stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
1981
Mất > Tháng 5

1 tháng 5: Heinz Nittel, chính trị gia Áo (sinh 1930)
1 tháng 5: Robert Stauch, chính trị gia Đức (sinh 1898)
2 tháng 5: David Wechsler, nhà tâm lý học Mỹ (sinh 1896)
8 tháng 5: Wolfgang Kunkel, luật gia Đức (sinh 1902)
9 tháng 5: Nelson Algren, nhà văn Mỹ (sinh 1909)
9 tháng 5: Fritz Umgelter đạo diễn (sinh 1922)
12 tháng 5: HAP Grieshaber, họa sĩ Đức, nghệ sĩ tạo hình (sinh 1909)
18 tháng 5: William Saroyan, nhà văn Mỹ (sinh 1908)
20 tháng 5: Noboru Nakamura, đạo diễn phim Nhật Bản, tác giả kịch bản (sinh 1913)
24 tháng 5: Herb Lubalin, nghệ sĩ tạo hình (sinh 1918)
25 tháng 5: Roy Brown, nhạc sĩ blues Mỹ (sinh 1925)
25 tháng 5: Georg Malmstén, nam ca sĩ Phần Lan, nhạc sĩ, nhà soạn nhạc, diễn viên (sinh 1902)
29 tháng 5: Tống Khánh Linh, nữ chính trị gia Trung Hoa (sinh 1893)
31 tháng 5: Gyula Lóránt, cầu thủ bóng đá Hungary, huấn luyện viên bóng đá (sinh 1923)
Mất > Tháng 6

1 tháng 6: Carl Vinson, chính trị gia Mỹ (sinh 1883)
1 tháng 6: Jan Zdeněk Bartoš, nhà soạn nhạc (sinh 1908)
4 tháng 6: Fritz Steuben, nhà văn Đức (sinh 1898)
12 tháng 6: Anton Freiherr von Aretin, chính trị gia Đức (sinh 1918)
12 tháng 6: Mahmoud Fawzi, chính trị gia, thủ tướng Ai Cập (sinh 1900)
12 tháng 6: Harri Bading, chính trị gia Đức, nghị sĩ quốc hội liên bang (sinh 1901)
12 tháng 6: Harry Harlow, nhà tâm lý học Mỹ (sinh 1905)
16 tháng 6: Jule Gregory Charney, nhà khí tượng học Mỹ (sinh 1917)
23 tháng 6: Zarah Leander, nữ diễn viên Thụy Điển (sinh 1907)
28 tháng 6: Peter Kreuder, nhà soạn nhạc Đức, nghệ sĩ dương cầm, người điều khiển dàn nhạc (sinh 1905)
28 tháng 6: Terry Fox, vận động viên thể thao Canada (sinh 1958)
Mất > Tháng 7

1 tháng 7: Zdeněk Burian, nghệ sĩ tạo hình (sinh 1905)
1 tháng 7: Marcel Breuer, kiến trúc sư Hungary, nhà thiết kế (sinh 1902)
5 tháng 7: Jorge Urrutia Blondel, nhà soạn nhạc Chile (sinh 1905)
9 tháng 7: Willi Beuster, chính trị gia Đức, nghị sĩ quốc hội liên bang (sinh 1908)
10 tháng 7: Elimar Freiherr von Fürstenberg, chính trị gia Đức (sinh 1910)
11 tháng 7: August Berlin, chính trị gia Đức (sinh 1910)
12 tháng 7: Boris Polewoi, tác giả, nhà báo (sinh 1908)
14 tháng 7: Peter von Tramin, nhà văn Áo (sinh 1932)
17 tháng 7: Karl Hoffmann (FDP), chính trị gia Đức (sinh 1901)
25 tháng 7: Conrad Fink, chính trị gia Đức (sinh 1900)
27 tháng 7: William Wyler, đạo diễn phim (sinh 1902)
Mất > Tháng 8

1 tháng 8: Paddy Chayefsky, tác giả Mỹ (sinh 1923)
4 tháng 8: Melvyn Douglas, diễn viên Mỹ (sinh 1901)
8 tháng 8: Lazar Wechsler, nhà sản xuất phim Thụy Sĩ (sinh 1896)
18 tháng 8: Robert Russell Bennett, nhà soạn nhạc Mỹ (sinh 1894)
22 tháng 8: Glauber Rocha, đạo diễn phim Brasil (sinh 1938)
23 tháng 8: Rolf Herricht, diễn viên Đức (sinh 1927)
Mất > Tháng 9

1 tháng 9: Paul Bausch, chính trị gia Đức (sinh 1895)
1 tháng 9: Ann Harding, nữ diễn viên Mỹ (sinh 1901)
2 tháng 9: Tadeusz Baird, nhà soạn nhạc Ba Lan (sinh 1928)
6 tháng 9: Christy Brown, họa sĩ Ireland, tác giả (sinh 1932)
7 tháng 9: Werner Berg, họa sĩ Đức (sinh 1904)
8 tháng 9: Hideki Yukawa, nhà vật lý học Nhật Bản (sinh 1907)
11 tháng 9: Gregory Breit, nhà vật lý học Mỹ (sinh 1899)
12 tháng 9: Eugenio Montale, nhà văn Ý (sinh 1896)
15 tháng 9: Robert Sidney Cahn, nhà hóa học Anh (sinh 1899)
21 tháng 9: Tony Aubin, nhà soạn nhạc Pháp (sinh 1907)
26 tháng 9: Ludwig Goldbrunner, cầu thủ bóng đá Đức (sinh 1908)
27 tháng 9: Bronisław Malinowski (Leichtathlet), vận động viên điền kinh Ba Lan, huy chương Thế Vận Hội (sinh 1951)
Mất > Tháng 10

3 tháng 10: Tadeusz Kotarbiński, triết gia Ba Lan (sinh 1886)
4 tháng 10: Franz Amrehn, chính trị gia Đức (sinh 1912)
6 tháng 10: Jean Robic, tay đua xe đạp Pháp (sinh 1921)
9 tháng 10: Karl Lütgendorf, chính trị gia Áo (sinh 1914)
9 tháng 10: Peter Steinforth, nghệ nhân Đức (sinh 1923)
16 tháng 10: Mosche Dajan, tướng Israel, chính trị gia (sinh 1915)
17 tháng 10: Albert Cohen, nhà văn Thụy Sĩ (sinh 1895)
22 tháng 10: David Burghley, vận động viên điền kinh Anh, huy chương Thế Vận Hội (sinh 1905)
25 tháng 10: Ariel Durant, nhà văn nữ Mỹ (sinh 1898)
30 tháng 10: Georges Brassens, thi sĩ Pháp, tác giả (sinh 1921)
31 tháng 10: Bernhard Günther, chính trị gia Đức (sinh 1906)
Mất > Tháng 11

3 tháng 11: Edvard Kocbek, nhà văn Slovenia, nhà xuất bản (sinh 1904)
4 tháng 11: Jean Eustache, đạo diễn phim Pháp (sinh 1938)
7 tháng 11: William James Durant, triết gia Mỹ, nhà văn (sinh 1885)
13 tháng 11: Gerhard Marcks, nhà điêu khắc (sinh 1889)
15 tháng 11: Walter Heitler, nhà vật lý học Đức (sinh 1904)
16 tháng 11: William Holden, diễn viên Mỹ (sinh 1918)
20 tháng 11: Herbert Behrens-Hangeler, họa sĩ Đức, nghệ sĩ tạo hình, nhà văn (sinh 1898)
22 tháng 11: Hans Adolf Krebs, nhà y học Anh, nhà hóa sinh (sinh 1900)
22 tháng 11: Dieter Bäumle, nhà soạn nhạc Thụy Sĩ (sinh 1935)
25 tháng 11: Morris Kirksey, vận động viên điền kinh Mỹ, huy chương Thế Vận Hội (sinh 1895)
25 tháng 11: Margot Kalinke, nữ chính trị gia Đức (sinh 1909)
26 tháng 11: Max Euwe, người đánh cờ Hà Lan (sinh 1901)
27 tháng 11: Lotte Lenya, nữ diễn viên, nữ ca sĩ (sinh 1898)
29 tháng 11: Natalie Wood, nữ diễn viên Mỹ (sinh 1938)
Mất > Tháng 12

2 tháng 12: Rudolf Prack, diễn viên Áo (sinh 1905)
4 tháng 12: Karl Gilg, người đánh cờ Đức (sinh 1901)
8 tháng 12: Big Walter Horton, nhạc sĩ blues Mỹ (sinh 1918)
15 tháng 12: Max Steenbeck, nhà vật lý học Đức (sinh 1904)
17 tháng 12: Mehmet Shehu, chính trị gia Albania, thủ tướng (sinh 1913)
17 tháng 12: Edwin Erich Dwinger, nhà văn (sinh 1898)
23 tháng 12: Luther H. Evans, nhà chính trị học Mỹ (sinh 1902)
24 tháng 12: René Barbier, nhà soạn nhạc Bỉ, giáo sư (sinh 1890)
26 tháng 12: Günther Serres, chính trị gia Đức (sinh 1910)
27 tháng 12: Hoagy Carmichael, nhà soạn nhạc Mỹ, nghệ sĩ dương cầm, diễn viên, nam ca sĩ (sinh 1899)
28 tháng 12: Allan Dwan, đạo diễn phim Mỹ, nhà sản xuất, tác giả kịch bản (sinh 1885)
30 tháng 12: Franjo Šeper, Hồng y Giáo chủ (sinh 1905)
Giải thưởng Nobel

Hóa học - Kenichi Fukui, Roald Hoffmann
Văn học - Elias Canetti
Hòa bình - Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn (Office of the United Nations High Commissioner for Refugees - UNHCR)
Vật lý - Nicolaas Bloembergen, Arthur Leonard Schawlow, Kai Siegbahn
Y học - Roger Wolcott Sperry, David H. Hubel, Torsten Wiesel
Kinh tế - James Tobin
Phạm Duy Khiêm

Phạm Duy Khiêm năm 1943
Phạm Duy Khiêm (1908–1974) là nhà giáo, nhà văn, cựu đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Pháp và tại UNESCO. Ông là con trai nhà văn Phạm Duy Tốn (1881–1924) và anh cả của nhạc sĩ Phạm Duy.
Tiểu sử > Cuộc đời

Phạm Duy Khiêm sinh ngày 24 tháng 4 năm 1908 tại Hà Nội. Ông quê gốc ở làng Phượng Vũ, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Đông (nay là huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội). Cha ông là nhà văn Phạm Duy Tốn.
Ông Phạm Duy Tốn mất sớm vì bệnh lao, năm 43 tuổi, để lại nhiều nợ nần. Lúc đó Phạm Duy Khiêm 15 tuổi. Mới học troisième (tức lớp 9 bây giờ), ông đã thay cha trở thành trụ cột của gia đình. Nhờ sự trợ giúp của một tư nhân, Phạm Duy Khiêm có thể tiếp tục việc học ở trường Albert Sarraut, Hà Nội.
Ông là một học sinh xuất sắc, giỏi nhất về cổ ngữ Latin, Hy Lạp, là người Việt Nam đầu tiên đỗ tú tài văn chương Pháp (Bac classique). Sau đó ông được học bổng sang Pháp theo học lớp dự bị văn chương tại trường Louis le Grande. Sau đó, Phạm Duy Khiêm đỗ vào trường Cao đẳng sư phạm của Pháp (École Normale Supérieure, rue d'Ulm), cùng khóa với René Billières, Thierry Maulier (nhà văn), Georges Pompidou (sau này là tổng thống Pháp), Leopold Senghor (sau này là tổng thống Sénégal), rồi đậu thạc sĩ văn phạm Pháp (Agrégée de grammaire). Ông là người Việt Nam đầu tiên đậu văn bằng này.
Năm 1935, ông về nước làm giáo sư tại trường Bưởi, rồi trường Albert Sarraut. Từ tháng 9 năm 1939 đến tháng 6 năm 1940, ông gia nhập quân đội kháng chiến Pháp chống phát xít Đức, nhưng rồi giải ngũ vì Thủ tướng Pháp Philippe Pétain nghị hòa với Đức, giải tán quân đội. Phạm Duy Khiêm trở về Việt Nam, tiếp tục dạy học, viết văn và làm báo. Năm 1950, mẹ ông từ trần. Ít lâu sau, ông rời Việt Nam sang sống hẳn tại Pháp.
Tham gia chính trường

Tháng 7 năm 1954, ông được Thủ tướng Quốc gia Việt Nam là Ngô Đình Diệm mời làm Bộ trưởng đặc nhiệm phủ thủ tướng, năm 1955 làm cao ủy, rồi làm đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Pháp.
Đến năm 1957, ông được cử làm đại diện thường trực Việt Nam Cộng hòa cạnh tổ chức UNESCO. Nhưng sau đó vì bất đồng quan điểm với chính quyền đương thời nên ông không đảm nhận chức vụ này. Từ đó, ông bỏ nhiệm sở.
Tham gia giảng dạy

Ông ở lại Pháp làm giáo sư.
Ngày 5 tháng 7 năm 1957, ông nhận bằng tiến sĩ danh dự của Đại học Toulouse (Pháp).
Từ năm 1958 trở đi, Phạm Duy Khiêm sống ở Pháp bằng nhiều nghề: diễn thuyết, dạy học tư thục, đọc bản thảo để chọn tác phẩm và sửa lỗi cho các nhà in, sửa bài và duyệt sách cho Ủy ban xét lại Pháp ngữ...
Cuối đời

Ngày 2 tháng 12 năm 1974, ông Phạm Duy Khiêm tự kết liễu đời mình tại nhà riêng ở nông trại La Hertaudrie, thuộc quận Montreuil le Henri, vùng Sarthe, cách Paris hơn 200 km, như ông đã nghĩ từ hồi còn trẻ:
Cuối đời > Tính cách

Đối với gia đình, Phạm Duy Khiêm là người anh cả lạnh lùng và nghiêm khắc, một người chủ gia đình thực sự. Nhạc sĩ Phạm Duy nhớ lại trong hồi ký của ông: "Lúc còn bé, nếu tôi nhớ không lầm, tôi chỉ được đùa chơi với anh Khiêm có hai lần" và "Bây giờ sống chung với người anh, tôi không được đánh đàn. Muốn đàn ca phải chờ khi anh ấy vắng nhà. Có lần quá cao hứng nên không đề cao cảnh giác, người anh chợt về, giật cái đàn mandoline vứt xuống đất và thân tặng nhạc sĩ mầm non một trận đòn. Một lần khác, vào mùa hè, tôi đang nằm trên nền nhà đá hoa để hưởng cái mát dịu, anh Khiêm ở đâu về, sồng sộc tới chỗ tôi nằm, nắm cổ lôi dậy, phạt tôi quỳ trước sự ngạc nhiên của mẹ tôi: Ai cho mày nằm dưới đất? Quỳ xuống đó!" (Hồi ký Phạm Duy, trang 129).
Ở trường học, Phạm Duy Khiêm là một người thầy khắt khe. Với những học trò dốt, ông không ngần ngại cho điểm âm. Học trò người Việt oán vì thầy không nâng đỡ người Việt. Học trò người Pháp căm giận vì bị một người thầy bản xứ sỉ nhục. Việc Phạm Duy Khiêm tự nguyện đi lính cho Pháp trong Chiến tranh thế giới thứ hai cũng là một hành động khó hiểu.
Khi làm chính trị, nhận chức vụ đại sứ của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, Phạm Duy Khiêm hết sức ngay thẳng, không sợ mọi áp lực cửa quyền. Đó được cho là lý do khiến ông không làm đại sứ cho ông Ngô Đình Diệm được lâu. Sau này, khi Georges Pompidou lên làm tổng thống Pháp, ngỏ ý muốn gặp, Phạm Duy Khiêm thẳng thắng trả lời: rất vui mừng gặp lại bạn học cũ, nhưng đến yết kiến tổng thống thì không! Khi Léopold Senghor, tổng thống Sénégal, một người bạn học cũ khác, cũng là một nhà thơ nổi tiếng, gửi tặng một tập thơ, Phạm Duy Khiêm gửi trả lại với những lời phê, gạch đỏ, của một người thầy.
Đánh giá về tính cách Phạm Duy Khiêm, Thụy Khuê viết:
Văn nghiệp > Quá trình sáng tác

Hầu như tất cả các tác phẩm của Phạm Duy Khiêm đều được viết bằng tiếng Pháp.
Tác phẩm đáng chú ý đầu tiên của ông là De Hà Nội à La Courtine (Từ Hà Nội đến La Courtine), một tự truyện viết về thời gian ông đầu quân chống Đức, ký bút hiệu Nam Kim, do nhà xuất bản Taupin in lần đầu tại Hà Nội năm 1941. Năm 1958, nhà xuất bản Plon in lại cuốn này tại Paris, đổi tên thành La place d'un homme (Vị thế một con người). Đây là một trong ba tác phẩm chính của Phạm Duy Khiêm.
Năm 1942, ông viết tiếp De Courtine à Vichy (Từ Courtine đến Vichy), cuốn này bị cấm xuất bản.
Tác phẩm thành công nhất của Phạm Duy Khiêm có lẽ là Légendes des terres sereines (Huyền truyện miền thanh lãng), nội dung hòa hợp giữa cổ tích, huyền thoại, giai thoại và thực tế. Tác phẩm được tiếp đón nồng nhiệt ngay từ lúc ra đời, đoạt giải Văn chương Đông Dương (Prix littéraire de l'Indochine). Nhà xuất bản Taupin in đi in lại ba lần cuốn này chỉ trong năm 1943. Năm 1997, Légendes des terres sereines lại được nhà xuất bản Philippe Piquier tái bản dưới dạng sách bỏ túi
Tiếp đó ông viết La jeune femme de Nam Xương (Thiếu phụ Nam Xương, Taupin, 1944).
Tác phẩm quan trọng thứ ba của Phạm Duy Khiêm là cuốn tiểu thuyết Nam et Sylvie (Nam và Sylvie) cũng là một tự truyện (Plon, 1957, Paris), đoạt giải Louis Barthou của Viện Hàn Lâm Pháp.
Cuối cùng phải kể đến cuốn Ma mère (Mẹ tôi), chưa xuất bản, mặc dù năm 1972, khi giáo sư Nguyễn Đình Hòa từ Mỹ sang Pháp thăm Phạm Duy Khiêm hai năm trước khi ông mất, đã ngỏ ý muốn đưa bản thảo về Mỹ để dịch sang tiếng Anh và in tại Hoa Kỳ, nhưng Phạm Duy Khiêm từ chối vì muốn nguyên bản Pháp văn phải in tại Pháp trước.
Văn nghiệp > Dùng tiếng Pháp truyền bá văn hóa Việt

Tác phẩm của Phạm Duy Khiêm hầu hết viết bằng tiếng Pháp. Khi chọn tiếng Pháp làm ngôn ngữ văn chương, ông đã có chủ đích muốn truyền bá văn hóa Việt Nam và tạo uy danh cho Việt Nam trên văn đàn thế giới qua một thứ tiếng thông dụng.
Mục đích này của Phạm Duy Khiêm thể hiện rõ rệt nhất qua tác phẩm Légendes des terres sereines (Huyền truyện miền thanh lãng). Được viết hoàn toàn bằng tiếng Pháp, cuốn sách là sự sáng tác lại ba mươi truyện cổ tích hoặc giai thoại văn hóa Việt Nam và Trung Quốc, nhưng có ảnh hưởng mạnh ở Việt Nam như Trương Chi, Khuất Nguyên, Quan Âm Thị Kính, Hòn Vọng Phu, Từ Thức, Sự tích con muỗi, Giấc mộng Nam Kha, Mỵ Châu Trọng Thủy, Trang Tử khóc vợ, Chử Đồng Tử và Tiên Dung, Nhị Khanh, Sự tích con dã tràng, Trầu cau...
Légendes des terres sereines không chỉ là những cổ tích hiểu theo nghĩa thông thường. Phạm Duy Khiêm dùng cổ tích như cái cớ sáng tạo và truyền bá tư tưởng. Ông viết lại cổ tích với văn phong đầy chất thi ca và hướng về độc giả Tây phương, ông tìm cách giải thích những mấu chốt trong tâm hồn Việt, trong văn hóa Việt, xuyên qua ý nghĩa các huyền thoại.
Thụy Khuê bình luận:
Văn nghiệp > Lòng tự hào dân tộc qua văn chương

Dù các tác phẩm đều viết bằng tiếng Pháp, điều kỳ lạ là trong những câu chuyện của Phạm Duy Khiêm luôn thể hiện lòng tự hào dân tộc, về đất nước Việt Nam nơi ông sinh ra, chứ không phải nước Pháp nơi ông học tập và trưởng thành, một cách sâu lắng, tinh tế và đầy tính nhân bản.
Điều này thể hiện rõ rệt nhất qua hai tác phẩm, De Hà Nội à La Courtine (hay La place d'un homme) và Nam et Sylvie.
Từ khi còn học trường Cao đẳng sư phạm rue d'Ulm, Phạm Duy Khiêm đã thể hiện rõ quan điểm sáng tác của mình khi ông diễn thuyết trong trường, hoặc viết báo để phổ biến văn hóa Việt và đáp trả những hành động phỉ báng người Việt trong các tác phẩm văn hóa Pháp.
De Hanoi à la Courtine là một tự truyện được viết dưới dạng những bức thư của một người lính tên là Nam Liên, gửi cho những người quen xa gần ở Pháp và An Nam. Cuốn sách phần nào hé lộ những đấu tranh tuyệt vọng của Phạm Duy Khiêm, cả về tư tưởng lẫn hành động, vì quyền ngang bằng giữa "indigène", hay người bản xứ An Nam và người Pháp ở mẫu quốc. Ông viết:
Nam et Sylvie, tác phẩm được giải Louis Barthou năm 1957, lại là một tự truyện nữa. Phạm Duy Khiêm đã dành mười năm để viết hơn hai ngàn trang cuốn tiểu thuyết phóng tác theo nhật ký đồ sộ này. Nam et Sylvie chính là những mảnh nhật ký của cuộc đời ông sau 20 năm nhìn lại, với khoảng cách không gian và thời gian. Câu chuyện kể về tình yêu của một chàng trai An Nam với một cô gái Pháp, những giằng xé nội tâm của Nam ở đất Pháp trọ học và đất Việt quê hương, giữa người Pháp thực dân và người Pháp bản xứ...
Thụy Khuê đánh giá:
Trong tác phẩm, Nam nói, như chính Phạm Duy Khiêm nói, trong cảnh chia tay Sylvie ở bến tàu:
Giải thưởng và đánh giá > Giải thưởng

Prix litéraire d'Indochine (Giải văn chương Đông Dương) cho cuốn Légendes des Terres Sereines
Giải thưởng Louis Barthou của Viện Hàn lâm Pháp cho tác phẩm Nam et Sylvie.
Giải thưởng và đánh giá > Đánh giá

Khi tự đánh giá về mình, Phạm Duy Khiêm nói:
Trong lĩnh vực chính trị ông khẳng định:
Cố tổng thống Pháp Georges Pompidou viết về ông:
Tác phẩm

Việt Nam văn phạm (soạn chung với Trần Trọng Kim, Bùi Kỷ, 1941)
De Hanoi à la Courtine (1941)
De la Courtine à Vichy (1942)
Mélanges (1942)
Légendes des Terres Sereines (1942)
La Jeune femme de Nam Xuong (1944)
Nam et Sylvie (1957)
La place d'un homme (1958)
Ma mère
Palisota thollonii

| Palisota thollonii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Commelinales
Họ (familia): Commelinaceae
Chi (genus): Palisota
Loài (species): P. thollonii
Danh pháp hai phần
Palisota thollonii Hua, 1894 
Palisota thollonii là một loài thực vật có hoa trong họ Commelinaceae. Loài này được Hua mô tả khoa học đầu tiên năm 1894.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Palisota thollonii”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Đánh lừa ở động vật

Đánh lừa ở động vật
Một cá thể ngựa vằn và hai con ngựa vằn (hình dưới), những sọc vằn làm rối loạn thị giác kẻ săn mồi và côn trùng ký sinh khi chúng di chuyển cạnh nhau, giúp chúng đánh lạc hướng kẻ thù
Sự lừa dối ở động vật (Deception) là sự phơi bày, phô diễn những thông tin sai lệch của một con vật sang loài khác (có thể là cùng loài hoặc các loài khác nhau) theo cách cố tình phơi bày những thông tin không đúng sự thật để đánh lừa lẫn nhau. Sự lừa dối trong thế giới động vật không mặc nhiên ngụ ý về một hành động có ý thức, nhưng có thể xảy ra ở các cấp khác nhau về khả năng nhận thức. Bắt chước (Mimicry) và ngụy trang cho phép động vật có vẻ như khác với chính chúng. Lừa bịp là một trong những mánh khóe để giúp con mồi gia tăng cơ hội sống sót, chúng có thể đánh lừa các loài săn mồi thông qua việc bắt chước các loài động vật nguy hiểm hoặc giúp kẻ săn mồi có thủ đoạn kiếm được nhiều bữa ăn hơn. Ở mỗi cặp động vật săn đuổi-trốn tránh, cấp độ tiến hóa trá hình và phát hiện khác nhau tất cả trong cuộc đấu tranh sinh tồn của tự nhiên.
Tổng quan

Bài chi tiết: Cơ chế tự vệ của động vật
Con mồi có thể xuất hiện như những kẻ thù nguy hiểm, hoặc ngược lại, những kẻ săn mồi nguy hiểm đôi khi lại tỏ vẻ vô hại một cách chết người. Cả kẻ săn mồi và con mồi có thể khó nhìn thấy theo cơ chế tằng hình (crypsis), hoặc có thể bị nhầm lẫn với các sự vật, loài vật khác (mimesis). Đối với cơ chế bắt chước kiểu Bates, các động vật vô hại có vẻ như rất phiền não hoặc độc hại, đó chính là sự kết hợp của cơ chế trá hình tinh vi thông qua quá trình tiến hóa liên tục.
Trong tự nhiên, mỗi lợi thế đều làm tăng cơ hội sinh tồn của động vật, cũng như cơ hội sinh sản, phát triển bầy đàn. Một trong những sự thích nghi đó chính là khả năng ngụy trang, khả năng giấu mình của động vật tránh xa thú dữ và hiểm nguy rình rập. Nhiều loại động vật sở hữu những dấu chấm phòng vệ để tránh bị ăn thịt, bao gồm có các mẫu hoa văn nhằm giảm bớt nguy cơ bị phát hiện, để cảnh báo rằng con vật này có chứa độc tố hay không thể ăn thịt được (cảnh báo màu sắc), hay để bắt chước giả làm con vật khác hay vật thể khác ("bắt chước" và "giả dạng").
Trong cơ chế tự động hóa trang, động vật có thể có đốm đốm đốm trong phần cơ thể ít quan trọng hơn đầu, giúp làm mất tập trung và tăng cơ hội sống sót, cũng như những sọc vằn của ngựa vằn có thể gây nhiễu thông tin cho kẻ thù. Ở các dạng hoạt động chống ăn thịt cấp cao hơn, động vật có thể giả vờ chết (chết giả) khi phát hiện ra kẻ săn mồi, hoặc có thể che giấu bản thân một cách nhanh chóng hoặc hành động để đánh lừa một kẻ săn mồi, chẳng hạn như khi mực cephalopod giải phóng ra một lượng mực đen ngòm để làm rối kẻ thù và nhanh chóng tẩu thoát.
Trong khi đó hành vi hù dọa (deimatic) một con vật vô hại cố tình tạo ra một cảnh đe doạ hoặc hiển thị các bộ phận màu sắc rực rỡ của cơ thể để bắt đầu một kẻ thù hoặc đối thủ, việc hù họa này cũng có thể tạo ra hiệu ứng dữ dội từ những đường nét (Shape) trên cơ thể, thông thường là phần đầu, mặt. Một số động vật có thể sử dụng việc lừa dối chiến thuật, với hành vi được triển khai theo cách mà các loài động vật khác hiểu sai những gì đang xảy ra với lợi thế của tác nhân. Một số bằng chứng cho điều này là giai thoại, nhưng các nghiên cứu thực nghiệm về cho thấy rằng một số loài động vật đã thực hành lừa dối.
Bắt chước > Kiểu Bates

Bắt chước kiểu Bates
Một con rắn san hô độc
Một con rắn sữa vô hại
Đây một kiểu bắt chước trong sinh học được đặt tên theo nhà tự nhiên học người Anh Henry Walter Bates. Trong kiểu bắt chước này thì một loài không độc hại giả trang giống như một loài có hại nhằm tránh khỏi bị săn bắt bởi những loài ăn thịt chúng. Ví dụ là loài ruồi giả ong giả trang thành ong để khiến cho chim chóc sợ mà không dám tấn công chúng. Một ví dụ khác là một số loài bướm giả trang thành loại khác có vị khó ăn khiến cho chim không muốn ăn chúng. Bắt chước kiểu Bates là loại bắt chước thông thường nhất và được nghiên cứu kỹ lưỡng nhất.
Sự bắt chước không chỉ giới hạn ở bề ngoài, màu sắc, hình dạng mà còn có thể bắt chước về mùi, về âm thanh, thái độ và động tác. Trong các thí dụ nổi tiếng nhất về bắt chước Bates là ở loài bướm, trong đó khoảng 1/4 trong số hơn 200 loài bướm nhạn Papilio là kẻ mạo danh không độc hại của loài bướm độc. Các thí dụ khác từ "vương quốc" động vật bao gồm cá sao chổi đánh lừa những kẻ săn mồi nghĩ rằng đuôi của chúng là một con lươn Moray, thằn lằn Galliwasp Brazil bắt chước một con rết độc và cá mập ngựa vằn có màu sắc và chuyển động nhấp nhô của rắn biển. Nhiều loài rắn vô hại bắt chước có nọc độc ví dụ như rắn sữa bắt chước rắn san hô và một số sâu bướm, thằn lằn không có chân và thậm chí cả chim cũng có thể làm như vậy.
Bắt chước > Kiểu Müller

Bắt chước kiểu Müller là một hiện tượng tự nhiên trong đó hai sinh vật nguy hiểm hay độc hại bắt chước lẫn nhau để de dọa hay cảnh cáo những động vật nào muốn ăn chúng. Khác với bắt chước kiểu Bates, ở đây cả hai loài động vật đều độc hai. Do hai loài giống nhau nên có lợi cho cả hai, khi một sinh vật ăn thịt một con thì nó nhận thức ra rằng nên tránh luôn con kia. Loại bắt chước này được miêu tả và đề xướng bởi Fritz Müller năm 1878.