stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Người Lào
Lịch sử > Thời kỳ người Thái di cư

Theo một thần thoại chung của các sắc tộc Thái, một vị vua có thể là thần thoại, Khun Borom Rachathiriat (ຂຸນບໍຣົມຣາຊາທິຣາດ, ขุนบรมราชาธิราช, [kʰǔn bɔ̄ː lóm láː sáː tʰī lâːt], sinh thời: 712 - 748) của Mueang Thaen (ເມືອງແຖນ, เมืองแถน, [mɯ́əŋ tʰɛ̌ːn], Mường Thanh) (nay là Điện Biên Phủ) là cha của một số người con trai và những người con này đã định cư và cai trị các mường khác nhau trên khắp Đông Nam Á và miền Nam Trung Quốc. Là sắc dân có nguồn gốc từ những người cổ đại được người Hán gọi là Việt và Ai Lao, các sắc tộc Thái bắt đầu di cư đến Đông Nam Á vào đầu thiên niên kỷ thứ 1, song hoạt động di cư quy mô lớn chỉ diễn ra từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIII, đặc biệt là từ nơi mà nay là Tây Song Bản Nạp của Vân Nam và Quảng Tây. Lý do khiến người Thái phải di cư là vì sức ép từ sự bành trướng của người Hán, những cuộc xâm lược của người Mông Cổ, tìm kiếm những vùng đất phù hợp với canh tác lúa nước và sự sụp đổ của các quốc gia như Nam Chiếu.
Người Thái đã đồng hóa hoặc đẩy lui những người Môn-Khmer Nam Á, và định cư ở ven rìa các vương quốc Ấn hóa của người Môn và Đế quốc Khmer. Đã có sự pha trộn giữa các sắc tộc và người Thái đã tiếp nhận triết học, tôn giáo, ngôn ngữ và phong tục Ấn Độ cùng một số yếu tố Nam Á thông qua các sắc tộc láng giềng, song họ vẫn duy trì liên hệ với các mường Thái khác.
Lịch sử > Người Lào hậu Lan Xang > Người Lào tại Lào

Lào sau đó đã bị sáp nhập vào Xiêm, tuy nhiên, trong cuộc thám hiểm của Auguste Pavie, người Pháp đã quan tâm đến việc kiểm soát Mê Kông. Khi đó, người Pháp đã đô hộ Việt Nam và muốn chiếm cứ tất cả các chư hầu của nhà Nguyễn, bao gồm cả các vùng lãnh thổ còn lại của Lan Xang. Điều này đã khiến Pháp tiến hành ngoại giao pháo hạm và những vụ đụng độ biên giới với tên gọi Chiến tranh Pháp-Xiêm vào năm 1893, khiến Xiêm buộc phải từ bỏ tuyên bố chủ quyền đối với hầu hết nước Lào ngày nay.
Người Pháp đã ngăn chặn và giữ cho người Lào không trở thành một phân nhóm của dân tộc Thái (Thái Lan), như đồng bào của họ tại Isan, hay còn gọi là 'người Thái Đông Bắc'. Giống như sự ganh đua trong lịch sử giữa quốc vương ba nước Luang Phrabang, Champasak và Vientiane, nước Lào sau độc lập đã nhanh chóng bị chia rẽ giữa những người bảo hoàng dưới sự lãnh đạo của hoàng tử Boun Oum của Champasak (ເຈົ້າບຸນອຸ້ມ ນະ ຈຳປາສັກ, เจ้าบุญอุ้ม ณ จำปาศักดิ์), những người trung lập dưới sự lãnh đạo của hoàng thân Souvanna Phouma (ເຈົ້າສວັນນະພູມາ, เจ้าสุวรรณภูมา), và Pathet Lào (ປະເທດລາວ, ประเทศลาว, pá tʰêːt lá:w) theo chủ nghĩa cộng sản dưới sự lãnh đạo của em trai cùng cha khác mẹ với ông (Souvanna Phouma) là hoàng thân Souphanouvong (ເຈົ້າສຸພານນະວົງ, เจ้าสุภานุวงศ์). Những chia rẽ nội bộ, cùng với Chiến tranh Lạnh đã khiến Lào nhanh chóng bị lôi kéo vào Chiến tranh Việt Nam, dẫn đến xung đột kéo dài và kết thúc với sự chiến thắng của cộng sản vào năm 1975.
Nội chiến Lào đã gây nên nhiều thiệu hại cho đất nước, Tuy nhiên, trong những năm gần đây, đất nước này đã nới lỏng nhiều hạn chế và có những bước phát triển về kinh tế.
Lịch sử > Người Lào hậu Lan Xang > Người Lào tại Thái Lan

Mặc dù nhiều phần của Isan đã có người định cư và là một phần của Lan Xang từ trước, song nhiều người Lào đã bị buộc phải định cư tại các khu vực ít dân cư ở các vùng phía nam và phía tây hoặc bị gửi đến các mường Lào trung thành với người Xiêm. Khu vực Isan tương đối cô lập với phần còn lại của Thái Lan do có dãy núi Phetchabun và dãy núi Sankambeng chia cắt. Sự cô lập này còn kéo dài cho đến tận đầu thế kỷ XX, khi một tuyến đường sắt được xây dựng nối đến Nakhon Ratchasima. Sự cô lập của vùng Isan đối với miền Trung Thái Lan và việc có một lượng dân số lớn tại Isan, những người vẫn còn gắn bó với di sản văn hóa của họ, đã giúp bảo tồn văn hóa Lào.
Mặc dù Isan là một vùng đa sắc tộc với sự pha trộn của người Lào, người Việt, người Chăm, người Môn, người Khmer và các nhóm Thái khác, người Thái miền Trung nhận thấy mối đe dọa từ sự thống trị của người Lào đối với văn hóa và chính trị tại vùng Isan vì thế chính quyền Thái Lan đã có các chính sách Thái hóa khác nhau để tích hợp người dân Isan vào Thái Lan. Do sự thống trị của người Lào được coi là mối đe dọa lớn nhất đối với khu vực, mục 'người Lào' đã bị chính quyền Thái Lan gỡ bỏ trong danh mục dân tộc trong điều tra dân cư, và các chính sách mạnh tay đã được ban hành. Các chỉ dấu về người Lào hay quá khứ của họ bị gỡ bỏ và tiếng Lào bị cấm trong trường học và trong sách.
Isan là một vùng mà nông nghiệp mang tính chủ đạo và nghèo hơn so với các vùng khác của Thái Lan, nhiều người đã dời khỏi khu vực để tìm kiếm việc làm tại Vientiane, Bangkok hoặc ra nước ngoài, khu vực có được mối quan tâm mới vì văn hóa truyền thống của nó có sự khác biệt mặc dù tương đồng với văn hóa Thái. Isan ngày càng đô thị hóa, và nhiều thành phố lớn đã nổi lên. Do có dân số lớn và có một lượng phiếu quan trọng trong các cuộc bầu cử, chính phủ quốc gia Thái Lan ngày càng quan tâm đến việc cải thiện cơ sở hạ tầng, thương mại và giáo dục của Isan, song nghèo đói và chủ nghĩa vùng miền vẫn còn là trở ngại đối với sự phát triển của vùng này.
Phân bổ

Có khoảng 3,6 triệu người Lào tại Lào, chiếm xấp xỉ 68% dân số (còn lại chủ yếu là các bộ tộc vùng cao). Người dân tộc Lào tại Lào tạo thành nhóm Lào Lùm ("người Lào vùng thấp") (tiếng Lào: ລາວລຸ່ມ, tiếng Thái: ลาวลุ่ม, IPA: laːw lum). Một cộng đồng nhỏ người Lào xuất hiện tại Thái Lan và Campuchia, sinh sống chủ yếu tại vùng trước khi thuộc về Lào là Stung Treng (Xieng Teng trong tiếng Lào), và tại Việt Nam. Ngoài ra còn có một số lượng đáng kể người Lào tại hải ngoại và có thể lên đến 500.000 người. Hầu hết người Lào tại hải ngoại là những người tị nạn từ Lào sau Chiến tranh để trốn tránh Pathet Lào. Những nơi có nhiều người Lào tị nạn là Hoa Kỳ, Pháp, Nhật Bản, Úc, Đức, Canada, Singapore, và Anh Quốc; cũng có nhiều người sống tại Argentina, Ấn Độ, Bangladesh, Pakistan, Thụy Sĩ, Myanmar và Brasil.
Theo số liệu điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, tại nước này có 168.707 người Lào và con số vào năm 2005 là 200.000 không tính người H'Mông, song bao gồm người Dao, Thái Đen, Khơ Mú và các nhóm khác.
Ngôn ngữ

Tiếng Lào là một ngôn ngữ có thanh điệu thuộc Ngữ hệ Thái-Kadai, có quan hệ gần gũi với tiếng Thái và các ngôn ngữ của các sắc tộc Thái khác. Hầu hết từ vựng trong tiếng Lào có nguồn gốc Thái bản địa, song cũng có những đóng góp quan trọng từ tiếng Pali và tiếng Phạn cũng như các ngôn ngữ Môn-Khmer. Chữ cái tiếng Lào dựa trên chữ cái Ấn. Mặc dù tiếng Lào có năm phương ngữ chính, những người sử dụng các phương ngữ khác nhau đều có thể hiểu lẫn nhau và người Lào tin rằng họ đang nói các biến thể của cùng một thứ ngôn ngữ.
Ngôn ngữ > Tiếng Lào tại Lào

Bài chi tiết: Tiếng Lào
Tiếng Lào (ພາສາລາວ) là ngôn ngữ chính thức tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và chữ viết chính thức là chữ cái Lào. Là ngôn ngữ chiếm ưu thế trong hầu hết nhóm Lào Lùm và do đó là hầu hết cư dân nước Lào, tiếng Lào là ngôn ngữ thống trị trong giáo dục, chính quyền, và ở những nơi chính thức khác. Các ngôn ngữ thiểu số được khoảng gần một nửa dân số sử dụng, và bao gồm các ngôn ngữ thuộc các ngữ hệ Nam Á, Hán Tạng, Nam Đảo và H'Mông-Miền. Chính tả không hoàn toàn thống nhất, đã có một vài cải cách để khiến ngôn ngữ Lào tiến gần hơn đến các hệ thống ngữ âm để giúp ổn định ngôn ngữ. Tiếng Lào không có chuẩn chính thức, song phương ngữ Vientiane được coi là chuẩn trên thực tế.
Ngôn ngữ > Tiếng Lào tại Thái Lan

Bài chi tiết: Tiếng Isan
Ranh giới các phương ngữ tiếng Lào cũng được mở rộng đến vùng Đông Bắc Thái Lan, được gọi là Isan (I-sản), song tiếng Lào được nói tại Thái Lan đã tiếp nhận nhiều từ vựng và mã chuyển đổi của tiếng Thái (tiếng Xiêm). Tại Thái Lan, tiếng Lào không được giảng dạy hay sử dụng tại trường học, chính quyền và hầu hết các phương tiện truyền thông. Chính sách Thái hóa đã loại bỏ chữ viết Lào và tiếng Lào tại Thái Lan nay được viết bằng chữ cái Thái, ngoài ra, tên gọi "tiếng Lào" cũng được đổi thành "tiếng Isan" để cắt đứt các mối liên hệ chính trị với nước Lào. Mặc dù vậy, tiếng Lào vẫn là ngôn ngữ của gần một phần ba dân cư Thái Lan và là ngôn ngữ chính của 88% hộ gia đình tại Isan. Tiếng Lào vẫn là một ngôn ngữ khu vực quan trọng và là một biểu tượng của bản sắc Isan, nhưng nó cũng đang phải trải qua một sự suy giảm do sự lấn át của tiếng Thái
Tôn giáo

Tôn giáo tại Lào mang tính hổ lốn cao, và bắt nguồn từ ba nguồn chính, hầu hết người Lào tự xem mình là tín đồ Phật giáo tiểu thừa, nhiều truyền thống của họ bắt nguồn từ Ấn Độ giáo và Phật giáo.
Tôn giáo > Phật giáo

Phật giáo (ພຣະພຸດທະສາສນາ, พุทธศาสนา, [pʰā pʰūt tʰāʔ sàːt sáʔ nǎː]) là tôn giáo phổ biến nhất tại Lào, được 67% dân số nước này và gần như toàn bộ dân tộc Lào tin theo. Con số "Phật tử" có thể còn cao hơn, do Phật giáo cũng có ảnh hưởng đến nhiều nhóm bộ tộc khác, song những nhóm này lại thường tự xem mình là người theo thuyết vật linh. Phật giáo cũng là tôn giáo chiếm ưu thế tại Isan và hầu hết các quốc gia láng giềng của Lào. Bên trong Phật giáo, hầu hết người Lào theo phái tiểu thừa (ເຖຣະວາດ, เถรวาท, [tʰěː rā wâːt]) song vẫn có ảnh hưởng lịch sử từ Đại thừa và đây cũng là phái chính của những người Việt và người Hoa thiểu số định cư giữa những người Lào.
Trong một cộng đồng người Lào, đền chùa là trung tâm của các hoạt động cộng đồng, nơi dân làng tập hợp để thảo luận về các mối quan tâm hoặc thỉnh cầu nhà sư suy xét và hướng dẫn cho họ, và hầu hết đàn ông sẽ vào chùa ở trong một số thời điểm nhất định để tiếp nhận thêm kiến thức tôn giáo và để làm công đức.
Ngũ giới (ປັນຈະສິນ, [ban tʃaʔ sin], เบญจศีล, [beːn tʃaʔ sin]) của Phật giáo khuyên con người không được sát sinh, trộm cướp, tà dâm, gian dối, say sưa. Văn hóa và cách cư xử của người Lào mang những nét tiêu biểu xuất phát từ niềm tin Phật giáo, bao gồm khoan dung, tôn trọng người lớn tuổi và cấp bậc trong gia đình, lòng vị tha, vô tư với thế gian, chu đáo với em ruột, lịch sự, tự phủ định, và khiêm tốn. Các niềm tin căn bản là đầu thai và nghiệp.
Các ngày lễ có liên quan đến Phật giáo bao gồm Boun Phra Vet (Phật hóa thân, ບຸນພຣະເວດ, บุญพระเวส, [bun pʰaʔ vet]), Magha Puja (Tăng đoàn, ມະຄະບູຊາ, มาฆบูชา), Songkhan (tết, ສັງຂານ, สงกรานต์), Phật đản (ວິສາຂະບູຊາ, วิศาขบูซา), Vassa (an cư, ວັນເຂົ້າພັນສາ, วันเข้าพรรษา), Wan Awk Pansa (ວັນອອກພັນສາ วันออกพรรษา), Kathina (ກະຖິນ, กฐิน). Ngoài những ngày này, các ngày an tức nguyệt của Phật giáo (ວັນພຣະ, วันพระ, [van pʰaʔ]), trong các tuần trăng, và hội chùa cũng là những lúc người ta đến viếng thăm các chùa để cầu nguyện và thỉnh cầu lời giáo huấn của các nhà sư về các mối quan tâm tinh thần, và cúng thực phẩm, tiền hoặc giúp đỡ các công việc của nhà chùa, được gọi trong tiếng Lào là tambun (ທຳບຸນ, ทำบุญ, [tʰam bun]).
Tôn giáo > Thuyết vật linh

Thuyết vật linh là tôn giáo bản địa của hầu hết những người Môn–Khmer và gần đây là thiểu số H'Mông-Miền và Tạng-Miến, và cũng là tôn giáo truyền thống của các sắc tộc Thái trước khi họ tiếp nhận Phật giáo, thậm chí một số bộ tộc Thái nay vẫn là những người theo thuyết vật linh. Đối với người dân tộc Lào, thuyết vật linh đan xen với Phật giáo và một số yếu tố Ấn Độ giáo. Mặc dù bị đàn áp vào các thời điểm khác nhau trong lịch sử, thuyết vật linh vẫn tiếp tục là một bộ phận lớn trong truyền thống tôn giáo của người Lào.
Người Lào tin vào ba mươi hai vị thần linh được gọi là khwan (ຂວັນ, ขวัญ, [kʰwan]) bảo vệ thể xác con người, và các nghi lễ basi (ບາສີ, [baː siː], ใบสี, [bɑj siː]) được thực hiện trong các sự kiện quan trọng hoặc trong những lúc lo lắng để trói buộc các linh hồn và thể xác, nếu thiếu vắng chúng thì người ta sẽ tin rằng đã mời bệnh tật hoặc tai họa đến. Ngoài ra, có các thần linh khác, được gọi là phi (ຜີ, ผี, [pʰiː]); cụ thể là bảo vệ các ngôi nhà hoặc các lãnh thổ, chúng là các địa điểm, sự vật hoặc hiện tượng tự nhiên; linh hồn tổ tiên và các linh hồn khác bảo vệ con người; và các linh hồn độc ác. Các thần linh bảo hộ của các địa điểm, như phi wat (ຜີວັດ, ผีวัด) của các chùa và lak mueang (ຫລັກເມືອງ, หลักเมือง, [lak mɯːaŋ]) của các đô thị được cộng đồng tổ chức cúng tế với thực phẩm.
Trong cuộc sống hàng ngày, hầu hết người Lào phải cúng tế các thần linh được cho là cư trú trong các điện thờ để mong được bình an. Đồ cúng gồm hoa, hương, và nến, và người ta sẽ cầu nguyện các thần linh phù hộ. Các thần linh tự nhiên bao gồm các thần sống trong cây cối, đồi núi, hoặc trong rừng. Các thần linh bảo vệ người dân thường là tổ tiên hoặc các thánh thần đến vào các thời điểm khác nhau trong cuộc sống, được gọi là thewada. Các thần linh ác độc bao gồm những người xấu xa trong kiếp trước hoặc đã chết một cách bi thảm, chẳng hạn như phi pob (ຜີປອບ, ผีปอบ) rùng rợn và phi dip (ຜີດິບ, ผีดิบ) hút máu. Một số "phi" là các vị thần bản địa và phi Ấn Độ giáo, như phi thaen (ຜີແຖນ, ผีแถน)
Các pháp sư tâm linh (ໝໍຜີ, หมอผี) là những người địa phương được đào tạo để thực hiện các lễ nghi và giao tiếp giữa linh hồn của họ với các linh hồn nói chung. Sử dụng thôi miên, các khách thể tinh thần thấm nhuần với sức mạnh thiên nhiên, hoặc saksit, các tài sản, và các nghi thức như lam phi fa (ລຳຜີຟ້າ, ลำผีฟ้า, [lam pʰiː faː]) hoặc basi, pháp sư thường được người dân đến tham khảo ý kiến những lúc họ gặp rắc rối, bị ma ám ảnh, bị bệnh tật hoặc các bất hạnh khác mà họ cho rằng có thể do các linh hồn độc ác hoặc không hạnh phúc gây ra. Các pháp sư cũng thường hiện diện trong các lễ hội vật linh.
Tôn giáo > Ấn Độ giáo

Ấn Độ giáo là tôn giáo có ảnh hưởng chủ yếu đến đế quốc Khmer, đề tài Ấn Độ giáo có thể được tìm thấy trong các đền chùa của họ, như Vat Phou. Các đền chùa thường được xây dựng trên các địa điểm của các đền thời Ấn Độ giáo cổ đại, và các bức tượng hoặc họa tiết của các vị thần Ấn Độ giáo thường được tìm thấy bên ngoài các ngôi đền. Mặc dù các nghi lễ Ấn Độ giáo có ảnh hưởng lớn, song người Lào không công khai chúng như những người Xiêm láng giềng.
Người Lào đã tiếp nhận và phỏng tác Ramayana thành một phiên bản địa phương, được gọi là Phra Lak Phra Ram (ພຣະລັກພຣະຣາມ, พระลักษมณ์พระราม, [pʰaʔ lak pʰaʔ laːm]). Phiên bản Lào của sử thi được xen vào những thần thoại của người Lào, và Bản sinh kinh cũng được coi trọng. Nhiều điệu múa cung đình dựa trên các tình tiết của câu chuyện. Ấn Độ giáo đã đan xen một cách dễ dàng vào cả thuyết vật linh và Phật giáo, do đó nhiều vị thần Ấn Độ giáo được coi là Thaen và các nhà sư Phật giáo đã kết hợp nhiều nghi thức Bà-la-môn. Người dân Lào đặc biệt tôn kính Naga, các á thần giống con rắn và cai trị các tuyến đường thủy.
Văn hóa

Bài chi tiết: Ẩm thực Lào và Ẩm thực Thái Lan
Ẩm thực Lào tương đồng với các nền ẩm thực khác trong khu vực như ẩm thực Thái Lan và ẩm thực Campuchia, song có một số đặc điểm riêng biệt. Các món ăn nổi tiếng nhất của ẩm thực Lào là lạp và tam mak hoong, cả hai đều có nguồn gốc từ nước Lào. Ẩm thực của người Lào tại Lào và tại Isan chỉ khác nhau về chi tiết, khác biệt chủ yếu là ẩm thực Lào thiếu ảnh hưởng của ẩm thực Thái, ẩm thực Isan thì thiếu ảnh hưởng của ẩm thực Pháp. Gạo là loại lương thực chính, và chủng loại chính là gạo nếp hoặc khao nio (ເຂົ້າຫນຽວ, ข้าวเหนียว, [kʰàw nǐw]), và nó cũng là đặc điểm trên bàn ăn của người Isan và Bắc Thái do cả hai đều chịu ảnh hưởng của ẩm thực Lào. Mặc dù thỉnh thoảng gạo được thay thế bằng mì, hoặc các chủng loại gạo ít phổ biến hơn, bàn ăn của người Lào thường sẽ có kèm theo các món canh khác nhau, rau sống, và mọi người cùng chia sẻ các món ăn với nhau. Nhiều món ăn rất cay nồng do trong đó có ớt, cộng thêm các thảo mộc và nước mắm.
Người Lào nói chung vẫn chủ yếu sinh sống tại nông thôn, và nông nghiệp là kế sinh nhai của họ, trong đó gạo là lương thực quan trọng nhất. Người Lào sống định cư lâu dài giống như các cư dân vùng thung lũng sông và vùng đất thấp khác trong khu vực, trong khi các bộ tộc vùng cao của nước Lào thường du canh du cư.
Âm nhạc truyền thống của người Lào được gọi là lam lao (ລຳລາວ, ลำลาว, [lám láːw]), mặc dù nó cũng được biết đến với tên morlam (Lào: ໝໍລຳ, Isan: หมอลำ, [mɔ̌ːlám]) một thuật ngữ được ưa chuộng trong tiếng Isan. Các nghệ sĩ đến từ Thái Lan nổi tiếng tại Lào và ngược lại, trong khi văn hóa Lào tại Isan chịu ảnh hưởng mạnh của chính sách Thái hóa. Âm nhạc truyền thống Lào nổi bật với việc sử dụng nhạc cụ khene (khèn, Lào: ແຄນ, Isan: แคน, [kʰɛːn]).
Phân nhóm người Lào

Tại Lào, ít có sự phân biệt giữa người Lào với các sắc tộc Thái có liên hệ gần gũi và có ngôn ngữ thông hiểu lẫn nhau, họ được xếp thành một nhóm gọi là Lào Lùm hay 'Lào vùng thấp' (tiếng Lào: ລາວລຸ່ມ láːu lūm , tiếng Thái: ลาวลุ่ม, IPA: laːw lum). Hầu hết các thành viên trong nhóm chia sẻ nhiều đặc điểm chung về văn hóa và nói các phương ngữ hoặc ngôn ngữ rất tương đồng với nhau, chỉ có một số khác biệt nhỏ trong thanh điệu, từ vựng, và phát âm một số từ nhất định, song không đủ để cản trở họ nói chuyện, song nhiều thành viên trong nhóm này, như Nyaw và Phuthai tự xem mình là các nhóm riêng biệt, và thường có sự khác biệt trong trang phục và từ đó có thể nhận biệt được họ.
Cung cấp thực phẩm cho nhà sư để làm công đức tại một ngôi chùa tại Vientiane
Một điện cúng gần Wat Kham Chanot, tỉnh Udon Thani
Một tượng Brahma (hậu cảnh) tại một chùa ở Vientiane
Một đĩa Tam mak hoong, ping gai, và cơm nếp, một món ăn thông dụng của người Lào.
Zsa Zsa Gabor

| Zsa Zsa Gabor |
| --- | --- |
Gabor năm 1959
Sinh: Sári Gábor (1917-02-06)6 tháng 2, 1917 Budapest, Áo-Hung
Mất: 18 tháng 12, 2016(2016-12-18) (99 tuổi) Los Angeles, California, Mỹ
Nơi an nghỉ: Westwood Village Memorial Park Cemetery
Nghề nghiệp: Diễn viên
Năm hoạt động: 1934–1998
Phối ngẫu:  Burhan Asaf Belge (cưới 1935⁠–⁠ld.1941)  Conrad Hilton Sr. (cưới 1942⁠–⁠ld.1947)  George Sanders (cưới 1949⁠–⁠ld.1954)  Herbert Hutner (cưới 1962⁠–⁠ld.1966)  Joshua S. Cosden, Jr. (cưới 1966⁠–⁠ld.1967)  Jack Ryan (cưới 1975⁠–⁠ld.1976)  Michael O'Hara (cưới 1976⁠–⁠ld.1983)  Felipe de Alba (cưới 1983⁠–⁠annul.1983)  Frédéric Prinz von Anhalt  (cưới 1986) 
Con cái: Francesca Hilton
Cha mẹ: Vilmos Gábor Jolie Gabor
Gia đình: Magda Gabor (sister) Eva Gabor (sister)   Anette Lantos (cousin)
Zsa Zsa Gabor năm 1936
Zsa Zsa Gabor (/ˌʒɑːʒɑː ˈɡɑːbɔːr, - ɡəˈbɔːr/ ZHAH-zhah GAH-bor, -⁠ gə-BOR, tiếng Hungary: [ˈʒɒʒɒ ˈɡaːbor]; nhũ danh Sári Gábor [ˈʃaːri ˈɡaːbor]; 6 tháng 2 năm 1917 – 18 tháng 12 năm 2016) là nữ minh tinh điện ảnh người Mỹ gốc Hungary và là môt socialite (người có mối giao thiệp rộng với giới thượng lưu). Các chị em đều là diễn viên như Eva Gabor và Magda Gabor.
Gabor bắt đầu sự nghiệp sân khấu tại Vienna và đăng quang Hoa hậu Hungary năm 1936. Gabor di cư từ Hungary đến Hoa Kỳ vào năm 1941. Trở thành một nữ diễn viên được săn đón với "sự tinh tế và phong cách châu Âu", cô được biết đến với dáng vẻ "toát lên sự quyến rũ và duyên dáng".
Vai diễn đầu tiên trên màn ảnh của Zsa Zsa là một vai phụ trong phim Lovely to Look At. Sau đó tiếp tục tham gia phim We're Not Married! và đóng vai chính hiếm hoi trong sự nghiệp với phim do John Huston đạo diễn là Moulin Rouge (1952). Huston sau này nhắc đến cô là diễn viên đáng ca ngợi.
Bên cạnh sự nghiệp diễn xuất, Gabor được biết đến với lối sống xa hoa tại Hollywood, dáng vẻ quyến rũ và nhiều cuộc hôn nhân. Tổng cộng, Gabor đã trải qua 9 cuộc hôn nhân trong đó có ông trùm khách sạn Conrad Hilton và nam diễn viên George Sanders. Bà từng chia sẻ: "Đàn ông luôn thích tôi và tôi luôn thích đàn ông. Nhưng tôi thích một người đàn ông nam tính, một người đàn ông biết cách nói chuyện và cư xử với phụ nữ, không phải chỉ một người đàn ông cơ bắp."
Gốc gác và tiểu sử

Zsa Zsa Gabor được sinh ra với tên ban đầu là Sári Gábor vào ngày 6 tháng 2 năm 1917 tại Budapest, thuộc vùng đất Vương miện thánh Stephen (nay là Hungary), sau đó là một phần của Đế quốc Áo-Hung. Cô là con giữa trong số ba con gái của ông Vilmos, làm binh sĩ và bà Jolie Gabor (nhũ danh Janka Tilleman).
Cha mẹ cô đều là người gốc Do Thái. Trong khi mẹ cô trốn khỏi Hungary trong cùng thời gian Đức Quốc xã chiếm đóng Budapest, Zsa Zsa rời khỏi đất nước vào năm 1941, ba năm trước khi thành phố có sự tiếp quản.
Chị gái của Gabor là Magda, cuối cùng gia nhập giới thượng lưu tại Mỹ và em gái Eva, trở thành nữ diễn viên và doanh nhân người Mỹ. Chị em Gabor là những người chị em họ đầu tiên của Annette Lantos, vợ của Tom Lantos, nghị sĩ bang California (D-CA).
Đời tư

Những cuộc ly hôn của Gabor đã truyền cảm hứng cho bà sử dụng nhiều câu chơi chữ và lời nói bóng gió về các cuộc hôn nhân (và ngoài hôn nhân) của chính mình. Bà từng nói: "Tôi là một quản gia tuyệt vời: Mỗi khi rời khỏi một người đàn ông, tôi giữ căn nhà của anh ta." Gabor sau đó tuyên bố đã có quan hệ với con riêng của chồng, Conrad Hilton, Jr. (Nicky).
Năm 1970, Gabor đã mua một ngôi nhà kiểu Hollywood Regency rộng gần 9.000 mét vuông ở Bel Air, nơi từng thuộc về Elvis Presley mà nhóm Beatles có dịp đến thăm năm 1965. Căn nhà được xây dựng bởi Howard Hughes có mái Mansard bằng đồng (mái nhà hình thang đặc trưng kiểu Pháp).
Con gái duy nhất của Gabor, Constance Francesca Hilton chào đời ngày 10 tháng 3 năm 1947. Theo cuốn tự truyện năm 1991 của Gabor, One Lifetime Is Not Enough, việc mang thai là do bị người chồng lúc đó là Conrad Hilton cưỡng bức. Bà là người duy nhất trong số các chị gái nhà Gabor có con.
Vào năm 2005, con gái bị người chồng cuối cùng của Gabor kiện tội nói dối và lừa đảo, cho rằng đã giả mạo chữ ký của mẹ để có được khoản vay 2 triệu đô la Mỹ với nhà Bel Air của bà. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao Hạt Los Angeles, Santa Monica, đã bác bỏ vụ kiện do Gabor không xuất hiện tại tòa án hoặc ký một bản tuyên thệ rằng cô thực sự là một đồng nguyên đơn trong vụ kiện ban đầu do chồng bà, ông Frédéric von Anhalt đệ trình. Cô con gái Francesca Hilton qua đời năm 2015 ở tuổi 67 vì đột quỵ. Chồng của Gabor không bao giờ nói với cô về cái chết của con gái, vì lo lắng cho tình trạng thể chất và tinh thần của vợ..
Gabor và người chồng cuối cùng, Frédéric Prinz von Anhalt, đã nhận nuôi ít nhất mười nam giới trưởng thành với một khoản phí lên tới 2.000.000 đô la để trở thành hậu duệ của Công chúa Marie-Auguste của Anhalt nhận nuôi. Prinz von Anhalt đã trả tiền cho Marie-Auguste để nhận nuôi ông ta khi ông 36 tuổi.
Cuối đời > Sức khỏe

Vào ngày 27 tháng 11 năm 2002, Gabor ngồi ở ghế trước trong một vụ tai nạn ô tô trên Đại lộ Sunset, Los Angeles, kể từ đó bà bị liệt một phần và phải ngồi xe lăn để di chuyển. Bà sống sót sau đột quỵ vào năm 2005 và 2007 và trải qua các cuộc phẫu thuật. Năm 2010, bà bị gãy xương hông và trải qua ca thay khớp háng thành công..
Vào tháng 8 năm 2010, Gabor được đưa vào Trung tâm Y tế Ronald Reagan UCLA trong tình trạng nguy kịch và linh mục Công giáo được gọi đến để tiến hành các nghi thức cuối cùng.
Năm 2011, bà buộc phải cắt cụt chân phải đến trên đầu gối để tránh khỏi bị nhiễm trùng. Cô đã phải nhập viện một lần nữa vào năm 2011 vì những lần cấp cứu.
Vào ngày 8 tháng 2 năm 2016, hai ngày sau sinh nhật lần thứ 99, Gabor vào cấp cứu tại bệnh viện sau khi bị khó thở. Bà được chẩn đoán bị nhiễm trùng phổi liên quan đến ống xông thức ăn và được lên kế hoạch phẫu thuật để cắt bỏ thiết bị này.
Vào tháng 4 năm 2016, Gabor bày tỏ mong muốn quay trở lại Hungary vào năm 2017 và sống hết phần đời còn lại ở đó. Người chồng cuối cùng và là người chăm sóc tuyên bố ông quyết tâm biến điều ước c thành hiện thực và dự định sắp xếp "một bữa tiệc lớn vào mùa hè" để kỷ niệm sinh nhật lần thứ 100 của nữ diễn viên, sau đó đó sẽ đưa bà về Budapest.
Tang lễ

Nữ minh tinh qua đời ở tuổi 99 ngừng tim khi hôn mê tại Trung tâm y tế Ronald Reagan UCLA Medical Center vào ngày 18 tháng 12 năm 2016, năm mươi ngày sau khi trở thành người sống trăm tuổi. Các nguyên nhân tử vong được đưa ra là "Ngừng tim phổi, Bệnh động mạch vành và Bệnh mạch máu não". Zsa Zsa đã nằm trên giường bệnh với các thiết bị hồi sức trong 5 năm trước đó.
Tang lễ của Gabor được tổ chức vào ngày 30 tháng 12 trong một buổi lễ Công giáo tại Nhà thờ Church of the Good Shepherd ở Hillsly Hills với khoảng 100 người đến viếng. Tro cốt của bà được đặt trong một hộp hình chữ nhật bằng vàng được chôn tại Westwood Village Memorial Park Cemetery.
Gabor tới buổi ra mắt phim 1962.
Gabor tại Denver Muscular Dystrophy TV Marathon, khoảng năm 1955