stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh
Cơ cấu tổ chức Trường > Các trụ sở đào tạo hiện nay

Trụ sở chính: 12 Nguyễn Văn Bảo, phường 04, quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh.  Diện tích sử dụng là 19.540m2 (gần 2ha)
Cơ sở Phạm Văn Chiêu: 20 Đường 53 Phạm Văn Chiêu, phường 14, quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh.
Cơ sở Nguyễn Văn Dung: số 10 Nguyễn Văn Dung, phường 6, quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh.
Phân hiệu Quảng Ngãi: 938 Quang Trung, phường Chánh Lộ, thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi ;
Phân hiệu Thanh Hóa: Phố Quang Trung, phường Quảng Tâm, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
Sinh viên & cựu sinh viên nổi tiếng

Đoàn Thiên Ân - Hoa hậu Hòa bình Việt Nam 2022, Top 20 Hoa hậu Hòa bình Quốc tế 2022.
Chú thích

↑  “Đại học đầu tiên thuộc Bộ Công Thương đạt chuẩn kiểm định chất lượng khu vực AUN-QA”.
↑  Lịch sử hình thành và phát triển nhà trường
↑  Công văn số 6224 GD/TT/2D Đổng Lý Văn phòng Bộ Giáo dục, cho phép Linh mục Geronimo Lê Hướng được mở thêm bậc Trung học Đệ nhất và Đệ nhị cấp phổ thông (Việt Nam) tại Tư thục Trung học Kỹ thuật Don Bosco, Saigon, ngày 24 tháng 8 năm 1967, Đổng Lý Văn phòng Bộ Giáo dục, Huỳnh Ngọc Anh (đã ký)
↑  Quyết định số 48/GD/KTHV/QĐ. Trần Lưu Cung và Lê Đình Toán (đã ký). Ngày 31 và ngày 2 tháng 1 năm 1970, số 0086/KTNV/T.TH/M.
↑  Quyết định tiếp nhận Trường Kỹ thuật Don Bosco. TM/Tổng cục trưởng, Tổng cục phó Lê Thành Phụng (đã ký). Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 14/01/1977. Công văn số 032/LĐTL-ĐT.
1 2 3 4  Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trường Đại học Công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh, ngày 1/2005/QĐ-BCN, số công báo: từ số 25 đến số 26, trình trạng văn bản còn hiệu lực - Thứ trưởng Nguyễn Xuân Thúy (đã ký).
↑  “Thông báo về việc chuyển sinh viên từ Cơ sở Biên Hòa về Cơ sở chính”. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 11 năm 2018. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2018.
↑  Quyết định số 534 KT/CT. Chủ tịch nước Lê Đức Anh (đã ký). Hà Nội, ngày 29 tháng 8 năm 1995 (Đã ghi sổ 26).
↑  Quyết định số 168 KT/CT. Chủ tịch nước Trần Đức Lương (đã ký). Hà Nội, ngày 16 tháng 3 năm 2001 (Đã ghi sổ 1).
↑  Quyết định số 123 QĐ/CTN. Chủ tịch nước Trần Đức Lương (đã ký). Hà Nội, ngày 5 tháng 2 năm 2005 (Vào sổ vàng số 1).
↑  “Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh đón nhận Chứng chỉ chất lượng quốc tế ISO 9001:2000 của Tổ chức TUV Rheinland tại Việt Nam”. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2013.
↑  Diễn văn khai mạc đại hội đại biểu Đảng bộ lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2010-2015 Lưu trữ 2013-07-02 tại Wayback Machine, Thành phố Quảng Ngãi.
Lối dẫn ra bãi đậu xe mà biểu trưng IUH, viết tắt tiếng Anh của trường.
Cyperus lupulinus

| Cyperus lupulinus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Cyperus
Loài (species): C. lupulinus
Danh pháp hai phần
Cyperus lupulinus (Spreng.) Marcks 
Danh pháp đồng nghĩa
 Scirpus lupulinus Spreng. 
Cyperus lupulinus là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được (Spreng.) Marcks mô tả khoa học đầu tiên năm 1974.
Chú thích

↑  The Plant List
↑  The Plant List (2010). “Cyperus lupulinus”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Tuyên bố chung

Thông cáo chung được ký giữa chính quyền Việt Nam Cộng hòa với Phật giáo sau biến cố Phật giáo, 1963.
Theo chỉ đạo của Tổng thống Ngô Đình Diệm, chính quyền đề nghị Ủy ban Liên Phái và Ủy ban Liên Bộ đàm phán để giải quyết những nguyện vọng của Phật giáo. Phái đoàn Ủy ban Liên Bộ do Phó Tổng thống Nguyễn Ngọc Thơ làm trưởng đoàn và phái đoàn Ủy ban Liên Phái do thiền sư Thiện Minh làm trưởng đoàn họp từ ngày 14/6/1963 đến 2 giờ sáng ngày 16/6/1963. Sau 30 giờ làm việc, hai phái đoàn ra bản Thông cáo chung với sự chấp thuận của Chủ tịch Tổng Hội Phật giáo Việt Nam thiền sư Tịnh Khiết và Tổng thống Ngô Đình Diệm.
Nội dung bản Thông cáo chung

Về quy định thể thức treo cờ quốc gia và cờ Phật giáo: được phép treo cờ Phật giáo nơi công cộng nhưng phải kèm theo cờ quốc gia. Khi treo hai cờ chung với nhau, cờ Phật giáo phải treo bên trái và bằng 2/3 cờ quốc gia. Trong chùa và tư gia được phép chỉ treo cờ Phật giáo.
Về dụ số 10: sẽ tách các tôn giáo ra khỏi dụ số 10. các tôn giáo sẽ được điều chỉnh bởi một đạo luật do Quốc hội thông qua cuối năm 1963 hoặc đầu năm 1964. Trong khi chờ đạo luật này ban hành, chính quyền sẽ không áp dụng khắt khe dụ số 10, ngược lại Phật giáo cũng tránh vi phạm pháp luật.
Về việc bắt bớ và giam giữ tín đồ Phật giáo: Chính phủ thành lập Ban điều tra để xem xét tất cả các đơn khiếu nại của Phật giáo. Những ai liên quan đến cuộc đấu tranh của Phật giáo sẽ được phóng thích. Chính phủ sẽ ban hành lệnh sửa sai để các cấp thực hiện.
Về tự do truyền đạo và hành giáo: những sinh hoạt tôn giáo thuần túy và thường xuyên không diễn ra nơi công cộng không cần xin phép, các sinh hoạt nơi công cộng phải xin phép. Tạo điều kiện thuận lợi cho Phật giáo xây cất chùa.
Về trách nhiệm và trợ giúp của chính phủ: các cán bộ có trách nhiệm trong sự kiện Phật đản ngày 8/5/1963 sẽ bị trừng phạt nghiêm khắc nếu thật sự họ có lỗi. Các gia đình nạn nhân ở Huế đã được chính phủ trợ giúp kịp thời và có thể được trợ giúp thêm.
Chú thích

↑  Nguyễn Lang 2000, trang 1062 - 1063
Lê Hùng Dũng

Đối với các định nghĩa khác, xem Lê Hùng Dũng (định hướng).
Lê Hùng Dũng (sinh ngày 11 tháng 1 năm 1954 tại xã Tấn Mỹ, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang - mất ngày 17 tháng 6 năm 2022 tại Thành phố Hồ Chí Minh) là chủ tịch của Liên đoàn Bóng đá Việt Nam khóa VII, Phó Chủ tịch VFF khóa VI (nhiệm kỳ 2009-2013) và quyền chủ tịch VFF từ tháng 12 năm 2013. Ngoài ra, ông giữ chức vụ Chủ tịch HĐQT EximBank từ năm 2010.
Quá trình hoạt động

Ông từng học và tốt nghiệp loại xuất sắc tại Trường Đại học Ngoại ngữ (nay là Trường Đại học Hà Nội), rồi ông đi du học qua bên Cộng hòa Séc và tốt nghiệp luôn cả Đại học Ngoại ngữ Praha. Sau khi về nước ông thi hệ văn bằng 2 Học viện Hành chính Quốc Gia với trình độ thạc sĩ sau khi ra trường và cả lớp bồi dưỡng nghiệp vụ của nhà trường. Từ năm 1986 đến năm 2003, ông Dũng làm Phó giám đốc nhà hàng Festival (Trung tâm Du lịch Thanh niên Việt Nam), Giám đốc trung tâm Du lịch Thanh niên Việt Nam, Chủ tịch công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Du lịch Thanh niên Việt Nam. Từ tháng 8 năm 2003 đến 2010, ông là Chủ tịch Hội đồng Thành viên công ty Vàng bạc Đá quý Sài Gòn SJC.
Chú thích

↑  “Vì sao tân chủ tịch VFF không mang họ cha”. Truy cập ngày 26 tháng 3 năm 2014.
↑  Trí, Dân. “Cựu Chủ tịch VFF Lê Hùng Dũng qua đời”. Báo điện tử Dân Trí. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2022.
↑  “Ông Lê Hùng Dũng trúng cử chủ tịch VFF”. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 26 tháng 3 năm 2014.
1 2  “Chân dung những chủ tịch ngân hàng tuổi Ngựa”. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 26 tháng 3 năm 2014.
Cyperus lucidus

| Cyperus lucidus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Cyperus
Loài (species): C. lucidus
Danh pháp hai phần
Cyperus lucidus R.Br. 
Cyperus lucidus là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được R.Br. mô tả khoa học đầu tiên năm 1810.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cyperus lucidus”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Lễ hội miếu Bà Chúa Xứ

Lễ hội miếu Bà Chúa Xứ còn gọi lễ Vía Bà là một lễ hội của người dân Nam bộ, nằm dưới Núi Sam. Thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang, hàng năm đã thu hút trên 2 triệu lượt khách hành hương
Thời gian

Tổ chức hàng năm bắt đầu tại miếu Bà Chúa Xứ từ đêm 23/4 đến 27/4 âm lịch.
Tổ chức

Đêm 23 tháng 4 làm lễ tắm và thay xiêm y cho tượng Bà. Nước tắm tượng là nước thơm, bộ y phục cũ của Bà được cắt nhỏ ra phân phát cho người dân hay khách trẩy hội và được coi như lá bùa hộ mệnh giúp cho người khỏe mạnh và trừ ma quỷ.Tuy nhiên,lễ tắm diễn ra một cách kín đáo và có chín người phụ nữ đồng trinh mới được phép tắm cho tượng Bà
Tiếp theo các lễ:
Lễ rước bốn bài vị từ lăng Thoại Ngọc Hầu về miếu Bà
Lễ Túc Yết được tổ chức vào lúc 24 giờ ngày 25 rạng ngày 26. Lễ được tiến hành theo trình tự: dâng hương, chúc tửu (rượu), hiến trà, đọc văn tế. Sau đó bài văn tế được hóa cùng với một ít giấy vàng bạc
Lễ Xây Chầu - Hát Bội do do một người sành nghi lễ và có uy tín làm tế tại miếu Bà thực hiện cùng đào kép hát bội cầu nguyện cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa
Lễ Chính Tế vào 4 giờ sáng ngày 26/4, lễ nghi được tiến hành giống lễ Túc Yết. Chiều ngày 27/4 bài vị Thoại Ngọc Hầu được đưa về lăng. Chương trình hát bội cũng chấm dứt, kết thúc lễ vía Bà.
Hội

Lễ Vía Bà hằng năm thu hút rất đông khách thập phương. Đến với lễ hội hội họ vừa được tham dự lễ hội dân gian phong phú để xin cầu tài cầu lộc.
Ngô Quang Hải

| Ngô Quang Hải> Thông tin cá nhân |
| --- | --- |
Sinh: 
Tên khai sinh: Ngô Vũ Quang Hải
Ngày sinh: 30 tháng 4, 1967 (57 tuổi)
Nơi sinh: Hải Phòng
Quê hương: Hải Phòng Nghệ An
 
Giới tính: nam
Quốc tịch:  Việt Nam
Nghề nghiệp: Đạo diễn Diễn viên
Gia đình: 
Vợ: Đỗ Hải Yến (cưới 2001⁠–⁠ld.2007) Diệp Hồng Đào (cưới 2013)
 

Sự nghiệp điện ảnh
Nghệ danh: Ngô Quang Hải
Vai trò: Đạo diễn Diễn viên Biên kịch Nhà sản xuất
Năm hoạt động: 1993 - nay
Đào tạo: Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội
Quản lý: Vimax Film
Vai diễn: Thế trong Người Mỹ trầm lặng
Tác phẩm: Chuyện của Pao
 
 
Website
Ngô Quang Hải trên IMDb
x • t • 
Ngô Quang Hải hay Ngô Vũ Quang Hải (sinh năm 1967 tại Hải Phòng) là nam diễn viên, đạo diễn điện ảnh người Việt Nam. Ông được biết đến khi sản xuất các phim Chuyện của Pao, Mùa hè lạnh, Chít và Pi, và với vai trò diễn viên qua các phim Xích lô, Người Mỹ trầm lặng, Hà Nội mùa đông năm 46.
Tiểu sử

Ngô Quang Hải sinh ngày 30 tháng 4 năm 1967 tại Hải Phòng, ông có quê ngoại ở Nghệ An và quê nội ở Hải Phòng. Dù yêu thích và có mục tiêu thi vào khoa Toán của trường Đại học Tổng hợp nhưng, Quang Hải lại theo đuổi điện ảnh.
Đời tư

Khi 20 tuổi bạn luôn suy nghĩ rằng không biết thiên hạ nghĩ gì về mình, còn lúc 40 tuổi người ta không còn quan tâm đến việc người khác nghĩ về mình như thế nào, đến 60 tuổi thì bạn nghĩ rằng không ai nghĩ gì về mình nữa. Còn điều người ta nhớ đến tôi chắc có lẽ là sự nhiệt tình trong cuộc sống.
Ngô Quang Hải,
Năm 2000, Ngô Quang Hải kết hôn với diễn viên Đỗ Hải Yến và vào tháng 11 làm lễ cưới năm 2003, sau 4 lần trì hoãn vì cả hai người đều bận tham gia các bộ phim. Hai người gặp nhau khi Yến vừa tốt nghiệp trường múa  và đã có thời gian 4 năm yêu nhau. Năm 2007, Quang Hải và Hải Yến khiến dư luận ầm ĩ khi bất ngờ tuyên bố ly hôn.
Sau Đỗ Hải Yến, Quang Hải có bạn gái mới là người mẫu Phương Mai, nhưng hai người không chính thức xác nhận về mối quan hệ của mình.
Tháng 6 năm 2013, Ngô Quang Hải kết hôn lần thứ hai với Diệp Hồng Đào, hai người quen biết nhau khi Hồng Đào là thí sinh dự thi Hoa hậu Việt Nam 2012, trước đấy cô từng giành được hai giải tại cuộc thu Hoa hậu Đồng bằng sông Cửu Long 2012. Quang Hải và Hồng Đào hiện tại có hai con trai sinh năm 2013 và 2016.
Tác phẩm

| Năm | Tưa đề | Đạo diễn | Vai diễn | Vai trò khác | Chú thích |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Con tàu bị đánh đắm | Hai Nhất |  |  |  |
| 1993 | Tạm biệt Sông Ba / Farewell To Song Ba |  |  |  |  |
| 1993 | Cỏ lau | Vương Đức |  |  |  |
| 1995 | Xích lô | Trần Anh Hùng | Dao |  |  |
| 1995 | Đông Dương | Régis Wargnier |  |  |  |
| 1995 | Bông sen vàng | Tony Bùi |  |  |  |
| 1997 | Hà Nội mùa đông năm 46 | Đặng Nhật Minh | Lâm |  |  |
| 1997 | Miền Nam xa xưa / Sud Lointain | Thierry Chabert | Denis |  |  |
| 2000 | Mùa hè chiều thẳng đứng | Trần Anh Hùng | Hải |  |  |
| 2002 | Vũ khúc con cò | Jonathan Foo, Nguyễn Phan Quang Bình | Văn |  |  |
| 2002 | Người Mỹ trầm lặng | Phillip Noyce | Thế |  |  |
| Năm | Tưa đề | Hình thức | Đạo diễn | Vai trò khác | Chú thích |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2006 | Chuyện của Pao | Điện ảnh | Có | Biên kịch |  |
| 2008 | Chít và Pi | Phim truyền hình |  | Nhà sản xuất |  |
| 2012 | Mùa hè lạnh | Điện ảnh | Có | Biên kịch |  |
| 2013 | HIT: Hoàng tử và Lọ lem | Điện ảnh | Có | Biên kịch |  |
| 2021 | Những chiến binh thầm lặng | Phim tài liệu | Có |  |  |
|  | Chuyện tình kể trong đêm mưa | Dự án |  | Biên kịch |  |
|  | Theo dấu hương tình | Dự án |  | Nhà sản xuất |  |
|  | Tam giác vàng | Dự án |  | Nhà sản xuất |  |
Robert H. Goddard

| Robert H>  Goddard |
| --- | --- |
Robert Hutchings Goddard (1882–1945)
Sinh: Robert Hutchings Goddard (1882-10-05)5 tháng 10, 1882 Worcester, Massachusetts
Mất: 10 tháng 8, 1945(1945-08-10) (62 tuổi) Baltimore, Maryland
Nguyên nhân mất: Ung thư vòm họng
Quốc tịch: Hoa Kỳ
Học vị: Viện Bách khoa Worcester Đại học Clark
Nghề nghiệp: Giáo sư, kỹ thuật không gian, nhà vật lý, nhà phát minh
Nổi tiếng vì: Tên lửa nhiên liệu lỏng đầu tiên
Phối ngẫu: Esther Christine Kisk (cưới 1924–1945) (1901-1982)
Con cái: Không có con cái
Cha mẹ: Fannie Louise Hoyt Nahum Danford Goddard
Giải thưởng: Congressional Gold Medal (1959) Langley Gold Medal (1960) Huân chương Daniel Guggenheim (1964)
Robert Hutchings Goddard (05 tháng 10 năm 1882 - ngày 10 tháng 8 năm 1945) là một kỹ sư, giáo sư, nhà vật lý, và nhà phát minh người Mỹ, được coi là người sáng tạo và xây dựng động cơ tên lửa nhiên liệu lỏng đầu tiên trên thế giới. Goddard phóng thành công tên lửa của mình vào ngày 16 tháng 3 năm 1926, mở ra kỷ nguyên của những chuyến bay vũ trụ và đổi mới. Ông và nhóm của mình đã phóng 34 tên lửa giữa năm 1926 và 1941, đạt độ cao đến 2,6 km (1,6 mi) và tốc độ nhanh đến 885 km/h (550 mph).
Các công trình của Goddard khi là cả một nhà lý thuyết lẫn một kỹ sư đã dự đoán nhiều sự phát triển sẽ khiến cho việc du hành không gian trở nên khả thi. Ông được gọi là người đàn ông đã mở ra kỉ nguyên vũ trụ. Hai trong số 214 sáng chế được cấp bằng của Goddard là tên lửa nhiều tầng (1914), và tên lửa nguyên liệu lỏng (1914) là các cột mốc quan trọng đối với việc bay vào không gian. Chuyên khảo năm 1919 của ông A Method of Reaching Extreme Altitudes được xem là các văn bản kinh điển về khoa học tên lửa thế kỷ 20. Goddard đã áp dụng thành công kiểm soát hai trục, con quay hồi chuyển và vector đẩy cho tên lửa, kiểm soát hiệu quả chuyến bay của họ.
Mặc dù công việc của ông trong lĩnh vực này mang tính cách mạng, Goddard nhận được rất ít sự hỗ trợ về mặt tài chính cũng như tinh thần cho việc nghiên cứu và phát triển các công trình của mình. Ông là một người nhút nhát và nghiên cứu tên lửa không được coi là một nghề đáng theo đuổi đối với một giáo sư vật lý. Báo chí và các nhà khoa học đã nhạo báng lý thuyết của ông về việc du hành vào vũ trụ. Vì vậy ông đã rất bảo vệ sự riêng tư và kín tiếng và công việc của mình. Ông cũng thích làm việc một mình vì di chứng của một căn bệnh lao.
Nhiều năm sau khi ông qua đời, vào buổi đầu của Thời đại Không gian, ông được công nhận là cha đẻ của ngành chế tạo tên lửa hiện đại cùng với Robert Esnault-Pelterie, Konstantin Tsiolkovsky và Hermann Oberth. Ông không chỉ nhận ra tiềm năng của tên lửa trong nghiên cứu khí quyển, tên lửa đạn đạo và du hành không gian mà còn là người đầu tiên nghiên cứu khoa học, thiết kế và xây dựng các tên lửa cần thiết để thực hiện những ý tưởng này. Trung tâm Hàng không Vũ trụ Goddard của NASA của NASA được đặt theo tên ông để vinh danh Goddard vào năm 1959. Ông cũng được đưa vào International Aerospace Hall of Fame vào năm 1966, và vào International Space Hall of Fame vào năm 1976.
Cyperus micropelophilus

| Cyperus micropelophilus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Cyperus
Loài (species): C. micropelophilus
Danh pháp hai phần
Cyperus micropelophilus Lye 
Cyperus micropelophilus là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Lye mô tả khoa học đầu tiên năm 1996.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cyperus micropelophilus”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Tú Xương

| Tú Xương |
| --- | --- |
Địa chỉ số 247 phố Hàng Nâu (nay là nhà xây mới thuộc đường Minh Khai), nơi Tú Xương sinh ra và lớn lên
Sinh: Trần Tế Xương (1870-09-05)5 tháng 9, 1870 Vị Hoàng, Nam Định, Nam Định
Mất: 29 tháng 1, 1907(1907-01-29) (36 tuổi) Thành phố Nam Định
Bút danh: Tú Xương
Nghề nghiệp: Nhà văn, Nhà thơ
Quốc tịch: Đại Nam
Dân tộc: Kinh
Giai đoạn sáng tác: 1890 - 1907
Thể loại: Trào phúng   Trữ tình
Tác phẩm nổi bật: Vịnh khoa thi Hương, Thương vợ...
Phối ngẫu: Phạm Thị Mẫn
Con cái: 8
Tú Xương tên thật là Trần Tế Xương (陳濟昌) (5 tháng 9 năm 1870 - 29 tháng 1 năm 1907), tự Mặc Trai, hiệu Mộng Tích, Tử Thịnh là một nhà thơ người Việt Nam.
Hoàn cảnh lịch sử

Trần Tế Xương sinh ra vào ngày 5 tháng 9 năm 1870 (tức 10 tháng 8 âm lịch năm Canh Ngọ) tại số nhà 247 phố Hàng Nâu thành phố Nam Định với tên húy là Trần Duy Uyên. Ông thuộc dòng dõi nho gia, vốn là họ Phạm, đổi thành họ Trần là bởi vào đời nhà Trần lập công lớn được phong quốc tính (vua cho đổi theo họ nhà vua). Ông nội Trần Tế Xương tên là Trần Duy Năng. Thân sinh của Trần Tế Xương là cụ Trần Duy Nhuận cũng là một nhà nho, thi nhiều khoa không đậu, sau làm Tự thừa ở dinh đốc học Nam Định, sinh được 9 người con, 6 trai, 3 gái, Tú Xương là con trưởng. Trong tất cả các tài liệu nói về Tú Xương đều không thấy có ảnh, nhưng dáng hình cụ Tú được người bạn học là hạc phong Lương Ngọc Tùng viết trong bài thơ "Nhớ rõ hình dung...":
Cùng làng, cùng phố, học cùng trường
Nhớ rõ hình dung cụ Tú Xương,
Trán rộng, tai dày, da tựa tuyết,
Mồm tươi, mũi thẳng, mắt như gương.
Tiếng vàng sang sảng ngâm thơ phú,
Gót ngọc khoan khoan dạo phố phường.
Mấy chục năm trời đà vắng bóng,
Nghìn năm còn rạng dấu thư hương.
Ông đi học sớm và cũng sớm nổi tiếng thông minh. Hồi mới lên 10 tuổi, nhà có khách đến chơi, thấy trước nhà có một dãy chậu hoa, khách bèn ra cho bé Uyên một câu đối: "Đình tiền ngũ sắc hoa" (trước sân có hoa năm sắc), Uyên liền chỉ vào lồng chim khướu treo ở hiên và đối: "Lung trung bách thanh điểu" (trong lồng có chim trăm tiếng). Khách nghe đối tấm tắc khen nhưng lại thở dài "đời thằng bé lại lẩn quẩn như chim nhốt trong lồng". Ông học chữ Hán cụ kép làng Thành Thị, tên là Trần Chấn Thái, ngồi bảo học ở Thành Nam.
Cuộc đời ngắn ngủi có 37 năm của ông đã nằm gọn trong một giai đoạn bi thương nhất của đất nước. Trước lúc ông ra đời 3 năm thì 6 tỉnh Nam Kỳ mất trọn cho Pháp. Tú Xương lên 3 thì Bắc Kỳ trong đó có Nam Định bị tấn công lần thứ nhất. Tú Xương 12 tuổi, Bắc Kỳ, Nam Định bị tấn công lần thứ 2 và mất nốt. Hiệp ước Harmand 1883 rồi hiệp ước Patenôtre 1884 thừa nhận quyền thống trị của Pháp trên đất Việt Nam. Các phong trào kháng chiến chống Pháp diễn ra sôi nổi nhưng lần lượt thất bại. Tú Xương sinh ra và lớn lên trong bối cảnh lịch sử đó.
Tú Xương lấy vợ năm 16 tuổi, vợ ông là bà Phạm Thị Mẫn.
Ông đi thi từ lúc 17 tuổi, đó là khoa Bính Tuất (1886). Các tài liệu khác chép nhầm là khoa Ất Dậu (1885).
Cuộc sống sự nghiệp

Cuộc đời của Trần Tế Xương là cuộc đời của một nghệ sĩ, nhưng trước hết là một trí thức phong kiến. Ông thuộc loại nhà nho "dài lưng tốn vải" như trong bài Hỏi ông trời của ông:
Ta lên ta hỏi ông trời:
Trời sinh ta ở trên đời biết chi?
Biết chăng cũng chẳng biết gì:
Biết ngồi Thống Bảo, biết đi ả đầu
Biết thuốc lá, biết chè tàu
Cao lâu biết vị, hồng lâu biết mùi
Mọi chi tiêu trong gia đình đều do một tay bà Tú lo liệu, điều đó đã đi vào thơ ca của ông: Tiền bạc phó cho con mụ kiếm hoặc là Hỏi ra quan ấy ăn lương vợ hay là Nuôi đủ năm con với một chồng, rồi ông cũng tự cười mình trong bài Phỗng sành:
Ở phố Hàng Nâu có phỗng sành
Mắt thời thao láo, mặt thời xanh
Vuốt râu nịnh vợ, con bu nó
Quắc mắt khinh đời, cái bộ anh
Bài bạc kiệu cờ cao nhất xứ
Rượu chè trai gái đủ tam khoanh
Thế mà cứ nghĩ rằng ta giỏi
Cứ việc ăn chơi chẳng học hành
Cuộc đời ông gắn liền với thi cử, tổng tất cả là tám lần, đó là các khoa: Bính Tuất (1886); Mậu Tý (1888); Tân Mão (1891); Giáp Ngọ (1894); Đinh Dậu (1897); Canh Tý (1900); Quý Mão (1903) và Bính Ngọ (1906). Sau 3 lần hỏng thi, mãi đến lần thứ tư của khoa Giáp Ngọ (1894) ông mới đậu tú tài, nhưng cũng chỉ là tú tài thiên thủ (lấy thêm), sau đó không sao lên nổi cử nhân, mặc dù đã khá kiên trì theo đuổi. Khoa Quý Mão (1903) Trần Tế Xương đổi tên thành Trần Cao Xương tưởng rằng bớt đen đủi, nhưng rồi hỏng vẫn hoàn hỏng, đến phát cáu lên:
Tế đổi làm cao mà chó thế,
Kiện trông ra tiệp hỡi trời ôi!
Xã hội bấy giờ, cái bằng tú tài thuộc loại dang dở dở dang (tú tài không được thi Hội, cử nhân mới được thi, tú tài không được bổ quan, cử nhân mới được bổ), cho nên đậu tú tài, muốn đậu cử nhân phải đợi 3 năm sau thi lại.
Cuộc sống của ông về vật chất rất thiếu thốn. Đúng năm ông đậu tú tài (1894) thì ngôi nhà số 247 phố Hàng Nâu (nay là phố Minh Khai) bị cháy. Cụ Nhuận làm lại xây bằng gạch. Ông tu tác cửa cao nhà rộng, toan để cho dâu - câu thơ đó là Tú Xương nhắc đến sự kiện này - nhưng rồi ngôi nhà đó lại bị bà Hai An chiếm đoạt. Tú Xương đã phải than: Nhà cửa giao canh nợ phải bồi. Nghèo đói đã cứa xé Tú Xương. Sự đểu cáng đã vả vào Tú Xương. Hoàn cảnh đó được in đậm trong thơ phú của Tú Xương sự vất vả, cay cú, phát phẫn, buồn phiền.
Gia đình

Họ Phạm làng Lương Đường, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương có nhiều người đỗ đạt. Tú Xương nhắc Chẳng những Lương Đường có thủ khoa là nhắc đến làng quê của vợ ông. Gia đình bà Phạm Thị Mẫn đến đời bố mẹ thì dời sang sinh sống ở Nam Định. Bà Mẫn sinh trưởng tại đây. Cuộc kết hôn giữa ông Tú với bà là từ hoàn cảnh gần gũi đó. Bà sinh cho ông được 8 người con, trong đó có 6 trai và 2 gái. Bà Tú là một phụ nữ tiêu biểu cho phụ nữ Việt Nam xưa ở nhiều phương diện như tần tảo, thương chồng, thương con, nhẫn nại quên mình. Công việc kiếm sống cho gia đình của bà là buôn bán nhỏ (tiểu thương). Điều đặc biệt là chính bà đã đi vào thi phẩm của ông chồng như một nhân vật điển hình hấp dẫn(tác phẩm Thương vợ).
Khi mất ngôi nhà số 247 phố Hàng Nâu của ông nội và bố để lại, gia đình ông Tú chuyển đến nhà số 280 cùng phố (mà sau này địa phương đã xếp hạng là di tích lưu niệm Tú Xương) chính là do mẹ vợ nhà thơ (bà Hai Sửu) chia cho con gái.