Machu Picchu
Chú thích

↑  Nonato Rufino Chuquimamani Valer, Carmen Gladis Alosilla Morales, Victoria Choque Valer: Qullaw Qichwapa Simi Qullqan. Lima, 2014 tr. 70
↑  Một văn kiện pháp luật năm 1565 được phát hiện bởi Glave và Remy (1983), sau được nghiên cứu sâu hơn bởi Rowe (1990), có đề cập đến bản chất riêng tư của các đô thị xây cất trong vùng "Picchu" từ thời Inca, tức là bao gồm Machu Picchu. Các nhà cai trị Inca hoàn toàn có quyền sở hữu những khu đất riêng và đây là chủ đề mà nhà sử học Peru María Rostworowski đã dày công tìm hiểu (1993: 105-146). Nhiều nhà nghiên cứu đồng thuận với thuyết tài sản tư (Rowe, Burger, Lumbreras, Wright, Valencia, Rostworowski, Reinhard), còn số khác như Federico Kauffmann-Doig thì lại bất đồng với thuyết trên (Kauffman 2006: 62).
↑  Alfredo Valencia en Burger et al. 2006: 81.
↑  Theo những người ủng hộ thuyết nguồn gốc tiền-Inca của Machu Picchu thì nó được người bản địa xây cất để chống trả các cuộc bao vây của quân xâm lược Inca. Tuy vậy phải nhìn vào thực tế rằng khu vực nông nghiệp và nguồn nước nằm ngoài các bức tường, vì thế Machu Picchu khó có thể cầm cự được lâu trong trường hợp bị vây hãm. Hơn nữa, những bức tường tại đây không quá cao và "hào nước" tại đây thực chất là những con mương để thoát nước (Wright, Kenneth R.; Alfredo Valencia, William L. Lorah. “Ancient Machu Picchu Drainage Engineering” (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 1 năm 2011. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2022.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết), aunque el tema ya había sido sugerido por Buse (1962). Kẻ thù của đế quốc Inca đời Pachacutec gần nhất về mặt địa lý chiếm đóng khu vục thung lũng Apurímac (Rowe 1990, 142; Rostworowski 2004, 53), cách trở với Machu Picchu qua thung lũng Vilcabamba rộng lớn. Về mặt khảo cổ học, các khu định cư với mục đích quân sự trong khu vực của người Inca (ví dụ như Marcaypiri, Salapunko và Huilca Raccay, theo Dự án Cusichaca (Kendall 1987:98)) sở hữu cấu trúc và đặc điểm khác hẳn Machu Picchu. Dựa trên các hài cốt được tìm thấy bên trong các ngôi mộ tại Machu Picchu, Lumbreras khẳng định: "mọi bằng chứng đều chỉ ra rằng dân cư nơi đây không bao gồm chiến binh" (). Kauffman cũng tỏ sự đồng ý "nó không thể được coi là một thành lũy. Mà nếu coi vậy, thì họ chống lại ai?" (Kauffmann 2006: 62).
↑  Burger, R. L.; Salazar, L. C.; Nesbitt, J.; Washburn, E.; Fehren-Schmitz, L. (tháng 8 năm 2021). “New AMS dates for Machu Picchu: results and implications”. Antiquity. 2021 (383): 1265–1279. doi:10.15184/aqy.2021.99. S2CID 238220619.
↑
↑
↑  “Creating Global Memory”. New7Wonders of the World (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2017.
↑  Kendall 1994, tr. 102.
↑  Kendall 1994, tr. 103: Nhiều biên niên sử thế kỷ XVI thuật lại rằng sắc dân Ayarmaca là kình địch của người Inca trước đời hoàng đế Pachacútec.
↑  Valencia & Gibaja 1992, tr. 319.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFValencia_&_Gibaja1992 (trợ giúp)
↑  Theo khảo cứu của Rowe (1990), sự kiện này có thể suy ra từ các biên niên sử thế kỷ thứ 16 của Martín de Murúa và Miguel Cabello Valboa. Rowe 1990, tr. 143
↑  Nghiên cứu của Reinhard (1991) chỉ ra các dấu hiệu về sự thẳng hàng và mối quan hệ của Machu Picchu với những ngọn núi thiêng, huacas và đường đi biểu kiến của Mặt Trời vào các ngày chính của lịch Andes.
↑  Niên đại ở đây được lấy theo nghiên cứu của Glave & Remy (1983) và John Rowe (1990). Tuy vậy, kiểm định tuổi bằng carbon phóng xạ đã xác minh rằng những công trình tại đây đã tồn tại từ trước, và theo kết quả thu được bởi Reinaldo Chohfi và Rainer Berger, chỉ một số ngôi nhà thuộc khu thứ 6 của Colcas de Machu Picchu trùng niên đại với các khảo cứu lịch sử.Valencia & Gibaja 1992, tr. 317Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFValencia_&_Gibaja1992 (trợ giúp).
↑  WaterHistory.org
↑  Lumbreras 2005 : http://machupicchu.perucultural.org.pe/presentacion.htm Lưu trữ 2011-06-25 tại Wayback Machine
↑  Các nghiên cứu cốt học của Eaton vào năm 1912 và đánh giá tiếp sau của Verano (Burger  et al.  2003) kết luận rằng những người định cư tại Machu Picchu tới từ bờ biển phía bắc Peru và vùng altiplano của Bolivia. Chávez Ballón (1961) cũng ghi nhận điều tương tự trong nghiên cứu nổi tiếng của ông về gốm sứ Machu Picchu. Lời giải thích hợp lý nhất cho điều đó là chế độ cưỡng bức lao động mitmaqkuna hoặc mitimaes của người Inca, trong đó những người định cư được nhà nước Inca tuyển chọn vì lý do chính trị (trừng phạt hoặc khen thưởng) để sống và làm việc ở các khu vực xa quê hương của họ.
↑  Los trabajos del Proyecto Cusichaca (Kendall, 1988: 100) indican que se producía un 90 % de excedentes agrícolas en el área. ¿Qué se hacía de ellos? Todo indica que abastecían al aún más poblado Valle Sagrado y a la relativamente cercana capital inca en Cuzco
↑  Kendall 1988, tr. 99.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFKendall1988 (trợ giúp)
↑  Valencia y Gibaja 1992, tr. 324.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFValencia_y_Gibaja1992 (trợ giúp)
↑  Valencia y Gibaja 1992, tr. 22.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFValencia_y_Gibaja1992 (trợ giúp)
↑  Một thư tịch năm 1568 dường như xác minh rằng Machu Picchu là tài sản cá nhân của Pachacútec, trong đó có đề cập rằng khe núi Picchu chỉ dành cho việc thờ cúng người chết (Rowe 1990: 152). Chi tiết này rất phù hợp với giả thuyết đã nêu bên trên.
↑  Rowe 1990, tr. 143.
↑  Valencia y Gibaja 1992, 324 ; Kauffman 2006, 64; Lumbreras 2006: “Copia archivada”. Bản gốc lưu trữ 21 tháng 8 năm 2008. Truy cập 25 tháng 7 năm 2008.
↑  Kauffman, 2006: 67.
↑  Trong dịp viếng thăm vương quốc Vilcabamba vào năm 1565, một quan chức Tây Ban Nha đã mô tả khu vực xung quanh cây cầu Choquechaca "không có dân cư". Rowe, 1990: 140.
↑  Encomendero - tức là người sở hữu encomienda - đầu tiên không ai khác chính là chinh phục tướng công Hernando Pizarro, một người anh em họ của Francisco Pizarro. Glave y Remy 1983, tr. 6Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFGlave_y_Remy1983 (trợ giúp)
↑  Rowe, 1990: 142
↑  Glave y Remy, 1983: 247.
↑  Ibid.
↑  Machu Picchu
↑  Valcárcel 1968.
↑  Glave y Remy: 191.
↑  Theo một báo cáo được xuất bản trên tạp chí Caretas de Lima số 1745
↑  Según el diario español ABC el 3 de junio de 2008 en  Lưu trữ 2012-06-28 tại Archive.today, según el diario El País de España el 7 de junio de 2008
↑  “Incan lost city looted by German businessman”. NewScientist. 3 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 8 tháng 7 năm 2022.
↑  Theo tờ ABC Tây Ban Nha, cuộc điều tra về Berns được dẫn đầu bởi nhà thám hiểm Paolo Greer bao gồm bản danh sách 57 địa chỉ liên lạc của người mua ở châu Âu và Bắc Mỹ.
↑  “A Machu Picchu la descubrió uno pero se la atribuyó otro”. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 1 năm 2012. Truy cập ngày 8 tháng 7 năm 2022.
↑  Mariana Mould de Pease lo usa como portada de su libro de 2003, en el que revela la existencia de ambos mapas “Copia archivada”. Bản gốc lưu trữ 23 tháng 6 năm 2010. Truy cập 25 tháng 7 năm 2008.
↑  Wiener 1993, tr. 362; Kauffman 2006, tr. 18Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFKauffman2006 (trợ giúp)
↑  Andrew Mangino (ngày 12 tháng 4 năm 2006). “Elections could avert Peru's lawsuit”. Yale Daily News Publishing Company, Inc. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 12 năm 2006. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2025. Đã bỏ qua tham số không rõ |accessyear= (gợi ý |access-date=) (trợ giúp); Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |access-date= (trợ giúp)
↑  Urton, Gary: "From Knots to Narratives: Reconstructing the Art of Historical Record Keeping in the Andes from Spanish Transcriptions of Inka Khipus." Ethnohistory. Vol. 45, No. 3 (Summer, 1998), pp. 409-438
↑  “BBC NEWS”. Truy cập 29 tháng 9 năm 2015.
1 2  Collyns, Dan: "Bridge stirs the waters in Machu Picchu." BBC News. February 1-2007, http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6292327.stm
↑  “BBC NEWS”. Truy cập 29 tháng 9 năm 2015.
↑  [liên kết hỏng]
↑  Fury at sacred site damage, BBC, Wednesday, 13 September, 2000