stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Đại Việt sử ký tục biên
Bị cấm và tiêu hủy

Nội dung Đại Việt sử ký tục biên viết chủ yếu ca ngợi công lao của các chúa Trịnh, nên đã bị vua Minh Mạng nhà Nguyễn coi là "yêu thư, không phải là tín sử" và ra lệnh cấm lưu hành và tiêu hủy. Đạo dụ năm 1838 viết:
''Trong các sách An Nam lịch đại sử ký có nhiều chỗ văn nghĩa sự tích giản lược. Đến giai đoạn từ đời Lê Trung hưng trở về sau, họ Trịnh nắm hết chính quyền, vua Lê chỉ ngồi bị vị, cho nên những chuyện chép trong Bản kỷ tục biên đều là việc tôn họ Trịnh dìm vua Lê. Thậm chí, những việc họ Trịnh bội nghịch với vua Lê cũng đều chép sai lạc để ngợi khen nhau. Tình trạng trái ngược như mũ giầy điên đảo, không lúc nào tệ bằng lúc ấy. Do đó có những người biên soạn sử sách thời bấy giờ đều là người riêng của họ Trịnh, điều mà sách chép không phải là lời nói theo công nghị. Đến nay tuy những ván khắc cũ [của sách Lê sử tục biên] đã bị tán lạc; nhưng những bản sách đã in, do sĩ dân tàng trữ, há lại không còn hay sao? Nếu còn để sách ấy lại, người nọ truyền riêng cho người kia xem thì nó sẽ làm hãm đắm lòng người, không thể không một phen thu sách ấy lại mà tiêu hủy đi, để tính kế tốt nhất cho phong tục thế đạo. Vậy truyền dụ các quan đầu các địa phương, thông sức cho quan lại sĩ dân trong hạt mình cai trị, nếu còn có nhà nào chứa chấp sách Lê sử bản kỷ tục biên, thì bất cứ sách in hay sách viết, đều nộp lên quan ngay, do quan đầu địa phương đệ nạp tại Bộ. Khi sách đã đến Bộ, Bộ sẽ tâu xin trên hủy đi.
Do lệnh cấm và tiêu hủy này mà bản khắc in Đại Việt sử ký tục biên hiện nay không còn. Theo Ngô Thế Long và Nguyễn Kim Hưng, tác phẩm này hiện còn chín bản dưới dạng chép tay với các tên gọi khác nhau như Đại Việt sử ký tục biên, Việt sử tục biên (越史續編), Lê hoàng triều kỷ (黎皇朝紀), Hậu Lê thời sự kỷ lược (後黎時事紀略). Các bản chép tay này hiện đang lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm và Viện Sử học.
Nội dung

Nội dung Đại Việt sử ký tục biên nối tiếp vào quyển XIX của Đại Việt sử ký toàn thư (biên đến thời Gia Tông Mỹ hoàng đế):
Quyển XX: Hy Tông Chương hoàng đế
Quyển XXI: Dụ Tông Hòa hoàng đế
Quyển XXII:
Duệ Tông Thời hoàng đế
Thuần Tông Giản hoàng đế
Ý Tông Huy hoàng đế
Hiển Tông Vĩnh hoàng đế (1740 - 1753)
Chú thích

↑  Đại Việt sử ký tục biên (1676-1789)
1 2  Việt Nam sử lược, Quyển II, Tự chủ thời đại, Chương V, phần 15.
↑  Nguyễn Trạch (1760-1799) (Ôn Cẩn phủ quân), còn có tên Nguyễn Sá. Thi đỗ Hương giải, làm quan chức Triều liệt đại phu, Phụng Thiên Phủ doãn, Tham đồng, Đề lĩnh tứ thành quân vụ, Quốc sử Toản tu, Châu Lĩnh hầu. Ông là con trưởng Tham tụng Nguyễn Hoàn
↑  Đại Việt sử ký tục biên, Ngô Thế Long - Nguyễn Kim Hưng dịch và khảo chứng, Nguyễn Đổng Chi hiệu đính, Nhà xuất bản. KHXH, H. 1991, tr.397.
↑  Phan Huy Chú: Lịch triều hiến chương loại chí, bản dịch, tập III, Nhà xuất bản. KHXH, H. 1992, tr.72-73.
↑  Khâm định Việt sử thông giám cương mục, bản dịch, tập XIX, Nhà xuất bản. Sử học, H. 1960, tr.46.
↑  Trần Văn Giáp: Tác phẩm được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản. KHXH, H. 2003, tr.148.
↑  Lời giới thiệu do Nguyễn Kim Hưng viết, in trong Đại Việt sử ký tục biên, Ngô Thế Long - Nguyễn Kim Hưng dịch và khảo chứng, Nguyễn Đổng Chi hiệu đính, Nhà xuất bản. KHXH, H. 1991, tr.5-14.
Vườn quốc gia Quần đảo Atlantic của Galicia

| Vườn quốc gia Quần đảo Atlantic của Galicia |
| --- | --- |
IUCN loại II (Vườn quốc gia)
Quần đảo Cies

Vị trí: Pontevedra, Galicia, Tây Ban Nha
Thành phố gần nhất: Vigo
Tọa độ: 42°22′50″B 8°55′59″T﻿ / ﻿42,38056°B 8,93306°T﻿ / 42.38056; -8.93306
Diện tích: 8.480 hécta (84,8 km2)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ]
Thành lập: 1 tháng 7 năm 2002
Lượng khách: 238.939 (năm 2007)
Cơ quan quản lý: Bộ Môi trường
reddeparquesnacionales.mma.es/parques/cies/index.htm
Vườn quốc gia Quần đảo Atlantic của Galicia (Galicia: Parque Nacional das Illas Atlánticas de Galicia, Tây Ban Nha: Parque Nacional de las Islas Atlánticas de Galicia) là vườn quốc gia nằm trong cộng đồng tự trị Galicia, Tây Ban Nha. Nó bao gồm các đảo của quần đảo Cíes, Ons, Sálvora và Cortegada. Nó có diện tích 1.200 ha (3.000 ha) vùng đất liền và 7.200 ha (18.000 mẫu Anh) là vùng biển. Được thành lập vào ngày 1 tháng 7 năm 2002, đây là vườn quốc gia có số lượng khách du lịch ghé thăm nhiều thứ 10 ở Tây Ban Nha.
Động thực vật

Hệ sinh thái biển-đất liền này có một khu rừng nguyệt quế và hơn 200 loài rong biển và các loài sò, San hô, Hải quỳ. Về động vật hoang dã, có thể dễ dàng bắt gặp các loài hải âu, Cốc châu Âu, Chim Alca, Chim chân vịt cùng cá heo.
Jigglypuff

| Purin |
| --- | --- |
Nhân vật trong Sê-riPokémon
Pokédex Ninetales - Jigglypuff (#039) - Wigglytuff
Xuất hiện lần đầu: Pokémon Red and Blue
Thiết kế bởi: Ken Sugimori
Diễn xuất bởi: Leah Smith (Pokémon Live!)
Lồng tiếng bởi: Rachael Lillis, Michele Knotz (bản tiếng Anh) Mika Kanai (bản tiếng Nhật)
Thông tin
Giới tính: ♂ Đực / ♀ Cái
Loại: Thường Tiên 
Purin (プリン, Purin?) còn có tên tiếng Anh là Jigglypuff là một loài Pokémon trong sê-ri phim hoạt hình Pokémon. Jigglypuff/Purin ra mắt lần đầu trong phần game Pokémon Red and Blue, sau đó góp mặt trong nhiều mặt hàng, phim, ấn bản khác của thương hiệu này. Trong phim, loài pokémon này được các diễn viên Rachael Lillis (bản tiếng Anh) và Mika Kanai (bản tiếng Nhật) lồng tiếng. Purin nổi tiếng với khả năng hát ru ngủ trong phim và sẽ viết nguệch ngoạc lên mặt bất kỳ ai ngủ quên sau khi nghe nó hát.
Purin được xếp vào hạng mục Pokémon Balloon (bóng bay). Về nguồn gốc, Purin là bản tiến hóa cấp hai của Igglybuff/Pupurin. Cụ thể, Pupurin sẽ tiến hóa thành Purin khi nó đạt tới chỉ số hạnh phúc nhất định, sau đó tiến hóa tiếp lên Wigglytuff/Pukurin nếu được tiếp xúc với Moon Stone (Viên đá Mặt Trăng). Tên tiếng Anh của loài pokémon này là sự kết hợp của hai từ "jiggly" (lúc lắc) và "puff" (phồng lên), ngụ ý vẻ ngoài to tròn của nó. Tên tếng Nhật của nó là ám chỉ đến プリン - pudding (ý chỉ cơ thể mềm mại của nó) và cũng có thể liên quan đến プチpuchi (nhỏ nhắn) và pretty (xinh đẹp). Kể từ khi xuất hiện trong sê-ri, Purin nhìn chung nhận được nhiều đánh giá tích cực và góp mặt trong nhiều phần phim, trò chơi và các ngoại truyện, sách báo, trang phục có liên quan.
Nguyễn Thanh Phong (định hướng)

Nguyễn Thanh Phong có thể là:
Nguyễn Thanh Phong, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Giang, Phó Chủ tịch Khu tự trị Việt Bắc, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam.
Nguyễn Thanh Phong, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Đồng Tháp
Nguyễn Thanh Phong, Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, Phó Cục trưởng Cục Tuyên huấn Tổng cục Chính trị.
Walckenaeria thrinax

| Walckenaeria thrinax> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Linyphiidae
Chi (genus): Walckenaeria
Loài (species): W. thrinax
Danh pháp hai phần
Walckenaeria thrinax Chamberlin & Ivie, 1933 
Walckenaeria thrinax là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Walckenaeria. Walckenaeria thrinax được Ralph Vary Chamberlin & Wilton Ivie miêu tả năm 1933.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Vĩnh Thạnh, Nha Trang

Đối với các định nghĩa khác, xem Vĩnh Thạnh.
|  Vĩnh Thạnh  |
| --- | --- |
 Xã 
 Xã Vĩnh Thạnh 
Hành chính
Quốc gia:  Việt Nam
Vùng: Duyên hải Nam Trung Bộ
Tỉnh: Khánh Hòa
Thành phố: Nha Trang
Khác
Mã hành chính: 22393
x t 
Vĩnh Thạnh là một xã thuộc thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, Việt Nam.
Địa lý

Nằm ớ phía tây thành phố Nha Trang, xã Vĩnh Thạnh thuộc hữu ngạn của sông Cái Nha Trang. 
Địa giới như sau:
Phía đông giáp xã Vĩnh Ngọc, Nha Trang
Phía nam giáp xã Vĩnh Hiệp, Nha Trang
Phía tây giáp xã Vĩnh Trung, Nha Trang và xã Diên Phú, Diên Khánh
Phía bắc giáp xã Vĩnh Phương, Nha Trang ranh giới tự nhiên là sông Cái.
Hành chính

Xã Vĩnh Thạnh được chia thành 4 thôn gồm: Phú Bình, Phú Vinh, Phú Thạnh, Phú Trung.
Vùng liên bang Volga

Vùng liên bang Volga (Privolzhsky) (tiếng Nga: Приво́лжский федера́льный о́круг, Privolzhsky federalny okrug) là một trong 8 vùng liên bang của Nga. Vùng này hình thành phần phía đông nam lãnh thổ châu Âu của nước Nga (phía nam giáp Kazakhstan). Dân số vùng là 29,899,699 người theo điều tra dân số năm 2010. Diện tích vùng là 1.038.000 km². GDP cả vùng là 229 tỷ USD. Cả vùng gồm 14 chủ thể liên bang. Năm chủ thể liên bang ở phần phía bắc của vùng liên bang Volga thuộc Vùng kinh tế Volga-Vyatka. Năm chủ thể ở phía nam thuộc Vùng kinh tế Povolzhsky cùng với ba chủ thể của Vùng liên bang Phía Nam. Bốn chủ thể ở phía đông lại thuộc Vùng kinh tế Ural.
Các chủ thể liên bang

| # | Cờ | Chủ thể liên bang | Thủ phủ/Trung tâm hành chính |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | Cộng hòa Bashkortostan | Ufa |
| 2 |  | Tỉnh Kirov | Kirov |
| 3 |  | Cộng hòa Mari El | Yoshkar-Ola |
| 4 |  | Cộng hòa Mordovia | Saransk |
| 5 |  | Tỉnh Nizhny Novgorod | Nizhny Novgorod |
| 6 |  | Tỉnh Orenburg | Orenburg |
| 7 |  | Tỉnh Penza | Penza |
| 8 |  | Vùng Perm | Perm |
| 9 |  | Tỉnh Samara | Samara |
| 10 |  | Tỉnh Saratov | Saratov |
| 11 |  | Cộng hòa Tatarstan | Kazan |
| 12 |  | Cộng hòa Udmurt | Izhevsk |
| 13 |  | Tỉnh Ulyanovsk | Ulyanovsk |
| 14 |  | Cộng hòa Chuvash | Cheboksary |
Phan Phu Tiên

| Phan Phu Tiên潘孚先 |
| --- | --- |
Tên chữ: Tín Thần
Tên hiệu: Mặc Hiên
Thông tin cá nhân
Sinh: 1370
Mất: 1482
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Phan Quang Minh
 
Nghề nghiệp: nhà sử học
Quốc tịch: Đại Việt
Tác phẩm: Việt âm thi tập, Đại Việt sử ký tục biên
x • t • 
Phan Phu Tiên (chữ Hán: 潘孚先, 1370 -1462), tự: Tín Thần, hiệu: Mặc Hiên; là nhà biên khảo, nhà sử học, và là thầy thuốc Việt Nam ở đầu thời Nhà Lê sơ. Thành tựu đáng kể của ông, đó là đã biên soạn ra bộ Việt âm thi tập và bộ Đại Việt sử ký tục biên.
Tiểu sử

Phan Phu Tiên sinh cuối thời Trần, khoảng chừng 1370-1371. Thân sinh ra ông là Phan Quang Minh, vốn người làng Thu Hoạch, tổng Canh Hoạch, huyện Thiên Lộc, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An (nay là xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh); nhưng sau đó chuyển về ở làng Vẽ (tức làng Đông Ngạc, nay thuộc quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội), và Phan Phu Tiên được sinh ra tại đây.
Sự nghiệp

Theo thần phả ở vùng Đông Ngạc, thì Phan Phù Tiên từng thi đỗ Thái học sinh (tương đương Tiến sĩ) đời Trần Thuận Tông (ở ngôi: 1388-1398), và từng bổ chức quan.
Lại có tài liệu, như Toàn Việt thi lục, thì cho rằng ông đã thi đỗ khoa Hoành từ tại hành doanh Bồ Đề vào năm 1428.
Song có điều chắc chắn là sau ngày kháng Minh toàn thắng, năm 1429, vua Lê Thái Tổ cho mở khoa thi Minh kinh bác học để chọn nhân tài, ông đã ra dự thi và đỗ thứ ba sau Triệu Thái và Trần Thuấn Du.
Sau khi thi đỗ, Phan Phu Tiên được bổ làm Đồng tu sử ở Viện Quốc Sử. Ở đây, ông vâng lệnh biên soạn Việt âm thi tập, và đây chính là "bộ hợp tuyển thơ văn đầu tiên của nước Việt".
Năm 1433, Việt âm thi tập cơ bản đã hoàn thành, định đem khắc in, thì Phan Phú Tiên được bổ làm An phủ sứ ở Thiên Trường (Nam Định ngày nay), rồi ở Hoan Châu (Nghệ An-Hà Tĩnh ngày nay), nên đành phải gác lại.
Nhiều năm sau, vua Lê Nhân Tông triệu ông về lại Viện Quốc sử. Năm 1455, nhà vua giao cho ông biên soạn Đại Việt sử ký tục biên (chép từ Trần Thái Tông cho đến khi quân nhà Minh rút về nước, tức viết nối tiếp Đại Việt sử ký của Lê Văn Hưu đời Trần), nhưng nay đã thất lạc.
Theo tài liệu thì ông còn biên soạn cuốn Bản thảo thực vật toát yếu (Tóm lược sách bản thảo thực vật), nhưng sau đó đã thất lạc. Nội dung sách bao gồm các biện pháp chữa bệnh, nhưng chú trọng đến chế độ ăn uống hơn cả. Ông đã kê ra hơn 400 loại thức ăn động vật và thực vật có ở trong nước và các công dụng của các loại thức ăn đó.
Phan Phu Tiên còn góp công lao khôi phục phần nào văn hóa Lý - Trần đã bị giặc Minh cướp phá, đốt hủy trong những năm tháng Đại Việt bị nhà Minh đô hộ. Theo nhà sử học đời Lê Trung hưng Lê Quý Đôn, Phan Phu Tiên và một số danh sĩ nhà Lê sơ đã cùng nhau sưu tầm các sách vở thời Lý-Trần may mắn thoát khỏi bàn tay phá hoại của giặc Minh, cố công thu thập lại giấy tờ thư tịch thời Lý-Trần, nhặt nhạnh từng tờ giấy, tư liệu quý giá thời Lý-Trần lưu lạc thất tán trong dân gian giúp thần dân Đại Việt có cơ hội tìm hiểu về di sản của giai đoạn văn hóa Lý- Trần rực rỡ.
Phan Phu Tiên mất năm nào không rõ. Ngày nay, ở quê hương ông, làng Vẽ (Đông Ngạc) vẫn còn đền thờ ông. Tại trung tâm thành phố Hà Nội (quận Đống Đa) cũng có phố mang tên ông (Phố Phan Phù Tiên).
Tác phẩm

Tác phẩm của Phan Phu Tiên có:
Việt âm thi tập (hợp tuyển thơ)
Đại Việt sử ký tục biên (đã thất lạc)
Quốc triều luật lệnh (luật lệ trièu Lê Sơ)
Bản thảo thực vật toát yếu (sách y học)
3 bài thơ chữ Hán chép trong Toàn Việt thi lục.
Chú thích

↑  Đặng Đức Siêu (15 tháng 6 năm 2011). “Bản sao đã lưu trữ”. Tạp chí Quê Hương Online. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 14 tháng 2 năm 2017. Đã định rõ hơn một tham số trong |tên bài= và |title= (trợ giúp)
↑  Trần Văn Giáp (tr. 791) còn chép rõ rằng Phan Phu Tiên đã thi đỗ Thái học sinh vào năm 1396 dưới triều vua Trần Thuận Tông.
1 2 3  Theo Nguyễn Huệ Chi, tr. 1394.
↑  Năm 1446, Thị ngự sử Chu Xa đã ra công sưu tập thêm, đến năm 1459 thì xong, được Lý Tử Tấn viết tựa, hiệu chính và điểm lời phê bình, và được vua Lê Nhân Tông cho phép in vào năm đó.
↑  Chép theo Trần Văn Giáp, tr. 791. Nhưng theo Nguyễn Huệ Chi (tr. 1395) thì năm 1455 là năm hoàn thành bộ sách.
↑  Ngày nay chỉ có thể thấy bóng dáng của Đại Việt sử ký tục biên trong bộ Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên, cụ thể là phần ghi chép lịch sử từ Trần Thái Tông đến năm 1428 (lời của GS. Nguyễn Huệ Chi, tr. 1395).
↑  Xem trang: Khoa học kỹ thuật Đại Việt thời Lê Sơ.
↑  Lê Quý Đôn (1749). Phần Văn nghệ chí, sách Đại Việt thông sử.
Sách tham khảo

Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003.
Nguyễn Huệ Chi, mục từ "Phan Phu Tiên" trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Vịnh Mannar

| --- | --- |


Địa lý
Tọa độ: 8°28′B 79°01′Đ﻿ / ﻿8,47°B 79,02°Đ﻿ / 8.47; 79.02
Quốc gia lưu vực: India, Sri Lanka
Độ dài tối đa: 160 km (99 mi)
Độ rộng tối đa: 130–275 km (81–171 mi)
Độ sâu trung bình: 1.335 m (4.380 ft)
Vịnh Mannar (tiếng Sinhala: මන්නාරමි බොක්ක Tamil: மன்னார் வளைகுடா) là một vịnh nông lớn hình thành Biển Laccadive ở Ấn Độ Dương. Nó nằm giữa cực đông nam của Ấn Độ và bờ biển phía tây của Sri Lanka. Một chuỗi các hòn đảo thấp và các rạn san hô được gọi là Cầu của Adam, còn được gọi là Ramsethu, trong đó bao gồm đảo Mannar, tách Vịnh Mannar với vịnh Palk, nằm ở phía bắc giữa Ấn Độ và Sri Lanka. Sông Thamirabarani phía nam Ấn Độ và các Aruvi Aru của Sri Lanka đổ nước vào vùng vịnh.
Đa dạng sinh học

Nằm trên mũi phía đông nam của tiểu lục địa, vịnh Mannar là nơi sinh sống của hơn 3.600 loài thực vật và động vật, làm cho nó một trong những khu vực ven biển phong phú nhất về sinh học ở châu Á. 117 loài san hô cứng đã được ghi nhận ở vịnh Mannar. Rùa biển, cá mập, cá nược, cá heo quý thường xuyên đến vịnh này. Tuy nhiên, những ảnh hưởng kết hợp của 47 làng, với tổng dân số khoảng 50.000 đã có nghĩa là đánh bắt quá mức đối với loài sinh vật biển đã trở thành một vấn đề. Sản lượng hải sản đánh bắt, đã giảm, số lượng ngọc trai, san hô, và các quần thể sâu acorn cũng giảm sút. Ngư dân địa phương dựa vào khai thác các rạn san hô để nuôi sống gia đình của họ, nhưng các phương pháp đánh bắt hủy diệt, kết hợp với sự căng thẳng của ô nhiễm và khai thác san hô đã có nghĩa là cả hai sản lượng đánh bắt gần bờ và xa bờ đã giảm. Nguy cơ tuyệt chủng loài bao gồm cá heo, cá nược, cá voi và hải sâm.
Viodos-Abense-de-Bas

| --- | --- |
 Viodos-Abense-de-Bas
Viodos-Abense-de-Bas

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Nouvelle-Aquitaine
Tỉnh: Pyrénées-Atlantiques
Quận: Oloron-Sainte-Marie
Tổng: Mauléon-Licharre
Xã (thị) trưởng: Pierre Suescun (2001–2008)
Thống kê
Độ cao: 110–420 m (360–1.380 ft) (bình quân 130 m (430 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 13 km2 (5,0 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu2: 771  (2006)
 - Mật độ: 59/km2 (150/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 64559/ 64130
1 Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 acre) cũng như các cửa sông.
2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Viodos-Abense-de-Bas (tiếng Basque: Bildoze-Onizepea) là một xã thuộc tỉnh Pyrénées-Atlantiques trong vùng Aquitaine miền tây nam nước Pháp.
Vương quốc Bulgaria

Vương quốc Bulgaria (tiếng Bulgaria: Царство България, chuyển tự Tsarstvo Bǎlgariya) cũng gọi là Sa quốc Bulgaria và Đệ Tam Sa quốc Bulgaria, là một chế độ quân chủ lập hiến ở Đông và Đông Nam châu Âu, được thành lập vào ngày 05 Tháng 10 (lịch Gregoria 22 tháng 9) năm 1908 khi nhà nước Bulgaria được nâng lên từ một công quốc thành một vương quốc. Ferdinand I đã cơ thành Sa hoàng tại Tuyên ngôn Độc lập, chủ yếu là vì các kế hoạch quân sự của ông và tìm kiếm các lựa chọn để thống nhất tất cả các vùng đất trong vùng Balkan với đa số người Bulgaria (các vùng đất đã bị chiếm giữ từ Bulgaria và trao cho Đế chế Ottoman trong Hiệp ước Berlin).
Nhà nước đã gần như liên tục chiến tranh trong suốt thời kỳ tồn tại của nó, khiến nó có biệt danh "Phổ "Balkan ". Trong nhiều năm, Bulgaria huy động một đội quân hơn 1 triệu người từ dân số khoảng 5 triệu người và trong thập kỷ tới (1910–20) họ tham gia vào ba cuộc chiến tranh - chiến tranh Balkan lần thứ nhất và thứ hai, và chiến tranh thế giới thứ nhất. Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, quân đội Bulgaria đã bị giải tán và cấm tồn tại bởi các cường quốc Đồng minh, và tất cả các kế hoạch thống nhất đất nước của Bulgaria không thành công. Chưa đầy hai thập kỷ sau, Bulgaria lại một lần nữa chiến tranh để thống nhất đất nước như một phần của Chiến tranh thế giới thứ hai, và một lần nữa thấy chính mình ở phía thua, cho đến khi nó chuyển sang phe Đồng Minh năm 1944. Năm 1946, chế độ quân chủ đã bị bãi bỏ, Sa hoàng cuối cùng vương quốc này đã bị lưu đày và Vương quốc được thay thế bởi Cộng hòa Nhân dân Bulgaria.
Lịch sử hình thành

Bài chi tiết: Bản tuyên ngôn độc lập Bulgaria
Mặc dù thành lập một nhà nước Bulgaria vào năm 1878, và sự kiểm soát của Bulgaria sau đó đối với Đông Rumelia vào năm 1885 vẫn còn một số lượng lớn người Bulgaria ở Balkan dưới sự cai trị của Ottoman, đặc biệt là ở Macedonia. Để làm phức tạp vấn đề, Serbia và Hy Lạp cũng tuyên bố trên các vùng của Macedonia, trong khi Serbia, là một quốc gia Slav, cũng được coi là người Slav của Macedonia thuộc quốc gia Serbia. Vì vậy, bắt đầu một cuộc đấu tranh ba mặt để kiểm soát các khu vực này kéo dài cho đến khi chiến tranh thế giới thứ nhất. Năm 1903, có một cuộc nổi dậy ở Bulgariaở Ottoman Macedonia và chiến tranh dường như có khả năng. Năm 1908, Ferdinand sử dụng cuộc đấu tranh giữa các cường quốc vĩ đại để tuyên bố Bulgaria là một vương quốc độc lập với chính ông là Tsar. Ông đã làm điều này vào ngày 5 tháng 10 (mặc dù được tổ chức vào ngày 22 tháng 9, khi Bulgaria vẫn chính thức trên Lịch Julian cho đến năm 1916) tại Nhà thờ Thánh Martin ở Veliko Tarnovo.
Chiến tranh thế giới thứ nhất

Bài chi tiết: Bulgaria trong Thế chiến thứ nhất
Xem thêm: Chiến dịch Balkans (Chiến tranh thế giới thứ nhất) và Mặt trận Macedonia
Sau hậu quả của cuộc chiến tranh Balkan, quan điểm của Bulgaria đã chống lại Nga và các cường quốc phương Tây, những người Bulgaria cảm thấy không làm gì để giúp họ. Chính phủ Vasil Radoslavov liên kết Bulgaria với Đức và Áo-Hungary, mặc dù điều này đồng nghĩa với việc trở thành đồng minh của Ottoman, kẻ thù truyền thống của Bulgaria. Nhưng Bulgaria hiện không có tuyên bố chống lại người Ottoman, trong khi Serbia, Hy Lạp và Romania (các đồng minh của Anh và Pháp) tất cả đều sở hữu những vùng đất được nhận thấy ở Bulgaria như Bulgaria. Bulgaria, hồi phục từ cuộc chiến tranh Balkan, ngồi trong năm đầu tiên của Thế chiến thứ nhấtnhưng khi Đức hứa khôi phục ranh giới của Hiệp ước San Stefano, Bulgaria, nước có quân đội lớn nhất ở Balkan, tuyên chiến với Serbia vào tháng 10 năm 1915. Anh, Pháp, Ý và Nga sau đó tuyên chiến với Bulgaria.
Bulgaria, liên minh với Đức, Áo-Hung và Ottoman, đã giành chiến thắng quân sự chống lại Serbia và Romania, chiếm phần lớn Macedonia (lấy Skopje vào tháng 10), tiến vào Macedonia, và lấy Dobruja từ người La Mã vào tháng 9 năm 1916. Tuy nhiên, cuộc chiến tranh đã sớm trở nên không phổ biến với phần lớn những người Bulgaria, những người chịu đựng những khó khăn về kinh tế và cũng không thích chiến đấu với các Kitô hữu chính thống của họ trong liên minh với những người Hồi giáo Ottoman. Lãnh tụ Đảng Agrarian, Aleksandur Stamboliyski, đã bị cầm tù vì sự phản đối của ông đối với cuộc chiến. Các cuộc Cách mạng Ngacủa tháng 2 năm 1917 đã có một tác động lớn ở Bulgaria, lan rộng tình cảm chống chiến tranh và chống chủ nghĩa quân chủ trong quân đội và trong các thành phố. Vào tháng 6, chính phủ Radoslavov đã từ chức. Các đột biến nổ ra trong quân đội, Stamboliyski được thả và một nước cộng hòa được tuyên bố.
Vào tháng 9 năm 1918, người Pháp, người Serbia, người Anh, người Ý và người Hy Lạp đã vượt qua trên mặt trận Macedonia và Tsar Ferdinand buộc phải khởi kiện vì hòa bình. Stamboliyski ủng hộ cải cách dân chủ, không phải là một cuộc cách mạng. Để đầu các nhà cách mạng, ông đã thuyết phục Ferdinand thoái vị ủng hộ con trai ông Boris III. Những người cách mạng đã bị đàn áp và quân đội tan rã. Theo Hiệp ước Neuilly (tháng 11 năm 1919), Bulgaria đã mất đường bờ biển Aegean của mình đến Hy Lạp và một phần lãnh thổ Macedonia của nó đến trạng thái mới của Vương quốc Nam Tư, và phải đưa Dobruja trở lại Vương quốc Romania (xem thêm Dobruja, Tây Outlands, Western Thrace).Các cuộc bầu cử vào tháng 3 năm 1920 đã mang lại cho người nông dân phần đông, và Stamboliyski đã thành lập chính phủ dân chủ thực sự đầu tiên của Bulgaria.
Những năm liên tiếp > Kinh tế

Can thiệp Bulgaria rất lạc hậu từ quan điểm kinh tế. Ngành công nghiệp nặng gần như không tồn tại do thiếu nguồn tài nguyên thiên nhiên lớn, và bất kỳ sản xuất nào đã tồn tại chỉ gần như độc quyền của hàng dệt và thủ công mỹ nghệ. Ngay cả những yêu cầu bảo vệ thuế quan rộng lớn để tồn tại. Một số tài nguyên thiên nhiên đã tồn tại, nhưng thông tin liên lạc nội bộ xấu đã làm cho nó không thể khai thác chúng và gần như tất cả các thiết bị sản xuất quan trọng được nhập khẩu. Máy móc nông nghiệp và phân bón hóa học gần như chưa từng thấy. Các sản phẩm nông nghiệp gần như là thứ duy nhất Bulgaria có thể xuất khẩu và sau năm 1929 nó trở nên rất khó để làm điều này.
Nông nghiệp Bulgaria gần như hoàn toàn là một nông dân nhỏ và nông dân. Các lô đất nhỏ và hầu như chỉ dưới 50 mẫu Anh, nhưng họ đang làm việc một cách mãnh liệt và thậm chí những trang trại nhỏ nhất 5 mẫu Anh thường sản xuất hoa màu để bán trên thị trường. Như những nơi khác ở Đông Âu, nông dân Bulgaria truyền thống trồng ngũ cốc cho các chủ đất của họ sau khi chiến tranh không thể được tiếp thị hiệu quả do sự cạnh tranh từ Hoa Kỳ và Tây Âu. Tuy nhiên, họ đã có thể chuyển đổi với ít khó khăn để trồng cây và thuốc lá trái ngược với các nước khác nơi nông dân gặp khó khăn hơn do tiếp tục phụ thuộc vào ngô và lúa mì.
Trong khi thành công hơn so với phần còn lại của Đông Âu, nền nông nghiệp Bulgaria vẫn phải chịu đựng những khiếm khuyết của công nghệ lạc hậu và đặc biệt là dân số nông thôn và rải rác rải rác (do thực hành truyền thống của một nông dân chia đất của mình như nhau giữa tất cả các con trai còn sống sót). Và tất cả xuất khẩu nông nghiệp đều bị tổn hại bởi sự khởi đầu của cuộc Đại suy thoái. Mặt khác, một nền kinh tế kém phát triển có nghĩa là Bulgaria có ít rắc rối với nợ và lạm phát. Chỉ dưới một nửa ngành công nghiệp được sở hữu bởi các công ty nước ngoài trái ngược với gần 80% ngành công nghiệp Romania.