stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Idrac-Respaillès

| --- | --- |
 Idrac-Respaillès
Idrac-Respaillès

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Occitanie
Tỉnh: Gers
Quận: Mirande
Tổng: Mirande
Xã (thị) trưởng: André Lafforgue (2001–2008)
Thống kê
Độ cao: 155–266 m (509–873 ft) (bình quân 250 m (820 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 13,03 km2 (5,03 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu2: 201  (1999)
 - Mật độ: 15/km2 (39/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 32156/ 32300
1 Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 acre) cũng như các cửa sông.
2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Idrac-Respaillès  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie miền nam nước Pháp.
Israel Aerospace Industries

IAI new logo
Avocet ProJet với Logo của IAI
Bản mẫu:Israelis
Israel Aerospace Industries (Hebrew: התעשייה האווירית לישראל) or IAI (תע"א) là nhà chế tạo hàng không và hàng không vũ trụ hàng đầu của Israel, sản xuất các hệ thống hàng không cho cả quân sự và dân sự. Hãng có 14.000 nhân công vào năm 2005.
Ngoài việc sản xuất máy bay chiến đấu địa phương ra, IAI cũng sản chế tạo máy bay thương mại (cho Gulfstream, G100/G150 và G200) và bảo dưỡng tại chỗ cho các máy bay dân sự và quân sự được chế tạo ở nước ngoài. Ngoài ra, công ty này cũng tham gia chế tạo một số tên lửa và các hệ thống điện tử hàng không. Năm 2003, Israel Aircraft Industries đã cố thâm nhập vào thị trường VLJ (Máy bay phản lực hạng rất nhẹ), thông qua việc trình làng loại máy bay Avocet ProJet, có 6-8 chỗ, sử dụng làm air taxi, với giá bán chỉ bằng một nửa so với loại máy bay phản lực rẻ nhất hiện có. Đầu năm 2006, chương trình ProJet tạm ngưng sau khi OEM Mỹ rút khỏi chương trình mà không nêu lý do cụ thể.
Dù trọng tâm chính của IAI là hàng không và các thiết bị điện tử công nghệ cao, hãng này cũng chế tạo các hệ thống quân sự cho các lực lượng lục quân và không quân. Nhiều sản phẩm loại này chế tạo theo yêu cầu của Các lực lượng quốc phòng Israel trong khi các sản phẩm khác lại bán cho các quân đội nước ngoài.
Ngày 6 tháng 11 năm 2006 Israel Aircraft Industries Ltd. ("IAI") chính thức đổi tên hãng thành Israel Aerospace Industries Ltd. Mục đích của việc đổi tên này là phản ánh chính xác hơn phạm vi kinh doanh của IAI, mà ngày nay không chỉ bao gồm máy bay mà còn có cả các hệ thống, vệ tinh và thiết bị phóng cũng như các hệ thống mặt đất và hàng hải.
Iulops

| Iulops> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Iulops
Iulops là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2014.
Isodon namikawanus

| Isodon namikawanus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Isodon
Loài (species): I. namikawanus
Danh pháp hai phần
Isodon namikawanus Murata, 1966 
Isodon namikawanus là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Murata mô tả khoa học đầu tiên năm 1966.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Isodon namikawanus”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Bolivia (định hướng)

| --- | --- |
: Tra Bolivia trong từ điển mở tiếng Việt Wiktionary
Bolivia là một quốc gia ở Nam Mỹ.
Ngoài ra, tên Bolivia còn được đặt cho 3 khu định cư ở Mỹ:
Bolivia, Illinois
Bolivia, Nevada
Bolivia, Bắc Carolina
Một thành phố ở Cuba:
Bolivia, Cuba ở tỉnh Ciego de Ávila
Idoteidae

| Idoteidae |
| --- | --- |
Pentidotea wosnesenskii
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Crustacea
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Phân bộ (subordo): Valvifera
Họ (familia): Idoteidae Samouelle, 1819 
Chi
 Xem bài
Idoteidae là một họ giáp xác isopoda.
Các chi

Họ này gồm có các chi sau:
Austridotea Poore, 2001
Batedotea Poore & Lew Ton, 1993
Cleantiella Richardson, 1912
Colidotea Richardson, 1899
Crabyzos Bate, 1863
Edotia Guérin-Méneville, 1843
Engidotea Barnard, 1914
Erichsonella Benedict in Richardson, 1901
Euidotea Collinge, 1917
Eusymmerus Richardson, 1899
Glyptidotea Stebbing, 1902
Idotea Fabricius, 1798
Lyidotea Hale, 1929
Moplisa Moreira, 1974
Parasymmerus Brusca & Wallerstein, 1979
Paridotea Stebbing, 1900
Pentias Richardson, 1904
Pentidotea Richardson, 1905
Platidotea Park & Wägele, 1995
Stenosoma Leach, 1814
Synidotea Harger, 1878
Synischia Hale, 1924
Chú thích

↑  Idoteidae Samouelle, 1819 (TSN 92564) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
↑  Gary Poore & Marilyn Schotte (2011).  M. Schotte, C. B. Boyko, N. L. Bruce, G. C. B. Poore, S. Taiti & G. D. F. Wilson (biên tập). “Idoteidae”. World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Cơ sở dữ liệu sinh vật biển. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2011.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách biên tập viên (liên kết)
Quận Cleveland

Quận Cleveland có thể là:
Quận Cleveland, Bắc Carolina
Quận Cleveland, Arkansas
Quận Cleveland, Oklahoma
Jeferson Santos

| Thông tin cá nhân |
| --- | --- | --- | --- |
Tên đầy đủ:  Jeferson Silva dos Santos
Ngày sinh:  28 tháng 5, 1992 (32 tuổi)
Nơi sinh:  Salvador, Brasil
Chiều cao:  1,93 m (6 ft 4 in)
Vị trí:  Hậu vệ
Thông tin đội
Đội hiện nay:  Varzim
Số áo:  92
Sự nghiệp cầu thủ trẻ
Năm:  Đội
2009:  Portuguesa
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2010–2012 |  Palmeiras B |   |   |
| 2012 |  → Pirassununguense (mượn) |   |   |
| 2012 |  Vitória das Tabocas |   |   |
| 2013 |  Castelo |   |   |
| 2013 |  Sertãozinho |   |   |
| 2014 |  Vitória das Tabocas |   |   |
| 2014 |  Barbalha |   |   |
| 2014 |  Real Noroeste |   |   |
| 2015 |  Destroyers |   |   |
| 2016 |  Desportiva Ferroviária |   |   |
| 2016 |  Goytacaz |   |   |
| 2016– |  Varzim |  19 |  (0) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia, chính xác tính đến 19 tháng 2 năm 2017
Jeferson Silva dos Santos, hay Jeferson Bahia hay chỉ Jeferson (sinh ngày 28 tháng 5 năm 1992) là một cầu thủ bóng đá người Brasil thi đấu cho Varzim.
Sự nghiệp câu lạc bộ

Anh ra mắt chuyên nghiệp tại Giải bóng đá hạng nhất quốc gia Bồ Đào Nha cho Varzim vào ngày 6 tháng 8 năm 2016 trong trận đấu trước Gil Vicente.
Isodon macrophyllus

| Isodon macrophyllus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Isodon
Loài (species): I. macrophyllus
Danh pháp hai phần
Isodon macrophyllus (Migo) H.Hara, 1985 
Isodon macrophyllus là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được (Migo) H.Hara mô tả khoa học đầu tiên năm 1985.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Isodon macrophyllus”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Elachista eskoi

| Elachista eskoi |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Vực (domain): Eukarya
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Elachistidae
Chi (genus): Elachista
Loài (species): E. eskoi
Danh pháp hai phần
Elachista eskoi Kyrki & Karvonen, 1985 
Elachista eskoi là một loài bướm đêm thuộc họ Elachistidae. Nó được tìm thấy ở Đảo Anh, Đan Mạch, Fennoscandia và vùng Baltic.
Sải cánh dài 11–14 mm đối với con đực và 10-12.5 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay vào early morning và late evening.
Ixora panurensis

| Ixora panurensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Ixora
Loài (species): I. panurensis
Danh pháp hai phần
Ixora panurensis Müll.Arg. 
Ixora panurensis là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Müll.Arg. mô tả khoa học đầu tiên năm 1875.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ixora panurensis”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Ixora otophora

| Ixora otophora> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Ixora
Loài (species): I. otophora
Danh pháp hai phần
Ixora otophora Bremek. 
Ixora otophora là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Bremek. mô tả khoa học đầu tiên năm 1940.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ixora otophora”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Vương Dương Minh

| Vương Dương Minh王陽明 |
| --- | --- |

Tên chữ: Bá An
Tên hiệu: Dương Mnh Tử; Tân Dương Đường; Hà Lậu Hiên; Quân Tử Đình; Ngoạn Dịch Oa; Dương Minh tiên sinh
Thụy hiệu: Văn Thành

Tổng đốc Lưỡng Quảng
Nhiệm kỳ 1527–1529
Tiền nhiệm: Yao Mo
Kế nhiệm: Trương Kinh
Binh bộ Thượng thư Nam Kinh
Nhiệm kỳ 1521–1527
Tuần phủ Nam Cống
Nhiệm kỳ 1472–1529
Tiền nhiệm: Wen Sen
Kế nhiệm: Nie Xian
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 31 tháng 10, 1472
Nơi sinh: Dư Diêu
Quê quán: huyện Dư Diêu
 
Mất: 
Thụy hiệu: Văn Thành
Ngày mất: 9 tháng 1, 1529
Nơi mất: Cám Châu
 
An nghỉ: mộ Vương Dương Minh
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Vương Hoa
Hậu duệ: Vương Chính Ức
 
Học vấn: Tiến sĩ Nho học
Nghề nghiệp: nhà triết học, nhà văn
Tôn giáo: Nho giáo
Quốc tịch: nhà Minh
x • t • 
Vương Dương Minh (phồn thể: 王陽明, giản thể: 王阳明, bính âm: Wang Yangming, 1472-1528), tên thật là Thủ Nhân (守仁), tự là Bá An (伯安) là nhà chính trị, nhà triết học, nhà tư tưởng xuất sắc thời nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc. Đồng thời ông còn là người văn võ song toàn, từng là tướng mang quân đi dẹp loạn nhiều lần. Quê ông ở Chiết Giang nhưng phải sống ở nhiều nơi khác nhau. Ông từng có thời gian sống ở hang Dương Minh nên ông được người ta gọi là Dương Minh tiên sinh. Ông là người đã xây dựng Dương Minh phái, có ảnh hưởng sâu rộng không chỉ ở Trung Quốc mà còn ở Nhật Bản, Triều Tiên và cả Việt Nam. Ông cũng là 1 kỳ thủ cờ tướng.
Cuộc đời > Nguồn gốc

Vương Dương Minh sinh năm 1472 vào đời Minh Hiến Tông ở huyện Dư Diêu, thuộc tỉnh Chiết Giang ngày này trong một gia đình đạo đức, hiển đạt.
Ông tổ xa của ông là Vương Hy Chi. Ông nội của ông là Vương Luân, là một nhà nho được trọng vọng về đức hạnh và văn học. Thân phụ của ông là Vương Hoa.
Cuộc đời > Thuở thiếu thời

Vương Dương Minh là người có thể chất bạc nhược từ nhỏ, năm tuổi ông mới biết nói, nên gia đình không bắt ông đi học sớm. Bù vào đó ông rất thông minh, chỉ nghe ông nội đọc sách mà thuộc từng đoạn dài. Năm mười tuổi ông đã làm được thơ.
Tương truyền rằng ông nội của ông cùng bạn uống rượu trong chùa Kim Sơn muốn làm bài tức cảnh mà chưa nghĩ ra. Vương Dương Minh ứng khẩu làm hai bài, một bài lấy đề là "Tề nguyệt sơn phòng" :
| --- | --- |
 Phiên âm: Sơn cận nguyệt viễn, giác nguyệt tiểu. Tiên đạo thử sơn đại ư nguyệt. Nhược nhân hữu nhãn đại như thiên Hoàn kiến sơn tiểu, nguyệt cánh khoát.:  Dịch thơ: Núi gần, trăng xa, thấy trăng nhỏ Nên bảo núi nọ lớn hơn trăng. Nếu người có mắt lớn bằng trời. Tất thấy trăng to núi đâu bằng.
Ngay từ bé ông đã bộc lộ tư chất và chí khí hơn nữa. Một lần khác ông lại hỏi thầy học:
Thầy học đáp:
Vương Dương Minh lắc đầu đáp:
Thầy học giật mình, mà không dám cho cậu là ngông.
Cuộc đời > Con người ham mê học tập

Năm 15 tuổi, nhân đi chơi ở cửa ải Cự Dung, phục tinh thần trọng võ của người Hồ ở phương Bắc, Vương Dương Minh bèn theo người Hồ học cưỡi ngựa, bắn cung. Chẳng bao lâu sau, ông đã thạo cả cung lẫn ngựa. Ông định viết sớ toan dâng triều đình để hiến kế dẹp loạn thì bị cha ông ngăn cản.
Hai năm sau, ông sang Giang Tây để cưới vợ. Ông lang thang ngoài phố gặp một đạo sĩ thuyết phép dưỡng sinh mà quên cả việc lấy vợ. Đến tận sáng sớm hôm sau ông mới trở về nhà cha vợ.
Sau đó ông lại say mê tập viết chữ. Ông ở nhà vợ liền bỏ thì giờ tập viết nắn nón chữ viết ngày này qua ngày khác. Ông tự lập ra quy tắc: "Mới đầu phải trầm tĩnh suy nghĩ, định rõ hình dáng của mỗi chữ trong óc rồi mới hạ bút đừa liền tay như mỗi hàng có một nét".
Đồng thời trong thời gian thi trượt, ông còn chuyên tâm học binh pháp, đọc sách của các binh gia thời xưa.
Cuộc đời > Làm quan > Thi đỗ và làm quan

Năm 1492, Vương Dương Minh đậu khoa cử nhân, theo cha lên kinh, tìm đọc hết sách của Chu Hy.
Sau đó ông thi Hội nhưng bị trượt hai khóa. Ông không nản chí bảo rằng:
Năm 1499, ông đậu Nhị giáp tiến sĩ, trở thành tiến sĩ Nho học, được vào tập sự ở bộ Công kế.
Từ đây bắt đầu ông làm quan giữ nhiều chức vụ khác nhau. Ông từng ở bộ Công, bộ Hình, làm quan huyện, làm tướng, có lúc bị giáng xuống làm viên cai trạm. Bất kì ở chức nào ông cũng tỏ ra rất đắc lực, thanh liêm, khoan hòa chính trực thành ra người dưới thì tôn trọng mà bọn tiểu nhân thì ghen ghét.
Cuộc đời > Làm quan > Ở hang Dương Minh

Năm 30 tuổi, ông bị bệnh nặng, thổ huyết nên phải tạm cáo bệnh về nhà. Trong thời gian này ông làm nhà ở động Dương Minh cách Hàng Châu hai chục dặm. Ở đây ông nghỉ ngơi, tập phép dưỡng sinh của Đạo giáo, học thêm về các môn bói, số đồng thời nghiên cứu cả về Phật giáo.
Cuộc đời > Làm quan > Bị giáng chức đi đày

Năm 1504, khi bệnh tình hồi phục, ông về triều làm quan ở bộ Binh. Hai năm sau (1506), Minh Vũ Tông lên ngôi, tin dùng bọn hoạn quan Bát hổ, đặc biệt là Lưu Cẩn. Vương Dương Minh khẳng khái trách tội nhà vua tin dùng hoạn quan mà bắt tội bề tôi trung nghĩa. Vũ Tông nổi giận sai đánh ông bốn chục trượng rồi giáng xuống làm quan cai trạm ở Long Trường, tỉnh Quý Châu, giáp Vân Nam. Tuy nhiên, ông sau đó được bổ nhiệm lại làm tri phủ tỉnh Giang Tây.
Để trừ hậu họa, Lưu Cẩn còn sai người đi ám sát ông. Ông đoán được, đến sông Tiền Đường, ông bỏ quần áo lại với một bài thơ, giả vờ tự vẫn. Sau đó ông lội vào bờ núp trong đám sậy đến tối mới đáp thuyền đi Chiết Giang. Sau bao gian nan vất vả ông đến Long Trường. Trong thời gian này ông ở gần người Miêu, vốn phong thủy tập quán không hợp, thậm chí không có nhà để ở, phải ở trong hang.
Ở đây ông dạy người Miêu lễ nghi người Hán, dần dần ông cũng quen với cuộc sống người Miêu ở đây mà đem lòng quý mến tính tình chất phác của họ. Ngược lại dân Miêu cũng quý mến mà cất nhà cho ông.
Năm 1510, sau khi Lưu Cẩn bị xử tử, ông được Minh Vũ Tông phục chức rồi được triệu về kinh. Từ đây ông bắt đầu được triều đình cử đi dẹp loạn trong nước.
Cuộc đời > Giữ gìn nội trị

Từ năm 1516, ông đi đánh dẹp nhiều giặc giã ở miền nam, trước sau dẹp được năm cuộc nổi dậy:
Giặc Chương Châu ở Giang Tây, Phúc Kiến năm 1517
Giặc Dũng Cương, Hoành Thủy ở Quảng Đông năm 1517
Giặc Tam Lợi ở Giang Tây năm 1518
Loạn Thần Hào ở Nam Xương, năm 1519
Giặc Tư Ân và Bát Trại ở Quảng Tây, năm 1528
Cuộc đời > Giữ gìn nội trị > Cách tổ chức quân đội

Vương Dương Minh không dùng tướng của triều đinh, cho những lính già, yếu về nhà hết, lựa chọn những người khỏe mạnh trong dân gian, sung vào quân đội, rồi tuyển ngay trong số đó những kẻ có tài để trao quyền chỉ huy.
Ông tổ chức quân đội, chia ra làm ngũ, đội, sáo, doanh, trận, quân: cứ 25 người làm một ngũ, có chức tiểu giáp chỉ huy; 50 người làm một đội, có chức tổ giáp chỉ huy; 200 người làm một sáo, có một chức trưởng quan và hai chức hiệp trưởng; 400 người làm một doanh, có một chức doanh quan và hai chức tham mưu coi giữ; 1200 người làm một trận có chức thiên tướng coi giữ. Mỗi chức từ lớn tới nhỏ đều có quyền hành với kẻ dưới và chịu trách nhiệm với người trên.
Ông chú trọng dùng quân giỏi và tinh nhuệ chứ không cốt đông, chỉ khi sắp xếp kỹ lưỡng mới đưa quân ra trận. Tài năng của ông rõ nhất trong việc đánh dẹp cuộc nổi loạn của Ninh vương Chu Thần Hào.
Cuộc đời > Giữ gìn nội trị > Dẹp loạn Thần Hào

Ninh vương Thần Hào có binh hùng tướng mạnh, thế của quân triều đình bất lợi. Vương Dương Minh chưa kịp đến nơi thì đã có tin Thần Hào đem binh đi đánh hai thành Nam Khang, Cửu Giang rồi chiếm Nam Kinh để lên ngôi Hoàng đế. Vương Dương Minh liền viết mật chỉ giả, làm như triều đình biết trước mưu phản nghịch của hắn mà đề phòng kỹ, ra lệnh xuất binh chặn đường. Ông sắp đặt cho Thần Hào bắt được mật chỉ, quả nhiên Thần Hào sinh nghi, chưa dám xuất quân vội, và trong lúc do dự, ông có thì giờ kêu gọi quân các nơi khác lại và tổ chức lại quân đội. Mọi việc xong xuôi, ông mới truyền hịch kể tội giặc, hô chiếu cần vương.
Mặt khác, ông tìm cách chia rẽ vây cánh Thần Hào, làm tờ trình về nói nhận được mật thư xin hàng của mưu sĩ của Thần Hào đồng thời lại viết những bức thư trả lời dặn dò cách xử sự ra sao. Tất nhiên, hết thảy những giấy tờ giả mạo đó đều đến tay Thần Hào và nội bộ của hắn lủng củng.
Khi Thần Hào rời căn cứ Nam Xương mà đánh Yên Khánh. Ông dùng kế "Vây Ngụy cứu Triệu" đánh thẳng vào sào huyệt Nam Xương. Thần Hào đâm lo; bọn mưu sĩ khuyên Hào bỏ Nam Xương mà đánh dốc lên Nam Kinh rồi lên ngôi Hoàng đế, tiến lên Bắc Kinh. Nhưng vì nghi kỵ hắn không nghe, trở về cứu Nam Xương và bị quân của Vương Dương Minh bắt sống. Loạn Thần Hào bị dẹp yên chỉ trong vòng 42 ngày.
Vương Dương Minh cũng là một trong những người đầu tiên để cập đến súng đại bác "Phật Lang Cơ" (佛郎機, fo-lang-ji), loại súng thần công nạp hậu truyền đến Trung Quốc từ người Bồ Đào Nha. Trong thời gian nhận chức Giang Tây, Vương Dương Minh cải tổ quân đội, xây trường học, cải tạo tù phạm, khắc phục các thiệt hại kinh tế do chiến loạn gây ra. Ông được phong tước Bá, nhưng cũng bị đàn hặc do công khai phản đối trường phái Nho học của Chu Hi.
Cuộc đời > Qua đời

Vì triều đình rối loạn đồng thời vua Minh Thế Tông không biết xoay xở sao nên một mực dụ dỗ, sai ông đi dẹp giặc Tư Ân và Bát Trại. Dẹp xong thì bệnh tình của ông trầm trọng, lúc nóng lúc lạnh, ho mửa ra máu.
Tháng 10 năm 1528, ông dâng sớ cáo quan về dưỡng bệnh. Ông giao binh quyền cho Vương Đại Dụng rồi không đợi chiếu nhà vua mà sắm sẵn một chiếc quan tài theo để về quê. Mới tới Nam An thì ông mất, thọ 56 tuổi.
Ba mươi tám năm sau khi mất, ông được truy phong tước hầu, hiệu Văn Thành (文成). Năm 1584, Vương Dương Minh được đề tên trong Văn miếu, đây là vinh dự cao nhất của một nhà nho.
Tư tưởng triết học

Thoạt tiên ông đọc Chu Hi, Chu Di giảng 4 chữ "Cách vật trí tri" trong sách Đại học là xét "đến cái lý của sự vật, muốn cho những chữ nhỏ nhặt tới đâu cũng hiểu được thấu đáo". Vương theo lời giảng đó mà bỏ ra 7 ngày liền ngồi dưới một bụi trúc để tìm cái "lý" của cây trúc; nhưng mất công toi, ông sinh ra chán nản.
Mãi ba chục năm sau, ông bỗng nhiên tỉnh ngộ, thấy rằng không thể đến với sự vật để tìm ra đạo lý được, mà đạo lý ở trong tâm ta, hễ ta tu dưỡng làm lành lánh ác, diệt tà niệm cho tâm được sáng suốt thì sẽ thấy Đạo Trời và Đạo Người. Đó là thuyết của Lục Cửu Uyên từ đời Tống. Có lẽ ông không đọc Lục cho nên mới mất 30 năm để tìm lại ra được nó.
Có người hỏi Vương Dương Minh:
Ông đáp:
Vương Dương Minh theo tâm học của Lục Cửu Uyên, coi tâm, đạo và trời là một, nếu hiểu rõ "tâm" , thì cũng hiểu được đạo và trời . Ứng dụng tâm học về mặt đạo đức, ông chủ trương "trí lương tri" và "tri hành hợp nhất". "Trí lương tri" (thực hiện triệt để điều hiểu biết tốt lành), vì lương tri là điểm sáng của lòng người, đó cũng là lẽ trời (thiên lý): "Bản thể của tâm là lẽ trời, sự nhận hiểu lẽ trời một cách sáng láng linh diệu là lương tri" . Thuyết "trí lương tri" của Vương Dương Minh kế tục ý niệm "lương tri lương năng" của Mạnh Tử, nhấn mạnh "trí" . Hệ quả của "trí lương tri" là "tri hành hợp nhất". Vương Dương Minh bản thân không có trước tác, nhưng những điều giảng dạy của ông đã được học trò ghi lại thành sách với tên "Ngữ lục", "Văn lục", "Biệt lục", "Phụ lục", vv., gồm 38 quyển với tên "Vương Văn Thành Công toàn thư".
Tóm lại học thuyết của ông kết tinh trong bốn câu dưới đây:
Không thiện không ác: ấy là cái thể của Tâm.
Có thiện, có ác: ấy là sự động của ý.
Biết thiện, biết ác: ấy là lương tri.
Làm điều thiện, xua điều ác: ấy là cách vật.
Học thuyết đó hoàn toàn duy tâm, có màu sắc Phật giáo hơn là Khổng giáo.
Ảnh hưởng của Dương Minh phái

Vương Dương Minh được đánh giá rất cao trong giới Nho học. Ông được đánh giá là một trong bốn vị thầy vĩ đại nhất của đạo Nho, sánh ngang với Khổng Tử, Mạnh Tử và Chu Hi.
Ông thành lập phái Dương Minh tâm học hay còn gọi là Diêu giang phái.
Đạo học của ông gọi chung là Dương Minh phái hay Dương Minh học, có ảnh hưởng lớn đến Nho học thời nhà Minh và nhà Thanh, đồng thời có ảnh hưởng đặc biệt lớn với Nhật Bản.
Giới trí thức Nhật đã tích cực tiếp thu và phổ biến tư tưởng của Vương Dương Minh tức "Dương Minh Học" chủ trương "Tri hành hợp nhất, Vạn vật nhất thể, Chí lương tri..." và canh tân. Rất nhiều học giả Nhật Bản đã chú tâm nghiên cứu đạo học của Vương Dương Minh.
Năm 1950, Tưởng Giới Thạch đã đổi tên vườn quốc gia Thảo Sơn ở Đài Loan thành Dương Minh Sơn để tưởng nhớ công lao của Vương Dương Minh.
Năm 2017, chính quyền thành phố Quý Dương đã khánh thành công viên Vương Dương Minh, cùng với đó là một nhà trưng bày các tác phẩm của ông để tưởng nhớ và vinh danh những đóng góp của ông.
Chú thích

↑  Nhà thư pháp nổi danh đời Đông Tấn (Lục Triều) lưu truyền lại bài Lan Đình Ký và một lối chữ tuyệt đẹp gọi là "thiếp Lan Đình".
↑  -Nguyễn Hiến Lê (2000). “Vương Dương Minh”. Gương danh nhân. Nhà xuất bản Văn hóa thông tin. và Trần Trọng Kim. “Nho Học Đời Minh - Diêu Giang Phái”. Nho Giáo.
↑  Vương Hoa đậu quan Trạng đã từng làm quan tới chức thượng thư bộ Lại.
↑  Nhà ở trên núi che khuất Mặt Trăng
↑  Chu Thần Hào là một hoàng thân nhà Minh, được phong tước Ninh vương, thấy Minh Vũ Tông không con lại ham chơi, muốn cướp ngôi, gây được vây cánh cả trong lẫn ngoài triều.
↑  Needham, Volume 5, Part 7, 372.
↑  Chan 1963: 654.
↑  bản thể của tâm
↑  tâm tức đạo, đạo tức thiên, tri tâm tất tri đạo tri thiên
↑  Tâm chi bản thể tức thiên lý dã, thiên lý chi chiêu minh linh giác sở vị lương tri dã
↑  thực hiện triệt để
↑  Văn Thành Công là tên do vua nhà Minh phong tặng
↑  “Johnson, Ian (2017-10-18). "Forget Marx and Mao. Chinese City Honors Once-Banned Confucian". The New York Times. Retrieved 2017-10-19”.
Nơi ở cũ của Vương Dương Minh
Tranh vẽ Vương Dương Minh
Lăng Vương Dương Minh ở Thiệu Hưng
Chân dung Vương Dương Minh
Isopterygium chryseolum

| Isopterygium chryseolum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Isopterygium
Loài (species): I. chryseolum
Danh pháp hai phần
Isopterygium chryseolum Besch., 1880 
Isopterygium chryseolum là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được Besch. mô tả khoa học đầu tiên năm 1880.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Isopterygium chryseolum”. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2014.
Ixora macrantha

| Ixora macrantha> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Ixora
Loài (species): I. macrantha
Danh pháp hai phần
Ixora macrantha (Steud.) Bremek. 
Ixora macrantha là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được (Steud.) Bremek. mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Ixora macrantha”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Isopterygium byssobolax

| Isopterygium byssobolax> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Bryidae
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Isopterygium
Loài (species): I. byssobolax
Danh pháp hai phần
Isopterygium byssobolax (Müll. Hal.) Paris, 1900 
Isopterygium byssobolax là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được (Müll. Hal.) Paris mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Isopterygium byssobolax”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.