stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bách Tế Vũ Ninh Vương

| Bách Tế Vũ Ninh Vương |
| --- | --- |
Vua Bách Tế 
Lăng Mộ Bách Tế Vũ Ninh Vương
Trị vì: 19 TCN - 18
Đăng quang: 19 TCN
Tiền nhiệm: Bách Tế Đông Thành vương
Kế nhiệm: Bách Tế Thánh vương
Thông tin chung
Sinh: 38 TCN
Mất: 19
| --- | --- |
Bách Tế Vũ Ninh Vương
Hangul: 무령왕, 무녕왕, 무영왕
Hanja: 武寧王
Romaja quốc ngữ: Muryeong-wang, Munyeong-wang, Muyeong-wang
McCune–Reischauer: Muryǒng-wang, Munyǒng-wang, Muyǒng-wang
Tên khai sinh
Hangul: 사마, 여융
Hanja: 斯摩, 餘隆
Romaja quốc ngữ: Sama, Yeo Yung
Bách Tế Vũ Ninh Vương (Muryeong-wang, 462 - 523), cai trị đất nước từ năm 501 - 523. Vũ Ninh Vương là vị vua thứ 25 của triều đại Bách Tế trong thời kì Tam Quốc Triều Tiên. Trong thời kì cai trị của mình, Vũ Ninh Vương đã nhiều lần liên thủ với nước Tân La để chống lại Cao Cấu Ly. Ông cũng mở rộng ngoại giao với hai đế quốc: Trung Quốc và Nhật Bản.
Cuộc đời

Vũ Ninh Vương tên thật là Tư Ma (斯摩,Sama), còn có tên là Dư Long (餘隆,Yeo Yung). Ông là con trai của Đông Thành Vương, lên nối ngôi sau khi phụ vương ông bị một bề tôi là Bác Gia (Baekga) ám sát. Ngay khi lên ngôi, ông phải tốn công sức để diệt cuộc mưu phản của Bác Gia.
Theo sách sử Lương thư của Trung Quốc, thời kì Vũ Ninh Vương quan hệ ngoại giao với nhà Lương, lúc đó Bách Tế được ghi nhận là một quốc gia hùng mạnh.
Sách sử Nhật Bản thư kỉ (Nihonshoki) cho rằng ông sinh vào năm 461, mẹ của ông tên là Cương Cát (Gonji), em trai của vua Cái Lỗ, và là anh họ của Đông Thành Vương. Khi quân nước Cao Cấu Ly đem quân tấn công Bách Tế, đánh vào kinh thành, Cương Cát đã ẵm ông lên thuyền chạy sang một hòn đảo ở Nhật Bản, tại đó, bà sinh ra ông, và đặt tên ông là Đảo Quân. Các học giả Nhật cho rằng, trước khi về nước làm vua, ông đã từng được làm chủ ở miền đất Yamato.
Cai trị

Năm 501, Vũ Ninh Vương đã từng chỉ huy quân tấn công nước Cao Cấu Ly, và từng đánh bại người Mạt Hạt năm 503. Năm 507, ông lại đánh bại cuộc xâm lược của Cao Cấu Ly và Mạt Hạt. Năm 512, khi quân Cao Cấu Ly đem quân xâm lược Bách Tế, chiếm đóng 2 pháo đài, Vũ Ninh Vương đã dẫn 3'000 quân đánh chiếm và thắng lợi. Năm 523, vua cho dựng trường thành để phòng giữ biên cương phía Bắc.
Theo sử sách, Vũ Ninh Vương đã nhiều lần cử sứ thần quan hệ đối ngoại hòa hảo với Trung Quốc và Nhật Bản. Theo Lương thư, năm 512, ông cử sứ đến nhà Lương cầu phong, và lần thứ hai là năm 521, được hoàng đế nhà Lương phong làm Ninh Đông đại tướng quân (寧東大將軍), gia phong làm Bách Tế quốc vương. Ông cũng quan hệ với Nhật Bản, đã cho sứ qua lại vào những năm 503, 513 và 516, cử nhiều Nho sĩ sang Nhật.
Sau này khi băng hà, con trai của ông là Minh Nông lên kế vị, tức là vua Thánh Vương.
Di sản

Năm 1971, lăng mộ của Vũ Ninh Vương được tìm thấy và khai quật tại huyện Songsang, thành phố Công Châu, Hàn Quốc, chôn cất cùng với vương hậu của mình.
Năm 2001, Nhật hoàng Akihito trong báo chí muốn tạo quan hệ thân thiện với Triều Tiên, nên đã có lời phát biểu rằng: "Về phần tôi, gia tộc của tôi có mối quan hệ họ hàng lâu đời với người Triều Tiên, thực tế là trong biên niên sử của Nhật Bản đã ghi lại rằng mẹ của Thiên hoàng Hoàn Vũ là cháu gái của Vũ Ninh Vương nước Bách Tế". Đây là lần đầu tiên một vị hoàng đế Nhật Bản công khai thừa nhận dòng máu người Triều Tiên trong dòng dõi hoàng tộc. Theo Nhật Bản thư kỉ, mẹ của Thiên hoàng Kammu (Hoàn Vũ) là nàng Cao Dã Tân Lạp (高野新笠, Takano no Niigasa), vốn là con gái của vương tử Thuần Đà - con trai của Vũ Ninh Vương.
Nguồn tham khảo

Kim, Won-Yong. "The Tomb of King Muryong of the Paekche Dynasty (Lăng mộ Vũ Ninh Vương của triều đại Bách Tế)." Asian Pacific Quarterly of Cultural and Social Affairs (Seoul) 3:3 (mùa đông 1971): 34-46.
Paik, Seung-gil. "Excavation of the Tomb of Paekche King Muryong (Việc khai quật lăng mộ Vũ Ninh Vương của Bách Tế)." Korea Journal 11:8 (tháng 8 năm 1971): 48-51.
| x t Vua Bách Tế |
| --- | --- |
Ôn Tộ vương (18 TCN-29 SCN) •  Đa Lâu vương (29-77) •  Kỷ Lâu vương (77-128) •  Cái Lâu vương (128-166) •  Tiếu Cổ vương (166-214) •  Cừu Thủ vương (214-234) •  Sa Bạn vương (234) •  Cổ Nhĩ vương (234-286) •  Trách Kê vương (286-298) •  Phần Tây vương (298-304) •  Tỉ Lưu vương (304-344) •  Khiết vương (344-346) •  Cận Tiếu Cổ vương (346-375) •  Cận Cừu Thủ vương (375-384) •  Chẩm Lưu vương (384-385) •  Thần Tư vương (385-392) •  A Sân vương (392-405) •  Thiển Chi vương (405-420) •  Cửu Nhĩ Tân vương (420-427) •  Tì Hữu vương (427-455) •  Cái Lỗ vương (455-475) •  Văn Chu vương (475-477) •  Tam Cân vương (477-479) •  Đông Thành vương (479-501) •  Vũ Ninh vương (501-523) •  Thánh vương (523-554) •  Uy Đức vương (554-598) •  Huệ vương (598-599) • Pháp vương (599-600) • Vũ vương (600-641) • Nghĩa Từ vương (641-660)
   Vua Triều Tiên  • Vua Tân La  • Vua Cao Câu Ly • Vua Bột Hải • Vua Cao Ly • Vua nhà Triều Tiên
Vương miện trong lăng mộ của Vũ Ninh Vươngtomb
Leiomela lopezii

| Leiomela lopezii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Bartramiales
Họ (familia): Bartramiaceae
Chi (genus): Leiomela
Loài (species): L. lopezii
Danh pháp hai phần
Leiomela lopezii D.G. Griffin, 1977 
Leiomela lopezii là một loài rêu trong họ Bartramiaceae. Loài này được D.G. Griffin mô tả khoa học đầu tiên năm 1977.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Leiomela lopezii”. Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2014.
Leistus ferrugineus

| Leistus ferrugineus |
| --- | --- |
Leistus ferrugineus
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Adephaga
Họ (familia): Carabidae
Phân họ (subfamilia): Nebriinae
Chi (genus): Leistus
Phân chi (subgenus): Leistus (Leistus)
Loài (species): L. ferrugineus
Danh pháp hai phần
Leistus ferrugineus (Linnaeus, 1758) 
Leistus ferrugineus là một loài bọ cánh cứng thuộc họ Carabidae đặc hữu của miền Cổ bắc và miền Tân bắc. Ở châu Âu, nó được tìm thấy ở Áo, Belarus, Bỉ, Bosna và Hercegovina, Quần đảo Anh, Bulgaria, Croatia, Cộng hòa Séc, mainland Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Hungary, chính quốc Pháp, Đức, Hungary, Cộng hòa Ireland, chính quốc Ý, Kaliningrad, Latvia, Liechtenstein, Litva, Luxembourg, Moldova, Bắc Ireland, mainland Na Uy, Ba Lan, România, Nga, Slovakia, Slovenia, Chính quốc Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Hà Lan, Ukraina và Nam Tư.
Letheobia toritensis

| Letheobia toritensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Serpentes
Phân thứ bộ (infraordo): Scolecophidia
Họ (familia): Typhlopidae
Chi (genus): Letheobia
Loài (species): L. toritensis
Danh pháp hai phần
Letheobia toritensis Broadley & Wallach, 2007 
Letheobia toritensis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Broadley & Wallach mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Giải bóng đá giao hữu quốc tế – Hưng Thịnh 2022

| Chi tiết giải đấu |
| --- | --- |
Nước chủ nhà: Việt Nam
Thành phố: Thành phố Hồ Chí Minh
Thời gian: 21–27 tháng 9 năm 2022
Số đội: 3 (từ 1 liên đoàn)
Địa điểm thi đấu: 1 (tại 1 thành phố chủ nhà)
Vị trí chung cuộc
Vô địch:  Việt Nam (lần thứ 4)
Á quân:  Ấn Độ
Hạng ba:  Singapore
Thống kê giải đấu
Số trận đấu: 3
Số bàn thắng: 9 (3 bàn/trận)
Số khán giả: 14.784 (4.928 khán giả/trận)
Vua phá lưới:  Nguyễn Văn Quyết (2 bàn thắng)
← 2018 (2021 hủy bỏ) 2024 → 
Giải bóng đá giao hữu quốc tế – Hưng Thịnh 2022 (VFF Cup lần thứ 11) là giải đấu bóng đá giao hữu quốc tế dành cho các đội tuyển quốc gia. Việt Nam là đội chủ nhà và tổ chức giải với mục tiêu chuẩn bị cho Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2022. Ban đầu giải đấu có ba đại diện là chủ nhà Việt Nam, Singapore và Ấn Độ. Mặc dù khả năng tham dự của Ấn Độ bị bỏ ngỏ vì án phạt của FIFA và AFC nhưng đến ngày 27 tháng 8, FIFA và AFC thông báo gỡ án phạt cho AIFF nên Ấn Độ vẫn sẽ tham dự giải đấu.
Việt Nam đã vô địch giải đấu với thành tích toàn thắng.
Các đội tham dự

Dưới đây là các đội bóng tham dự giải năm 2022.
Ấn Độ
Singapore
Việt Nam (chủ nhà)
Thể thức

Giải đấu được tổ chức theo thể thức đấu vòng tròn 1 lượt tính điểm, đội có nhiều điểm nhất sẽ trở thành nhà vô địch.
Trọng tài

Dưới đay là danh sách trọng tài điều khiển các trận đấu.
| --- | --- |
 Trọng tài  Mick Jon Pineda   Clifford Daypuyat   Hoàng Ngọc Hà  :  Trợ lý trọng tài  Bounphan Sisouvanh   Boun Oum Ladsavong
Địa điểm

Tất cả các trận đấu của giải đều diễn ra tại Sân vận động Thống Nhất ở Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.
Bảng xếp hạng

| VT | Đội | ST | T | D | B | BT | BB | HS | Đ | Kết quả chung cuộc |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  Việt Nam (H, C) | 2 | 2 | 0 | 0 | 7 | 0 | +7 | 6 | Vô địch |
|  |  Ấn Độ | 2 | 0 | 1 | 1 | 1 | 4 | −3 | 1 | Á quân |
|  |  Singapore | 2 | 0 | 1 | 1 | 1 | 5 | −4 | 1 | Hạng ba |
Nguồn: VFF
Quy tắc xếp hạng: 1) Số điểm; 2) Đối đầu trực tiếp; 3) Hiệu số bàn thắng thua; 4) Số bàn thắng; 5) Điểm kỷ luật; 6) Sút luân lưu.
 Vô địch;  Chủ nhà
Các trận đấu

Thời gian được liệt kê là giờ chuẩn Việt Nam (UTC+7).
19:00
| Việt Nam  | 4–0 |  Singapore |
| --- | --- | --- |
|  Nguyễn Văn Quyết  37'  Nguyễn Thanh Nhân  50'  Hồ Tấn Tài  70'  Khuất Văn Khang  84' | Chi tiết |  |
Khán giả: 9.016
Trọng tài: Clifford Daypuyat (Philippines)
19:00
| Singapore  | 1–1 |  Ấn Độ |
| --- | --- | --- |
|  Ik. Fandi  37' | Chi tiết |  Kuruniyan  43' |
Trọng tài: Hoàng Ngọc Hà (Việt Nam)
19:00
| Việt Nam  | 3–0 |  Ấn Độ |
| --- | --- | --- |
|  Phan Văn Đức  10'  Nguyễn Văn Toàn  49'  Nguyễn Văn Quyết  71' | Chi tiết |  |
Khán giả: 5.768
Trọng tài: Mick Jon Pineda (Philippines)
Thống kê > Cầu thủ ghi bàn

Đã có 9 bàn thắng ghi được trong 3 trận đấu, trung bình 3 bàn thắng mỗi trận đấu.
2 bàn thắng
Nguyễn Văn Quyết
1 bàn thắng
Ashique Kuruniyan
Ikhsan Fandi
Nguyễn Thanh Nhân
Hồ Tấn Tài
Khuất Văn Khang
Phan Văn Đức
Nguyễn Văn Toàn
Chú thích

1 2  “ĐT Việt Nam chốt lịch giao hữu "tam hùng" hướng tới AFF Cup 2022”. Báo Pháp Luật và Xã Hội. ngày 9 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2022.
↑  “FIFA công bố án phạt nặng với Liên đoàn Bóng đá Ấn Độ”. Vietnamplus. ngày 16 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2022.
↑  “VFF chờ FIFA ra phán quyết cho Ấn Độ”. Zingnews. ngày 23 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2022.
↑  “FIFA suspends All India Football Federation”. FIFA.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2022.
↑  “Được FIFA xóa án, Ấn Độ sẽ tham gia giải giao hữu ở Việt Nam”. Zing. ngày 27 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 27 tháng 8 năm 2022.
1 2  “FIFA lifts suspension of All India Football Federation”. www.fifa.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 27 tháng 8 năm 2022.
Leptochloa panicea

| Leptochloa panicea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Leptochloa
Loài (species): L. panicea
Danh pháp hai phần
Leptochloa panicea (Retz.) Ohwi 
Leptochloa panicea là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Retz.) Ohwi mô tả khoa học đầu tiên năm 1941.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Leptochloa panicea”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Leptochloa ligulata

| Leptochloa ligulata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Leptochloa
Loài (species): L. ligulata
Danh pháp hai phần
Leptochloa ligulata Lazarides 
Leptochloa ligulata là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Lazarides mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Leptochloa ligulata”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Bắn cung tại Đại hội Thể thao châu Á 1994

| Bắn cung  tại Đại hội Thể thao châu Á 1994 |
| --- | --- |

Địa điểm: Công viên Senogawa
Các ngày: 6 tháng 10 năm 1994 (1994-10-06) – 10 tháng 10 năm 1994 (1994-10-10)
Vận động viên: 67 từ 13 quốc gia
← 19901998 →
Bắn cung đã được tranh tài từ ngày 6 tháng 10 đến ngày 10 tháng 10 tại Đại hội Thể thao châu Á 1994 ở Công viên Senogawa, Hiroshima, Nhật Bản. Cuộc thi đấu chỉ bao gồm nội dung thi đấu cung một dây.
Tổng cộng có 67 cung thủ từ 13 quốc gia được thi đấu tại Đại hội Thể thao châu Á 1994, Hàn Quốc thống trị cuộc thi giành ba trong số bốn huy chương vàng.
Danh sách huy chương

| Nội dung | Vàng | Bạc | Đồng |
| --- | --- | --- | --- |
| Cá nhân nam chi tiết | Park Kyung-Mo  Hàn Quốc | Chung Jae-Hun  Hàn Quốc | Wu Tsung-yi  Đài Bắc Trung Hoa |
| Đồng đội nam chi tiết |  Hàn Quốc Chung Jae-Hun Oh Kyo-Moon Park Kyung-Mo |  Nhật Bản Matsushita Takayoshi Nishikawa Sadamu Yamamoto Hiroshi |  Kazakhstan Vadim Shikarev Vitaliy Shin Vladimir Yesheyev |
| Cá nhân nữ chi tiết | Lee Eun-Kyung  Hàn Quốc | Lim Jung-Ah  Hàn Quốc | Han Hee-Jeong  Hàn Quốc |
| Đồng đội nữ chi tiết |  Trung Quốc He Ying Lin Sang Wang Xiaozhu |  Indonesia Dahliana Rusena Gelanteh Purnama Pandiangan |  Hàn Quốc Han Hee-Jeong Lee Eun-Kyung Lim Jung-Ah |
Bảng huy chương

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Hàn Quốc | 3 | 2 | 2 | 7 |
| 2 |  Trung Quốc | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 3 |  Indonesia | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 3 |  Nhật Bản | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 5 |  Đài Bắc Trung Hoa | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 5 |  Kazakhstan | 0 | 0 | 1 | 1 |
| Tổng số | Tổng số | 4 | 4 | 4 | 12 |
Các quốc gia đang tham gia

Tổng cộng có 67 vận động viên từ 13 quốc gia được thi đấu môn bắn cung tại Đại hội Thể thao châu Á 1994:
| --- | --- |
  Bhutan (3)   Trung Quốc (8)   Đài Bắc Trung Hoa (8)   Ấn Độ (6)   Indonesia (3)   Nhật Bản (8)   Kazakhstan (7)  :   Mông Cổ (7)   Philippines (3)   Tajikistan (1)   Thái Lan (4)   Turkmenistan (1)   Hàn Quốc (8)
Lepturges itu

| Lepturges itu> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Lepturges
Loài (species): L. itu
Danh pháp hai phần
Lepturges itu Monné, 1976 
Lepturges itu là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Lathyrus lomanus

| Lathyrus lomanus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Lathyrus
Loài (species): L. lomanus
Danh pháp hai phần
Lathyrus lomanus I.M.Johnst. 
Lathyrus lomanus là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được I.M.Johnst. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lathyrus lomanus”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Leithia

| Leithia |
| --- | --- |
Thời điểm hóa thạch: Pleistocene

Phân loại khoa học
Leithia là một chi chuột sóc trong Họ Chuột sóc gồm các loài chuột tiền sử khổng lồ đã tuyệt chủng từng phân bố ở các đảo thuộc vùng biển Địa Trung Hải gồm đảo Malta và đảo Sicily. Chúng là một trong những ví dụ điển hình về hội chứng ngoại cỡ trên đảo theo đó, kích thước của một loài động vật bị cô lập trên đảo tăng đáng kể so với họ hàng ở đại lục.
Mô tả

Loài chuột sóc khổng lồ được biết đến và mô tả trong chi này là loài Chuột sóc Sicily (Leithia melitensis) được mô tả lần đầu tiên vào năm 1863. Hóa thạch của chúng được phục dựng hộp sọ của chúng dựa trên kỹ thuật số, sử dụng mảnh vỡ từ 5 cá thể phát hiện trong một hang động phía nam thị trấn Terrasini ở Sicily trong quá trình xây đường cao tốc năm 1976. Việc phục dựng hộp sọ từ hóa thạch xương dài 10 cm của chuột sóc khổng lồ tìm thấy trên đảo Sicily, Italy.
Hộp sọ phục dựng dài bằng cơ thể và đuôi của nhiều loài chuột sóc hiện đại. Răng của chuột sóc Sicily có nhiều chóp nhọn, chứng tỏ chúng chuyên ăn cây cỏ để duy trì kích thước. Từ đó hình dung chuột sóc to như con mèo hoặc thỏ lớn từng lang thang trên Trái Đất vì chuột sóc Sicily cổ đại từng sở hữu họp sọ to như mèo do đó các nhà khoa học đã phỏng đoán chúng có kích thước to lớn gần bằng một con mèo, ít nhất to gấp đôi so với các cá thể khác cùng họ, chúng sống cách đây khoảng 2 triệu năm.
Loài chuột sóc này không bị ảnh hưởng nhiều bởi mùa đông lạnh nên có thể hoạt động quanh năm. Chuột sóc cổ đại không ngủ đông vì kích thước khổng lồ cho phép chúng giữ ấm tốt hơn, chúng sống trong các hang hốc và không biết trèo cây. Chuột sóc Sicily buộc phải tiến hóa theo hướng to lớn hơn để thoát khỏi móng vuốt của cú lợn khổng lồ sống cùng đảo, đây có thể là loài chuột sóc lớn nhất từng sống trên Trái Đất, chuột sóc cổ đại phát triển tới kích thước lớn như vậy để cạnh tranh với cú lợn lưng xám trên đảo. Cú lợn lưng xám ở đảo Sicily lớn gấp đôi cú lợn ngày nay và có thể quắp chuột sóc từ trên cao, gây áp lực buộc con mồi của chúng phải trở nên to hơn để khỏi bị bắt.
Bình phương tối thiểu tuyến tính

Bình phương tối thiểu tuyến tính là một kỹ thuật trong ngành tối ưu toán học để tìm một nghiệm gần đúng cho một hệ phương trình tuyến tính không có nghiệm chính xác. Điều này thường xảy ra khi số phương trình là (m) lớn hơn số biến (n). (Xem thêm linear regression.)
Định nghĩa

Theo từ ngữ toán học, chúng ta muốn tìm nghiệm của "phương trình"
với A là một ma trận cỡ m-nhân-n (với m > n) và x và b theo thứ tự đó là vectơ cột với n- và m-hàng. Một cách chính xác hơn, ta muốn làm tối thiểu chuẩn Euclidean bình phương của phần dư Ax − b, nghĩa là, đại lượng
với [Ax]i ký hiệu phần tử thứ i của vectơ Ax. Do đó mà có cái tên "bình phương tối thiểu".
Sử dụng sự kiện bình phương chuẩn của v là vTv, với vT ký hiệu cho ma trận chuyển của v, ta viết lại biểu thức trên như là
Hai hạng tử ở giữa là như nhau, do đó giá trị tối thiểu có thể được tìm tại zero của đạo hàm theo biến x,
Do vậy là tối thiểu x là nghiệm của phương trình normal sau đây
Để ý rằng điều này tương đương với một hệ phương trình tuyến tính. Ma trận ATA ở phía bên trái là một ma trận vuông, và khả nghịch nếu như A có đầy rank theo cột (nghĩa là, nếu như rank của A là n). Trong trường hợp đó, nghiệm của hệ phương trình tuyến tính là duy nhất và được cho bởi
Ma trận  (A^{T}A)^{-1}A^{T} gọi là ma trận giả nghịch đảo của A. Chúng ta không thể sử dụng ma trận nghịch đảo thật sự của A (nghĩa là,  A^{-1}), vì nó không tồn tại do A không phải là một ma trận vuông (m ≠ n).
Tính toán

Nếu ma trận ATA đầy rank và ổn định (well-conditioned), phương trình normal có thể được giải trực tiếp bằng phân tích Cholesky ATA = RTR, cho ta:
với R là một ma trận tam giác trên (ma trận mà các số phía dưới đường chéo đều bằng 0,upper triangular matrix).
Một phương pháp chậm hơn nhưng ổn định hơn, vẫn làm việc nếu A không đầy rank, có thể đạt được bằng cách tính phân tích QR A = Q R. Sau đó ta có thể giải
với Q là một ma trận trực giao và R là một ma trận tam giác trên.
Một cách thứ ba là sử dụng singular value decomposition (SVD). Nếu  A=U\Sigma V^{*} là singular value decomposition của A, thì ma trận giả nghịch đảo của A là
V Σ+ U*, so
với Σ+ là ma trận chuyển của Σ với mọi phần tử khác 0 được thay bằng phần tử nghịch đảo. Phương pháp này cần dùng nhiều sức máy nhất, nhưng rất hữu ích nếu như ma trận A rất không ổn định (i.e. nếu như số điều kiện của nó nhân với sai số của máy khá lớn). Trong trường hợp đó, thêm vào những giá trị nhỏ nhất của các giá trị singular trong ma trận nghịch đảo chỉ cộng thêm nhiễu vào đáp số. Điều này có thể được chữa bằng tiếp cận sử dụng SVD, cho ra một lời giải chính xác hơn và ổn định hơn, bằng cách đặt bằng zero tất cả các giá trị singular dưới một ngưỡng nào đó và mặc kệ chúng, trước khi tính toán ma trận giả nghịch đảo.
Áp dụng

Phương pháp bình phương tối thiểu tuyến tính có thể được sử dụng để tìm một hàm affine Rn → R khớp nhất với một tập hợp dữ liệu cho trước (xem phương pháp bình phương tối thiểu).
Ví dụ
là một mô hình regression tuyến tính, với phần phải là một tổ hợp tuyến tính của các tham số α, β, và γ; hơn nữa, các đánh giá bình phương tối thiểu của các tham số này là tuyến tính trong vector của các giá trị quan sát y.
Chúng ta viết hàm tuyến tính cần tìm như là một ma trận 1-nhân-n xT (do đó x thật ra là 1 vectơ cột, xem thêm biến đổi tuyến tính).
Tập dữ liệu gồm có m (n + 1)-bộ số (x1,..., xn, y). Những giá trị này được viết vào một ma trận m-nhân-n A và một vector b, với mỗi bộ tương ứng với một hàng của A, và y trở thành các phần tử tương ứng trong b.
Sau đó,
cho ta hàm số x cần tìm.
Ví dụ

Cho các điểm (0, 3), (2, 3), (4, 4), (−1, 2). Chúng ta tìm một lời giải có dạng αx + β = y, nghĩa là,
Chúng ta sau đó có thể lập ma trận A:
và vectơ b
và sau đó
Do đó, phương trình normal là
Sau đó,
and
và đường thẳng tốt nhất là (20/59)x + 152/59 = y.
Hình vẽ các điểm và lời giải.
Lasiognathus

| Lasiognathus |
| --- | --- |
Lasiognathus amphirhamphus
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Lophiiformes
Họ (familia): Thaumatichthyidae
Chi (genus): Lasiognathus Regan, 1925
 
Lasiognathus là một chi cá trong họ Thaumatichthyidae, thường thấy được ở Đại Tây Dương]] và Thái Bình Dương.
Các loài

Có 5 loài được ghi nhận:
Lasiognathus amphirhamphus Pietsch, 2005
Lasiognathus beebei Regan & Trewavas, 1932
Lasiognathus intermedius Bertelsen & Pietsch, 1996
Lasiognathus saccostoma Regan, 1925
Lasiognathus waltoni Nolan & Rosenblatt, 1975
Chú thích

↑  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Các loài trong XXXXX trên FishBase. Phiên bản tháng 8 năm 2012.
Linh dương Oribi

| Linh dương Oribi |
| --- | --- |

Đực

Cái Cả hai tại công viên quốc gia thác nước Murchison, Uganda
Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Chordata
nhánh:: Mammaliaformes
Lớp:: Mammalia
Bộ:: Artiodactyla
Họ:: Bovidae
Chi:: Ourebia Laurillard, 1842
Loài:: O. ourebi
Danh pháp hai phần
Ourebia ourebi Zimmermann, 1783

Phân loại
 Xem văn bản

Phạm vi địa lý
Các đồng nghĩa
  Danh sách Oribia Kirby, 1899  O. aequatoria Heller, 1912  O. grayi (Fitzinger, 1869)  O. masakensis Lönnberg và Gyldenstolpe, 1925  O. melanura (Bechstein, 1799)  O. pitmani Ruxton, 1926  O. scoparia (Schreber, 1836)  O. splendida Schwarz, 1914  
Linh dương Oribi (Ourebia ourebi) là một loài động vật có vú trong họ Bovidae, bộ Artiodactyla. Loài này được Zimmermann mô tả năm 1783.
Leptospermum coriaceum

| Leptospermum coriaceum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Leptospermum
Loài (species): L. coriaceum
Danh pháp hai phần
Leptospermum coriaceum (F.Muell. ex Miq.) Cheel, 1923 
 
Leptospermum coriaceum là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (F.Muell. ex Miq.) Cheel mô tả khoa học đầu tiên năm 1923.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Leptospermum coriaceum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Silene seelyi

| Silene seelyi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Caryophyllaceae
Chi (genus): Silene
Loài (species): S. seelyi
Danh pháp hai phần
Silene seelyi C.V. Morton & J.W. Thomps., 1933 
Silene seelyi là loài thực vật có hoa thuộc họ Cẩm chướng. Loài này được C.V. Morton & J.W. Thomps. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1933.
Bảo Yên

Đối với các định nghĩa khác, xem Bảo Yên (định hướng).
Bảo Yên là một huyện thuộc tỉnh Lào Cai, Việt Nam.