Kinh Dịch
Nguyên bản Chu Dịch > Cấu trúc

Đơn vị cơ bản của Chu Dịch là "quẻ" (卦, quái), được cấu thành từ sáu vạch ngang xếp chồng lên nhau, gọi là "hào" (爻). Vạch có thể liền (biểu trưng cho dương) hoặc đứt (biểu trưng cho âm), nên còn được gọi là hào dương và hào âm. Trong hệ thống này, hào dương cũng được gọi là "hào cửu", hào âm là "hào lục". Trình tự các hào trong một quẻ được đọc từ dưới lên, bắt đầu từ hào đầu tiên (hào sơ) đến hào cuối cùng (hào thượng). Chu Dịch bao gồm tổng cộng 64 quẻ, được tạo thành từ sự kết hợp của 2 trong số 8 quẻ đơn (bát quái) để hình thành các quẻ kép, gọi là "trùng quái" (重卦). Mỗi trùng quái được chia thành hai đơn quái: nội quái (內卦), bao gồm ba hào dưới cùng, biểu thị phần bên trong, tiềm ẩn hoặc nền tảng của sự việc; và ngoại quái (外卦), bao gồm ba hào trên cùng, biểu thị phần bên ngoài, công khai hoặc kết quả hiển hiện của sự việc. Ví dụ, quẻ Thiên Thủy Tụng (䷅) được cấu thành từ nội quái Khảm (☵) ở phía dưới và ngoại quái Càn (☰) ở phía trên.
Mỗi quẻ trong Chu Dịch đều được đặt tên và đi kèm các yếu tố giải nghĩa cơ bản, bao gồm tên quẻ (卦名, quái danh), một câu giải thích ngắn gọn ý nghĩa tổng quát của quẻ, gọi là "Thoán từ" (彖辭) và sáu câu giải nghĩa riêng biệt cho từng hào, gọi là "Hào từ" (爻辭). Cả Thoán từ lẫn Hào từ đều đóng vai trò quan trọng trong việc lý giải ý nghĩa của quẻ và được sử dụng để đưa ra dự đoán khi bói quẻ. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa rõ lý do tại sao lại có hai cách giải quẻ khác nhau là Thoán từ và Hào từ và cũng chưa rõ rõ khi nào nên ưu tiên dùng Thoán từ, khi nào thì ưu tiên dùng Hào từ. Trong cấu trúc của quẻ, vị trí và tính chất của hào đóng vai trò quan trọng. Các hào ở vị trí lẻ (1, 3, 5) được coi là dương vị, còn các hào ở vị trí chẵn (2, 4, 6) được coi là âm vị. Một hào được xem là "chính" (正) khi tính chất của nó phù hợp với vị trí: hào dương ở dương vị hoặc hào âm ở âm vị. Ngược lại, hào không phù hợp với vị trí được gọi là "bất chính" (不正). Các hào ở giữa nội quái (hào 2) và ngoại quái (hào 5) được gọi là "trung" (中), mang ý nghĩa cân bằng và hòa hợp. Trong số các hào, hào 5 thường được xem là vị trí quan trọng nhất, đặc biệt khi vừa trung vừa chính, thường tượng trưng cho ngôi vua hoặc vai trò lãnh đạo.
Cụm từ "Nguyên hanh lợi trinh" (元亨利貞) – thường xuất hiện trong Thoán từ – được xem như yếu tố trọng tâm trong việc giải nghĩa Kinh Dịch kể từ sau thế kỷ 6 TCN. Theo Cao Hanh, bốn chữ này tượng trưng cho bốn đức tính cốt lõi của con người: "nguyên" là đặt nhân làm gốc, "hanh" lấy lễ làm bản lề, "lợi" xem nghĩa làm trọng tâm, và "trinh" biểu thị sự chắc chắn làm nền tảng. Edward Shaughnessy cho rằng, khi tiến hành bói toán, nếu kết quả ban đầu là "nguyên hanh lợi trinh", quá trình bói toán tiếp đó sẽ diễn ra thuận lợi, vạn sự hanh thông. Chữ "trinh" (貞) vốn xuất hiện trên giáp cốt cuối thời nhà Thương và đầu thời Tây Chu trong vai trò của một động từ với nghĩa là "bói". Đồng thời, "trinh" cũng có nghĩa là chính trực, đúng đắn, được học giả Trịnh Huyền thời Đông Hán định nghĩa là "tìm hiểu tính chính xác" của một hành động dự định thực hiện.
Hầu hết các quẻ trong Chu Dịch thường được đặt tên dựa trên một từ quan trọng xuất hiện trong Thoán từ tương ứng. Ví dụ, quẻ Thiên Trạch Lý (䷉) có Thoán từ: "Lý hổ vĩ, bất điệt nhân, hanh" (履虎尾，不咥人，亨), nghĩa là "Dẫm lên đuôi cọp mà cọp không cắn, mọi việc hanh thông." Tuy nhiên, cũng có năm trường hợp ngoại lệ (quẻ 2: Thuần Khôn, 9: Tiểu Súc, 26: Đại Súc, 61: Trung Phu và 63: Ký Tế), trong đó tên quẻ không xuất hiện trong Thoán từ. Mục đích của sự lựa chọn này vẫn chưa được làm rõ. Có khả năng tên các quẻ được chọn ngẫu nhiên từ Thoán từ, hoặc ngược lại, Thoán từ được phát triển từ tên quẻ. Hào từ, vốn chiếm phần lớn nội dung của Chu Dịch, có tính chất ngắn gọn, súc tích và thường mang đậm tính biểu tượng. Đặc biệt, mỗi Hào từ thường bắt đầu với số thứ tự của hào, lần lượt là "sơ, nhị, tam, tứ, ngũ, thượng" và kết hợp với số 6 hoặc 9 để biểu thị hào âm hoặc hào dương. Đặc biệt, ngoài sáu câu thông thường, hai quẻ Thuần Càn và Thuần Khôn còn có thêm Hào từ thứ bảy, được gọi là "dụng" – dụng cửu trong quẻ Càn và dụng lục trong quẻ Khôn. Chu Hi cho rằng, quẻ Càn có cả 6 hào dương (䷀) biến ra âm, quẻ Khôn có 6 hào âm (䷁) biến ra dương, có nghĩa có cương mà biến ra nhu, có nhu và biến ra cương. Hào từ chiếm phần lớn nội dung của tác phẩm và có thể đưa ra những lời tiên tri, dự đoán, hoặc lời khuyên cụ thể. Nhìn chung, Hào từ có tính súc tích, mang đậm tính biểu tượng và đôi khi chứa đựng yếu tố thơ ca hoặc liên hệ đến các sự kiện lịch sử.