stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Danh sách nhà nước cộng sản
Tồn tại ngắn

Cộng hòa Nhân dân Azerbaijan (1945–1946)
Ủy ban Dân tộc Giải phóng Trung ương Campuchia (1950–1954)
Đệ nhị Cộng hòa Đông Turkestan (1944–1949)
Ủy ban Chính trị Giải phóng Dân tộc Hy Lạp (1944–1949)
Chính phủ Dân chủ Lâm thời Hy Lạp (1947–1949)
Cộng hòa Nhân dân Kurdistan (1946)
Chính phủ Kháng chiến Lào (1950–1954)
Cộng hòa Nhân dân Nội Mông (1945)
Cộng hòa Dân chủ Phần Lan (1939–1940)
Cộng hòa Užice (1941)
Cộng hòa Dân chủ Yemen (1994)
Cộng hòa miền Nam Việt Nam (1969–1976)
Tồn tại ngắn > Hậu Xô viết

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Chuvash (1990–1992)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Moldavia Pridnestrovia (1990–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Tatarstan (1990–1992)
Công xã

Bài chi tiết: Chủ nghĩa công xã
Công xã Paris (1871)
Công xã Baku (1918)
Công xã Thượng Hải (1927)
Công xã Quảng Châu (1927)
Công xã Nhân dân Lao động Estonia (1918–1919)
Công xã Lao động Karelia (1920–1923)
Công xã Strandzha (1903)
Công xã Công nhân Volga Đức (1918–1924)
Các nước Cộng hòa trực thuộc > Liên Xô > 15 nước cộng hòa

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Armenia (1920–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Azerbaijan (1920–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Belorussia (1920–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Estonia (1940–1941; 1944–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Gruzia (1921–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Kazakhstan (1936–1991)
Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết Kirghizia (1936–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Latvia (1940–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Litva (1940–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Moldavia (1940–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga (1917–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Tajikistan (1929–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Turkmenia (1921–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraina (1917/1919–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Uzbekistan (1924–1991)
Các nước Cộng hòa trực thuộc > Liên Xô > Nước Cộng hòa tồn tại ngắn

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Abkhazia (1921–1931)
Trung ương Cục Đảng Bolsevik Gruzia (1922–1936)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Karelia–Phần Lan (1940–1956)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Krym (1919)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Ngoại Kavkaz (1922–1936)
Các nước Cộng hòa trực thuộc > Nam Tư

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Bosna và Hercegovina (1943–1990)
Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Croatia (1943–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Macedonia (1944–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Montenegro (1943–1992)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Serbia (1943–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Slovenia (1944–1990)
Các nước Cộng hòa trực thuộc > Tiệp Khắc

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Séc (1969–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Slovakia (1969–1990)
Cộng hòa Xô viết

Bài chi tiết: Xô Viết
Cộng hòa Xô viết > Đế quốc Nga

Ủy ban Cách mạng Lâm thời Ba Lan (1920)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Bessarabia (1919–1920)
Cộng hòa Xô viết Biển Đen (1918)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Bukhara (1920–1925)
Cộng hòa Xô viết Xã hội chủ nghĩa Byelorussia (1919)
Cộng hòa Xô viết Donetsk–Krivoy Rog (1918)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Galicia (1920)
Iskolat (1917-1918) - Tên đầy đủ: Ban chấp hành Xô viết Công nhân–Binh lính–Bần nông Latvia
Cộng hòa Xô viết Bắc Kavkaz (1918)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Khorezm (1920–1925)
Cộng hòa Xô viết Kuban (1918)
Cộng hòa Xô viết Kuban–Biển Đen (1918)
Cộng hòa Xô viết Xã hội chủ nghĩa Latvia (1918–1920)
Cộng hòa Xô viết Litva (1918–1919)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Litva–Byelorussia (1919–1920)
Cộng hòa Xô viết Mughan (1918–1919)
Cộng hòa Xô viết Naissaar (1917–1918)
Cộng hòa Xô viết Odessa (1918)
Cộng hòa Công nhân Xã hội chủ nghĩa Phần Lan (1918)
Rumcherod (1917–1918)
Cộng hòa Xô viết Sông Đông (1918)
Cộng hoà Xô viết Stavropol (1918)
Cộng hòa Xô viết Tatar–Bashkir (1918–1920)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Taurida (1918)
Cộng hòa Xô viết Terek (1918–1919)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Turkestan (1918–1920)
Cộng hòa Nhân dân Ukraina (1917–1918)
Cộng hòa Nhân dân Xô viết Ukraina (1917–1918)
Cộng hòa Xô viết Ukraina (1918)
Cộng hòa Viễn Đông (1920–1922)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Krym (1919)
Cộng hòa Xô viết > Châu Âu

Xô viết Ireland (1919–1923)
Cộng hòa Xô viết Alsace–Lorraine (1918)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Asturia (1934)
Cộng hoà Xô viết Đức (1918–1923)
Cộng hòa Xô viết Bayern (1919)
Cộng hòa Xô viết Bremen (1919)
Cộng hòa Xô viết Hamburg (1918–1919; 1923)
Xô viết Kiel (1918)
Hội đồng Công nhân và Binh sĩ Mainz (1918)
Xô viết Sachsen (1918–1919)
Cộng hòa Xô viết Würzburg (1919)
Cộng hòa Xô viết Hungary (1919)
Cộng hòa Labinskaya (1921)
Xô viết Limerick (1919)
Ủy ban An ninh Công cộng Luxembourg (1919)
Cộng hòa Xô viết Slovak (1919)
Cộng hòa Tarnobzhegskaya (1919)
Cộng hòa Xô viết tự trị Bashkir (1917–1921)
Cộng hòa Xô viết > Châu Phi

Xô viết Ai Cập (1918–1919)
Hội đồng Cách mạng Quốc gia Gambia (1981)
Ủy ban Bảo vệ Cách mạng Burkina Faso (1983–1987)
Cộng hòa Xô viết > Châu Á

Cộng hòa Xô viết Xã hội chủ nghĩa Ba Tư (1920–1921)
Xô viết Nghệ Tĩnh (1930–1931)
Khu Xô viết Trung Hoa (1927–1937)
Cộng hoà Xô viết Trung Hoa (1931–1937)
Xô viết Giang Tây
Xô viết Giang Tây–Phúc Kiến (1931–1935)
Xô viết Đông bắc Giang Tây
Xô viết Hải Lục Phong (1927)
Xô viết Hồ Bắc–Hà Nam–An Huy (1931–1935)
Xô viết Hồng Hồ
Xô viết Hồ Nam (1927)
Xô viết Hồ Nam–Giang Tây (1931–1935)
Xô viết Hồ Nam–Hồ Bắc–Giang Tây (1931–1935)
Xô viết Hồ Nam–Hồ Bắc–Tứ Xuyên–Quý Châu (1930–1935)
Xô viết Hồ Nam–Tây Hồ Bắc
Xô viết Thiểm Tây–Cam Túc
Xô viết Tứ Xuyên–Thiểm Tây
Khu giải phóng Trung Hoa (1946–1949)
Khu vực chiếm đóng

Xem thêm: Đồng Minh chiếm đóng Đức
Khu vực Đông Đức (1945–1949)
Khu vực Mãn Châu (1945–1946)
Ủy trị Triều Tiên (1945–1946)
Cộng hòa tự trị

Bài chi tiết: Các nước Cộng hoà tự trị của Liên bang Xô Viết
Cộng hòa tự trị > Nga

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Adjar (1921–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Bashkir (1919–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Buryat (1958–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Buryat-Mongol (1923–1958)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Chechen-Ingush (1936–1944; 1957–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Chuvash (1925–1990)
Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Dagestan (1921–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Gorno-Altai (1990–1992)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Gorskaya (1921–1924)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Kabardin (1944–1957)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Kabardino-Balkaria (1936–1944; 1957–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Kalmyk (1958–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Karachay-Cherkess (1990–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Karelia (1923–1940; 1956–1992)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Kazakhstan (1925–1936)
Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Kirghizia (1926–1936)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Komi (1936–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Krym (1921–1945)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Mari (1936–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Mordovia (1934–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Bắc Ossetia (1936–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Tajikistan (1924–1929)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Tatarstan (1920–1990)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Turkestan (1918–1924)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Tuva (1961–1992)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Udmurt (1917–1991)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Volga Đức (1918–1941)
Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Yakut (1922–1990)
Cộng hòa tự trị > Azerbaijan

Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Nakhchivan (1924–1990)
Cộng hòa tự trị > Gruzia

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Abkhazia (1931–1991)
Cộng hòa tự trị > Ukraina

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Moldavia (1924–1940)
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Krym (1991–1992)
Cộng hòa tự trị > Uzbekistan

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Tự trị Karakalpak (1932–1992)
Chú thích

↑  Vilko Vinterhalter (1968). Životnom stazom Josipa Broza. tr. 308.
1 2 3 4  Yekelchyk, Serhy (2007). Ukraine: Birth of a Modern Nation (PDF). Oxford: Nhà xuất bản Đại học Oxford. ISBN 978-0-19-530545-6.
↑  Soldatenko, V. Донецько-Криворізька республіка. Історія сепаратистського міфу.
↑  Davies, Norman (2003). White Eagle, Red Star: The Polish-Soviet War, 1919-20. Pimlico. ISBN 0-7126-0694-7.
↑  Mawdsley, Evan (2008). The Russian Civil War. Edinburgh, Birlinn: Pegasus Books.
↑  Holquist, Peter (2002). Making War, Forging Revolution: Russia's Continuum of Crisis, 1914-1921. Cambridge, Massachusetts: Nhà xuất bản Đại học Harvard. ISBN 9780674009073.
Saro, Cantabria

| Saro, Cantabria Saro |
| --- | --- |

 
 Vị trí của Saro

Quốc gia:  Tây Ban Nha
Vùng
Tỉnh:  Cantabria
Quận (comarca): Valles Pasiegos
Thủ phủ: Saro
Chính quyền
 • Thị trưởng: Daniel Trueba Ruiz (PP)
Diện tích
 • Đất liền: 17,82 km2 (688 mi2)
Độ cao: 165 m (541 ft)
 • Mật độ: 0/km2 (0/mi2)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 39639
Tọa độ: 43°15′45″B 3°49′42″T﻿ / ﻿43,2625°B 3,82833°T﻿ / 43.26250; -3.82833{{#coordinates:}}: một trang không thể chứa nhiều hơn một thẻ chính
Saro, Cantabria tỉnh và cộng đồng tự trị Cantabria, phía bắc Tây Ban Nha. Đô thị Saro, Cantabria có diện tích là 17,82 ki-lô-mét vuông, dân số năm 2009 là 507 người với mật độ 28,65 người/km². Đô thị này có cự ly 30 km so với Santander.
Austroplebeia cincta

| Austroplebeia cincta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Apidae
Phân họ (subfamilia): Apinae
Tông (tribus): Meliponini
Chi (genus): Austroplebeia
Loài (species): A. cincta
Danh pháp hai phần
Austroplebeia cincta (Mocsáry, 1898) 
Austroplebeia cincta là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Mocsáry mô tả khoa học năm 1898.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Arenaria angustifolioides

| Arenaria angustifolioides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Caryophyllaceae
Chi (genus): Arenaria
Loài (species): A. angustifolioides
Danh pháp hai phần
Arenaria angustifolioides Kit Tan & Sorger, 1987 
Arenaria angustifolioides là loài thực vật có hoa thuộc họ Cẩm chướng. Loài này được Kit Tan & Sorger mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.
Bão Mike (1990)

| Bão cuồng phong rất mạnh (Thang JMA) |
| --- | --- |
Siêu bão cuồng phong cấp 5 (SSHWS/JTWC)
Bão Mike (ngày 11 tháng 11)
Hình thành: ngày 6 tháng 11 năm 1990
Tan: ngày 18 tháng 11 năm 1990


 
Sức gió mạnh nhất: Duy trì liên tục trong 10 phút: 185 km/h (115 mph) Duy trì liên tục trong 1 phút: 280 km/h (175 mph)
Áp suất thấp nhất: 915 mbar (hPa); 27.02 inHg


 
Số người chết: 748 total
Thiệt hại: $448 triệu (USD 1990)
Vùng ảnh hưởng: Quần đảo Caroline, Philippines, Việt Nam, Trung Quốc

Một phần của Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 1990
 
Bão Mike (Typhoon Mike, PAGASA: Ruping) là một cơn bão hình thành vào tháng 11 năm 1990. Nó đã gây ra thiệt hại nặng nề cho Philippines, Việt Nam và Trung Quốc. Tổng cộng 748 người đã thiệt mạng vì Mike.
Lịch sử khí tượng

Một khu vực đối lưu dai dẳng trên Quần đảo Caroline lần đầu tiên được ghi nhận trong Thông báo về thời tiết nhiệt đới quan trọng vào ngày 6 tháng 11. Khi nó đi về hướng Tây, luồng gió chảy ra của nó nhanh chóng được cải thiện, với dải và dạng mây tròn hơn. Tổ chức này tiếp tục diễn ra và nó được nâng cấp thành Áp thấp nhiệt đới 27W vào ngày 7. Đầu ngày 8, áp thấp nhiệt đới đã mạnh lên thành Bão nhiệt đới Mike gần đảo Yap.
Mike tiếp tục di chuyển về phía tây và tốc độ tăng cường của nó, và trở thành một cơn bão vào đầu ngày 9 tháng 11, ngày 18 của mùa giải. Tại thời điểm này, một điểm yếu ở sườn núi cận nhiệt đới, nơi khiến cơn bão tiếp tục di chuyển về phía tây, đã đưa Mike về phía bắc. Điều này đã không xảy ra, và Mike vẫn tiếp tục chuyển động về phía tây của nó. Vào ngày 10 tháng 11, cơn bão nhanh chóng mạnh lên, đạt tới sức gió cực đại là 165 dặm / giờ vào cuối ngày hôm đó. Trong khoảng thời gian 48 giờ, cơn bão đã tiến sâu 99 milibar xuống áp suất trung tâm tối thiểu là 915 mb.
Mike vẫn duy trì cường độ gió 165 dặm / giờ trong một ngày khi nó đến gần Philippines. May mắn thay cho quần đảo, sự kết hợp của chu kỳ thay thế kính mắt và tương tác đất liền ở phía tây của nó đã làm suy yếu siêu bão. Tuy nhiên, Mike vẫn tấn công miền đông Philippines như một cơn bão 140 dặm / giờ vào ngày 12 tháng 11. Bão tiếp tục suy yếu thành bão 85 dặm / giờ khi đi qua các đảo, nhưng ở Biển Đông, các điều kiện thuận lợi cho việc tăng cường nhẹ.
Mike đã đạt tới đỉnh thứ cấp với sức gió 95 dặm / giờ vào ngày 14 tháng 11, nhưng tương tác trên đất liền với Việt Nam một lần nữa khiến nó suy yếu thành bão tối thiểu. Sự phá vỡ dự báo ở sườn núi cận nhiệt đới cuối cùng xảy ra vào ngày 15, gây ra chuyển động về phía tây bắc. Lực cắt dọc tăng lên, khiến Mike suy yếu thành một cơn bão nhiệt đới vào ngày 16. Đầu ngày hôm sau, cơn bão đi qua phía tây đảo Hải Nam và suy giảm thành áp thấp nhiệt đới vào đêm hôm đó. Sau khi đi qua Vịnh Bắc Bộ, Mike đã đánh vào miền nam Trung Quốc, nơi nó tan vào ngày 18 tháng 11.
Thiệt hại

Trong khi băng qua quần đảo Caroline phía tây, Mike tỏ ra khá phá phách. Những thiệt hại trên diện rộng đã xảy ra đối với quần đảo, nhưng không có trường hợp tử vong nào xảy ra và chỉ có một người bị thương được báo cáo.
Philippines không có kết quả tốt như vậy. Lượng mưa lớn của bão đã tạo ra lở đất, kết hợp với gió lớn, gây thiệt hại hơn 14 triệu đô la (USD 1990, 20,8 triệu đô la 2005). Hơn 748 người đã thiệt mạng, khiến Mike cơn bão có sức tàn phá lớn nhất đối với Philippines kể từ cơn bão Ike năm 1984, khiến hơn 1.000 người thiệt mạng. Tổng thống Corazon Aquino đã tuyên bố tình trạng thiên tai ở Visayas.
Những thiệt hại của cơn bão Mike đối với cơ sở hạ tầng của thành phố và tỉnh Cebu đã buộc các nhà lãnh đạo địa phương phải suy nghĩ lại về các ưu tiên của chính phủ. Một nỗ lực có ý thức để xây dựng lại sau khi thiệt hại được thúc đẩy, dẫn đến sự phát triển vượt bậc của nền kinh tế Cebu, được gọi là CEBOOM.
Nhận xét

Do sự hủy diệt ở Philippines, cái tên Mike đã phải khai tử và được thay thế bằng Manny. Tên PAGASA của nó, Ruping, cũng đã được khai tử
Biểu đồ thể hiện đường đi và cường độ của bão theo thang Saffir–Simpson
Chú thích biểu đồ
Thang Saffir–Simpson

     Áp thấp nhiệt đới (≤38 mph, ≤62 km/h)

     Bão nhiệt đới (39–73 mph, 63–118 km/h)

     Cấp 1 (74–95 mph, 119–153 km/h)

     Cấp 2 (96–110 mph, 154–177 km/h)

     Cấp 3 (111–129 mph, 178–208 km/h)

     Cấp 4 (130–156 mph, 209–251 km/h)

     Cấp 5 (≥157 mph, ≥252 km/h)

     Không rõ



Kiểu bão
 Xoáy thuận nhiệt đới
 Xoáy thuận cận nhiệt đới
 Xoáy thuận ngoài nhiệt đới, áp thấp tàn dư, nhiễu động nhiệt đới, hoặc áp thấp gió mùa
Bão Mike (ngày 12 tháng 11)
Trịnh – Nguyễn phân tranh

| x t sNội chiến của Việt Nam |
| --- | --- |
Lạc Việt-Âu Việt (257 TCN) • Vạn Xuân-Dã Năng (557-571) • Loạn 12 Sứ quân (944-968) • Lê-Mạc (1533-1677) •  Trịnh-Nguyễn (1627-1775) • Nguyễn-Tây Sơn (1771-1785) • Trịnh-Tây Sơn (1786) • Nguyễn-Tây Sơn (1787-1802)
Trịnh – Nguyễn phân tranh (chữ Hán: 鄭阮紛爭) là thời kỳ phân chia lãnh thổ giữa chế độ "vua Lê chúa Trịnh" ở phía Bắc sông Gianh (Đàng Ngoài) và chúa Nguyễn cai trị ở miền Nam (Đàng Trong), mở đầu khi Trịnh Tráng đem quân đánh Nguyễn Phúc Nguyên năm 1627 và kết thúc vào năm 1777 khi chúa Nguyễn sụp đổ.
Ban đầu, cả thế lực họ Trịnh và họ Nguyễn đều mang khẩu hiệu "phù Lê diệt Mạc" để lấy lòng thiên hạ và thề trung thành với triều Hậu Lê. Sau khi nhà Mạc đã bị đánh đổ, trên danh nghĩa, cả Chúa Trịnh và Chúa Nguyễn đều là 2 vị bề tôi của nhà Hậu Lê, cả Đàng Trong lẫn Đàng Ngoài đều là lãnh thổ của nhà Lê. Nhưng trên thực tế thì cả hai tập đoàn phong kiến này đều tạo thế lực cát cứ cho riêng mình như 2 nước riêng biệt, vua nhà Hậu Lê đã không còn thực quyền nên không ngăn chặn được sự phân tranh giữa hai họ Trịnh – Nguyễn. Nước Đại Việt trong giai đoạn này bị chia cắt khoảng 150 năm.
Bối cảnh

Bài chi tiết: Nam-Bắc triều (Việt Nam), chúa Trịnh, và chúa Nguyễn
Năm 1527, Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Hậu Lê lập ra nhà Mạc. Năm 1533, tướng cũ của nhà Lê là Nguyễn Kim lập con vua Lê Chiêu Tông lên ngôi, tức là Lê Trang Tông. Năm 1545, Nguyễn Kim bị sát hại, con rể là Trịnh Kiểm lên thay. Để nắm trọn binh quyền, Trịnh Kiểm đầu độc giết con cả của Nguyễn Kim là Nguyễn Uông. Em của ông là Nguyễn Hoàng lo sợ bị anh rể hại, nên nghe theo lời khuyên của Nguyễn Bỉnh Khiêm, xin vào trấn thủ Thuận Hóa. Trịnh Kiểm cho rằng đất ấy là nơi xa xôi, hoang vu nên đồng ý cho đi, với hy vọng rằng khi đụng độ với quân nhà Mạc, Nguyễn Hoàng sẽ bị giết chết dưới tay chúng. Tuy nhiên, ngạc nhiên thay, Nguyễn Hoàng không những đánh bại được quân nhà Mạc, mà lại còn lấy được lòng dân Thuận Hóa nữa.
Mải đối phó với nhà Mạc ở phương bắc, Trịnh Kiểm cho Nguyễn Hoàng kiêm trấn thủ luôn Quảng Nam. Năm 1570, Trịnh Kiểm chết, con cả là Trịnh Cối lên thay. Cối không màng chính sự, bị em là Trịnh Tùng đoạt quyền. Cối cùng đường đầu hàng nhà Mạc và chết già ở đất Bắc.
Trịnh Tùng nắm đại quyền, thao túng triều đình, cho người ám sát vua Lê Anh Tông lập vua nhỏ là Thế Tông. Năm 1592, Trịnh Tùng đánh chiếm được Thăng Long, đuổi họ Mạc chạy lên Cao Bằng. Khi rước được vua Lê về kinh thành, Trịnh Tùng bắt đầu tính tới người cậu Nguyễn Hoàng ở phương nam.
Chiến tranh ngầm

Cuộc chiến Trịnh–Nguyễn thực sự diễn ra từ năm 1627 nhưng đó là chỉ tính về mặt quân sự. Nếu tính cả trên mặt trận ngoại giao, xung đột giữa hai bên đã nổ ra từ nhiều năm trước.
Chiến tranh ngầm > Nguyễn Hoàng trốn về Nam

Bài chi tiết: Nguyễn Hoàng và Trịnh Tùng
Năm 1593, Trịnh Tùng triệu Nguyễn Hoàng ra Bắc với lý do để cùng đánh tàn dư họ Mạc còn tản mát ở Bắc bộ. Hoàng vâng lệnh mang quân ra bắc, phá tan quân Mạc ở Hà Trung và Sơn Nam, sau đó được Tùng giao trách nhiệm trấn giữ Sơn Nam.
Nguyễn Hoàng đóng quân ở Sơn Nam được 8 năm cố tìm cách thoát về nam. Năm 1600, nhân họ Mạc nổi dậy, Hoàng ngầm xúi giục các hàng tướng Mạc cũ là Phan Ngạn, Bùi Văn Khuê, Ngô Đình Nga nổi loạn để lấy cớ đi dẹp. Trịnh Tùng mải đối phó họ Mạc ở Cao Bằng, họ Vũ ở Tuyên Quang (tức Chúa Bầu) nên đồng ý cho Nguyễn Hoàng đi dẹp. Hoàng nhân cơ hội đó chạy thẳng ra biển đi thoát về nam.
Thấy Nguyễn Hoàng trốn thoát, Trịnh Tùng sai người cầm thư vào nam dụ ra lần nữa nhưng Hoàng không ra, sau đó lại bỏ không nộp thuế đều đặn cho triều đình. Để xoa dịu tình hình, Hoàng gả con gái là Ngọc Tú cho con Tùng là Tráng (tức là cháu lấy cô).
Chiến tranh 1627-1672

Xem thêm: Nguyễn Hữu Dật, Trịnh Tráng, và Trịnh Căn
Chiến tranh 1627-1672 > Cuộc chiến đầu tiên 1627

Tháng 3 năm 1627, Trịnh Tráng khởi 20 vạn đại quân thủy bộ vào nam, cùng các tướng Nguyễn Khải, Lê Khuê chia làm hai đạo tiến vào, hội binh ở cửa Nhật Lệ. Phía Nguyễn cử các tướng Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Vệ, Nguyễn Phúc Trung đón đánh.
Quân Trịnh chủ động tấn công nhưng không chọc thủng được tuyến phòng thủ của quân Nguyễn. Phía Nguyễn có lợi thế là đại bác kiểu Bồ Đào Nha nên làm quân Trịnh sợ chạy dạt. Hai tướng Trịnh là Nguyễn Khải và Lê Khuê đều thua chạy.
Trong lúc hai bên tiếp tục giằng co thì Nguyễn Hữu Dật phao tin ở miền bắc, Trịnh Gia và Trịnh Nhạc âm mưu làm phản. Trịnh Tráng nghi ngờ vội thu quân về bắc.
Quân Trịnh rút về, Nguyễn Phúc Nguyên theo kế của Đào Duy Từ gấp rút xây lũy Trường Dục (Lũy Thầy) để phòng thủ.
Năm 1631, con trưởng chúa Nguyên là thế tử Kỳ chết, con thứ hai là Lan được lập làm thế tử, con thứ tư là Anh ra thay Kỳ trấn giữ Quảng Nam. Anh bất mãn không được làm thế tử, mưu thông đồng với chúa Trịnh, bèn viết thư hẹn làm nội ứng cho Trịnh Tráng.
Chiến tranh 1627-1672 > Quân Trịnh Nam tiến lần thứ hai 1633

Năm 1633, Trịnh Tráng khởi binh nam tiến lần thứ hai, đóng ở cửa Nhật Lệ. Chúa Nguyễn cử Nguyễn Hữu Dật, Nguyễn Hữu Tiến làm tướng ra đánh. Trịnh Tráng đang đợi suốt hơn 10 hôm không thấy hiệu làm nội ứng của Anh thì bị quân Nguyễn đánh úp, quân Trịnh hoảng loạn tan vỡ bỏ chạy. Trịnh Tráng rút về bắc, để lại con rể là Nguyễn Khắc Liệt trấn thủ châu Bắc Bố Chính.
Chiến tranh 1627-1672 > Chiến sự 1634-1642

Năm 1634, Đào Duy Từ chết, năm sau Nguyễn Phúc Nguyên chết, thế tử Lan lên thay, tức là Thượng vương.
Năm 1635, Tôn Thất Anh là em của Nguyễn Phúc Lan đang là Trấn thủ Quảng Nam, nghe tin anh lên ngôi liền bí mật đầu hàng chúa Trịnh, cho đắp lũy Cu Đê để cố thủ, bày thủy quân ở Đà Nẵng chống lại chúa. Chúa cho mời chú của mình là Tường Quận công Nguyễn Phúc Khê vào bàn. Ông Khê cứng rắn, quyết đánh không nhân nhượng, xin ông đặt phép nước lên tình nhà rồi cùng Nguyễn Phúc Yên kéo quân vào đánh, bắt được Anh rồi đem giết đi.
Năm 1637, Thượng vương Lan sai Nguyễn Đình Hùng mang quân đánh úp chiếm Nam Bố Chính, giết tướng trấn thủ là Nguyễn Tịch.
Chiến tranh 1627-1672 > Chiến sự 1634-1642 > Quân Nguyễn đánh ra Bố Chính

Năm 1640, tướng Trịnh là Nguyễn Khắc Liệt mang quân đánh phá Nam Bố Chính rồi rút về. Chúa Nguyễn theo kế phản gián của Nguyễn Hữu Dật, viết thư cho Trịnh Tráng nói Liệt mưu thông đồng với chúa Nguyễn nên mặt ngoài gây chiến mà bên trong muốn hàng. Mặt khác, Nguyễn Phúc Lan thúc quân đánh Khắc Liệt. Khắc Liệt thua chạy, viết thư cầu cứu. Trịnh Tráng tin lời gièm của bên Nguyễn nên khi Liệt xin viện binh, Tráng điều Trịnh Kiều mang quân vào cứu, thực ra là để thay Liệt.
Kiều theo lệnh đến nơi nhưng không cứu Liệt mà chặn đường bắt Liệt mang về nộp chúa Trịnh, do đó quân Nguyễn nhân thời cơ đánh chiếm luôn Bắc Bố Chính vào tháng 6 năm 1640. Nguyễn Khắc Liệt bị Trịnh Tráng xử tử.
Chiến tranh 1627-1672 > Quân Trịnh Nam tiến lần ba 1643

Tháng 2 năm 1643, Trịnh Tráng điều quân vào nam đánh Nam Bố Chính. Chúa Trịnh cử hai con là Tạc và Lệ đi tiên phong, cùng các tướng Phạm Công Trứ, Nguyễn Danh Thọ, Nguyễn Quang Minh.
Quân Trịnh ồ ạt tiến công giết chết tướng Nguyễn là Bùi Công Thắng, chiếm lại Bắc Bố Chính, tiến lên đóng ở cửa Nhật Lệ. Sau khi hai con ra quân được một tháng, chúa Trịnh rước vua Lê Thần Tông cùng đi nam chinh. Tháng 4, chúa Trịnh sai Trịnh Đào đánh lũy Trung Hòa. Quân Nguyễn phòng thủ vững chắc, Trịnh Đào không hạ được lũy.  Hai bên đối trận chưa phân thắng bại, gặp lúc mùa hè, khí hậu oi bức, quân Trịnh bị bệnh nhiều nên Trịnh Tráng đành ra lệnh lui quân.
Chiến tranh 1627-1672 > Quân Trịnh Nam tiến lần ba 1643 > Thủy chiến cảng Eo

Bài chi tiết: Xung đột Công ty Đông Ấn Hà Lan với Đàng Trong
Tháng 6 năm 1643, theo đề nghị của chúa Trịnh, ba tàu chiến Hà Lan (trước gọi là Hòa Lan) là Wojdenes (De Wijdeness), Waterhond và Vos tiến vào cửa Thuận An đánh chúa Nguyễn. Thế tử Nguyễn Phúc Tần chưa được lệnh của cha vẫn mang quân ra nghênh chiến, làm một tàu của Hà Lan bị va phải đá ngầm rồi chìm, chiếc chỉ huy bị quân Nguyễn vây chặt nên thuyền trưởng phải tự đốt tàu, chiếc còn lại chạy thoát được.