stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Chicago
Kinh tế

Theo ước tính năm 2010, Chicago có tổng sản phẩm đại đô thị cao thứ ba tại Hoa Kỳ, với xấp xỉ 532 tỷ USD, chỉ đứng sau các quần thể đô thị New York và Los Angeles. Thành phố cũng được đánh giá là có kinh tế cân bằng nhất tại Hoa Kỳ, do đa dạng hóa ở mức cao. Năm 2007, Chicago được xác định là trung tâm kinh doanh quan trọng thứ tư trên thế giới theo chỉ số các trung tâm thương nghiệp toàn cầu MasterCard. Ngoài ra, vùng đô thị Chicago ghi nhận số lượng lớn nhất các cơ sở công ty mới hoặc mở rộng tại Hoa Kỳ trong sáu năm trong giai đoạn từ 2001 đến 2008. Vùng đô thị Chicago có lực lượng lao động khoa học và kỹ thuật lớn thứ ba toàn quốc. Năm 2009, Chicago xếp thứ 29 trong danh sách của UBS về các thành thị giàu nhất thế giới.
Chicago là một trung tâm tài chính lớn trên thế giới, có khu thương nghiệp trung tâm lớn thứ hai tại Hoa Kỳ. Thành phố là nơi đặt trụ sở của Ngân hàng Dự trữ Liên bang tại Chicago, là một trong 12 ngân hàng dự trữ cấp vùng của Hoa Kỳ. Thành phố có các sở giao dịch tài chính và hợp đồng tương lai, bao gồm Sở giao dịch chứng khoán Chicago, CBOE, Sở giao dịch hàng hóa Chicago (the "Merc"), CBOT. Tập đoàn CME Group có trụ sở tại Chicago, và sở hữu the "Merc", CBOT, NYMEX, COMEX và Dow Jones Indexes. Có thể do ảnh hưởng từ học phái kinh tế Chicago, thành phố cũng có một số thị trường giao dịch các hợp đồng bất thường như khí thải (sở giao dịch khí hậu Chicago) và chỉ số phong cách công bằng (trên sở giao dịch hợp đồng tương lai Hoa Kỳ]). Ngân hàng Chase có trụ sở thương mại và bán lẻ của họ tại tháp Chase tại Chicago. Vùng đô thị Chicago là nơi có nguồn lao động lớn thứ hai tại Hoa Kỳ với khoảng 4,25 triệu người lao động.  In addition, the state of Illinois is home to 66 Fortune 1000 companies, including those in Chicago. Chế tạo, in ấn, xuất bản và chế biến thực phẩm cũng đóng các vai trò quan trọng trong kinh tế của thành phố.
Chicago là một địa điểm lớn về tổ chức hội nghị trên thế giới, trung tâm hội nghị chính của thành phố là nhà McCormick. Với bốn tòa nhà liền nhau, đây là trung tâm hội nghị lớn nhất tại Hoa Kỳ và lớn thứ ba trên thế giới. Chicago cũng xếp hạng ba tại Hoa Kỳ (sau Las Vegas và Orlando) về số lượng hội nghị tổ chức hàng năm. Năm 2012, Chicago đón 34,07 triệu du khách thư nhàn nội địa, 10,92 triệu du khách thương vụ nội địa và 1,369 triệu du khách hải ngoại, các du khách đóng góp trên 12,8 tỷ USD cho kinh tế Chicago.
Giáo dục

Thành phố Chicago có nhiều trường đại học đa dạng. Trong số những trường đại học thuộc Top 10 trường đại học nổi tiếng của Mỹ có Đại học Chicago và Đại học Northwestern (Northwestern University) là ở Chicago. Ngoài ra, Chicago còn có những trường đại học lớn khác như Đại học DePaul, Đại học Illinois ở Chicago, Học viện Kỹ thuật Illinois, Đại học Loyola Chicago, Trường thuộc Viện Nghệ thuật Chicago cùng nhiều trường khác.
Grammoechus spilotus

| Grammoechus spilotus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Grammoechus
Loài (species): G. spilotus
Danh pháp hai phần
Grammoechus spilotus (Gahan, 1906) 
Grammoechus spilotus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
USS Diodon (SS-349)
Thiết kế và chế tạo

Bài chi tiết: Balao (lớp tàu ngầm)
Thiết kế của lớp Balao được cải tiến dựa trên  tàu ngầm lớp Gato dẫn trước, là một kiểu tàu ngầm hạm đội có tốc độ trên mặt nước cao, tầm hoạt động xa và vũ khí mạnh để tháp tùng hạm đội chiến trận. Khác biệt chính so với lớp Gato là ở cấu trúc lườn chịu áp lực bên trong dày hơn, và sử dụng thép có độ đàn hồi cao (HTS: High-Tensile Steel), cho phép lặn sâu hơn đến 400 ft (120 m). Con tàu dài 311 ft 9 in (95,02 m) và có trọng lượng choán nước 1.526 tấn Anh (1.550 t) khi nổi và 2.424 tấn Anh (2.463 t) khi lặn. Chúng trang bị động cơ diesel dẫn động máy phát điện để cung cấp điện năng cho bốn động cơ điện, đạt được công suất 5.400 shp (4.000 kW) khi nổi và 2.740 shp (2.040 kW) khi lặn, cho phép đạt tốc độ tối đa 20,25 hải lý trên giờ (37,50 km/h) và 8,75 hải lý trên giờ (16,21 km/h) tương ứng. Tầm xa hoạt động là 11.000 hải lý (20.000 km) khi đi trên mặt nước ở tốc độ 10 hải lý trên giờ (19 km/h) và có thể hoạt động kéo dài đến 75 ngày.
Tương tự như lớp Gato dẫn trước, lớp Balao được trang bị mười ống phóng ngư lôi 21 in (530 mm), gồm sáu ống trước mũi và bốn ống phía phía đuôi tàu, chúng mang theo tối đa 24 quả ngư lôi. Vũ khí trên boong tàu gồm một hải pháo 4 inch/50 caliber, một khẩu pháo phòng không Bofors 40 mm nòng đơn và một khẩu đội Oerlikon 20 mm nòng đôi, kèm theo hai súng máy .50 caliber. Trên tháp chỉ huy, ngoài hai kính tiềm vọng, nó còn trang bị ăn-ten radar SD phòng không và SJ dò tìm mặt biển. Tiện nghi cho thủy thủ đoàn bao gồm điều hòa không khí, thực phẩm trữ lạnh, máy lọc nước, máy giặt và giường ngủ cho hầu hết mọi người, giúp họ chịu đựng cái nóng nhiệt đới tại Thái Bình Dương cùng những chuyến tuần tra kéo dài đến hai tháng rưỡi.
Diodon được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Electric Boat Company ở Groton, Connecticut vào ngày 1 tháng 6, 1944. Nó được hạ thủy vào ngày 10 tháng 9, 1945, được đỡ đầu bởi bà Daniel Cullinane, và được cho nhập biên chế cùng Hải quân Hoa Kỳ vào ngày 18 tháng 3, 1946 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Thiếu tá Hải quân James Monroe Hingson.
Lịch sử hoạt động

Đi đến San Diego, California vào ngày 5 tháng 7, 1946, Diodon hoạt động thực hành huấn luyện dọc theo vùng bờ Tây và các vùng biển Alaska và Hawaii, đồng thời tham gia các lượt huấn luyện thực hành cho nhân sự thuộc Hải quân Dự bị Hoa Kỳ. Tại Xưởng hải quân Mare Island từ tháng 8, 1947 đến tháng 3, 1948, con tàu được hiện đại hóa trong khuôn khổ Chương trình Công suất đẩy dưới nước lớn hơn (GUPPY II), giúp cải thiện đáng kể tốc độ lặn dưới nước và tầm xa hoạt động.
Lên đường hướng sang Viễn Đông vào ngày 14 tháng 9, 1950, trên đường đi Diodon đã giải cứu sáu thành viên đội bay ngoài khơi Guam. Nó tham gia huấn luyện chống tàu ngầm cho tàu hộ tống của Hàn Quốc trong vịnh Sagami, Nhật Bản, rồi thực hiện một chuyến tuần tra mô phỏng từ ngày 30 tháng 10 đến ngày 28 tháng 11. Chiếc tàu ngầm đã băng qua eo biển Tsugaru đến Otaru, Hokkaidō mà không bị phát hiện, rồi tiếp tục tuần tra, trinh sát và chụp ảnh tàu bè trong eo biển La Pérouse mà vẫn không bị phát hiện. Nó quay trở về vùng bờ Tây để được đại tu từ tháng 2 đến tháng 5, 1951.
Trở lại hoạt động tại vùng bờ Tây, Diodon hỗ trợ huấn luyện cho máy bay hải quân và hạm tàu nổi Canada ngoài khơi Esquimalt, British Columbia từ tháng 10 đến tháng 12, 1952. Nó quay trở lại phục vụ tại Viễn Đông từ tháng 3 đến tháng 9, 1954, lại có một chuyến tuần tra trinh sát eo biển La Pérouse từ ngày 24 tháng 5 đến ngày 22 tháng 6. Trong hoạt động huấn luyện tại vùng bờ Tây suốt hai năm tiếp theo, nó lại hoạt động cùng các đơn vị Hải quân Hoàng gia Canada, và vào tháng 3, 1956 đã thực hành cứu nạn khi thao diễn việc thoát ra khỏi một tàu ngầm ở độ sâu 130 ft (40 m) bằng một chiếc chuông cứu hộ.
Trong lượt phục vụ 1956-1957 tại Viễn Đông, Diodon đã viếng thăm Brisbane, Australia để tham gia những lễ hội kỷ niệm Trận chiến biển Coral vào tháng 5, 1942. Con tàu tiếp tục có những lượt hoạt động tại khu vực Tây Thái Bình Dương trong các giai đoạn 1958-1959 và 1960.
Diodon được cho xuất biên chế đồng thời rút tên khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 15 tháng 1, 1971. Con tàu được bán cho Nicolai Joffe ở Beverly Hills, California để tháo dỡ vào ngày 12 tháng 5, 1972, và việc tháo dỡ được thực hiện tại San Pedro, Los Angeles.
USS Diodon vào năm 1962.
Ongole

| Ongole |
| --- | --- |

Ongole
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Andhra Pradesh
Độ cao: 10 m (30 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 149,589
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 8592
Ongole là một thành phố và khu đô thị của quận Prakasam thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.
Địa lý

Ongole có vị trí 15°30′B 80°03′Đ﻿ / ﻿15,5°B 80,05°Đ﻿ / 15.5; 80.05 Nó có độ cao trung bình là 10 mét (32 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Ongole có dân số 149.589 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Ongole có tỷ lệ 72% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 66%. Tại Ongole, 9% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Orachha

| Orachha |
| --- | --- |

Orachha
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Madhya Pradesh
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 8.499
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 7680
Orachha là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Tikamgarh thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Orachha có dân số 8499 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Orachha có tỷ lệ 54% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 64%, và tỷ lệ cho phái nữ là 42%. Tại Orachha, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Nghiệp

Xem thêm: Quả báo
Đối với các định nghĩa khác, xem Nghiệp (định hướng).
Nút dây vô tận
Bánh xe cầu nguyện Nepal
Các biểu tượng Nghiệp như nút thắt vô tận phổ biến trong nhiều nền văn hóa ở châu Á. Nút dây này có nghĩa là sự liên kết của nguyên nhân và kết quả, một vòng tròn Nghiệp bất tận không có kết thúc. Nút dây này có thể nhìn thấy ở giữa bánh xe cầu nguyện.
Nghiệp, nghiệp chướng, nghiệp báo, quả báo hay báo ứng (tiếng Phạn: कर्म, IPA: [ˈkərmə] Tập tin:Karma.ogg, tiếng Pali: kamma) là  một khái niệm về hoạt động, hành động hay công việc và tác động hay hệ quả của nó. Trong các tôn giáo Ấn Độ, nó đề cập đến nguyên lý tâm linh trong tôn giáo khi các ý định và hành động của một cá nhân có thể ảnh hưởng cá nhân đó trong tương lai.
Các ý định tốt và hành vi tốt sẽ tạo ra nghiệp tốt và hạnh phúc trong tương lai, trái lại ý định xấu và hành vi xấu mang lại nghiệp xấu và sự đau khổ trong tương lai.
Karma được liên kết gần với ý niệm đầu thai trong nhiều tôn giáo châu Á. Với các nguồn gốc từ Ấn Độ cổ đại, nghiệp là khái niệm chủ chốt trong Ấn Độ giáo, Phật giáo, Jaina giáo, Sikh giáo, và Đạo giáo.
Trong Phật giáo

Bài chi tiết: Nghiệp (Phật giáo)
Khái niệm tương tự

Trong văn hóa phương Tây, chịu ảnh hưởng của Thiên chúa giáo, cũng có một khái niệm tương tự như nghiệp, được biểu lộ trong cụm từ "what goes around comes around" - một hành động tốt hay xấu của một người, thường có hệ quả lên chính người đó.
It Shoots Further Than He Dreams bởi John F. Knott vào tháng 3 năm 1918.
Udon Thani

| Udon Thani |
| --- | --- |
—  Thành phố  —
 

  Ấn chương
Udon Thani
Trực thuộc:  Thái Lan  Udon Thani  Amphoe Mueang Udon Thani  
Thành phố kết nghĩa: Reno
Website: udoncity.go.th
Udon Thani (tiếng Thái: อุดรธานี, phát âm tiếng Thái: [Ụ-đôn Tha-ni]) là một thành phố ở vùng Isan của Thái Lan, là thủ phủ của tỉnh Udon Thani. Dân số khoảng 142.670 người. Tọa độ địa lý 17°25′B 102°45′Đ﻿ / ﻿17,417°B 102,75°Đ﻿ / 17.417; 102.750 và cách thủ đô Bangkok khoảng 560 km. Đây là một trung tâm thương mại lớn của Isan. Đây cũng là nơi có đài tiếp âm của đài Voice of America Đài tiếng nói Hoa Kỳ bị cho là địa điểm đen của CIA.
Thành phố này đã trở thành một trung tâm bận rộn của Căn cứ Không quân Hoàng gia Thái Lan trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, và cũng giữ lại được nhiều phần còn lại của thời đó với các quán bar, quán cà phê và các khách sạn. Phía Đông thành phố 47 km là khu khai quật khảo cổ Thời kỳ Đồ Đồng nổi tiếng thế giới Ban Chiang. Dân số ở đây có cộng đồng người gốc Việt sinh sống lâu đời và đông đảo. Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt tại tỉnh này.
Khí hậu

| Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> Tháng | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 1 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 2 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 3 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 4 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 5 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 6 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 7 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 8 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 9 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 10 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 11 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> 12 | Dữ liệu khí hậu của Udon Thani (1981–2010)> Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cao kỉ lục °C (°F) | 37.6 (99.7) | 39.2 (102.6) | 42.0 (107.6) | 43.9 (111.0) | 42.6 (108.7) | 38.7 (101.7) | 37.7 (99.9) | 36.5 (97.7) | 35.8 (96.4) | 36.5 (97.7) | 37.0 (98.6) | 35.6 (96.1) | 43.9 (111.0) |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 30.0 (86.0) | 32.5 (90.5) | 34.9 (94.8) | 36.3 (97.3) | 34.4 (93.9) | 33.2 (91.8) | 32.6 (90.7) | 32.0 (89.6) | 31.9 (89.4) | 31.6 (88.9) | 30.7 (87.3) | 29.1 (84.4) | 32.4 (90.3) |
| Trung bình ngày °C (°F) | 22.8 (73.0) | 25.3 (77.5) | 28.0 (82.4) | 29.8 (85.6) | 28.9 (84.0) | 28.6 (83.5) | 28.2 (82.8) | 27.8 (82.0) | 27.6 (81.7) | 26.9 (80.4) | 24.9 (76.8) | 22.4 (72.3) | 26.8 (80.2) |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) | 16.5 (61.7) | 18.9 (66.0) | 21.9 (71.4) | 24.4 (75.9) | 24.8 (76.6) | 25.0 (77.0) | 24.9 (76.8) | 24.6 (76.3) | 24.2 (75.6) | 22.9 (73.2) | 19.7 (67.5) | 16.3 (61.3) | 22.0 (71.6) |
| Thấp kỉ lục °C (°F) | 2.5 (36.5) | 7.8 (46.0) | 11.4 (52.5) | 17.2 (63.0) | 20.5 (68.9) | 21.5 (70.7) | 21.2 (70.2) | 21.1 (70.0) | 21.0 (69.8) | 14.2 (57.6) | 8.4 (47.1) | 4.2 (39.6) | 2.5 (36.5) |
| Lượng mưa trung bình mm (inches) | 6.3 (0.25) | 22.0 (0.87) | 49.7 (1.96) | 74.1 (2.92) | 198.5 (7.81) | 229.0 (9.02) | 210.9 (8.30) | 285.1 (11.22) | 239.5 (9.43) | 90.1 (3.55) | 10.3 (0.41) | 2.9 (0.11) | 1.418,4 (55.84) |
| Số ngày mưa trung bình | 1.7 | 3.1 | 5.5 | 8.0 | 16.9 | 19.0 | 19.6 | 22.0 | 17.3 | 9.5 | 2.4 | 1.0 | 126.0 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 65 | 63 | 60 | 63 | 74 | 78 | 78 | 81 | 81 | 76 | 69 | 67 | 71 |
| Số giờ nắng trung bình tháng | 272.8 | 259.9 | 275.9 | 243.0 | 198.4 | 156.0 | 120.9 | 117.8 | 144.0 | 198.4 | 252.0 | 257.3 | 2.496,4 |
| Số giờ nắng trung bình ngày | 8.8 | 9.2 | 8.9 | 8.1 | 6.4 | 5.2 | 3.9 | 3.8 | 4.8 | 6.4 | 8.4 | 8.3 | 6.9 |
Nguồn 1: Thai Meteorological Department
Nguồn 2: Office of Water Management and Hydrology, Royal Irrigation Department (sun and humidity)
Deuterophysa

| Deuterophysa |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Insecta
Bộ:: Lepidoptera
Họ:: Crambidae
Phân họ:: Spilomelinae
Chi:: Deuterophysa Warren, 1889

Các đồng nghĩa
 Gonopionea Hampson, 1913
Deuterophysa là một chi bướm đêm thuộc họ Crambidae.
Các loài

Deuterophysa albilunalis (Hampson, 1913)
Deuterophysa asychanalis Warren, 1889
Deuterophysa baracoalis (Schaus, 1924)
Deuterophysa biconicalis (Hampson, 1918)
Deuterophysa coniferalis (Hampson, 1918)
Deuterophysa costimaculalis Warren, 1889
Deuterophysa fernaldi Munroe, 1983
Deuterophysa flavidalis (Hampson, 1918)
Deuterophysa grisealis Hampson, 1917
Deuterophysa luniferalis (Hampson, 1913)
Deuterophysa obregonalis Schaus, 1924
Deuterophysa pallidifimbria (Dognin, 1909)
Deuterophysa purpurealis (Hampson, 1913)
Deuterophysa sanguiflualis (Hampson, 1913)
Deuterophysa subrosea (Warren, 1892)
Deuterophysa micralis Hampson, 1907
Chú thích

↑  Nuss, M.;  và đồng nghiệp (2003–2017). “GlobIZ search”. Global Information System on Pyraloidea. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2018.
Tình trạng khẩn cấp

Tình trạng khẩn cấp là một tuyên bố của chính phủ mà theo đó có thể tạm ngưng một số chức năng bình thường của chính phủ và có thể cảnh báo công dân của mình thay đổi các hành vi bình thường hoặc có thể ra lệnh cho các cơ quan của chính phủ thi hành các kế hoạch sẵn sàng cho tình trạng khẩn cấp. Nó cũng được sử dụng làm một cơ sở hợp lý để tạm ngừng các quyền tự do dân sự. Các tuyên bố tình trạng khẩn cấp thường được ban bố trong thời kỳ có thiên tai, trong các giai đoạn bạo loạn dân sự, hoặc sau một vụ tuyên chiến, chuẩn bị có dấu hiệu xảy ra một cuộc khủng bố hay chiến tranh.
Trong một vài quốc gia, tình trạng khẩn cấp và hiệu lực của nó đối với các quyền tự do dân sự và thủ tục ban bố được quy định trong hiến pháp hoặc luật.
Việc áp dụng tình trạng khẩn cấp

Mặc dù việc áp dụng tình trạng khẩn cấp ít phổ biến trong các nước dân chủ, các chế độ độc tài thường tuyên bố tình trạng khẩn cấp kéo dài vô thời hạn trong thời gian tồn tại của chế độ đó. Trong một số trường hợp, thiết quân luật cũng được ban bố, cho phép quân đội có quyền hạn nhiều hơn.
Đối với những quốc gia tham gia ký kết vào Công ước quốc tế về các Quyền chính trị và dân sự (ICCPR), Điều 4 cho phép các nước giảm bớt một số quyền nhất định được ICCPR đảm bảo trong "thời gian khẩn cấp công cộng". Tuy nhiên bất kỳ biện pháp nào giảm bớt các nghĩa vụ theo quy định của Công ước chỉ đến mức mà tình trạng khẩn cấp đó yêu cầu và phải được quốc gia đó thông báo cho Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc.
Chiến tranh Nagorno-Karabakh thứ nhất
Nguồn gốc tranh chấp

Chủ quyền lãnh thổ Nagorno-Karabakh cho tới ngày nay vẫn là một vấn đề bị tranh cãi quyết liệt giữa Armenia và Azerbaijan. Người Armenia gọi nó là Artsakh, với lịch sử kéo dài nhiều thế kỷ, và đã trải qua nhiều ách thống trị của nhiều đế quốc trong vùng. Cuộc tranh cãi tuy nhiên tập trung chính vào thời kỳ sau cuộc Đại chiến thế giới lần thứ nhất. Sau khi Đế quốc Ottoman đầu hàng, Đế quốc Nga cũng sụp đổ tháng 10 năm 1917, và rơi vào vòng kiểm soát của những người Bolshevik. Ba quốc gia ở miền Kavkaz, là Armenia, Azerbaijan và Gruzia, trước đó nằm dưới ách thống trị của Sa Hoàng, tuyên bố độc lập và thành lập Liên bang Ngoại Caucasus, nhưng liên bang này nhanh chóng giải tán chỉ sau ba tháng tồn tại.
Nguồn gốc tranh chấp > Chiến tranh Armenia-Azerbaijan 1918-1920

Xung đột nhanh chóng bùng lên giữa Cộng hòa Armenia và Cộng hòa Azerbaijan tại ba vùng Nakhichevan, Zangezur (nay là tỉnh Syunik thuộc Armenian) và vùng Karabakh. Armenia và Azerbaijan cãi nhau về việc phân định đường biên giới của các tỉnh trên. Người Armenia tại Karabakh muốn tuyên bố độc lập, nhưng không thành công trong việc thiết lập liên lạc với Cộng hòa Armenia. Sau khi Đế chế Ottoman bị đánh bại, quân Anh chiếm đóng miền Nam Caucasus năm 1919. Chính quyền Anh tạm thời xác nhận với Khosrov bey Sultanov (người được bổ nhiệm bởi chính phủ Azerbaijan) làm tổng trấn Karabakh và Zangezur, trong khi chờ quyết định cuối cùng từ Hội nghị Paris năm 1919.
Nguồn gốc tranh chấp > Chia cắt dưới thời Liên Xô

Hai tháng sau, quân đoàn 11 Liên Xô giải phóng vùng Caucasus và chỉ trong vòng 3 năm, toàn bộ các Cộng hòa Caucasus đã gia nhập vào Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Caucasus thuộc Liên Xô. Những người Bolshevik tiếp đó thành lập một Ủy ban gồm 7 thành viên, Hội đồng Caucasus (gọi tắt là Kavburo), dưới sự giám sát của lãnh tụ Liên Xô sau này là Joseph Stalin, chính ủy nhân dân về vấn đề các dân tộc thiểu số, với nhiệm vụ giải quyết các vấn đề ở đây. Mặc dù Ủy ban bỏ phiếu 4-3 chấp thuận đặt Karabakh vào Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Armenia mới được thành lập, sự phản đối từ phía các lãnh tụ Azerbaijan, bao gồm cả chủ tịch Đảng Cộng sản Azerbaijan Nariman Narimanov và một cuộc nổi dậy chống chính quyền Xô viết tại thủ đô Armenia là Yerevan năm 1921 làm xấu đi quan hệ giữa Armenia và Nga. Những nhân tố đó dẫn đến việc Ủy ban đảo ngược quyết định ban đầu, và trao Karabakh cho Azerbaijan năm 1921, sau đó sáp nhập lãnh thổ Tỉnh tự trị Nagorno-Karabakh (NKAO) vào Azerbaijan năm 1923, mặc dù 94% dân cư là người Armenia. Thủ phủ được chuyển từ Shusha về Khankendi, sau đổi thành Stepanakert.
Các học giả Armenia và Azeri đoán rằng quyết định của phía Nga thực chất là làm theo nguyên tắc "chia để trị". Một ví dụ, như việc lãnh thổ Nakhichevan, với vị trí địa lý lạ lùng, bị ngăn cách bởi Armenia, nhưng lại thuộc Azerbaijan. Những người khác thì đoán là đây là cách bày tỏ thiện chí của chính quyền Xô viết để giữ quan hệ tốt với chính quyền Atatürk của Thổ Nhĩ Kỳ. Người Armenia liên tục từ chối chấp nhận quyết định này, và liên tục phản đối tính hợp lệ của nó trong những thập kỷ tiếp đó dưới chính quyền Xô viết.
Tháng 2 năm 1988, vấn đề Karabakh nóng bỏng trở lại

Với tư cách Tổng thư ký Liên Xô, Mikhail Gorbachev nắm quyền năm 1985 và bắt đầu kế hoạch cải tổ của mình. Các kế hoạch đó có thể tóm gọn trong hai chương trình: perestroika và glasnost. Perestroika hướng về cải cách kinh tế, còn glasnost trao các quyền tự do ngôn luận có giới hạn, khiến người dân có thể khiếu nại về hệ thống Sô viết và các nhà lãnh đạo. Trên cơ sở đó, ban lãnh đạo Cộng hòa sô viết Karabakh quyết định bỏ phiếu thống nhất lãnh thổ tự trị này với Armenia ngày 20 tháng 2 năm 1988. Các nhà lãnh đạo người Armenia ở Karabakh phàn nàn là tại đây không có sách giáo khoa cũng như đài phát thanh dùng tiếng Armenia, và rằng các lãnh đạo Đảng Cộng sản Azerbaijan, Tổng bí thư Heydar Aliyev tiến hành các hoạt động rộng khắp nhằm "Azeri hóa" lãnh thổ này, tăng cường ảnh hưởng cũng như dân số người Azeris sinh sống tại Nagorno-Karabakh, trong khi thu giảm số dân người Armenian(năm 1987, Aliev từ chức Tổng bí thư Bộ chính trị Azerbaijan). Tới năm 1988, người Armenia tại Karabakh đã giảm xuống còn ba phần tư tổng số dân cư tại đây.
Dẫn đầu phong trào là các nhân sỹ người Armenia và cả các trí thức Nga, như nhà hoạt động đối lập, từng được giải Nobel, Andrei Sakharov. Trước khi tuyên bố (bỏ phiếu trưng cầu thống nhất với Armenia), người Armenia tổ chức biểu tình phản đối và tiến hành bãi công tại Yerevan, đòi thống nhất với lãnh thổ này. Người Azeri cũng ngay lập tức biểu tình đáp lại tại Baku. Phản ứng trước các cuộc biểu tình, Gorbachev tuyên bố biên giới giữa các nước Cộng hòa không thể xê dịch, theo tinh thần Điều 78 của Hiến pháp Liên Xô năm 1977. Gorbachev cũng tuyên bố là, nhiều vùng khác thuộc Liên Xô cũng có mong muốn thay đổi lãnh thổ, nên việc vẽ lại biên giới tại Karabakh sẽ tạo nên một tiền lệ nguy hiểm. Người Armenia nhìn nhận quyết định Kavburo năm 1921 (tách Karabakh khỏi Armenia) với thái độ khinh thị, cho rằng bằng quyết tâm của mình, họ có thể sửa chữa một sai lầm có tính chất lịch sử, theo nguyên tắc tự quyết, là một quyền được đảm bảo trong hiến pháp Người Azeri thì coi đòi hỏi từ bỏ lãnh thổ bởi người Armenia là không thể hiểu nổi, và ủng hộ lập trường của Gorbachev.