Franklin D. Roosevelt

"FDR" đổi hướng tới đây. Đối với các định nghĩa khác, xem FDR (định hướng) và Franklin D. Roosevelt (định hướng).
| Franklin D>  Roosevelt |
| --- | --- |
Chân dung Roosevelt

 Tổng thống thứ 32 của Hoa Kỳ
Nhiệm kỳ 4 tháng 3 năm 1933 – 12 tháng 4 năm 1945 12 năm, 39 ngày
Phó Tổng thống: John Nance Garner (1933–1941) Henry A. Wallace (1941–1945) Harry S. Truman (Tháng 1–tháng 4 năm 1945)
Tiền nhiệm: Herbert Hoover
Kế nhiệm: Harry S. Truman
Thống đốc thứ 44 của New York
Nhiệm kỳ 1 tháng 1 năm 1929 – 31 tháng 12 năm 1932
Phó Thống đốc: Herbert H. Lehman
Tiền nhiệm: Al Smith
Kế nhiệm: Herbert H. Lehman
Phụ tá Bộ trưởng Hải quân
Nhiệm kỳ 17 tháng 3 năm 1913 – 26 tháng 8 năm 1920
Tổng thống: Woodrow Wilson
Tiền nhiệm: Beekman Winthrop
Kế nhiệm: Gordon Woodbury
Nghị sĩ  Thượng viện Tiểu bang New York từ khu vực 26
Nhiệm kỳ 1 tháng 1 năm 1911 – 17 tháng 3 năm 1913
Tiền nhiệm: John F. Schlosser
Kế nhiệm: James E. Towner
 
Thông tin cá nhân
Sinh: Franklin Delano Roosevelt (1882-01-30)30 tháng 1 năm 1882 Hyde Park, New York, Hoa Kỳ
Mất: 12 tháng 4 năm 1945(1945-04-12) (63 tuổi) Warm Springs, Georgia, Hoa Kỳ
Nguyên nhân mất: Xuất huyết não
Nơi an nghỉ: Khu bất động sản Springwood, Hyde Park, New York
Đảng chính trị: Đảng Dân chủ
Phối ngẫu: Eleanor Roosevelt (cưới 1905)
Quan hệ:  Gia đình Roosevelt  Gia đình Delano 
Con cái: 6, bao gồm Franklin Jr., Anna, Elliott, James và John
Cha mẹ: James Roosevelt I Sara Roosevelt
Giáo dục:  Đại học Harvard (AB)  Trường Luật Columbia (thôi học) 
Nghề nghiệp: Chính trị gia Luật sư
Chữ ký: 
Franklin Delano Roosevelt, Sr. (/ˈroʊzəvəlt/, /-vɛlt/ ROH-zə-velt; 30 tháng 1 năm 1882 – 12 tháng 4 năm 1945), thường được gọi tắt là FDR, là một chính trị gia và luật sư người Mỹ, tổng thống thứ 32 của Hoa Kỳ từ năm 1933 cho đến khi qua đời năm 1945. Là thành viên Đảng Dân chủ, ông là tổng thống duy nhất trong lịch sử Hoa Kỳ đã đắc cử 4 nhiệm kỳ liên tiếp và trở thành nhân vật trung tâm trong các sự kiện thế giới vào nửa đầu thế kỷ 20. Roosevelt đã chỉ đạo chính phủ liên bang trong phần lớn thời kỳ Đại khủng hoảng, thực hiện chương trình nghị sự nội địa New Deal nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Với tư cách là nhà lãnh đạo thống trị của đảng mình, ông đã xây dựng Liên minh New Deal, một tổ chức định hình nên chủ nghĩa tự do hiện đại ở Hoa Kỳ trong suốt một phần ba thế kỷ 20. Nhiệm kỳ thứ ba và thứ tư của ông bị chi phối bởi Chiến tranh thế giới thứ hai, kết thúc ngay sau khi ông qua đời.
Sinh ra trong gia đình Roosevelt ở Hyde Park, New York, ông tốt nghiệp cả Trường Groton và Đại học Harvard. Roosevelt theo học Trường Luật Columbia, nhưng tại đây ông đã thôi học sau khi vượt qua kỳ thi luật để hành nghề luật sư ở Thành phố New York. Năm 1905, ông kết hôn với người em họ thứ năm của mình, Eleanor Roosevelt. Họ có với nhau sáu người con, trong đó có năm người sống sót đến tuổi trưởng thành. Ông thắng cử vào Thượng viện New York năm 1910, và sau đó làm Phụ tá Bộ trưởng Hải quân dưới thời Tổng thống Woodrow Wilson trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Roosevelt là người đồng tranh cử cùng với James M. Cox đại diện cho Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1920, nhưng Cox đã bị ứng cử viên Đảng Cộng hòa Warren G. Harding đánh bại. Năm 1921, Roosevelt mắc một chứng bệnh gây liệt bán thân, mà khi đó người ta tin rằng đó là bệnh bại liệt, và đôi chân của ông đã bị liệt vĩnh viễn. Trong quá trình hồi phục, Roosevelt đã thành lập một trung tâm điều trị bệnh bại liệt ở Warm Springs, Georgia. Mặc dù không thể đi lại tự do, Roosevelt đã trở lại chính trường sau khi đắc cử chức thống đốc New York vào năm 1928. Ông giữ chức thống đốc từ năm 1929 đến năm 1933, thúc đẩy  kế hoạch chống lại cuộc khủng hoảng kinh tế đang bao vây nước Mỹ.
Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1932, Roosevelt đã đánh bại tổng thống đương nhiệm Herbert Hoover của Đảng Cộng hòa ở một trong những chiến thắng vang dội nhất lịch sử Hoa Kỳ. Nhiệm kỳ tổng thống của Roosevelt bắt đầu vào giữa cuộc Đại khủng hoảng và trong 100 ngày đầu tiên của Quốc hội Hoa Kỳ lần thứ 73, ông là tiên phong trong việc nâng cao năng suất luật pháp liên bang, một điều chưa từng có. Roosevelt đã kêu gọi lập ra các chương trình được thiết kế nhằm mục đích sản xuất hàng cứu trợ, phục hồi và cải cách. Trong năm đầu tiên làm tổng thống, ông bắt đầu thực hiện các chính sách này thông qua một loạt các lệnh hành pháp và luật liên bang được gọi là New Deal. Nhiều chương trình New Deal đã cung cấp hàng cứu trợ cho những người thất nghiệp như Cơ quan Quản lý Phục hồi Quốc gia. Một số chương trình New Deal và luật liên bang khác như Đạo luật Điều chỉnh Nông nghiệp đã cung cấp sự hỗ trợ cho những người nông dân. Roosevelt còn thiết lập nhiều cải cách quy định lớn liên quan đến tài chính, truyền thông và lao động. Ngoài kinh tế, Roosevelt cũng tìm cách hạn chế số lượng tội phạm đang gia tăng do ảnh hưởng của Luật cấm rượu. Sau khi cam kết bãi bỏ nó trong quá trình tranh cử tổng thống, Roosevelt đã thực hiện Đạo luật Giấy phép Bia năm 1933 và thi hành tu chính án thứ 21. Tiền thuế thu được từ việc bán rượu sẽ được chuyển cho các công trình công cộng như một phần của New Deal. Roosevelt nói chuyện trực tiếp với người dân Mỹ trên sóng phát thanh. Trong nhiệm kỳ tổng thống của mình, Roosevelt đã có 30 "bài trò chuyện bên lò sưởi" và là tổng thống Mỹ đầu tiên xuất hiện trên truyền hình. Với nền kinh tế được cải thiện nhanh chóng từ năm 1933 đến năm 1936, Roosevelt đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1936. Bất chấp sự phổ biến của New Deal, nhiều thành viên trong Tòa án tối cao Hoa Kỳ vẫn giữ thái độ bảo thủ và thường xuyên loại bỏ các sáng kiến New Deal. Sau cuộc bầu cử, ông đã tìm cách chống lại điều đó bằng cách vận động hành lang cho Dự luật Cải cách Thủ tục Tư pháp năm 1937 (hay "kế hoạch lấp đầy tòa án"), sẽ giúp mở rộng quy mô của Tòa án tối cao. Dự luật đã bị ngăn cản bởi Liên minh Bảo thủ lưỡng đảng mới vừa được thành lập, liên minh này cũng tìm cách ngăn cản bổ sung thêm luật New Deal; hậu quả là nền kinh tế lâm vào khủng hoảng, kéo theo sự suy thoái trong những năm 1937–1938. Các đạo luật và cơ quan ban ngành khác ở thập niên 1930 được Roosevelt thi hành bao gồm Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch, Đạo luật Quan hệ Lao động Quốc gia, Công ty Bảo hiểm Ký thác, Cục An sinh Xã hội và Đạo luật Tiêu chuẩn Công bằng Lao động.
Ông tái đắc cử nhiệm kỳ thứ ba vào năm 1940, khiến ông trở thành tổng thống Hoa Kỳ duy nhất phục vụ hơn hai nhiệm kỳ. Đến năm 1939, một cuộc Thế chiến khác đã nổ ra, Hoa Kỳ phản ứng bằng việc thông qua một loạt dự luật khẳng định sự trung lập và từ chối can thiệp. Mặc dù vậy, Roosevelt đã hỗ trợ ngoại giao và tài chính mạnh mẽ cho Trung Quốc, Vương quốc Anh và cuối cùng là Liên Xô. Sau cuộc tấn công Trân Châu Cảng của Nhật Bản vào ngày 7 tháng 12 năm 1941, sự kiện mà ông gọi là "một ngày sẽ sống trong nỗi ô nhục", Roosevelt đã đưa ra lời tuyên chiến chính thức đối với Nhật Bản. Khi Đức và Ý tuyên chiến với Mỹ để đáp trả, Mỹ chính thức bước vào chiến trường châu Âu. Được sự hỗ trợ của cố vấn cấp cao Harry Hopkins cùng sự ủng hộ mạnh mẽ từ dân chúng trong nước, ông đã hợp tác chặt chẽ với Thủ tướng Anh Winston Churchill, Tổng Bí thư Liên Xô Joseph Stalin và Tổng thống lĩnh Trung Quốc Tưởng Giới Thạch trong việc lãnh đạo khối Đồng Minh chống lại phe Trục. Roosevelt đã giám sát việc vận động nền kinh tế Hoa Kỳ để hỗ trợ chiến tranh và thực hiện chiến lược châu Âu trước tiên, khởi xướng chương trình Lend-Lease và ưu tiên đánh bại Đức trước Nhật Bản. Chính quyền của ông giám sát việc xây dựng Lầu Năm Góc, khởi xướng quá trình phát triển bom nguyên tử đầu tiên trên thế giới và cùng các nhà lãnh đạo Đồng Minh khác đặt nền móng cho Liên Hợp Quốc và các tổ chức hậu chiến khác. Chính dưới sự lãnh đạo thời chiến của ông, Hoa Kỳ đã trở thành một siêu cường trên thế giới.
Roosevelt tiếp tục tái đắc cử trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1944 trên nền tảng phục hồi sau chiến tranh. Sức khỏe thể chất của ông bắt đầu giảm sút trong những năm chiến tranh sau đó. Chưa đầy ba tháng sau nhiệm kỳ thứ tư của mình, Roosevelt qua đời vào ngày 12 tháng 4 năm 1945. Phó Tổng thống Harry Truman nhậm chức tổng thống và giám sát việc chấp nhận sự đầu hàng từ phe Trục. Một số hành động của Roosevelt đã vấp phải sự chỉ trích, chẳng hạn như việc ông ra lệnh di dời và giam giữ những người Mỹ gốc Nhật, cũng như quyết định phá vỡ truyền thống bằng việc tranh cử nhiệm kỳ thứ ba. Tuy nhiên, ông luôn được những học giả, nhà khoa học chính trị và sử gia xếp hạng là một trong ba vị tổng thống Hoa Kỳ vĩ đại nhất, bên cạnh George Washington và Abraham Lincoln.