V. Gordon Childe
Lý thuyết khảo cổ > Khảo cổ học văn hóa – lịch sử

Buổi đầu sự nghiệp, Childe là một nhà khảo cổ theo thuyết văn hóa – lịch sử, và được coi là một trong "những nhà sáng lập và đại biểu chính yếu" của trường phái này. Khảo cổ học văn hóa – lịch sử lấy làm nòng cốt khái niệm "văn hóa" vốn được vận dụng trong nhân học. Đây được coi là "một bước ngoặt lớn lao trong lịch sử chuyên ngành", cho phép các nhà khảo cổ nhìn nhận quá khứ thông qua không gian tính thay vì chỉ đơn thuần là thời biểu tính. Childe trưng dụng khái niệm "văn hóa" của nhà bác ngữ và khảo cổ học người Đức Gustaf Kossinna (1858-1931), tuy rằng ảnh hưởng này có lẽ đã kinh qua Leon Kozłowski (1892-1944), một nhà khảo cổ học người Ba Lan cũng đã đọc Kossina và từng có thời là đồng sự thân cận của Childe. Trigger cho rằng, trong quá trình tiếp nhận nền tảng tư tưởng của Kossina, Childe dường như đã "không có nhận thức" gì về "những hàm ý phân biệt chủng tộc" ẩn dưới ý tưởng của Kossina.
Sự trung thành của Childe với mô hình văn hóa lịch sử có thể được thấy rõ trong ba tập sách The Dawn of European Civilisation (1925), The Aryans (1926) và The Most Ancient East (1928), mặc dù không hề có một định nghĩa nào về "văn hóa" được đưa ra trong cả ba tác phẩm. Phải tới cuốn The Danube in Prehistory xuất bản vào năm 1929, Childe mới gán cho "văn hóa" một khái niệm khảo cổ chính xác. Trong tác phẩm này, ông định nghĩa "văn hóa" là một tập hợp "các đặc tính liên kết có quy định" trong một nền văn hóa vật chất — tức "đồ gốm sứ, công cụ tiện dụng, đồ trang trí, mộ táng, di chỉ" — xuất hiện lặp lại xuyên suốt một khu vực địa lý cụ thể. Ông phát biểu rằng, trong khuôn khổ này, "văn hóa" là khái niệm tương đương với "con người". Ở đây, Childe dùng thuật ngữ "con người" mà không có hàm ý phân biệt chủng tộc, thay vào đó nó có nghĩa là một nhóm xã hội không liên quan đến chủng tộc sinh học. Ông bác bỏ sự đánh đồng giữa văn hóa khảo cổ và chủng tộc sinh học — điều mà bấy giờ được ủng hộ bởi những người dân tộc chủ nghĩa ở châu Âu — đồng thời công kích kịch liệt hành vi lợi dụng khảo cổ học của Quốc Xã, theo đó ông cho rằng người Do Thái không phải một chủng tộc sinh học biệt lập mà đơn thuần chỉ là một nhóm văn hóa xã hội thôi. Năm 1935, ông đề xuất rằng văn hóa có chức năng như một "sinh thể sống" và nhấn mạnh tiềm năng thích nghi của văn hóa vật chất do chịu ảnh hưởng của thuyết chức năng. Childe chấp nhận rằng giới khảo cổ học định nghĩa "văn hóa" dựa trên một sự lựa lặt chủ quan tiêu chí vật chất; quan điểm mà về sau được nhà khảo cổ học Colin Renfrew tiếp thu.
Buổi cuối sự nghiệp, Childe trở nên chán nản với phương pháp văn hóa lịch sử. Cuối những năm 1940, ông đặt nghi vấn về tính hữu dụng của khái niệm "văn hóa" và sự xác tín căn bản của mô hình văn hóa lịch sử. McNairn cho rằng thái độ chán nản của Childe xuất phát từ việc: cái chữ "văn hóa" bấy giờ đã bị bão hòa về mặt ngữ nghĩa do các ngành khoa học xã hội khác đã trưng dụng nó để chỉ tất cả các dạng thức hành vi của con người mà không đơn thuần là văn hóa vật chất như thời của Childe. Tới những năm 1940, Childe trở nên ngờ vực về việc liệu một tập hợp khảo cổ được coi là "văn hóa" có thật sự phản ánh một nhóm xã hội chia sẻ các đặc tính chung như ngôn ngữ hay không. Vào những năm 1950, Childe so sánh mô hình văn hóa lịch sử trong khảo cổ học với mô hình quân sự chính trị cổ điển của giới sử gia.