Thor (thần thoại)
Lịch sử

Ngoài tên Þórr trong tiếng Bắc Âu cổ, Thor còn có các tên khác trong tiếng Anh cổ là Þunor và trong tiếng Đức cổ là Donar (chữ rune : ᚦᛟᚾᚨᚱ þonar). Tất cả các hình thức tên của Thor đều bắt nguồn từ tiếng German nguyên thủy Þunraz (nghĩa là sấm sét). Tục danh thần Thor nhằm gợi ý đến chiếc sừng, vốn là biểu tượng nguyên thủy của sấm chớp và cây sồi thiêng trong tín ngưỡng dân gian Bắc Âu.
Theo truyền thống, Thor được coi là thần có vị trí hầu như ngang hàng với chúa tể Odin, vì có thể thời thượng cổ chưa phân biệt hai vị thần này. Tuy nhiên, vì tính cách càn quấy và thường phạm sót lầm nên Thor không được ngồi trong đại điện Ásgarðr mà phải phiêu bạt đi khắp thế gian. Cũng theo cổ thư, thần Thor thường cưỡi một cỗ xe do hai con dê kéo từ lúc bình minh đến khi sẩm tối. Ban đêm, Thor xẻ thịt chúng mà ăn, sau đó bỏ xương vào tấm da, đến sớm hôm sau dê lại hồi nguyên. Chiếc búa của Thor được gọi là Mjöllnir ("chớp giật"), còn ngự cung Thor là Bílskírnir ("sét đánh"). Ngôi nhà thần Thor nằm dưới chân núi Ásgarðr, chỗ này được gọi là Þrúðvangr  ("cánh đồng sức mạnh"), để giữ cho thần điện Ásgarðr không bị yêu ma quấy nhiễu.
Cũng theo những điều tra xã hội học cấp khu vực tại Cộng hòa Dân chủ Đức và Liên bang Soviet thập niên 1950 và 1960, ở giai đoạn tiền Cơ Đốc, ấu đồng và nữ lưu Bắc-Đông Âu thường xuyên đeo trang sức hình lưỡi rìu, đồng thời mé cửa các ngôi nhà cũng treo một vài lưỡi rìu khổ nhỏ, mà mục đích là tịch tà. Chiếc búa cũng được coi là biểu tượng quyền uy của các lĩnh chúa và quân vương tiền Cơ Đốc, về sau được các đời hoàng đế và sa hoàng coi làm một trong những nguyên lí hiện thân của quyền lực cũng như sự thao túng lĩnh thổ. Đến ngày nay, những hoa văn lưỡi rìu vẫn là nét không thể thiếu trong trang phục dân tộc ở nhiều quốc gia Âu châu.
Trong quan niệm tổng phổ tại riêng nhánh Bắc Âu, hình mẫu Thor thường đối lập với Loki để biểu thị cuộc đấu tranh trường kì giữa lẽ công chính và sự gian giảo. Ngoài ra, chuyện phiêu lưu trên biển đánh thủy quái Jǫrmungandr có ý nghĩa phê bình cuộc cạnh tranh sinh tồn của nhân loại trong tự nhiên khắc nghiệt.
| Chiếc khuyên hình Mjǫllnir ở di chỉ Rømersdal, Bornholm, 790-1100 SCN | Để đến Bílskírnir phải đi qua Bifrǫst (còn gọi Ásbrú) | Trận đấu của Þórr với Jǫrmungandr là biểu hiện cuộc đấu tranh sinh tồn giữa văn minh và u minh | Trụ thức Jǫrmungandr ở thánh đường Saint-Etienne |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Tập tin:Asgard and Bifrost in interpretation of Otto Schenk in Wagner's Das Rheingold.jpg |  |  |
Theo bài thuyết trình của nhà dân tục học Hilda Ellis Davidson vào năm 1965, biểu tượng Hỏa Thập Tự (卍 hoặc 卐) được tìm thấy trong các di tích khảo cổ học vùng văn hóa German nguyên là biểu thị lưỡi tầm sét của đấng Þórr. Nó không thuần túy chỉ hiện diện trong các phẩm vật ở xác thuyền Viking trung đại mà thậm chí có ở Bắc Phi và Trung Đông, là những nơi có một giai đoạn lịch sử tiếp xúc với văn hóa Vandal.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | The protective sign of the hammer was worn by women, as we know from the fact that it has been found in women's graves. It seems to have been used by the warrior also, in the form of the swastika. [...] Primarily it appears to have had connections with light and fire, and to have been linked with the sun-wheel. It may have been on account of Thor's association with lightning that this sign was used as an alternative to the hammer, for it is found on memorial stones in Scandinavia besides inscriptions to Thor. When we find it on the pommel of a warrior's sword and on his sword-belt, the assumption is that the warrior was placing himself under the Thunder God's protection. | ” |
— H. E. Davidson
Trong thực tế, địa vị Þórr càng về sau càng nâng lên, đặc điểm đó có tỉ lệ thuận với xu hướng thực dân hóa của các dân Viking ở mạt kì La Mã đế quốc. Các dân dị giáo Bắc Âu nói chung đã có giai đoạn rất dài suy tôn Þórr là tối linh thượng đẳng phước thần, nhưng khi bắt đầu tiếp nhận Cơ Đốc giáo đã khéo kết hợp các đặc thù cựu giáo với tân giáo. Theo bà Hilda Ellis Davidson, vấn đề này xét cho cùng là tất yếu.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Tục thờ cúng Þórr suy cho cùng là ước nguyện an cư lạc nghiệp cũng như hạnh phúc cho gia đình và cộng đoàn. Gồm cả sự sinh sôi hoa màu trên các đồng đất, cho dẫu đôi khi Þórr cũng được hình dung là biểu tượng bão trong huyền thoại, nhưng cũng vẫn nằm trong ý thức duy trì giống nòi và bảo vệ mùa vụ. Sang đến thời hiện tại, những rìu đá nhỏ truyền từ đời xưa vẫn là biểu thị ý thức duy trì tiềm năng sinh sản, và nông dân vẫn thường bỏ vào lỗ sau khi dùng máy cày để cầu có được hột giống trổ bông khi vào xuân. Bí tích hôn phối của nam thần Thor và nữ thần Sif Tóc Vàng cho dẫu ít phổ biến trong huyền sử nhưng dường như là kí ức tối cổ về cuộc thánh hôn giữa cha trời và mẹ đất, mà cơn bão chính là chất xúc tác mang mưa đến cho đồng rộng thêm màu. Cho nên, cả Thor và Odin đều là những đấng tối linh cao trọng được ví là chúa tể bầu trời và tôn thờ cho đến suốt thời đồ đồng. | ” |
— H. E. Davidson