Bại liệt

Infectious disease caused by poliovirusBản mẫu:SHORTDESC:Infectious disease caused by poliovirus
"Poliomyelitis" đổi hướng tới đây. Đối với virus, xem Virus bại liệt.
| Bại liệt |
| --- | --- |
Viêm tủy xám, polio, poliomyelitis

Một người đàn ông với chân phải nhỏ hơn do bệnh bại liệt
Phát âm: /ˌpoʊlioʊˌmaɪəˈlaɪtɪs/ 
Chuyên khoa: Thần kinh học, Bệnh truyền nhiễm
Triệu chứng: Yếu cơ dẫn đến bất động
Biến chứng: Hội chứng hậu bại liệt
Khởi phát thông thường: Vài giờ đến vài ngày
Nguyên nhân: Virus bại liệt lan qua đường phân–miệng
Phương pháp chẩn đoán: Tìm virus trong phân hoặc kháng thể trong máu
Điều trị: Điều trị triệu chứng
Tần suất: 136 người (2018)
Bệnh bại liệt, còn gọi là bệnh viêm tủy xám (tiếng Anh: poliomyelitis), là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi virus bại liệt. Trong khoảng 0,5 phần trăm số ca nhiễm, xuất hiện tình trạng yếu cơ dẫn đến bị liệt. Điều này có thể kéo dài trong khoảng vài giờ đến vài ngày. Tình trạng yếu cơ chủ yếu xuất hiện ở chân, nhưng cũng đôi khi ở đầu, cổ, và cơ hoành. Nhiều người nhiễm bệnh hồi phục hoàn toàn. Trong số những người bị yếu cơ, khoảng 2 đến 5 phần trăm trẻ em và 15 đến 30 phần trăm người lớn tử vong. Trong số tất cả những người bị nhiễm, có đến 70 phần trăm các ca không có triệu chứng. Khoảng 25 phần trăm các ca có triệu chứng nhẹ như sốt và đau họng, và đến 5 phần trăm bị đau đầu, cứng cổ và đau ở tay và chân. Những người này thường hồi phục trong vòng một đến hai tuần. Nhiều năm sau khi phục hồi, hội chứng hậu bại liệt có thể xuất hiện, với sự yếu cơ phát triển chậm tương tự như lần nhiễm đầu tiên.
Virus bại liệt thường lây từ người sang người qua chất thải đi vào miệng. Nó cũng có thể lây qua đồ ăn hoặc nước uống chứa phân người hoặc hiếm hơn là nước bọt của người nhiễm bệnh. Những người bị nhiễm có thể lây bệnh trong vòng sáu tuần nếu không có triệu chứng. Bệnh thường được chẩn đoán bằng cách tìm virus trong phân hoặc phát hiện kháng thể trong máu. Bệnh này chỉ xuất hiện tự nhiên ở người.
Bệnh có thể được ngăn ngừa với vắc-xin bại liệt; tuy nhiên, cần nhiều liều để văc-xin phát huy tác dụng. Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ khuyến cáo tiêm vắc-xin bại liệt nhắc lại cho khách du lịch và những người sống tại các quốc gia có dịch bệnh. Một khi bị nhiễm không có phác đồ điều trị cụ thể nào. Năm 2018, có 33 ca nhiễm bại liệt hoang dã và 104 ca bại liệt từ vắc-xin. Con số này giảm đáng kể so với 350.000 ca hoang dã năm 1988. Năm 2018, bại liệt hoang dã lan từ người sang người chỉ ở Afghanistan và Pakistan. Năm 2019 có 175 ca bại liệt hoang dã và 364 ca bại liệt từ vắc-xin.
Bệnh bại liệt đã tồn tại hàng ngàn năm, được minh họa trong những bức tranh cổ đại. Căn bệnh được công nhận là một bệnh riêng biệt lần đầu bởi bác sĩ người Anh Michael Underwood năm 1789 và virus gây nên nó được xác định năm 1908 bởi nhà miễn dịch học người Áo Karl Landsteiner. Các đợt bùng phát bắt đầu xuất hiện cuối thế kỷ 19 tại châu Âu và Hoa Kỳ. Đến thế kỷ 20 nó đã trở thành một trong những bệnh ở trẻ em đáng lo ngại nhất tại những khu vực này. Vắc-xin bại liệt đầu tiên được phát triển những năm 1950 bởi Jonas Salk. Không lâu sau, Albert Sabin phát minh ra một vắc-xin qua đường miệng, trở thành tiêu chuẩn chung của thế giới để phòng ngừa bại liệt.
Xóa sổ bệnh bại liệt là mục tiêu của một nỗ lực y tế công cộng đa quốc gia nhằm loại bỏ vĩnh viễn tất cả các trường hợp nhiễm bệnh bại liệt (bại liệt) trên toàn thế giới bắt đầu từ năm 1988, do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) và Rotary Foundation lãnh đạo. Các tổ chức này, cùng với Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và Quỹ Gates, đã dẫn đầu chiến dịch thông qua Sáng kiến Xóa bỏ Bại liệt Toàn cầu (GPEI). việc xóa sổ các bệnh truyền nhiễm đã thành công hai lần trước đây, với bệnh đậu mùa  và bệnh dịch tả ở trâu bò. Đến ngày 28 tháng 8 năm 2020, Ủy ban Chứng nhận Khu vực châu Phi tuyên bố rằng bệnh bại liệt hoang dã đã bị xóa sổ ở châu Phi.