stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Chính biến Thiên Hưng
Diễn biến > Triều đình bất mãn

Sau khi Nghi Dân lên ngôi, ông chủ yếu dùng các thuộc hạ tin cậy của mình làm vây cánh, triệt hạ một số cựu thần thân cận của Lê Nhân Tông, tiến hành thay đổi một số pháp chế ràng buộc, thành lập cơ chế "Lục bộ, Lục khoa" cùng một số chính sách tiến bộ mà triều vua sau vẫn duy trì. Tháng 10 năm 1459 (âm lịch), vua Nghi Dân cử sứ bộ gồm Lê Cảnh Huy, Nguyễn Như Đổ, Hoàng Thanh, Nguyễn Nghiêu Tư sang nhà Minh nộp cống hằng năm và xin bỏ việc mò ngọc trai. Ngày 20 cùng tháng, vua lại cử Trần Phong, Lương Như Hộc, Trần Bá Linh sang nhà Minh cầu phong.
Mặt khác, vua Nghi Dân tiến hành gia phong cho các em mình: Bình Nguyên vương Lê Tư Thành gia phong Gia vương, xây phủ đệ ở bên hữu nội điện cho Gia vương ở, Tân Bình vương Lê Khắc Xương gia phong Cung vương, cả hai đều được đối đãi rất hậu.
Dù vậy, do đa số quan lại trong triều vốn ủng hộ Lê Nhân Tông, nên các hành động của ông không được triều thần ghi nhận và ủng hộ.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | ....Bấy giờ, Lê Đắc Ninh là Đô chỉ huy giữ cấm binh đương phiên trực, đã không chịu dẫn quân ra trước ngăn giữ, lại đem giúp kẻ phản nghịch. Cho nên Nghi Dân mới tiếm đoạt được ngôi báu, mà các quan văn võ phải nuốt hận ngậm đau, trăm họ bốn phương như mất cha mất mẹ. | ” |
Lê Nghi Dân bị cáo buộc là tin dùng gian nịnh, giết hại bề tôi cũ, thay đổi pháp chế, không được lòng dân và các đại thần, văn võ. Một nhóm các trọng thần là Lê Ê, Lê Thụ, Đỗ Bí, Lê Ngang muốn binh biến lật đổ vua Lê Nghi Dân nhưng việc bị bại lộ, tất cả đều bị giết
Diễn biến > Lật đổ Nghi Dân

Xem thêm: Lê Lăng và Nguyễn Xí
Sau vụ đảo chính không thành của Lê Ê, Nhập nội kiểm hiệu Á thượng hầu là Lê Lăng bàn mưu với Thái bảo Nguyễn Xí và Xa kỵ tổng tri Lê Niệm, Á hầu Lê Nhân Thuận, Quan phục hầu Trịnh Văn Thái, Điện tiền ty đô chỉ huy Nguyễn Đức Trung lật đổ Nghi Dân lần nữa. Ngày 6 tháng 6 âm lịch năm 1460, Lê Lăng, Nguyễn Xí phát động binh biến, chém bầy tôi thân cận của Nghi Dân là Phạm Đồn, Phan Ban ở nghị sự đường, nắm lấy cấm binh, đóng chặt cửa thành, sai Lê Ninh Thuận bắt vây cánh của vua Thiên Hưng hơn 100 người. Sau đó các đại thần giáng Nghi Dân làm Lệ Đức hầu. Lê Lăng cầm giải lụa đến chỗ Lệ Đức hầu bắt phải tự thắt cổ chết.
Hệ quả > Lê Thánh Tông lên ngôi

Các đại thần bàn việc lập vua mới, lựa chọn giữa hai hoàng tử Cung vương Lê Khắc Xương và Gia vương Lê Tư Thành. Lê Lăng bàn rằng nên lập Khắc Xương, trong khi Nguyễn Xí bàn nên lập Tư Thành. Tuy nhiên khi mọi người đến rước, Cung vương Khắc Xương một mực từ chối không nhận ngôi vua. Các đại thần quyết định lập Gia vương Tư Thành. Hoàng tử Tư Thành được lên ngôi, tức là vua Lê Thánh Tông.
Ngày 8 tháng 6, Gia vương Lê Tư Thành lên ngôi ở điện Tường Quang, tức vua Lê Thánh Tông, đổi niên hiệu là Quang Thuận, ban lệnh đại xá
Với những người thực hiện đảo chính Lê Nghi Dân thành công để đưa Lê Thánh Tông lên ngôi như Nguyễn Xí, Đinh Liệt, Lê Niệm,... đều được phong thưởng. Nhưng với những người tham gia vụ đảo chính Nghi Dân trước đó bị thất bại và bị Nghi Dân giết như Lê Ê, Lê Thụ, Đỗ Bí, Lê Ngang, khi Nguyễn Xí đề nghị truy phong tiết liệt cho họ thì Lê Thánh Tông không chấp thuận, ngược lại còn coi việc họ binh biến thất bại như tội thần:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Đã xem hết tờ tâu, trong ấy có xin cho bọn Lê Ê, Lê Thụ, Đỗ Bí, Lê Ngang theo như lệ công thần đã mất, nhưng câu ấy còn có thể bẻ lại được, là vì khoảng năm Diên Ninh, Đỗ Bí, Lê Ê ở chức cao nhất vào hàng tể thần; Lê Ngang, Lê Thụ tay cầm cấm quân, giữ việc an nguy, đáng lẽ phải dẹp yên giặc loạn, chuyển nguy thành an mới phải, thế mà chỉ biết sắp gà vào trong nồi mà để cá kình lọt ra ngoài lưới. Đến sau mưu việc không kín, đến nỗi phải phơi thây ở bên đường. Đó lại thêm một tội khác trong các tội của bọn Bí, Ngang, có khác gì tội giết vua của Triệu Thuẫn ngày xưa, sau được để cùng với những công thần đã mất? | ” |
Hệ quả > Cái chết của Lê Lăng

Lê Thánh Tông lên ngôi, xét công phò lập của các đại thần, Lê Lăng được phong làm Thái úy. Sau đó có người nói với Thánh Tông việc chủ ý trước đây của Lê Lăng muốn lập Cung vương Khắc Xương. Vì vậy Thánh Tông cảm thấy ghét và có ý muốn hại Lê Lăng. Lê Lăng nắm quyền phụ chính trong triều, tính tình cứng cỏi càng khiến Thánh Tông e ngại, nói với các cận thần: Ta thấy Thái uý trong lòng thường sợ sệt. Lê Thánh Tông muốn nhân đó để lập thành tội trạng, kết án ông nhưng trong triều đình nhiều người không phục và không tán thành.
Tháng 8 năm 1462, Thánh Tông bèn tự tay viết tờ chiếu, ra lệnh cho Thái bảo Nguyễn Lỗi và một số người cùng cánh làm ra tờ tội trạng, tố cáo Lê Lăng với Đỗ Công Thích ngầm mưu làm phản, lại tố cáo cả một đại thần tham gia binh biến lật đổ Nghi Dân khác là Lê Nhân Thuận lập bè đảng che mắt vua. Thánh Tông căn cứ vào tờ tố cáo đó kết án xử tử Lê Lăng và những người bị tố cáo khác. Lê Lăng bị xử tử, gia sản bị tịch thu. Mọi người trong triều đều cho là ông bị oan nhưng không ai dám nói ra. Sau nhiều năm, Lê Lăng không được minh oan hay đại xá như các đại thần bị hại đời trước như Phạm Văn Xảo, Trần Nguyên Hãn, Nguyễn Trãi, Lê Sát, Lê Ngân, Trịnh Khả. Theo Đại Việt thông sử, cho đến cuối thời Hậu Lê, cháu xa đời của Lê Lăng là Lê Diễn vẫn chỉ đang "đợi duyệt để lục dụng".
Một số cựu thần của Nghi Dân cũng bị Lê Thánh Tông nghi kỵ và dần phế bỏ: Hoàng Thanh chết năm 1463 nhưng không được truy tặng vinh dự, Lương Như Hộc bị bắt giam vào năm 1467 với cớ là tiến cử người không có tài., Nguyễn Nghiêu Tư bị đổ oan tội loạn luân (thông dâm với mẹ vợ), bị ô danh và không còn ghi chép gì sau khi Thánh Tông lên ngôi, Nguyễn Như Đổ năm 1470 tham gia phạt Chiêm không rõ lý do gì bị khiển trách giáng chức, Trần Phong nhiều lần bị nghi kỵ và bị xử chém năm 1485,...
Hệ quả > Thánh Tông bức tử anh

Lê Thánh Tông sau đó còn vì lời gièm pha và e ngại giẫm vào vết xe đổ của Lê Nghi Dân nên luôn nghi kỵ, xa lánh Cung vương Lê Khắc Xương. Sau khi giết Lê Lăng vào năm 1462, thì đến năm 1467, lấy cớ là có người tố cáo Cung vương mưu phản. Lê Thánh Tông lập tức cho người bắt giam. Cung vương Lê Khắc Xương uất ức, lo nghĩ, chết trong tù. Việc Lê Thánh Tông bức tử anh trai Lê Khắc Xương, người đã từ chối cơ hội làm vua để nhường cho mình được nhiều người nhận định rằng là lấy oán báo ơn.
Năm 1479, Lê Thánh Tông đã ban chiếu minh oan cho quan Nhập nội hành khiển Nguyễn Trãi và Gián quan Ngự sử Bùi Cầm Hổ (vì vụ án Lệ Chi Viên). Trong chiếu có đoạn:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Ngự sử công Bùi Cầm Hổ thực là Đại thần trung liệt đã đùm bọc và nuôi dạy Tiên đế ta từ thuở ấu thơ. Nay được đèn trời soi tỏ đức hạnh của người sáng như sao Khuê. Từ nay huynh Vương được đặc ân mang họ Bùi để mãi mãi tỏ rõ lòng ân quốc tính của Tiên Đế đối với dòng dõi người oan khuất. | ” |
Lấy cớ đó, con trai của Lê Khắc Xương là Lê Chân (tức Lê Thủ Chân) được ban "đặc ân" cho theo họ Bùi bên ngoại (mẹ của Khắc Xương là Bùi quý nhân, con gái Bùi Cầm Hổ).
Về sau, một người cháu của Lê Khắc Xương là Lê Lộc được khôi phục quốc tính, phong tước Tĩnh Tu công. Lê Lộc có hai người con trai là Lê Bảng và Lê Do. Tháng 9 năm 1518, nhân biến loạn dưới triều Lê Chiêu Tông (cháu nội của Lê Thánh Tông), Vĩnh Hưng hầu Trịnh Tuy cùng văn thần Nguyễn Sư lập Lê Bảng làm vua, đặt niên hiệu Đại Đức. Đến tháng 3 năm 1519, Trịnh Tuy phế truất Lê Bảng và lập Lê Do lên làm vua, đổi niên hiệu là Thiên Hiến. Triều đình Lê Bảng, Lê Do làm hành diện ở xã Do Nha, huyện Từ Liêm, dụ được các tướng Nguyễn Kính, Nguyễn Áng theo chống lại triều đình Lê Chiêu Tông. Tháng 7 năm 1519, tướng Mạc Đăng Dung vây huyện Từ Liêm, bắt được Lê Do và Nguyễn Sư, giải về giết chết.
Con cháu của Lê Chân là Bùi Hoằng và Bùi Văn Khuê làm quan cho nhà Mạc, tiếp tục chống lại triều đình Hậu Lê. Bùi Hoằng có công ổn định tình hình ngoại giao, được ban tước An Thủy bá, truy tôn chữ "Thủ" cho hai vị tổ (Lê Chân được truy tôn thành Lê Thủ Chân). Bùi Văn Khuê làm tướng thủy quân nhà Mạc, lập nhiều chiến công chống Lê. Sau vì vua Mạc Mậu Hợp thấy vợ của Văn Khuê là Nguyễn Thị Niên có sắc đẹp, ngầm mưu dụ giết để cướp vợ, Bùi Văn Khuê mới bỏ Mạc theo Lê. Cuối cùng Bùi Văn Khuê lại theo về nhà Mạc, bị chết dưới tay Phan Ngạn.
Nhận định

Lê Thánh Tông được xem là vị vua vĩ đại nhất trong lịch sử Việt Nam, dưới sự cai trị của ông, nhà Hậu Lê đã đạt tới những đỉnh cao của sự phát triển quốc gia. Tuy nhiên, việc hà khắc với vua anh Lê Nghi Dân và bức tử anh trai Lê Khắc Xương cùng công thần Lê Lăng vẫn được xem là vết nhơ trong sự nghiệp của ông. Đại Việt sử ký toàn thư nhận xét:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Nhưng công trình thổ mộc vượt quá quy mô xưa, tình nghĩa anh em thiếu hẳn lòng nhân ái. Đó là chỗ kém vậy. | ” |
Theo một số học giả, cuộc chính biến Thiên Hưng là hệ quả của cuộc khủng hoảng chính trị trong 30 năm đầu triều Lê. Trong thời gian này, rất nhiều các vị công thần có đóng góp trong cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc chống quân Minh đã bị giết hại. Triều đình nhà Lê dưới thời Lê Thánh Tông dần đi vào ổn định và có sự phát triển rực rỡ. Tuy nhiên, năm 1497, Lê Thánh Tông trong lúc mắc bệnh nặng đã bị Trường Lạc hoàng hậu (con gái của đại thần Nguyễn Đức Trung tham gia cuộc đảo chính năm 1460) ngầm hạ độc khiến bệnh nặng thêm rồi mất. Vị vua kế nhiệm Lê Hiến Tông cũng chết vì ham nữ sắc sau 7 năm cai trị. Kế nhiệm Lê Hiến Tông là Lê Túc Tông, chết bệnh sau chưa đầy một năm lên ngôi vua, dẫn tới cuộc khủng hoảng của nhà Lê khi mà Lê Thánh Tông chết chưa tới mười năm.
Chú thích

1 2 3  Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XI
1 2  Đại Việt thông sử, Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 1993, trang 278
↑  Phan Duy Kha, Lã Duy Lan, Đinh Công Vĩ, sách đã dẫn, tr 1082
1 2  Phan Duy Kha, Lã Duy Lan, Đinh Công Vĩ, sách đã dẫn, tr 1084
↑  Phạm Duy Kha, Lã Duy Lan, Đinh Công Vĩ, sách đã dẫn, tr. 1083
1 2 3 4 5 6 7 8  Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XI
↑  Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế. Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, trang 118
↑  Ở đây dùng để chỉ Lê Nhân Tông
1 2 3 4 5 6 7  “Đại Việt Sử ký toàn thư, Quyển XII”. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 12 năm 2015. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2015.
↑  Tức Lê Lăng
1 2  Lê Quý Đôn (1978), Đại Việt Thông sử, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, tr 177
↑  Các đại thần này bị hại từ năm 1429 đến 1451, tất cả đều trước khi Thánh Tông lên ngôi. Người đại xá cho các vị này là Lê Nhân Tông, năm 1453.
↑  Lê Quý Đôn (1978), Đại Việt Thông sử, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, tr 177. Đó là tính đến thời điểm Lê Quý Đôn soạn Đại Việt thông sử thời Trịnh Sâm, sau thời Lê Lăng hơn 300 năm
↑  Quốc Sử Quán Triều Nguyễn (1998). “Chính biên quyển 19”.  Trong Viện Sử Học (biên tập). Khâm định Việt sử Thông giám cương mục. Nhà xuất bản Giáo dục. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2008.[liên kết hỏng]
↑  Quốc Sử Quán Triều Nguyễn (1998). “Chính biên quyển 21”.  Trong Viện Sử Học (biên tập). Khâm định Việt sử Thông giám cương mục. Nhà xuất bản Giáo dục. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2008.[liên kết hỏng]
↑  Luật pháp thời Lê Thánh Tông thì những ai phạm phải tội "Thập ác" đều bị xử tử.
1 2 3  Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XIII
1 2 3 4  Đinh Công Vĩ (2005), sđd. Trang 128-132.
↑  Gia phả là một phần của chính sử
↑  “Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XV”. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 6 năm 2002. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2015.
↑  Việt Nam sử lược/Quyển I/Phần III/Chương XV
↑  Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XVIII
| x t sNhà Lê sơ |
| --- | --- |
Quân chủ: Thái Tổ •  Thái Tông* •  Nhân Tông* •  Lệ Đức hầu* •  Thánh Tông •  Hiến Tông •  Túc Tông •  Uy Mục* •  Tương Dực* •  Quang Trị * •  Chiêu Tông* •  Bảng •  Do* •  Cung Hoàng* [* là vua bị giết]
Sự kiện: Khởi nghĩa Lam Sơn •  Vụ án Lệ Chi viên •  Chính biến Thiên Hưng •  Chinh phạt Lan Xang •  Chiến tranh Việt – Chiêm (1471) •  Nhà Lê sơ sụp đổ
Các lĩnh vực:  Chính trị  •  Hành chính  •  Quan chế  •  Quân sự  •  Văn học  •  Nghệ thuật  •  Khoa học  •  Kinh tế (Thương mại  •  Nông nghiệp  •  Thủ công nghiệp  •  Tiền tệ)  •  Giáo dục  •  Tôn giáo  •  Ngoại giao
Bài viết liên quan: Vấn đề biên giới Việt-Trung  •  Văn hóa Lê-Mạc 
 Hồng Bàng  An Dương Vương  Triệu  Tự chủ  Đinh  Tiền Lê  Lý  Trần  Hồ  Lê sơ  Lê trung hưng  Mạc  Tây Sơn  Nguyễn
Rewrite
Tổng quan > Thiết lập

Phần chính trong cốt truyện của Rewrite diễn ra tại thành phố hư cấu Kazamatsuri ở Nhật Bản. Nhờ đẩy mạnh chính sách trồng cây và gây rừng mà cả thành phố biến thành một thiên đường xanh mát với thảm thực vật trải dài. Nam chính Tennouji Kotarou và những bạn bè của anh cùng sinh hoạt trong Câu lạc bộ Nghiên cứu Những điều huyền bí của một trường cao trung ở Kazamatsuri, và các nhân vật dành nhiều thời gian bên nhau trong phòng câu lạc bộ. Bên ngoài ngôi trường, những địa điểm thường xuyên xuất hiện là khu rừng bao quanh Kazamatsuri và nhà của Kotarou. Trong câu chuyện, Kotarou bắt gặp một không gian khác của Kazamatsuri, tại đây vạn vật mang vẻ cô tịch và bầu trời có màu xám tro. Có rất nhiều lối vào không gian này rải rác khắp thành phố. Đó là một thế giới bí mật do Gaia dựng nên, một môi trường bền vững tồn tại để hỗ trợ sự sống. Khi câu chuyện diễn ra trên Mặt Trăng, có một ngọn đồi ngập tràn hoa cúc trắng thể hiện rõ nét một Kazamatsuri bị tàn phá giữa màn đêm vô tận. Ngọn đồi này xuất hiện lại trên Trái Đất trong khu rừng Kazamatsuri.
Tại Kazamatsuri đang diễn ra một cuộc chiến tranh ngầm được xúc tiến bởi hai thế lực chính: Gaia và Guardian. Gaia, một tổ chức nằm dưới sự bảo trợ của hội bảo vệ môi trường Martel, trong đó phần lớn là những người mang tư tưởng đoạn diệt và chán ghét nhân loại có khả năng lập khế ước với sứ ma, được triệu hồi nhờ tích tụ sinh lực (hay năng lượng sống) của những triệu hồi sư. Bản thân Martel từng là nhà thờ nuôi dưỡng một nhóm thánh nữ gồm những cô gái mắc chứng khuyết tật phát triển, được đào tạo để có thể cùng xướng lên bài ca tận thế nhằm đưa Trái Đất đến hồi diệt vong. Guardian chống lại sự tàn phá của sứ ma, họ có một lực lượng gần như đều là con người sở hữu những quyền năng đặc biệt. Gaia và Guardian đặt chân đến Kazamatsuri để truy bắt một sứ ma của Trái Đất tên là Kagari, có hình dạng như một thiếu nữ đang ở lứa tuổi cao trung. Kagari, nhân vật nữ chính chủ chốt của Rewrite, có khả năng khởi động một tiến trình tái tiến hóa theo chu kỳ, nhằm tái tạo lại nền văn minh nhân loại. Tuy nhiên, tiến trình này chỉ có thể hoàn tất nhờ sử dụng năng lượng Trái Đất, và vào thời điểm mà các sự kiện trong Rewrite xảy ra, không có đủ năng lượng hiện hữu để có thể khởi động thêm một tiến trình tái tiến hóa nào khác. Gaia muốn thao túng Kagari để đảm bảo rằng nhân loại sẽ bị hủy diệt, nhưng Guardian quyết tâm tìm ra Kagari để giết chết cô, với hy vọng sự sống trên hành tinh này sẽ được tiếp diễn.
Chuyển thể > Radio trên internet

Một chương trình phát thanh internet quảng bá Rewrite gọi là Radio Rewrite: Gekkan Tera Kazamatsuri Gakuin Shikyoku (ラジオRewrite 月刊テラ・風祭学院支局, Radio Rewrite: Gekkan Tera Kazamatsuri Gakuin Shikyoku? tạm dịch: Radio Rewrite: Nguyệt san Terra - Chi hội Học viện Kazamatsuri) đã phát sóng 70 buổi từ ngày 27 tháng 5 năm 2011 đến 28 tháng 9 năm 2012. Chương trình được phát trực tuyến vào thứ Sáu hàng tuần, do hai đài phát thanh Internet Nhật Bản là Hibiki và Onsen phối hợp sản xuất. Bộ đôi dẫn chương trình Morita Masakazu và Saitō Chiwa cũng là các diễn viên lồng tiếng cho Tennouji Kotarou và Kanbe Kotori trong trò chơi. Bảy đĩa CD biên tập toàn bộ 70 buổi phát sóng được ra mắt từ ngày 30 tháng 9 năm 2011 đến 28 tháng 8 năm 2013.
Để quảng bá cho chuyển thể anime của Rewrite, một chương trình phát thanh internet mới lấy nhan đề TV Anime Rewrite Radio: Gekkan Tera Kazamatsuri Gakuin Shikyoku (テレビアニメ「Rewrite」ラジオ 月刊テラ・風祭学院支局, TV Anime Rewrite Radio: Gekkan Tera Kazamatsuri Gakuin Shikyoku? tạm dịch: Anime truyền hình Radio Rewrite: Nguyệt san Terra - Chi hội Học viện Kazamatsuri) đã tiếp sóng từ ngày 3 tháng 7 năm 2016 đến ngày 19 tháng 6 năm 2017 với tổng cộng 31 buổi, cũng do Morita và Saitō dẫn dắt. Chương trình được phát trực tuyến trước vào tối Chủ Nhật hàng tuần trên nền tảng trực tiếp của Niconico, và phát chính thức vào thứ Hai bởi hai đài phát thanh Internet Hibiki và Onsen. Một CD thu âm đặc biệt ra mắt lần đầu vào ngày 12 tháng 8 năm 2016 trong sự kiện Comiket 90 và bán chính thức vào ngày 28 tháng 9 cùng năm. Hai đĩa CD biên tập toàn bộ 31 buổi phát sóng đã phát hành vào các ngày 25 tháng 1 và 11 tháng 8 năm 2017.
Chuyển thể > Anime

Bài chi tiết: Danh sách tập phim Rewrite
Một chuyển thể anime truyền hình dài 24 tập do Tanaka Motoki (nghệ danh "Tensho") đạo diễn và hãng phim 8bit thực hiện. 13 tập phim đầu tiên phát sóng từ ngày 2 tháng 7 đến 24 tháng 9 năm 2016. Do sự đồ sộ về mặt tổng thể của tác phẩm và khó khăn trong việc tổng hòa đầy đủ các phần riêng lẽ vốn khác biệt lẫn nhau trong cốt truyện, những nhà chế tác đã xây dựng kịch bản các tập phim này theo một hướng đi mới, được giới thiệu như "mạch truyện thứ sáu" chưa từng được kể trong nguyên tác. 11 tập tiếp theo tiếp sóng từ ngày 14 tháng 1 đến 25 tháng 3 năm 2017, với kịch bản được chuyển thể từ hai phần Moon và Terra trong visual novel.
Anime được chiếu trên các kênh Tokyo MX, Gunma TV, Tochigi TV, MBS TV và BS11 cùng một số hạ tầng web khác. Bộ phim cũng được streaming trên Crunchyroll và Daisuki với phụ đề tiếng Anh, trên nền tảng video theo yêu cầu Akiba Pass với phụ đề tiếng Đức dưới sự cấp phép của Peppermint Anime, và trên Wakanim với phụ đề tiếng Pháp. Kịch bản phim do Aoshima Takashi, Takahashi Tatsuya và Ikami Takayo phụ trách với sự hợp tác của Tanaka Romeo và Kai trong quá trình biên kịch. Thiết kế nhân vật dùng trong anime do Nonaka Masayuki thể hiện dựa trên những minh họa nguyên tác của Hinoue Itaru. Tập phim đầu tiên là tập đặc biệt có thời lượng phát sóng 1 giờ, được trình chiếu trước ngày lên sóng chính thức khoảng một tuần trong một sự kiện chào mừng đặc biệt. Xê-ri được phát hành thành 13 đĩa DVD và Blu-ray biên soạn từ ngày 28 tháng 9 năm 2016 đến 27 tháng 9 năm 2017 bởi Aniplex. Crunchyroll thông báo đã cấp phép phân phối phim tại thị trường Bắc Mỹ.
Ca khúc đầu phim thứ nhất là "Philosophyz (TV animation ver.)" và ca khúc kết phim thứ nhất là "Sasayaka na Hajimari (TV animation ver.)" (ささやかなはじまり, "Sasayaka na Hajimari (TV animation ver.)"?), đều do Mizutani Runa của NanosizeMir trình bày. Hai nhạc phẩm này là các bản remix của hai ca khúc chủ đề trong visual novel Rewrite và Rewrite Harvest festa! nguyên tác. Ca khúc đầu phim thứ hai là "End of the World" của Kumaki Anri và ca khúc kết phim thứ hai là "Word of Dawn" của Tada Aoi. "Tabi" (旅, "Tabi"?), một sáng tác không lời từ Maeda Jun, được sử dụng làm nhạc đầu phim trong các tập 15 và 16. Ca khúc đầu phim thứ ba là "Last Desire" do Kurosaki Maon thể hiện và ca khúc kết phim thứ ba là "Instincts" của Mizutani. Tập phim cuối cùng đã chọn "CANOE" của Tada, vốn là nhạc phẩm kết thúc trò chơi nguyên tác, làm ca khúc khép lại xê-ri. Toàn bộ phần nhạc nền và nhạc phẩm khác dùng trong anime được lấy nguyên mẫu từ hai album Rewrite Original SoundTrack và Feast.
Đón nhận

Trong năm 2011, Rewrite đã năm lần lọt vào tốp mười PC game đặt mua trước nhiều nhất toàn Nhật Bản. Trò chơi xếp hạng Chín trong tháng 1, hạng Tư trong tháng 2, hạng Ba trong tháng 3, và hai lần đứng đầu bảng trong tháng 4 và tháng 5. Rewrite trở thành PC game bán chạy nhất Nhật Bản vào thời điểm trò chơi ra mắt, tháng 6 năm 2011. Rewrite cũng đã hai lần nằm trong tốp 50 PC game có doanh số cao nhất Nhật Bản, xếp hạng #14 trong tháng 7 và hạng #29 trong tháng 8 năm 2011. Theo thông tin bán hàng công khai được đăng tải trên Gamasutra, lấy từ trang mua sắm trực tuyến Amazon Nhật Bản, Rewrite là PC game bán chạy nhất ngay trong ngày đầu tiên phát hành. Rewrite ra mắt như một sản phẩm bán tốt hàng đầu của Getchu.com, nhà phân phối chính yếu của các visual novel và sản phẩm anime nội địa, trong suốt tháng đầu phát hành, và rơi xuống hạng #30 trong tháng 7. Tác phẩm cũng là trò chơi bán chạy thứ tám trong nửa đầu năm 2011, và thứ 11 đến cuối năm. Năm 2012, Rewrite Harvest festa! ba lần nằm trong tốp 10 PC game đặt mua trước nhiều nhất toàn Nhật Bản. Trò chơi xếp hạng Sáu trong tháng 4, hạng Ba trong tháng 5, và hạng Nhất trong tháng 6. Harvest festa! đứng đầu bảng thành tích PC game cấp quốc gia phát hành trong tháng 7 năm 2012. Tuy nhiên đĩa BD đầu tiên của phiên bản anime Rewrite chỉ bán được 1.819 đơn vị trong tuần đầu phát hành, thấp nhất trong lịch sử anime chuyển thể từ các tác phẩm của Key.
Vào ngày tác phẩm ra mắt, hai nhà bán lẻ trò chơi điện tử ở Akihabara đã mở cửa sớm hai tiếng để bán Rewrite trước thời điểm phát hành chính thức. Trụ sở chính của Gamers đã chào đón một hàng dài 200 khách hàng từ 7 giờ sáng. Cửa hàng Sofmap Amusement mở cửa lúc 9 giờ sáng và trưng dụng hai dãy lầu của tòa nhà tám tầng để bán Rewrite: lầu năm được dùng để bán đại trà và nhận đặt mua trò chơi, còn lầu tám chỉ dành cho những ai đã đặt hàng trực tuyến Rewrite qua họ từ trước. Đến tháng 10 năm 2011, cả hai ấn bản giới hạn và thông thường của Rewrite được ghi nhận đã bán thành công hơn 110.000 bản. Phiên bản PSP năm 2014 ngay trong tuần đầu phát hành đã bán được 3.136 bản, trong khi thành tích tương ứng đối với phiên bản PS Vita là 4.246 bản. Key đã tổ chức một cuộc khảo sát nhân vật được yêu thích nhất từ ngày 15 đến 31 tháng 12 năm 2011 cho toàn bộ nhân vật đã xuất hiện trong tác phẩm, kể cả những cá thể thứ yếu nhất (như sứ ma). Mỗi vị trí trong tốp 3 nhân vật được yêu thích nhất sẽ nhận một hình nền vi tính tải về miễn phí, riêng hình nền cho nhân vật được yêu thích nhất được Hinoue Itaru minh họa mới hoàn toàn. Mỗi cá nhân tham gia khảo sát chỉ có thể bỏ phiếu một lần mỗi ngày cho ba nhân vật. Mặc dù Shizuru đứng đầu bảng trong thời gian đầu, Akane dần rút ngắn khoảng cách trong những ngày cuối. Và ngôi vị quán quân đã thuộc về Akane với 18.042 lượt bình chọn, đứng thứ hai là Shizuru với 16.839 phiếu và thứ ba là Lucia với 15.047 phiếu.
Đón nhận > Di sản

Một ứng dụng trò chơi thiết bị di động chạy trên hệ điều hành iOS và Android gọi là Key Collection, sản xuất bởi Index Corporation và phân phối qua Mobage, đã ra mắt trong tháng 9 năm 2013. Người chơi đặt mục tiêu thu thập các thẻ bài hiếm biểu thị nhân vật từ nhiều visual novel do Key phát triển bao gồm Rewrite, bằng cách hoàn thành nhiệm vụ trong những minigame khác nhau, và lập thành một đội. Người chơi sẽ phải huấn luyện để tăng thông số cho đội hình của mình và thậm chí có thể thách đấu với những người chơi khác.
Một trò chơi xã hội thể loại nhập vai trên điện thoại di động dành cho iOS và Android mang tựa Rewrite IgnisMemoria, sản xuất bởi Team Aeca của Visual Art's, đã ra mắt ngày 6 tháng 2 năm 2017. Trò chơi có một kịch bản hoàn toàn mới với hơn 50 mạch truyện cùng một hệ thống đối kháng theo lượt. Đội hình chiến đấu gồm ba trong số sáu nhân vật chính, tùy theo ý muốn của người chơi. Sức mạnh của nhân vật được tăng cường nhờ những thẻ bài thu thập qua một hệ thống gacha ngẫu nhiên. Người chơi có thể tự do tùy biến phòng sinh hoạt của Câu lạc bộ Nghiên cứu Những điều huyền bí và khu rừng của Kotori, nơi các nhân vật hiện diện, như một căn cứ. Ca khúc chủ đề của trò chơi là "Ignis Memory" do Kurosaki Maon thể hiện. Trò chơi chấm dứt dịch vụ vào ngày 31 tháng 12 năm 2017.
Phần đầu tiên của một visual novel trên Windows, lấy nhan đề Okaken Katsudō Kiroku Gaiden (オカ研活動記録外伝, Okaken Katsudō Kiroku Gaiden? tạm dịch: Bên lề nhật ký hoạt động của Câu lạc bộ Huyền bí), phát hành kèm trong hộp đĩa DVD và Blu-ray biên soạn thứ tư của bộ anime Rewrite vào ngày 21 tháng 12 năm 2016. Phần thứ hai cũng là phần cuối của visual novel này phát hành kèm trong hộp đĩa DVD và Blu-ray biên soạn thứ tám vào ngày 26 tháng 4 năm 2017. Một visual novel trên Windows khác, đóng vai trò như cái kết sau cùng của tác phẩm, lấy nhan đề Cradles Tale, phát hành kèm trong hộp đĩa DVD và Blu-ray biên soạn thứ 13 vào ngày 27 tháng 9 năm 2017. Okaken Katsudō Kiroku Gaiden do Ryukishi07 viết kịch bản, còn Cradles Tale viết bởi Tanaka Romeo; cả hai trò chơi đều được Visual Art's sản xuất.