stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ceratispa cyclops
Chú thích

↑  Chrysomelidae năm Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Themeda cymbaria

| Themeda cymbaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Themeda
Loài (species): T. cymbaria
Danh pháp hai phần
Themeda cymbaria Hack. 
Themeda cymbaria là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Hack. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1889.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Themeda cymbaria”. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2013.
Frailea knippeliana

| Frailea knippeliana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Cactaceae
Chi (genus): Frailea
Loài (species): F. knippeliana
Danh pháp hai phần
Frailea knippeliana (Quehl) Britton & Rose, 1922 
Frailea knippeliana là một loài thực vật có hoa trong họ Cactaceae. Loài này được (Quehl) Britton & Rose mô tả khoa học đầu tiên năm 1922.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Frailea knippeliana”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Hypercompe tenebra

| Hypercompe tenebra> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Hypercompe
Loài (species): H. tenebra
Danh pháp hai phần
Hypercompe tenebra (Schaus, 1894) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Arachnis tenebra Schaus, 1894 
Hypercompe tenebra là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Saint-Julien-de-l'Escap

| --- | --- |
 Saint-Julien-de-l'Escap
Saint-Julien-de-l'Escap
Vị trí trong vùng Poitou-Charentes Saint-Julien-de-l'Escap 
Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Nouvelle-Aquitaine
Tỉnh: Charente-Maritime
Quận: Saint-Jean-d'Angély
Tổng: Saint-Jean-d'Angély
Liên xã: Saint-Jean-d'Angély
Xã (thị) trưởng: Jean-Louis Boussiquet (2001-2008)
Thống kê
Độ cao: 12–66 m (39–217 ft) (bình quân 20 m (66 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 8,68 km2 (3,35 dặm vuông Anh)
INSEE/Mã bưu chính: 17350/ 17400

Saint-Julien-de-l'Escap là một xã trong tỉnh Charente-Maritime trong vùng Nouvelle-Aquitaine, tây nam nước Pháp. Xã Saint-Julien-de-l'Escap nằm ở khu vực có độ cao trung bình 20 mét trên mực nước biển.
Sông Boutonne chảy qua xã này.
Nguyễn Bá Liên

| Nguyễn Bá Liên> Chức vụ. Tư lệnh Biệt khu 24 (Kontum và Pleiku) kiêm Tư lệnh Tiền phương Quân đoàn II |
| --- | --- |
Nhiệm kỳ: 6/1969 – 12/1969
Cấp bậc: -Đại tá -Chuẩn tướng (truy thăng 12/1969)
Vị trí: Quân khu II
Tư lệnh Quân đoàn: -Trung tướng Lữ Lan
 
Phụ tá Tư lệnh Quân đoàn II Đặc trách chương trình Bình định và Phát triển
Nhiệm kỳ: 1/1967 – 6/1969
Cấp bậc: -Đại tá (1/1967)
Vị trí: Quân khu II
Tư lệnh Quân đoàn: -Trung tướng Vĩnh Lộc
 
  Tùy viên Quân Sú quán VNCH tại Cộng hòa Philippines
Nhiệm kỳ: 2/1964 – 1/1967
Cấp bậc: -Trung tá
Tiền nhiệm: -Đại tá Lê Nguyên Khang
Kế nhiệm: -Đại tá Lê Nguyên Khang
Vị trí: Thủ đô Manila
 
 Tư lệnh Lữ đoàn Thủy quân Lục chiến
Nhiệm kỳ: 11/1963 – 2/1964
Cấp bậc: -Trung tá (11/1963)
Tiền nhiệm: -Đại tá Lê Nguyên Khang
Kế nhiệm: -Đại tá Lê Nguyên Khang
Vị trí: Quân khu Thủ đô
 
Tư lệnh phó kiêm Tham mưu trưởng Lữ đoàn Thủy quân Lục chiến
Nhiệm kỳ: 6/1962 – 11/1963
Cấp bậc: -Đại úy (12/1958) -Thiếu tá (4/1963)
Tiền nhiệm: Đại úy Trần Văn Nhựt
Vị trí: Quân khu Thủ đô
Tư lệnh Lữ đoàn: -Trung tá Lê Nguyên Khang
 
Thông tin cá nhân
Quốc tịch:  Việt Nam Cộng hòa
Sinh: 20 tháng 8 năm 1933 Quảng Bình, Việt Nam
Mất: (1969-12-06)6 tháng 12, 1969 (36 tuổi) Kontum, Việt Nam
Nguyên nhân mất: Tử trận
Nghề nghiệp: Quân nhân
Dân tộc: Kinh
Vợ: Lê Thu Lài
Cha: Nguyễn Bá Mưu
Mẹ: Nguyễn Thị Hạnh
Họ hàng: Nguyễn Thị Hải (cô ruột) Nguyễn Bá Quang (em)
Con cái: 6 người con (2 trai, 4 gái): Nguyễn Diệu Huyền Nguyễn Tiến Dũng Nguyễn Lan Anhh Nguyễn Mai Ly Nguyễn Mai Lan Nguyễn bá Nam
Học vấn: Thành chung
Alma mater: -Trường trung học Péllerin, Huế -Trường Võ khoa Thủ Đức -Trường Võ bị Liên quân Đà Lạt -Trường Võ bị Fort Benning, Hoa Kỳ -Học viện Chỉ huy Tham mưu Thủy quân Lục chiến Quantico, Hoa Kỳ
Quê quán: Trung Kỳ
Phục vụ trong quân đội
Thuộc:  Quân lực VNCH
Phục vụ:  Việt Nam Cộng hòa
Năm tại ngũ: 1953-1969
Cấp bậc:  Chuẩn tướng
Đơn vị:  Binh chủng TQLC
Chỉ huy:  Quân đội Quốc gia  Quân lực VNCH
Tham chiến: Chiến tranh Việt Nam
Tặng thưởng:  B.quốc H.chương IV
Nguyễn Bá Liên (1933-1969), nguyên là một sĩ quan cao cấp thuộc Bộ binh của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Ông xuất thân từ trường Võ bị Liên quân thời kỳ Quân đội Quốc gia. Sau khi tốt nghiệp, ông được phục vụ ở đơn vị Bộ binh. Sau đó ông tình nguyện gia nhập Lực lượng Bộ binh Hải quân (về sau là Thủy quân Lục chiến) và đã từng giữ chức vụ Tư lệnh Liên đoàn này. Thời gian sau này, ông trở lại đơn vị Bộ binh. Năm 1969, khi đang là Đại tá Tư lệnh một Biệt khu ở Bắc Cao nguyên Trung phần, ông bị tử trận, được truy thăng cấp bậc Chuẩn tướng.
Tiểu sử & Binh nghiệp

Ông sinh ngày 20 tháng 8 năm 1933, trong một gia đình Nho học tại làng Thổ Ngọa, Quảng Trạch, Quảng Bình miền Trung Việt Nam. Cụ thân sinh từng là công chức cao cấp thời Pháp thuộc. Thời niên thiếu, ông là học sinh trường Trung học Péllerin Pháp ở Huế. Năm 1951, ông tốt nghiệp với văn bằng Brevet.
Tiểu sử & Binh nghiệp > Quân đội Quốc gia Việt Nam

Tháng 8 năm 1953, thi hành lệnh động viên, ông nhập ngũ vào Quân đội Quốc gia, mang số quân: 53/700.469. được nhập học khóa 3 phụ Đống Đa tại trường Sĩ quan Trừ bị Thủ Đức, nhưng không thụ huấn ở Thủ Đức mà được gửi lên thụ huấn khóa Sĩ quan Trừ bị ở trường Võ bị Quốc gia Đà Lạt và đổi tên thành khóa 9B Đống Đa, khai giảng ngày 1 tháng 9 năm 1953. Ngày 16 tháng 3 năm 1954 mãn khóa tốt nghiệp với cấp bậc Thiếu úy. Ra trường, ông được điều đi phục vụ đơn vị Bộ binh với chức vụ Trưởng ban Truyền tin của Tiểu đoàn Việt Nam.
Tiểu sử & Binh nghiệp > Quân đội Việt Nam Cộng hòa

Cuối tháng 10 năm 1955, khi Chính thể Đệ nhất Cộng hòa hình thành, chuyển sang Quân đội Việt Nam Cộng hòa, ông được giữ chức Trưởng phòng Truyền tin của Trường Hạ sĩ quan tại Đồng Đế, Nha Trang. Đầu năm 1956, ông được cử đi du học khóa Bộ binh cao cấp tại trường Võ bị Lục quân Fort Benning, Columbus, Tiểu bang Geogia, Hoa Kỳ. Cùng năm, mãn khóa về nước ông tình nguyện vào Liên đoàn Thủy quân Lục với chức vụ Sĩ quan Truyền tin của Liên đoàn.
Đầu năm 1958, ông được thăng cấp Trung úy và được chuyển ra đơn vị tác chiến giữ chức vụ Đại đội trưởng một Đại đội thuộc Tiểu đoàn 1 Thủy quân Lục chiến. Cuối năm, ông được thăng cấp Đại úy và được cử làm Trưởng ban 3 Hành quân trong Bộ chỉ huy Tiểu đoàn. Cuối năm 1959, ông được đi du học khóa Chỉ huy và Tham mưu tại căn cứ Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ ở Quantico, Tiểu bang Virginia. Giữa năm 1960 mãn khóa về nước, ông tiếp tục ở chức vụ cũ. Đầu năm 1961, ông được cử làm Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 1 Thủy quân Lục chiến thay thế Đại úy Trần Văn Nhựt được cử du học khóa Chỉ huy và Tham mưu tại Hoa Kỳ. Đến giữa năm 1962, ông được cử làm Tư lệnh phó kiêm Tham mưu trưởng Lữ đoàn Thủy quân Lục chiến do Trung tá Lê Nguyên Khang làm Tư lệnh.
Tháng 4 năm 1963, ông được thăng cấp Thiếu tá tại nhiệm. Ngày 1 tháng 11 năm 1963, ông tham gia cuộc đảo chính Tổng thống Ngô Đình Diệm do Trung tướng Dương Văn Minh cầm đầu. Ngày 2 tháng 11, ông được đặc cách thăng cấp Trung tá và được bổ nhiệm chức vụ Tư lệnh Lữ đoàn Thủy quân Lục chiến thay thế Đại tá Lê Nguyên Khang được cử đi làm Tùy viên Quân lực tại Philippines.
Ngày 26 tháng 2 năm 1964, sau cuộc Chỉnh lý nội bộ các tướng lĩnh trong Hội đồng Quân nhân Cách mạng để lên nắm quyền lãnh đạo của tướng Nguyễn Khánh, ông được cử làm Tùy viên Quân lực tại Philippines hoán chuyển nhiệm vụ với Đại tá Lê Nguyên Khang trở về tái nhiệm chức vụ Tư lệnh Lữ đoàn Thủy quân Lục chiến.
Đầu năm 1967 mãn nhiệm về nước, ông được thăng cấp Đại tá và chuyển ra Quân khu 2 giữ chức vụ Phụ tá cho Tư lệnh Quân đoàn II đặc trách chương trình Bình định và Phát triển tại Pleiku do Trung tướng Vĩnh Lộc làm Tư lệnh Quân đoàn. Giữa năm 1969, ông được cử ra Kontum giữ chức vụ Tư lệnh Biệt khu 24 kiêm Tư lệnh Tiền phương Quân đoàn II do Trung tướng Lữ Lan làm Tư lệnh Quân đoàn.
Ngày 6 tháng 12 năm 1969, ông tử trận khi đang ở trong trực thăng trên đường bay thị sát mặt trận tại một tiền đồn thuộc Benhet trong vùng núi Trường Sơn, cách Dakto (Tân Cảnh) 12 cây số về hướng đông bắc do trúng phải đạn phòng không của địch quân. Hưởng dương 36 tuổi.
Ông được truy thăng cấp bậc Chuẩn tướng và truy tặng đệ tứ đẳng Bảo quốc Huân chương kèm Anh dũng Bội tinh với nhành Dương liễu. Tang lễ được tổ chức theo lễ nghi quân cách của một tướng lĩnh. An táng tại Nghĩa trang Đô thành Mạc Đỉnh Chi, Sài Gòn.
Sau này khi Nghĩa trang Mạc Đĩnh Chi bị giải tỏa, hài cốt của ông được cải táng tại Nghĩa trang Lái Thiêu, Bình Dương.
Huy chương

-Bảo quốc Huân chương đệ tứ đẳng (truy tặng)
-Anh dũng bội tinh với nhành dương liễu (truy tặng)
-Một số huy chương quân sự, dân sự và Đồng minh (ân thưởng)
Gia đình

Thân phụ: Cụ Nguyễn Bá Mưu (nguyên làm Phán sự ở Tòa Khâm sứ Huế).
Thân mẫu: Cụ Nguyễn Thị Hạnh.
Cô ruột: Bà Nguyễn Thị Hải (phu nhân của Thiếu tướng Đỗ Mậu).
Bào đệ: Nguyễn Bá Quang (Mục sư)
Phu nhân: Bà Lê Thu Lài
Chú thích

↑  Tương đương với văn bằng Thành chung của Trung học Phổ thông.
GW151226

| --- | --- |
GW151226 đo được bởi các trạm dò LIGO Hanford (cột trái) và Livingston (cột phải).

Tên gọi khác: GW151226
Kiểu sự kiện: Sóng hấp dẫn
 
Thời điểm đo được
Ngày: 26 tháng 12 năm 2015
Lúc: 03:38:53.648 UTC
Kéo dài trong: 1 s
Đo bởi: LIGO
 
Tính chất vật lý
Tổng năng lượng phát ra: ~ 1 M☉ × c2 dưới dạng sóng hấp dẫn
Tần số: Từ 35 đến 450 Hz
Tốc độ sóng: bằng tốc độ ánh sáng c
Tỷ số biến dạng: hpeak ~ 3,4 x 10-22 đo bởi LIGO
 

Tham số nguồn phát
Nguồn phát: Hệ hai lỗ đen hợp nhất
Khoảng cách: z ~ 0,09 (xấp xỉ 1,4 tỷ năm ánh sáng)
 
Khối lượng của hệ
Hố đen 1: ~ 14,2 M☉
Hố đen 2: ~ 7,5 M☉
Hố đen cuối: ~ 20,8 M☉
 
Tham khảo: Phys. Rev. Lett.
GW151226 là một tín hiệu sóng hấp dẫn đo được trực tiếp bởi hai trạm thăm dò của LIGO vào ngày 26 tháng 12 năm 2015. Ngày 15 tháng 6 năm 2016, nhóm Hợp tác Khoa học LIGO và Virgo thông báo họ đã xác nhận được tín hiệu này đích thực gây bởi sóng hấp dẫn, và nó trở thành tín hiệu thứ hai, sau GW150914, và được công bố sau bốn tháng trong cùng một năm.
Đo sự kiện

Tín hiệu thu được bởi LIGO vào lúc 03:38:53 UTC, trong đó trạm Hanford đo được tín hiệu trễ hơn 1,1 milli giây sau trạm Livingston (do đường nối giữa hai trạm không song song với đầu sóng).
Nguồn gốc thiên văn vật lý

Phân tích dữ liệu cho thấy tín hiệu phát ra từ hệ hai lỗ đen có khối lượng lần lượt 142+83
−37 và 75+23
−23 lần khối lượng Mặt Trời, với khoảng cách 440+180
−190 megaparsec (1,4 tỷ năm ánh sáng) từ Trái Đất. Hố đen hình thành sau va chạm có khối lượng 208+61
−17 khối lượng Mặt Trời, với khoảng một lần khối lượng Mặt Trời tỏa ra bên ngoài dưới dạng năng lượng của sóng hấp dẫn. Trong cả hai sự kiện quan sát trực tiếp sóng hấp dẫn, theo phân tích thì khối lượng tương đương mang đi bởi sóng hấp dẫn xấp xỉ 4,6% tổng khối lượng của hệ ban đầu.
Trong lần đo tín hiệu sóng hấp dẫn thứ hai này, nhóm Hợp tác Khoa học LIGO và Virgo cũng xác định được ít nhất một lỗ đen tham gia là tự quay quanh trục với tốc độ bằng 20% tốc độ quay lớn nhất theo tính toán bằng thuyết tương đối tổng quát. Hố đen cuối sau va chạm có tốc độ tự quay bằng 074+006
−006 tốc độ quay lớn nhất của nó. Các hố đen lần này có khối lượng nhỏ hơn so với sự kiện đầu tiên, cho phép LIGO đo được tín hiệu dài hơn và thu được tín hiệu sóng hấp dẫn trong giai đoạn cuối cùng trước khi sáp nhập của hai hố đen ở 55 chu kỳ (bằng 27 vòng quỹ đạo của cặp hố đen) trong 1 giây, với tần số tăng dần từ 35 đến 450 Hz, so với chỉ 10 chu kỳ trong 0,2 giây ở sự kiện đầu tiên.
Ý nghĩa

Sự kiện GW151226 gợi ra rằng có lượng lớn các cặp lỗ đen trong Vũ trụ mà sẽ thường xuyên tạo ra các sự kiện sáp nhập.
Sóng hấp dẫn đo được phù hợp hoàn toàn với miêu tả của thuyết tương đối rộng đối với trường hấp dẫn mạnh. Các kết quả tính toán trong trường mạnh chưa từng được kiểm chứng trước khi có các sự kiện đo bởi LIGO. Thuyết tương đối rộng đã vượt qua những thử thách khắc nghiệt nhất trong lần thứ hai này.
Chú thích

↑  Trong hệ quy chiếu nguồn phát.
Kỳ đà nước

| Kỳ đà nước |
| --- | --- |
Kỳ đà nước tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn
Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Sauria/Lacertilia
Họ (familia): Varanidae
Chi (genus): Varanus
Loài (species): V. salvator
Danh pháp hai phần
Varanus salvator macromaculatus
Kỳ đà nước hay Kỳ đà hoa Đông Nam Á (Danh pháp khoa học: Varanus salvator macromaculatus) là một phân loài của loài kỳ đà hoa Varanus salvator phân bố ở lục địa Đông Nam Á, Singapore, Sumatra, Borneo và một số hòn đảo nhỏ hơn Chúng là một trong 06 phân loài của loài kỳ đà hoa, tại Việt Nam, chúng còn được gọi đơn giản là kỳ đà nước hay kỳ đà hoa do chỉ tồn tại phân loài này. Đây là loài thằn lằn có cỡ lớn nhất thuộc họ Kì đà Varanidae ở Việt Nam.
Ở Việt Nam chúng phân bố ở Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Sơn La, Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Bắc Giang, Quảng Ninh, Hải Dương, Hà Tây, Phú Thọ, Ninh Bình, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Gia Lai, Kon Tum, Đồng Nai, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Bình Phước, Bình Thuận, Bạc Liêu, Bà Rịa – Vũng Tàu, Cà Mau, chúng còn được ghi nhận tại Thành phố Hồ Chí Minh (ở vùng rừng ngập mặn Cần Giờ và Quận 7), vùng Đồng Tháp Mười.
Đặc điểm > Mô tả

Chúng có cơ thể được che phủ bởi lớp vảy màu xám nâu. Trên cơ thể có nhiều đốm nhỏ li ti xếp thành các sọc chạy ngang qua cơ thể. Lỗ mũi gần với chóp mũi hơn mắt. Cơ thể dài tới 2,5m, cá thể cái có cơ thể nhỏ hơn. Đầu chúng thuôn dài, cổ dài, mõm dài và hơi dẹp có hai lỗ mũi hình bầu dục ở vị trí gần mõm hơn là gần mắt. Lưỡi dài mảnh, đầu lưỡi chẻ đôi; lưỡi luôn luôn thò ra thụt vào qua khe miệng như lưỡi rắn. Cơ thể to dài, còn đuôi dẹp bên, sống đuôi rất rõ. Cá thể non có lưng màu đen với những vết vàng nhỏ và to hình tròn xếp theo hàng ngang. Mõm có những vạch ngang rất rõ trên các vảy môi. Có một đường đen đi từ mắt đến thái dương.
Cá thể trưởng thành thân có màu nâu vàng lục. Những hoa văn ở cá thể non trở nên ít rõ và càng khó phân biệt ở những cá thể già. Kì đà có kích thước cỡ lớn, da đẹp. Chúng có bốn chân và mỗi chân có năm ngón.
Phân biệt con đực và con cái bằng cách quan sát gốc đuôi và lỗ huyệt của từng con sau khi lật ngửa bụng của chúng lên.
Con đực thường có gốc đuôi to, lỗ huyệt lồi lên và khi dùng tay bấm vào gốc đuôi, sẽ thấy một chiếc gai giao cấu có màu đỏ đậm lồi ra ở ngay chỗ lỗ huyệt.
Con cái thường có gốc đuôi thon nhỏ hơn, lỗ huyệt cũng lép chứ không lồi lên như Kỳ Đà đực và khi dùng tay bóp vào gốc đuôi, sẽ không thấy chiếc gai giao cấu nào lồi ra ở chỗ lỗ huyệt.
Có ghi nhận về một cá thể kỳ đà cái bắt được ở mé Rạch Bàng, phường Tân Hưng, Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh dài 1,5 m, nặng hơn 15 kg. Con kỳ đà này đang bò lên bờ thì bị người dân vây bắt sau đó thông báo cho Thảo Cầm Viên Sài Gòn đến tiếp nhận, đưa về nuôi dưỡng. Đây là con kỳ đà cái, đang mang thai, có thể do nuôi bị xổng chuồng, khi bò lên bờ để tìm chỗ đẻ trứng thì bị bắt.
Hiện tại, giống kỳ đà nước ở trong khu vực Thảo Cầm Viên có 3 cá thể, nhưng toàn là giống đực. Kỳ đà trên sẽ được đưa về làm tổ và nuôi dưỡng, tạo điều kiện thuận lợi để sinh sản. Tại Cà Mau ghi nhận cá thể Kỳ đà hoa nặng 43 kg, con kỳ đà này dài 2m, nó được rao bán 40 triệu từ 8 năm trước con kỳ đà hoa được mua này nặng gần 20 kg ở rừng U Minh mang về nuôi làm cảnh trong nhà, sau khoảng 7 năm, kỳ đà đã tăng thêm 23 kg do có trọng lượng lớn và mật của nó rất quý, có thể chữa nhiều loại bệnh.
Đặc điểm > Tập tính

Phân loài kỳ đà này thường sống ở vùng rừng rậm rạp cạnh sông suối, đầm lầy, làm tổ trong những hốc cây, kẽ đá hoặc đào hang Thường sống ở bờ sông, bờ suối trung du và miền núi hay các khu rừng ngập mặn cửa sông ven biển. Kỳ đà sống nhiều ở những vùng ẩm thấp, nơi có nhiều sông suối, nơi có nguồn thức ăn đa dạng và dồi dào, ở những vùng đất cao tương đối khô cằn như ở các khu rừng chồi miền Đông Nam bộ, cũng có kỳ đà sinh sống.
Chúng sống biệt lập với xóm làng, khu vực có đông dân cư sinh sống do cảnh giác trước sự săn bắt củà con người và đàn chó dữ. Trong tự nhiên hoang dã, kỳ đà hiếm khi xuất hiện vào ban ngày, tính nhát, chỉ sống chui rúc lẩn trốn trong rừng, trong núi, trong bụi bờ, thường kiếm ăn dọc theo bờ sông suối, trong trảng cỏ rậm, và sống cách biệt với con người. Chúng ẩn trong khe đá hay các hang hốc dưới các gốc cây hoặc trong các bờ bụi. Kỳ đà sống trong hang sâu tăm tối. Chúng thích làm tổ trong các bộng cây (cả cây khô lẫn cây tươi). Nếu không tìm ra bộng cây thì chúng sống trong những hốc đá, hốc đất.
Chúng cũng chọn những bộng cây ở độ cao cách xa mặt đất chừng vài ba mét trở lên để tự vệ. Các bộng cây có trổ một vài ngách phụ để khi gặp biến động nó thoát hiểm được dễ dàng, bằng cách leo tuốt lên ngọn cây cao, hay chuyền từ cành cây này sang cành cây khác trong rừng mà trốn chạy, khiến kẻ thù khó rượt bắt được nó. Ở vùng đồi núi có thế đất cao ráo, kỳ đà cũng biết tự đào hang để sống. Hang của chúng khá sâu, phía cửa hang chỉ đủ chỗ cho mình nó lọt vào, nhưng cuối hang dược khoét rộng ra đủ chỗ cho vài ba con nằm ngủ thoải mái. Hang nào cũng có cửa ngách để dễ thoát hiểm.
Tập tính sinh hoạt của chúng là vào ban đêm. Cứ đêm kỳ đà mới mò đi kiếm ăn, còn ngày thì ngủ lấy lại sức, chúng leo trèo cũng giỏi. Bắt đầu hoạt động vào buổi chiều cho tới hoàng hôn. Sau đó tìm về hang để trú đêm còn ngày thì ngủ lấy lại sức, Buổi trưa những ngày nắng nóng, chúng thường ẩn trong các hang hốc, trong bụi cây gần nước hoặc ngâm mình trong nước., chúng leo trèo cũng giỏi. Chúng có thể lặn lâu tới 20–30 phút. Chúng rất nhát nhưng bị dồn vào đường cùng không còn lối thoát, chúng trở nên hung dữ lạ thường. Những con trưởng thành, thân nặng chín, mười ký dám tấn công lại người và cả chó săn để thoát thân.
Tập tính ăn

Kỳ đà là loài bò sát ăn thịt. Chúng ăn cua, ếch, nhái, cá là những con mồi ưa thích. Ngoài ra chúng còn ăn cả trứng, chim non, thú nhỏ, thằn lằn, côn trùng cỡ lớn. Cá thể non ăn côn trùng. Khi nuôi, chúng thường ăn các loại sâu bọ, côn trùng như cánh cam, cào cào, chuồn chuồn, ong, bướm, gián, mối, ếch, nhái, chim chóc, gà vịt, có thể tập cho chúng ăn thêm tôm, cá, cua, thịt, trứng và nội tạng của gia súc, gia cầm. Cho kỳ đà ăn vào lúc chiều tối. Mỗi một con Kỳ Đà chỉ cần ăn khoảng 2–3 con ếch, nhái hay chuột là đủ dinh dưỡng cho cả ngày. Khi nuôi nhốt kỳ đà cũng biết ăn những thức ăn biến chế ra. Thứ thức ăn thích khẩu nhất đối với kỳ đà là xác động vật dã bốc mùi thối rữa.
Chúng thường bắt mồi vào ban ngày, sục sạo trong các bờ sông suối, những môi trường nước cạn và trong các bụi rậm. Chúng bắt mồi bằng cách rình mồi và vồ mồi, đôi khi nó dùng lưỡi đầu chẻ đôi để đánh hơi theo dấu vết của con mồi, nếu mồi quá to kì đà thường dùng răng và chi trước để xé mồi. Dù có ngoại hình nặng nề nhưng khi rượt đuổi con mồi, nó chạy rất nhanh. Tuy có thể bơi lội nhưng kỳ đà chỉ săn mồi dọc theo bờ bụi sông suối. Khi quá đói mà thiếu mồi chúng cũng mon men mò đến các chuồng gà vịt trong vườn nhà để bắt trộm.
Kỳ đà có khả năng nhịn đói nhiều ngày, chừng một vài tuần không chết, và trông nó vẫn khỏe mạnh, bình thường. Tuy nhiên, khi bắt được mồi, nó sẽ ăn ngấu nghiến để tích lũy cho những ngày không có thức ăn. Khi nuôi nhốt không nên cho ăn uống thất thường ảnh hưởng đến việc sinh trưởng và sinh sản của chúng. Cũng như loài lưỡng cư ếch nhái, mặc dù thị lực không kém như ếch nhái nhưng sở thích của kỳ đà là ăn mồi di động, tức con mồi còn sống chạy nhảy trước mặt nó. Nó thích vồ chụp con chuột chạy phía trước, thích rướn mình lên táp con bướm đang bay.
Sinh sản

Kỳ đà nước sinh trưởng và phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là sau mỗi lần lột xác vào khoảng tháng 8 đến tháng 10 hằng năm. Sau khoảng 18 tháng, chúng sẽ đạt đến độ trưởng thành đủ để bước vào giai đoạn sinh sản mỗi năm một lứa, mỗi lứa để khoảng 15 đến 20 trứng nhưng chỉ có chưa đến 50% số trứng đó có khả năng nở thành con. Chúng vào mùa hè khoảng từ tháng 4, 5 đến tháng 7, 8. Đẻ trứng trong các hang hốc bên bờ sông hoặc trong các hang hốc trong các bờ bụi gần nước. Trứng có màu trắng bẩn, thuôn hai đầu, dài khoảng 5 cm. Tại những vùng đất trũng quanh năm ngập nước như Đồng Tháp Mười, những ụ đất cao là nơi kỳ đà đào hang để ở và đẻ. Nơi kỳ đà chọn làm hang ổ bao giờ cũng gần với nơi kiếm ăn của nó.
Chú thích

↑  Koch, A., M. Auliya, A. Schmitz, U. Kuch & W. Böhme. (2007). Morphological Studies on the Systematics of South East Asian Water Monitors (Varanus salvator Complex): Nominotypic Populations and Taxonomic Overview. pp. 109–180. In Horn, H.-G., W. Böhme & U. Krebs (eds.), Advances in Monitor Research III. Mertensiella 16, Rheinbach.
1 2 3 4  “Welcome to Viet Nam Creatures Website”. Truy cập 27 tháng 10 năm 2016.
1 2  “Người Sài Gòn vây bắt kỳ đà khổng lồ ở rạch”. Báo Điện tử Tiền Phong. Truy cập 27 tháng 10 năm 2016.
↑  “Gia đình ở Sài Gòn vây bắt kỳ đà khổng lồ tặng Thảo Cầm Viên - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 27 tháng 10 năm 2016.
1 2  “Người Sài Gòn vây bắt kỳ đà khổng lồ ở rạch - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 27 tháng 10 năm 2016.
1 2  “Người Sài Gòn vây bắt kỳ đà khổng lồ dài 1,5m”. Báo Điện tử Đài Tiếng nói Việt Nam. Truy cập 27 tháng 10 năm 2016.
↑  http://www.24h.com.vn/tin-tuc-trong-ngay/can-canh-ky-da-khung-dai-gan-2m-vua-bat-duoc-o-sai-gon-c46a808479.html
↑  “Bắt được kỳ đà to như... cá sấu trên kênh rạch tại Sài Gòn”. Báo điện tử Dân Trí. Truy cập 27 tháng 10 năm 2016.
↑  “Bắt được kỳ đà 15kg, dài 1,5m tại TP.HCM”. Báo điện tử của Đài Truyền hình Việt Nam. 1 tháng 8 năm 2016. Truy cập 27 tháng 10 năm 2016.
1 2  “Cà Mau: Kỳ đà hoa nặng 43 kg, rao bán 40 triệu - VietNamNet”. VietNamNet. Truy cập 27 tháng 10 năm 2016.
Varanus salvator macromaculatus
Varanus salvator macromaculatus
Một con kỳ đà nước tại rừng ngập mặn Cần Giờ
Một con kỳ đà nước, chúng thích sống trong môi trường có nước
Một con kỳ đà nước đang chống lại một đàn sói lửa
Một con kỳ đà nước ở Thái Lan
Kỳ đà nước tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn
Kỳ đà

| Kỳ đà |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Sauropsida Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Lacertilia
Họ (familia): Varanidae
Chi (genus): Varanus Merrem, 1820
Loài điển hình
Varanus varius Shaw, 1790 
Tông
 Empagusia  Euprepiosaurus  Odatria  Papusaurus  Philippinosaurus  Polydaedalus  Psammosaurus  Soterosaurus  Varaneades  Varanus (Xem danh sách loài trong bài)
Kỳ đà (Danh pháp khoa học: Varanus) là một chi thằn lằn năm trong Họ Kỳ đà đôi khi còn được gọi sai là cự đà, một loài bò sát Họ Cự đà. Đây là nhóm khá đa dạng với 77 loài phân bố ở châu Phi, châu Á và phong phú nhất là ở Úc với 31 loài. Varanus bao gồm các loài lớn như kỳ đà khổng lồ trên sa mạc ở Úc (Varanus giganteus), cơ thể dài hơn 2m, và rồng Komodo (Varanus komodoensis) dài hơn 3m và nặng hơn 80 kg.