stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nhà Nguyên
Lịch sử > Thời kỳ Bắc Nguyên

Năm 1368, triều đình Nguyên đào thoát về thảo nguyên Mông Cổ, Nguyên Huệ Tông thoái đến Thượng Đô, năm sau lại đến Ứng Xương. Ông duy trì sử dụng quốc hiệu "Đại Nguyên", sử xưng Bắc Nguyên. Đương thời, ngoại trừ Nguyên Huệ Tông chiếm cứ Mạc Nam và Mạc Bắc, tại Quan Trung có tướng Nguyên Khoách Khuếch Thiếp Mộc Nhi trú thủ tại Định Tây thuộc Cam Túc, triều đình Nguyên còn thống trị khu vực Đông Bắc và Vân Nam. Nhằm chiếm lĩnh phương bắc, Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương chọn cách phân binh làm hai lộ, đó là Bắc phạt lần một. Nguyên Huệ Tông sau khi chiến bại vào năm 1370 từ trần tại Ứng Xương, con là Nguyên Chiêu Tông sau khi tức vị thì đào thoát về phía bắc đến Hòa Lâm thuộc Mạc Bắc. Tướng Minh là Phùng Thắng đoạt lấy khu vực Cam Túc. Mặt trận khác, tướng Nguyên Khoách Khuếch Thiếp Mộc Nhi tại Mạc Bắc nhiều lần giao chiến với các tướng Minh như Từ Đạt. Minh Thái Tổ từng nhiều lần viết thư chiêu hàng song Khoách Khuếch Thiếp Mộc Nhi bác bỏ, được Chu Nguyên Chương gọi là "đương thế kỳ nam tử". Tháng tư năm 1378, Nguyên Chiêu Tông từ trần, em là Nguyên Thiên Nguyên Đế kế vị tiếp tục đối kháng với triều Minh, nhiều lần xâm phạm lãnh thổ của Minh.
Tại khu vực Đông Bắc và Vân Nam, năm 1371 Liêu Dương hành tỉnh bình chương Lưu Ích hàng Minh, triều Minh chiếm Liêu Ninh. Tuy nhiên lãnh thổ còn lại của khu vực Đông Bắc vẫn do Thái úy Nạp Cáp Xuất của Nguyên khống chế, Nạp Cáp Xuất đóng 20 vạn quân tại Kim Sơn (nay là khu vực phía nam sông Bắc Liêu thuộc Xương Đồ, Liêu Ninh), đối kháng với quân Minh trong cả thập niên, nhiều lần cự tuyệt sự chiêu dụ của triều Minh. Năm 1387, Phùng Thắng, Phó Hữu Đức, Lam Ngọc phát động Bắc phạt lần thứ năm, mục tiêu là công chiếm Kim Sơn của Nạp Cáp Xuất. Trải qua nhiều lần giao chiến, đến tháng 10 năm 1387 thì Nạp Cáp Xuất đầu hàng Lam Ngọc, triều Minh chiếm lĩnh khu vực Đông Bắc. Tướng Nguyên trấn thủ Vân Nam là Lương vương Bả Táp Lạt Ngõa Nhĩ Mật, sau khi triều đình Nguyên triệt thoái về thảo nguyên vẫn tiếp tục trung thành. Năm 1371, Minh Thái Tổ phái Thang Hòa lĩnh binh bình định Minh Ngọc Trân đang chiếm cứ Tứ Xuyên, đồng thời khuyến hàng Lương vương nhưng không thành. Tháng 12 năm 1381, quân Minh công nhập Vân Nam, đến năm 1382 thì Lương vương đào thoát khỏi Côn Minh rồi tự sát, sau đó quân Minh công chiếm Đại Lý, bình định khu vực Vân Nam.
Nhằm triệt để loại trừ thế lực Bắc Nguyên, Minh Thái Tổ vào tháng 5 năm 1388 lệnh cho Lam Ngọc suất lĩnh 15 vạn quân tiến hành Bắc phạt lần thứ sáu. Quân Minh vượt qua sa mạc Gobi đến Bộ Ngư Nhân Hải (tức hồ Buir) đánh tan quân Bắc Nguyên, bắt hơn tám vạn người, Nguyên Thiên Nguyên Đế và con trưởng của ông là Thiên Bảo Nô đào tẩu, song ấu tử Địa Bảo Nô bị quân Minh bắt giữ, đến đây quốc thế Bắc Nguyên đại suy. Năm 1388, Nguyên Thiên Nguyên Đế bị hậu duệ của A Lý Bất Ca là Dã Tốc Điệt Nhĩ sát hại, Bắc Nguyên không còn tiếp tục sử dụng niên hiệu cùng quốc hiệu Đại Nguyên (có thuyết nói rằng là vào năm 1402 khi Quỷ Lực Xích giết Nguyên Đế Khôn Thiếp Mộc Nhi sau đó cải quốc hiệu sang Thát Đát), Bắc Nguyên mất.
Chế độ chính trị

Cây bạc tại cổ thành Hòa Lâm.
Bố cục phẳng Đại Đô triều nguyên.
Việc kế thừa hoàng vị của triều Nguyên và đế quốc Mông Cổ khác biệt với các vương triều trước của Trung Quốc, chọn thực thi chế độ tiến cử qua đại hội Khuruldai, do vương thất quý tộc cùng bầu ra lãnh tụ. Các hoàng đế của triều Nguyên cũng kiêm nhiệm chức vụ khả hãn của đế quốc Mông Cổ, do hãn vị của Nguyên Thế Tố không được thừa nhận qua đại hội Khuruldai, khiến bốn hãn quốc lớn không phục, đến thời Nguyên Thành Tông mới khôi phục quan hệ tông chủ. Sau khi Nguyên Thế Tổ kiến lập triều Nguyên, có ý lập Chân Kim làm thái tử, định lập cấu trúc cha truyền con nối, tuy nhiên do Chân Kim mất sớm nên vấn đề kế thừa lại nổi lên. Triều Nguyên sau đó thường vì hoàng thái tử mất sớm hoặc huynh đệ tranh vị mà hỗn loạn bất an, trung kỳ còn có hiệp định Vũ-Nhân chi ước mà theo đó hệ của Vũ Tông và hệ của Nhân Tông sẽ luân phiên kế thừa hoàng vị, tuy nhiên do Nguyên Nhân Tông phế trừ hiệp định nên tình hình lại hỗn loạn. Vấn đề kế thừa của triều Nguyên đến thời Nguyên Huệ Tông mới ổn định, song đã tiếp vào mạt kỳ của triều đại.
Chế độ chính trị của triều Nguyên và của triều Kim đều thừa tập chế độ của triều Tống, chọn thi hành chế độ văn võ phân quyền, lấy Trung thư tỉnh tổng quản chính vụ, Xu mật viện quản lý binh quyền. Tuy nhiên, Trung thư tỉnh của triều Nguyên đã trở thành cơ quan hành chính tối ao trung ương, Nguyên không đặt Môn hạ tỉnh, Thượng thư tỉnh khi đặt khi không, chỉ có thời Thế Tổ và Vũ Tông là đặt, do vậy quyền lực của Môn hạ tỉnh và Thượng thư tỉnh đều giao cho Trung thư tỉnh.
Trung thư lỉnh quản lý Lục bộ, chủ trì chính vụ toàn quốc, hình thành tiên phong cho chế độ nội các Minh-Thanh. Cơ cấu tổ chức này kế thừa thể chế Nam Tống, cách xưng hô với tể tướng cò Trung thư lệnh, Ty thống soái bá quan và tổng lý chính vụ. thường để hoàng thái tử kiêm nhiệm. Bên dưới phân thành tả-hữu thừa tướng, nếu thiếu Trung thư lệnh thì tổng lĩnh sự vụ Trung thư tỉnh. Bình chương chính sự cũng đứng thứ hai, phàm là trọng sự của quân đội và quốc gia thì không thể không tham gia quyết định. Phó tướng có tả hữu thừa, tham chính. Lục bộ tổng cộng có Lại bộ, Hộ bộ, Lễ bộ, Binh bộ, Hình bộ và Công bộ, trong có Thượng thư, Thị lang. Thượng thư tỉnh chủ yếu phụ trách sự vụ tài chính, song lúc đặt lúc phế.
Xu mật viện quản lý quân sự, ngự sử đài phụ trách đốc sát, đại thể tương đồng với chế độ triều Tống, tuy nhiên tại địa phương đặt Hành trung thư tỉnh, Hành xu mật viện và Hành ngự sử đài. Ngoài ra, còn có Tập hiền viện quản lý giáo dục, Tuyên huy viện quản lý ngự thiện, Thông chính viện quản lý dịch trạm, ngoài ra còn có Thái thường lễ nghi viện, Thái sử viện, Thái y viện và Tương tác viện, bỏ cửu tự chư giám của các triều đại trước. Cuối cùng, thành lập mới có Tuyên chính viện (ban đầu là Tổng chế viện), phụ trách Phật giáo và sự vụ quân chính của khu vực Thổ Phồn, là cơ quan không có trước đây.
Chế độ chính trị > Xúc tiến Hán pháp và bài xích Hán pháp

Triều Nguyên giữa việc xúc tiến chế độ phép tắc của người Hán và duy trì luật cũ của Mông Cổ thường phát sinh xung đột, và phân liệt thành phái thủ cựu và phái sùng Hán. Ngay từ sau khi Thành Cát Tư Hãn công chiếm Hán địa, người Mông Cổ dựa vào Da Luật Sở Tài và Mộc Hoa Lê xúc tiến Hán pháp để duy trì chế độ phép tắc của người Hán. Đương thời, cận thần Biệt Điệt kiến nghị trục xuất người Hán đồng thời biến Trung Nguyên thành đại mục trường để thu lấy của cải, song bị Da Luật Sở Tài phản đối, ông nhận định có thể dùng phương thức trưng thu thuế để có được của cải, do đó bảo lưu chế độ phép tắc của Hán địa. Ông tích cực cải biến tác phong tàn sát toàn thành nếu kháng cự khi bị công chiếm của quân Mông Cổ, nỗ lực đề xướng Nho học, chỉnh đốn lại trị, là người sáng lập xúc tiến Hán pháp thời Nguyên. Nhằm thuận lợi trong quản lý Hán địa, Mộc Hoa Lê hợp tác với tứ đại thế hầu Hán tộc, dần củng cố quản lý với các nơi như Hà Bắc, Sơn Tây.
Sau này, Hốt Tất Liệt khi quản lý Hán địa tích cực xúc tiến Hán pháp, sử dụng lượng lớn phụ tá và Nho sĩ người Hán lập ra chế độ phép tắc, như Lưu Bỉnh Trung, Hứa Hành hay Diêu Xu, đồng thời đề xuất chủ trương "hành Hán pháp", tích cực thúc đẩy trào lưu học tập Hán văn. Hốt Tất Liệt rất quen thuộc điển tịch và chế độ lễ nghi Hán văn, đồng thời có thể dùng Hán văn sáng tác thi ca, cũng như làm hình thức quy định pháp luật, Thái tử cần phải học tập Hán văn. Tiếp thu đề nghị xưng hiệu "Nho giáo đại tông sư" của nho sĩ Nguyên Hảo Vấn và Trương Đức Huy. Hốt Tất Liệt tại Đại Đô kiến nguyên xưng đế, lập ra triều Nguyên theo khuôn mẫu Trung Quốc, lập một số thể chế chính trị theo mô hình trung ương tập quyền truyền thống Trung Quốc, như Tam tỉnh lục bộ hay Ty nông ty, sử dụng cơ cấu thống trị của Trung Nguyên để thống trị nhân dân, sử dụng Lưu Bỉnh Trung và những người khác quy hoạch kiến lập thủ đô Đại Dô. Tuy nhiên, sau phản loạn Lý Thản thì Nguyên Thế Tổ dần không sử dụng người Hán. Do bốn hãn quốc lớn và phải thủ cựu vương thất Mông Cổ đều bất mãn trước việc Nguyên Thế Tổ thi hành Hán pháp nên làm phản hoặc xa cách. Nguyên Thế Tổ trong những năm cuối dần lãnh đạm với Nho thần, sử dụng phái lý tài gồm người Sắc Mục và người Hán như A Hợp Mã, Lô Thế Vinh và Tang Ca, Hán pháp cuối cùng chưa thành một bộ thể chế hoàn chỉnh. Sau này, Nguyên Nhân Tông, Nguyên Anh Tông, Nguyên Văn Tông và Nguyên Huệ Tông càng có thể thuần thục vận dụng Hán văn tiến hành sáng tác. Một số quý tộc Mông Cổ nhập cư Trung Nguyên ái mộ văn hóa Hán, còn thỉnh Nho sinh đến nhà giáo dục cho con. Trên phương diện học tập còn phiên dịch nhièu điển tịch Hán văn, như "Thông giám tiết yếu", "Luận ngữ", "Mạnh tử", "Đại học", "Trung dung", "Chu lễ", "Xuân thu", "Hiếu kinh". Tuy nhiên, phái sùng Hán và phái thủ cựu thường phát sinh xung đột và chính biến, như Nam Pha chi biến.
Chế độ chính trị > Chế độ tuyển tài

Trên phương diện tuyển dụng nhân tài, triều Nguyên thời gian đầu cực kỳ ít cử hành khoa cử, do đó quan viên cao cấp được tuyển dụng theo quan hệ xa gần với triều đình Nguyên mà quyết định, chủ yếu theo phương thức thế tập, ân ấm, tuyển cử. Ngoài ra, còn có phương thức tư lại thăng tiến thành quan liêu, khác biệt lớn với chế độ triều Tống. Triều Tống có giới hạn rõ giữa quan và lại, tư lại đại đa số cuối cùng vẫn là tư lại, tuy nhiên triều Nguyên do thiếu khoa cử chọn người tài, nên sử dụng phương thức tuyển cử hoặc khảo thí tư lại để thăng làm quan, điều này phá bỏ vách ngăn quan lại, khiến quan lại trở thành quan hệ trên dưới. Trên phương diện khoa cử tuyển tài, Oa Khoát Đài nghe theo kiến nghị của Da Luật Sở Tài, triệu tập danh Nho giảng kinh tại Đông cung, đưa con em đại thần đến nghe giảng. Ngoài ra còn đặt "Biên tu sở" tại Yên Kinh, "Kinh tịch sở" tại Bình Dương, xúc tiến học tập văn hóa cổ đại Hán tộc. Năm 1234 đặt "Kinh thư quốc tử học", cho Phùng Chí Thường làm tổng giáo tập, lệnh 18 người là con em thị thần nhập học, học tập văn hóa Hán. Năm 1238, Thuật Hốt Đức và Lưu Trung cử hành Mậu Tuất tuyển thí, lần khoa cử đầu tiên này chọn được 4.030 người, đồng thời lập nho hộ nhằm bảo hộ sĩ đại phu. Tuy nhiên, cuối cùng triều đình phế trừ khoa cử, chuyển về chế độ tuyển cử, về sau hai lần tổ chức vào năm 1252 và 1276, tổng cộng tuyển 1890 Nho hộ. Sau khi Nguyên Thế Tổ tức vị, chính thức thiết lập Quốc tử học, cho Hứa Hành làm Tập hiền đại học sĩ kiêm Quốc tử tế tửu, chọn con em Mông Cổ vào học, học văn sử kinh điển Nho gia, bồi dưỡng nhân tài thống trị. Năm 1289, Nguyên Thế Tổ hạ chiếu phân đẳng cấp hộ tịch nhân khẩu Giang Nam, năm sau chính thức thi hành chế độ tuyển cử, đẳng cấp lần này trở thành căn cứ hộ kế về sau. Đến năm 1313, Nguyên Nhân Tông vốn đề xướng Hán hóa đã hạ chiếu khôi phục khoa cử, tháng 8 năm 1314 cử hành hương thí tại 17 khảo trường trên toàn quốc, tháng hai và tháng 3 năm 1315 lần lượt cử hành hội thí và điện thí tại Đại Đô, do cử hành vào thời gian niên hiệu Diên Hựu, nên sử xưng "Diên Hựu phục khoa". Lần khoa cử này lấy Trình-Chu lý học làm nội dung khảo thí. Triều Nguyên trước sau tổng cộng cử hành 16 lần khoa cử, tuyển chọn khoảng hơn 1.100 tiến sĩ người Mông Cổ, Sắc Mục, Hán nhân, Nam nhân. Tuy nhiên, nhằm bảo vệ người Mông Cổ và người Sắc Mộc, khảo thí rất khó với người Hán, và nhóm này chỉ có thể giành được một nửa hạn ngạch, điều này khiến con em Mông Cổ và Sắc Mục mất tính tích cực học tập văn hóa Hán tộc và tinh thần tiến thủ. Khi triều Nguyên diệt vong, trong số xả thân tuẫn quốc có rất nhiều người xuất thân từ khoa cử, có thể thấy phục hồi khoa cử đối với sĩ đại phu Hán tộc Hoài-Nhu có hiệu quả nhất định.
Ảnh hưởng

Ở thời Nhà Nguyên, một nền văn hóa đa dạng đã phát triển. Những thành tựu văn hóa chính là sự phát triển của kịch và tiểu thuyết cùng sự gia tăng sử dụng tiếng địa phương. Vì sự cai trị trên toàn vùng Trung Á đã được thống nhất, thương mại giữa Đông và Tây gia tăng mạnh mẽ. Các mối liên hệ rộng lớn của Mông Cổ với Tây Á và châu Âu khiến việc trao đổi văn hóa diễn ra ở mức độ rất cao. Các nhạc cụ phương Tây xuất hiện và làm phong phú thêm cho các môn nghệ thuật biểu diễn Trung Quốc. Từ giai đoạn này số người theo Hồi giáo ở tây bắc và tây nam Trung Quốc ngày càng gia tăng. Cảnh giáo và Công giáo La Mã, hai nhánh của Kitô giáo, cũng trải qua một giai đoạn thanh bình. Phật giáo Tây Tạng phát triển, dù Đạo giáo trong nước bị người Mông Cổ ngược đãi. Các hoạt động triều đình và các kỳ thi dựa trên các tác phẩm kinh điển Khổng giáo, vốn đã bị bãi bỏ ở miền bắc Trung Quốc trong giai đoạn chia rẽ, được người Mông Cổ tái lập với hy vọng giữ được trật tự xã hội như ở thời Hán. Lĩnh vực du ký, bản đồ, và địa lý, cũng như giáo dục khoa học có bước phát triển so với trước đó. Một số phát minh quan trọng của Trung Quốc như thuốc súng, kỹ thuật in, sản xuất đồ sứ, bài lá và sách thuốc lan truyền sang châu Âu, trong khi kỹ thuật chế tạo đồ thủy tinh mỏng và cloisonné cũng trở nên phổ biến ở Trung Quốc. Những bản du ký đầu tiên của người phương Tây cũng bắt đầu xuất hiện ở thời kỳ này. Nhà du lịch nổi tiếng nhất là Marco Polo người thành Venezia (Ý), ông đã tới "Cambaluc," thủ đô của Khan vĩ đại (Bắc Kinh hiện nay), và cuộc sống ở đó theo miêu tả của ông khiến châu Âu kinh ngạc. Cuốn sách về các cuộc du lịch của ông, Il milione (hay Những cuộc phiêu lưu của Marco Polo), xuất hiện vào khoảng năm 1299. Những tác phẩm của John of Plano Carpini và William of Rubruck cũng cung cấp một số chi tiết đầu tiên về người Mông Cổ sang phương Tây.
Người Mông Cổ tiến hành nhiều dự án công cộng lớn. Đường sá và giao thông thủy được tổ chức lại và cải tiến thêm. Để ngăn nguy cơ phát sinh nạn đói, các kho lương thực được xây dựng trên khắp đế chế. Thành phố Bắc Kinh được xây dựng lại với các cung điện mới gồm cả các hồ, đồi núi và công viên nhân tạo. Ở thời Nhà Nguyên, Bắc Kinh trở thành điểm kết thúc của Đại Vận Hà, khi ấy đã được cải tạo toàn bộ. Những cải tiến cho mục đích thương mại đó thúc đẩy thương mại trong lục địa cũng như thương mại trên biển ra toàn Châu Á tạo điều kiện thuận lợi cho những tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa Trung Quốc và châu Âu. Những nhà du lịch Trung Quốc tới phương Tây có thể giúp đỡ các kỹ thuật mới như cơ khí thủy lợi. Những tiếp xúc với phương Tây cũng khiến các loại lương thực chính khác du nhập vào Trung Quốc, như kê cùng các sản phẩm lương thực từ bên ngoài khác và cách chế biến chúng.
Chú thích

↑  Đến sau khi Nguyên Nhân Tông tức vị mới hạ chiếu khôi phục chế độ khoa cử thủ sĩ.。
↑  Thời kỳ các bộ tộc Mông Cổ còn phiên thuộc Kim, nhằm đề phòng xuất hiện bộ lạc thống nhất lớn mạnh, Kim thường kích động các các bộ tộc Mông Cổ chiến đầu với nhau, đồng thời vài năm lại suất quân đến Mạc Bắc đồ sát, giảm đinh, khiến các bộ tộc Mông Cổ có tâm thái đối địch với Kim.
↑  Nhằm được bốn hãn quốc lớn thừa nhận, Hốt Tất Liệt đem hành tỉnh Trung Á nhượng cho Hãn quốc Sát Hợp Đài, đem hành tỉnh Y Lãng nhượng cho Hãn quốc Y Nhi. Tuy nhiên, cuối cùng chỉ có Hãn quốc Y Nhi do Húc Liệt Ngột kiến lập là thừa nhận triều Nguyên, tới sau khi Hốt Tất Liệt từ trần thì hoàn toàn độc lập.
↑  Họ của hoàng thất Mông-Nguyên là Bột Nhi Chỉ Cân, trong sách sử thường chỉ ghi bằng tên, rất ít dùng cả họ tên
↑  ý chỉ "dũng sĩ"
↑  ý chỉ "đại quan nhân"
↑  Dã Tôn Thiết Mộc Nhi sau khi từ trần không được tôn thụy hiệu, cũng không có miếu hiệu, sử gia gọi là Thái Định Đế。
↑  A Tốc Cát Bát sau khi từ trần không được tôn thụy hiệu, cũng không có miếu hiệu. sử gia gọi là Thiên Thuận Đế。
↑  元昭宗只得到廟號，沒有諡號。自元昭宗以後，所有北元君主皆不自稱皇帝，只自稱可汗。漢文的廟號與諡號也不再有。
1 2  元朝的科举取士一共经历四个阶段：戊戌选试、延祐复科、至元废科和至正复科。在词条科举中，对元朝科举取士的四个阶段有详细的介绍，此外，在词条元太宗中，对"戊戌选试"有详细介绍，在词条《元仁宗》中，对"延祐复科"有详细介绍，在词条《元惠宗》中，对"至元废科"和"至正复科"有详细介绍。
Thành Cát Tư Hãn là người lập quốc Đế quốc Mông Cổ, sau được truy tôn là Nguyên Thái Tổ.
Trong trận Legnica năm 1241, Mông Cổ đánh bại liên quân Ba Lan-La Mã Thần thánh.
"Nguyên Thế Tổ xuất liệp đồ" do họa gia thời Nguyên Lưu Quán Đạo vẽ năm Chí Nguyên thứ 17 (1280), trong đó người cưỡi ngựa đen là Hốt Tất Liệt.
Bản đồ triều Nguyên và các hãn quốc thời Nguyên Vũ Tông, Hãn quốc Oa Khoát Đài do bị triều Nguyên và Hãn quốc Sát Hợp Đài phân chia mà diệt vong.
Nguyên Nhân Tông duy trì thi hành vận động Hán hóa, trong thời gian tại vị khôi phục khoa cử, sử xưng Diên Hựu phục khoa.
Hợp Tán ấn, do Nguyên Thành Tông ban cấp cho Hợp Tán Hãn của Y Nhi, thừa tính độc lập của Y Nhi.
Phân cấp hành chính của đế quốc Đại Nguyên năm 1297 với chi tiết các đơn vị hành chính các cấp như hành tỉnh, phủ, lộ, châu, tuyên phủ ti.
"Lư Câu phiệt vận đồ", miêu tả tình cảnh vào năm 1266 Nguyên Thế Tổ tại phụ cận Lư Câu kiều cho vận chuyển gỗ đá bằng đường sông để xây dựng cung điện Đại Đô.
Năm 1266, Hoàng đế Đại Mông Cổ Quốc Hốt Tất Liệt trao quốc thư cho Nhật Bản.
Tiểu họa trong "Marco Polo du ký": Marco Polo và Hốt Tất Liệt Hãn tại vương đình của Đại Đô
Đột kỵ Mông Cổ sử dụng cung tác chiến.
Súng cầm tay làm bằng đồng của triều Nguyên.
Bản đồ châu Á năm 1345
Điện ảnh România

Điện ảnh Romania (tiếng România: Filmul românesc) là tên gọi ngành công nghiệp điện ảnh của România từ 1900 đến nay.
Lịch sử hình thành và phát triển > Phim nổi tiếng

4 luni, 3 săptămâni și 2 zile (4 Monate, 3 Wochen und 2 Tage) (2007)
Balanța (The Oak) (1992)
Baltagul (The Axe) (1969)
Cum mi-am petrecut sfârșitul lumii (How I Celebrated the End of the World) (2006)
Filantropica (Philantrophy) (2002)
Marfă și Bani (Stuff and Dough) (2001)
Mihai Viteazul (Kampf der Könige) (1970)
Moartea domnului Lăzărescu (Der Tod des Herrn Lăzărescu) (2005)
Răscoala (Der Aufstand) (1965)
Ștefan cel Mare (Türkenschlacht im Nebel) (1974)
Terminus paradis (Next Stop Paradise) (1998)
Lịch sử hình thành và phát triển > Nhà làm phim tên tuổi

Puiu Călinescu (1920-1997)
Mircea Drăgan (geb. 1932)
Jean Georgescu (1904-1993)
Jean Mihail (1896-1963)
Cătălin Mitulescu (geb. 1972)
Cristian Mungiu (geb. 1968)
Mircea Mureșan (geb. 1928)
Cristian Nemescu (1979-2006)
Jean Nicolescu (1900-1993)
Sergiu Nicolaescu (geb. 1930)
Lupu Pick (1886-1931)
Lucian Pintilie (geb. 1933)
Ion Popescu-Gopo (1923-1989)
Corneliu Porumboiu (geb. 1975)
Cristi Puiu (geb. 1967)
Gheorghe Vitanidis (1929-1994)
Lịch sử hình thành và phát triển > Diễn viên nổi tiếng

Elisabeta Bostan
Buổi chiếu phim đầu tiên của anh em nhà Lumière ở Bucharest (1896)
Phim Romania độc lập (1912)
Một cảnh trong phim Romania độc lập (1912)
Phim Visiul lui Tanase
Địa danh Đồi Điện ảnh ở Bucharest
Jean Negulesco (1900-1993)
Nữ minh tinh Margareta Pogonat (1933 - ?)
Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2017 – Nữ

| Chi tiết giải đấu |
| --- | --- |
Nước chủ nhà:  Malaysia
Thời gian: 15–24 tháng 8 năm 2017
Số đội: 5 (từ 1 liên đoàn)
Địa điểm thi đấu: 2 (tại 2 thành phố chủ nhà)
Vị trí chung cuộc
Vô địch:  Việt Nam (lần thứ 5)
Á quân:  Thái Lan
Hạng ba:  Myanmar
Hạng tư:  Philippines
Thống kê giải đấu
Số trận đấu: 10
Số bàn thắng: 44 (4,4 bàn/trận)
Vua phá lưới:  Win Theingi Tun (6 bàn)
← 2013 2019 → 
| Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2017 Kuala Lumpur, Malaysia | Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2017 Kuala Lumpur, Malaysia | Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2017 Kuala Lumpur, Malaysia | Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2017 Kuala Lumpur, Malaysia |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bóng đá  | Bóng đá  | Bóng đá  | Bóng đá  |  |  |
| Giải đấu | Giải đấu | Giải đấu | Giải đấu |  |  |
| nam |   | nữ |  |  |  |
Hộp này:  view talk edit
Bài chi tiết: Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2017
Giải đấu bóng đá nữ tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2017  được tổ chức tại Malaysia từ ngày 15 đến ngày 24 tháng 8 năm 2017. 5 đội tuyển trong giải đấu nữ sẽ thi đấu theo thể thức vòng tròn một lượt để tính điểm xếp hạng; đội có nhiều điểm nhất sẽ giành huy chương vàng. Không có giới hạn độ tuổi đối với các đội tuyển nữ.
Việt Nam đã giành được tấm huy chương vàng lần thứ năm sau khi thắng đậm 6–0 trước Malaysia trong lượt trận cuối, xếp trên Thái Lan nhờ hiệu số vượt trội. Myanmar giành tấm huy chương đồng chung cuộc khi để thua hai đối thủ ưa thích Việt Nam và Thái Lan.
Lịch thi đấu

Sau đây là lịch thi đấu cho giải bóng đá nội dung nữ:
| --- | --- |
G: Vòng bảng
| Thứ ba 15 | Thứ tư 16 | Thứ 5 17 | Thứ sáu 18 | Thứ bảy 19 | Chủ nhật 20 | Thứ hai 21 | Thứ ba 22 | Thứ tư 23 | Thứ năm 24 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| G |  | G |  |  | G |  | G |  | G |
Các quốc gia tham dự

5 đội tuyển sau đây đến từ các quốc gia thành viên của Đông Nam Á đã tham dự nội dung thi đấu này.
Malaysia (MAS)
Myanmar (MYA)
Philippines (PHI)
Thái Lan (THA)
Việt Nam (VIE)
Địa điểm

Xem thêm thông tin: Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2017 § Địa điểm
Giải đấu nữ được tổ chức tại hai địa điểm: sân vận động UiTM tại Shah Alam và Sân vận động Đại học Malaya (UM Arena) tại Kuala Lumpur.
Đội hình

Bài chi tiết: Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2017 - Đội hình nữ
Các trận đấu

Tất cả thời gian được liệt kê là giờ địa phương, giờ Malaysia (UTC+8).
| VT | Độix t  | ST | T | H | B | BT | BB | HS | Đ | Kết quả chung cuộc |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Việt Nam | 4 | 3 | 1 | 0 | 13 | 2 | +11 | 10 | Huy chương vàng |
| 2 |  Thái Lan | 4 | 3 | 1 | 0 | 13 | 4 | +9 | 10 | Huy chương bạc |
| 3 |  Myanmar | 4 | 2 | 0 | 2 | 14 | 6 | +8 | 6 | Huy chương đồng |
| 4 |  Philippines | 4 | 1 | 0 | 3 | 3 | 13 | −10 | 3 |  |
| 5 |  Malaysia (H) | 4 | 0 | 0 | 4 | 1 | 19 | −18 | 0 |  |
Nguồn: Trang chủ chính thức KL2017
Quy tắc xếp hạng: 1) Điểm; 2) Hiệu số bàn thắng; 3) Số bàn thắng
 Chủ nhà
16:00
| Thái Lan  | 3–2 |  Myanmar |
| --- | --- | --- |
| Rattikan  65', 71' Orathai  88' | Chi tiết | Win Theingi Tun  23', 77' |
Trọng tài: Kim Jye Hye (Hàn Quốc)
20:45
| Malaysia  | 1–2 |  Philippines |
| --- | --- | --- |
| Rofinus  51' | Chi tiết | Impelido  45' Rodriguez  73' |
Khán giả: 452
Trọng tài: Law Bik Chi (Hồng Kông)
16:00
| Philippines  | 0–3 |  Việt Nam |
| --- | --- | --- |
|  | Chi tiết | Huỳnh Như  65' Nguyễn Thị Tuyết Dung  84' Nguyễn Thị Muôn  90+4' |
Khán giả: 65
Trọng tài: Yu Hong (Trung Quốc)
20:45
| Myanmar  | 5–0 |  Malaysia |
| --- | --- | --- |
| Farhanah  47' (l.n.) Win Theingi Tun  63', 77' Khin Moe Wai  73', 79' | Chi tiết |  |
Khán giả: 479
Trọng tài: Choki Om (Bhutan)
16:00
| Việt Nam  | 3–1 |  Myanmar |
| --- | --- | --- |
| Phạm Hải Yến  19' Nguyễn Thị Bích Thùy  73' Huỳnh Như  83' | Chi tiết | Win Theingi Tun  59' |
Khán giả: 1350
Trọng tài: Kim Jye Hye (Hàn Quốc)
20:45
| Thái Lan  | 6–0 |  Malaysia |
| --- | --- | --- |
| Orathai  19', 57' Nisa  54' Naphat  58' Saowalak  60' Taneekarn  90+1' | Chi tiết |  |
Khán giả: 567
Trọng tài: Asmita Mahandhar (Nepal)
16:00
| Việt Nam  | 1–1 |  Thái Lan |
| --- | --- | --- |
| Phạm Hải Yến  11' | Chi tiết | Rattikan  41' |
Khán giả: 355
Trọng tài: Choki Om (Bhutan)
16:00
| Myanmar  | 6–0 |  Philippines |
| --- | --- | --- |
| Khin Moe Wai  4', 80', 90+4' Win Theingi Tun  16' Yee Yee Oo  18' Naw Ar Lo Wer Phaw  19' | Chi tiết |  |
Khán giả: 55
Trọng tài: Yu Hong (Trung Quốc)
16:00
| Thái Lan  | 3–1 |  Philippines |
| --- | --- | --- |
| Rattikan  38' Nisa  64' Pitsamai  72' | Chi tiết |  |
Khán giả: 171
Trọng tài: Asmita Mahandhar (Nepal)
20:45
| Malaysia  | 0–6 |  Việt Nam |
| --- | --- | --- |
|  | Chi tiết | Vũ Thị Nhung  7' Nguyễn Thị Liễu  12', 79' Nguyễn Thị Muôn  40', 54' Huỳnh Như  45' |
Khán giả: 592
Trọng tài: Law Bik Chi (Hồng Kông)
Cầu thủ ghi bàn

Win Theingi Tun
Khin Moe Wai
Rattikan Thongsombut
Orathai Srimanee
Nguyễn Thị Muôn
Huỳnh Như
Nisa Romyen
Phạm Hải Yến
Nguyễn Thị Liễu
Dadree Rofinus
Naw Ar Lo Wer Phaw
Yee Yee Oo
Patrice Impelido
Hali Moriah Long
Camille Rodriguez
Naphat Seesraum
Pitsamai Sornsai
Saowalak Pengngam
Taneekarn Dangda
Nguyễn Thị Bích Thùy
Nguyễn Thị Tuyết Dung
Vũ Thị Nhung
Nur Athinah Farhanah