stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Quân đội nhà Trần
Lực lượng > Biên quân, lộ quân

Ngoài cấm quân trực thuộc trung ương kiểm soát, nhà Trần còn tổ chức lực lượng bán quân sự (cấp địa phương) gồm biên quân (biên phòng) và các quân các lộ (tương đuơng cấp châu, phủ) do địa phương quản lý.
Lực lượng > Biên quân, lộ quân > Biên quân

Do lãnh thổ Đại Việt trải dài từ bắc xuống nam, nên phần lớn các phủ, châu, lộ đều tiếp giáp với biển hoặc biên cương miền núi. Trong khi đó, các vương triều Trung Hoa và Chiêm Thành lần lượt tiếp giáp Đại Việt về phía bắc và nam là những thế lực lớn có thể đe dọa lãnh thổ nước này. Do đó, nhà Trần tổ chức quân biên phòng chuyên nghiệp đóng ở những vùng có địa hình chiến lược quan trọng án ngữ biên giới hai đầu Bắc-Nam.
Biên quân có quân số ít hơn nhiều so với cấm quân, được chiêu mộ từ tráng đinh địa phương, thậm chí là tù binh, tù nhân bị đày ải tại địa phương đó, với nhiệm vụ chính là tuần tra, bảo vệ an ninh biên giới. Khi có chiến tranh, lực lượng này có thể dựa vào địa thế để phòng thủ chờ quân chủ lực đến chi viện, hoặc tổ chức tập kích quy mô nhỏ nhằm làm tiêu hao sinh lực địch hoạt động tại địa phương.
Trong giai đoạn cuối cuộc chiến với đế quốc Mông Cổ năm 1258, thủ lĩnh biên quân người Tày ở trại Quy Hóa là Hà Bổng đã tập kích tàn quân của Ngột Lương Hợp Thai trên đường rút lui về Vân Nam sau khi đạo quân này bị quân chủ lực nhà Trần tổng phản công.
Mặc dù không được trang bị tốt như cấm quân, nhưng biên quân cũng có đủ mọi binh chủng, vũ khí. Với đặc thù trường kì hoạt động ở biên ải hiểm trở, nên điều kiện sinh hoạt, huấn luyện gian khổ hơn. Chi phí để duy trì biên quân sẽ được trung ương sản sẻ một nửa với các địa phương. Theo đó, nguồn thuế thu được ở các vùng biên ải được triều đình cấp dưỡng cho biên quân, trong khi các địa phương áp dụng chính sách ngụ binh ư nông để tự cung cấp quân nhu cho quân lực địa phương, giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho triều đình.
Lực lượng > Biên quân, lộ quân > Lộ quân

Lộ quân (hay phiên binh) của Đại Việt đóng tại các châu, phủ trên cả nước. Do đa phần là dân binh (chỉ có rất ít biên quân giải ngũ về quê), lộ quân không duy trì đầy đủ quân số, mà chỉ lên cơ ngũ hàng tháng (đi phiên, mỗi phiên chỉ kéo dài một vài ngày), hết phiên lại về quê làm ruộng. Tùy vào thời điểm trong năm (mùa vụ) hoặc theo kế hoạch của quan phủ mà số lộ quân tập trung huấn luyện trong doanh trại lại khác nhau.
Là đơn vị áp dụng chặt chẽ nhất chính sách "ngụ binh ư nông", nên lộ quân không được cung cấp quân phí từ triều đình. Về bản chất, lộ quân vẫn chỉ là dân chúng thay nhau thực hiện nghĩa vụ quân sự khi nông nhàn nên không được hưởng bổng lộc, vậy nên quân nhu cho lộ quân đều là tự cung tự cấp (duy chỉ có cấp quân trưởng tại ngũ thường trực nên được trợ cấp lúa và vải). Thay vào đó, triều đình chỉ chuyển giao trang bị cũ của cấm quân hoặc biên quân cho lộ quân để huấn luyện, tự vệ, chống giặc cướp, bảo vệ xóm làng. Khi có chiến tranh, lộ quân mới được cấp quân trang theo chuẩn của triều đình. Hệ thống lộ quân giúp trung ương có được lực lượng đông đảo mà lại ít tốn kém chi phí.
Lực lượng > Gia nô quân

Từ năm Thiệu Long thứ 9 (1266), tôn thất nhà Trần gồm các vương hầu, công chúa, phò mã, cung tần tiền triều được cử đi thu nạp dân tứ tán đi khai khẩn đất hoang, từ đó tạo dựng thái ấp riêng. Trên cơ sở độc lập về kinh tế, họ đã xây dựng tư binh riêng theo đúng chính sách ngụ binh ư nông, mặc dù số lượng gia binh của quý tộc luôn rất hạn chế. Gia nô quân được chia làm hai dạng gồm sương quân (do các đại gia tộc hay quan lại quyền thế không thuộc hoàng thất, cai quản) và vương hầu quân, tư binh của các vương tôn, quý tộc thuộc hoàng thất. Mục đích của sự phân định này là nhằm xác định thứ tự ưu tiên để triều đình có kế hoạch hỗ trợ quân phí, quân trang trong thời chiến. Theo đó, vương hầu quân sẽ được ưu tiên viện trợ trước, sau đó mới đến sương quân.
Số lượng tư binh của các quý tộc thay đổi theo từng thời kỳ. Khi chiến tranh với ngoại bang nổ ra, vua Trần sẽ ra chiếu lệnh cho phép các quý tộc tăng cường chiêu binh mãi mã, gia tăng nhanh tổng quân số nhà Trần. Nhưng khi thời bình, số tư binh toàn quốc lại bị hạn chế để đảm bảo quân triều đình có sức răn đe lớn và khiến giới quý tộc không tùy tiện nuôi quân để tránh những nghi kị trong triều.
Điển hình như trường hợp của quốc công tiết chế Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, gia tộc nhà ông vốn có hiềm khích từ trước với hoàng gia: khi cha ông là An Sinh vương Trần Liễu, bị em trai là vua Thái Tông Trần Cảnh đoạt vợ, khiến các vương hầu đời sau tỏ ra dè chừng, lo sợ ông sẽ lợi dụng binh quyền mà soán ngôi để trả thù riêng. Mặc dù lập những công lao to lớn trong các cuộc chiến tranh với nhà Nguyên Mông, ông vẫn chọn an phận ở thái ấp Kiếp Bạc đến cuối đời, thay vì sử dụng bất kỳ đặc ân nào được ban, như việc tự do chiêu binh mãi mã. Không những vậy, tư binh Kiếp Bạc của Hưng Đạo đại vương cũng đã đóng góp rất lớn vào chiến thắng trước quân Nguyên Mông trong các năm 1285 và 1288, nhờ vào tài năng của một số gia tướng như Phạm Ngũ Lão, Yết Kiêu, Dã Tượng, Đỗ Hành, Nguyễn Địa Lô,..., cùng với sự đồng lòng, trung kiên vì nước của chủ tớ_những đức tính cao cả mà họ học được từ người chủ tướng tài đức vẹn toàn của mình.
Các loại binh chủng > Thủy binh

Đây có lẽ là binh chủng đặc biệt nhất của quân đội Đại Việt thời Trần, vì thủy quân không chỉ là lực lượng chủ lực mà còn biểu trưng cho văn hóa của vương triều.  Tổ tiên nhà Trần có xuất thân ngư dân, quen sống sông nước nên con cháu sau khi lên ngôi chú trọng phát triển thủy quân như để lưu giữ, tôn vinh nét đẹp truyền thống của gia tiên.
Các loại binh chủng > Thủy binh > Thuyền chiến Mông đồng

Đây là một loại thuyền chèo có tốc độ nhanh. Theo An Nam chí lược của Lê Tắc, thuyền Mông đồng ở Việt Nam được áp dụng từ thời bắc thuộc, do Trương Châu_An Nam đô hộ phủ (806-810) dưới thời Đường Hiến Tông, chủ trương chế tạo nhằm thay thế các loại thuyền chiến lạc hậu không phù hợp với địa hình vùng Giao Chỉ . Thời kỳ đầu, quân số của mỗi thuyền chỉ khoảng 50 người, đến thời Trần thì tăng lên đến hàng trăm tay chèo.
Các loại binh chủng > Kị binh

Lực lượng kị nhà Trần rất đa dạng về chủng loại: khinh kị binh, trọng giáp kị binh và thiết kị binh. Kị binh sử dụng giống ngựa Bắc Hà có nguồn gốc ở vùng rừng núi phía bắc của Đại Việt, mặc dù kích thước cơ thể nhỏ, nhưng lại bền bỉ và dẻo dai.Vào thời kỳ trung đại, chỉ có quý tộc hoặc gia đình giàu có đủ điều kiện kinh tế để sở hữu ngựa, nên kị binh thời Trần đa phần thuộc cấm quân, vương hầu quân hay sương quân. Ngoài ra, các lộ quân hoặc biên quân miền sơn cước cũng xây dựng những đội ngựa chiến riêng, nhờ vào truyền thống chăn ngựa ở các địa phương đó.
Các loại binh chủng > Kị binh > Khinh kị binh

Trên chiến trường, kị binh hạng nhẹ thường được giao nhiệm vụ trinh sát, đánh tập kích hoặc phá hoại căn cứ hậu cần của đối phương để chờ quân chủ lực tham chiến. Trong công tác biên phòng, những tộc người thượng phía bắc thường tổ chức các toán kị binh nhẹ đi tuần biên, thậm chí tập kích một số sào huyệt của đạo tặc khi cần, đặc biệt khi có chiến tranh. Với sức cơ động cao, khinh kị binh có thể làm tiêu hao sinh lực địch, phá hủy kho quân nhu, qua đó hỗ trợ đặc lực cho quân triều đình.
Điển hình như năm 1258, khi chủ trại Quy Hóa Hà Bổng tập kích quân Mông Cổ đang trên đường rút về Vân Nam, khinh kị binh người Tày-Thái thậm chí đã gây tổn thất cho lực lượng kị binh nặng đối phuơng đang rệu rã do đói khát và tâm lý sợ hãi. Nhưng vì quân của Hà Bổng quá ít nên thương vong của quân Mông Cổ không đáng kể.
Các loại binh chủng > Bộ binh

Từ năm 1253, vua sai Hưng Đạo vuơng Trần Quốc Tuấn lập trường Giảng Võ để đào tạo võ thuật cho nhân tài cả nước, đặc biệt chú trọng bồi dưỡng võ nghệ thực chiến. Các môn võ đối kháng truyền thống được rèn luyện cho lính bộ binh sĩ.
Đây là binh chủng có quân số đông đảo nhất cả nước, vì lãnh thổ Đại Việt đa dạng về địa hình (núi, rừng, sông, suối,...), nên việc phát triển bộ binh đảm bảo tính hiệu quả cao trong tác chiến lẫn kinh tế.
Chính sách, chiến lược và chiến thuật đặc trưng

Chính sách chủ đạo của nhà Trần vẫn là "ngụ binh ư nông", vốn được xây dựng từ thời nhà Lý. Chính sách này vừa đảm bảo lực lượng đông đảo đã qua huấn luyện khi cần thiết chống xâm lược, vừa tiết kiệm quân phí cho triều đình, lại tối đa hóa năng suất lao động của dân chúng.
Đại Việt thời Trần lập sổ Đinh, trong đó ghi rõ Đinh Nam, Đinh Nữ. Sổ Đinh Nam lại cập nhật số lượng Tiểu Hoàng Nam và Đại Hoàng Nam cũng như Lão và Long Lão theo từng năm. Trong đó, Đại Hoàng Nam đều phải tham gia Lộ Quân, tiếp nhận huấn luyện quân sự. Cũng vì Lộ Quân tự cung tự cấp nên không giới hạn quân số, Đại Hoàng Nam khi nhập doanh huấn luyện đều phải tự chuẩn bị lương thực. Nếu không có sẽ được quan phủ cho vay, sau nếu không trả sẽ sung làm quan nô, phần lớn quan nô đều đày tới biên ải gia nhập Biên Quân.
Nhờ chính sách ngụ binh ư nông và kế hoạch quản lý hộ khẩu rõ ràng rành mạch nên lực lượng quân đội nhà Trần khá đông. Theo Phan Huy Chú trong Lịch triều hiến chương loại chí, riêng Cấm Quân vào thời điểm hưng thịnh nhất đã có khoảng 10 vạn người.
Về văn hóa quân sự, nhà Trần đặc biệt chuộng võ, khuyến khích coi trọng vũ thuật của trai tráng là lối sống của nam nhi từ quý tộc tới nô tỳ. Năm 1253, Trần Thái Tông lập ra Giảng Võ Đường để các quan võ tập trung học binh pháp và rèn luyện võ nghệ. Đây chính là trường cao cấp quân sự đào tạo các võ quan.
Trong thực chiến, chiến lược của quân đội nhà Trần cũng rất linh hoạt, tùy thuộc vào đối thủ. Với kẻ địch hùng mạnh như quân Nguyên Mông thì chiến lược chủ yếu được sử dụng là chiến tranh du kích, áp dụng lối đánh mai phục dựa vào địa hình và chính sách "vườn không nhà trống" cùng với cắt đứt hậu cần, kết hợp với tác chiến quy mô lớn khi thời cơ thích hợp. Còn đối với kẻ địch yếu thế hơn như Chiêm Thành, các bộ tộc người Man ở Tây Bắc, hay các thế lực nổi loạn thì quân đội Đại Việt thường sử dụng chiến lược tấn công nhanh, mạnh và thần tốc để tiêu diệt quân địch.
Tuy nhiên, sau nhiều năm chiến tranh với quân Nguyên Mông, thực lực quốc gia suy giảm nghiêm trọng bởi chiến hỏa đã khiến Đại Việt chú trọng hơn trong việc áp dụng chiến lược "lấy đoản binh thắng trường trận" do Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn lập ra. Theo đó thì quân đội Đạt Việt chú trọng tinh nhuệ hơn là quân số, chú trọng đánh hiểm vào những nơi địch yếu hại hơn là dàn quân tác chiến quy mô lớn. Từ đây, quân đội Đại Việt chủ yếu lấy số lượng quân vừa đủ để phá địch chứ không còn huy động quy mô cả nước để tấn công như vũ bão nữa.
Trần Quốc Tuấn - vị tướng tổng chỉ huy hai cuộc chiến chống Mông-Nguyên lần thứ 2 và lần thứ 3 đã soạn bộ Vạn Kiếp tông bí truyền thư và Binh thư yếu lược. Ông đã tìm hiểu và tổng kết kinh nghiệm chiến tranh của Trung Quốc cổ từ thời Xuân Thu đến tận Tống, Nguyên đương thời. Trong Binh thư yếu lược, ông viết: "Người giỏi thắng không cần thắng nhiều lần, mà cần toàn thắng, đảm bảo thắng". Điều đó đồng nghĩa với việc làm cách nào để có được chiến thắng cuối cùng mới là điều quan trọng nhất, còn thắng bại trong các trận đánh chỉ là phụ. Cuộc kháng chiến chống Mông-Nguyên của quân dân nhà Trần, dưới sự chỉ đạo của ông cũng tiến hành theo nguyên tắc trên.
Chú thích

↑  Trong trận đánh Vạn Kiếp giữa quân Đại Việt và quân Nguyên Mông năm 1285, quân Đại Việt đã sử dụng 30 vạn quân đối chọi với 50 vạn quân Nguyên Mông. Trong khi ở Thanh Hóa Nghệ An vẫn còn quân đội trú đóng. Như vậy, Đại Việt thực tế phải có từ 30 đến 40 vạn quân trong cả nước vào thời điểm kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai
↑  Niên hiệu của vua Trần Thánh Tông
1 2  “Theo Đại Việt sử ký toàn thư”.
↑  Giao lệnh là nghi thức cổ xưa mỗi khi quân đội hoàn thành nhiệm vụ mà hoàng đế và triều đình giao cho. Theo đó, chỉ huy quân đội sẽ trao trả lại binh phù, dâng chiến lợi phẩm cho hoàng đế và triều đình. Quân đội được triệu tập cũng trở về nơi đóng quân do thiên tử và Binh bộ quản lý, chấm dứt tình trạng tập kết quy mô lớn.
1 2 3 4 5 6 7  Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn, sách đã dẫn, tr 182
↑  “Áp dụng theo cấm vệ quân từ thời Lý Thánh Tông, theo Đại Việt sử ký toàn thư. Cấm quân phục vụ thiên tử, nên khó có thể điều lực lượng này đi biên, lộ, mà chỉ có thể điều đi theo chiến dịch, sau đó lại rút về kinh sư hộ giá. Chữ "thiên tử binh" thích trên trán có thể được xem như biểu tượng cho sức mạnh bền vũng của cấm quân đối với thiên hạ”.
↑  Thông lệ có từ thời Lý
↑  “Theo Đại Việt sử ký toàn thư_bản kỷ nhà Trần”.
↑  Thuộc địa phận tỉnh Nam Định ngày nay
↑  Thuộc địa phận tỉnh Thái Bình ngày nay
↑  Nay thuộc tỉnh Yên Bái
↑  Theo thông lệ cũ từ thời Lý
↑  “Theo Đại Việt sử ký toàn thư”.
| x t Nhà Trần |
| --- | --- |
Quân chủ: Thái Tông •  Thánh Tông •  Nhân Tông •  Anh Tông •  Minh Tông •  Hiến Tông •  Dụ Tông •  Hôn Đức công •  Nghệ Tông •  Duệ Tông •  Phế Đế •  Thuận Tông •  Thiếu Đế
Sự kiện: Hoài Vương khởi binh •  Chiến tranh Nguyên Mông – Đại Việt (lần 1 •  lần 2 •  lần 3)  •  Sáp nhập Ô Lý •  Vụ án Huệ Vũ vương •  Biến loạn Đại Định •  Chiến tranh Việt – Chiêm (1367–1396) •  Phế Đế Xương Phù •  Nhà Trần sụp đổ 
Các lĩnh vực:  Chính trị •  Hành chính •  Quan chế  •  Quân sự •  Pháp luật •  Văn học •  Nghệ thuật •  Kinh tế (Thủ công nghiệp •  Thương mại •  Nông nghiệp •  Tiền tệ)  •  Giáo dục •  Tôn giáo (Thiền phái Trúc Lâm) •  Ngoại giao •  Văn hóa Lý–Trần
Di tích:  Hoàng thành Thăng Long •  Hành cung Thiên Trường •  Hành cung Vũ Lâm  •  Tháp Bình Sơn •  Chùa Phổ Minh •  Khu di tích nhà Trần tại Đông Triều •  Khu lăng mộ các vua Trần ở Thái Bình •  Đền Cao An Phụ •  Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc •  Khu di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử •  Khu di tích lịch sử Bạch Đằng
Hiện vật:  An Nam tứ đại khí (Tượng Phật chùa Quỳnh Lâm •  Vạc Phổ Minh)  •  Trúc Lâm đại sĩ xuất sơn đồ
 Hồng Bàng  An Dương Vương  Triệu  Tự chủ  Đinh  Tiền Lê  Lý  Trần  Hồ  Lê sơ  Lê trung hưng  Mạc  Tây Sơn  Nguyễn 
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
Biên quân do Hà Bổng chỉ huy đụng độ quân Mông Cổ tại Quy Hóa năm 1258
Khắc họa trên gốm thời Trần, mô tả bộ binh cầm giáo và khiên giao đấu đối kháng
Horisme gobiata

| Horisme gobiata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Horisme
Loài (species): H. gobiata
Danh pháp hai phần
Horisme gobiata Felder 1875 
Horisme gobiata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Yên Thắng, Yên Mô

Đối với các định nghĩa khác, xem Yên Thắng (định hướng).
Yên Thắng là một xã miền núi nằm ở phía tây huyện Yên Mô tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.
Địa lý

Xã Yên Thắng nằm ở phía tây huyện Yên Mô, cách trung tâm thành phố Ninh Bình 15 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Yên Hòa
Phía nam giáp xã Yên Thành
Phía tây giáp thành phố Tam Điệp
Phía bắc giáp xã Mai Sơn và xã Khánh Thượng.
Xã Yên Thắng có diện tích 11,59 km², dân số 2019 là 8.744 người, mật độ dân số đạt 754 người/km².
Địa lý > Địa hình

Xã Yên Thắng chủ yếu là đồng bằng, có một vài núi thấp thuộc dãy Tam Điệp.
Hồ Yên Thắng thuộc xã Yên Thắng cùng với hồ Đồng Thái và hồ Yên Quang là những hồ nước tự nhiên lớn nhất Ninh Bình. Tại đây đã xây dựng sân golf Hoàng Gia.
Hành chính

Xã Yên Thắng được chia thành 15 thôn: Phố Tu, Xóm 1, Vân Du Thượng, Vân Thượng 1, Xóm 2, Xóm 3, Xóm 4, Trại Sối, Vân Hạ, Quảng Thượng, Quảng Hạ, Cầu Mễ, Bình Hào, Cầu Cọ, Khai Khẩn.
Kinh tế

Chợ Tu - Phố Tu - Xã Yên Thắng là một trong 7 chợ ở Yên Mô trong danh sách các chợ loại 1, 2, 3 ở Ninh Bình.
Di tích > Đền Vua Lê

Yên Thắng cũng có đền Vua Lê Đại Hành, tương truyền nơi đây xưa có thành Thiên Phúc do Lê Hoàn xây dựng và khi Ngô Nhật Khánh đưa Chiêm Thành tấn công thành này đã bị bão dìm chết ở cửa biển Thần Phù, gần khu vực này. Đây cũng là xã được công nhận Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Lưu trữ 2016-03-15 tại Wayback Machine ở Ninh Bình.
Di tích > Hồ Yên Thắng

Bài chi tiết: hồ Yên Thắng
Hồ Yên Thắng nằm chạy dài dưới chân đồi thuộc ba Đông Sơn, Yên Thành và Yên Thắng với diện tích mặt nước 180 ha và 240 ha đồi cây xung quanh, tạo nên một cảnh quan thiên nhiên hài hòa, môi trường sinh thái trong lành. Hệ thống hồ Yên Thắng hiện cũng một công trình thủy lợi chống lũ, đảm bảo an toàn cho sản xuất và đời sống của nhân dân các xã Yên Thắng, Yên Thành, Yên Hòa của huyện Yên Mô. Với một hệ thống đập tràn, tưới tiêu, hệ thống giao thông thuận lợi chỉ cách thành phố Ninh Bình 15 Km, hồ Yên Thắng hứa hẹn là một điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cuối tuần cho du khách trong và ngoài nước.
Di tích > Đền Núi Hầu

Đền Núi Hầu (Yên Thắng, Yên Mô) thờ thần Cao Sơn trấn trạch vùng núi phía tây Hoa Lư tứ trấn ở Ninh Bình. Thần Cao Sơn nguyên là Lạc tướng Vũ Lâm, cai quản vùng núi Vũ Lâm phía tây Ninh Bình. Đền thờ chính của thần ở huyện Phụng Hóa, nay là đền Láo ở xã Văn Phú, Nho Quan, Ninh Bình. Vị thần này có công phù trợ quân Lê Tương Dực diệt được Uy Mục nên được dân làng Kim Liên rước về thờ trấn phía Nam kinh thành Thăng Long. Ở Ninh Bình, thần Cao Sơn được thờ ở nhiều di tích thuộc vùng núi Nho Quan - Tam Điệp và là vị thần trấn trạch phía tây Hoa Lư tứ trấn.
Đền Núi Hầu hiện còn giữ được 5 sắc phong, trong đó có một sắc phong thời Tây Sơn, đời Cảnh Thịnh năm thứ tư (1796). Nội dung sắc phong có lời tôn vinh vị thần được thờ tại đền là Cao Sơn Đại Vương. Năm Mậu Thân (1789) Vua Quang Trung tiến quân ra Bắc đóng hành doanh ở phòng tuyến Tam Điệp trước khi tiến quân ra Thăng Long đã cầu thần Cao Sơn âm phù diệt giặc. Sau chiến thắng giặc Mãn Thanh, năm Quang Trung thứ Hai có phong duệ hiệu của thần: Cao Sơn, Linh cảm, Diên Huống, Gia Khánh, Phương Du, Hồng Liệt, Anh Thanh Đại Vương.
Theo như thần phả các đền thờ Cao Sơn ở Ninh Bình thì Cao Sơn đại vương là Lạc tướng Vũ Lâm (tức vùng núi phía tây Ninh Bình ngày nay nên còn được gọi là vị thần tây trấn Hoa Lư tứ trấn), khi vâng mệnh vua Hùng đi tuần từ vùng Nam Lĩnh đến vùng Thiên Dưỡng, đã tìm ra một loài cây thân có bột dùng làm bánh thay bột gạo, lấy tên mình đặt tên cho cây là Quang lang (dân địa phương vẫn gọi là cây quang lang hay cây búng báng). Thần đã dạy bảo và giúp đỡ người dân làm ăn sinh sống đồng thời bảo vệ khỏi các thế lực phá hoại vì vậy đã được nhân dân lập nhiều đền thờ.
Chú thích

1 2  Đặng Đức Tân (3 tháng 10 năm 2019). “STT 112: Dân số tại thời điểm theo đơn vị hành chính cấp xã, 01/4/2019 - tỉnh Ninh Bình (Kết quả điều tra thực trạng Kinh tế - Xã hội 53 dân tộc thiểu số năm 2019 tại tỉnh Ninh Bình)”. Cổng thông tin điện tử tỉnh Ninh Bình. Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2021.
↑  Tổng cục Thống kê
↑  “Ngôi đền thờ em trai Hùng Vương thứ nhất”. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 2 tháng 12 năm 2014.
↑  Phát hiện sắc phong thời Tây Sơn ở Đền Núi Hầu[liên kết hỏng], Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam. Truy cập 2008-12-03.
Đảng bộ xã Yên Thắng lãnh đạo phát triển kinh tế Lưu trữ 2011-10-11 tại Wayback Machine, Hạnh Chi, Báo Ninh Bình, Ngày gửi: Thứ tư, 15:13, 5/10/2011
Danh mục địa danh các đơn vị hành chính thể hiện trên bản đồ - Địa danh hành chính thể hiện trên bản đồ tỉnh Ninh Bình[liên kết hỏng]
Cực lạc

Cực lạc quốc
Cực lạc (zh. 極樂, sa. Sukhāvatī, ja. Gokuraku,bo. Dewachen བདེ་བ་ཅན་), còn được gọi là An lạc quốc nơi thanh tịnh nhất (zh. 安樂國), là tên của Tây phương Tịnh độ, nơi Đức Phật A-di-đà tiếp dẫn. Tịnh độ này được vị này tạo dựng lên bằng thệ nguyện của mình và thường được nhắc đến trong các kinh điển Đại thừa. Tịnh độ tông cho rằng nhờ lòng tin kiên cố nơi Phật A-di-đà và kiên trì niệm danh hiệu của ngài cùng giữ đúng các hạnh (chọn đại hạnh bỏ tạp hạnh) hành giả sẽ được tái sinh nơi cõi này và hưởng một đời sống an lạc cho tới khi nhập Niết-bàn.
Tịnh độ này được nhắc nhiều trong các bộ A-di-đà kinh (sa. amitābha-sūtra), Vô Lượng Thọ kinh (sa. sukhāvatī-vyūha), Quán vô lượng thọ kinh (sa. amitāyurdhyāna-sūtra). Theo kinh sách, Cực lạc tịnh độ nằm ở phương Tây cách nơi đây 10 vạn ức cõi Phật. Đây là một nơi đầy ánh sáng rực rỡ do A-di-đà phát ra. Thế giới này tràn ngập mùi hương thơm, đầy hoa trời (hoa Mạn-đà-la) nhạc trời và châu báu. Trên trời có các loài chim như Bạch Hạc, Khổng Tước, Anh Võ, Ca Lăng Tần Già, Cộng Mạng Chi Điểu,...ngày đêm thuyết pháp. Những loài chim ấy không phải do làm ác mà đọa làm chim, mà do tâm từ của Phật A Di Đà tạo thành. Ở đó không có các đường ác mà chỉ có các bậc bồ tát, cùng chúng Thanh Văn, Duyên Giác. Chúng sinh nhờ nguyện lực được sinh về thế giới này (phát tâm Bồ Đề) từ trong hoa sen (liên hoa hóa sinh), mọi mong cầu sẽ được như ý, không còn già chết bệnh tật, được tắm trong nước bát công đức. Trong thế giới này, mọi chúng sinh đều cầu pháp và sẽ được nhập Niết-bàn. Nguồn hạnh phúc lớn nhất là được nghe A-di-đà giảng pháp, bên cạnh có hai vị Đại Bồ Tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí. Con đường tu để đến cõi Cực Lạc là có đủ tín, nguyện, hạnh. Tín là tin hoàn toàn nơi Phật trí, nguyện là phải phát nguyện vãng sinh, hạnh là công đức tu tập.
Bát công đức thủy

“Bát công đức thủy” có nghĩa là thứ nước chứa đầy đủ tám yếu tố, phẩm hạnh tốt đẹp. Tám phẩm chất tốt đẹp ấy bao gồm:
Trừng tịnh (澄淨): trong sạch hoàn toàn.
Thanh lãnh (清冷): tinh khiết, mát mẻ.
Cam mỹ (甘美): đặc tính ngon ngọt.
Khinh nhuyễn (輕軟): ôn hoà, nhẹ nhàng.
Nhuận trạch (潤澤): tươi nhuận tròn đầy.
An hoà (安和): êm thuận, an ổn.
Ẩm thời trừ cơ khát đẳng vô lượng quá hoạn (飲時。除飢渴等無量過患): uống vào, trừ được đói khát và mọi bệnh khổ.
ẩm dĩ định năng trường dưỡng chư căn tứ đại, tăng ích chủng chủng thù thắng thiện căn (飲已。定能長養諸根四大。增益種種殊勝善根): uống vào, nhất định tăng trưởng các căn tứ đại và làm lớn mạnh, thù thắng chủng chủng thiện căn.
Vì thứ nước này có tám tính chất, tám mùi vị giúp người uống đạt được sự an ổn tuyệt diệu, nhẹ nhàng, trong sạch về thể xác cũng như tinh thần; nên còn được gọi bằng tên “Bát vị thủy” (八味水).
Trong Kinh A Di Đà, đức Phật Thích Ca khi giới thiệu về cảnh quan thế giới Cực Lạc có đoạn: “Hựu Xá Lợi Phất, Cực Lạc quốc độ, hữu thất bảo trì, bát công đức thủy, sung mãn kỳ trung”. Dịch nghĩa “Lại nữa, này tôn giả Xá Lợi Phất, ở đất nước Cực Lạc, có ao làm bằng bảy thứ quý báu; nước có tám thứ phẩm chất tốt đẹp tràn đầy ở bên trong”. Do đó, “Bát công đức thủy” còn được biết đến với tên gọi: “Bát trì thủy” (八池水) – nước ao có tám đặc tính quý báu. Và hồ có thứ nước với tám phẩm chất tốt đẹp đó được gọi với tên là “Bát công đức trì, “Thất diệu bảo trì”.
Với tám đặc tính vi diệu đó, nước bát công đức tương đồng với giọt cam lộ trên cành dương chi của đức Quán Thế Âm. Thứ nước này không chỉ có khả năng trừ diệt cấu uế, dơ bẩn của thế gian; mà còn có khả năng diệt sạch não phiền và cứu độ mọi hiểm nguy của chúng hữu tình.
Trấn Vũ

Trấn Vũ (hay Trấn Võ, Chân Vũ, Chấp Minh (執明)) là thần tượng trưng cho sao Bắc cực, thống trị phương Bắc, quản lý các loài thủy tộc trong tín ngưỡng Đạo giáo.
Chung kết Cúp C1 châu Âu 1989

Trận chung kết Cúp C1 châu Âu năm 1989 là trận chung kết thứ ba mươi tư của Cúp các đội vô địch bóng đá quốc gia châu Âu, ngày nay là UEFA Champions League. Đây là trận đấu giữa A.C. Milan của Ý và Steaua Bucureşti của România trên Camp Nou, Barcelona, Tây Ban Nha vào ngày 24 tháng 5 năm 1989. Với chiến thắng 4–0, A.C. Milan lần thứ ba giành Cúp C1 châu Âu.
Chi tiết trận đấu

24 tháng 5 năm 1989
| AC Milan  | 4–0 |  Steaua Bucureşti |
| --- | --- | --- |
Gullit  17', 38' van Basten  26', 46': 
Khán giả: 97.000
Trọng tài:  Karl-Heinz Tritschler
| --- | --- |
             A.C. Milan :              Steaua
Rhinovirus

| Rhinovirus |
| --- | --- |
Bề mặt phân tử của một Rhinovirus
Phân loại virus
Nhóm: Nhóm IV ((+)ssRNA)
Bộ (ordo): Picornavirales
Họ (familia): Picornaviridae
Chi (genus): Enterovirus
Loại
 Rhinovirus A  Rhinovirus B  Rhinovirus C 
Rhinovirus ("rhin" từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là "cái mũi") là loại virus phổ biến nhất gây chứng cảm lạnh thông thường. Rhinovirus cũng có thể gây đau họng, viêm tai, viêm xoang và ít phổ biến hơn gây viêm phổi và viêm tiểu phế quản.