stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Prioneris thestylis

| Prioneris thestylis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Pieridae
Chi (genus): Prioneris
Loài (species): P. thestylis
Danh pháp hai phần
Prioneris thestylis Doubleday, 1842 
Prioneris thestylis female
Spotted Sawtooth, Prioneris thestylis là một loài bướm thuộc họ Pieridae, có màu vàng và trắng, được tìm thấy ở India.
Sphaerarthrum fergussonense

| Sphaerarthrum fergussonense> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Cantharidae
Chi (genus): Sphaerarthrum
Loài (species): S. fergussonense
Danh pháp hai phần
Sphaerarthrum fergussonense Wittmer, 1977 
Sphaerarthrum fergussonense là một loài bọ cánh cứng trong họ Cantharidae. Loài này được Wittmer miêu tả khoa học năm 1977.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Sphaeromopsis amathitis

| Sphaeromopsis amathitis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Sphaeromatidae
Chi (genus): Sphaeromopsis
Loài (species): S. amathitis
Danh pháp hai phần
Sphaeromopsis amathitis Holdich & Jones, 1973 
Sphaeromopsis amathitis là một loài chân đều trong họ Sphaeromatidae. Loài này được Holdich & Jones miêu tả khoa học năm 1973.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Sphaeromopsis amathitis Holdich & Jones, 1973. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=212107
Spermacoce juncta

| Spermacoce juncta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Spermacoce
Loài (species): S. juncta
Danh pháp hai phần
Spermacoce juncta Harwood, 2005 
Spermacoce juncta là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Harwood mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Spermacoce juncta”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Sphaeromeria potentilloides

| Sphaeromeria potentilloides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Sphaeromeria
Loài (species): S. potentilloides
Danh pháp hai phần
Sphaeromeria potentilloides (A.Gray) A.Heller, 1900 
Sphaeromeria potentilloides là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (A.Gray) A.Heller miêu tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Sphaeromeria potentilloides”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Spezia Calcio

Câu lạc bộ bóng đá ÝBản mẫu:SHORTDESC:Câu lạc bộ bóng đá Ý
Spezia Calcio là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp của Ý có trụ sở tại La Spezia, Liguria, hiện đang thi đấu ở Serie B.
Spezia Calcio được thành lập vào năm 1906 bởi một chủ ngân hàng người Thụy Sĩ Hermann Hurni (hoặc Hurny trong một số tài liệu), người đã chơi cho các đội nghiệp dư Crystal Palace đầu tiên ở Luân Đôn trong thời gian còn là sinh viên ở đó.
Cầu thủ > Đội hình hiện tại

Ghi chú: Quốc kỳ chỉ đội tuyển quốc gia được xác định rõ trong điều lệ tư cách FIFA. Các cầu thủ có thể giữ hơn một quốc tịch ngoài FIFA.
Sinopimoa bicolor

| Sinopimoa bicolor> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Linyphiidae
Chi (genus): Sinopimoa Li & Wunderlich, 2008 
Loài (species): S. bicolor
Danh pháp hai phần
Sinopimoa bicolor Li & Wunderlich, 2008 
Sinopimoa là một chi nhện đơn loài Sinopimoa bicolor. Trước đây chúng được xếp vào họ Sinopimoidae, nhưng hiện tại chúng được xếp vào họ Linyphiidae  Một phân loại chi tiết hơn xem chúng là thành viên của phân họ Erigoninae.
Chú thích

1 2 3  “Gen. Sinopimoa Li & Wunderlich, 2008” (PDF), World Spider Catalog, Natural History Museum Bern, truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2018
↑  Norman I. Platnick. “The World Spider Catalog, Version 13.5”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
↑  “Family: Sinopimoidae Li & Wunderlich, 2008”, World Spider Catalog, Natural History Museum Bern, truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2018
↑  Hormiga, Gustavo (2008), “On the spider genus Weintrauboa (Araneae, Pimoidae), with a description of a new species from China and comments on its phylogenetic relationships” (PDF), Zootaxa, 1814: 1–20
Myrmeleon pallidus

| Myrmeleon pallidus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Myrmeleontidae
Phân họ (subfamilia): Myrmeleontinae
Tông (tribus): Myrmeleontini
Phân tông (subtribus): Myrmeleontina
Chi (genus): Myrmeleon
Loài (species): M. pallidus
Danh pháp hai phần
Myrmeleon pallidus (Esben-Petersen, 1918) 
Myrmeleon pallidus là một loài côn trùng trong họ Myrmeleontidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Esben-Petersen miêu tả năm 1918.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Prismognathus sinensis

| Prismognathus sinensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Lucanidae
Phân họ (subfamilia): Lucaninae
Chi (genus): Prismognathus
Loài (species): P. sinensis
Danh pháp hai phần
Prismognathus sinensis Bomans, 1989 
Prismognathus sinensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được Bomans mô tả khoa học năm 1989.
Quận Bates, Missouri

| --- | --- |
Quận Bates, Missouri
Bản đồ
 Vị trí trong tiểu bang Missouri
 Vị trí của tiểu bang Missouri trong Hoa Kỳ
Thống kê
Thành lập: 1833
Quận lỵ: Butler
Largest city: Butler
Diện tích  - Tổng cộng  - Đất  - Nước:   851 mi² (2.205 km²) 848 mi² (2.198 km²) 3 mi² (8 km²), 0.34
Dân số  - (2000)  - Mật độ:   16.653   20/dặm vuông (8/km²)
Múi giờ: Miền Trung: UTC-6/-5
Website: www.batescounty.net/
Đặt tên theo: Frederick Bates, thống đốc thứ nhì Missouri
Quận Bates là một quận thuộc tiểu bang Missouri, Hoa Kỳ. Theo điều tra dân số năm 2000 của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có dân số 16.653 người 2. Quận lỵ đóng ở Butler 6
Địa lý

Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có tổng diện tích km2, trong đó có km2 là diện tích mặt nước.
Thông tin nhân khẩu

Theo điều tra dân số 2 năm 2000, quận đã có dân số 16.653 người, 6.511 hộ gia đình, và 4.557 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 20 người trên một dặm vuông (8/km ²). Có 7.247 đơn vị nhà ở mật độ trung bình của 8 trên một dặm vuông (3/km ²). Cơ cấu dân tộc của cư dân sinh sống ở quận này bao gồm 97,33% người da trắng, 0,61% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,59% người Mỹ bản xứ, 0,15% châu Á, Thái Bình Dương 0,01%, 0,39% từ các chủng tộc khác, và 0,92% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 1,07% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.
Có 6.511 hộ, trong đó 32,30% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 58,80% là đôi vợ chồng sống với nhau, 7,60% có một chủ hộ nữ và không có chồng, và 30,00% là không lập gia đình. 26,10% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 13,90% có người sống một mình 65 tuổi hoặc cao tuổi hơn. Cỡ hộ trung bình là 2,51 và cỡ gia đình trung bình là 3.02.
Trong quận này cơ cấu độ tuổi dân cư bao gồm 26,50% dưới độ tuổi 18, 7,50% 18-24, 26,00% 25-44, 22,60% từ 45 đến 64, và 17,40% từ 65 tuổi trở lên. Độ tuổi trung bình là 38 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 95,20 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 91,50 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong đã đạt mức USD 30.731, và thu nhập trung bình cho một gia đình là USD 36.470. Phái nam có thu nhập trung bình USD 30.298 so với 19.772 USD của phái nữ. Thu nhập bình quân đầu người là 15.477 USD. Có 11,50% gia đình và 14,50% dân số sống dưới mức nghèo khổ, bao gồm 18,30% những người dưới 18 tuổi và 14,10% của những người 65 tuổi hoặc hơn.
Sphaeromides polateni

| Sphaeromides polateni> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Cirolanidae
Chi (genus): Sphaeromides
Loài (species): S. polateni
Danh pháp hai phần
Sphaeromides polateni Angelov, 1968 
Sphaeromides polateni là một loài chân đều trong họ Cirolanidae. Loài này được Angelov miêu tả khoa học năm 1968.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Sphaeromides polateni Angelov, 1968. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=263103
Opuntia spraguei

| Opuntia spraguei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Cactaceae
Chi (genus): Opuntia
Loài (species): O. spraguei
Danh pháp hai phần
Opuntia spraguei J.G. Ortega, 1929 
Opuntia spraguei là một loài thực vật có hoa trong họ Cactaceae. Loài này được J.G. Ortega mô tả khoa học đầu tiên năm 1929.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Opuntia spraguei”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Prismognathus siniaevi

| Prismognathus siniaevi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Lucanidae
Phân họ (subfamilia): Lucaninae
Chi (genus): Prismognathus
Loài (species): P. siniaevi
Danh pháp hai phần
Prismognathus siniaevi Ikeda, 1997 
Prismognathus siniaevi là một loài bọ cánh cứng trong họ Lucanidae. Loài này được Ikeda mô tả khoa học năm 1997.
Vườn quốc gia Helvetinjärvi

| --- | --- |
Vườn quốc gia Helvetinjärvi (Helvetinjärven kansallispuisto)

Vườn quốc gia

 Helvetinjärvi lake and Helvetinkolu cleft 
Quốc gia:  Phần Lan
Tỉnh: Tây Phần Lan


Tọa độ: 62°02′0″B 23°51′0″Đ﻿ / ﻿62,03333°B 23,85°Đ﻿ / 62.03333; 23.85000


Diện tích: 49,8 km2 (19 dặm vuông Anh)


Thành lập: 1982
Quản lý: Metsähallitus


Viếng thăm: 32.000 (2005)


 Vị trí tại Phần Lan 
Website:  http://www.outdoors.fi/helvetinjarvinp


Vườn quốc gia Helvetinjärvi (tiếng Phần Lan: Helvetinjärven kansallispuisto) là một vườn quốc gia ở phía tây Phần Lan. Vườn quốc gia này toạ lạc ở đô thị Ruovesi và có diện tích 49,8 km². Thời gian thành lập vào năm 1982 và thuộc quản lý của Metsähallitus.
Vườn quốc gia này có các cánh rừng hoang dã của vùng Tavastia, các vực núi và các phay đứt gãy. Khu vực ấn tượng nhất vườn quốc gia này là Helvetinkolu tại phía cuối đông nam của hồ Helvetinjärvi.
Salix boseensis

| Salix boseensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Salicaceae
Chi (genus): Salix
Loài (species): S. boseensis
Danh pháp hai phần
Salix boseensis N. Chao, 1984 
Salix boseensis là một loài thực vật có hoa trong họ Liễu. Loài này được N. Chao miêu tả khoa học đầu tiên năm 1984.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Salix boseensis”. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2013.
Ponapea palauensis

| Ponapea palauensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Arecales
Họ (familia): Arecaceae
Chi (genus): Ponapea
Loài (species): P. palauensis
Danh pháp hai phần
Ponapea palauensis Kaneh. 
Ponapea palauensis là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được Kaneh. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1936.
Windischgarsten

| --- | --- |
Windischgarsten
Huy hiệu: Vị trí

Hành chính
Quốc gia:  Áo
Bang: Oberösterreich
Huyện: Kirchdorf an der Krems

Thị trưởng: Norbert Vögerl (ÖVP)
Dữ liệu thống kê cơ bản
Diện tích: 4,9 km² (1,9 mi²)

Độ cao: 602 m  (1975 ft)
Dân số: 2.452  (2005)
 - Mật độ: 500 /km² (1.296 /sq mi)



Thông tin khác
Múi giờ: CET/CEST (UTC+1/+2)
Biển số xe: KI
Mã bưu chính: 4580
Mã vùng: 07562
Website: www.windischgarsten.at 
Windischgarsten là một đô thị ở huyện Kirchdorf an der Krems bang Oberösterreich, nước Áo. Đô thị này có diện tích 4,9 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2005 là 2452 người.
| x t Đô thị ở huyện Kirchdorf |
| --- | --- |
  Edlbach ·  Grünburg ·  Hinterstoder ·  Inzersdorf im Kremstal ·  Kirchdorf an der Krems ·  Klaus an der Pyhrnbahn ·  Kremsmünster ·  Micheldorf in Oberösterreich ·  Molln ·  Nußbach ·  Oberschlierbach ·  Pettenbach ·  Ried im Traunkreis ·  Roßleithen ·  Rosenau am Hengstpaß ·  Schlierbach ·  Spital am Pyhrn ·  St. Pankraz ·  Steinbach am Ziehberg ·  Steinbach an der Steyr ·  Vorderstoder ·  Wartberg an der Krems ·  Windischgarsten
Windigsteig

| --- | --- |
Windigsteig
Huy hiệu: Vị trí

Hành chính
Quốc gia:  Áo
Bang: Niederösterreich
Huyện: Waidhofen an der Thaya

Thị trưởng: Alfred Bräuer (ÖVP)
Dữ liệu thống kê cơ bản
Diện tích: 25,49 km² (9,8 mi²)

Độ cao: 498 m  (1634 ft)
Dân số: 1.054  (2005)
 - Mật độ: 41 /km² (107 /sq mi)



Thông tin khác
Múi giờ: CET/CEST (UTC+1/+2)
Biển số xe: WT
Mã bưu chính: 3841
Mã vùng: 02849
Website: www.windigsteig.gv.at 
Windigsteig là một đô thị thuộc huyện Waidhofen an der Thaya trong bang Niederösterreich, Áo.
William Jones (nhà toán học)

William Jones, FRS (1675 - 3 tháng 7 năm 1749 [1]) là một trong những người của xứ Wales, tình yêu của họ 1 vòng vòng vì vậy Ông là bạn của Ngài Isaac Newton và Ngài Edmund Halley. Ngày tháng 11 tháng 11 năm 1711, anh ấy thật thành [2]
William Jones được sinh ra là con trai của Sion senoir (John George Jones) và Elizabeth Rowland tại xứ đạo Llanfihangel Tre'r Beirdd, khoảng 4 dặm (6,4 km) về phía tây Benllech trên đảo Anglesey. Anh theo học tại một trường từ thiện tại Llanfechell, cũng trên đảo Anglesey, nơi tài năng toán học của anh được phát hiện bởi chủ sở hữu địa phương, người đã sắp xếp cho anh một công việc ở London làm việc trong một nhà đếm của thương gia.  Ông nợ một phần sự nghiệp thành công của mình một phần nhờ sự bảo trợ của gia đình Bul siêu nổi tiếng ở phía bắc xứ Wales, và sau đó là Bá tước Mac Giáofield.[cần dẫn nguồn ]
Jones ban đầu phục vụ trên biển, dạy toán trên tàu Hải quân từ năm 1695 đến 1702, nơi ông trở nên rất quan tâm đến việc điều hướng và xuất bản Bản tóm tắt mới về Nghệ thuật dẫn đường toàn bộ năm 1702,  dành riêng cho ân nhân John Harris.  Trong công việc này, ông đã áp dụng toán học vào điều hướng, nghiên cứu các phương pháp tính toán vị trí trên biển. Sau khi chuyến đi của anh kết thúc, anh trở thành một giáo viên toán học ở London, cả trong quán cà phê và làm gia sư riêng cho con trai của Bá tước tương lai Mac Giáo và cũng là Nam tước tương lai. Ông cũng đã tổ chức một số bài viết không mong muốn trong các văn phòng chính phủ với sự giúp đỡ của các học trò cũ của ông.[ cần dẫn nguồn ]
Cách sử dụng π của Jones
Jones đã xuất bản Synopsis Palmariorum Matheseos vào năm 1706, một công trình dành cho người mới bắt đầu và bao gồm các định lý về phép tính vi phân và chuỗi vô hạn. Điều này đã sử dụng π cho tỷ lệ chu vi với đường kính, theo các chữ viết tắt trước đó cho từ ngoại vi từ tiếng Hy Lạp (περιφέρεια) của William Oughtred và những người khác.  Phân tích công việc năm 1711 của ông trên mỗi loạt lượng tử, từ thông dụng ac differias đã đưa ra ký hiệu dấu chấm cho sự khác biệt trong tính toán.  Năm 1731, ông xuất bảnCác diễn ngôn về triết lý tự nhiên của các yếu tố.
Ông đã nhận thấy và kết bạn với hai trong số các nhà toán học hàng đầu của Anh - Edmund Halley và Sir Isaac Newton - và được bầu một viên của Hội Hoàng gia năm 1711. Sau đó, ông trở thành chủ bút và nhà xuất bản của nhiều bản thảo của Newton và xây dựng một thư viện đặc biệt mà là một trong những bộ sưu tập sách vĩ đại nhất về khoa học và toán học từng được biết đến và chỉ mới được phát tán gần đây.
Ông kết hôn hai lần, đầu tiên là góa phụ của ông chủ nhà đếm tiền, tài sản mà ông được thừa kế từ cái chết của bà, và thứ hai, vào năm 1731, Mary, cô con gái 22 tuổi của thợ làm tủ George Nix, người mà ông có hai người còn sống bọn trẻ. Con trai ông, cũng tên là William Jones và sinh năm 1746, là một nhà triết học nổi tiếng, người đã thiết lập mối liên kết giữa tiếng Latin, tiếng Hy Lạp và tiếng Phạn, dẫn đến khái niệm nhóm ngôn ngữ Ấn-Âu.
Volvarina socoae

| Volvarina socoae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Mollusca
Lớp (class): Gastropoda
Liên họ (superfamilia): Muricoidea
(không phân hạng): nhánh Caenogastropoda nhánh Hypsogastropoda nhánh Neogastropoda
Họ (familia): Marginellidae
Phân họ (subfamilia): Marginellinae
Chi (genus): Volvarina
Loài (species): V. socoae
Danh pháp hai phần
Volvarina socoae Espinosa & Ortea, 1999 
Volvarina socoae là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.
Chú thích

↑  Espinosa & Ortea (1999). Avicennia 10-11: 165-176. World Register of Marine Species, accessed ngày 24 tháng 4 năm 2010.
↑  Volvarina socoae Espinosa & Ortea, 1999. World Register of Marine Species, truy cập 9 tháng 9 năm 2010.
Prionapteryx yavapai

| Prionapteryx yavapai> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Prionapteryx
Loài (species): P. yavapai
Danh pháp hai phần
Prionapteryx yavapai
Prionapteryx yavapai là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Vũ Như Tô

| Vũ Như Tô> Thông tin cá nhân |
| --- | --- |
Sinh: không rõ
Mất: 1517
Giới tính: nam
Nghề nghiệp: kiến trúc sư
Quốc tịch: nhà Lê sơ
x • t • 
Vũ Như Tô (chữ Hán: 武如蘇, ? - 1517) là một người thợ xây dựng tài ba thời Lê. Ông được cho là tác giả phác thảo kiến trúc của Cửu Trùng đài và cung điện trăm nóc, một công trình kiến trúc cực kỳ tráng lệ trong Hoàng Thành Thăng Long, được mô tả là "tuy chưa hoàn thành mà bóng rợp nửa hồ Tây".
Thân thế

Thân thế Vũ Như Tô không được biết rõ. Sách Đại Việt sử ký toàn thư, phần Bản kỷ thực lục có chép vắn tắt như sau:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "Trước đây, xã Minh Quyết, huyện Cẩm Giàng có người thợ Vũ Như Tô (tức tên đô Nhạn), ở nhà lấy cây nứa dựng thành kiểu điện lớn trăm nóc, đến đây đem kiểu nhà ấy dâng lên, khuyên vua xây dựng." | ” |
— Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XV, Kỷ Nhà Lê, Tương Dực Đế
Tương Dực vốn là một vị vua thích ăn chơi xa xỉ, rất thích mô hình của ông, bèn bổ nhiệm ông làm quan để trông coi việc xây cất cung điện. Điều này xảy ra vào 1512. Việc làm này được các sử quan Đại Việt không dùng những lời lẽ tốt đẹp để chép sử:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "Trước đây, Tô xuất thân là thợ, đem kỹ xảo mê hoặc vua, được lạm bổ làm đô đốc kiêm coi các sở ở Công bộ." | ” |
— Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XV, Kỷ Nhà Lê, Tương Dực Đế
Sự việc này cũng được Khâm định Việt sử Thông giám cương mục (Chính biên, quyển 26) chép như sau:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "Trước đây, Vũ Như Tô một người thợ ở Cẩm Giàng, xếp cây mía làm thành kiểu mẫu cung điện lớn trăm nóc, dâng lên nhà vua; nhà vua bằng lòng phong cho Như Tô làm đô đốc đứng trông nom việc dựng hơn trăm nóc cung điện lớn có gác, lại khởi công làm Cửu trùng đài. " | ” |
— Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục Chính Biên, quyển 26
Như vậy, có thể biết Vũ Như Tô là người xã Minh Quyết, huyện Cẩm Giàng, trấn Hải Dương. Ông vốn xuất thân là một thợ cả xây dựng, rất có tài thiết kế, từng làm mô hình lâu đài trăm nóc để trình lên vua Lê Tương Dực. Vua rất hài lòng và bổ ông làm đô đốc để trong coi việc xây cất.
Phụng sự hôn quân

Việc xây dựng rõ ràng ảnh hưởng đến dân chúng đang cực khổ lầm than trong khi vua thì ăn chơi xa xỉ. Đại Việt sử ký toàn thư chép:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "Người thợ Vũ Như Tô làm điện lớn hơn trăm nóc, dùng hết tiền của và sức dân trong nước." | ” |
— Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XV, Kỷ Nhà Lê, Tương Dực Đế
Hậu quả thật thảm khốc, dù đó không phải toàn bộ trách nhiệm của Vũ Như Tô:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "Dân chúng đau khổ, binh lính mệt nhọc. Quân năm phủ đắp thành chưa xong được, đến đây lại có lệnh bắt các nha môn ở trong ngoài kinh thành phải làm, tập hợp nhau lấy hồ, khiêng đất. Vua hàng ngày bất thần ngự chơi các nơi, chỗ nào vừa ý thì thưởng cho bài vàng, bài bạc. Có chỗ đã làm xong lại phải làm lại, sửa đổi xây đắp lại, hết năm này qua năm khác, liên miên không dứt. Quân lính đắp thành mắc chứng dịch lệ đến một phần mười." | ” |
— Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XV, Kỷ Nhà Lê, Tương Dực Đế
Cái chết thảm khốc

Lê Tương Dực tuy là một vị vua có tài, [cần dẫn nguồn] nhưng không dùng để trị nước mà chỉ dành cho việc hưởng thụ lạc thú.[cần dẫn nguồn] Binh lính và dân chúng đói khổ, các đại thần cũng nhiều người bất mãn. Nhân cơ hội, Trịnh Duy Sản giả mượn tiếng đi đánh giặc, mờ sáng ngày 7 tháng 4 âm lịch năm 1516 đem binh vào cửa Bắc Thần giết vua Tương Dực.
Kinh thành đại loạn. Việc thoán thí này cũng là nguyên nhân cho cái chết thảm khốc của Vũ Như Tô:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "Bấy giờ An Hòa hầu Nguyễn Hoằng Dụ đóng quân ở Bồ Đề, nghe tin Duy Sản làm việc thí nghịch, liền nổi giận đem quân vượt sông, đốt phá phố xá ở kinh thành, định cùng với con em gia thuộc tính việc báo phục, bèn chém Vũ Như Tô ở ngoài cửa kinh thành." | ” |
— Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XV, Kỷ Nhà Lê, Tương Dực Đế
Vũ Như Tô xuất thân từ người thợ bình thường, được vua cất nhắc làm đô đốc việc xây dựng cung điện để vua hưởng lạc. Việc phụng sự hôn quân của ông làm dân tình khổ sở trăm bề, buộc tội ông là gian thần hại nước.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "...Bấy giờ, đương làm điện lớn trăm nóc chưa xong, dân gian ai cũng nghiến răng tức giận." | ” |
— Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XV, Kỷ Nhà Lê, Tương Dực Đế
Kết cục của Vũ Như Tô được sử quan chép lại:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "Tô cũng bị quăng xác ra ngoài chợ, quan dân ai cũng chỉ trỏ xác hắn mà chê cười, có người còn nhổ nước bọt." | ” |
— Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ thực lục, Quyển XV, Kỷ Nhà Lê, Tương Dực Đế
Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục chép:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  "Nguyễn Hoằng Dụ đóng quân ở Bồ Đề, được tin Duy Sản bạo nghịch giết vua, liền đem quân qua sông, đốt hết phố xá trong kinh thành, chém Vũ Như Tô ở ngoài cửa thành. Lúc ấy Như Tô đương coi làm mấy nóc nhà đại điện chưa xong thì bị giết, mọi người đều chỉ trích chê cười, có người nhổ nước bọt vào thây của hắn." | ” |
— Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục Chính Biên, quyển 26
Cửu Trùng đài cũng bị đốt phá thành một đống tro tàn trong cơn loạn lạc.
Nỗi oan khuất

Vũ Như Tô được chép trong sách sử với những lời không được đẹp đẽ. Ông bị kết tội gian thần làm hại nước. Tuy nhiên, thực tế ông chỉ là một người thợ, làm theo lệnh vua, vốn không đủ cái tri thức để hiểu thời cuộc và chỉ dùng cái tài của mình để phụng sự hôn quân. Việc kết tội sâu dân mọt nước của các sử quan đối với ông là có phần nặng nề. Hiểu nỗi oan khuất này, năm 1941, nhà văn Nguyễn Huy Tưởng đã viết vở kịch năm hồi Vũ Như Tô đăng trên tạp chí Tri Tân vào năm 1943. Kịch bản sau đó được xuất bản thành sách năm 1946. Tác phẩm phần nào nương nhẹ ngòi bút với Vũ Như Tô, phân trần cho ông vì làm theo lệnh vua, phần nào cũng tiếc nuối cho một tài hoa và một công trình dân tộc vĩ đại.[cần dẫn nguồn]