Cưu-ma-la-thập
Đóng góp vĩ đại

Cưu-ma-la-thập là một nhân vật quan trọng đã cách mạng hóa Phật giáo Trung Hoa. Bản thân sư nói được tiếng Trung Hoa và cộng sự viên cũng đều là người hiểu biết về Phật giáo cũng như tiếng Phạn. Công lao lớn nhất của Cưu-ma-la-thập trước hết là thay đổi phương pháp phiên dịch. Phong cách dịch thuật và hội đồng của Đại sư nổi tiếng về sự rõ ràng và vượt qua hệ thống dịch thuật "geyi" (khái niệm tương ứng) trước đó, vốn ghép nối thuật ngữ Phật giáo với thuật ngữ Đạo giáo và Khổng giáo. Đầu tiên, ngài giảng kinh hai lần bằng tiếng Trung Hoa, sau đó các chư tăng Trung Quốc thảo luận và viết lại bằng tiếng Hán. Sau đó Ngài lại kiểm soát và so sánh nguyên bản cũng như bản dịch để ra bản chung quyết. Khác với các nhà dịch thuật khác tìm cách dịch từng chữ, ngài là người đưa được nội dung sâu xa của kinh sách vào chữ Hán và, nếu thấy cần thiết, cũng mạnh dạn cắt bỏ một vài đoạn kinh không hợp và biến đổi văn từ cho hợp với người Trung Quốc. Phong cách dịch thuật dễ đọc của Cưu-ma-la-thập rất đặc biệt, sở hữu một sự trôi chảy mượt mà phản ánh việc Đại sư ưu tiên truyền đạt ý nghĩa hơn là dịch thuật chính xác từng chữ.   Vì lý do này, bản dịch của ông về các kinh điển Đại thừa thường vẫn phổ biến hơn các bản dịch sau này, như của Huyền Trang, vốn thiên về dịch thuật chữ nghĩa.
Các bản dịch của Cưu-ma-la-thập có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của tiếng Hán Phật giáo và đã giới thiệu nhiều thuật ngữ thông dụng, như:
Đại Thừa (Dà chéng) cho thuật ngữ Sanskrit Mahāyāna
Niệm xứ (niàn chǔ) cho smṛtyupasthāna (đặt tâm vào niệm)
Bồ đề (pú tí) cho Bodhi (giác ngộ)
Tánh (xìng) cho dhatū (tính chất, nguồn gốc)
Các bản dịch này là công sức của cả một nhóm, do đó chính xác hơn là nói rằng chúng được dịch bởi một hội đồng do Cưu-ma-la-thập hướng dẫn, chứ không phải chỉ riêng Cưu-ma-la-thập. Quá trình dịch thuật bắt đầu bằng việc Cưu-ma-la-thập đọc văn bản và bình luận bằng tiếng Hán. Các nhà sư và học giả Trung Quốc sẽ thảo luận về văn bản với Cưu-ma-la-thập và giữa họ. Một bản dịch tiếng Hán sẽ xuất hiện từ quá trình này, được Cưu-ma-la-thập kiểm tra. Sau đó, văn bản được viết ra và sửa đổi nhiều lần. Đây cũng là những sự kiện công khai được các tín đồ, bao gồm cả hoàng đế Diêu Hưng, tham dự.
Cưu-ma-la-thập cũng phát triển một hệ thống phiên âm để chuyển ngữ các thuật ngữ Sanskrit sang tiếng Hán bằng cách sử dụng một số ký tự Hán và âm thanh của chúng để đại diện cho mỗi âm tiết của một từ ngoại ngữ. Hệ thống này sau này trở thành cơ sở cho sự phát triển của hệ thống La tinh hóa Hán ngữ Pinyin.  Cuộc tiếp xúc với Sanskrit đã ảnh hưởng đến sự phát triển của chính ngôn ngữ Hán, không chỉ trong việc tiếp nhận các thuật ngữ Phật giáo cụ thể mà còn đối với một số thuật ngữ thế tục (như "niệm").   Học giả người Nhật, Enichi Ocho, đã chỉ ra bốn yếu tố quan trọng giúp La Thập có thể tạo ra những dịch phẩm tuyệt vời.
- Một là ngài Cưu Ma La Thập có tài năng ngôn ngữ xuất chúng, thông thạo tiếng Phạn, các ngôn ngữ Trung Á và tiếng Trung Quốc.
- Hai là Đại sư không những thông đạt các giáo lý Phật giáo ở mỗi thời kỳ từ Nguyên thủy đến Đại Thừa mà còn nắm rõ giới luật.
- Ba là sự hộ pháp đắc lực của vua Diêu Hưng đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động phiên dịch của ngài.
- Bốn là ngài Cưu Ma La Thập có nhiều đệ tử và đồng sự trẻ tài năng để hỗ trợ ngài trong công tác phiên dịch.
Cưu-ma-la-thập đôi khi được cả người Trung Quốc và các học giả phương Tây coi là đã rút gọn các bản dịch của mình, trong khi các nhà dịch thuật sau này như Huyền Trang được coi là "chính xác" hơn. Theo Jan Nattier, đây thực sự là một quan điểm sai lầm, và sự khác biệt chính là do các phiên bản nguồn của Cưu-ma-la-thập sớm hơn:
"Nơi công việc của Cưu-ma-la-thập có thể được so sánh với một bản thảo Ấn Độ còn tồn tại - nghĩa là, trong những trường hợp hiếm hoi khi một phần hoặc toàn bộ văn bản Ngài dịch đã tồn tại trong phiên bản Sanskrit hoặc Prakrit - một kết quả khá bất ngờ xuất hiện. Mặc dù các bản dịch của Ngài ngắn hơn nhiều so với các bản đối chiếu Sanskrit (và muộn hơn nhiều) hiện có, nhưng khi có các mảnh vỡ bản thảo ngôn ngữ Ấn Độ sớm hơn, chúng thường cung cấp các đoạn song song chính xác với những "viết tắt" được cho là của Cưu-ma-la-thập. Tóm lại, có vẻ như Cưu-ma-la-thập đã làm việc với các phiên bản Ấn Độ sớm hơn, trong đó những đoạn mở rộng này chưa xuất hiện."
Các bản dịch của Cưu-ma-la-thập
Theo John M. Thompson, "hiện tại có năm mươi hai bản dịch trong Đại Chính Tân Tu Đại Tạng Kinh dưới tên của ông và tính xác thực của chúng được chấp nhận khá tốt."  Chúng bao gồm các kinh Đại thừa cũng như các tác phẩm về Thiền Định (dhyāna) và A-tì-đạt-ma (còn gọi là Vi Diệu Pháp).
Kinh điển
Trong số các kinh điển quan trọng nhất được Cưu-ma-la-thập và nhóm của ông dịch (có lẽ từ Quy Từ nữa) là:
Vajracchedikā Prajñāpāramitā Sūtra: Kinh Kim Cương Bát Nhã Ba La Mật Đa (Kinh Kim Cương)
Smaller Sukhāvatī-vyūha: Kinh Viên Quang Tịnh Độ (Kinh A Di Đà)
Saddharma Puṇḍarīka Sūtra: Kinh Pháp Hoa
Vimalakirti Nirdesa Sutra: Kinh Duy Ma Cật
Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtra: Kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa Bát Ngàn Tụng
Pañcaviṃśatisāhasrikā Prajñāpāramitā Sūtra: Kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa Hai Mươi Năm Ngàn Tụng
Śūraṅgama Samādhi Sūtra: Kinh Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội
Daśabhūmikā Sūtra: Kinh Thập Địa (cùng với ngài Phật-đà-da-xá)
Acintyaprabhāsa-nirdeśa-sūtra: Kinh Bất Khả Tư Nghì Quang Minh Thuyết
Viśeṣacintā-brahma-paripṛcchā: Kinh Vi Diệu Tưởng Bồ Tát
Bhadrakalpa-sūtra: Kinh Bảo Lạc Kiếp
Vasudhara-sūtra: Kinh Vô Ưu
Pūrṇa-paripṛcchā: Kinh Bổn Sự
Ratnajāli-paripṛcchā: Kinh Bảo Châu
Vidhi-hṛdaya-vyūha: Kinh Pháp Tâm
Sarva-puṇya-samuccaya-samādhi-sūtra: Kinh Chánh Pháp Đại Tập Hội
Maitreyavyākaraṇa Sūtra: Kinh Di Lặc Hạ Sinh
Luận thư
Họ cũng dịch một số luận thư quan trọng (chủ yếu của tông Trung quán), trở thành những tác phẩm trung tâm của Phật giáo Trung quán Đông Á. Đó là:
Luận Trung Quán: bao gồm Mūlamadhyamakakārikā (Trung quán luận) của Nāgārjuna cùng với chú giải của Vimalākṣa / Piṅgala (Thanh Mục).
Thập nhị môn luận: Luận Mười Hai Cửa, được cho là của Nāgārjuna (Long Thọ).
Bách luận: Luận Trăm Câu, là chú giải của một vị tăng tên là Vasu về một số câu thơ của Āryadeva (Thánh Thiên).
Đại Trí Độ Luận: Chú giải cho Kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa Hai Mươi Năm Ngàn Tụng, được cho là của Nāgārjuna (Long Thọ), nhưng điều này bị một số học giả hiện đại tranh cãi.
Thành Thực Luận: một văn bản A-tì-đạt-ma, mặc dù không phải là một tác phẩm của Trung quán, nhưng có ảnh hưởng đến Trung quán tông Trung Quốc, vì nó cũng dạy về tính Không của chư Pháp.
Các luận thư khác mà nhóm này đã làm việc bao gồm Thập Trụ Tì Bà Sa  (T. 1521), một chú giải cho Kinh Thập Địa được cho là của Long Thọ và Luận Về Sự Phát Khởi Bồ Đề Tâm (T. 1659).
Công án thiền tông:
Cưu-ma-la-thập và nhóm của ông cũng dịch một số luận thư về thiền định (dhyāna). Trong Đại Chính Tân Tu Đại Tạng Kinh (quyển 15), năm tác phẩm thiền định được quy cho Cưu-ma-la-thập :
禪祕要法經: Kinh Bí Mật Yếu Pháp Thiền
坐禪三昧經: Kinh Tọa Thiền Tam Muội
阿蘭若習禪法經: Kinh Tập Thiền Pháp ở Á Lan Nhược
菩薩訶色欲法經: Kinh Bồ Tát Hê Sắc dục Pháp
禪法要解: Kinh Thiền Pháp Yếu Giải
思惟略要法: Kinh Tư Duy Lược Yếu Pháp
Các học giả vẫn còn tranh luận về việc có bao nhiêu trong số này thực sự được Cưu-ma-la-thập thực hiện (mặc dù T. 613 và T. 614 được chứng thực tốt trong các danh mục và lời tựa ban đầu). Hơn nữa, các nguồn Trung Quốc chỉ ra rằng những tác phẩm này đã được chỉnh sửa, tóm tắt và trích xuất từ các nguồn Ấn Độ. Eric Greene giải thích rằng các phương pháp thiền chính được dạy trong T. 614 là "năm cửa thiền" (五門禪) "liên quan đến cái gọi là Duy Thức Tông của Tây Bắc Ấn Độ", đã "trở thành một sắp xếp tiêu chuẩn trong các tác phẩm sau này về thiền định" và là như sau:
Bất Tịnh Quán (bu jing guan 不淨觀; aśubha-bhāvanā) đối với những người bị dục vọng ám ảnh.
Từ Tâm (ci xin 慈心; bốn thiền bất khả tư nghì) đối với những người có ác tâm.
Nhân Duyên (yin yuan 因 緣; pratītyasamutpāda) đối với những người có vô minh.
Niệm Tức (Quán sát hơi thở) (nian xi 念息; ānāpāna-smṛti) đối với những người có "tư tưởng quá mức" (多思覺人; vitarka).
Niệm Phật (nian fo 念佛; buddhānusmṛti) đối với những người có phiền não "phân bố đều" (等分).
Sau khi đã làm lắng tâm và nhập định (chan 禪) thông qua những phương pháp này, người thiền định sau đó tiến hành phát triển trí tuệ (prajñā) bằng cách tu tập bốn "nền tảng của chánh niệm" (si nian chu 思念處; smṛtyupasthāna). Theo Greene, "sau đó, người ta tiến vào cái gọi là "tứ thiện căn" (si shan gen 四善根), "những gốc rễ thiện dẫn đến giải thoát", trong hệ thống Nhất thiết hữu bộ là những cấp độ cao nhất của thành tựu thế tục. Điều này lần lượt dẫn đến cái gọi là "con đường của thị kiến" (darśana-maraga), một chuỗi mười sáu khoảnh khắc tâm lý mà thông qua đó, bằng cách hiểu biết về bốn chân lý cao quý."
Mặc dù T. 614 thảo luận về con đường của Tiểu thừa cũng như con đường Bồ tát, nhưng các thực hành thiền định thực tế không khác nhau, chúng chỉ được tiếp cận theo những cách khác nhau. Ví dụ, Bồ tát thực hành cùng một sự tưởng niệm về ô nhiễm như vị Thánh đệ tử, nhưng họ cũng được cảnh báo không nên trở nên quá chán ghét thế giới đến mức tìm kiếm ngay lập tức Niết bàn. Thay vào đó, một Bồ tát nên luôn thực hành những thiền định này với nguyện vọng hoàn thiện bản thân để giúp đỡ người khác. Như vậy, Kumārajīva dường như hiểu rằng thực hành của một Bồ tát bao gồm cùng những phương pháp thiền định được tìm thấy trong hàng Thanh Văn, sự khác biệt duy nhất là Bồ tát có động cơ và mục tiêu khác nhau (Chánh đẳng giác).
Khác
"Các bản dịch khác bao gồm Đại Trang Nghiêm Kinh Luận (Mahālaṃkāra-sūtra-śāstra) của ngài Mã Minh (Aśvagosa) và Kinh Tập Hợp Áo Đà Na (Samyukta Avadāna Sūtra).
Theo Robinson, những bổ sung của Cưu Ma La Thập vào phần Tỳ-nại-da (Luật) trong bộ Kinh điển Trung Hoa là Nhất Thuyết Hữu Bộ Luật (T. 1435), Kinh Tỳ Kheo Giới (T. 1436), và theo truyền thống, Bồ Tát Giới Luật, có lẽ là nửa sau của Kinh Phạm Vương hiện nay (T. 1484)."