Hạt hạ nguyên tử
Lịch sử

Bài chi tiết: Lịch sử vật lý hạ nguyên tử và Các mốc thời gian khám phá hạt
Thuật ngữ "hạt hạ nguyên tử" phần lớn là từ viết tắt của những năm 1960, được sử dụng để phân biệt một số lượng lớn các baryon và meson (trong đó bao gồm các hadron) từ các hạt mà giờ đây được cho là hạt cơ bản thực sự. Trước đó, các hadron đã từng được phân loại là "hạt cơ bản" bởi vì thành phần của chúng chưa được biết đến.
Danh sách các khám phá quan trọng sau:
| Hạt   | Thành phần   | Định nghĩa  | Năm phát hiện   | Ghi chú   |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Electron e−   | Hạt cơ bản (lepton)   | G. Johnstone Stoney (1874)   | Joseph John Thomson (1897)   | Đơn vị điện tích tối thiểu, mà Stoney đề xuất tên năm 1891.  |
| Hạt alpha α   | Hỗn hợp (Hạt nhân nguyên tử)   | Không có   | Ernest Rutherford (1899)   | Được Rutherford và Thomas Royds chứng minh năm 1907 là hạt nhân heli.   |
| Photon γ   | Hạt cơ bản (Lượng tử)   | Max Planck (1900)   | Albert Einstein (1905) hoặc Ernest Rutherfod (1899) như γ rays  | Cần thiết để giải quyết vấn đề bức xạ cơ thể đen ở nhiệt động lực học.   |
| Proton p   | Hỗn hợp (baryon)   | Rất lâu về trước   | Ernest Rutherford (1919, đặt tên năm 1920)   | Hạt nhân của Hydro.   |
| Neutron n   | Hỗn hợp (baryon)   | Ernest Rutherford (k.1918)   | James Chadwick (1932)   | Nhân thứ hai.   |
| Phản hạt  |    | Paul Dirac (1928)   | Carl David Anderson (Hạt hạ nguyên tử, 1932)   | giải thích với CPT đối xứng.   |
| Pion π   | Hỗn hợp (meson)   | Yukawa Hideki (1935)   | César Lattes, Giuseppe Occhialini (1947) và Cecil Frank Powell  | Giải thích lực hạt nhân giữa các hạt nhân. Meson đầu tiên (theo định nghĩa hiện đại) được phát hiện.   |
| Kaon K | Hỗn hợp (meson)   | Không có | 1947  | Được phát hiện trong các tia vũ trụ. Hạt kỳ lạ đầu tiên.   |
| Muon μ−   | elementary (lepton)   | Không có | Carl David Anderson (1936)   | Meson được đặt tên đầu tiên; ngày nay được coi là 1 lepton.   |
| Hạt Lambda Λ   | Hỗn hợp (baryon)   | Không có | Đại học Melbourne (Hạt hạ nguyên tử, 1950)  | Các hyperon đầu tiên được phát hiện.   |
| Neutrino v   | Hạt cơ bản (lepton)   | Wolfgang Ernst Pauli (1930), đặt tên bởi Enrico Fermi  | Clyde Cowan, Frederick Reines (Hạt hạ nguyên tử, 1956)   | Giải quyết vấn đề phổ năng lượng của phân rã beta.   |
| Quark (u, d, s)   | Hạt cơ bản  | Murray Gell-Mann, George Zweig (1964)   | Không có sự kiện xác nhận cụ thể nào cho mô hình quark.   | Không có sự kiện xác nhận cụ thể nào cho mô hình quark.   |
| Quark duyên c   | Hạt cơ bản (quark)   | 1970  | 1974  |   |
| Quark đáy b   | Hạt cơ bản (quark)   | 1973  | 1977  |  |
| Quark đỉnh t   | Hạt cơ bản (quark)   | 1973  | 1995  | Không vô hiệu hóa, nhưng cần thiết để hoàn thành Mô hình Chuẩn.   |
| Tứ quark | Hỗn hợp | ?   | Zc(3900), 2013, được xác nhận là 1 tetraquark  | 1 lớp hadron mới. |
| Boson yếu  | Hạt cơ bản (lượng tử)   | Sheldon Lee Glashow, Steven Weinberg, Abdus Salam (1968)   | Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân châu Âu CERN (1983)   | được xác minh qua những năm 1990.   |
| Hạt Higgs  | Hạt cơ bản (lượng tử)   | Peter Higgs (1964)   | Tổ chức Nghiên cứu Hạt nhân châu Âu CERN (2012)   | Ý tưởng được xác nhận vào năm 2013. Thêm bằng chứng được tìm thấy trong năm 2014.   |
| Graviton  | Hạt cơ bản (lượng tử)   | Albert Einstein (1916)   | Không được khám phá   | Việc giải thích 1 sóng hấp dẫn như một hạt vẫn còn đang gây tranh cãi giữa các nhà khoa học.   |
| Đơn cực từ  | Hạt cơ bản (chưa phân loại)   | Paul Dirac (1931)   | Không được khám phá   |   |
Phân loại mô hình chuẩn của các hạt