thứ hai xuất hiện trong thần điện Phật giáo Theravada của người Khmer Nam bộ. Nét đẹp lộng lẫy của những nàng Kinnari không biểu tượng cho nhục thể mà thể hiện cho nét đẹp thánh thiện, nét đẹp quý phái của những nữ nhân Phật tử nhưng mang trong lòng tâm hồn thánh thiện và tình yêu thủy chung trong hôn nhân gia đình. Linh vật Kinnari là một phần quan trọng không thể thiếu trong các ngôi chùa Khmer Nam Bộ.
Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc xua đuổi tà ma bảo vệ Phật pháp. Cách thể hiện Kinnari với đôi tay đỡ lấy mái chùa phần nhiều chỉ xuất hiện ở các ngôi chùa Khmer Nam Bộ nhưng điều khác với Thái Lan là người Khmer Nam Bộ lại không thể hiện các cặp Kinnara và Kinnari cùng với con cái. Chúng còn là biểu tượng cho môi trường thiên nhiên của khuôn viên nhà chùa (khu rừng Himaphan) nơi những loài chim muôn sinh sống. Sự xuất hiện của hình tượng Kinnari trong các ngôi chùa thể hiện cho tình yêu thiên nhiên, quan điểm tôn trọng tình yêu của con người và sự sống của muôn loài trong Phật giáo Theravada. Trong kiến trúc chùa Khmer Nam Bộ, các nàng Kinnari được thể hiện xung quanh chánh điện với hai tay đỡ mái chùa chiền Khmer.