Quần thể di tích Cố đô Hoa Lư
Các nhóm di tích > Bảo vật quốc gia

Cố đô Hoa Lư không chỉ là khu di tích quốc gia đặc biệt quan trọng mà còn lưu giữ 5 bảo vật quốc gia đã được thủ tướng chính phủ công nhận là Cột kinh Phật tại chùa Nhất trụ; Long sàng trước Nghi môn ngoại và trước Bái đường Đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng; Bộ Phủ Việt đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng; Bộ Phủ Việt đền thờ Vua Lê Đại Hành và Sưu tập cột kinh Phật thời Đinh, niên đại Thế kỷ X.
Long sàng trước Nghi môn ngoại và trước Bái đường Đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng: Cố đô Hoa Lư, Ninh Bình là nơi lưu giữ hai chiếc sập đá vô cùng độc đáo, là một bảo vật vô tiền khoáng hậu trong mỹ thuật Việt Nam. Hai chiếc sập đá cũng có thể gọi là long sàng này là một trong những hiện vật quan trọng nhất của ngôi đền vua Đinh. Hai chiếc sập đá này xác lập những kỷ lục lần đầu tiên và duy nhất trong mỹ thuật Việt.
Cột kinh Phật tại chùa Nhất Trụ được dựng từ thế kỷ thứ X đến nay vẫn còn tại vị trí cũ. Với những nét độc đáo, Cột kinh Phật đã minh chứng cho thời kỳ phát triển rực rỡ đạo Phật ở Việt Nam. Đây là thời kỳ bắt đầu giành độc lập, thống nhất thể hiện sự khéo léo trong nghệ thuật trang trí, chạm khắc trên đá, nghệ thuật chế tác của ông cha ta thời bấy giờ. Với kiến trúc độc đáo trên, trải qua hàng ngàn năm nhưng các bộ phận của cột vẫn không tách rời và giữ được vẻ nguyên sơ.
Bộ Phủ Việt đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng gồm 2 Phủ Việt, mỗi Phủ Việt nặng 45 kg, dài 300 cm, dày 0,7 cm. Phủ Việt được chế tạo dựa trên hình ảnh của lưỡi rìu chiến kết hợp với đinh ba, là hai trong số các binh khí trong bộ đồ tế khí tại các di tích, đặc biệt được chú trọng tại các đền thờ các vị anh hùng dân tộc, trở thành vật thiêng trong không gian thờ cúng của người Việt. Phủ Việt tại đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng được chế tạo cầu kỳ, tinh xảo và kỹ lưỡng với sự cách điệu hóa cao, khác xa với Phủ Việt là đồ tế khí thông thường. Phần giữa thân của Phủ Việt được trổ thủng hình ảnh rồng mẹ và rồng con xoắn xuýt lấy nhau, tạo nên một ổ rồng, không quá khuôn cứng trong một hình mẫu có sẵn như các ổ rồng ở thời Minh - Thanh, Trung Hoa. Tạo hình của cán phủ việt có tiết diện hình bát giác, hoàn toàn khác biệt với những phủ việt thông thường, đều có thân hình tròn. Phủ Việt tại đền thờ Vua Đinh Tiên Hoàng là một tác phẩm hàm chứa nhiều giá trị biểu tượng, giá trị văn hóa nghệ thuật và tín ngưỡng tâm linh sâu sắc. Đôi Phủ Việt thờ Vua Đinh Tiên Hoàng là sự sáng tạo đem đến giá trị độc đáo về loại hình khiến Phủ Việt ở đây không hề giống với bất cứ hiện vật cùng tên gọi ở bất cứ nơi nào. Kỹ thuật điêu khắc và sơn thếp đạt tới đỉnh cao khiến trải qua hơn 400 năm, sắc màu của Phủ Việt vẫn còn giữ được như xưa.
Bộ Phủ Việt đền thờ Vua Lê Đại Hành gồm 2 Phủ Việt, mỗi Phủ Việt nặng 42 kg, dài 317 cm, dày 06 cm. Phủ Việt có cấu tạo gồm ba phần: thân, đế và cán. Thân Phủ Việt là bộ phận trung tâm và quan trọng nhất, được chế tạo công phu. Thông qua hoa văn trang trí, phong cách nghệ thuật, ngôn ngữ thể hiện trên Phủ Việt có thể đoán định niên đại của Phủ Việt trùng khớp với niên đại của văn bia có dòng lạc khoản ghi rõ năm tạo tác 1612. Bộ Phủ Việt thờ tại đền Vua Lê Đại Hành là cổ vật độc bản. Hiện vật có hình thức độc đáo, được sáng tạo để tách riêng Phủ Việt ra khỏi bộ chấp kích để làm đồ thờ thông thường, mà trở thành một biểu tượng cho quyền uy của Vua Lê Đại Hành. Đề tài trang trí mỹ thuật mang ngôn ngữ nghệ thuật thời Lê Trung hưng. Chất lượng sơn son thếp vàng sang trọng, họa tiết hoa văn mang đậm yếu tố cung đình; đồng thời cũng phản ánh sự song hành và hòa quyện ba tôn giáo Đạo - Phật - Nho trong tín ngưỡng Việt Nam.
Sưu tập cột kinh Phật thời Đinh Thế kỷ X: gần 40 cột kinh thời Đinh được phát hiện ở ven bờ phải sông Hoàng Long, vùng ngoại thành khu Cố đô Hoa Lư. Đây là những bản văn tự cổ nhất và duy nhất từ thời nhà Đinh còn để lại. Cột kinh Phật là những di vật quý về kiến trúc nghệ thuật, nó giúp chúng ta hiểu thêm về Cố đô Hoa Lư, về những biến cố xảy ra dưới vương triều nhà Đinh cách nay hơn 1.000 năm trước. Trong số 21 cột kinh hiện đang được bảo quản trong kho Bảo tàng tỉnh trên tổng gần 40 cột kinh đã được đưa lên khỏi lòng đất, một số trong đó còn đầy đủ các bộ phận. Tất cả đều bằng đá xanh, kích cỡ các cột không đều nhau, có cột to, có cột nhỏ, có cột cao, có cột thấp. Các câu kệ khắc trên cột kinh Hoa Lư chủ yếu là ca ngợi tài trí và công đức của Phật. Việc tìm hiểu các cột kinh thời Đinh ở Hoa Lư giúp làm sáng tỏ giai đoạn lịch sử quan trọng thời Đinh Lê thế kỷ X và kinh đô Hoa Lư, về các nhân vật, chính biến lịch sử, về kiến trúc nghệ thuật, tôn giáo…