Các vụ giết người tại Indonesia 1965–1966
Di sản > Sử học

Trong nhiều năm, cuộc thảo luận về các vụ thảm sát 1965–1966 ở Indonesia đã bị đàn áp và coi là điều cấm kỵ, cả trong nước và quốc tế. Tại Indonesia, các sự kiện này được nói một cách uyển chuyển là "peristiwa enam lima" ("sự kiện năm '65"). Với sự sụp đổ của chính phủ Trật tự Mới vào năm 1998, diễn đàn công khai bắt đầu mở rộng. Các cựu tù nhân chính trị và những công dân bình thường bắt đầu chia sẻ trải nghiệm của mình, và các nhà nghiên cứu nước ngoài ngày càng xuất bản nhiều tài liệu về chủ đề này, làm sáng tỏ những sự kiện bi thảm đó.
Lịch sử học Indonesia phần lớn đã bỏ qua các vụ thảm sát, thường mô tả chúng như một chiến dịch yêu nước với số người chết thấp hơn nhiều so với con số được chấp nhận rộng rãi trên quốc tế. Năm 2004, đã có một nỗ lực để đưa các sự kiện này vào sách giáo khoa trường học, nhưng điều này đã bị ngưng lại vào năm 2006 sau các cuộc biểu tình từ quân đội và các nhóm Hồi giáo. Các sách giáo khoa đề cập đến các vụ thảm sát sau đó bị đốt theo lệnh của Tổng chưởng lý Indonesia. Những nỗ lực của quốc hội Indonesia để thành lập một ủy ban sự thật và hòa giải đã bị Tòa án Tối cao Indonesia ngăn cản.
Từ cuối những năm 1990, đã có sự gia tăng dần các cuộc thảo luận học thuật và công khai về các vụ thảm sát. Một hội nghị học thuật đã được tổ chức tại Singapore vào năm 2009, và các nỗ lực tìm kiếm các ngôi mộ tập thể đã bắt đầu, mặc dù thành công còn hạn chế. Mặc dù có những nỗ lực này, các vụ thảm sát vẫn là một vấn đề nhạy cảm và chia rẽ trong xã hội Indonesia.
Một trong số ít các nguồn tài liệu chính về Phong trào 30 Tháng Chín là Tài liệu Supardjo, cung cấp góc nhìn quân sự về sự kiện và đưa ra những cái nhìn sâu sắc về lý do tại sao phong trào có thể đã thất bại.
Các học giả đã gặp khó khăn trong việc đưa ra các giải thích thỏa đáng cho quy mô và cường độ của bạo lực. Một số người cho rằng việc áp đặt dân chủ nghị viện lên xã hội Indonesia vào những năm 1950 là không phù hợp về văn hóa và gây rối loạn, dẫn đến những hận thù cộng đồng. Những người khác lập luận rằng việc đàn áp các quá trình dân chủ bởi Sukarno và quân đội đã tạo ra một môi trường nơi các lợi ích cạnh tranh chỉ có thể được thể hiện thông qua bạo lực.
Các vụ thảm sát và sự nổi lên của Suharto được xem là một bước ngoặt quan trọng trong Chiến tranh Lạnh, so sánh với các hành động chống cộng lớn khác. Các sự kiện này đánh dấu một sự chuyển đổi quyết định trong lập trường của Indonesia từ trung lập sang chống cộng mạnh mẽ, thân phương Tây, điều này rất quan trọng cho việc mở rộng chủ nghĩa tư bản trong khu vực. Suharto đã thực hiện các chính sách kinh tế lấy cảm hứng từ "Mafia Berkeley", tự do hóa nền kinh tế Indonesia.
Các nhà sử học, bao gồm John Roosa và Vincent Bevins, lập luận rằng Hoa Kỳ và các đồng minh của họ đã đóng vai trò tích cực trong việc tạo điều kiện cho các vụ thảm sát. Các tài liệu giải mật cho thấy Hoa Kỳ đã cung cấp hỗ trợ đáng kể cho quân đội Indonesia và chiến lược với họ để nhắm mục tiêu vào Đảng Cộng sản Indonesia. Sự can thiệp này là một phần của một mô hình rộng lớn hơn của các hoạt động chống cộng do Hoa Kỳ hậu thuẫn trên toàn cầu trong Chiến tranh Lạnh.
Có sự tranh luận liên tục giữa các học giả về việc phân loại các vụ thảm sát. Một số người, như Geoffrey B. Robinson và Jess Melvin, lập luận rằng các sự kiện này là diệt chủng, đặc biệt là khi xem xét việc nhắm mục tiêu vào các nhóm tôn giáo và dân tộc cụ thể liên quan đến Đảng Cộng sản Indonesia. Những người khác, như Charles Coppel, cho rằng các vụ thảm sát nên được phân loại là chính trị sát, vì chúng chủ yếu nhằm vào các nhóm chính trị hơn là các nhóm dân tộc hoặc tôn giáo.
Vào tháng 1 năm 2024, Tổng thống Joko Widodo đã thừa nhận các vi phạm nhân quyền được thực hiện trong các vụ thảm sát, tiếp theo sau lời xin lỗi trước đó của Tổng thống Abdurrahman Wahid vào năm 2000. Sự thừa nhận này đại diện cho một bước quan trọng trong việc nhận ra và giải quyết các hành vi tàn ác đã được thực hiện trong giai đoạn đen tối này của lịch sử Indonesia.