stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hình vuông đơn vị
Vấn đề khoảng cách hữu tỉ

Người ta không chắc liệu có bất kỳ điểm nào trong mặt phẳng có một khoảng cách hữu tỉ đến tất cả bốn đỉnh của hình vuông đơn vị. Tuy nhiên, không có điểm nào khác nằm trên một cạnh của hình vuông này.
Chú thích

↑  Guy, Richard K. (1991), Unsolved Problems in Number Theory, Vol. 1 (2nd ed.
↑  Barbara, Roy (March 2011), "The rational distance problem", Mathematical Gazette 95 (532): 59–61 .
Giải bóng đá vô địch quốc gia Turkmenistan 2004

Giải bóng đá vô địch quốc gia Turkmenistan 2004 hay Ýokary Liga 2004 là mùa giải thứ 12 của giải bóng đá chuyên nghiệp Turkmenistan. Có 10 đội bóng tham gia năm 2004.
Kết quả

| Vị thứ | Đội bóng | St | T | H | B | BT-BB | Đ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Nebitçi Balkanabat | 36 | 27 | 3 | 6 | 78-23 | 84 |
| 2 | Nisa Aşgabat | 36 | 24 | 6 | 6 | 84-29 | 78 |
| 3 | Merw Mary | 36 | 20 | 7 | 9 | 55-38 | 67 |
| 4 | Şagadam Türkmenbaşy | 36 | 19 | 10 | 7 | 70-34 | 67 |
| 5 | ITTU Aşgabat | 36 | 16 | 4 | 16 | 67-64 | 52 |
| 6 | Asudalyk Aşgabat | 36 | 15 | 5 | 16 | 38-40 | 50 |
| 7 | Ahal Annau | 36 | 11 | 5 | 20 | 24-64 | 38 |
| 8 | Köpetdag Aşgabat | 36 | 9 | 4 | 23 | 41-68 | 31 |
| 9 | Turan Daşoguz | 36 | 5 | 10 | 21 | 22-61 | 25 |
| 10 | Gazcy Gaz-Acak | 36 | 4 | 6 | 26 | 34-92 | 18 |
Hàm mũ

Trong toán học, hàm mũ là hàm số có dạng y = ax, với cơ số a là số dương khác 1.
Tính chất

Hàm số luôn dương với mọi giá trị của x.
Nếu a > 1 hàm đồng biến, 0 < a < 1 hàm nghịch biến.
Đồ thị nhận trục hoành làm đường tiệm cận và luôn cắt trục tung tại điểm có tung độ bằng 1.
Đạo hàm:
Hàm mũ luôn có hàm ngược là hàm logarit.
Các công thức đặc biệt

Từ phép nội suy Taylor người ta tìm được ước lượng như sau:
Các công thức liên phân số của số Euler

Trường hợp đặc biệt khi x = y = 1:
Mở rộng cho số mũ phức

Người ta đã chứng minh được trong mặt phẳng phức thì công thức ước lượng trên vẫn đúng. Do vậy mọi tính chất của hàm mũ số mũ thực đều đúng trong số mũ phức.
Khi đó, biểu thị:
Theo công thức Euler ta có:  e^{iy}=\cos y+i\sin y
Như vậy:  e^{x+iy}=e^{x}(\cos y+i\sin y). Theo đó hàm tuần hoàn theo chu kỳ 2πi.
Tuy nhiên cần lưu ý, phép nâng lũy thừa trong hàm mũ phức không hề giống như mũ thực:
Đồ thị hàm Z = Im(ex + iy).
Đồ thị hàm Z=Module(ex + iy).
Đồ thị hàm Z = Re(ex + iy).
Nếu như cơ số cũng là số phức người ta tính như sau:
Đồ thị của các hàm số: y = 10x, y = ex, y = 2x, y = (1/2)x (cơ số ghi ngay trên đồ thị tương ứng).
Đồ thị hàm y = ex (màu xanh) và của chính hàm đó theo phép nội suy Taylor.
Đồ thị dạng quang phổ của hàm z = ex + iy. Hướng từ tối đến sáng theo chiều tăng của trục thực cho thấy hàm số là đơn điệu tăng. Các vạch màu luân phiên tuần hoàn song song với trục thực cho thấy hàm là hàm tuần hoàn.
Glenwood, Iowa

| Thành phố Glenwood> Glenwood, Iowa.  |
| --- | --- |

 
 Vị trí trong Quận Mills, Iowa
 Vị trí bang Iowa, Hoa Kỳ
Thành phố Glenwood
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Iowa
Quận: Quận Mills
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 5.269
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Mã bưu chính: 51534 
Mã điện thoại: 712 
Glenwood là một thành phố thuộc quận Mills, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của thành phố này là 5269 người.
Dân số

Dân số qua các năm:
Năm 2000: 5358 người.
Năm 2010: 5269 người.
Goyenia marplesi

| Goyenia marplesi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Desidae
Chi (genus): Goyenia
Loài (species): Goyenia marplesi
Danh pháp hai phần
Goyenia marplesi Raymond Robert Forster, 1970 
Goyenia marplesi là một loài nhện trong họ Desidae.
Loài này thuộc chi Goyenia. Goyenia marplesi được miêu tả năm 1970 bởi Raymond Robert Forster.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Gonia insueta

| Gonia insueta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Gonia
Loài (species): G. insueta
Danh pháp hai phần
Gonia insueta
Gonia insueta là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Gonia divisa

| Gonia divisa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Gonia
Loài (species): G. divisa
Danh pháp hai phần
Gonia divisa
Gonia divisa là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Hưng Hiếu vương

| Hưng Hiếu vương 興孝王 |
| --- | --- |
Tông thất Hoàng gia Việt Nam (chi tiết...)
Thông tin chung
Tước hiệu: Hưng Hiếu vương (興孝王)
Triều đại: Nhà Trần
Thân phụ: Trần Hưng Đạo (?)
Hưng Hiếu vương (tiếng Trung: 興孝王; ? – 1352?), là một tông thất hoàng gia Đại Việt thời nhà Trần trong lịch sử Việt Nam.
Thân thế

Không rõ thân thế của Hưng Hiếu vương. Chữ đầu trong tước phong của ông (Hưng) trùng với tước của Hưng Vũ vương Trần Quốc Nghiễn và Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng, nên có khả năng ông là con của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.
Cuộc đời

Tháng 9 năm Đinh Sửu (1337), Thượng hoàng Trần Minh Tông phái Hưng Hiếu vương đến Đà Giang đánh dẹp người man Ngưu Hống. Hưng Hiếu vương hành quân bằng đường thủy ngược dòng sông Bạch Hạc, bất ngờ tập kích trại Trịnh Kỳ, chém được thủ lĩnh Xa Phần. Khi về kinh nhận thưởng, Hưng Hiếu vương xin được thưởng cho những người giữ thuyền giống trường hợp Trần Khánh Dư đánh dẹp Nam Nhung ngày trước, nhưng Thượng hoàng không cho là phải. Gia đồng của ông là Phạm Ngải lập nhiều công lao trong trận này, nhưng vì thân phận gia nô mà không được phong quan, chỉ được thưởng năm mảnh ruộng.
Khoảng 1342–1352, Chiêm Thành lâm vào cuộc nội chiến tranh chấp ngôi vua giữa vương tử Chế Mỗ và anh rể Chế A Nan. Hưng Hiếu vương được giao trông coi Hóa Châu để phòng ngừa. Trong thời gian này, Chế Mỗ nhiều lần hối lộ Hưng Hiếu vương để xin quân nhà Trần can thiệp. Hưng Hiếu vương dù nhận lời nhưng không hề xuất quân hay tâu về triều đình, chỉ khuyến khích Chế Mỗ sang Đại Việt tị nạn. Tháng 3 (ÂL) năm Nhâm Thìn (1352), Chế Mỗ thất bại, được Hưng Hiếu vương giúp đỡ chạy sang Đại Việt. Chế Mỗ dâng lên nhiều đồ quý để xin nhà Trần giúp đỡ.
Năm Quý Tỵ (1353), Chế Mỗ qua lại với gia nhi của Trần Minh Tông là Tước Tề để xin trợ giúp. Tháng 6 (ÂL), triều đình nhà Trần đồng ý cử quân đội đưa Chế Mỗ về nước, nhưng quân đội hành quân đến Cổ Lũy thì thất bại, phải rút về. Tháng 9 (ÂL), Chiêm Thành cho quân sang cướp bóc Hóa Châu, địa phương không chống cự nổi; triều đình phái Trương Hán Siêu cầm quân Thần Sách vào trấn giữ. Đến tháng 11 (ÂL) năm Giáp Ngọ (1354), Trương Hán Siêu mất, triều đình không còn quan viên nào đủ sức trấn thủ vùng biên nữa. Có khả năng Hưng Hiếu vương mất trong khoảng 1352–1353.
Gặp thần sông

Trong chiến dịch đánh Ngưu Hống (1337), Hưng Hiếu vương đậu thuyền ở sông Bạch Hạc, gặp thần Phụ Vũ đại vương báo mộng hỏi: Năm trước vua có lệnh khen thưởng mà đến nay vẫn chưa thấy gì! Hưng Hiếu vương khi trở về tâu lại.
Thượng hoàng Minh Tông mới nhớ ra trong chiến dịch trước (1329), thuyền đi qua Bạch Hạc thì bị mắc cạn. Thượng hoàng khấn với thần sông: Nếu thuyền ngự đi được an toàn thì sẽ khen thưởng. Nay gia phong thêm hai chữ.
Trong văn hóa

Trong tín ngưỡng thờ Đức thánh Trần có Tứ vị vương tử, trong đó người thứ ba thường được gọi là Hưng Hiến vương Trần Quốc Úy hoặc Hưng Hiếu vương Trần Quốc Uy.
Nhầm lẫn này có thể xuất phát từ tiểu thuyết Hưng Đạo vương của Phan Kế Bính (xuất bản năm 1914) khi cho rằng Hưng Hiến vương Trần Quốc Úy là con trai đứng hàng thứ hai và là một trong bốn vị vương tử của Trần Hưng Đạo. Đến Trần Trọng Kim (1919), lại nhầm Hưng Hiến vương thành Hưng Hiếu vương.
Chú thích

↑  Ngô Sĩ Liên (chủ biên), Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ, quyển 6, Trần kỷ.
↑  Ngô Sĩ Liên (chủ biên), Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ, quyển 7, Trần kỷ.
↑  Hoàng Văn Lâu (1998), tr. 80Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHoàng_Văn_Lâu_(1998) (trợ giúp)
1 2 3  Hoàng Văn Lâu (1998), tr. 125Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHoàng_Văn_Lâu_(1998) (trợ giúp)
↑  Hoàng Văn Lâu (1998), tr. 125–126Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHoàng_Văn_Lâu_(1998) (trợ giúp)
↑  Hoàng Văn Lâu (1998), tr. 126Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHoàng_Văn_Lâu_(1998) (trợ giúp)
1 2 3  Hoàng Văn Lâu (1998), tr. 133–134Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHoàng_Văn_Lâu_(1998) (trợ giúp)
↑  Hoàng Văn Lâu (1998), tr. 133Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHoàng_Văn_Lâu_(1998) (trợ giúp)
↑  Hoàng Văn Lâu (1998), tr. 134Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHoàng_Văn_Lâu_(1998) (trợ giúp)
1 2  Hoàng Văn Lâu (1998), tr. 116Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFHoàng_Văn_Lâu_(1998) (trợ giúp)
↑  Minh Hải (29 tháng 9 năm 2019). “Linh thiêng tục thờ nhà Trần”. Báo điện tử Pháp luật Việt Nam. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 6 năm 2021. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2021.
↑  Trần Đại Vinh (26 tháng 2 năm 2020). “Thờ Đức Thánh Trần, từ đền chính Kiếp Bạc đến các đền vọng ở thành phố huế”. Văn nghệ Huế. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 6 năm 2021. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2021.
↑  Phan Kế Bính, Lê Văn Phúc, Hưng Đạo vương, hồi 17, Thái sư thượng phụ một sớm lên tiên, Trần triều đại vương nghìn thu hiển thánh.
↑  Phan Kế Bính, Lê Văn Phúc, Hưng Đạo vương, hồi 13, Trần đại vương dùng phép trừ tà, Yết tướng quân đục thuyền mắc lưới.
↑  Phan Kế Bính, Lê Văn Phúc, Hưng Đạo vương, hồi 9, Trận Tây Kết, Toa Đô bỏ đời; Sông Vạn Kiếp, Thoát Hoan trốn nạn.
↑  Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, Quyển I, Phần III, Chương VII: Giặc nhà Nguyên (1284—1288).
Gunungiella berduri

| Gunungiella berduri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Philopotamidae
Chi (genus): Gunungiella
Loài (species): G. berduri
Danh pháp hai phần
Gunungiella berduri J Huisman, 1993 
Gunungiella berduri là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Goto Daisuke

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Daisuke Goto
Ngày sinh:  25 tháng 4, 1982 (42 tuổi)
Nơi sinh:  Saitama, Nhật Bản
Vị trí:  Tiền vệ
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2001–2003 |  Yokohama F. Marinos |   |   |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Daisuke Goto (sinh ngày 25 tháng 4 năm 1982) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.
Sự nghiệp câu lạc bộ

Daisuke Goto đã từng chơi cho Yokohama F. Marinos.
Goyenia electa

| Goyenia electa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Desidae
Chi (genus): Goyenia
Loài (species): G. electa
Danh pháp hai phần
Goyenia electa Raymond Robert Forster, 1970 
Goyenia electa là một loài nhện trong họ Desidae.
Loài này thuộc chi Goyenia. Goyenia electa được miêu tả năm 1970 bởi Raymond Robert Forster.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Gunungiella dachami

| Gunungiella dachami> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Philopotamidae
Chi (genus): Gunungiella
Loài (species): G. dachami
Danh pháp hai phần
Gunungiella dachami F Schmid, 1968 
Gunungiella dachami là một loài Trichoptera trong họ Philopotamidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Hách Liên Định

Hách Liên Định (tiếng Trung: 赫連定; bính âm: Hèlián Dìng) (?-432), biệt danh Trực Phần (直獖), là hoàng đế cuối cùng của nước Hạ vào thời Ngũ Hồ thập lục quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông là một trong số các con trai của hoàng đế khai quốc Hách Liên Bột Bột và là em trai của hoàng đế Hách Liên Xương. Sau khi Hách Liên Xương bị quân Bắc Ngụy bắt được vào năm 428, Hách Liên Định đã xưng đế và trong một vài năm đã cố gắng để chống lại các cuộc tấn công của Bắc Ngụy, song vào năm 430 ông đã để mất gần như toàn bộ lãnh thổ của mình. Năm 431, ông cố tiến về phía tây để nhằm đánh nước Bắc Lương và đoạt lấy lãnh thổ của nước này, song trên đường, ông đã bị vua Mộ Dung Mộ Hội (慕容慕璝) của Thổ Dục Hồn đánh chặn và bắt được, nước Hạ chấm dứt tồn tại. Năm 432, Mộ Dung Mộ Hội trao ông cho Thái Vũ Đế Thác Bạt Đảo của Bắc Ngụy, và Thái Vũ Đế đã xử tử ông.
Dưới thời Hách Liên Bột Bột

Không rõ về thời điểm Hách Liên Định sinh ra, hay về mẹ ông. Năm 414, Hách Liên Bột Bột lập Hách Liên Hội (赫連璝) làm thái tử và phong tước công cho những người con trai khác, Hách Liên Định được lập làm Bình Nguyên công. Hách Liên Định được thuật lại là một người trẻ tuổi chểnh mảng và phù phiếm, và Hách Liên Bột Bột xem nhẹ ông và giao ít quyền lực cho ông.
Dưới thời Hách Liên Xương

Sau khi Hách Liên Bột Bột qua đời vào năm 425, anh của Hách Liên Định là Hách Liên Xương (được lập làm thái tử năm 424) đã lên kế vị. Hách Liên Xương phong cho Hách Liên Định nhiều quyền lực hơn trước đó, và Hách Liên Định nhanh chóng trở thành một trong các tướng chính mà hoàng huynh dựa vào. Sau khi tướng Đạt Hề Cân (達奚斤) của nước Bắc Ngụy kình địch chiếm được thành Trường An vào năm 426, Hách Liên Xương đã cử Hách Liên Định tiến về phía nam vào mùa xuân năm 427 từ kinh thành Thống Vạn (統萬, nay thuộc Du Lâm, Thiểm Tây) để tái chiếm Trường An. Ông đã lâm vào thế bế tắc với Đạt Hề Cân tại Trường An.
Trong khi đó, biết rằng Hách Liên Định đang đem quân đi chinh chiến, Bắc Ngụy Thái Vũ Đế đã tấn công vào Thống Vạn, và Hách Liên Xương ban đầu muốn triệu Hách Liên Định trở về; song Hách Liên Định lại khuyên hoàng huynh rằng hãy bảo vệ Thống Vạn an toàn trước quân Bắc Ngụy, và đến khi ông chiếm được Trường An, ông sẽ trở lại và tấn công quân Bắc Ngụy từ hai phía. Hách Liên Xương đã chấp thuận và không giao chiến với quân Bắc Ngụy. Tuy nhiên, sau đó, do nhận được tin sai lệch rằng quân Bắc Ngụy đã cạn nguồn lương thảo, Hách Liên Xương đã ra lệnh tấn công Bắc Ngụy và bị đánh bại, ông ta chạy trốn đến Thượng Khuê (上邽, nay thuộc Thiên Thủy, Cam Túc). Bắc Ngụy chiếm được Thống Vạn. Khi hay tin Thống Vạn thất thủ, Hách Liên Đính đã từ bỏ chiến dịch và hội quân cùng Hách Liên Xương tại Thượng Khuê. Đạt Hề Cân đã đuổi theo để tiêu diệt Hạ. Có thể là vào thời điểm này, Hách Liên Xương đã thăng cho Hách Liên Định là Bình Nguyên vương.
Vào mùa xuân năm 428, sau khi rút từ Thượng Khuê đến Bình Lương (平涼, nay thuộc Bình Lương, Cam Túc), Hách Liên Xương đã tấn công và bao vây quân của Đạt Hề Cân, đội quân này bị ảnh hưởng bởi bệnh tật, tại An Định (安定, cũng thuộc Bình Lương ngày nay). Tuy nhiên, trong lúc bao vây, các tướng của Bắc Ngụy là An Trì Kiết (安遲頡) và Uất Trì Quyến (尉遲眷) đã thực hiện một cuộc tấn công bất ngờ, và Hách Liên Xương đã ngã ngựa rồi bị bắt. Hách Liên Định đã tập hợp các đội quân còn lại và rút lui về Bình Lương. Ông xưng làm hoàng đế Hạ.
Sau khi bị Mộ Dung Mộ Hội bắt

Mộ Dung Mộ Hội ban đầu không giết chết Hách Liên Định. Tuy nhiên, vào mùa thu năm 431, ông ta cử sứ giả đến Bắc Ngụy để bày tỏ lòng trung thành của mình và bảy tỏ rằng mình sẵn sàng đưa Hách Liên Định đến Bắc Ngụy. Đáp lại, Thái Vũ Đế của Bắc Ngụy phong tước vương cho Mộ Dung Mộ Hội như một phần thưởng, và đến mùa xuân năm 432 Mộ Dung Mộ Hội đã đưa Hách Liên Định đến Bắc Ngụy. Hoàng đế Bắc Ngụy đã xử tử Hách Liên Định.
Grevillea punicea

| Grevillea punicea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Proteales
Họ (familia): Proteaceae
Chi (genus): Grevillea
Loài (species): G. punicea
Danh pháp hai phần
Grevillea punicea R.Br., 1810 
Grevillea punicea là một loài thực vật có hoa trong họ Quắn hoa. Loài này được R.Br. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1810.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Grevillea punicea”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Goyenia multidentata

| Goyenia multidentata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Desidae
Chi (genus): Goyenia
Loài (species): Goyenia multidentata
Danh pháp hai phần
Goyenia multidentata Raymond Robert Forster, 1970 
Goyenia multidentata là một loài nhện trong họ Desidae.
Loài này thuộc chi Goyenia. Goyenia multidentata được miêu tả năm 1970 bởi Raymond Robert Forster.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Phong trào Hồi giáo Katip Sumat

Phong trào Katip Sumat là một phong trào mang tính thánh chiến Hồi giáo dẫn đến cuộc nổi dậy của người Chăm chống lại nhà Nguyễn vào năm 1833. Bị đàn áp hoàn toàn vào đầu 1834. Đây có thể coi như phong trào jihad duy nhất đến nay trong lịch sử Việt Nam. Phong trào đã dẫn đến việc tồn tại hạn chế và bị kiểm soát nghiêm ngặt đối với người Chăm, sự tách biệt và suy giảm ảnh hưởng của Hồi giáo tại Việt Nam.
Quan hệ Champa-Kelantan

Kelantan vốn là một vương quốc Hồi giáo nằm trên bán đảo Mã Lai. Người Chăm vốn có qua lại buôn bán với Kelantan từ nhiều thế kỷ .
Katip Sumat và phong trào Hồi giáo Katip Sumat > Trở về Campuchia

Katip Sumat hay Katip Tamat là một tu sĩ Hồi giáo (imam) sinh ở Campuchia, đã từng sang Makah tiểu vương quốc Kelantan, Mã Lai) du học về triết lý Hồi giáo. Nghe tin vương quốc Champa bị xóa bỏ trên bản đồ vào năm 1832, Katip Sumat rời Makah (Kelantan, Mã Lai) trở về Campuchia. Sau khi bàn luận với các môn đệ Hồi Giáo, Katip Sumat chỉ huy một đoàn quân đa số là người Chăm và Mã Lai sinh sống ở Campuchia sang Champa để hình thành một phong trào đấu tranh chống triều đình Huế vào năm 1833.
Đối với dân tộc Chăm, Katip Sumat là bậc tu sĩ Hồi Giáo được xem như một vị thánh siêu hình, di chuyển từ nơi này sang nơi khác mà người Chăm không thấy dấu chân. Vừa đặt chân lên lãnh thổ Champa, Katip Sumat chinh phục được sự yểm trợ của nhiều quan lại Champa phục vụ trong triều đình của Po Phaok The.
Katip Sumat và phong trào Hồi giáo Katip Sumat > Chuẩn bị cho cuộc nổi dậy

Nhằm chuẩn bị chu đáo cho cuộc nổi dậy, Katip Sumat quyết định giữ bí mật về sự hiện diện của ông ở Champa cho đến ngày khởi nghĩa bùng nổ. Tuy nhiên, một quan lại gốc Chăm Bà La Môn tên là Po Kabait Thuac, vì quá sợ những cuộc trừng phạt sau này, báo cáo với triều đình Huế về mưu đồ nổi dậy của dân tộc Chăm. Thế là vua Minh Mạng ra lệnh bắt tất cả người Chăm có âm mưu chứa chấp Katip Sumat. Sau khi điều tra lại, triều đình Huế quyết định thả những người Chăm bị bắt vì không có bằng chứng và kết tội tử hình Po Kabait Thuac về tội phỉ báng người khác.
Trước hành động của Po Kabait Thuac, Katip Sumat rất phẫn nộ và tuyên bố rằng “một số người Chăm là những kẻ gian manh muốn trục xuất ông”. Chính vì thế, ông không muốn tiếp tục đấu tranh nữa, sợ gây ra liên lụy cho tầng lớp tu sĩ người Chăm. Nhưng đa số thành viên tìm cách thuyết phục Katip Sumat phải tiếp tục lãnh đạo phong trào. Katip Sumat chấp nhận lời yêu cầu với điều kiện là mặt trận đấu tranh này phải đặt dưới màu cờ Hồi Giáo.
Để thực hiện mục tiêu, Katip Sumat tập trung tất cả những quan lại và binh lính trên hòn núi Aih Amrak (Con Công) ở Đồng Nai, mà Katip Sumat xem như trung tâm chỉ đạo, điều hành và phổ biến lý thuyết Hồi Giáo. Sau đó Katip Sumat gửi những người truyền đạo đi khắp vùng Raglai và Churu (Tây Nguyên) nhằm yêu cầu các đạo hữu và binh lính phải tin tưởng tuyệt đối vào giáo lý Hồi Giáo và Đấng Allah. Katip Sumat còn ra lệnh thủ tiêu tất cả những chức sắc Chăm Bà ni theo Hindu giáo chống lại phong trào truyền bá Hồi Giáo mà ông đã đưa ra.
Katip Sumat và phong trào Hồi giáo Katip Sumat > Từ nổi dậy chuyển sang hoạt động Thánh chiến chống lại triều đình Huế

Theo biên niên sử Chăm, mục tiêu của Katip Sumat là giải phóng Champa ra khỏi sự kiếm soát của Việt Nam. Muốn tiến đến mục tiêu, Katip Sumat dùng triết lý Hồi Giáo làm khung cho chủ thuyết đấu tranh mà ông chưa thự hiện được tại Campuchia. Kể từ đó, Katip Sumat sáng tạo ra một quan niệm đấu tranh hoàn toàn mới lạ trên bán đảo Đông Dương, đó là hình thành mặt trận “thánh chiến Hồi Giáo” (Jihad) chống lại triều đình Huế.
Sau khi từ chối yêu cầu qui hàng mà vua Minh Mạng đã đưa ra nhiều lần, Katip Sumat giao cho Tuan Lik quyền chỉ huy vùng Phan Rí, cho Kuac Riwa quyền chỉ huy vùng Long Hương và cho Katip Ja Thak Wa quyền chỉ huy vùng Phan Rang, phất cờ mang dòng chữ “Po Rasak” và ra lệnh cho binh lính vùng dậy tấn công căn cứ quân sự của triều đình Huế ở đất Champa.
Cuộc nổi dậy của Katip Sumat gây mối đe dọa thật sự cho triều đình Huế, buộc vua Minh Mạng phải gởi một đội binh hùng mạnh hơn 1000 người và ra lệnh vũ trang những cư dân Việt thuộc phủ Bình Thuận để họ tham gia trực tiếp vào cuộc chiến chống quân nổi loạn.
Katip Sumat và phong trào Hồi giáo Katip Sumat > Kết quả của cuộc Thánh chiến

Đoàn quân Katip Sumat tập trung những người Chăm, Raglai và Churu, luôn luôn tin tưởng vào Đấng Allah sẽ phù hộ cho sự chiến thắng, hăng say vùng dậy chống lại triều đình Huế. Tuy nhiên, cuộc vùng dậy của Katip Sumat thiếu sự chuẩn bị chu đáo và do quá tin vào Đấng Allah để bảo vệ tính mạng cho binh sĩ mà Katip Sumat đã hứa hẹn, đội quân của ông bị tan rã nhanh chóng.
Dưới sự đán áp của vua Minh Mạng, phong trào Hồi Giáo của Katip Sumat đã bị dập tắt vào tháng 7 năm Tỵ lịch Chăm, tức là cuối năm 1833 hay đầu năm 1834.
Phản ứng của Triều đình Huế

Triều đình Huế không ngờ và cũng không chuẩn bị cho cuộc vùng dậy của Katip Sumat. Biên niên sử Việt Nam ghi rằng, từ mấy năm qua, vua Minh Mạng đã xóa bỏ chế độ nô dịch và quân dịch cho người Chăm. Thế thì tại sao người Chăm còn khơi dậy mối hận thù để làm gì? Có chăng họ muốn bày tỏ lòng trung thành với quốc vương Po Phaok The (Nguyễn Văn Thừa) bị bắt vào năm 1832 để rồi quên đi công lao của triều đình Huế? Chẳng lẽ Champa là vương quốc có đất đai rất phì nhiêu, nhưng lại chứa chấp toàn là những người ngu ngốc, tìm cách vùng dậy chống triều đình Huế?
Sự vùng dậy của Katip Sumat đã biến dân chúng Champa thành nạn nhân của chiến cuộc. Để đáp trả quân phiến loạn, binh lính của triều đình Huế đã phá hủy nhiều làng mạc người Chăm, nhất là những làng mạc gần bờ biển nhằm ngăn chặn người Chăm vượt biển chạy sang nước ngoài. Chính đó là nguyên nhân giải thích tại sao ngày nay không còn một làng người Chăm nào ở gần bờ biển, mặc dù người Chăm chuyên sống về nghề biển và cũng là những thủy thủ lừng danh trong quá khứ.
Trước lực lượng hùng mạnh của vua Minh Mạng, Katip Sumat buộc phải lui về miền núi nằm ở phía Tây và ra lệnh cho quân lính Chăm tiếp tục đương đầu với triều đình Huế ở đồng bằng, nhưng không gặt hái kết quả gì.