stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Danh sách triều đại hồi giáo Shia
Ấn Độ

Lãnh thổ Bahmani (1347–1527)
Lãng thổ Jaunpur(1394–1479)
Lãnh thổ Bidar (1489–1619)
Lãnh thổ Berar (1490–1572)
Ahmadnagar Sultanate (1490–1636)
Qutb Shahi (1512–1687)
Adil Shahi (1490–1686)
Najm-i-Sani
Nawab của Rampur (1719–1949)
Nawabs của Oudh (1722–1858)
Nawabs của Bengal (1757–1880)
Talpur (1783–1843)
Hunza (tiểu vương quốc)
Nagar (tiểu vương quốc)
Đông Nam Á

Daya Pasai (1128–1285 AD).
Bandar Kalibah
Moira Malaya
Kanto Kambar
Robaromun
Đông Châu Phi

Kilwa Sultanate (957–1506 AD).
Devgeriş, Canik

| Devgeriş |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
DevgerişVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Samsun
Quận: Canik
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 1,516 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Devgeriş là một xã thuộc quận Canik, tỉnh Samsun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 1.516 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Samsun”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.
Chlorophorus puncticollis

| Chlorophorus puncticollis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Chlorophorus
Loài (species): C. puncticollis
Danh pháp hai phần
Chlorophorus puncticollis Dauber, 2003 
Chlorophorus puncticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Dialypetalum stenopetalum

| Dialypetalum stenopetalum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Campanulaceae
Chi (genus): Dialypetalum
Loài (species): D. stenopetalum
Danh pháp hai phần
Dialypetalum stenopetalum E.Wimm., 1953 
Dialypetalum stenopetalum là loài thực vật có hoa trong họ Hoa chuông. Loài này được E.Wimm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1953.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dialypetalum stenopetalum”. Truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2013.
Erysimum asperum

| Erysimum asperum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Brassicales
Họ (familia): Brassicaceae
Chi (genus): Erysimum
Loài (species): E. asperum
Danh pháp hai phần
Erysimum asperum (Nutt.) DC., 1821 
Erysimum asperum là một loài thực vật có hoa trong họ Cải. Loài này được (Nutt.) DC. mô tả khoa học đầu tiên năm 1821.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Erysimum asperum”. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2013.
Anzacia invenusta

| Anzacia invenusta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Gnaphosidae
Chi (genus): Anzacia
Loài (species): A. invenusta
Danh pháp hai phần
Anzacia invenusta C. L. Koch, 1872 
Anzacia invenusta là một loài nhện trong họ Gnaphosidae. Loài này săn mồi ban đêm trong khi ban ngày thì ẩn mình dưới các tảng đá và lá cây. Cơ thể chúng có hình oval, hẹp và chĩa về phia sau.
Loài này thuộc chi Anzacia. Anzacia invenusta được Carl Ludwig Koch miêu tả năm 1872.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 11.0. American Museum of Natural History.
Cestrum dependens

| Cestrum dependens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Solanales
Họ (familia): Solanaceae
Chi (genus): Cestrum
Loài (species): C. dependens
Danh pháp hai phần
Cestrum dependens (Ruiz & Pav.) J.F.Macbr., 1962 
Cestrum dependens là loài thực vật có hoa trong họ Cà. Loài này được (Ruiz & Pav.) J.F.Macbr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1962.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cestrum dependens”. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013.
Chlorostoma

| Chlorostoma |
| --- | --- |
shells of Chlorostoma xanthostigma
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Mollusca
Lớp (class): Gastropoda
(không phân hạng): clade Vetigastropoda
Liên họ (superfamilia): Trochoidea
Họ (familia): Turbinidae
Phân họ (subfamilia): Tegulinae
Chi (genus): Chlorostoma
Chlorostoma là một chi ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Turbinidae, họ ốc xà cừ.
Các loài

Các loài trong chi Chlorostoma gồm có:
Chlorostoma lischkei (Tapparone-Canefri, 1874)
Chlorostoma xanthostigma A. Adams, 1853
Chú thích

↑  Chlorostoma . World Register of Marine Species, truy cập 20 tháng 4 năm 2010.
↑  Chlorostoma lischkei (Tapparone-Canefri, 1874). World Register of Marine Species, truy cập 20 tháng 4 năm 2010.
↑  http://shell.kwansei.ac.jp/~shell/pic_book/data26/r002597.html Lưu trữ 2011-06-16 tại Wayback Machine accessed 23 tháng 5 năm 2010.
Chasmina linea

| Chasmina linea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Chasmina
Loài (species): C. linea
Danh pháp hai phần
Chasmina linea Hampson, 1891 
Chasmina linea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Arachnis citra

| Arachnis citra> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Arachnis
Loài (species): A. citra
Danh pháp hai phần
Arachnis citra
Arachnis citra là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Dilobitarsus carumbeus

| Dilobitarsus carumbeus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Dilobitarsus
Loài (species): D. carumbeus
Danh pháp hai phần
Dilobitarsus carumbeus Golbach, 1983 
Dilobitarsus carumbeus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Golbach miêu tả khoa học năm 1983.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Di tản khỏi Afghanistan 2021

| Di tản khỏi Afghanistan (2021) |
| --- | --- |
Một phần của Kabul sụp đổ (2021)
Những người sơ tán bên trong một chiếc Boeing C-17 Globemaster III của Không quân Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất trong cuộc sơ tán vào ngày 20 tháng 8 năm 2021
Địa điểm: Kabul, Afghanistan
Tiếp vật kính: Sơ tán các nhân viên ngoại giao, quân sự và dân sự quốc tế, bao gồm cả dân thường quốc gia
Ngày: 15 tháng 8 năm 2021 –
Tiến hành bởi:  Úc  Áo  Bỉ  Canada (chiến dịch AEGIS)  Cộng hòa Séc  Đan Mạch  Phần Lan  Pháp (chiến dịch Apagan)  Đức  Hungary (chiến dịch Sámán)  Ấn Độ (chiến dịch Devi Shakti)  Indonesia  Ý  Nhật Bản  Litva  Luxembourg  México  Hà Lan  New Zealand  Ba Lan  Bồ Đào Nha  România  Nga  Slovakia  Slovenia  Singapore  Hàn Quốc  Tây Ban Nha  Thụy Điển  Thụy Sĩ  Thổ Nhĩ Kỳ (Turkish Airlines)  Anh (chiến dịch Pitting)  Ukraina  Hoa Kỳ (Hoạt động tư nhân & chiến dịch Đồng minh tị nạn)
Kết quả: 88.000 người được di tản
Thương vong: 94+ bi giết chết 60+ thường dân Afghanistan và 13 quân nhân Hoa Kỳ thiệt mạng trong một vụ đánh bom tự sát tại sân bay  11 thường dân Afghanistan thiệt mạng khi bị giẫm đạp tại sân bay  6 thường dân Afghanistan di tản thiệt mạng (một người bên ngoài Afghanistan)  2 tay súng không rõ danh tính bị quân đội Mỹ tiêu diệt  1 lính gác Afghanistan thiệt mạng trong một cuộc đấu súng 
Trong bối cảnh các lực lượng NATO rút khỏi cuộc chiến tranh Afghanistan và cuộc tấn công năm 2021 của Taliban, các quốc gia đã tiến hành sơ tán công dân mình và một số công dân Afghanistan dễ bị tổn thương đã khỏi Afghanistan. Sau sự sụp đổ của Kabul vào ngày 15 tháng 8 và sự sụp đổ của Cộng hòa Hồi giáo Afghanistan, sân bay quốc tế Hamid Karzai vẫn là tuyến đường duy nhất thoát khỏi quốc gia này do chưa được Taliban kiểm soát, và được bảo vệ bởi hàng nghìn quân NATO.
Mặc dù một số quốc gia trước đó đã bắt đầu các nỗ lực sơ tán quy mô nhỏ trong những tháng dẫn đến tháng 8 năm 2021, chẳng hạn như cuộc Tị nạn của Đồng minh Hoa Kỳ và Chiến dịch Pitting của Anh, sự sụp đổ của chính phủ Afghanistan xảy ra sớm hơn đáng kể so với dự đoán của thông tin tình báo và các nỗ lực sơ tán trở nên khẩn cấp hơn đáng kể. Một số quốc gia đã triển khai các hoạt động sơ tán mới, chẳng hạn như chiến dịch Devi Shakti của Ấn Độ. Trong khoảng thời gian từ ngày 14 tháng 8 đến ngày 25 tháng 8, Hoa Kỳ đã sơ tán khoảng 82.300 người khỏi sân bay quốc tế Hamid Karzai.
Nhân viên đại sứ quán Hoa Kỳ đến Căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar từ Afghanistan vào ngày 15 tháng 8 năm 2021
Một chiếc C-17 di tản 823 người ra khỏi Kabul ngày 15 tháng 8 năm 2021.
Cheilio inermis

| Cheilio inermis |
| --- | --- |
Cá cái (có sọc màu sẫm)
Cá con
Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Labriformes
Họ (familia): Labridae
Chi (genus): Cheilio Lacépède, 1802
Loài (species): C. inermis
Danh pháp hai phần
Cheilio inermis (Forsskål, 1775) 
Danh pháp đồng nghĩa
  Danh sách  Labrus inermis Forsskål, 1775  Labrus hassek Lacépède, 1801  Cheilio auratus Lacépède, 1802  Cheilio fuscus Lacépède, 1802  Labrus fusiformis Rüppell, 1835  Cheilio cyanochloris Valenciennes, 1839  Cheilio forskalii Valenciennes, 1839  Cheilio hemichrysos Valenciennes, 1839  Cheilio viridis Valenciennes, 1839  Cheilio microstoma Valenciennes, 1839  Cheilio ramosus Jenyns, 1842  Cheilio bicolor Bianconi, 1857  Cheilio udanad Montrouzier, 1857  
Cheilio inermis là loài cá biển duy nhất thuộc chi Cheilio trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1775.
Từ nguyên

Từ định danh của chi bắt nguồn từ kheîlos (χεῖλος) trong tiếng Hy Lạp cổ đại, mang nghĩa là "môi", hàm ý đề cập đến phần môi nhô ra ngoài của loài cá này.
Từ định danh của loài trong tiếng Latinh mang nghĩa là "không có vũ khí", vì theo tác giả Pehr Forsskål là loài này không có tia gai ở các vây, nhưng đó một sai lầm rõ ràng vì tất cả các loài cá bàng chài đều có các tia vây gai. Vì từ định danh không mô tả chính xác nên Achille Valenciennes đã thay một danh pháp khác cho loài cá này là C. forskalii vào năm 1839.
Phạm vi phân bố và môi trường sống

C. inermis có phạm vi phân bố rộng khắp vùng biển Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Từ Biển Đỏ và bờ biển và vùng biển phía nam bán đảo Ả Rập, loài này được ghi nhận dọc theo bờ biển Đông Phi và trải dài đến Nam Phi, bao gồm Madagascar và tất cả các đảo quốc trên Ấn Độ Dương, cũng như vùng biển phía nam Ấn Độ và Tây Úc; từ biển Andaman, C. inermis xuất hiện trên khắp vùng biển các nước Đông Nam Á, ngược lên phía bắc đến vùng biển phía nam Nhật Bản (bao gồm quần đảo Ogasawara ngoài khơi), mở rộng về phía đông đến hầu hết các quần đảo, đảo quốc thuộc châu Đại Dương (bao gồm cả quần đảo Hawaii), xa nhất là đến tận đảo Phục Sinh, giới hạn phía nam đến đảo Lord Howe và vùng biển phía đông của Úc.
Môi trường sống phổ biến của C. inermis là các thảm cỏ biển hay những nơi mà tảo phát triển, đôi được cũng được tìm thấy gần những rạn san hô viền bờ hay trong các đầm phá ở độ sâu đến ít nhất là 30 m.
Mô tả

C. inermis có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 50 cm. C. inermis có thân mảnh và thon dài. Loài này có nhiều biến dị màu sắc được ghi nhận, bao gồm màu xanh lục, nâu, nâu da cam hay màu vàng. Những cá thể có màu vàng đồng nhất thường ít gặp hơn.
Cá cái thường có một dải màu sẫm ngay giữa thân, và có thể bị đứt đoạn thành các vạch, đốm. Cá đực có thể xuất hiện các đốmmàu hồng cam, vàng tươi, trắng, hoặc cả màu đen ở hai bên thân phía sau vây ngực. Vây đuôi bo tròn hoặc hình thoi.
Số gai vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 12–14; Số gai vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–12; Số tia vây ở vây ngực: 12–13.
Sinh thái học

Thức ăn của C. inermis bao gồm các loài động vật giáp xác, động vật thân mềm và những loài có vỏ cứng như nhím biển, lớp Chân bụng và cua ẩn sĩ.
C. inermis có xu hướng sống đơn độc, cá trưởng thành thỉnh thoảng cũng được quan sát là sống theo những nhóm nhỏ, nhưng có thể hợp thành đàn lớn để sinh sản. Cá con hay ẩn mình trong các bụi cỏ biển hoặc trôi dạt theo tảo mơ (Sargassum).
Loài này được đánh bắt để làm thực phẩm, và cũng được nuôi làm cá cảnh.
C. inermis màu vàng
C. inermis màu xanh lục
Deveçayırı, Gürün

| Deveçayırı |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
DeveçayırıVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Sivas
Huyện: Gürün
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 16 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 58800 
Deveçayırı là một xã thuộc huyện Gürün, tỉnh Sivas, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 16 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Sivas”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Di xanh

| Di xanh |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Estrildidae
Chi (genus): Erythrura
Loài (species): E. prasina
Danh pháp hai phần
Erythrura prasina (Sparrman, 1788) 
Di xanh (danh pháp hai phần: Erythrura prasina) là loài thuộc họ Chim di, phổ biến ở Đông Nam Á: Malaysia, Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Myanmar, Thái Lan và có cả ở Việt Nam. Diện tích khu vực lưu trú trên toàn cầu của di xanh là 10.000.000 km².
Chim di xanh sống ở vùng núi và rừng thấp ẩm cận nhiệt đới và nhiệt đới. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xem đây là một loài ít quan tâm. Đây là một loài chim cảnh phổ biến.
Chú thích

1 2  “BirdLife Species Factsheet”. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2011.
Chasmina nigropunctata

| Chasmina nigropunctata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Chasmina
Loài (species): C. nigropunctata
Danh pháp hai phần
Chasmina nigropunctata Bethune-Baker, 1908 
Chasmina nigropunctata là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Eufrontina spectabilis

| Eufrontina spectabilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Eufrontina
Loài (species): E. spectabilis
Danh pháp hai phần
Eufrontina spectabilis
Eufrontina spectabilis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Ainsliaea apiculata

| Ainsliaea apiculata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Ainsliaea
Loài (species): A. apiculata
Danh pháp hai phần
Ainsliaea apiculata Sch.Bip., 1861 
Ainsliaea apiculata là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Sch.Bip. mô tả khoa học đầu tiên năm 1861.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ainsliaea apiculata”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Bơ thực vật

Một sản phẩm bơ thực vật
Bơ thực vật là một thuật ngữ chỉ chung về các loại bơ có nguồn gốc từ thực vật và là loại bơ được chế biến từ dầu thực vật qua quá trình hydro hóa để làm thành dạng cứng hoặc dẻo và có thể đóng thành bánh. Trong quá trình hydro hóa, phần lớn acid béo không no (chưa bão hòa) chuyển thành acid béo no (bão hòa) và trong quá trình hydro hóa, một phần không ít các acid béo bị chuyển vị (dạng trans).
Một cách định nghĩa khác thì bơ thực vật là một thành phần nhũ tương được chế biến từ một hỗn hợp nhiều loại dầu mỡ nguồn gốc động vật hay thực vật, nước, sữa tách kem cùng một vài chất phụ gia khác. Bơ thực vật và bơ là hai loại bơ phổ biến nhất bây giờ, có ý kiến cho rằng sử dụng bơ thực vật sẽ an toàn cho tim của bạn hơn bơ thường.
Tên gọi

Bơ thực vật có tên gốc tiếng Anh là margarine, tên này được xuất phát từ oleomargarine của Hippolyte và sau này bằng sáng chế ra margarine đã được Hippolyte bán lại cho một công ty Hà Lan có tên là Jurgens vào năm 1871 (công ty này là tiền thân của Unilever hiện nay). Ngày nay, từ margarine nói chung trên thế giới được dùng để chỉ cho tất cả các chất thay thế cho bơ và không chỉ được sản xuất bởi mỡ bò và dạ dày Heo mà còn được sản xuất từ dầu thực vật như dầu hoa hướng dương, dầu đậu nành … nên mới hay được gọi là bơ thực vật ở Việt Nam.
Lịch sử

Vào năm 1813 thì hình thức sơ khai của bơ thực vật đã được Michel Eugène Chevreul khám phá ra trong phòng thí nghiệm.
Vào năm 1869, Napoleon III đã ra chiếu chỉ rằng ông sẽ trao giải cho bất cứ ai tìm ra được chất thay thế cho bơ. Napoleon III muốn có một cái gì đó ăn vẫn ngon như bơ nhưng rẻ hơn bơ và có thể dễ dàng sản xuất để cung cấp cho giới công nhân lao động và binh lính của ông ta.
Hưởng ứng lời kêu gọi đó, nhà hóa học người Pháp có tên Hippolyte Mège-Mouriés đã dày công nghiên cứu và tìm ra được một hợp chất tương đối thơm ngon khi kết hợp mỡ bò với dạ dày heo và đặt tên cho hợp chất này là oleomargarine (xuất phát từ acid margaric và acid oleic).
Mặc dù khá thơm ngon nhưng sự phát triển và lan tỏa của loại thức ăn mới này ra ngoài thế giới lại bị ngăn trở khá lớn bởi những nông trại tại Mỹ vì lo sợ sẽ bị cạnh tranh. Tại Úc cũng không khá hơn, cho tới thập niên 1960 thì người dân Úc mới được phép mua bơ thực vật có màu như bơ.
Trong một tiểu luận đăng trên báo "Sự thật" số ngày 20 tháng 7 năm 1912, Lenin phân tích về tình hình tiêu thụ margarine ở các nước châu Âu và cho thấy rằng, người tiêu dùng chủ yếu của margarine là người bình dân nghèo không có khả năng mua bơ thật; đồng thời lượng tiêu thụ margarine lớn lại xảy ra ở Đan Mạch, một trong những nước xuất khẩu rất nhiều bơ sữa lúc đó. Nông dân hạng trung của sản xuất bơ sữa để bán còn bản thân mua margarine rẻ tiền để tiêu thụ. "Sự giàu có của tư bản Đan Mạch tăng lên thì sự bần cùng và thiếu thốn của công nhân và nông dân Đan Mạch cũng tăng lên. Ở nước Nga chúng ta tình hình cũng diễn ra y như vậy [...] người giàu thì được lãi do phát triển sản xuất và buôn bán, còn công nhân và nông dân chỉ được ăn margarine và bã sữa."
Tác dụng

Bơ thực vật được làm từ dầu thực vật nên không chưa cholesterol. Hơn nữa nó còn chứa lượng chất béo lành mạnh hơn bơ thường. Những chất béo này giúp giảm mật độ cholesterol xấu. Trong khi đó, bơ làm từ chất béo động vật nên chứa cholesterol và nhiều chất béo bão hòa. Tuy ý tưởng sử dụng bơ thực vật để thay thế cho bơ động vật theo mong muốn của Napoleon III từ xa xưa cho tới nay vẫn còn được sử dụng và có giá trị nhưng cũng cần sử dụng các loại bơ thực vật chứa các chất có hại cho sức khỏe ở hàm lượng cho phép và tránh không lạm dụng dẫn tới việc gây hậu quả xấu cho cơ thể.
Có khuyến cáo cho rằng bơ thực vật không nên ăn nhiều và chỉ là nguyên liệu tiện lợi cho việc sản xuất thực phẩm như mỳ ăn liền, các loại bánh ngọt. Ở nhiều mức, người ta quy định chỉ bán các loại bơ thực vật (margarine) trên nhãn mác có ghi "0" axit béo chuyển vị cho người tiêu dùng trực tiếp. Nguyên nhân là hầu hết các bơ thực vật được chế biến bằng cách sử dụng phương pháp hydro hóa, thường gây ra các sự chuyển hóa chất béo không lành mạnh. Nhìn chung, các bơ thực vật càng rắn thì lượng chất béo chuyển hóa càng cao - vì vậy bơ thực vật dạng thanh thường chứa nhiều chất béo chuyển hóa hơn bơ thực vật dạng ống. Giống như chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa làm tăng cholesterol trong máu và nguy cơ bị bệnh tim.
Chú thích

↑  “bo thuc vat loi hay hai”. Báo điện tử của Đài Truyền hình Việt Nam. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 6 năm 2011. Truy cập 8 tháng 2 năm 2015.
↑  Baker Christopher G.J, Ranken H.D, Kill R.C. biên tập (1997). Food industries manual. 24th Edition. Springer. tr. 285–289. ISBN 9780751404043. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2009.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách biên tập viên (liên kết)
↑  Science Power 9: Atlantic Edition, McGraw-Hill Ryerson Limited. ISBN 0-07-560905-3.
↑  Anon. “Stork Margarine:How it all started”. Unilever:Our Brands. Unilever. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 21 tháng 10 năm 2009.
↑  Visser, Margaret (1986). Much Depends on Dinner. Toronto: Harper Perennial Canada. tr. 107. ISBN 0006391044.
↑  United States Food and Drug Administration (2024). “Daily Value on the Nutrition and Supplement Facts Labels”. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2024.
↑  National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Health and Medicine Division; Food and Nutrition Board; Committee to Review the Dietary Reference Intakes for Sodium and Potassium (2019).  Oria, Maria; Harrison, Meghan; Stallings, Virginia A. (biên tập). Dietary Reference Intakes for Sodium and Potassium. The National Academies Collection: Reports funded by National Institutes of Health. Washington (DC): National Academies Press (US). ISBN 978-0-309-48834-1. PMID 30844154.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
Ba mẫu bơ thực vật
Bơ thực vật được dùng trong bữa sáng
Annona neoecuadoarensis

| Annona neoecuadoarensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Mesangiospermae
Phân lớp (subclass): Magnoliidae
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Annonaceae
Chi (genus): Annona
Loài (species): A. neoecuadoarensis
Danh pháp hai phần
Annona neoecuadoarensis H.Rainer, 2007 
Annona neoecuadoarensis là loài thực vật có hoa thuộc họ Na. Loài này được H.Rainer mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Dilobitarsus cariosus

| Dilobitarsus cariosus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Dilobitarsus
Loài (species): D. cariosus
Danh pháp hai phần
Dilobitarsus cariosus Candèze, 1889 
Dilobitarsus cariosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Candèze miêu tả khoa học năm 1889.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010