stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Thời kỳ Chiêu Hòa
Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ hai

Bài chi tiết: Chiến tranh Trung-Nhật
Vào ngày 7 tháng 7 năm 1937, tại cầu Marco Polo, Đạo quân Quan Đông của Nhật đóng quân ở đó đã sử dụng các vụ nổ được nghe ở phía Trung Quốc của Mãn Châu như một cái cớ để xâm lược. Cuộc xâm lược đã dẫn đến một cuộc chiến tranh quy mô lớn được gọi là Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ hai được Hoàng đế phê chuẩn được gọi là "cuộc chiến thần thánh" ( Seisen ) trong tuyên truyền Hoàng gia.
Vào thời điểm đó, Trung Quốc bị chia rẽ nội bộ giữa Đảng Cộng sản Trung Quốc (CPC), dưới sự lãnh đạo của Mao Trạch Đông, và chính phủ Quốc gia Trung Quốc, Kuomintang (Quốc Dân Đảng), dưới sự lãnh đạo của Tưởng Giới Thạch.
Những năm 1937-38 là thời kỳ thành công nhanh chóng và đáng chú ý của người Nhật, do có nhiều lợi thế so với quân đội Trung Quốc. Trong khi quân đội Nhật Bản sở hữu một lực lượng thiết giáp và pháo binh nhỏ hơn nhiều so với các cường quốc phương Tây nhưng cũng đủ vượt xa Trung Quốc về mặt này, và cũng chỉ huy hạm đội hải quân lớn thứ ba thế giới với 2.700 tàu thủy.
Đến cuối tháng 7 năm 1937, người Nhật đã tàn sát Quân đoàn 29 tinh nhuệ tại Kupeikou Bản mẫu:Trích dẫn cần thiết và ngay sau đó chiếm đóng Bắc Kinh. Từ đó, người Nhật tiến xuống phía nam thông qua các tuyến đường sắt chính (Bắc Bình-Tuy Viễn, Bắc Bình-Hán Khẩu và Thiên Tân-Phổ Khẩu). Những nơi này dễ dàng bị chinh phục bởi quân đội vượt trội của Nhật Bản.
Đến tháng 10, đội quân giỏi nhất của Tưởng Giới Thạch đã bị đánh bại tại Thượng Hải. Đến cuối năm, thủ đô của Trung Quốc tại Nam Kinh cũng đã bị chiếm giữ. Việc sử dụng các chiến thuật tiêu thổ được cả hai bên áp dụng một cách triệt để, người Trung Quốc như trong Sự kiện phá đê Hoa Viên Khẩu và sau đó bởi người Nhật với Chính sách Tam quang, "tiêu diệt tất cả, đốt cháy tất cả, cướp bóc tất cả " được khởi xướng năm 1940, cướp đi hàng triệu sinh mạng. Những người theo chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc đã dùng đến các chiến thuật du kích dân sự khổng lồ, khiến các lực lượng Nhật Bản mệt mỏi và tức giận. Vô số thường dân Trung Quốc đã bị xử tử vì nghi ngờ là chiến binh kháng chiến. Tội ác chiến tranh của Nhật Bản tại Nam Kinh và các địa điểm khác ở Trung Quốc và Mãn Châu Quốc đã được ghi chép lại.
Vào ngày 13 tháng 12 năm 1937, Lục quân Đế quốc Nhật Bản, sau khi chiếm được Nam Kinh, đã bắt đầu Vụ thảm sát Nam Kinh (đôi khi được gọi là "Vụ cưỡng hiếp Nam Kinh"), dẫn đến một số lượng lớn người chết trong đó có trẻ sơ sinh và người già, và hiếp dâm quy mô lớn đối với phụ nữ Trung Quốc. Con số thương vong chính xác là một vấn đề tranh luận gay gắt giữa các nhà sử học Trung Quốc và Nhật Bản (tham khảo bài viết Thảm sát Nam Kinh để biết thêm chi tiết).
Đến năm 1939, nỗ lực chiến tranh của Nhật Bản đã trở nên bế tắc. Quân đội Nhật Bản đã chiếm giữ hầu hết các thành phố quan trọng ở Trung Quốc, bao gồm Thượng Hải, Nam Kinh, Bắc Kinh và Vũ Hán. Tuy nhiên, những người Quốc Dân đảng và nhưng người Cộng sản đã chiến đấu ở Trùng Khánh và Diên An.
Chiến tranh thế giới thứ hai > Sự cai trị trong đế chế

Nhật Bản đã phát động nhiều cuộc tấn công ở Đông Á. Năm 1937, Quân đội Nhật Bản đã xâm chiếm và chiếm được hầu hết các thành phố ven biển của Trung Quốc như Thượng Hải. Vào ngày 22 tháng 9 năm 1940, Nhật bắt đầu xâm chiếm Đông Dương thuộc Pháp. Nhật Bản đã tiếp quản Đông Dương thuộc Pháp (Việt Nam, Lào, Campuchia), Mã Lai thuộc Anh (Brunei, Malaysia, Singapore) cũng như Đông Ấn Hà Lan (Indonesia). Thái Lan đã cố gắng duy trì sự độc lập bằng cách trở thành một quốc gia vệ tinh của Nhật Bản. Vào ngày 13 tháng 4 năm 1941, Điều ước bất xâm phạm Nhật-Xô đã được ký kết. Vào tháng 12 năm 1941 đến tháng 5 năm 1942, Nhật Bản đã đánh chìm các tàu chính của hạm đội Mỹ, Anh và Hà Lan, chiếm được Hồng Kông, Singapore, Philippines và Đông Ấn Hà Lan, và đạt đến biên giới của Ấn Độ và Úc. Nhật Bản đột nhiên đã đạt được mục tiêu cai trị Khu vực thịnh vượng chung Đại Đông Á.
Hệ tư tưởng của đế chế thực dân Nhật Bản, khi nó mở rộng đáng kể trong chiến tranh, chứa đựng hai xung lực có phần mâu thuẫn. Một mặt, nó đã thuyết giảng sự thống nhất của Khối thịnh vượng chung Đại Đông Á, một liên minh các chủng tộc châu Á, do Nhật Bản lãnh đạo, chống lại chủ nghĩa đế quốc của Anh, Pháp, Hà Lan, Hoa Kỳ và châu Âu chủ nghĩa đế quốc nói chung. Cách tiếp cận này tôn vinh các giá trị tinh thần của phương Đông đối lập với chủ nghĩa duy vật thô bỉ của phương Tây. Trong thực tế, Người Nhật đã đưa các quan chức và kỹ sư có đầu óc tổ chức để điều hành đế chế mới của họ và họ tin vào những lý tưởng về hiệu quả, hiện đại hóa và các giải pháp kỹ thuật cho các vấn đề xã hội. Đó là chủ nghĩa phát xít dựa trên công nghệ và bác bỏ các quy tắc dân chủ phương Tây. Sau năm 1945, các kỹ sư và quan chức đã tiếp quản và biến chủ nghĩa phát xít thời chiến thành kỹ năng quản lý doanh nghiệp.
Nhật Bản thiết lập chế độ bù nhìn ở Mãn Châu và Trung Quốc; các chế độ này đã biến mất vào cuối cuộc chiến. Quân đội vận hành các chính phủ tàn nhẫn ở hầu hết các khu vực bị chinh phục nhưng lại chú ý nhiều hơn đến Đông Ấn Hà Lan. Mục tiêu chính là thu được dầu. Người Hà Lan đã phá hủy các giếng dầu của họ nhưng người Nhật đã mở lại chúng. Tuy nhiên, hầu hết các tàu chở dầu đến Nhật Bản đều bị tàu ngầm Mỹ đánh chìm, do đó tình trạng thiếu dầu của Nhật Bản ngày càng nghiêm trọng. Nhật Bản tài trợ cho một phong trào dân tộc Indonesia theo Sukarno. Sukarno cuối cùng đã lên nắm quyền vào cuối những năm 1940 sau vài năm chiến đấu với người Hà Lan.
Bảng chuyển đổi

Để chuyển đổi bất kỳ lịch Gregory giữa năm 1926 và 1989 thành lịch Nhật Bản trong thời đại Chiêu Hòa, năm 1926 cần phải được trừ vào năm được đề cập, sau đó cộng thêm 1.
| Chiêu Hòa | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| AD | 1926 | 1927 | 1928 | 1929 | 1930 | 1931 | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | 1941 |
| Chiêu Hòa | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 |
| AD | 1942 | 1943 | 1944 | 1945 | 1946 | 1947 | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 |
| Chiêu Hòa | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 |
| AD | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | 1962 | 1963 | 1964 | 1965 | 1966 | 1967 | 1968 | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 |
| Chiêu Hòa | 49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 | 61 | 62 | 63 | 64 |
| AD | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 |
Tòa Nghị sự Quốc hội, nơi cả hai viện của Quốc hội Nhật Bản họp, được hoàn thành vào đầu thời Chiêu Hòa (1936).
Utetheisa nigrosignata

| Utetheisa nigrosignata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Utetheisa
Loài (species): U. nigrosignata
Danh pháp hai phần
Utetheisa nigrosignata
Utetheisa nigrosignata là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Setia impolite

| Setia impolite> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Mollusca
Lớp (class): Gastropoda
Liên họ (superfamilia): Rissooidea
(không phân hạng): nhánh Caenogastropoda nhánh Hypsogastropoda nhánh Littorinimorpha
Họ (familia): Rissoidae
Chi (genus): Setia
Loài (species): S. impolite
Danh pháp hai phần
Setia impolite Rolán & Hernández, 2006 
Setia impolite là một loài ốc biển nhỏ, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Rissoidae.
Chú thích

↑  Rolán E. & Hernández J.M. 2006. New records and new species of marine molluscs (Gastropoda; Caenogastropoda: Rissoidae: Cingulopsidae; Barleeidae; Tjaernoeiidae) from Mauritania and Senegal. Basteria 70(4-6): 141-151. World Register of Marine Species, accessed ngày 9 tháng 8 năm 2010.
↑  Setia impolite Rolán & Hernández, 2006. WoRMS (2009). Setia impolite Rolan & Hernandez, 2006. Truy cập through the Cơ sở dữ liệu sinh vật biển at http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=390444 on 9 tháng 8 năm 2010.
Miconia phaeophylla

| Miconia phaeophylla> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Melastomataceae
Chi (genus): Miconia
Loài (species): M. phaeophylla
Danh pháp hai phần
Miconia phaeophylla Triana 
Miconia phaeophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Mua. Loài này được Triana mô tả khoa học đầu tiên năm 1871.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Miconia phaeophylla”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Paullinia californica

| Paullinia californica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Sapindales
Họ (familia): Sapindaceae
Chi (genus): Paullinia
Loài (species): P. californica
Danh pháp hai phần
Paullinia californica I.M. Johnst., 1924 
Paullinia californica là một loài thực vật có hoa trong họ Bồ hòn. Loài này được I.M. Johnst. mô tả khoa học đầu tiên năm 1924.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Paullinia californica”. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2013.
Khoa bảng Việt Nam

Đối với các định nghĩa khác, xem Khoa bảng.
Khoa bảng Nam Định, 1897
Khoa bảng Việt Nam là chế độ khoa cử thời quân chủ tại Việt Nam. Ở thời thượng cổ, sử nước Việt không chép rõ về cách tuyển lựa trí thức. Theo Đào Duy Anh, đến thời Bắc thuộc thì nước Việt mới bắt đầu có Hán học, viên Thái thú Sĩ Nhiếp đã dạy dân Việt thi thư. Đến thời nhà Ngô, nhà Đinh, nhà Tiền Lê, do nước mới dựng, các triều đại chưa có điều kiện để tổ chức nền giáo dục.
Cho đến triều nhà Lý, nhà Trần, 3 tôn giáo là Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo đều được coi trọng. Triều đình nhà Lý đã mở các khoa thi Tam trường để lấy người bổ làm quan. Sang đời Hậu Lê, Nguyễn thì Nho học độc tôn. Triều nhà Lê mở khoa thi kinh điển dành riêng cho các nhà tu hành một cách hạn chế. Đến thời vua Minh Mạng, Nho học suy vi, đến khi Việt Nam tiếp xúc với Tây phương, tình trạng xã hội biến thiên nhanh chóng, Nho học nhường chỗ cho các học thuật mới. Việt Nam sau khi thành thuộc địa thì bỏ khoa cử mà theo Pháp học, riêng ở miền Bắc và miền Trung thì năm 1915 và năm 1918 kết thúc.
Các kỳ thi Nho học ở Việt Nam bắt đầu có từ năm 1075 dưới triều Lý Nhân Tông và chấm dứt vào năm 1919 đời vua Khải Định. Trong 845 năm đó, đã có nhiều loại khoa thi khác nhau, ở mỗi triều đại lại có những đặc điểm khác nhau, song trong các đời Lý, Trần, Hồ có một đặc điểm chung là các khoa thi đều do triều đình đứng ra tổ chức, chỉ đạo thi. Hệ thống thi cử tuyển người làm quan này gọi là khoa cử (chữ Nho: 科舉).
Khái quát

Khoa bảng (科榜) là cái bảng danh dự, liệt kê tên họ các thí sinh đỗ đạt học vị trong các kỳ thi cử này, phần lớn được tuyển chọn làm quan chức cho triều đại phong kiến Việt Nam. Khoa bảng là tĩnh từ để chỉ những người đỗ đạt này. Thí dụ: "Gia đình khoa bảng" là gia đình có học, có người trong họ đỗ đạt cao trong những kỳ thi cử do triều đình tổ chức và chấm khảo.
Các sách xưa dùng chữ Nho dạy Nho giáo cho thí sinh dự các kỳ thi Hương, thi Hội gồm có: Nhất thiên tự, Sử học vấn tân, Ấu học ngũ ngôn thi, Minh tâm bảo giám, Minh đạo gia huấn, Tam tự kinh và bộ sách giáo khoa là Tứ Thư (Luận ngữ, Mạnh tử, Đại học và Trung dung), Ngũ Kinh (Kinh Thi, Kinh Thư, Kinh Lễ, Kinh Dịch và Kinh Xuân Thu). Nhiều nho sĩ còn đọc thêm cả bách gia chư tử, các sách Phật giáo, Đạo giáo nữa. Khối lượng sách học thật là đồ sộ, lại phải học thuộc lòng và hiểu đúng nghĩa nên nho sinh mất rất nhiều công phu học và vất vả gian nan. Cực khổ nhất là phải chờ hai ba năm mới có kỳ thi. Khi đi thi thí sinh lại phải mang theo lều, chõng, thức ăn, lặn lội xa xôi lên kinh thành. Ngoài việc thông làu kinh sách và thể thức đi thi, sĩ tử còn phải thuộc những chữ kỵ húy. Ai viết lầm thì bị tội "phạm trường quy" và sẽ bị đánh hỏng. Tác giả Ngô Tất Tố có viết truyện Lều chõng để nói lên những oái ăm của các kỳ thi này.
Thời Lý - Trần tổ chức thi Tam giáo để tuyển những người thông hiểu cả ba tôn giáo Nho, Phật và Lão. Khoa thi Tam giáo đầu tiên diễn ra năm 1195 đời Lý Cao Tông. Người đỗ Tam giáo gọi là Tam giáo xuất thân. Khoa thi Tam giáo cuối cùng tổ chức năm 1247 đời Trần Thái Tông. Hình thức này sau đó không áp dụng nữa.
Cuối thời nhà Trần, Hồ Quý Ly nắm quyền điều hành triều đình đã đặt ra lệ thi Hương đầu tiên ở các địa phương năm 1396 đời Trần Thuận Tông, lấy người đỗ được học vị cử nhân. Năm sau (1397) tổ chức thi Hội ở kinh đô. Đây là khoa thi Hội đầu tiên.
Từ thời Hậu Lê, việc thi cử được tiến hành đều đặn và quy củ. Các kỳ thi theo thứ tự là Thi Hương, Thi Hội, Thi Đình. Người đỗ đầu cả ba thì gọi là Tam Nguyên (như Tam Nguyên Nguyễn Khuyến).
Thi Hương được tổ chức mỗi 3 năm, vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu. Thi Hội sau thi Hương 1 năm, vào năm Sửu, Mùi, Thìn, Tuất. Con đường học hành của sĩ tử ngày xưa bắt đầu rất sớm. Theo một số tài liệu còn lưu lại, khi 6 đến 7 tuổi, trẻ đã bắt đầu học về sách Sơ học vấn tân, Tam tự kinh (kinh ba chữ), Tứ tự kinh (kinh 4 chữ), Ngũ ngôn (văn vần 5 chữ). Học trò tập làm văn, làm câu đối 2 chữ, 4 chữ, biết phân biệt vần trắc và bằng…
Khái quát > Nội dung học tập

Khoảng 10 tuổi, học trò làm quen những sách kinh điển của Nho giáo, như Tứ thư, Ngũ kinh, rồi Bắc sử (sử Trung Quốc), Nam sử (sử nước Việt).
Ngoài ra, trẻ còn phải đọc sách Bách gia chư tử của các triết gia Trung Quốc thời cổ đại, Đường thi, Tống thi, những áng văn tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam và Trung Quốc. Tất cả những nội dung đó, học trò phải thuộc lòng, quên một chữ thì tìm thầy để hỏi. Tất nhiên, để thi cử đậu đạt, những kiến thức trên vẫn chưa đủ. Nó còn phụ thuộc nhiều vào việc vận dụng sáng tạo, linh hoạt vào nội dung của từng bài thi cụ thể.
Không chỉ học thuộc làu văn thơ, kinh sách, viết văn, làm thơ, vế đối, học trò còn phải biết soạn thảo các loại văn bản của triều đình.
Thầy giáo trường làng được mệnh danh là thầy đồ, thường là những người học giỏi nhưng thi cử không đậu đạt cao, quan lại nghỉ hưu, hoặc thi đỗ mà không muốn làm quan…
Nhà nước không đài thọ trường dạy trẻ con mà chỉ mở trường huyện, phủ và tỉnh. Quan giáo dục ở huyện gọi là huấn đạo, ở phủ gọi là giáo thụ, còn danh hiệu đốc học gọi là quan của hàng tỉnh.
Lịch sử

Tổ tiên người Kinh bắt đầu học chữ Hán ngay từ buổi đầu thời Bắc thuộc, có lẽ từ đời vua Triệu Đà, song việc giáo dục bắt đầu có tổ chức thì từ đời Sĩ Nhiếp. Cách thức tổ chức sử sách không chép rõ; những người có tiếng về học vấn trong thời Bắc thuộc đều đã du học ở Trung Quốc như Lý Tiến, Lý Cầm, Trương Trọng. Đến triều Ngô và triều Đinh độc lập, trị nước không được lâu mà lại lo chỉnh đốn việc võ bị và chính trị, chưa có thì giờ mà tổ chức việc giáo dục. Cho nên việc học bấy giờ chỉ có ở trong các chùa chiền. Có thể nói rằng bây giờ Hán học nhờ Phật học mà truyền bá trong dân gian.
Theo sách Lịch triều hiến chương loại chí: "Nước Việt từ thời nhà Đinh, nhà Lê khoa cử chưa tổ chức, triều đình dùng người đại để không câu nệ. Đến đời nhà Lý, văn hóa mở dần; năm Thái Ninh đời vua Lý Nhân Tông (1072-1076) mở khoa Bác học, năm Thiệu Minh đời vua Lý Anh Tông (1138-1140) có phép thi Đình, quy chế dùng người, điều mục và đại cương gần như đầy đủ".
Theo sách Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính: "Nước ta từ thời Lý mới có khoa cử. Xét trong Sử ký; năm Thái Bình thứ tư đời vua Thánh Tôn (1075) nước ta mới bắt đầu mở khoa thi ba kỳ, kén lấy người minh kinh bác học. Sau lại mở ra khoa Văn học. Thời vua Lý Anh Tông mở khoa thi Thái học sinh, hỏi việc chính trị, ai đỗ thì dùng làm quan; vua Lý Nhân Tông mở khoa lại điển, thi hành luật thư toán, ai đỗ thì bổ làm ty thuộc".
Đến đời nhà Trần, mở rộng đường khoa cử, phép thi chia làm tam giáp, bao gồm nhất giáp, nhị giáp và tam giáp; niên hạn định lệ 7 năm, các đời tuân theo, phép thi ngày càng hoàn chỉnh. Năm 1244 lại định lệ nhất giáp; chia làm ba bậc; bậc thứ nhất là Trạng nguyên, bậc thứ nhì là Bảng nhãn; bậc thứ 3 là Thám hoa.
Nhà Lê khai quốc, trước hết mở khoa thi Hội; đến đời vua Lê Thái Tông (1434-1442) kỳ thi định 3 năm một khoa, phép thi bốn trường khác nhau, phép ấy truyền đến thời nhà Nguyễn.
Lịch sử > Nhà Lý

Triều nhà Lý, đến đời vua Lý Thánh Tông (1054-1072), việc dẹp loạn đã tạm yên, việc chính trị cũng đã chỉnh đốn, nên vua đổi quốc hiệu là Đại Việt và bắt đầu sửa sang việc học.
Vua Lý Thánh Tông sai lập Văn miếu (nước ta có văn miếu từ đấy), sai làm tượng Chu Công, Khổng Tử và thất thập nhị hiền để thờ, tỏ lòng kính trọng Nho học.
Vua Lý Nhân Tông, năm 1075, nhà vua hạ chiếu những người giỏi kinh, học rộng và thi Nho học ba trường hay gọi là kỳ thi Tam Trường. Kỳ này chọn được 10 người. Thủ khoa là Lê Văn Thịnh. Năm 1076, Năm 1086, thi những người có văn học trong nước bổ vào làm quan tại viện Hàn lâm, Mạc Hiển Tích đậu đầu, được bổ làm Hàn lâm học sĩ.
Đời vua Lý Anh Tông, năm 1152, thi Đình. Năm 1165 thi Thái Học sinh. Năm 1185, thi học trò từ 15 tuổi trở lên, ai thông Kinh Thi, Kinh Thư thì được vào hầu ngự diên. Năm 1193, thi lấy học trò vào hầu nơi ngự học. Năm 1195, thi Tam giáo cho đỗ xuất thân.
Theo lời bàn của Sử thần họ Ngô trong sách Lịch triều hiến chương loại chí: "Thi tam giáo là thi xét những người thông hiểu cả đạo Nho, đạo Lão, đạo Phật thì cho đỗ".
Nhà Lý mở khoa thi chép trong sử chỉ có 6 khoa thi bao gồm:
Khoa thi năm Ất Mão (1075, người đỗ đầu là Lê Văn Thịnh, người huyện Gia Định (nay là huyện Gia Lương, thuộc Bắc Ninh.)
Khoa thi năm Bính Dần (1086) triều vua Lý Nhân Tông, thi những người văn học trong nước, bổ sung vào viện Hàn Lâm. Người đỗ đầu là Mạc Hiển Tích.
Khoa Nhâm Thân (1154) thi Đình.
Khoa Ất Dậu (1165) thi học sinh.
Khoa Ất Tỵ (1185) thi học sinh trong nước lấy người trúng tuyển vào chầu vua học tập. Sử chép ba người thi đỗ là Bùi Quốc Khái, Đỗ Thế Diên và Đặng Nghiêm.
Khoa Quý Sửu (1193)thi học sinh trong nước lấy người trúng tuyển vào chầu vua học tập.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Ở đời Lý và đời Trần triều đình lại đặt khoa thi Tam giáo (Nho, Phật, Lão), xem thế đủ biết không những nho học và phật học thịnh hành, mà lão học cũng không bị bài xích. Ở hai đời ấy, người ta đương chịu ảnh hưởng của Tam giáo đồng nguyên | ” |
— Việt Nam Văn hóa sử cương; soạn giả Đào Duy Anh
Lịch sử > Nhà Hồ

Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà Trần năm 1400, tháng 8 năm đó thi Thái học sinh. Kỳ thi này lấy đỗ 20 người, Lưu Thúc Kiệm; Nguyễn Trãi, Lý Tử Tấn, Vũ Mộng Nguyên, Hoàng Hiến, Nguyễn Thành đều đỗ kỳ này.
Năm 1404, Hồ Hán Thương định cách thức thi cử nhân: Tháng 8 năm nay thi Hương, ai đỗ thì được miễn lao dịch; tháng 8 năm sau thi ở Lễ bộ, ai đỗ thì bổ dùng; lại đến tháng 8 sang năm nữa thi Hội, ai đỗ thì sung Thái học sinh, đều cứ ba năm một khoa. Phép thi theo nhà Nguyên, thi ba trường, lại có một kì văn sách là trường tư, một kỳ thi viết và tính là trường năm.
Lịch sử > Nhà Hậu Lê > Đời vua Lê Thái Tổ

Theo Đào Duy Anh, nửa sau triều Trần từ đời nhà Nho Chu Văn An, Nho học đã bắt đầu thắng Phật học. Sang đời Lê, Nguyễn, Nho học mới chiếm địa vị độc tôn. Hai triều ấy đều có phép luật nghiêm khắc đối với các nhà tu hành Phật giáo và Đạo giáo. Nước Việt trải qua cuộc nhà Minh chinh phục thì rất nhiều sách vở về Nho học, Phật học của nước Việt bị người Minh thu mất, rồi người Minh phát lại những sách Ngũ kinh, Tứ thư thể chú để dùng ở các trường công. Đến khi nhà Lê phục quốc, những chế độ và thư tịch ở đời Lý, Trần đã mất tích nên đành bắt chước chế độ của Minh triều, lấy khoa cử làm con đường dụng thân duy nhất, dùng văn chương bác cổ để làm thước đo nhân tài, lấy sách Tống nho làm chính thư.
Nhà Minh hoàn thành việc xâm lược Đại Ngu bằng việc đánh bại nhà Hậu Trần năm 1399; nhà Minh có mở khoa thi nhưng kẻ sĩ đều trốn tránh không chịu ra thi. Phép thi cử bỏ mặc cho đến khi vua Lê Thái Tổ đánh thắng quân Minh, khôi phục giang sơn với quốc hiệu Đại Việt.
Năm 1426, Lê Thái Tổ tiến quân ra Bắc, đóng quân ở dinh Bồ Đề, liền hạ lệnh thi học trò văn học, đầu đề bài thi: Bảng văn dụ thành Đông Quan, lấy đỗ 50 người, sung bổ chức An phủ các lộ bên ngoài và chức viên ngoại lang ở 6 bộ trong Kinh. Khoa này Đào Công Soạn, người Tiên Lữ, Hưng Yên đỗ đầu.
Sau khi Lê Thái Tổ đánh đuổi quân Minh, khôi phục độc lập (1428), nhà vua lưu tâm sắp đặt việc học ngay. Nhà vua cho mở lại trường Quốc tử giám để cho con cháu các quan và người thường dân tuấn tú vào học và đặt các nhà học ở các phủ và các lộ. Lúc mới đến Đông Đô, mở khoa thi lấy đỗ 32 người.
Năm 1429, một năm sau năm chiến thắng hoàn toàn quân Minh, hạ chiếu cho quân nhân các lộ và những người ẩn dật ở rừng núi, cùng các quan từ tứ phẩm trở xuống, ai thông kinh sử, thì đế cả sảnh đường để thi, năm ấy thi khoa Minh kinh.
Năm 1431, thi Hoành từ. Năm 1433, vua lại thân thi văn sách. Thi hai khoa này, hoặc dùng minh kinh, hoặc luận phú hoặc dùng sách vấn, đều tùy tài năng mà cất nhắc bổ dụng vượt bậc, vẫn chưa lấy đỗ Tiến sĩ.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Các khoa Minh kinh, Hoành từ đại khái chỉ tùy tài chọn dùng, không bó buộc. Cách thi kỹ càng của nhà Trần bấy giờ chưa kịp khôi phục | ” |
— Lịch triều hiến chương loại chí, soạn giả Phan Huy Chú
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Trẫm nghĩ, muốn thịnh trị phải được người hiền tài, muốn được hiền tài phải do tiến cử. Cho nên người đứng đầu thiên hạ phải lo việc ấy trước tiên | ” |
— Lời vua Lê Thái Tổ hạ lệnh cho các đại thần văn võ, đại phu từ tam phẩm trở lên phải tiến cử người hiền tài vào năm 1429; Đại Việt sử ký toàn thư.
Lịch sử > Nhà Hậu Lê > Đời vua Lê Thái Tông, Lê Nhân Tông

Đời vua Lê Thái Tông, năm Thiệu Bình thứ 1 (1434), định phép thi chọn kẻ sĩ. Nhà vua ra chiếu rằng:Muốn có nhân tài, trước hết phải chọn người có học, phép chọn người có học thì thi cử là đầu. Nước ta từ khi trải qua binh lửa, anh tài ít như lá mùa thu, tuấn sĩ thưa như sao buổi sớm. Thái Tổ ta mới dựng nước, đã lập ngay trường học, nhưng lúc mới mở mang, chưa đặt khoa thi. Ta noi theo chí tiên đế, muốn cầu được người hiền tài để thỏa lòng mong đợi. Nay định điều lệ khoa thi, hẹn tới năm Thiệu Bình thứ 5 (1438) thì thi Hương ở các đạo, đến năm thứ 6 (1439) thì thi Hội ở đô sảnh đường.
Từ đó phép thi cứ ba năm một khoa thi, đặt làm thường lệ. Ai thi đỗ đều cho là Tiến sĩ xuất thân theo thứ bậc khác nhau. Phép thi:
Trường nhất thi một bài kinh nghĩa và tứ thư nghĩa, mỗi sách một bài hạn trên 300 chữ.
Trường nhì thi chiếu chế, biểu.
Trường ba thi thơ phú.
Trường tư thi văn sách một bài trên 1000 chữ.
Năm Đại Bảo thứ 3 (1442) thi Hội, thi Đình, lấy tam khôi cập đệ, lại sai soạn văn dụng bia đề tên các tiến sĩ. Bia tiến sĩ bắt đầu có từ đây. Sĩ tử ứng thí 450 người, lấy 33 người trúng tuyển, quan tháng sau vào thi Đình, nhà vua ngự điện đình ra sách vấn, sai quan đọc, tâu và xướng danh, lấy đỗ Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa và 7 tiến sĩ, 23 phụ bảng, ân ban ăn yến, mũ áo, cân đai và cho vinh quy về làng, việc thành lệ về sau
Đời vua Lê Nhân Tông, năm 1448, thi Hội, thi Đình vào tháng 8, nhà vua thân ra văn sách hỏi về lễ nhạc hành chính, chia những người đỗ ra làm chính bảng và phụ bảng theo bậc khác nhau. Sau kỳ thi Hương, lấy đỗ 760 người để thi Hội,; lấy 27 người trúng tuyển vào thi Đình.
Lịch sử > Nhà Hậu Lê > Nhà Mạc

Sau phế bỏ nhà Lê và lên ngôi được 3 năm (1527 - 1530), Mạc Thái Tổ truyền ngôi cho con là Mạc Đăng Doanh. Thổ tù các nơi khởi binh, suốt một dải xứ Thanh, Nghệ, Tuyên, Hưng đều không theo họ Mạc. Trước tình hình đất nước rối ren ở những năm đầu, nhà Mạc chưa tổ chức các khoa thi.
Mãi đến năm năm 1532, Mạc Thái Tông mới mở khoa thi cử nhân, lấy đỗ Nguyễn Thiến và 26 người khác.
Năm 1535, nhà Mạc mở khoa thi cử nhân, lấy đỗ Nguyễn Bỉnh Khiêm, tổng cộng 32 người trúng tuyển. Năm sau cho tu sửa lại trường Quốc tử giám.
Năm 1541, vua Mạc Hiến Tông mở khoa thi cử nhân, lấy đỗ Nguyễn Kỳ gồm 30 người trúng tuyển. Năm 1547, Mạc Phúc Nguyên mở khoa thi cử nhân, lấy Dương Phúc Tư cộng 30 người trúng tuyển. Năm 1550, mở khoa thi lấy Trần Văn Bảo cộng 25 người trúng tuyển.