Noam Chomsky
Lập trường chính trị > Chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội

Từ lúc còn trẻ, Chomsky đã không có thiện cảm với chủ nghĩa tư bản và sự theo đuổi của cải vật chất. Tuy nhiên, ông cũng coi thường chủ nghĩa xã hội chuyên chế, điển hình như các đường lối Marx-Lenin của Liên Xô. Phủ nhận quan điểm của các nhà kinh tế Mỹ rằng tồn tại một phổ giữa tổng sở hữu nhà nước và tổng sở hữu tư nhân đối với nền kinh tế, Chomsky đề xuất thay vào đó một phổ với hai thái cực về sự kiểm soát dân chủ hoàn toàn hay chuyên quyền hoàn toàn (bất kể là nhà nước hay tư nhân) đối với nền kinh tế. Ông cho rằng các nước tư bản phương Tây chưa thực sự dân chủ, bởi lẽ xã hội thực sự dân chủ là xã hội mà trong đó toàn bộ nhân dân có tiếng nói trong chính sách kinh tế công. Ông công khai phản đối giới tinh hoa cầm quyền, bao gồm các thể chế như IMF, Ngân hàng Thế giới và GATT (tiền thân của WTO).
Chomsky nhấn mạnh rằng, kể từ những năm 1970, Hoa Kỳ đang ngày càng trở nên bất bình đẳng kinh tế do việc bãi bỏ các quy phạm tài chính và sự vô hiệu hóa thỏa thuận kiểm soát tài chính Bretton Woods. Ông cho rằng Hoa Kỳ là một quốc gia độc đảng de facto, theo đó Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ thực chất là hai mặt của một đồng xu mang tên "Đảng Kinh doanh" vì chúng đều bị chi phối bởi các lợi ích của doanh nghiệp và tài chính. Chomsky nói thêm, ở những nền dân chủ tự do tư bản phương Tây, ít nhất 80% dân số vẫn không có quyền tham gia vào các quyết định kinh tế, tức là họ vẫn nằm gọn trong tay tầng lớp quản trị vốn đã bị kiểm soát bởi tầng lớp giàu có thiểu số.
Để ý đến sự bảo thủ của một hệ thống kinh tế như vậy, Chomsky tin rằng sự thay đổi vẫn có thể được thực hiện thông qua sự hợp tác có tổ chức của một lượng lớn cá nhân am hiểu vấn đề và tái cơ cấu nền kinh tế sao cho công bằng hơn. Chomsky hiểu rõ rằng, sự thống trị của doanh nghiệp đối với truyền thông lẫn chính phủ sẽ ngăn cản bất kỳ một sự biến chuyển đáng kể nào đối với hệ thống này, song ông vẫn lạc quan khi nhìn lại các dấu mốc lịch sử điển hình cho những biến chuyển lớn lao như vậy, ví dụ: sự khước từ của xã hội đối với chế độ nô lệ như là hành động nghịch đạo, những tiến bộ trong lĩnh vực nữ quyền và sự bắt buộc phải biện giải lý do phát động xâm lược của các chính phủ ngày nay. Ông coi cách mạng bạo lực nhằm lật đổ chính quyền là phương kế cuối cùng, nên tránh nếu có thể, dẫn chứng về việc phúc lợi của người dân bị giảm thiểu trầm trọng do biến động xã hội sau các cuộc cách mạng trong lịch sử.
Chomsky coi chủ nghĩa xã hội tự do cá nhân và chủ nghĩa nghiệp đoàn vô trị như những ý hệ kế thừa của các tư tưởng tự do cổ điển Thời kỳ Khai sáng, khẳng định bản thân tin vào "sự bồi dưỡng đặc tính tự do cá nhân và sự sáng tạo của con người". Ông hình dung viễn cảnh về một xã hội nghiệp đoàn vô trị, ở đó giai cấp công nhân sẽ sở hữu toàn bộ tư liệu sản xuất và lập ra các hội đồng công nhân điều hành, cơ quan mà sẽ nắm quyền tuyển chọn đại biểu tạm thời và khả hủy để họp mặt tại các đại hội đồng. Mấu chốt của ý tưởng tự trị này là cho phép mỗi công nhân, dẫn lời của Thomas Jefferson, trở thành "một người tham gia trực tiếp vào công việc điều hành chính sự." Ông cho rằng một thể chế như vậy sẽ không cần đến đảng phái chính trị nữa. Bằng cách kiểm soát đời sống sản xuất, ông tin rằng mỗi cá nhân sẽ đạt được sự thỏa mãn trong công việc và tìm ra mục đích cho bản thân. Theo Chomsky, các công việc không phổ biến và không thỏa mãn trong xã hội viễn cảnh đó sẽ được tự động hóa, được thực hiện bởi các công nhân hưởng thù lao đặc biệt, hoặc được nhiều người góp sức làm chung.