stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Do Somethin'

"Do Somethin'" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Britney Spears nằm trong album tuyển tập hit đầu tiên của cô, Greatest Hits: My Prerogative (2004). Nó được sáng tác và sản xuất bởi Christian Karlsson và Pontus Winnberg (thuộc nhóm sản xuất Bloodshy & Avant), với sự tham gia hỗ trợ viết lời của Henrik Jonback và Angela Hunte. Ban đầu, bài hát không có kế hoạch phát hành như là một đĩa đơn. Tuy nhiên, Britney muốn quay một video ca nhạc cho nó, và đã phải thuyết phục công ty thu âm của cô. Sau đó, nó được phát hành vào ngày 14 tháng 2 năm 2005 bởi Jive Records như là đĩa đơn thứ hai từ album trên toàn thế giới ngoại trừ Bắc Mỹ. Đây là một bản dance-pop mang những âm thanh của guitar điện, với lời bài hát nói về những khoảng thời gian vui vẻ và mặc kệ sự phán xét của người khác.
"Do Somethin'" nhận được những đánh giá tích cực từ các nhà phê bình, trong đó họ so sánh nó với đĩa đơn của Gwen Stefani "What You Waiting For?" (2004). Mặc dù không được phát hành tại Hoa Kỳ, nó vẫn lọt vào bảng xếp hạng Billboard Hot 100 ở vị trí thứ 100, nhờ vào doanh số tải nhạc trực tuyến. Nó cũng đạt được nhiều thành công trên toàn thế giới, lọt vào top 10 ở nhiều quốc gia như Úc, Đan Mạch, Thụy Điển và Vương quốc Anh. Đến cuối năm 2005, "Do Somethin'" là một trong những đĩa đơn bán chạy nhất tại Úc và Bỉ năm đó.
Một video ca nhạc của bài hát, do Billie Woodruff và Spears đồng đạo diễn, trong đó nữ ca sĩ mang cái tên khác là "Mona Lisa", cùng 4 người bạn nữ trình diễn và nhảy múa trong một hộp đêm. Việc sử dụng bảng hiệu Louis Vuitton trong video đã dẫn đến một vụ kiện chống lại Jive Records, kết thúc với việc Louis Vuitton giành chiến thắng và nhận được 80.000€ tiền bồi thường thiệt hại. Đoạn video sau đó cũng bị cấm chiếu trên tất cả các kênh truyền hình châu Âu. Spears đã biểu diễn "Do Somethin'" trong The M+M Tour (2007), The Circus Starring Britney Spears (2009) và Britney: Piece of Me (2013-15).
Danh sách track

| --- | --- |
 Đĩa CD "Do Somethin'" (bản album) — 3:23  "Do Somethin'" (DJ Monk's Remix) [bản radio] — 4:13 Đĩa CD maxi "Do Somethin'" (bản album) — 3:25  "Do Somethin'" (DJ Monk Remix) [bản radio] — 4:16  "Do Somethin'" (Thick Vocal Mix) — 8:02  "Everytime" (Valentin Remix) — 3:24  :  Đĩa CD maxi tại Vương quốc Anh "Do Somethin'" (bản album) — 3:23  "Do Somethin'" (Video) — 3:23  "Megamix" (Video) Tải kĩ thuật số (Digital 45) "Do Somethin'" — 3:22  "Do Somethin'" (Thick Vocal Mix) — 7:57
Maria Luisa Gabriella của Savoia

Queen of Spain from 1701 to 1714Bản mẫu:SHORTDESC:Queen of Spain from 1701 to 1714
Đừng nhầm lẫn với Maria Luisa của Sardegna.
Maria Luisa Gabriella của Savoia (tiếng Tây Ban Nha: María Luisa Gabriela de Saboya; 17 tháng 9 năm 1688 – 14 tháng 2 năm 1714), biệt danh là La Savoyana, là Vương hậu nước Tây Ban Nha thông qua cuộc hôn nhân với Felipe V. Maria Luisa giữ vai trò nhiếp chính trong thời gian Felipe V vắng mặt từ năm 1702 đến năm 1703 và có ảnh hưởng lớn với tư cách là cố vấn chính trị trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha. Nhờ sự hiệu quả của mình nên Maria Luisa được yêu mến tại đất nước của nhà chồng.
Đầu đời > Tuổi thơ

Maria Luisa Gabriella sinh vào ngày 17 tháng 9 năm 1688 tại Cung điện Hoàng gia Turin, Savoia. Bà là con gái thứ ba và là người con thứ hai còn sống của Vittorio Amadeo II, Công tước xứ Savoia và Anne Marie của Orléans, con gái út của Philippe I, Công tước xứ Orléans và Henrietta của Anh. Khi còn trẻ, Maria Luisa Gabriella được mô tả là "thông minh, vui tươi và thích vui vẻ" và được nhận được một nền giáo dục tuyệt vời. Công nữ vẫn gần gũi với chị gái Maria Adelaide, người sau này kết hôn với Louis, Công tước xứ Bourgogne, cháu trai cả của Louis XIV của Pháp.
Đầu đời > Đính hôn

Vương tử Pháp Philippe, Công tước xứ Anjou hay Felipe V vừa nắm giữ ngai vàng Tây Ban Nha sau cái chết của người chú họ là Carlos II của Tây Ban Nha, người không có hậu duệ. Để thực thi quyền lực mong manh của bản thân đối với Tây Ban Nha do sinh ra tại Pháp, Felipe V quyết định duy trì mối quan hệ với Công tước xứ Savoia bằng cách kết hôn với con gái ông là Maria Luisa Gabriella, em họ của Felipe thông qua Louis XIII của Pháp. Vào giữa năm 1701, Felipe V cầu hôn Công nữ với sự cho phép của ông nội mình là Louis XIV. Hai người kết hôn thông qua hình thức ủy quyền vào ngày 12 tháng 9 năm 1701, năm ngày trước sinh nhật lần thứ mười ba của Maria Luisa Gabriella. Công nữ đến Nice vào ngày 18 tháng 9 và được Giáo hoàng Clemente XI chào đón, người đã tặng bà Bông hồng Vàng vào ngày 20 tháng 9 như một món quà nghi lễ. Trong vòng một tuần, Maria Luisa đi thuyền từ Nice đến Antibes và được đưa đến Barcelona.
Vương hậu Tây Ban Nha

Lễ cưới chính thức diễn ra vào ngày 2 tháng 11 năm 1701. Felipe V đã yêu Maria Luisa Gabriella sâu sắc ngay từ đầu. Giống như trường hợp của Vương hậu tiếp theo là Elisabetta Farnese, ông bị phụ thuộc vào Maria Luisa về mặt tình dục vì những nghi lễ tôn giáo đã ngăn cản Nhà vua thực hiện bất kỳ đời sống tình dục nào ngoài vòng hôn nhân. Không giống như những gì thường thấy đối với một quốc vương Tây Ban Nha, Felipe thường ngủ trên giường của Maria Luisa cả đêm và khăng khăng đòi quyền lợi vợ chồng của mình. Ngay sau khi kết hôn, đại sứ Pháp là Công tước xứ Gramont đã báo cáo với Louis XIV rằng Felipe sẽ hoàn toàn bị vợ mình cai trị miễn là ông còn kết hôn, một báo cáo khiến Louis XIV phải cảnh báo cháu trai của mình không được để vợ mình thống trị.
Nhìn chung, ảnh hưởng của vị Vương hậu trẻ tuổi là có lợi. Maria Luisa Gabriella được mô tả là người trưởng thành đáng kể so với tuổi của mình, hiểu biết về chính trị, ăn nói lưu loát và chăm chỉ. Vương hậu được ca ngợi khắp Tây Ban Nha vì quyền nhiếp chính của mình và được cho là đã mang lại cho Felipe V, người hay thụ động, năng lượng mà Nhà vua cần để tham gia vào chiến tranh.
Vương hậu Tây Ban Nha > Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha

Năm 1702, Felipe V buộc phải rời Tây Ban Nha để chiến đấu tại Napoli như một phần của Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha đang diễn ra. Trong thời gian chồng vắng mặt, Maria Luisa Gabriella 14 tuổi đã thực sự hành động như một nhiếp chính từ Madrid, yêu cầu mọi khiếu nại phải được điều tra, ra lệnh rằng các báo cáo phải được gửi trực tiếp cho Vương hậu, và làm việc nhiều giờ với các bộ trưởng. Maria Luisa tiếp kiến ​​các đại sứ và cố gắng ngăn cản Savoia tham gia cùng kẻ thù mặc dù mục tiêu này sớm thất bại. Tuy nhiên, các con Maria Luisa đã khuyến khích thành công việc tái tổ chức Junta và thu được các khoản đóng góp tiền tệ đáng kể từ một số nhà quý tộc và thành phố cho nỗ lực chiến tranh. Vào năm 1715, Felipe V cuối cùng được công nhận là Vua của Tây Ban Nha và giữ lại hầu hết các thuộc địa, nhưng nhượng lại các vùng lãnh thổ tại Ý và từ bỏ ngai vàng nước Pháp cho bản thân và con cháu của mình.
Vương hậu Tây Ban Nha > Âm mưu của triều đình

Người hầu cận người Pháp Marie Anne de La Trémoille, princesse des Ursins là thành viên trong đoàn hầu cận của Maria Luisa, người sẽ duy trì ảnh hưởng lớn đối với Maria Luisa Gabriella với tư cách là Camarera mayor de Palacio, nữ quan chính của bà. Trémoille duy trì sự thống trị mạnh mẽ tại Tây Ban Nha bằng cách sử dụng mọi quyền lợi gần gũi với Vương hậu từ vị trí của mình. Trémoille gần như luôn ở bên cạnh Maria Luisa Gabriella, đi cùng Vương hậu đến bất cứ nơi nào ngay bà khi rời khỏi phòng riêng, theo Vương hậu đến các cuộc họp hội đồng nơi bà ngồi bên cạnh để nghe và may vá, theo Vương hậu trở về phòng nơi bà thực hiện những việc cá nhân riêng tư nhất, mặc quần áo và cởi đồ cho Vương hậu, và kiểm soát bất kỳ ai muốn đến gặp. Vì Felipe V thực sự ở chung phòng ngủ cùng Maria Luisa Gabriella nên vị Công nữ đã có được sự ảnh hưởng rất lớn đối với Nhà vua. Năm 1704, Trémoille bị lưu đày theo lệnh của Louis XIV, tàn phá những kẻ thống trị, tuy nhiên vị Công nữ đã trở lại Madrid vào năm 1705 và điều này khiến cho Maria Luisa rất vui mừng.
Qua đời

Vào cuối đời, Maria Luisa Gabriella mắc bệnh lao và qua đời tại Alcazar Vương thất Madrid, vào ngày 14 tháng 2 năm 1714 ở tuổi 25. Vương hậu sau đó được chôn cất tại San Lorenzo de El Escorial. Vào ngày 16 tháng 9 năm 1714, chỉ vài tháng sau khi Maria Luisa qua đời, Felipe V đã tái hôn theo ủy quyền với Elisabetta Farnese, người thừa kế của Công tước xứ Parma. Cháu gái của Vương hậu là Maria Luisa của Sardegna được đặt theo tên bà.
Con cái

| Tên | Sinh - Mất | Ghi chú |
| --- | --- | --- |
| Luis | 25 tháng 8 năm 1707 – 31 tháng 8 năm 1724 | Sau này là Luis I của Tây Ban Nha, kết hôn với Louise Élisabeth của Orléans |
| Felipe | 2 tháng 7 năm 1709 – 18 tháng 7 năm 1709 | Qua đời khi còn nhỏ. |
| Felipe Pedro | 7 tháng 6 năm 1712 – 29 tháng 12 năm 1719 | Qua đời khi còn nhỏ. |
| Fernando | 23 tháng 9 năm 1713 – 10 tháng 8 năm 1759 | Sau này là Fernando VI của Tây Ban Nha, kết hôn với Maria Bárbara của Bồ Đào Nha |
Vì tất cả các con trai đều qua đời mà không có con, do đó Maria Luisa Gabriella không có hậu duệ nào.
Tổ tiên

Chân dung bởi Juan Garcia de Miranda
Vương gia huy của Vương hậu Maria Luisa
Drimiopsis botryoides

| Drimiopsis botryoides |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocot
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Asparagaceae
Chi (genus): Drimiopsis
Loài (species): D. botryoides
Danh pháp hai phần
Drimiopsis botryoides Baker 
Drimiopsis botryoides là một loài thực vật có hoa trong họ Măng tây. Loài này được Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1874.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Drimiopsis botryoides”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Draconarius baxiantaiensis

| Draconarius baxiantaiensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Amaurobiidae
Chi (genus): Draconarius
Loài (species): D. baxiantaiensis
Danh pháp hai phần
Draconarius baxiantaiensis Jia-Fu Wang, 2003 
Draconarius baxiantaiensis là một loài nhện trong họ Amaurobiidae.
Loài này thuộc chi Draconarius. Draconarius baxiantaiensis được Jia-Fu Wang miêu tả năm 2003.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Dryopteris sloanei

| Dryopteris sloanei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Dryopteridaceae
Chi (genus): Dryopteris
Loài (species): D. sloanei
Danh pháp hai phần
Dryopteris sloanei Kuntze, 1891 
Dryopteris sloanei là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dryopteris sloanei”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Dryopteris smithii

| Dryopteris smithii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Dryopteridaceae
Chi (genus): Dryopteris
Loài (species): D. smithii
Danh pháp hai phần
Dryopteris smithii Alderw., 1908 
Dryopteris smithii là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Alderw. mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dryopteris smithii”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Drysdalia mastersii

| Drysdalia mastersii> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Serpentes
Phân thứ bộ (infraordo): Alethinophidia
Họ (familia): Elapidae
Chi (genus): Drysdalia
Loài (species): D. mastersii
Danh pháp hai phần
Drysdalia mastersii (Krefft, 1866) 
Drysdalia mastersii là một loài rắn trong họ Rắn hổ. Loài này được Krefft mô tả khoa học đầu tiên năm 1866.
Chú thích

↑  “Drysdalia mastersii”. The Reptile Database. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2013.
Sericia layardi

| Sericia layardi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Sericia
Loài (species): S. layardi
Danh pháp hai phần
Sericia layardi Hampson, 1926 
Sericia layardi là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Bão Mocha (2023)

| Bão xoáy cực kỳ dữ dội (Thang IMD) |
| --- | --- |
Bão cấp 5 (SSHWS/NWS)
Bão Mocha trên vùng biển Myanmar lúc đạt cường độ mạnh nhất vào ngày 14 tháng 5
Hình thành: 9 tháng 5 năm 2023 (2023-05-09)
Tan: 15 tháng 5 năm 2023 (2023-05-15)


 
Sức gió mạnh nhất: Duy trì liên tục trong 3 phút: 215 km/h (130 mph)  Duy trì liên tục trong 1 phút: 280 km/h (175 mph)
Áp suất thấp nhất: 919 mbar (hPa); 27.14 inHg


 
Số người chết: 63
Thiệt hại: $1.07 triệu (USD 2023) (100 người mất tích)
Vùng ảnh hưởng: Bangladesh Myanmar Ấn Độ Trung Quốc

Một phần của Mùa bão Bắc Ấn Độ Dương 2023
 
Bão Mocha hay Xoáy thuận nhiệt đới mạnh Mocha (/ˈmɒkə/; tiếng Bengal: মোচা; tiếng Oriya: ମୋଚା; có nghĩa là 'trọng lượng hạt bướm') là một cơn xoáy thuận nhiệt đới mạnh nằm ở vùng Bắc Ấn Độ Dương đang đi vào vùng đất liền trên lãnh thổ Myanmar. Đây là cơn áp thấp nhiệt đới thứ hai và là cơn xoáy thuận đầu tiên của mùa bão Bắc Ấn Độ Dương 2023, Mocha được hình thành từ một vùng áp thấp đã được Cơ quan Khí tượng Ấn Độ (IMD) ghi nhận lần đầu vào ngày 8 tháng 5. Sau khi được hợp nhất thành một áp thấp nhiệt đới, cơn bão đã di chuyển chậm theo hướng bắc tây bắc (NNW) qua Vịnh Bengal và sau đó đã đạt đến cường độ bão xoáy cực kì mạnh. Sau khi trải qua một chu trình thay thế thành mắt bão, cơn bão đã nhanh chóng mạnh lên, đạt đến mức cực đại ở cường độ tương đương với một Cơn bão cấp 5 vào ngày 14 tháng 5 với sức gió duy trì trong 1 phút lên đến 280 km/h (170 mph). Ngay trước khi đổ bộ, cơn Bão xoáy Cực đoan Mocha đã suy yếu thành một cơn bão cấp 4 với sức gió giảm xuống chỉ còn 241 km/h (150 mph).
Tác động > Bangladesh

Biểu đồ thể hiện đường đi và cường độ của bão theo thang Saffir–Simpson
Chú thích biểu đồ
Thang Saffir–Simpson

     Áp thấp nhiệt đới (≤38 mph, ≤62 km/h)

     Bão nhiệt đới (39–73 mph, 63–118 km/h)

     Cấp 1 (74–95 mph, 119–153 km/h)

     Cấp 2 (96–110 mph, 154–177 km/h)

     Cấp 3 (111–129 mph, 178–208 km/h)

     Cấp 4 (130–156 mph, 209–251 km/h)

     Cấp 5 (≥157 mph, ≥252 km/h)

     Không rõ



Kiểu bão
 Xoáy thuận nhiệt đới
 Xoáy thuận cận nhiệt đới
 Xoáy thuận ngoài nhiệt đới, áp thấp tàn dư, nhiễu động nhiệt đới, hoặc áp thấp gió mùa
Bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 2000 – Giải đấu Nam

| --- | --- |

Chi tiết giải đấu
Nước chủ nhà:  Úc
Thời gian: 13 – 30 tháng 11
Số đội: 16 (từ 6 liên đoàn)
Địa điểm thi đấu: 6 (tại 5 thành phố chủ nhà)
Vị trí chung cuộc
Vô địch:  Cameroon (lần thứ 1)
Á quân:  Tây Ban Nha
Hạng ba:  Chile
Hạng tư:  Hoa Kỳ
Thống kê giải đấu
Số trận đấu: 32
Số bàn thắng: 103 (3,22 bàn/trận)
Số khán giả: 1.034.500 (32.328 khán giả/trận)
Vua phá lưới:  Iván Zamorano (6 bàn)
← 1996 2004 → 
Giải bóng đá Thế vận hội Mùa hè diễn ra tại Thế vận hội mùa hè 2000 từ ngày 13 đến 30 tháng 11. Đây là mùa giải thứ 20 của bóng đá nam Thế vận hội Mùa hè.
Trong trận chung kết diễn ra tại sân vận động Olympic có lượng khán giả kỷ lục là 104.098, phá vỡ kỉ lục cũ là 101.799 tại Rose Bowl để tìm chủ nhân của huy chương vàng của Thế vận hội Mùa hè 1984 ở Los Angeles.
Địa điểm

| Sydney | Sydney | Melbourne |
| --- | --- | --- |
| Sân vận động Australia | Sân vận động bóng đá Sydney | Melbourne Cricket Ground |
| Sức chứa: 110.000 | Sức chứa: 42.500 | Sức chứa: 98.000 |
|  |  | Tập tin:MCG stadium.jpg |
| Brisbane | Canberra | Adelaide |
| Brisbane Cricket Ground | Sân vận động Bruce | Sân vận động Hindmarsh |
| Sức chứa: 37.000 | Sức chứa: 25.011 | Sức chứa: 20.000 |

AdelaideBrisbaneCanberraMelbourneSydney
Dmitri Ivanov (cầu thủ bóng đá, sinh 1987)

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 
Thông tin cá nhân
Tên đầy đủ:  Dmitri Igorevich Ivanov
Ngày sinh:  14 tháng 2, 1987 (37 tuổi)
Nơi sinh:  Leningrad, CHXHCN Xô viết LB Nga
Chiều cao:  1,82 m (5 ft 11+1⁄2 in)
Vị trí:  Hậu vệ/Tiền vệ
Thông tin đội
Đội hiện nay:  F.K. Volgar Astrakhan
Số áo:  55
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2005–2007 |  F.K. Dynamo St. Petersburg |  81 |  (8) |
| 2008 |  F.K. Rostov |  15 |  (1) |
| 2008–2012 |  F.K. Anzhi Makhachkala |  24 |  (0) |
| 2011 |  → FC Dagdizel Kaspiysk (mượn) |  8 |  (2) |
| 2012–2013 |  F.K. Petrotrest Sankt Peterburg |  1 |  (0) |
| 2013–2016 |  F.K. Volgar Astrakhan |  81 |  (5) |
| 2016–2017 |  FC Fakel Voronezh |  26 |  (1) |
| 2017 |  FC Tyumen |  9 |  (0) |
| 2018– |  F.K. Volgar Astrakhan |  13 |  (0) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia, chính xác tính đến 12 tháng 5 năm 2018
Dmitri Igorevich Ivanov (tiếng Nga: Дмитрий Игоревич Иванов; sinh ngày 14 tháng 2 năm 1987) là một cầu thủ bóng đá người Nga. Anh thi đấu cho F.K. Volgar Astrakhan.
Sự nghiệp câu lạc bộ

Anh ra mắt chuyên nghiệp tại Russian First Division năm 2005 cho F.K. Petrotrest St. Petersburg.
Bồn cầu

Bồn vệ sinh theo kiểu phương Tây.
Bồn cầu (tiếng Anh: toilet) là một phần của thiết bị cứng được sử dụng để thu thập hoặc xử lý chất thải bài tiết của con người, nói cách khác là "thiết bị vệ sinh với bề mặt cho phép người sử dụng để tiểu tiện và đại tiện an toàn và thuận tiện". Thiết bị này có thể có hoặc không có nước xả (bồn cầu xả nước hoặc bồn cầu khô). Chúng có thể được thiết lập cho một tư thế ngồi hoặc cho một tư thế ngồi xổm (xí xổm). Bồn cầu xả nước thường được kết nối với hệ thống thoát nước ở khu vực thành thị và bể tự hoại ở khu vực cách ly. Bồn cầu khô được kết nối với một hố, thùng chứa di động, buồng ủ hoặc thiết bị lưu trữ và xử lý khác. Ngoài ra cấu tạo bồn có thể làm từ các vật liệu như gốm (sứ), bê tông, nhựa hoặc gỗ.
Tại nhà riêng, bồn cầu, bồn rửa tay, bồn tắm hoặc vòi hoa sen có thể ở trong cùng một phòng. Một lựa chọn khác là có một phòng để vệ sinh cơ thẻ (phòng tắm) và một phòng khác làm nhà vệ sinh và bồn rửa tay (phòng vệ sinh). Nhà vệ sinh công cộng bao gồm một hoặc nhiều nhà vệ sinh (và thường là bồn tiểu) có sẵn cho công chúng sử dụng. Nhà vệ sinh di động hoặc các buồng vệ sinh sau đó được xử lý hóa học (chemical toilet) được sử dụng cho các địa điểm tập trung đông người hay tạm thời.
Nhiều hộ nghèo ở các nước đang phát triển sử dụng nhà vệ sinh rất cơ bản và thường không hợp vệ sinh, ví dụ như hố xí đơn giản và chỗ đi vệ sinh thường được đặt bên ngoài nhà. Trên toàn cầu, gần một tỷ người không có nhà vệ sinh và buộc phải đi vệ sinh lộ thiên (đặc biệt là ở Ấn Độ).
Các bệnh lây truyền qua đường chân tay miệng hoặc qua chất thải bài tiết như dịch tả và tiêu chảy, có thể lây lan từ vấn đề đi vệ sinh lộ thiên. Chúng cũng có thể lây lan từ các nhà vệ sinh không an toàn gây ô nhiễm nước mặt hoặc nước ngầm. Trong lịch sử, vệ sinh là mối quan tâm từ các giai đoạn đầu tiên của các khu định cư của con người. Mục tiêu phát triển bền vững số 6 của Liên Hợp Quốc kêu gọi "Vệ sinh và cải thiện điều kiện vệ sinh đầy đủ và công bằng cho tất cả mọi người và chấm dứt đi vệ sinh lộ thiên vào năm 2030". Theo cách này, mẫu bồn cầu đầu tiên sử dụng vật liệu đàn hồi và có độ nhớt (Viscoelastic) đã được phát triển mà hầu như không có ma sát.
Lịch sử > Thời cổ đại

Thiên niên kỷ thứ 4 trước Công nguyên đã chứng kiến sự phát minh ra các ống bằng đẩt nung, cống rãnh và khu vệ sinh tại Mesopotamia, với thành phố Uruk ngày nay trưng bày hố vệ sinh nội bộ được biết đến sớm nhất, từ khoảng 3200 trước Công nguyên.
Ngôi làng thời kỳ đồ đá mới Skara Brae có các ví dụ mẫu các phòng nhỏ bên trong qua một cống chung, thay vì sử dụng hố.
Nền văn minh lưu vực sông Ấn ở tây bắc Ấn Độ và Pakistan là nơi có hệ thống vệ sinh đô thị đầu tiên được biết đến trên thế giới. Tại Mohenjo-Daro (khoảng năm 2800 trước Công nguyên), nhà vệ sinh được xây cạnh các bức tường bên ngoài của ngôi nhà. Những nhà vệ sinh này có máng thẳng đứng, qua đó chất thải được xử lý thành rác thải hoặc cống rãnh đường phố. Một ví dụ điển hình khác là thành phố Indus của Lothal (khoảng năm 2350 trước Công nguyên). Ở Lothal, tất cả các ngôi nhà đều có nhà vệ sinh riêng được kết nối với mạng lưới cống được xây dựng bằng gạch được tổ chức cùng với một loại vữa làm từ thạch cao được đổ vào các vùng nước xung quanh hoặc thay vào đó là các chất thải, phần sau thường được đổ bỏ và làm sạch.
Nền văn minh lưu vực sông Ấn cũng có nhà vệ sinh xử lý nước thải đã sử dụng nước chảy trong mỗi ngôi nhà được liên kết với các cống được phủ bằng gạch đất sét nung. Dòng chảy đã loại bỏ chất thải của con người. Tại đây có một mạng lưới cống được xây dựng dưới những đường phố hình dạng lưới.
Các nhà vệ sinh rất sớm khác sử dụng nước chảy để loại bỏ chất thải được tìm thấy tại Skara Brae ở Orkney, Scotland, nơi bị chiếm đóng từ khoảng 3100 trước Công nguyên cho đến 2500 trước Công nguyên. Một số ngôi nhà ở đó có một cống thoát nước bên dưới chúng, và một số trong số đó có một hình khối trên cống. Vào khoảng thế kỷ 18 trước Công nguyên, nhà vệ sinh bắt đầu xuất hiện ở nền văn minh Minos, Ai Cập cổ đại và Ba Tư cổ đại.
Vào năm 2012, các nhà khảo cổ đã tìm thấy nơi được cho là nhà xí sớm nhất của Đông Nam Á trong quá trình khai quật một ngôi làng thuộc di tích khảo cổ học Rạch Núi, miền nam Việt Nam. Cầu tiêu, có từ năm 1500 trước Công nguyên, đem lại manh mối quan trọng về xã hội Đông Nam Á thời kỳ đầu.
Hơn 30 mẫu phân hóa thạch (coprolite), chứa cá và xương động vật bị vỡ, đã cung cấp thông tin về chế độ ăn uống của người và chó và về các loại ký sinh trùng từng phải đối mặt.
Trong nền văn minh La Mã, nhà vệ sinh sử dụng nước chảy đôi khi là một phần của nhà tắm công cộng. Nhà vệ sinh La Mã, giống như những nhà vệ sinh trong hình, thường được cho là đã được sử dụng ở vị trí ngồi. Các nhà vệ sinh La Mã có lẽ đã được nâng lên để nâng chúng lên trên các cống mở được định kỳ "xả" bằng nước chảy, thay vì nâng lên để ngồi. Người La Mã và Hy Lạp cũng sử dụng những chiếc bình trong buồng mà họ mang đến bữa ăn và những buổi uống rượu.
Johan J. Mattelaer nói: "Pliny the Elder đã mô tả làm thế nào có những thùng chứa lớn trên đường phố tại tRome và Pompeii trong đó các chậu nước tiểu được dọn sạch. Nước tiểu sau đó được những người thợ chuội và hồ vải lấy về." (Hồ vải là một bước quan trọng trong sản xuất dệt may)
Thời nhà Hán ở Trung Quốc từ hai ngàn năm trước đã sử dụng nhà tiêu kết hợp chuồng lợn.