stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 1993

| Chi tiết giải đấu |
| --- | --- |
Nước chủ nhà: Singapore
Thời gian: 7 – 19 tháng 6 năm 1993
Số đội: 9 (từ 1 liên đoàn)
Địa điểm thi đấu: 2 (tại 2 thành phố chủ nhà)
Vị trí chung cuộc
Vô địch:  Thái Lan (lần thứ 6)
Á quân:  Myanmar
Hạng ba:  Singapore
Hạng tư:  Indonesia
Thống kê giải đấu
Số trận đấu: 20
Số bàn thắng: 86 (4,3 bàn/trận)
Số khán giả: 237.000 (11.850 khán giả/trận)
← 1991 1995 → 
Môn bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 1993 diễn ra từ ngày 7 đến ngày 19 tháng 6 năm 1993 tại Singapore. Chỉ có nội dung bóng đá nam được tranh tài tại đại hội lần này.
Thái Lan đã giành tấm huy chương vàng lần thứ sáu sau khi đánh bại Myanmar 4–3 trong trận chung kết. Chủ nhà Singapore giành huy chương đồng sau khi vượt qua Indonesia với tỷ số 3–1.
Lịch thi đấu

Dưới đây là lịch thi đấu cho môn bóng đá.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| G | Vòng bảng | ½ | Bán kết | B | Tranh huy chương đồng | F | Chung kết |
| T2 7 | T3 8 | T4 9 | T5 10 | T6 11 | T7 12 | CN 13 | T2 14 | T3 15 | T4 16 | T5 17 | T6 18 | T7 19 | CN 20 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| G |  | G |  | G |  | G |  | G |  | ½ |  | B | F |
Địa điểm

Hai địa điểm diễn ra các trận đấu là sân vận động Quốc gia tại Kallang và sân vận động Jurong ở Jurong.
| Kallang | Jurong |
| --- | --- |
Sân vận động Quốc gia: Sân vận động Jurong
Sức chứa: 50.000: Sức chứa: 8.000

JurongKallangBóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 1993 (Singapore)
Các quốc gia tham dự

Chín đội tuyển trong tổng số 10 quốc gia thành viên của Đông Nam Á đã tham dự nội dung thi đấu này.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|   Brunei (BRU)   Indonesia (INA)   Lào (LAO)   |   Malaysia (MAS)   Myanmar (MYA)   Philippines (MYA)   |   Singapore (SGP)   Thái Lan (THA)   Việt Nam (VIE)   |
Vòng bảng

Tất cả thời gian được liệt kê là giờ địa phương, giờ Singapore (UTC+8).
Chín đội tuyển được chia thành hai bảng thi đấu vòng tròn một lượt. Mỗi bảng chọn hai đội đứng đầu vào bán kết.
Vòng bảng > Bảng A

| VT | Đội | ST | T | H | B | BT | BB | HS | Đ | Giành quyền tham dự |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Singapore (H) | 3 | 2 | 1 | 0 | 10 | 1 | +9 | 5 | Vòng đấu loại trực tiếp |
| 2 |  Indonesia | 3 | 2 | 1 | 0 | 5 | 2 | +3 | 5 | Vòng đấu loại trực tiếp |
| 3 |  Việt Nam | 3 | 1 | 0 | 2 | 1 | 3 | −2 | 2 |  |
| 4 |  Philippines | 3 | 0 | 0 | 3 | 1 | 11 | −10 | 0 |  |
Nguồn: 
 Chủ nhà
9 tháng 6 năm 1993
19:00
| Singapore  | 7–0 |  Philippines |
| --- | --- | --- |
| S. Tan  21' (ph.đ.)   Fandi  33', 48', 76'   Malek  41'   Rafi  52'   Sundramoorthy  63' | Chi tiết |  |
Khán giả: 21.000
Trọng tài: Nasaruddin Shariff (Malaysia)
9 tháng 6 năm 1993
21:00
| Indonesia  | 1–0 |  Việt Nam |
| --- | --- | --- |
| Taufik  51' | Chi tiết |  |
Khán giả: 15.000
Trọng tài: Pirom Un-Prasert (Thái Lan)
11 tháng 6 năm 1993
19:00
| Singapore  | 1–1 |  Indonesia |
| --- | --- | --- |
| Sundramoorthy  30' | Chi tiết | Herry  2' |
Khán giả: 25.000
Trọng tài: Tamat Budin (Brunei)
11 tháng 6 năm 1993
21:00
| Việt Nam  | 1–0 |  Philippines |
| --- | --- | --- |
| Nguyễn Văn Long  61' | Chi tiết |  |
Khán giả: 6.000
Trọng tài: Soe Thein (Myanmar)
15 tháng 6 năm 1993
19:00
| Singapore  | 2–0 |  Việt Nam |
| --- | --- | --- |
| Malek  18'   Sundramoorthy  57' | Chi tiết |  |
Khán giả: 20.000
Trọng tài: Pirom Un-Prasert (Thái Lan)
15 tháng 6 năm 1993
21:00
| Indonesia  | 3–1 |  Philippines |
| --- | --- | --- |
| Sudirman  3'   Darwis  29'   Yacobi  86' | Chi tiết | Saluria  11' |
Khán giả: 15.000
Trọng tài: Nasaruddin Shariff (Malaysia)
Vòng bảng > Bảng B

| VT | Đội | ST | T | H | B | BT | BB | HS | Đ | Giành quyền tham dự |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Thái Lan | 4 | 4 | 0 | 0 | 13 | 3 | +10 | 8 | Vòng đấu loại trực tiếp |
| 2 |  Myanmar | 4 | 3 | 0 | 1 | 15 | 4 | +11 | 6 | Vòng đấu loại trực tiếp |
| 3 |  Malaysia | 4 | 2 | 0 | 2 | 13 | 5 | +8 | 4 |  |
| 4 |  Lào | 4 | 1 | 0 | 3 | 3 | 20 | −17 | 2 |  |
| 5 |  Brunei | 4 | 0 | 0 | 4 | 3 | 15 | −12 | 0 |  |
7 tháng 6 năm 1993
19:00
| Thái Lan  | 2–0 |  Myanmar |
| --- | --- | --- |
| Piyapong  49'   Kiatisuk  74' | Chi tiết |  |
Khán giả: 5.000
Trọng tài: T. Rajamanickam (Singapore)
7 tháng 6 năm 1993
21:00
| Lào  | 3–2 |  Brunei |
| --- | --- | --- |
| Bounlap  3', 71'   Savatdy  75' | Chi tiết | Said  85'   Zaini  87' |
Khán giả: 6.000
Trọng tài: Jimmy Somogod (Philippines)
9 tháng 6 năm 1993
19:00
| Malaysia  | 3–1 |  Brunei |
| --- | --- | --- |
| Zainal Abidin  54'   Dollah  87'   Gunanlan  89' |  | Said  66' |
Khán giả: 1.000
Trọng tài: T. Rajamanickam (Singapore)
9 tháng 6 năm 1993
21:00
| Myanmar  | 7–1 |  Lào |
| --- | --- | --- |
| Ye Htut  34'   Than Toe Aung  36', 55', 64'   Myo Hlaing Win  48', 56', 75' | Chi tiết | Bounlap  88' |
Khán giả: 1.000
Trọng tài: I Made Sudra (Indonesia)
11 tháng 6 năm 1993
19:00
| Malaysia  | 9–0 |  Lào |
| --- | --- | --- |
| Dollah  3', 7', 9', 53', 84'   Zainal Abidin  16'   Ahmad  60', 77'   Mubin  80' | Chi tiết |  |
Khán giả: 1.500
Trọng tài: Jimmy Somogod (Philippines)
11 tháng 6 năm 1993
21:00
| Thái Lan  | 5–2 |  Brunei |
| --- | --- | --- |
| Pongtorn  20', 88'   Attaphol  13', 65'   Piyapong  50' | Chi tiết | Momin  8'   Rosanan  41' |
Khán giả: 1.500
Trọng tài: I Made Sudra (Indonesia)
13 tháng 6 năm 1993
19:00
| Myanmar  | 2–1 |  Malaysia |
| --- | --- | --- |
| Myo Hlaing Win  1'   Than Toe Aung  44' | Chi tiết | Azizol  4' |
Khán giả: 10.000
Trọng tài: I Made Sudra (Indonesia)
13 tháng 6 năm 1993
21:00
| Thái Lan  | 4–1 |  Lào |
| --- | --- | --- |
| Piyapong  35', 71'   Kiatisuk  51'   Vitoon  83' | Chi tiết | Savatdy  70' |
Khán giả: 10.000
Trọng tài: T. Rajamanickam (Singapore)
15 tháng 6 năm 1993
19:00
| Myanmar  | 6–0 |  Brunei |
| --- | --- | --- |
| Kyi Lwin  25'   Win Aung  31', 48'   Myo Hlaing Win  59', 89'   Than Toe Aung  64' | Chi tiết |  |
Khán giả: 5.000
Trọng tài: Jimmy Somogod (Philippines)
15 tháng 6 năm 1993
21:00
| Thái Lan  | 2–0 |  Malaysia |
| --- | --- | --- |
| Vitoon  16' (ph.đ.)   Pongtorn  68' | Chi tiết |  |
Khán giả: 7.000
Trọng tài: Tamat Budin (Brunei)
Vòng đấu loại trực tiếp

Trong vòng đấu loại trực tiếp, loạt sút luân lưu sẽ được sử dụng để quyết định đội thắng nếu hòa sau 90 phút chính thức (không có hiệp phụ).
Vòng đấu loại trực tiếp > Các trận đấu > Bán kết

17 tháng 6 năm 1993
19:00
| Singapore  | 3–3 (s> h.p.) |  Myanmar |
| --- | --- | --- |
| S. Tan  5', 53'   Fandi  23' | Chi tiết | Lim T.H.  7' (l.n.), 50' (l.n.)   Win Aung  90+5' |
Loạt sút luân lưu
| S.Tan  Rafi Ali  Faruk  Nasir  R. Saad  | 4–5 |  Tin Myint Aung   Ye Htut   Tin Htwe  Than Toe Aung  Saw Ba Myint |
Khán giả: 40.000
Trọng tài: Tamat Budin (Brunei)
17 tháng 6 năm 1993
21:00
| Thái Lan  | 1–0 |  Indonesia |
| --- | --- | --- |
| Vitoon  47' | Chi tiết |  |
Khán giả: 15.000
Trọng tài: Nasaruddin Shariff (Malaysia)
Vòng đấu loại trực tiếp > Các trận đấu > Tranh huy chương đồng

19 tháng 6 năm 1993
19:00
| Singapore  | 3–1 |  Indonesia |
| --- | --- | --- |
| S. Tan  51'   Fandi  58'   Sundramoorthy  89' | Chi tiết | Nurdiansyah  5' |
Khán giả: 2.000
Trọng tài: Nasaruddin Shariff (Malaysia)
Vòng đấu loại trực tiếp > Các trận đấu > Tranh huy chương vàng

20 tháng 6 năm 1993
17:00
| Thái Lan  | 4–3 |  Myanmar |
| --- | --- | --- |
| Vitoon  6', 50'   Piyapong  9'   Kiatisuk  87' | Chi tiết | Myo Hlaing Win  4', 59'   Kyi Lwin  49' |
Khán giả: 30.000
Trọng tài: T. Rajamanickam (Singapore)
Thống kê > Cầu thủ ghi bàn

Đã có 86 bàn thắng ghi được trong 20 trận đấu, trung bình 4.3 bàn thắng mỗi trận đấu.
Thống kê > Bảng xếp hạng

| VT | Đội | ST | T | H | B | BT | BB | HS | Đ | Kết quả chung cuộc |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Thái Lan | 6 | 6 | 0 | 0 | 18 | 6 | +12 | 12 | Vô địch - Huy chương vàng |
| 2 |  Myanmar | 6 | 3 | 1 | 2 | 21 | 11 | +10 | 7 | Á quân - Huy chương bạc |
| 3 |  Singapore (H) | 5 | 3 | 2 | 0 | 16 | 5 | +11 | 8 | Hạng ba - Huy chương đồng |
| 4 |  Indonesia | 5 | 2 | 1 | 2 | 6 | 6 | 0 | 5 | Hạng tư |

| 5 |  Malaysia | 4 | 2 | 0 | 2 | 13 | 5 | +8 | 4 | Bị loại từ vòng bảng |
| 6 |  Việt Nam | 3 | 1 | 0 | 2 | 1 | 3 | −2 | 2 | Bị loại từ vòng bảng |
| 7 |  Lào | 4 | 1 | 0 | 3 | 3 | 20 | −17 | 2 | Bị loại từ vòng bảng |
| 8 |  Philippines | 3 | 0 | 0 | 3 | 1 | 11 | −10 | 0 | Bị loại từ vòng bảng |
| 9 |  Brunei | 4 | 0 | 0 | 4 | 3 | 15 | −12 | 0 | Bị loại từ vòng bảng |
Nguồn: 
 Chủ nhà
Danh sách huy chương

| Vàng | Bạc | Đồng |
| --- | --- | --- |
|  Thái Lan |  Myanmar |  Singapore |
|  Wacharapong Somchit   Apichad Thaveechalermdit   Sumet Akarapong   Phathanapong Sripramote   Pairote Pongjan   Sirisak Kadalee   Natee Tongsakkao   Attapol Puspakom   Piyapong Pue-On   Pongtorn Thiubthong   Songserm Maperm   Surachai Jaturapattapong   Kiatisuk Senamuang   Vitoon Kijmongkolsak   Surasak Tungsurat   Tawan Sripan   Iungphet Charoenvong   Saravouth Cambua   Sompong Watana   Chalor Hongkajohn   Songwuti Khanthatat   Thaweerat Sittipultong   |  Zaw Win Naing   Tun Myint Lwin   Ngwe Tun   Tin Maung Tun   Kyi Lwin   Myo Hlaing Win   Win Aung   Than Toe Aung   Soe Moe Kyaw   Saw Ba Myint   Min Zaw Oo   Kyaw Min   Myint Ko   Tin Htwe   Tin Myo Aung   Sai Maung Maung Oo   |  V. Sundramoorthy   Tamil Marren K.   Ahmad Ibrahim   Yahya Madon   Stephen Ng Heng Seng   Razali Rashid   Abdul Malek Mohammad   Borhan Abu Samah   Fandi Ahmad   Lee Man Hon   Lim Tong Hai   Malek Awab   E. Manimohan   Nazri Nasir   Rafi Ali   Nodin Abdul Khalil   Amin Nasir   Bashir Khan   Saswadimata Dasuki   Steven Tan   Kadir Yahaya   Faruk Alkaff   |
Tiếng Mari

| Tiếng Mari |
| --- | --- |
мар ыме Mar yme
Khu vực: Liên Bang Nga: cộng hòa tự trị Mari El, Bashkortostan, Tatarstan, Udmurtia; tỉnh Nizhny Novgorod, Kirov, Sverdlovsk, Orenburg; Perm Krai
Tổng số người nói: 510.000
Dân tộc: 548.000 người Mari (điều tra dân số 2010)
Phân loại: Ngữ hệ UralFinn-Perm?FinnTiếng Mari
Dạng chuẩn: Tiếng Mari Meadow Tiếng Mari Hill Mari Tây Bắc   
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại:  Nga Mari El 
Mã ngôn ngữ
ISO 639-2: chm
ISO 639-3: cả hai: mhr – Mari Đông và Meadow (Mari Đông) mrj – Mari Hill (Mari Tây)
Glottolog: mari1278
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Tiếng Mari (Mari: марий йылме, marii jõlme; tiếng Nga: марийский язык, marijskij jazyk), được nói bởi khoảng 400.000 người, thuộc ngữ hệ Ural. Nó được nói chủ yếu ở Cộng hòa Mari El (tiếng Mari: Марий Эл, Marii El, tức là 'vùng đất Mari') thuộc Liên bang Nga cũng như ở khu vực dọc theo lưu vực sông Vyatka và về phía đông đến dãy Ural. Những người nói tiếng Mari, được gọi là người Mari, cũng được tìm thấy ở các vùng Tatarstan, Bashkortostan, Udmurtia và Perm.
Tiếng Mari là ngôn ngữ danh nghĩa và chính thức của Cộng hòa Mari, cùng với tiếng Nga.
Tiếng Mari ngày nay có hai dạng chuẩn: Mari Hill và Mari Meadow. Tiếng Mari đồng cỏ chiếm ưu thế và kéo dài từ cụm Mari đồng cỏ đến Mari Đông từ Cộng hòa vào các phương ngữ Ural của Bashkortostan, Sverdlovsk và Udmurtia), trong khi trước đây, tiếng Mari đồi núi gắn kết mạnh mẽ hơn với phương ngữ Tây Bắc (nói ở Nizhny Novgorod và các khu vực của tỉnh Kirov). Cả hai dạng ngôn ngữ đều sử dụng các phiên bản sửa đổi của chữ Kirin. Đối với người phi bản ngữ, tiếng Mari Hill hay Mari Tây, có thể được nhận ra bằng cách sử dụng các chữ cái đặc biệt "ӓ" và "ӹ" ngoài các chữ cái chung "ӱ" và "ӧ", trong khi Mari Đông hay Mari Meadow sử dụng một chữ cái đặc biệt "ҥ".
Việc sử dụng hai "biến thể", trái ngược với hai "ngôn ngữ", đã được tranh luận: người Mari nhận ra sự thống nhất của nhóm dân tộc, và hai dạng tiếng này rất mật thiết với nhau, nhưng đủ khác biệt để gây ra một số trở ngại trong giao tiếp.[cần dẫn nguồn]
Ngoại danh và nội danh

Ngôn ngữ và con người Mari được biết đến với cái tên "Cheremis" (tiếng Nga: черемисы, черемисский язык, cheremisy, cheremisskiy yazyk). Trong các văn bản thời trung cổ, các dạng biến thể Sarmys và Tsarmys cũng được tìm thấy, cũng như Tatar Kirin: Чирмеш, La tinh: Çirmeş; và tiếng Chuvash: Ҫармӑс, Śarmăs trước Cách mạng Nga. Thuật ngữ Mari xuất phát từ tên tự gọi của người Mari марий autonym  (mari), được cho là đã được mượn từ thuật ngữ Ấn-Arya *maryá- 'man', nghĩa đen là 'phàm nhân, một người phi bất tử' (< PIE * mer- 'chết').
Phương ngữ

Sự phân chia chính là giữa các phương ngữ Mari miền Tây và miền Đông. Theo nhà ngôn ngữ học Liên Xô, Kovedyaeva (1976: 9-15, 1993: 163-164), "liên ngữ" Mari được chia thành bốn phương ngữ chính:
Mari đồi núi, được nói chủ yếu ở bờ trên bên phải của sông Volga xung quanh Kozmodemyansk (do đó có tên này), nhưng cũng ở bờ trái và ở cửa sông Vetluga.
Mari Tây Bắc
Mari đồng cỏ, được nói ở bờ trái Volga trên đồng bằng trung tâm và phía đông ("đồng cỏ") của Mari El xung quanh thủ đô của nước cộng hòa, Yoshkar-Ola.
Mari Đông nằm rải rác ở phía đông Mari El từ sông Vyatka qua sông Kama đến sông Ufa.
Mỗi phương ngữ chính được chia thành các phân nhóm địa phương nhỏ hơn. Chỉ Mari Hill và Meadow có các dạng tiêu chuẩn được viết bằng văn học riêng, dựa trên các phương ngữ của Kozmodemyansk và Yoshkar-Ola.
Mari Đông và đồng cỏ thường được hợp nhất thành một siêu phương ngữ Meadow-Đông. Mari Tây Bắc là dạng chuyển tiếp giữa phương ngữ Hill và Meadow; âm vị học và hình thái học của nó gần với Mari Hill hơn.
Chữ viết

Tiếng Mari chủ yếu được viết bằng chữ Kirin.
Tài liệu

Marin kielioppi (bằng tiếng Phần Lan), 2010 (Hill and Meadow);
Alhoniemi, A., Marin kielen lukemisto sanastoineen, Helsinki, 1986 (Hill and Meadow);
Beke О., Cseremisz nyelvtan, Budapest, 1911 (Hill and Meadow);
Budenz J., Erdéi és hegyi cseremisz szótár, Pest, 1866 (Mari [Hill and Meadow], Hungarian, Latin);
Castrén M. A., Elementa grammaticae tscheremissicae, Kuopio, 1845 (Hill);
Glukhov, N. and V. Glukhov, "Mari Men and Women as Bearers of the Mari Language and Identity," Wiener elektronische Beiträge des Instituts für Finno-Ugristik, 2003. Available, along with other papers on Finno-Ugric languages and cultures Lưu trữ 2016-03-03 tại Wayback Machine* Ingemann, F. J. and T. A. Sebeok, An Eastern Cheremis Manual: Phonology, Grammar, Texts and Glossary (= American Council of Learned Societies, Research and Studies in Uralic and Altaic languages, project nos. 6 and 31), Bloomington, 1961 (Meadow);
Klima, L. "The linguistic affinity of the Volgaic Finno-Ugrians and their ethnogenesis," 2004
Lewy E., Tscheremissische Grammatik, Leipzig, 1922 (Meadow);
Ramstedt G. J., Bergtscheremissische Sprachstudien, Helsinki, 1902 (Hill);
Räsänen M., Die tschuwassischen Lehnwörter im Tscheremissischen, Helsinki, 1920;
Räsänen M., Die tatarischen Lehnwörter im Tscheremissischen, Helsinki, 1923.
Sebeok, T. A. and A. Raun. (eds.), The First Cheremis Grammar (1775): A Facsimile Edition, Chicago, 1956.
Szilasi M., Cseremisz szótár, Budapest, 1901 (Mari [Hill and Meadow], Hungarian, German);
Wichmann Y., Tscheremissische Texte mit Wörterverzeichnis und grammatikalischem Abriss, Helsingfors, 1923 (Hill and Meadow);
Wiedemann F., Versuch einer Grammatik der tscheremissischen Sprache, Saint Petersburg, 1847 (Hill);
Васильев В. М., Записки по грамматике народа мари, Kazan', 1918 (Hill and Meadow);
Васильев В. М., Марий Мутэр, Moscow, 1929 (Hill and Meadow);
Галкин, И. С., Историческая грамматика марийского языка, vol. I, II, Yoshkar-Ola, 1964, 1966;
Галкин, И. С., "Происхождение и развитие марийского языка", Марийцы. Историко-этнографические очерки/Марий калык. Историй сынан этнографий очерк-влак, Yoshkar-Ola, 2005: 43-46.
Зорина, З. Г., Г. С. Крылова, and Э. С. Якимова. Марийский язык для всех, ч. 1. Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, * Кармазин Г. Г., Материалы к изучению марийского языка, Krasnokokshajsk, 1925 (Meadow);
Иванов И. Г., История марийского литературного языка, Yoshkar-Ola, 1975;
Иванов И. Г., Марий диалектологий, Yoshkar-Ola, 1981;
Кармазин Г. Г., Учебник марийского языка лугово-восточного наречия, Yoshkar-Ola, 1929 (Meadow);
Коведяева Е. И. "Марийский язык", Основы финно-угорского языкознания. Т.3. Moscow, 1976: 3-96.
Коведяева Е. И. "Марийский язык", Языки мира: Уральские языки. Moscow, 1993: 148-164.
Коведяева Е. И. "Горномарийский вариант литературного марийского языка", Языки мира: Уральские языки. Moscow, 1993: 164-173.
Шорин В. С., Маро-русский словарь горного наречия, Kazan', 1920 (Hill);
Троицкий В. П., Черемисско-русский словарь, Kazan', 1894 (Hill and Meadow);
Bốn phương ngữ tiếng Mari.  Mari Hill  Mari Tây Bắc  Mari Meadow  Mari Đông
Tiếng Mari
Họ Tôm hùm càng

Bài này nói về một họ động vật giáp xác có danh pháp , các nghĩa khác xem Tôm hùm.
| Họ Tôm hùm càng |
| --- | --- |
Khoảng thời gian tồn tại: Valanginian–nay  TiềnЄ Є O S D C P T J K Pg N Lỗi biểu thức: Dư toán tử < Lỗi biểu thức: Dư toán tử <  

Homarus gammarus

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Malacostraca
Bộ:: Decapoda
Phân bộ:: Pleocyemata
Liên họ:: Nephropoidea
Họ:: Nephropidae Dana, 1852

Các chi
  Danh sách  Acanthacaris Bate, 1888  Dinochelus Ahyong, Chan & Bouchet, 2010  Eunephrops Smith, 1885  Homarinus Kornfield, Williams & Steneck, 1995  Homarus Weber, 1795  Hoploparia † M'Coy, 1849  Jagtia † Tshudy & Sorhannus, 2000  Metanephrops Jenkins, 1972  Nephropides Manning, 1969  Nephrops Leach, 1814  Nephropsis Wood-Mason, 1873  Oncopareia † Bosquet, 1854  Palaeonephrops † Mertin, 1941  Paraclythia † Fritsch & Kafka, 1887  Pseudohomarus † van Hoepen, 1962  Thaumastocheles Wood-Mason, 1874  Thaumastochelopsis Bruce, 1988  Thymopides Burukovsky & Averin, 1977  Thymops Holthuis, 1974  Thymopsis Holthuis, 1974  
Các đồng nghĩa
 Homaridae
Họ Tôm hùm càng (danh pháp khoa học: Nephropidae) là tên gọi dùng để chỉ một họ bao gồm các loài tôm hùm. Họ Tôm hùm càng có đặc điểm gồm thân dài và có một cái đuôi cơ bắp, hầu hết họ tôm hùm này đều có một đôi càng lớn và đầy sức mạnh. Các loài tôm này sống ở biển trong điều kiện sống khắt khe với vùng biển ấm, lặng, ở các khe hoặc hang hốc dưới đáy biển và là một loại hải sản có giá trị, việc khai thác, nuôi trồng tôm hùm có vai quan trọng về kinh tế và thường là một trong những mặt hàng có lợi nhuận nhất trong khu vực ven biển ở các quốc gia có phân bố loài này.
Đặc điểm sinh học > Kích thước

Tôm hùm có trọng lượng trung bình tối đa 9 kg. Người ta đã phát hiện nhiều con tôm hùm với kích thước lớn. Khối lượng kỷ lục của một con tôm hùm càng có thể lên đến 12 kg, con tôm hùm khổng lồ với trọng lượng 12 kg và sở hữu những chiếc càng đủ cứng để làm gãy cánh tay của một người đàn ông. Theo sách Guinness, con tôm hùm to nhất thế giới từng được phát hiện cho tới nay là con tôm bị bắt ở ngoài khơi Nova Scotia (Canada) năm 1977, nặng 20 kg, chiều dài có thể lên đến 90 cm và tuổi của tôm hùm có thể lên đến mốc 100 tuổi.
Ngoài ra, ngư dân ở Anh cũng từng bắt một con tôm hùm 60 tuổi dài tới 75 cm cùng một cặp càng lớn, sắc bén, có thể cắt đôi lon nước ngọt kim loại vì sống lâu giúp cho con vật sở hữu kích thước lớn, cùng với cặp càng đáng sợ Ở Phú Thọ, Việt Nam, người ta cũng bắt được tôm khổng lồ nguồn gốc từ Trung Quốc, tôm khổng lồ nặng 2,6 kg, có hình dáng kỳ dị, toàn thân được bao bọc bởi lớp vỏ cứng, có 8 chân bò (mỗi chân dài 18 cm), 2 càng lớn (dài hơn 30 cm với nhiều răng cưa màu đen, trắng), với chiếc càng khổng lồ và chiều dài thân hơn 40 cm, vòng đầu hơn 30 cm thì nó có thể là con tôm nước ngọt dài nhất từ trước đến nay được phát hiện ở Phú Thọ và các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam.
Tôm hùm Mỹ là loại tôm hùm có kích thước lớn nhất. Nó có hai càng lớn với thân mình mạnh mẽ, một cặp râu dài và bốn cặp chân, có thể đạt chiều dài cơ thể 64 cm (25 in), và khối lượng trên 20 kilôgam (44 lb), làm cho nó là loài giáp xác nặng nhất trên thế giới. Loài gần gũi của nó gần nhất là tôm hùm châu Âu (Homarus gammarus), có thể được phân biệt bởi màu sắc của nó và thiếu gai trên mặt dưới của rostrum. Tôm hùm Mỹ thường xanh màu xanh lá cây sang màu nâu với các gai màu đỏ, nhưng một số biến thể màu sắc đã được quan sát thấy.
Về màu sắc, thông thường tôm hùm có màu cam, xanh hay thậm chí là cả màu trắng với những cá thể bị bạch tạng tuy nhiên vẫn có ghi nhận về các cá thể có hai màu cam và nâu đen chia đôi ở hai bên cơ thể, Tỉ lệ những con tôm hùm có màu sắc đặc biệt như thế này lên đến 1/50 triệu con. Người ta cũng được cá thể tôm hùm xanh, loài giáp xác hiếm gặp với tỷ lệ xuất hiện trong tự nhiên là 1/2 triệu con. màu sắc xanh của tôm hùm xanh là do một biến thể di truyền hiếm gặp. Tỷ lệ tôm hùm có màu xanh trong tự nhiên rất hiếm, cứ hai triệu con tôm thì có một con có màu xanh đặc biệt. Ngoài ra, người ta cũng mới đây bắt được hai con tôm hùm bạch tạng, loài giáp xác cực hiếm có tỷ lệ xuất hiện trong tự nhiên là 1/100 triệu, tôm hùm bạch tạng rất hiếm, cứ 100 triệu con tôm thì có một con bạch tạng.
Đặc điểm sinh học > Cấu trúc hóa học

Tôm hùm rất có giá trị dinh dưỡng. Thịt tôm hùm có chứa rất ít chất béo và carbohydrate trong khi hàm lượng protein lại cao. Trong thực tế, nó có ít chất béo bão hòa, lượng calo và cholesterol hơn so với nhiều loại thịt khác đang sử dụng hàng ngày như thịt heo, thịt bò, thịt gà, trứng,...Tính trung bình, thịt tôm hùm có ít hơn 100 calo trong mỗi khẩu phần (89% calo từ protein), tôm hùm đại dương là một sự lựa chọn tốt cho những chế độ ăn uống.
Thịt tôm hùm có chứa nhiều axit béo Omega-3, theo Hiệp hội tim mạch Mỹ (AHA) thì axit béo Omega-3 có tác dụng kìm hãm và làm giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Hầu hết lượng calo trong thịt của tôm hùm là bắt nguồn từ protein, do đó nó có thể đáp ứng tốt cho một chế độ ăn uống linh hoạt (tức là phù hợp với tất cả mọi người). Ngoài ra do tôm hùm có thể được chế biến thành rất nhiều dạng món ăn: nướng, hấp, nấu cháo, gỏi... nên luôn đảm bảo được sự cân bằng về năng lượng trong chế độ dinh dưỡng.
Đặc điểm sinh học > Tập tính

Tôm hùm nằm rình mồi trong dòng nước như cá sấu, bộ giáp đen giúp chúng hòa lẫn vào đá dưới đáy sông, tránh khỏi tầm quan sát của kẻ thù cũng như con mồi. Chúng thường sống ở các bãi đá, rạn san hô nơi có nhiều hang hốc, khe rãnh ven biển. Đây là loài có tập tính sống quần tụ chủ yếu là ở tầng đáy với chất đáy sạch, không bùn. Chúng trú ẩn trong các hang đá, ít hoạt động vào ban ngày và tích cực tìm mồi vào ban đêm.
Tôm hùm là loại động vật ăn tạp. Trong tự nhiên, chúng ăn chủ yếu các loại động vật như cá, tôm, cua ghẹ, cầu gai, giáp xác nhỏ, nhuyễn thể và các loại thực vật như rong rêu. Trong tự nhiên, tình trạng tôm hùm nhai thịt đồng loại trong tự nhiên do tình trạng thay đổi nhiệt độ, nước biển ấm lên biến loài giáp xác này trở thành kẻ ăn thịt đồng loại (ăn tôm non)
Chu trình giao phối chỉ diễn ra vào tháng 7, 8 hàng năm, không lâu sau khi tôm hùm cái thay vỏ. Ấu trùng được sinh nở tháng 5, 6 năm sau. Ấu trùng sinh ra dài khoảng 8,5mm, trong suốt. Ấu trùng liên tục thay vỏ để trường thành, tỉ lệ sống là 1/1000 đến giai đoạn trưởng thành. Tôm hùm trưởng thành chìm xuống đáy đại dương để tiếp tục phát triển theo lối sống sinh vật đáy. Cường độ thay vỏ chậm dần, từ 10 lần/năm đến 1 lần/nhiều năm. Sau 1 năm, chiều dài đạt từ 25-28mm. Sau 6 năm trọng lượng đạt 450gram.Một cá thể có thể thay vỏ từ 25-27 lần trong đời.