stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Jacques Chirac
Nhiệm kỳ tổng thống thứ hai (2002–2007) > Tình trạng bất ổn dân sự năm 2005 và các cuộc phản đối CPE

Xem thêm thông tin: Tình trạng bất ổn dân sự tại Pháp năm 2005 và Các cuộc phản kháng của giới lao động Pháp năm 2006
Sau những cuộc phản kháng lớn của sinh viên vào mùa xuân năm 2005, và tiếp đó là tình trạng bất ổn dân sự vào mùa thu năm 2005 sau cái chết của hai thanh niên tại Clichy-sous-Bois, một trong những khu vực nghèo nhất của Pháp ở ngoại ô Paris, Chirac đã rút lại chương trình Hợp đồng Lao động Đầu tiên (CPE) đã được đề xuất bằng cách "ban hành [nó] mà không áp dụng nó", một hành động chưa từng có và, theo một số cáo buộc, bất hợp pháp để xoa dịu những cuộc phản kháng trong khi vẫn giữ được lời nói, và vì thế vẫn tiếp tục sự ủng hộ của ông dành cho Thủ tướng Dominique de Villepin.
Nhiệm kỳ tổng thống thứ hai (2002–2007) > Vụ Clearstream

Xem thêm thông tin: Clearstream
Trong tháng 4 và tháng 5 năm 2006, chính quyền Chirac gặp rắc rối bởi một vụ khủng hoảng bởi Thủ tướng mà ông lựa chọn, Dominique de Villepin, bị buộc tội yêu cầu Philippe Rondot, một điệp viên hàng đầu của Pháp, bí mật điều tra đối thủ chính trị hàng đầu của mình, Nicolas Sarkozy, vào năm 2004. Vấn đề này đã được gọi là Vụ Clearstream thứ hai. Ngày 10 tháng 5 năm 2006, sau một cuộc họp Nội các, Chirac đã có một lần xuất hiện hiếm hoi trên truyền hình tìm cách bảo vệ Villepin khỏi vụ scandal và bác bỏ những cáo buộc rằng chính Chirac đã lập một tài khoản ngân hàng tại Nhật với 300 triệu franc năm 1992 khi còn làm Thị trưởng Paris. Chirac đã nói rằng "Nền Cộng hoà không phải là một chế độ độc tài của những lời đồn đoán, một chế độ độc tài của sự vu khống."
Nhiệm kỳ tổng thống thứ hai (2002–2007) > Thông báo không tranh cử nhiệm kỳ ba

Trong một chương trình TV được ghi từ trước phát sóng ngày 11 tháng 3 năm 2007, Jacques Chirac đã thông báo, trong một hành động được dự đoán từ trước, rằng ông sẽ không tìm kiếm một nhiệm kỳ tổng thống Pháp thứ ba. "Phục vụ nước Pháp, và phục vụ hoà bình, là điều tôi đã cam kết cả đời mình", Chirac nói, thêm rằng ông sẽ tìm kiếm những cách mới để phục vụ nước Pháp sau khi rời nhiệm sở. Ông không giải thích những lý do cho quyết định này. Trong chương trình truyền hình, Chirac đã không ủng hộ bất kỳ ứng cử viên nào đang chạy đua, nhưng đã dành nhiều phút để phát biểu chống lại chính trị cực hữu được cho là ám chỉ tới việc cử tri không nên bỏ phiếu cho Jean-Marie Le Pen và một sự gợi ý dành cho Nicolas Sarkozy không lên hướng chiến dịch tranh cử của mình theo các chủ đề có liên quan truyền thống tới Le Pen.
Cuộc sống sau khi nghỉ hưu

Sau khi nhiệm kỳ tổng thống chấm dứt, Chirac trở thành thành viên trọn đời của Hội đồng Lập hiến Pháp. Ông lần đầu tiên tham gia Hội đồng ngày 15 tháng 10 năm 2007, sáu tháng sau khi thôi chức Tổng thống. Ngay sau chiến thắng của Sarkozy, Chirac đã rời tới một căn hộ rộng 180 mét vuông trên Ke Voltaire ở Paris do gia đình cựu Thủ tướng Liban Rafik Hariri thuê cho ông. Trong thời gian diễn ra vụ Didier Schuller, ông này đã buộc tội Hariri đã tham gia vào việc cung cấp tiền bất hợp pháp cho các chiến dịch chính trị của Tập hợp vì nền Cộng hoà, nhưng phía tư pháp đã ngừng vụ việc mà không điều tra thêm. Ngày 11 tháng 4 năm 2008, văn phòng của Chirac thông báo ông đã trải qua một cuộc phẫu thuật thành công để lắp đặt một máy điều hoà nhịp tim. Tháng 1 năm 2009 có thông báo rằng Chirac đã phải vào bệnh viện sau khi bị con chó xù của ông là Maltese tấn công.
Ngay sau khi rời văn phòng, ông đã thành lập Quỹ Jacques Chirac vì Phát triển Bền vững và Đối thoại Văn hoá.
Với tư cách cựu Tổng thống, ông được bảo vệ và hưởng hưu bổng trọn đời.
Cuộc sống sau khi nghỉ hưu > Bị tố tham nhũng

Chirac bị truy tố tội tham nhũng trong thời gian làm thị trưởng thành phố Paris. Cáo trạng phần lớn liên quan đến bạn bè cùng những đồng minh chính trị của ông, như cho họ được lãnh lương hậu và chi tiêu trả cho 21 công việc "ma" ở trong thành phố. Nếu đem ra xét xử, Chirac có thể bị buộc tội lạm dụng công quỹ và bội ước. Một số chứng cớ dùng để buộc tội ông gồm đoạn phim thu năm 1999, của một người chuyên dàn xếp những rắc rối chính trị và phát triển gia cư tên Jean-Claude Méry đã quá vãng. Ông này xác định rõ ràng rằng Chirac đã nhận ít nhất là 500.000 bảng Anh, tức khoảng $823.000 tiền hối lộ.
Vợ ông Chirac là bà Bernadette và con gái là Claude xác nhận có biết đến "những va ly đầy tiền mặt" dùng để chi trả cho mọi thứ, từ các chuyến bay đi nghỉ mát với gia đình đến công vụ. Chirac vẫn luôn xác nhận đó là tiền quỹ của gia đình và tiền hoa hồng chứ không phải tiền ăn hối lộ. Lời công bố được đưa ra ngày 29 tháng 10 năm 2009, không đầy một năm sau khi Jean-Claude Martin, công tố trưởng Paris xác nhận không có vụ nào kiện Chirac đang được tiến hành.
Tuy vậy, một vị thẩm phán tên Xaviere Simeoni, sau khi duyệt lại chứng cớ đã công nhận rõ ràng là có hành vi tham nhũng. Một tòa kháng án sẽ nghe xem có sự phản kháng nào về lời cáo buộc trên không, trước khi quyết định đưa ra xét xử. Chirac bị điều tra về những hợp đồng mà tòa thị chính Paris đã cho bạn bè và những người cùng cộng tác với ông được trúng thầu, điều mà người ta cáo buộc là đặc ân chính trị.
Những cáo buộc còn tố ông đã nhận tiền cửa sau từ những vụ thầu tu bổ lại các trường trung học ở Paris. Trong thời gian làm tổng thống từ 1995 đến 2007, Chirac được hiến pháp cho quyền đặc miễn, điều mà nay không còn nữa. Trong nhiều năm trước đó, Chirac bị tố nhiều lần nhưng mãi đến ngày 29 tháng 10 năm 2009 mới chính thức bị kiện ra tòa. Tên của Chirac từng gắn liền trực tiếp với ba vụ điều tra hình sự riêng biệt liên quan đến việc tham nhũng ở tòa thị chính Paris. Mặc dù Chirac tránh khỏi không bị liên can trực tiếp đến những vụ xử án, nhưng một số cựu đồng minh và cộng sự của ông đã bị kết án vì tội tham nhũng.
Cùng lúc, Charles Pasqua, cựu bộ trưởng nội vụ của ông, và Jean-Christophe Mitterrand, con trai của cố Tổng thống Francois Mitterrand, bị kết tội nhận tiền hối lộ liên quan đến việc bán vũ khí bất hợp pháp cho Angola trong thời gian nước này có nội chiến trong thập niên 1990. Dominique de Villepin, cựu thủ tướng của Chirac, cũng chờ lãnh bản án trong một vụ xử ông bị truy tố đã bôi nhọ đối thủ Nicolas Sarkozy trong cuộc tranh cử tổng thống năm 2007, mà người chiến thắng là ông Sarkozy.
Trong văn hoá > Dấu ấn trong văn hoá đại chúng Pháp

Vì sự nghiệp chính trị dài với các chức vụ quan trọng trong chính phủ của Jacques Chirac, ông thường bị nhại theo hay châm biếm: Jacques Chirac trẻ là hình mẫu của một nhân vật quan chức trẻ trong cột tranh hài Asterix Obelix and Co., đề nghị các biện pháp giải quyết sự bất ổn Gallic với những người cao tuổi, các chính trị gia Roma kiểu cũ. Chirac cũng xuất hiện trong Le Bêbête Show như một nhân vật quá kích động và hay thay đổi.
Jacques Chirac là một nhân vật được ưa tích trong Les Guignols de l'Info, một kiểu múa rối. Ông từng được thể hiện như một nhân vật đáng quý, dù hơi quá dễ bị kích động; tuy nhiên, sau những cáo buộc tham nhũng, ông đã được thể hiện như một kẻ tài tử và không có tài năng người ăn trộm tiền của công và nối dối qua hàm răng. Nhân vật của ông trong một thời gian đã phát triển một super hero thay thế hoàn toàn, Super Menteur ("Siêu nói dối") để giúp ông thoát khỏi những tình huống khó khăn. Vì những điều được cho là không đúng đắn của ông, ông đã được thể hiện trong một bài hát Chirac en prison ("Chirac trong tù") của ban nhạc punk Pháp Wampas, với một video clip do Guignols thực hiện.
Trong văn hoá > Trong phim

Vai của ông do Charles Fathy đóng trong phim của Oliver Stone W. Ông cũng xuất hiện trong bộ phim của HBO The Special Relationship, do Marc Rioufol thể hiện.
Sự nghiệp chính trị

Tổng thống Cộng hoà Pháp: 1995–2007
Thành viên Hội đồng Hiến pháp Pháp: Từ năm 2007
Chức vụ chính phủ
Thủ tướng: 1974–1976 / 1986–1988
Bộ trưởng Nội vụ: tháng 3–tháng 5 năm 1974
Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: 1972–1974
Bộ trưởng Quan hệ Nghị viện: 1971–1972
Quốc vụ khanh về Kinh tế và Tài chính: 1968–1971
Quốc vụ khanh về các Vấn đề Xã hội: 1967–1968
Chức vụ qua bầu cử
Thành viên Quốc hội Pháp cho Corrèze: Tháng 3, 4 năm 1967 (Trở thành Quốc vụ khanh vào tháng 4 năm 1967) / 1976–1986 (Trở thành Thủ tướng năm 1986) / 1988–1995 (Trở thành Tổng thống năm 1995)
Thị trưởng Paris: 1977–1995
Ủy viên hội đồng thành phố Sainte-Féréole: 1965–1977
Ủy viên trưởng hội đồng Corrèze: 1968–1970 / 1979–1982
Chủ tịch đại hội đồng Corrèze: 1970–1979
Thành viên Nghị viện châu Âu: 1979–1980
Chức vụ chính trị
Chủ tịch Tập hợp vì nền Cộng hoà: 1976–1994
Danh dự

Grand-Croix de la Légion d'Honneur
Grand-Croix de l'Ordre National du Mérite
Croix de la Valeur Militaire
Médaille de l'Aéronautique
Hiệp sĩ "Mérite agricole"
Hiệp sĩ Order of Arts and Letters
Hiệp sĩ Dark Star (Bénin) (French Colonial Order)
Hiệp sĩ Mérite Sportif
Grand-croix du Mérite de l'Ordre Souverain de Malte
Officier de l'Ordre national du Québec
Codor de oro
Grand Cross of the Order of St. Olav (2000)
State Prize of the Russian Federation (2007)
Các danh hiệu từ khi sinh tới hiện tại

Monsieur le Président de la République française (1995–2007)
His Excellency The Sovereign Co-Prince of Andorra (1995–2007)
Tiểu sử

Emmanuel Hecht, Thierry Vey, Chirac de A à Z, dictionnaire critique et impertinent, Éditions Albin Michel, ISBN 2-226-07664-6
Valéry Giscard d'Estaing, Le pouvoir et la vie, tome 3
Frederic Lepage, A Table avec Chirac
Jacques Chirac cùng Bill Clinton bên ngoài Điện Élysée.
Jacques Chirac với George W. Bush. Chirac ca ngợi việc bắt giữ Saddam nhưng có lập trường phản đối cuộc chiến.
Chirac và George W. Bush tại Hội nghị thượng đỉnh G8 lần thứ 27, 21 tháng 7 năm 2001.
Jacques Chirac câu cá với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại một nhà hàng ở Saint Petersburg, 2001
Quân trung từ mệnh tập

| Quân trung từ mệnh tập> Thông tin tác phẩm |
| --- | --- |
Tác giả: Nguyễn Trãi
Quốc gia:  Việt Nam
Ngôn ngữ: Tiếng Việt
x • t • 
Quân trung từ mệnh tập (chữ Hán: 軍中詞命集) là tập hợp các văn kiện lịch sử – binh vận – ngoại giao bằng chữ Hán do Nguyễn Trãi soạn thảo theo sự ủy thác và trên danh nghĩa của Lê Lợi trong khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1428).
Tập tư liệu gồm các thư từ trao đổi giữa Lê Lợi và các tướng quân Minh (Trần Trí, Phương Chính, Vương Thông...), không kể phần văn loại gồm các bài chiếu, biểu viết trong thời bình. Trần Khắc Kiệm đời Hồng Đức (1470–1497) sưu tập lần đầu và Dương Bá Cung biên soạn, khắc in năm 1868. Số lượng hiện còn khoảng 62 bản, xếp trong "Ức Trai di tập".
Theo sách Nguyễn Trãi toàn tập, nhà nghiên cứu Trần Văn Giáp đã phát hiện thêm 30 bài văn của Nguyễn Trãi gồm những thư gửi cho tướng tá và quan lại nhà Minh, một bài biểu gửi vua Minh và một bài văn hội thề. Những bài này tìm thấy trong các sách Hoàng Lê hoàng các di văn, Ức Trai di tập bản chép tay năm 1856 và Hoàng triều dữ Minh nhân vãng phục thư tập của Thư viện Khoa học xã hội. Sau khi đã nghiên cứu, xác minh, ông Trần Văn Giáp tập hợp những bài văn đó, biên tập thành Ức Trai quân trung từ mệnh tập bổ biên.
Bối cảnh

Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1428).
Nội dung

Quân trung từ mệnh tập gồm thư từ qua lại với các tướng tá nhà Minh và văn răn bảo tướng sĩ, các thư từ chiêu hàng tướng địch cũng được ông tổng hợp chi tiết trong Quân trung từ mệnh tập.
Theo sách Nguyễn Trãi toàn tập, Quân trung từ mệnh tập bắt đầu bằng là thư vua Lê Thái Tổ gửi cho quan tổng binh nhà Minh là Trần Trí vào ngày 6 tháng 5, năm Quý Mão (1423).
Biên tập > Trần Khắc Kiệm biên tập

Quân trung từ mệnh tập được Trần Khắc Kiệm biên tập từ đời Hồng Đức (1470–1479).
Biên tập > Dương Bá Cung, Nguyễn Năng Tĩnh, Ngô Thế Vinh biên tập

Năm 1822–1823, Dương Bá Cung sưu tập các tác phẩm của Nguyễn Trãi, rồi theo loại mà sắp xếp thành một tập. Đến đầu những năm 30 của thế kỷ XIX, lúc này tài liệu thu thập đã tương đối phong phú, ông mang đến cho Nguyễn Năng Tĩnh xem và nhờ biên soạn, sắp xếp, phê bình kiểm duyệt và đề lời tựa. Nguyễn Năng Tĩnh nhận lời và đã xếp thành 4 quyển, sau đó ở cuối lại phụ chép thêm thơ văn Nguyễn Phi Khanh làm quyển thứ 5, lấy nhan đề Ức Trai di tập.
Năm Giáp Ngọ (1834), Dương Bá Cung mang theo tập sách đã được Nguyễn Năng Tĩnh biên soạn, sắp xếp đến và nhờ Ngô Thế Vinh đề tựa cho sách và đã được chấp nhận. Ngô Thế Vinh đã để lại một bài tựa và hơn nữa, ở một số bản còn lưu lại nhiều đoạn bình của ông cùng Nguyễn Năng Tĩnh, chứng tỏ có đóng góp vào việc hiệu đính, bình chú. Sau đó, Dương Bá Cung trở về và chỉnh lại sách và đến năm Bính Thân (1836) lại đem tới cho Ngô Thế Vinh xem lại. Lần này tập sách đã được biên soạn, sắp xếp rõ ràng hoàn chỉnh hơn lần trước, rồi hai ông bàn nhau đem công bố sách cho mọi người cùng biết. Nhưng mãi đến tháng 8 năm Mậu Thìn (1868), Tự Đức thứ 21, mới được thực hiện khi bản in Phúc Khê ra đời, tức 7 tháng sau khi Dương Bá Cung qua đời.
Ức Trai di tập được in ván gồm 259 tờ, toàn bộ sách có 7 quyển, gồm:
Quyển 1: Thi tập, gồm 3 bài tựa của Nguyễn Năng Tĩnh, Ngô Thế Vinh và Dương Bá Cung, tức 105 bài thơ chữ Hán của Nguyễn Trãi cùng Phú núi Chí Linh và Côn Sơn ca;
Quyển 2: Nguyễn Phi Khanh thi văn tập, là những thơ, văn của thân phụ Nguyễn Trãi;
Quyển 3: Văn tập, gồm những bài chiếu, biểu do Nguyễn Trãi viết (phần lớn là công văn);
Quyển 4: Quân trung từ mệnh tập, là tập từ chương viết theo mệnh lệnh trong quân trướng và những thư tín, khiêu chiến thư do Nguyễn Trãi viết gửi cho vua, quan và tướng lĩnh nhà Minh;
Quyển 5: Sự trạng bình luận, gồm những sự trạng và những lời bình luận về Nguyễn Trãi, trích từ các sử truyện, gia phả;
Quyển 6: Ức Trai dư địa chí và "Tựa" Toàn Việt thi lục (quyển sách này được Nguyễn Thiên Túng tập chú, Nguyễn Thiên Tích cẩn án và Lý Tử Tấn thông luận);
Quyển 7: Quốc âm thi tập, gồm 254 bài thơ Nôm của Nguyễn Trãi.
Biên tập > Quân trung từ mệnh tập ở sách Nguyễn Trãi toàn tập

Sách Quân trung từ mệnh tập do Nhà xuất bản Sử học xuất bản năm 1961, các ông Phan Duy Tiếp và Đinh Gia Khánh xếp 4 bài:
- Lệnh gửi các tướng hiệu quân nhân ở Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa.
- Thư gửi Vương Thông.
- Chiếu khuyến dụ hào kiệt.
- Tờ tâu về việc tìm con cháu họ Trần vào Quân trung từ mệnh tập.
Sách Nguyễn Trãi toàn tập soạn theo cách sắp xếp của sách Quân trung từ mệnh tập, nhà xuất bản sử học, 1961. Nhà nghiên cứu Trần Văn Giáp phát hiện thêm 30 bài văn của Nguyễn Trãi gồm những thư gửi cho tướng tá và quan lại nhà Minh, một bài biểu gửi vua Minh và một bài văn hội thề. Những bài này tìm thấy trong các sách Hoàng Lê hoàng các di văn, Ức Trai di tập bản chép tay năm 1856 và Hoàng triều dữ Minh nhân vãng phục thư tập của Thư viện Khoa học xã hội. Sau khi đã nghiên cứu, xác minh, Trần Văn Giáp tập hợp những bài văn đó, biên tập thành Ức Trai quân trung từ mệnh tập bổ biên.
Trong số 30 bài mới phát hiện có 7 bài gần như trùng nhau, chỉ khác đôi câu, đôi chữ. Tập bổ biên thực ra có 23 bài. Những văn kiện mới tìm thấy đã đưa số bài trong Quân trung từ mệnh tập từ 46 bài lên 69 bài.
Sách đã đưa 23 bài văn mới tìm thấy vào phần Quân trung từ mệnh tập của Nguyễn Trãi toàn tập xuất bản lần thứ nhất năm 1969.
Khi xuất bản năm 1961, Quân trung từ mệnh tập đã được Viện Sử học hiệu đính. Tác giả của Nguyễn Trãi toàn tập lại đem bản dịch Quân trung từ mệnh tập của Phan Duy Tiếp và bản dịch, Những văn kiện mới tìm thấy của Trần Văn Giáp hiệu đính một lần thứ hai nữa; phần chú thích cũng được Phan Huy Lê chỉnh lý và bổ sung.
Trích đoạn

1. THƯ XIN HÀNG
(Còn gọi là thư tố oan)
(Năm Qúy mão (1423) ngày 6 tháng 5, sai Lê Vận, Lê Trăn mang năm đôi ngà voi cùng thư (đi cầu hòa). Sử ký chép: "Năm Nhân dần (1422), vua về núi Chí-linh(3), hai tháng hết lương, chỉ ăn rau củ và măng tre mà thôi. Bấy giơ quân sĩ mỏi mệt muốn được nghỉ ngơi, khuyên vua hòa với giặc, vua bèn cùng bọn Sơn Thọ, Mã Kỳ giảng hòa").
Tôi nghe nói: "Sinh đời thái bình, ai chẳng được ở yên; gặp đời thánh minh, ai chẳng được thỏa sống". Nay tôi sinh đời bình, gặp thời thịnh, mà lại thường phải than là mất chỗ ở yên là cớ làm sao? Trước vì tri huyện Đỗ Phú là người đồng hương, cùng tôi có hiềm khích, nó đút lót tham chính lương Nhữ Hốt, nói vu cho tôi khinh mạn quan trên, cậy mạnh mà chống lại mệnh trên, nếu không trị trước, tất có lo sau. Nhữ Hốt báo với quan quản binh cùng nội quan Mã Kỳ nhân đó cho quan quân đến đánh úp bộ chúng tôi, không kể trẻ già, đều bị chém giết bắt bớ; họ hàng tôi đều tan tác, vợ con tôi đều chia lìa. Lại khai quật mồ mả tổ phụ tôi phởi bày hài cốt (sách Lam-sơn ký chép: Năm Mậu tuất (1418) vua khởi binh ở Lam-sơn, bọn Mã Kỳ nhà Minh đến bức, nhà vua lui về đóng đồn ở Lạc-thủy, Đỗ Phú đưa bọn giặc đến đào hài cốt của đức Hoàng khảo ở xứ Phật-hoàng; lại đi lén theo đường tắt để đánh úp phía sau nhà vua, bắt gia thuộc nhà vua cùng vợ con của quân dân rất nhiều). Tôi không biết kêu đâu, tiến thoái đều khó, bèn sai thân nhân đến Tam ty tạ tội, thì hai ba lần sứ đi đều bị giết, không ai được về. Tôi không biết tính sao, đành phải chạy đi núp náu cho qua năm tháng, để đợi quan trên xét soi. Sống tạm nơi rừng núi đã sáu năm trời, ngày cơm hai bữa, chưa từng có bữa nào no. Song chim tinh vệ lấp biển, há quản gian lao; kẻ oan ức trả thù, cũng liều sống thác; nên tôi đem bộ chúng đến vây quê nhà Đỗ Phú, bắt họ hàng làng xóm nó để hả lòng căm giận mà thôi, đâu dám có chí khác. Nay nghe quan tổng binh(9) là bực đức lớn ân rộng, tâm như Đặng Vũ dụ địch, chính như Hoàng Bá(11) dạy dân, thực là dịp cho tôi được đổi lỗi sửa mình. Vậy xin kính sai bọn anh họ là Lê Vận dâng thư đến viên môn, giãi bày oan khổ, cúi xin đại nhân tha cho lỗi đã qua, mở cho đường đổi mới. Nếu được rủ lòng khoan thứ, thật là ơn tạo hóa của trời đất vậy.
Tác giả

Sách Đại Việt thông sử chép rằng: Nguyễn Trãi viết.
Nhận định

Bùi Huy Bích trong tác phẩm Hoàng Việt thi tuyển nhận định rằng:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Các bức thư này có sức mạnh của mười vạn quân". | ” |
— Hoàng Việt thi tuyển
Chú thích

| x t sNguyễn Trãi (1380–1442) |
| --- | --- |
Người thân: Nguyễn Phi Khanh · Trần Nguyên Đán · Trần Nguyên Hãn · Nguyễn Thị Lộ · Nguyễn Anh Vũ
Tác phẩm của ông: Ức Trai thi tập (chữ Hán) · Quốc âm thi tập (chữ Nôm) · Dư địa chí · Quân trung từ mệnh tập · Bình Ngô đại cáo · Lam Sơn thực lục (vẫn còn tranh cãi về tác giả thực sự)
Tác phẩm về ông: Bí Mật Vườn Lệ Chi (vở kịch của Hoàng Hữu Đản) · Thiên mệnh anh hùng (phim của đạo diễn Victor Vũ, 2012)
Vinh danh: Trường Trung học phổ thông chuyên Nguyễn Trãi, Hải Dương · Trường Đại học Nguyễn Trãi · Bệnh viện Nguyễn Trãi · Trường Trung học phổ thông Nguyễn Trãi – Ba Đình
Liên quan: Chiến tranh Đại Ngu - Minh · Khởi nghĩa Lam Sơn · Văn học Việt Nam thời Lê sơ · Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc · Vụ án Lệ Chi viên · Văn hóa Lê–Mạc
 Thể loại ·  Wikiquote
| x t sKhởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427) |
| --- | --- |
Sự kiện chính:  Hội thề Lũng Nhai  Chiến dịch giải phóng Nghệ An  Trận Tốt Động – Chúc Động  Trận Xương Giang  Trận Chi Lăng – Xương Giang  Hội thề Đông Quan 
Tướng lĩnh Lam Sơn:  Lê Lợi  Lê Lai  Lê Thạch  Lê Thận  Đinh Lễ  Lê Lễ  Lý Triện  Phạm Văn Xảo  Trần Nguyên Hãn  Lưu Nhân Chú  Lê Sát  Lê Ngân  Nguyễn Trãi  Trịnh Khả  Đỗ Bí  Trịnh Khắc Phục  Lê Thụ  Phạm Vấn  Nguyễn Lý  Lê Văn Linh  Bùi Quốc Hưng  Nguyễn Chích  Lê Văn An  Đinh Liệt  Lê Khôi  Trịnh Lỗi  Doãn Nỗ  Bùi Bị  Nguyễn Xí  Lê Ê  Trịnh Lỗi  Lê Hiểm  Lê Khả Lãng  Đỗ Khuyển  Trương Lôi  Trương Chiến  Đinh Lan  Vũ Uy  Lê Sao  Lê Lạn  Lê Thiệt  Lê Chương  Lê Dao  Lê Hài  Nguyễn Tuấn Thiện  Nguyễn Nhữ Lãm  Ngô Sĩ Liên  Lý Tử Tấn  Nguyễn Nhữ Soạn  Nguyễn Mộng Tuân  Đào Công Soạn  Phạm Cuống  Lưu Trung  Trần Lựu  Lê Tư Tề  Ngô Kinh  Ngô Từ 
Tướng lĩnh nhà Minh:  Lý An  Phương Chính  Trần Trí  Lý Bân  Sơn Thọ  Mã Anh  Mã Kỳ  Vương Thông  Vương An Lão  Mộc Thạnh  Liễu Thăng  Lương Minh  Lý Khánh  Thôi Tụ  Hoàng Phúc  Trương Phụ  Cố Hưng Tổ  Từ Hanh  Đàm Trung  Thái Phúc  Lý Lượng  Lưu Thanh  Trần Hiệp  Dặc Khiêm  Hà Trung  Cao Tường  Hoa Anh  Sư Hựu  Phùng Quý  Chu Kiệt  Nguyễn Sao  Trương Hùng  Vi Lượng  Tạ Phượng  Hoàng Thành  Tôn Tụ  Trương Lân  Lưu Thanh  Kim Dận  Lý Nhiệm 
Cộng sự người Việt của nhà Minh:  Phan Liêu  Nguyễn Huân  Bùi Bá Kỳ  Mạc Thúy  Lương Nhữ Hốt  Đỗ Duy Trung  Trần Phong  Cầm Bành  Cầm Lạn  Đỗ Phú  Lộ Văn Luật  Trần Đinh  Đào Quý Dung  Mạc Viễn  Mạc Địch 
Thư tịch:  Bình Ngô đại cáo  Lam Sơn thực lục  Văn bia Vĩnh Lăng  Quân trung từ mệnh tập 
Ức trai thi tập, Dương Bá Cung
Như có Bác trong ngày đại thắng

| "Như có Bác trong ngày đại thắng"> Bài hát   |
| --- | --- |
Thể loại: Nhạc đỏ
Viết lời: Phạm Tuyên
Thông tin bài hát ở Việt Nam
Năm sáng tác: 1975
Nhạc sĩ: Phạm Tuyên
Như có Bác trong ngày đại thắng là một ca khúc rất nổi tiếng ở Việt Nam được sáng tác bởi nhạc sĩ Phạm Tuyên.
Tên gọi chính xác của bài hát được nhạc sĩ đặt là Như có Bác trong ngày đại thắng. Tuy vậy tác phẩm vẫn thường được mọi người quen gọi là Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng mặc dù đây chỉ là câu hát mở đầu của bài.
Hoàn cảnh sáng tác

Đầu tháng 4 năm 1975, Phạm Tuyên được Trần Lâm (Tổng Giám đốc của Đài Tiếng nói Việt Nam) giao nhiệm vụ sáng tác một tác phẩm lớn để mừng ngày chiến thắng 30/4 sắp đến. Ông đã chuẩn bị và phác thảo 1 bản hợp xướng 4 chương gồm: Miền Bắc lũy thép, Miền Nam thành đồng, Tiến công và nổi dậy và Toàn thắng. Nhưng cuối cùng tác giả lại ngừng việc hoàn thành bản hợp xướng trên vì ông cho rằng: "Dựng lên như vậy nhưng vẫn cảm thấy có cái gì đó gờn gợn trong lòng. Hơn nữa, nếu đất nước giải phóng, người dân sẽ đổ ra đường chứ chẳng ai ở nhà mà nghe hợp xướng cả".
Đêm ngày 28 tháng 4 năm 1975, sau khi nghe bản tin cuối cùng của đài có tin phi công Nguyễn Thành Trung ném bom Sân bay Tân Sơn Nhất, chỉ trong vòng chưa đầy 2 tiếng đồng hồ từ 21h30 – 23h, ông đã viết xong bài hát Như có Bác trong ngày đại thắng. Tuy nhiên bài hát chỉ được hội đồng duyệt nhạc của đài thông qua và đưa vào kế hoạch dàn dựng, thu thanh phục vụ kỉ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7 tháng 5 năm 1954 do có ý kiến cho rằng bài hát đơn giản và ngắn quá, có lạc quan hơi sớm, lạc quan tếu.
Sáng ngày 30 tháng 4, nhạc sĩ Phạm Tuyên được ban biên tập đài triệu tập và bài hát Như có Bác trong ngày đại thắng đã được chọn để phát vào chương trình thời sự đặc biệt lúc 17h khi Việt Nam chính thức công bố tin giải phóng miền Nam trước toàn thế giới.
Nói về bài hát của mình, tác giả đã tâm sự: "Lời bài hát như là tiếng lòng, là ước vọng bao nhiêu lâu mình mong ước, có không biết bao nhiêu người cảm động và khóc khi hát vang khúc ca này. Và cảm giác bài hát như có sẵn rồi, không phải là tôi viết thì sẽ là một nhạc sĩ khác của dân tộc viết ra nó".
Trong một lần, khi được một người đồng nghiệp Nhật Bản hỏi: "Ông sáng tác ca khúc trong thời gian bao lâu?", nhạc sĩ Phạm Tuyên trả lời: "Chỉ có 2 giờ. Nói đúng hơn là chỉ có 2 giờ cho cả cuộc đời".
Sức sống của ca khúc Như có Bác trong ngày đại thắng

Với giai điệu giản dị, gần gũi, lời ca ngắn gọn, súc tích, cả nhan đề và lời đúng 60 từ, chính vì vậy bài hát được phổ biến một cách rộng rãi ở Việt Nam, được rất nhiều người dân biết đến và hát trong những ngày lễ, kỉ niệm lớn hay trong những dịp đội tuyển bóng đá Việt Nam giành chiến thắng.
Bài hát cũng đã vượt ra khỏi biên giới Việt Nam để lan tỏa ở nhiều nước như Nga, Đức, Cuba, Trung Quốc... Đặc biệt từ năm 1979, Hội Âm nhạc lao động Nhật Bản đã dịch bài hát ra tiếng Nhật và in phổ biến xuống tận 49 tỉnh thành, tờ Lettre du CAEF của Pháp cũng đã in nguyên bản tác phẩm.
Với việc sáng tác ca khúc Như có Bác trong ngày đại thắng, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã được Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động để ghi nhận những công lao đóng góp của ông. Trong tấm bằng huân chương do Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Trường Chinh ký cũng có ghi: "Thưởng nhạc sĩ Phạm Tuyên – Phó Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật Ủy ban Phát thanh – Truyền hình Việt Nam đã có thành tích xuất sắc trong việc sáng tác bài hát Như có Bác trong ngày Đại thắng – góp phần cổ vũ kịp thời cho ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc". Kỷ niệm 1 năm kết thúc chiến tranh, Đại tướng Quân đội nhân dân Việt Nam Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã lấy tên bài hát để đặt tên cho một bài viết của ông trên báo Nhân dân, nêu bật ý nghĩa của chiến thắng vĩ đại ấy.