Chiến dịch Viên
Diễn biến > Mũi tấn công của Phương diện quân Ukraina 3

Tình hình khởi động chiến dịch Viên có một số điểm gần giống với sự khởi động Chiến dịch Budapest diễn ra ngay sau Chiến dịch Debrecen, Phương diện quân Ukraina 3 phải bắt đầu tấn công ngay sau khi cuộc phản công của Tập đoàn quân xe tăng 6 SS (Đức) bị chặn đứng. Tuy nhiên, quân đội Đức Quốc xã vẫn còn những lực lượng dự trữ và các tuyến phòng thủ trên hướng đến Viên. Tuyến thứ nhất từ Veszprém đến Tatabanija (Tatabanya) chạy dọc theo các dãy đồi thấp phía tây hồ Balaton và hồ Velence. Tại tuyến này, Tập đoàn quân xe tăng 6 SS và Quân đoàn xe tăng 3 (Đức) đã tạo ra một tấm "lá chắn thép" gồm các xe tăng hạng nặng được chôn âm dưới đất. Tuyến thứ hai dọc theo sông Rába từ Dier (Gyor) đến Maribor. Tuyến thứ ba dọc theo biên giới Áo - Hung.
Lúc 15 giờ 35 phút ngày 16 tháng 3, sau 35 phút bắn pháo chuẩn bị, hai tập đoàn quân cận vệ 4 và 9 tại cánh phải của Phương diện quân Ukraina 3 đồng loạt triển khai tấn công. Tuy nhiên, với mật độ pháo binh còn thấp (chưa đủ 180 khẩu/km) và xe tăng thưa thớt (cả hai tập đoàn quân cận vệ 4 và 9 chỉ có 197 xe tăng và pháo tự hành), quân đội Liên Xô gặp nhiều khó khăn trước các lá chắn thép của xe tăng Đức. Đến trước khi trời sẩm tối, Phương diện quân Ukraina 3 chỉ đột phá được từ 3 đến 7 km vào trong phòng tuyến của quân Đức và đã để mất thế bất ngờ khi định đột phá nhanh vào khu vực Szekesfehervar để bao vây Tập đoàn quân xe tăng 6 SS (Đức).
Sau một ngày chần chừ vì lo rằng quân Đức còn có khả năng phản công, cuối ngày 16 tháng 3 năm 1945, STAVKA mới ra Chỉ thị số 11040 yêu cầu nguyên soái R. Ya. Malinovsky chuyển thuộc Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 cho Nguyên soái F. I. Tolbukhin để tăng tốc độ tấn công. Stavka cũng yêu cầu phải bàn giao đủ hơn 400 xe tăng cùng toàn bộ cơ số đạn dược, nhiên liệu dự trữ của tập đoàn quân này và ngay trong đêm 16 tháng 3, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 phải di chuyển từ Budapest đến khu vực Patka - Koher (???) để tấn công từ phía Bắc hồ Velence. Ban đầu, nguyên soái R. Ya. Malinovsky muốn giữ lại một phần xe tăng cho mình nhưng STAVKA không chấp nhận. Sáng 17 tháng 3, Quân đoàn xe tăng cận vệ 5 bắt đầu xuất phát. Dù đã có gắng hết sức nhưng phải mất hai ngày sau, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 mới tập kết xong cũng như hoàn thành việc trinh sát địa hình. Vì các trận đánh còn kéo dài nên Nguyên soái F. I. Tolbukhin không thể sử dụng các xe tăng một cách mạo hiểm.
Trong khi đó thì mỗi phút chậm trễ của Phương diện quân Ukraina 3, dù là do tình thế bắt buộc, đều được quân đội Đức Quốc xã lợi dụng để đưa viện binh tới gia tăng phòng ngự đồng thời với việc chuẩn bị rút quân. Từ ngày 17 đến ngày 22 tháng 3, sức kháng cự của Tập đoàn quân xe tăng 6 SS (Đức) không giảm đi mà còn dữ dội hơn. Chiến sự bùng nổ ác liệt nhất ở Szekesfehervar, một cứ điểm phòng thủ cực mạnh án ngữ con đường thọc sâu vào hậu cứ của quân Đức ở phía Bắc hồ Balaton. Đến cuối ngày 18 tháng 3, Tập đoàn quân cận vệ 4 (Liên Xô) cũng chỉ tiến thêm được 18 km trên một chính diện rộng 36 km. Sáng 19 tháng 3, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 bắt đầu được tung vào cửa đột phá cùng với Tập đoàn quân cận vệ 9. Tuy nhiên, Tập đoàn quân xe tăng 6 SS (Đức) đã kịp thời tập trung tại khu vực này các sư đoàn xe tăng SS 1, 3, 12 và Sư đoàn bộ binh 256 để ngăn cản các xe tăng Liên Xô. Chiến sự lại tiếp tục bùng nổ với cường độ khốc liệt hơn ở khu vực phía Bắc hồ Velence. Bất chấp hỏa lực của hàng rào xe tăng Đức đặt âm trong các chiến hào, trong ngày 19 tháng 3, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 và Tập đoàn quân cận vệ 9 đã tiến thêm được từ 6 đến 8 km. Ngày 20 tháng 3, các tập đoàn quân 26 và 27 cũng tổ chức tấn công lên hướng Veszprém.
Đứng trước nguy cơ bị bao vây, Bộ chỉ huy tối cao Đức Quốc xã buộc phải cho rút các lực lượng xe tăng chủ lực khỏi khu vực hồ Balaton. Cuối ngày 22 tháng 3, Tập đoàn quân xe tăng 6 SS (Đức) bị Phương diện quân Ukraina 3 dồn vào bờ Bắc hồ Balaton và chỉ còn có thể thoát ra bằng một hành lang hẹp rộng 2,5 cây số nằm trong làn lửa đạn của pháo binh Liên Xô. Tuy nhiên sự chống cự dữ dội và có tổ chức cùng việc rút quân kịp thời đã cứu Tập đoàn quân này khỏi thảm họa bị bao vây tiêu diệt. Phương diện quân Ukraina 3 đã không thực hiện được ý định vây hãm các sư đoàn xe tăng Đức vào lòng chảo và tiêu diệt cụm quân này ở giữa hồ Balaton và hồ Velence.
Trong những ngày sau đó, Phương diện quân Ukraina 3 tiếp tục tấn công tại vùng núi Bakony của Hungary. Trước sức ép lớn của quân đội Liên Xô, quân Đức vội vã rút lui về sông Rába. Tại đây, quân Đức đã chuẩn bị sẵn một phòng tuyến mạnh ở bờ Tây con sông với hy vọng có thể cầm chân quân đội Liên Xô trong một thời gian. Tuy nhiên, đà tiến quân quá nhanh của cánh phải Phương diện quân Ukraina đã khiến kế hoạch của phía Đức Quốc xã không thực hiện được. Hồng quân nhanh chóng tràn qua sông Rába và dồn quân Đức về vùng biên giới Hungary-Áo.
Ngày 23 tháng 3, Đại bản doanh Liên Xô phê chuẩn một kế hoạch tấn công tiếp theo của Phương diện quân Ukraina 3. Theo đó, chủ lực của Phương diện quân (tập đoàn quân cận vệ số 4, 9 và xe tăng cận vệ số 6) tiếp tục phát triển tấn công theo hướng Pápa, Sopron, còn Tập đoàn quân số 26 tấn công vào Szombathely và Tập đoàn quân số 17 tấn công theo hướng Zalaegerszeg. Trong khi đó tập đoàn quân số 57 và tập đoàn quân Bulgaria số 1 dự kiến trong các ngày 5 đến 7 tháng 4 sẽ đoạt lấy khu công nghiệp dầu mỏ Nagykanizsa.
Ngày 25 tháng 3, Phương diện quân Ukraina 2 bắt đầu chiến dịch tấn công Bratislava-Brno, găm giữ một lượng lớn binh lực của Cụm Tập đoàn quân Nam (Đức), không cho chúng được điều đến tăng cường cho khu vực Viên.
Trong một nỗ lực cố chống giữ mặt trận tại khu vực Hungary và Áo, Bộ Tư lệnh Đức Quốc xã quyết định rút bớt một phần binh lực của Cụm Tập đoàn quân E chuyển sang cho Cụm Tập đoàn quân Nam. Đồng thời, một Bộ chỉ huy thống nhất và tập trung cho các đơn vị Đức đóng tại khu vực này cũng được thiết lập: từ ngày 25 tháng 3, quyền chỉ huy Cụm Tập đoàn quân F được giao hẳn cho tư lệnh Cụm Tập đoàn quân E là thượng tướng Alexander Löhr.
Ngày 29 tháng 3, cánh trái của Phương diện quân Ukraina 3 - bao gồm Tập đoàn quân số 7 và Tập đoàn quân Bulgaria số 1 - mở một đợt tấn công theo hướng Nam. Tập đoàn quân số 27 được sự hỗ trợ của Quân đoàn xe tăng số 18 và quân đoàn kỵ binh cận vệ số 5 cũng tấn công vào khu vực cánh sườn và sau lưng của Tập đoàn quân thiết giáp số 2 (Đức). Nhằm mục tiêu bảo vệ khu công nghiệp dầu mỏ Nagykanizsa không bị phá hủy, tư lệnh Phương diện quân Ukraina 3 - Nguyên soái F. I. Tolbukhin - đã tung Quân đoàn kỵ binh cận vệ 5 vào khu vực và yêu cầu đơn vị nhanh chóng tiến vòng ra sau lưng của quân Đức, buộc chúng phải tự động tháo lui. Đây là một hành động mạo hiểm vì Quân đoàn kỵ binh cận vệ 5 phải đối mặt với nhiều thách thức khi băng qua một quãng đường dài đến 70 cây số với địa hình hiểm trở. Tuy nhiên nước cờ táo bạo của F. I. Tolbukhin đã thành công và ngày 2 tháng 4, quân đội Liên Xô-Bulgaria đã hoàn toàn làm chủ vựa dầu Nagykanizsa gần như còn nguyên vẹn.
Ngày 1 tháng 4, Đại bản doanh ban hành chỉ thị cho Phương diện quân Ukraina 3 về những mục tiêu cụ thể cho hành động tấn công sắp tới. Chủ lực của Phương diện quân phải đánh chiếm được thủ đô Áo là Viên, và phải tiếp cận tuyến Tulln, Sankt Pölten, NeuLengbach không muộn hơn ngày 12 đến 15 tháng 4, còn các Tập đoàn quân số 26, 27, 57 và Tập đoàn quân Bulgaria số 1 phải giải phóng các điểm dân cư Gloggnitz, Bruk (Bruck), Graz, Maribor và tiếp cận các sông Mürz, sông Mur và sông Drava không muộn hơn ngày 10 đến 12 tháng 4.
Trong thời gian từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4 năm 1945, các mũi tấn công của Phương diện quân Ukraina 3 phát triển rất nhanh. Từ ngày 26 đến ngày 30 tháng 3, các thành phố Pápa (26-3), Dier (28-3), Kapuvar, Sombathely, Zalaegeszeg (29-3) và Szentgotthard (30-3) lần lượt được giải phóng. Ngày 31 tháng 3, quân đội Liên Xô dồn quân Đức về tuyến biên giới Áo-Hung và Hung-Slovakia và bắt đầu tác chiến trên lãnh thổ Áo. Ngày 1 tháng 4, Sopron, Wiener Neustadt, Eisenstadt, Neunkirchen và Gloggnitz cũng được giải phóng. Các tuyến phòng ngự quân Đức tại khu vực biên giới Áo-Hung đã bị chọc thủng. Ngày 4 tháng 4 Phương diện quân Ukraina 3 đã tiếp cận thành phố Viên - thủ đô nước Áo. Diễn biến chiến trường càng ngày càng xấu cho quân đội Đức Quốc xã đã khiến tư lệnh Cụm Tập đoàn quân Nam là Otto Wöhler mất chức. Thay thế ông ta là thượng tướng Lothar Rendulic, một viên tướng gốc Áo được cho là có năng lực trong việc phòng thủ.