Thủ tướng Canada
Nhiệm vụ và quyền hạn

Thủ tướng là người đứng đầu chính phủ và có nhiệm vụ tư vấn cho Quân chủ về việc thực hiện những đặc quyền hoàng gia và quyền hành pháp theo hiến pháp thành văn và những quy ước hiến pháp bất thành văn. Quyền hạn của thủ tướng đã gia tăng theo thời gian. Hiện tại, dưới chế độ quân chủ lập hiến của Canada, quân chủ và toàn quyền phải làm theo đề nghị của thủ tướng, tức là thủ tướng trên thực tế thực hiện những nhiệm vụ và quyền hạn của quân chủ và toàn quyền. Với sự giúp việc của Phủ Thủ tướng, thủ tướng bổ nhiệm nhiều chức danh chủ chốt trong bộ máy nhà nước Canada, bao gồm toàn quyền, thành viên Nội các, thẩm phán Tòa án tối cao, thượng nghị sĩ, người đứng đầu các doanh nghiệp vương thất, đại sứ, cao ủy, tỉnh trưởng và khoảng 3.100 chức danh khác. Ngoài ra, thủ tướng tích cực tham gia vào quá trình lập pháp (phần lớn các dự luật được trình trước Quốc hội được Nội các soạn thảo) và lãnh đạo Quân đội Canada.
Trong suốt nhiệm kỳ thủ tướng của mình, Pierre Trudeau đã tập trung quyền hạn vào Phủ Thủ tướng, là một cơ quan trực thuộc thủ tướng không chịu trách nhiệm trước Nghị viện. Từ cuối thế kỷ 20, những nhà phân tích như Jeffrey Simpson, Donald Savoie, Andrew Coyne và John Gomery nhận định rằng cả Nghị viện và Nội các đều đã bị thủ tướng làm lu mờ. Savoie viết rằng: "ít nhất là trong nội bộ chính phủ, không có nhiều cơ chế kiểm soát quyền lực để ngăn cản thủ tướng Canada làm theo ý mình." Chức vụ thủ tướng được mô tả là đang "tổng thống hóa", đến mức thủ tướng đương nhiệm tỏa sáng hơn nguyên thủ quốc gia (vợ của thủ tướng đôi khi được gọi là Đệ nhất phu nhân Canada). Nguyên toàn quyền Adrienne Clarkson nói rằng có "sự cạnh tranh ngầm" giữa thủ tướng và Quân chủ. Có giả thuyết cho rằng sở dĩ thủ tướng Canada tập trung được quyền lực là vì Nghị viện Canada ít có ảnh hưởng lên chính phủ hơn so với những nước khác có hệ thống Westminster, cụ thể là Nghị viện có ít nghị sĩ hơn, tỷ lệ thay đổi nghị sĩ sau mỗi cuộc bầu cử cao hơn và hệ thống bầu lãnh đạo đảng theo kiểu Mỹ, làm giảm sức ảnh hưởng của chế độ họp kín ban lãnh đạo đảng (như ở Anh).
Quyền lực của thủ tướng có bị kiểm soát. Hạ viện có quyền bỏ phiếu bất tín nhiệm đối với thủ tướng và một cuộc nổi dậy trong nội bộ đảng có thể nhanh chóng hạ bệ một thủ tướng đương nhiệm, thậm chí chỉ đe dọa nổi dậy cũng có thể thuyết phục hoặc buộc thủ tướng phải từ chức, như đã xảy ra với Thủ tướng Jean Chrétien. Luật Cải cách 2014 quy định quy trình xem xét sức lãnh đạo đảng và bầu một lãnh đạo lâm thời sau một nổi dậy trong nội bộ đảng, tăng cường sự kiểm soát của các hạ nghị sĩ trong đảng của thủ tướng. Nếu một đảng tuân theo Luật Cải cách 2014 thì việc bầu lãnh đạo phải được biểu quyết công khai.
Thượng viện có thể trì hoãn hoặc bác bỏ dự luật của Nội các, chẳng hạn như khi dự luật thuế giá trị gia tăng của Brian Mulroney bị Thượng viện bác bỏ. Chế độ liên bang của Canada giới hạn thẩm quyền của chính phủ liên bang trong những lĩnh vực do hiến pháp quy định. Ngoài ra, quyền hành pháp được hiến pháp trao cho quốc vương và đặc quyền hoàng gia thuộc về Quân chủ chứ không phải bất cứ bộ trưởng nào nên Quân chủ sở hữu quyền lực tối cao đối với thủ tướng trong trật tự hiến pháp. Vì vậy, Quân chủ hoặc toàn quyền có thể phản đối thủ tướng trong những tình huống khủng hoảng cực đoan. Gần cuối nhiệm kỳ, Toàn quyền Adrienne Clarkson nói rằng: "Vai trò hiến pháp của tôi nằm ở cái được gọi là 'quyền dự trữ': đảm bảo rằng có một thủ tướng và một chính phủ và thực hiện quyền 'khuyến khích, khuyên bảo và cảnh báo'[...] Tuy không được tiết lộ bất cứ bí mật nào nhưng tôi có thể nói với bạn rằng tôi đã làm cả ba điều đó."