stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ẩm thực Belize

Ẩm thực Belize (Món Fry jacks with eggs and salsa)
Ẩm thực Belize là sự pha trộn của nền ẩm thực đa dạng của tất cả các dân tộc sống trên đất nước Belize. Bữa sáng gồm bánh mì, bánh tortilla làm từ bột hoặc các loại bánh bột chiên giòn khác; thường thì chúng được các gia đình tự làm. Các loại bánh bột chiên giòn không chỉ được ăn tại Belize. Chúng có nhiều tên gọi trên khắp thế giới- ví dụ như "beignets" ở New Orleans, "sopapillas" ở México và vùng Tây Nam nước Mĩ, hoặc đơn giản gọi là bột chiên. Món này được ăn với nhiều loại phó mát, đậu nấu nhừ (tiếng Tây Ban Nha: frijoles refritos), nhiều loại trứng và ngũ cốc, đổ trên mặt một lớp sữa (đối với giới trẻ) hoặc một lớp cà phê hay trà (đối với người lớn tuổi). Bữa trưa rất khác nhau, có thể là các món nhẹ như món cơm đậu (tiếng Tây Ban Nha: arroz con habichuelas) có hoặc không có nước cốt dừa, bánh ngô gói lá tamale, panade (sò nướng với ngô, đậu hoặc cá và các loại bánh nhân thịt, escabeche (súp hành), chirmole (súp), gà hầm và bánh garnaches (là loại bánh dẹt tortillas nướng với đậu, phó mát và sốt). Bữa tối gồm có các loại gạo và đậu, thịt, xa-lát hoặc coleslaw (món bắp cải trộn cà rốt và các loại trái cây). Ở các vùng nông thôn, ăn uống đơn giản hơn ở thành phố; người Maya dùng hỗn hợp gia vị recado và ngô cho hầu hết các món ăn, còn người Garifuna lại thích hải sản, khoai mì (họ dùng khoai mì làm thành bánh, Eraba) và rau. Cả nước có nhiều nhà hàng và các hiệu ăn nhanh mọc ra và bán thức ăn với giá phải chăng. Các loại trái cây bản xứ rất phổ biến, nhưng rau tươi ở chợ thì lại ít. Bữa ăn là dịp quây quần của các gia đình; nhiều trường học, công sở đóng cửa vào giờ ăn trưa và sẽ mở lại vào buổi chiều.
Mestizo và Maya

Các từ ẩm thực thông dụng có nguồn gốc từ văn hóa Mestizo nay đã được phổ biến khắp đất nước, bao gồm: món bánh garnaches, bánh ngô chiên có đậu và phết chút bơ sợi, bánh ngô nấu với gà gói trong lá (tamale) và bánh ngô chiên có đậu, nhân cá xắt sợi và nước sốt hăng của hành tây (panades).
Các món ăn nổi tiếng nhất của Maya được gọi là Caldo. Tortilla, được nấu ở comal và được sử dụng để quấn các loại thực phẩm khác (thịt, đậu, vv), phổ biến và có lẽ là loại phổ biến nhất tiền Columbian Mesoamerica thức ăn. Tamale bao gồm bột ngô, thường có chứa đầy, được gói trong một bột ngô và nấu chín hơi. Cả pozole và pozole đều giống như các món ăn được làm bằng cách trộn ngô trên mặt đất (nước) với nước, nhưng lần đầu tiên được sử dụng dày đặc hơn nhiều như là một Nguồn nước uống và thứ hai với đầy đủ các hạt ngô lớn kết hợp vào một thịt gà broth. Mặc dù các món ăn này có thể được tiêu thụ đồng đều, các thành phần khác được thêm vào để đa dạng hóa hương vị, ví dụ như mật ong, ớt hạt tiêu, thịt, hải sản, sôcôla cacao, Hành tây hoang dại và muối.
Một số giống khác của đậu đã được trồng, bao gồm cả pinto, đỏ và đậu đen. Các loại cây trồng khác, bao gồm cả trái cây, đã góp phần vào chế độ ăn uống tổng thể của Maya cổ đại, bao gồm cà chua, [hạt tiêu ớt], avocado, breadnut, guava, guanabana, papaya, dứa, bí ngô, và khoai lang. Các loại thảo mộc khác nhau được trồng và sử dụng, bao gồm vanilla, epazote, achiote (và hạt giống annatto, bạch quế, [hoja santa] lá bơ, và nho tỏi.
Các nguyên liệu phổ biến

Các loại thịt ở Belize, ví dụ như thịt gà hoặc thịt gà tây có vị khác so với sản phẩm ngoại nhập vì chế độ dinh dưỡng khác nhau, cụ thể là do được cho ăn các loại thức ăn khác nhau. Gà Belize thường có vị đậm đà hơn các loại gà khác. Người Belize ăn nhiều gà và cá hơn thịt lợn và thịt bò.
Sắn
Cọ Cohune
Chuối Plantain
Chuối xanh
Ớt Habanero
Su su (tiếng địa phương là "chocho")
Tiêu Jamaica
Gừng
Món Callaloo: rau dền nấu với khoai yautía (một chi thuộc họ Ráy
Hưng cừ- một loại hành
Xa kê
Chi Khoai mỡ
Tỏi
Tiêu đen
Cá tuyết muối khô (người địa phương gọi là "cá mặn")
Bò muối
Cỏ xạ hương
Móng bò
Đuôi lợn
Nước cốt dừa
Nước dừa
Ổi
Mãng cầu xiêm
Chanh dây
Mía
Tương ớt
Hành tây
Sốt nâu
Quả hồng xiêm mamey (tiếng địa phương là "Mahmee")
Bầu
Quả bơ (còn có tên là "lê dầu", người địa phương gọi là "quả lê")
Đậu cô ve
Đậu lửa
Lạc thần quỳ (thuộc Chi Dâm bụt, tiếng địa phương là "sorrel")
Me (tiếng địa phương là "Tambran")
Khế
Táo vàng
Kraabu
Mít
Dứa
Gioi hoa đỏ
Chuối
Giấm
Hỗn hợp gia vị Recado
Bánh bột (chủ yếu làm từ ngô)
Ngô
Cà ri
Món ăn phổ biến

conch fritter
Dukunu
Hudutu
Boil-up
Tamales
Tortilla
Gà cà ri
Gạo và đậu - gạo hầm với đậu và nước cốt dừa.
Garnache
Thịt gà nâu, thịt bò nâu
Caldo
Cá Escovitch
Súp Conch
Callaloo và cá muối
Cải bắp và cá ngừ
Cá hấp
Cowfoot
Nước uống dứa Renta
Bản mẫu:North American topic
Bản mẫu:Cuisine
Bản mẫu:Belize topics
Cá hú

| Cá hú> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Siluriformes
Họ (familia): Pangasiidae
Chi (genus): Pangasius
Loài (species): P. conchophilus
Danh pháp hai phần
Pangasius conchophilus Roberts & Vidthayanon, 1991 
Cá hú (danh pháp hai phần: Pangasius conchophilus Roberts & Vidthayanon, 1991) là một loài cá nước ngọt, thuộc họ Cá tra (Pangasiidae) trong bộ Cá da trơn (Siluriformes), đây là một dạng cá sát bụng và là một trong một trong những loài cá nuôi kinh tế quan trọng của Việt Nam ở vùng đồng bằng sông Cửu Long. Cá hú được nuôi chủ yếu trong bè và có sản lượng khá cao, cá nuôi lớn nhanh, thịt ngon, béo và được người tiêu dùng ưa chuộng.
Đặc điểm sinh học > Cấu trúc cơ thể

Cá hú là loài cá da trơn (không vảy), thân trần, hình thoi, thon dài, hơi dẹp bên. Bụng thon, lườn bụng tròn. Mặt lưng của thân và đầu màu xám đen, bụng trắng xám (giống màu trắng sữa), nhìn xa thì thấy cá hú có màu xanh sẫm. Cuống đuôi thon, ngắn.
Các vây màu trắng trong, vây lưng đen nhạt, các tia vây lưng, vây hậu môn và vây bụng đều không kéo dài, chiều cao vây lưng ngắn hơn chiều dài đầu. Vây lưng và vây ngực có gai cứng. Lược mang trên cung mang thứ nhất có một hàng, dạng que ngắn (số lượng dao động trong khoảng 14 – 18 cái), xếp thưa nhau. Bóng hơi kín, nằm trong xoang bụng, có hai thuỳ: thuỳ trước to, thuỳ sau nhỏ.
Đầu cá hú to và có hình nón, dẹp bên. Phần trán giữa hai mắt rộng và cong lồi. Mắt tương đối nhỏ, hình bầu dục. Nằm lệch về phía dưới của đầu và trên góc miệng. Mõm nhọn, miệng dưới hơi rộng, hình vòng cung và không co duỗi, hàm trên nhô ra.
Răng hàm nhỏ, mịn. Răng vòm miệng có ba đám: một đám răng lá mía nằm ở giữa hình chữ nhật với bốn gốc bầu (chiều rộng phải – trái tương đương hai lần chiều dài trước sau), hai đám răng khẩu cái nằm ở hai bên đám răng lá mía. Đôi râu mép kéo dài qua gốc vây ngực, đôi râu hàm kéo dài đến gốc vây ngực (có hai đôi râu, râu hàm trên dài đến gốc vây ngực, râu hàm dưới ngắn hơn).
Đặc điểm sinh học > Chế độ dinh dưỡng

Cá hú là loài cá ăn tạp nghiêng về các động vật như: động vật giáp xác, nhuyễn thể, côn trùng, động vật phiêu sinh và các loài cá sống đáy. Trong đó, giáp xác và nhuyển thể là hai loại thức ăn thường được cá hú tiêu hoá tốt. Cá hú rất ưa thích ăn các loài nhuyễn thể. Cấu tạo hệ tiêu hóa của chúng khá đặc biệt và thích hợp với việc bắt mồi dưới đáy bùn và tiêu hóa các loài có vỏ cứng. Miệng ở phía dưới đầu thích nghi với việc tìm thức ăn ở đáy, có hai râu mép tương đối dài dùng để tìm thức ăn. Răng nhỏ mịn và phân bố ở cả hàm trên và dưới có khả năng nghiền được các thức ăn có vỏ cứng.
Dạ dày của cá phình to hình chữ U và co giãn được, ruột cá ngắn, không gấp khúc lên nhau mà dính vào màng treo ruột ngay dưới bóng khí và tuyến sinh dục. Dạ dày to có vách khá dày, mặt trong có nếp gấp, ruột ngắn, tỷ lệ chiều dài ruột/chiều dài thân = 1,019 là đặc điểm của cá thiên về ăn động vật. Trong điều kiện thiếu thức ăn, cá có thể sử dụng các loại thức ăn bắt buộc khác như mùn bã hữu cơ, thức ăn có nguồn gốc động vật. Trong bè nuôi cá hú có khả năng thích nghi với nhiều loại thức ăn khác nhau do người cung cấp.
Đặc điểm sinh học > Sinh trưởng

Cá hú còn nhỏ tăng nhanh về chiều dài. Trong tự nhiên, cá con vớt trên sông vào tháng 4 - 6 đã có chiều dài 13,4 - 18,6 cm. Cá ương trong ao sau hai tháng đạt chiều dài 8 – 10 cm. Từ khoảng 1,5 kg trở đi, mức tăng trọng lượng nhanh hơn so với tăng chiều dài cơ thể. Khi đạt đến một kích thước nhất định thì chiều dài thân hầu như ngừng tăng. Nuôi trong bè một năm cá đạt 0,8 - 1,2 kg/con. Độ béo của cá cao nhất ở những tháng cuối năm và thường giảm đi khi vào mùa sinh sản. Trong tự nhiên đã gặp cỡ cá có chiều dài thân 0,5 m.
Tuổi thành thục của cá là 2 tuổi, trọng lượng cá thành thục lần đầu từ 1 kg trở lên và kích cỡ lớn nhất là 120 cm. Trong tự nhiên chỉ gặp cá thành thục trên sông ở địa phận thuộc Campuchia và Thái Lan. Cá hú không có cơ quan sinh dục thứ cấp (sinh dục phụ), nên khó phân biệt được cá đực, cái khi nhìn hình dạng bên ngoài. Giai đoạn thành thục, phân biệt được đực cái khi kiểm tra trứng và tinh dịch. Hệ số thành thục của cá cái nuôi vỗ trong ao và bè từ 5 - 12 %. Mùa vụ thành thục của cá trong tự nhiên vào khoảng tháng 4 - 5 dương lịch, cá thường di cư đẻ tự nhiên trên những khúc sông thuộc địa phận giáp giới giữa Thái Lan và Lào. Cá đẻ trứng dính vào giá thể thường là rễ của các loài cây sống ven sông, sau khi nở cá bột theo dòng nước trôi về hạ nguồn.
Trong sinh sản nhân tạo, ta có thể nuôi thành thục và cho đẻ từ tháng 4 - 5 dương lịch. Sức sinh sản tuyệt đối (số trứng có trong buồng trứng) của cá hú trong sinh sản nhân tạo đạt 26.400 - 117.200 trứng, sức sinh sản tương đối trung bình 46.418 trứng/kg cá cái. Trứng cá hú tương đối nhỏ, đường kính lớn nhất lúc sắp sinh sản là 1 - 1,2 mm. Cá hú sinh sản vào mùa mưa. Đây là một trong những loài cá có tập tính di cư ngược dòng lên vùng trung lưu của sông Mê Kông ở khoảng biên giới Thái Lan và Lào để sinh sản khi mực nước và độ đục tăng lên. Cá con xuất hiện nhiều trên sông Tiền và sông Hậu thuộc địa phận tỉnh An Giang và Đồng Tháp vào cuối tháng 6 - đầu tháng 7 hàng năm.
Môi trường sống và phân bố

Cá hú sống chủ yếu trong nước ngọt, có thể sống được ở vùng nước hơi lợ. Các thủy vực nước chảy như những con sông lớn, các nhánh sông và vùng đất ngập lũ ven sông ở vùng nước ngọt. Ví dụ: Borneo, Sumatra, Myanma, Thái Lan, Lào, Campuchia và đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam.
Giá trị kinh tế

Cá có thịt ngon, cá hú từ lâu vẫn giữ một vị trí khiêm tốn sau hai loài cá tra và cá ba sa, nhưng vẫn mang một hương vị rất hấp dẫn trong món ăn hàng ngày của người dân. Đây là một trong những đối tượng nuôi bè quan trọng của người nông dân. Về chất lượng thịt, cá hú có nhiều đặc điểm giống với cá ba sa do thịt và mỡ có màu trắng nên có giá trị thương phẩm tương đối cao. Những năm gần đây nuôi các loài cá trong họ cá tra như cá tra, ba sa phát triển mạnh nhằm phục vụ nhu cầu tiêu thụ nội địa và nguyên liệu cho xuất khẩu. Đặc biệt từ khi Việt Nam hoàn toàn chủ động về sản xuất giống nhân tạo thì nghề nuôi càng ổn định và phát triển vượt bậc.
Nghề nuôi cá ở Việt Nam > Địa bàn tập trung nuôi

Vùng Đồng bằng sông Cửu long mỗi năm cung cấp một lượng cá hú hàng ngàn tấn từ các bè cá nuôi. Nghề nuôi cá hú trong bè vẫn chủ yếu tập trung ở vùng Châu Đốc, Tân châu (An Giang), Hồng ngự, Cao Lãnh (Đồng Tháp), Mỹ Tho (Tiền Giang),Hồng Ngự(Đồng Tháp). Hiện nay đã có nhiều địa phương khác cũng nuôi cá hú trong bè và cung cấp tại chỗ nguồn cá thịt đáng kể.
Nguồn giống cá hú trước đây hoàn toàn phụ thuộc vào vớt trong tự nhiên bằng câu hoặc các hình thức thu bắt cá giống khác để ương thành giống lớn và cung cấp cho các bè nuôi thịt. Từ năm 1999, Việt Nam đã chủ động sản xuất giống nhân tạo cá hú và từng bước cung cấp đủ cho nhu cầu nuôi ở các địa phương. Cá hú hiện đang có sản lượng nuôi bè đứng thứ ba sau cá tra và ba sa.
Nghề nuôi cá ở Việt Nam > Một số kĩ thuật nuôi

Bè nuôi cá thịt ở đồng bằng sông Cửu long hiện nay có nhiều kích cỡ khác nhau, từ nhỏ hơn 100m3 đến 500m3, cỡ lớn nhất khoảng 1.600 m3. Bè có khung bè bằng gỗ tốt; mặt bè có nắp đậy và nâng hạ được để cho cá ăn, kiểm tra và thu hoạch cá. Đầu bè đóng lưới kim loại để nước lưu thông. Đáy bè đóng ván kín có để khe hở nhỏ. Phao ghép bằng các thùng phuy, thùng nhựa. Bè được neo cố định và chắc chắn. Vị trí đặt bè thường chọn nơi tiện lợi cho nuôi cá và không làm cản trở giao thông, gần nơi cung cấp thức ăn, thuận tiện giao thông thủy bộ và buôn bán cá dễ dàng.
Các tỉnh đồng bằng sông Cửu long có thể thả giống nuôi quanh năm. Hiện nay chúng ta đã sản xuất đủ con giống nhân tạo, nên mùa vụ thả có thể chủ động theo khả năng nuôi của từng cơ sở. Cá thả nuôi phải khỏe mạnh, đồng cỡ, không có bệnh, không bị xây sát, dị hình. Trước khi thả cá phải tắm nước muối 2% để loại bỏ ký sinh trùng bám trên thân cá. Mật độ nuôi 80-120 con/m3 bè. Hiện nay đa số bè nuôi sử dụng thức ăn hỗn hợp tự chế biến, thức ăn tự chế biến dùng nguyên liệu địa phương và chế biến thức ăn tại bè và tận dụng được lao động trong gia đình.
Nguyên liệu chế biến thức ăn tự chế biến rất phong phú như cá tạp tươi, khô, bột cá, cám, tấm, bột hoặc xác củ mì, rau xanh, bánh dầu, ốc, cua.... Người nuôi phối trộn nguyên liệu đảm bảo đủ hàm lượng dinh dưỡng rồi nấu chín. Sau khi nấu chín, để nguội, thức ăn được đưa vào máy ép và cắt thành dạng sợi ngắn hoặc viên. Sau đó phơi cho se mặt cho cá ăn. Có thể trộn thêm premix khoáng và một số vitamin cần thiết.
Một số ăn món từ cá hú

Do cá hú có giá trị dinh dưỡng cao, chất lượng thịt tốt và béo và không quá nhiều xương do vậy trong việc nội trợ dễ dàng chế biến. Ở Việt Nam mà đặc biệt là miền nam bộ, cá hú được chế biến thành những món ăn hấp dẫn như: Cá hú nấu canh chua, cá hú kho tiêu xanh, cá hú nấu măng chua, cá hú xốt tương.
Chú thích

↑  Common name of Pangasius nasutus
↑  Cá hú kho tiêu xanh
↑  Cá hú xốt tương
Một món cá hú kho
Elaeocarpus gammillii

| Elaeocarpus gammillii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Oxalidales
Họ (familia): Elaeocarpaceae
Chi (genus): Elaeocarpus
Loài (species): E. gammillii
Danh pháp hai phần
Elaeocarpus gammillii Knuth 
Elaeocarpus gammillii là một loài thực vật có hoa trong họ Côm. Loài này được Knuth mô tả khoa học đầu tiên năm 1941.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Elaeocarpus gammillii”. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2013.
Hadena persica

| Hadena persica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Hadena
Loài (species): H. persica
Danh pháp hai phần
Hadena persica Schwingenschuss, 1939 
Hadena persica là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Elathous syriacus

| Elathous syriacus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Elathous
Loài (species): E. syriacus
Danh pháp hai phần
Elathous syriacus Schwarz, 1903 
Elathous syriacus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1903.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Centaurea losana

| Centaurea losana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Centaurea
Loài (species): C. losana
Danh pháp hai phần
Centaurea losana Pau, 1925 
Centaurea losana là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Pau mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Centaurea losana”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Jim Collins (cầu thủ bóng đá)

Bài này viết về cầu thủ Chester và Barrow. Đối với các cầu thủ bóng đá khác, xem James Collins.
| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  James Kenneth Collins
Ngày sinh:  7 tháng 11 năm 1923
Nơi sinh:  Colne, Anh
Ngày mất:  27 tháng 3 năm 1996(1996-03-27) (72 tuổi)
Nơi mất:  Nottingham, Anh
Vị trí:  Tiền đạo tầm xa
Sự nghiệp cầu thủ trẻ
Năm:  Đội
:  Derby County
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 1947–1955 |  Barrow |  295 |  (53) |
| 1955–1957 |  Chester |  48 |  (11) |
|  |  Winsford United |   |   |
| Tổng cộng |   |  343 |  (64) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia
Jim Collins (1923–1996) là một cầu thủ bóng đá thi đấu ở vị trí tiền đạo tầm xa ở Football League cho Barrow và Chester.
2514 Taiyuan

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: Đài thiên văn Tử Kim Sơn
Nơi khám phá: Nanking
Ngày phát hiện: 8 tháng 10 năm 1964
Tên định danh
Tên định danh: 2514
Đặt tên theo: Taiyuan
Tên định danh thay thế: 1964 TA1
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.3879488
Viễn điểm quỹ đạo: 2.9144218
Độ lệch tâm: 0.0992901
Chu kỳ quỹ đạo: 1576.7344769
Độ bất thường trung bình: 40.54310
Độ nghiêng quỹ đạo: 2.34328
Kinh độ điểm mọc: 358.79718
Góc cận điểm: 13.33706
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 12.9
 
2514 Taiyuan (1964 TA1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 10 năm 1964 bởi Đài thiên văn Tử Kim Sơn ở Nanking.
Colubrina macrocarpa

| Colubrina macrocarpa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Rosales
Họ (familia): Rhamnaceae
Chi (genus): Colubrina
Loài (species): C. macrocarpa
Danh pháp hai phần
Colubrina macrocarpa (Cav.) G.Don, 1832 
Colubrina macrocarpa là một loài thực vật có hoa trong họ Táo. Loài này được (Cav.) G.Don mô tả khoa học đầu tiên năm 1832.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Colubrina macrocarpa”. Truy cập ngày 18 tháng 9 năm 2013.
Đồng cấu vành

hàm bảo toàn cấu trúc giữa hai vànhBản mẫu:SHORTDESC:hàm bảo toàn cấu trúc giữa hai vành
Trong lý thuyết vành, một nhánh của đại số trừu tượng, đồng cấu vành là hàm bảo toàn cấu trúc giữa hai vành. Nói rõ ràng hơn, nếu R và S là vành, thì đồng cấu vành là hàm f : R → S sao cho f thỏa mãn:
Nghịch đảo phép cộng và phần tử đơn vị của phép cộng cũng là một phần cấu trúc, nhưng không cần thiết phải yêu cầu rõ là phải được bảo toàn bởi nó là hệ quả của ba điều kiện trên.
Nếu thêm vào đó, f là song ánh, thì hàm ngược f−1 cũng là đồng cấu vành.  Trong trường hợp này, f được gọi là đẳng cấu vành, và các vành R và S được gọi đẳng cấu cùng nhau. Từ góc nhìn lý thuyết vành, nếu hai vành đẳng cấu với nhau thì không cần phải phân biệt giữa chúng.
Nếu R và S là rng, thì thuật ngữ tương ứng là đồng cấu rng, định nghĩa như trên nhưng không có điều kiện thứ ba f(1R) = 1S.  Một đồng cấu rng giữa hai vành unita không cần phải là đồng cấu vành.
Hợp của hai đồng cấu vành là đồng cấu vành. Do đó lớp của tất cả các vành tạo thành phạm trù với đồng cấu vành làm cấu xạ (xem thêm phạm trù của vành).
Tương tự như đồng cấu nhóm, ta cũng sẽ có đơn cấu vành, toàn cấu vành, tự đồng cấu vành và tự đẳng cấu vành.
Các tính chất

Đặt  f\colon R\rightarrow S là đồng cấu. Khi đó, theo định nghĩa ta có các tính chất sau:
f(0R) = 0S.
f(−a) = −f(a) với mọi a thuộc R.
Với bất kỳ phần tử đơn vị a thuộc R, f(a) là phần tử đơn vị sao cho f(a−1) = f(a)−1. Cụ thể hơn, f cảm sinh đồng cấu nhóm từ nhóm nhân của các đơn vị của R sang nhóm của các đơn vị của S (hay của im(f)).
Ảnh của f, ký hiệu là im(f), là vành con của S.
Hạt nhân của f, định nghĩa là ker(f) = {a in R : f(a) = 0S}, là ideal của R. Mọi ideal trong R đều đến từ một đồng cấu vành nào đó.
Đồng cấu f là đơn ánh khi và chỉ khi ker(f) = {0R}.
Nếu tồn tại đồng cấu vành f : R → S thì đặc số của S là ước của đặc số của R.  Ta có dùng tính chất này để chứng minh giữa một số cặp vành R và S, không đồng cấu vành nào f:R → S tồn tại.
Nếu Rp là vành con nhỏ nhất chứa trong R và Sp là vành con nhỏ nhất trong S, thì mọi đồng cấu vành f : R → S cảm sinh đồng cấu vành fp : Rp → Sp.
Nếu cả hai R và S đều là trường, thì im(f) là trường con của S, nên S có thể coi là mở rộng trường của R.
Nếu R và S giao hoán và I là ideal của S thì f−1(I) là ideal R.
Nếu R và S giao hoán và P là i-đê-an nguyên tố của S thì f−1(P) là i-đê-an nguyên tố của R.
Nếu R và S giao hoán, M là i-đê-an tối đại của S, và f có tính toàn ánh, thì f−1(M) là i-đê-an tối đại của R.
Nếu R và S giao hoán và S là miền nguyên, thì ker(f) là i-đê-an nguyên tố của R.
Nếu R và S giao hoán, S là trường, và f toàn ánh, thì ker(f) là i-đê-an tối đại của R.
Nếu f toàn ánh, P là ideal nguyên tố và tối đại trong R và ker(f) ⊆ P, thì f(P) ideal nguyên tố và tối đại trong S.
Ngoài ra,
Hợp của hai đồng cấu vành tạo thành đồng cấu vành.
Với mọi vành R, ánh xạ đồng nhất R → R là đồng cấu vành.
Lớp tất cả các vành cùng với đồng cấu vành làm cấu xạ tạo thành phạm trù vành.
Ánh xạ không R → S gửi mỗi phần tử R sang 0 là đông cấu vành khi và chỉ khi S là vành không (vành mà phần tử duy nhất là không).
Với mọi vành R, tồn tại duy nhất một đồng cấu vành Z → R. Điều này có nghĩa là vành các số nguyên là vật ban đầu trong phạm trù của vành.
Với mọi vành R, có duy nhất một đồng cấu vành R sang vành không.  Điều này có nghĩa là vành không là vật kết thúc trong phạm trù các vành.
Các ví dụ

Hàm f : Z → Z/nZ, định nghĩa bởi f(a) = [a]n = a mod n là đồng cấu vành có tính toàn ánh với hạt nhân nZ (xem số học mô đun).
Hàm f : Z/6Z → Z/6Z  định nghĩa bởi f([a]6) = [4a]6 là đồng cấu rng (và là tự đồng cấu rng), cùng với hạt nhân 3Z/6Z và ảnh 2Z/6Z (ảnh này đẳng cấu với Z/3Z).
Không có đồng cấu vành Z/nZ → Z nào cho n ≥ 1.
Liên hợp phức C → C là đồng cấu vành (đây là ví dụ của tự đẳng cấu vành).
Với vành R có đặc số nguyên tố p, đồng cấu vành R → R, x → xp được gọi là tự đồng cấu Frobenius.
Nếu R và S là các vành, hàm không từ R vào S là đồng cấu vành khi và chỉ khi S là vành không.  (Nếu không thì nó không thỏa mãn điều kiện ánh xạ 1R sang 1S.)  Mặt khác hàm không luôn là đồng cấu rng.
Nếu R[X] ký hiệu tập các đa thức với biến X và các hệ số là các số thực trong R, và C ký hiệu tập các số phức, thì hàm f : R[X] → C định nghĩa bởi f(p) = p(i) (thay đơn vị ảo i cho biến X trong đa thức p) là toàn cấu vành. Hạt nhân của f chứa toàn bộ ma trận R[X] chia hết bởi X2 + 1.
Nếu f : R → S là đồng cấu vành giữa hai vành R và S, thì f cảm sinh đồng cấu vành giữa hai vành ma trận Mn(R) → Mn(S).
Gọi V trên trường k. Khi đó ánh xạ  \rho :k\to \operatorname {End} (V) đưa bởi  \rho (a)v=av là đồng cấu vành. Tổng quát hơn, cho nhóm abel M, cấu trúc mô đun trên M qua vành R tương đương với đồng cấu vành  R\to \operatorname {End} (M).
Phạm trù của vành

Bài chi tiết: Phạm trù của vành
Phạm trù của vành > Tự đồng cấu, đẳng cấu và tự đẳng cấu

Tự đồng cấu vành là đông cấu vành  f:R\rightarrow R.
Đẳng cấu vành là đồng cấu vành mà nghịch đảo của nó cũng là đồng cấu vành. Ta có thể chứng minh một đồng cấu là đẳng cấu khi nó là song ánh giữa hai tập hợp của vành.  Nếu tồn tại đẳng cấu giữa R và S, thì R và S được gọi là đẳng cấu cùng nhau. Các vành đẳng cấu cùng nhau chỉ khác nhau mỗi cách dán nhãn tên các phần tử.  Ví dụ: Xê xích đẳng cấu, có 4 vành có cấp 4.
Tự đẳng cấu vành là đẳng cấu vành từ một vành đến chính nó.
Phạm trù của vành > Đơn cấu và toàn cấu

Đồng cấu vành có tính đơn ánh tương tự với đơn cấu trong phạm trù các vành: Nếu f : R → S là đơn cấu nhưng không nội xạ, thì nó gửi một số r1 và r2 sang cùng một phần tử thuộc S.  Xét hai ánh xạ g1 và g2 từ Z[x] sang R ánh xạ x sang r1 và r2, tương ứng; f ∘ g1 và f ∘ g2 tương tự với nhau, nhưng bởi f là đơn cấu nên điều này không thể.
Tuy nhiên, đồng cấu vành có tính toàn ánh khác hoàn toàn với các toàn cấu trong phạm trù các vành.  Ví dụ chẳng hạn, phép bao hàm Z ⊆ Q là toàn cấu vành nhưng không phải toàn ánh. Song, chúng đều tương tự với toàn cấu mạnh.
Trích dẫn

↑  Artin 1991, tr. 353.
↑  Atiyah & Macdonald 1969, tr. 2.
↑  Bourbaki 1998, tr. 102.
↑  Eisenbud 1995, tr. 12.
↑  Jacobson 1985, tr. 103.
↑  Lang 2002, tr. 88.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFLang2002 (trợ giúp)
↑  Hazewinkel 2004, tr. 3.