stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ceredigion

Đối với các định nghĩa khác, xem Ceredigion (định hướng).
| Ceredigion Sir Ceredigion |
| --- | --- |
—  Hạt  —
 
Theo chiều kim đồng hồ: lâu đài Aberystwyth, Dolau Inn, bờ biển Aberystwyth, bãi biển tại Mwynt, trâu nước tại sông Teifi, hải cảng Aberaeron
  Hiệu kỳ Huy hiệu

Ceredigion
Trực thuộc:  Vương quốc Anh, Vương quốc Anh, Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland, Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland  Wales  
Admin HQ: Aberystwyth, Aberaeron
Chính quyền
 • Kiểu: Hội đồng Hạt Ceredigion
Diện tích
 • Tổng cộng: 1.783 km2 (688 mi2)
Thứ hạng diện tích: Thứ 4
Dân số (2015)
 • Tổng cộng: 74.600
 • Thứ hạng: Thứ 19
 • Mật độ: 42/km2 (110/mi2)
 • Thứ hạng mật độ: Thứ 21
 • Dân tộc: 99,5% người da trắng
Tình trạng tiếng Wales
 • Xếp hạng: Thứ 4
 • Phần trăm người có bất kỳ kỹ năng tiếng Wales nào: 61,2%
 
Mã địa lý: 00NQ (ONS) W06000008 (GSS)
Mã ISO 3166: GB-CGN
Website: www.ceredigion.gov.uk
Ceredigion (phát âm tiếng Wales: [kɛrɛˈdɪɡjɔn] Tập tin:Cy-Ceredigion.ogg) là một hạt nằm ở Trung Wales. Vào thời Trung cổ, đây là nơi hiện diện một vương quốc nhỏ gọi là Seisyllwg. Sau cuộc xâm lược Norman, tên vùng được Anh hóa thành Cardigan, rồi Cardiganshire (tiếng Wales: Sir Aberteifi) và được quản lý như một hạt từ năm 1282. Hạt Ceredigion có dân số 75.900 theo thống kê 2011. Thị trấn lớn nhất, Aberystwyth, là một trong hai trung tâm hành chính; còn lại là Aberaeron. Aberystwyth là nơi đặt đại học Aberystwyth, bệnh viện Bronglais và thư viện quốc gia Wales. Thị trấn Lampeter cũng là nơi đặt một phần của University of Wales Trinity Saint David. Ceredigion là một trong những trung tâm văn hóa Wales và khoảng một nửa dân số nói tiếng Wales. Đa phần dân cư sống ở nông thôn.
Ceredigion có hơn 50 dặm (80 km) đường bờ biển. Vào thế kỷ 18 và 19, Ceredigion có nền công nghiệp phát triển hơn hiện nay; Cardigan từng là trung tâm thương mại của hạt; chì, bạc và kẽm được khai thác và Cardigan là hải cảng chính miền Nam Wales. Nền kinh tế hiện nay phụ thuộc nhiều vào chăn nuôi gia súc lấy sữa và các sản phẩm khác cho thị trường tại Anh. Trong thế kỷ qua, chăn nuôi gia súc thu được ít lợi nhuận hơn, và dân số Cardiganshire đang giảm đi do người dân di chuyển đến những phần khác của Wales hay di cư tới những nước khác.
Địa lý

Ceredigion là một hạt miền duyên hải, giáp với vịnh Cardigan về phía tây, Gwynedd về phía bắc, Powys về phía đông, Carmarthenshire về phía nam và Pembrokeshire về phía tây nam. Diện tích Ceredigion là 1.795 kilômét vuông (693 dặm vuông Anh). Vào năm 2010, dân số là 76.938 người, khiến nó trở thành hạt có dân số thưa thớt thứ hai ở Wales.
Các điểm dân cư chính là Aberaeron, Aberporth, Aberystwyth, Borth, Cardigan, Lampeter, Llanarth, Llanddewi Brefi, Llandysul, Llanilar, Llanrhystud, Llanon, New Quay, và Tregaron. Trong đó Aberystwyth và Cardigan có dân số lớn nhất.
Dãy Cambri chiếm cứ đa phần miền đông; vùng này tạo nên một phần của thứ gọi là hoang mạc xanh Wales. Ở phía tây và nam, đất đai bằng phẳng hơn. Điểm cao nhất là Pumlumon (2.467 foot (752 m)), những Marilyn khác gồm Pen y Garn và Llan Ddu Fawr. Năm con sông bắt nguồn từ sườn dốc Pumlumon: Severn, Wye, Dulas, Llyfnant và Rheidol (Rheidol hợp lưu với Afon Mynach tại Devil's Bridge). Sông dài nhất là sông Teifi, con sông phân định một phần biên giới với Carmarthenshire và Pembrokeshire. Các thị trấn Lampeter, Llandysul, Newcastle Emlyn và Cardigan đều nằm trong thung lũng Teifi. Các con sông khác gồm sông Aeron, đổ ra biển tại Aberaeron, sông Ystwyth và sông Rheidol cả hai đổ ra biển tại hải cảng Aberystwyth.
Chú thích

↑  EB (1878), tr. 95.Lỗi sfnp: không có mục tiêu: CITEREFEB1878 (trợ giúp)
↑  EB (1878), tr. 94.Lỗi sfnp: không có mục tiêu: CITEREFEB1878 (trợ giúp)
↑  EB (1911), tr. 319.Lỗi sfnp: không có mục tiêu: CITEREFEB1911 (trợ giúp)
1 2  Nienaber, Birte (2016). Globalization and Europe's Rural Regions. Routledge. tr. 76–83. ISBN 978-1-317-12709-3.
1 2  Philip's (1994). Atlas of the World. Reed International. tr. 16–17. ISBN 0-540-05831-9.
Hải cảng Aberaeron
Cors Caron, gần Tregaron
Khrew

| Khrew |
| --- | --- |
Khrew
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Jammu và Kashmir
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 7.208
Múi giờ: UTC+05:30
Khrew là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực quy hoạch (notified area committee) của quận Pulwama thuộc bang Jammu và Kashmir, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Khrew có dân số 7208 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Khrew có tỷ lệ 51% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 63%, và tỷ lệ cho phái nữ là 39%. Tại Khrew, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Bukkumi

| --- | --- |
Susu-bukkumi (bánh cao lương áp chảo)
Loại: Tteok
Xuất xứ: Triều Tiên
Ẩm thực quốc gia kết hợp: Ẩm thực Triều Tiên
 Nấu ăn: Bukkumi   Media: Bukkumi
| --- | --- |
Tên tiếng Triều Tiên
Hangul: 부꾸미
Romaja quốc ngữ: bukkumi
McCune–Reischauer: pukkumi
IPA: [pu.k͈u.mi]
Bukkumi (tiếng Hàn: 부꾸미) là món tteok (bánh gạo) áp chảo được làm bằng bột gạo nếp hoặc bột lúa miến. Đây là một loại bánh hình bán nguyệt dẹt chứa nhân đậu đỏ adzuki trắng hoặc hỗn hợp hạt vừng nướng, bột quế, đường hoặc mật ong. Màu sắc đa dạng từ trắng đến vàng, hồng hoặc xanh đậm. Bukkumi thường được phủ một lớp mật ong hoặc xi-rô và trang trí bằng hạt dẻ cắt nhỏ, táo tàu hoặc tai đá. Ngoài ra còn có nhiều loại bukkumi phẳng, tròn và không có nhân.
Khordha

| Khordha |
| --- | --- |

Khordha
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Orissa
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 39,034
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 06755
Khordha là một thị xã và là nơi đặt ủy ban khu vực quy hoạch (notified area committee) của quận Khordha thuộc bang Orissa, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Khordha có dân số 39.034 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Khordha có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 84%, và tỷ lệ cho phái nữ là 72%. Tại Khordha, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tháp nước Hàng Đậu

| --- | --- |
Tháp nước vào năm 2012
Địa chỉ: phố Hàng Đậu, phường Quán Thánh, quận Ba Đình, Hà Nội
Vị trí: Việt Nam
Chủ sở hữu: Công ty Nước sạch Hà Nội
Sử dụng hiện tại: Bị bỏ hoang
Công trình xây dựng
Được xây dựng: 1894
Tháp nước Hàng Đậu (tên ban đầu: Đài đầu; tên khác: Bốt Hàng Đậu, Nhà máy nước tròn) là một tháp nước tọa lạc tại phố Hàng Đậu, phường Quán Thánh, quận Ba Đình, Hà Nội. Tòa tháp được xây dựng vào năm 1894 cùng với Tháp nước Đồn Thủy và đóng vai trò là nơi cấp nước cho thành phố những năm Pháp thuộc, sau này trở thành một di tích lịch sử của thủ đô.
Lịch sử > Bối cảnh

Vào ngày 19 tháng 7 năm 1888, Tổng thống Pháp Sadi Carnot đã ký sắc lệnh thành lập thành phố Hà Nội và từ năm 1898, cả Hà Nội trở thành xứ Bảo hộ của thực dân Pháp. Trước khi tháp nước được xây dựng, người Hà Nội chỉ chủ yếu dùng nước giếng đào hoặc từ các ao hồ xuất hiện dày đặc trong thành phố. Những năm 1894, nhiều đợt dịch bệnh lớn liên quan đến ô nhiễm nước đã diễn ra tại thành phố, làm ảnh hưởng tới rất nhiều dân sinh sống tại đây, trong đó có cả 12 nghìn quân sĩ Pháp. Cái chết của Paul Bert vì bệnh kiết lỵ vào 1896, chỉ ngay sau khi ông được bổ nhiệm làm thống sứ An Nam và Bắc Kỳ, cũng khiến người Pháp phải gấp rút hoàn thiện hệ thống cấp nước sạch theo lối châu Âu thay vì nguồn nước cũ.
Năm 1896, thực dân Pháp đã thành lập một ủy ban đặc biệt nhằm khảo sát các nguồn nước trong khu vực như là điểm ưu tiên trong quy hoạch Hà Nội. Quyết định xây dựng nhà máy nước (nhà máy nước Yên Phụ) chủ yếu là do nguồn nước uống không đảm bảo vệ sinh. Dự án nhà máy nước, cùng với tháp nước Hàng Đậu sau này và một số công trình điện nước khác của thành phố, đều được thực hiện chủ yếu để phục vụ cho thực dân và binh lính Pháp, còn người dân thì bị hạn chế và chỉ được dùng phần nước thừa ra. Vì lẽ đó, tháp nước Hàng Đậu, thuộc hệ thống truyền nước lớn trong nội đô, được coi là công trình đầu tiên đánh dấu sự thay đổi bộ mặt của thành phố Hà Nội; còn sớm hơn cả các công trình nổi bật cùng thời như cầu Long Biên, Nhà hát Lớn Hà Nội,...
Lịch sử > Xây dựng

Nhà máy nước Yên Phụ được khởi công xây dựng vào năm 1894, cùng lúc thực dân Pháp bắt đầu phá thành Hà Nội. Những viên đá xanh, đá ong lấy ra từ việc phá dỡ các bức tường thành được thương nhân Tư Hồng mua lại rồi bán đi, ngoài để xây nhà máy còn phục vụ cho việc dựng hai tháp nước truyền dẫn: một cái gọi là Đài đầu (Reservoir de tête) xây vào năm 1894, đặt ở góc Đông Bắc thành cũ gần nơi quân đội Pháp đóng quân và một tháp nước tương tự nhưng ít nổi tiếng hơn Đài đầu gọi là Đài cuối (Tháp nước Đồn Thủy), có vị trí tại khu nhượng địa Đồn Thủy phía Đông Nam thành phố, gần nhà thương quân đội thực dân khi ấy (nay là khu vực thuộc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108). Vị trí của tháp Hàng Đậu được đánh giá là một nơi rất thuận lợi cho việc phân phối nước mà không cần bơm hỗ trợ và có thể rót nước thẳng vào thành Cửa Bắc. Áp lực từ độ cao của tháp Hàng Đậu sẽ đẩy nước tới nơi đóng quân của thực dân và những vòi nước công cộng đúc bằng gang đặt rải rác ở đầu các phố, rồi chảy về nhiều tòa công sở, biệt thự, nhà riêng trong nội thành.
Tháp nước Hàng Đậu () và Tháp nước Đồn Thủy () vào thế kỷ 19.
Kiến trúc

Tháp nước có thiết kế giống như một pháo đài kiên cố cao ba tầng, bao gồm phần thân là hình trụ tròn và mái tôn hình chóp nón, trong đó đường kính thân tháp dài 19 m và cao 21 m (25 m nếu tính cả chóp). Không gian bên trong tòa tháp có diện tích khoảng 250 m², với đài nước làm bằng thép đặt ở tầng trên, sở hữu dung tích là 1250 m³. Xung quanh tháp được bao quanh bởi bức tường đá đục 54 ô cửa hẹp và cao như lỗ châu mai. Bên ngoài tường tháp cũng có những hình khối vòm cung và các mô-típ trang trí sắt uốn để tránh gây cảm giác nặng nề do vật liệu xây dựng gây nên. Phần cổng ra vào của tòa tháp được lắp đặt hai cánh cửa theo phong cách bài trí trong các công trình ở Pháp khi đó. Trên mái của tháp nước là một cột thu lôi ở nóc tòa.
Do thiết kế của mình, tháp từng bị nhiều người so sánh với cái lô cốt và thường được gọi là Bốt Hàng Đậu. Trên thực tế, công trình này đã bị gọi tên nhầm lẫn như một thói quen lâu năm, khi Bốt Hàng Đậu dùng để chỉ đồn, trạm cảnh sát đối diện với tháp Hàng Đậu (nay là trụ sở Công an phường Đồng Xuân) chứ không hề liên quan gì tới tháp nước.
Trong quá khứ, nguồn nước chủ yếu mà tháp nước tiếp nhận là từ nhà máy nước Yên Phụ. Nước sạch truyền về sẽ được đưa lên két chứa trên tầng cao nhất để tạo thế năng, đưa vào hệ thống ống dẫn tới khu trung tâm thành phố. Để kiểm soát nguồn nước phân phối, người Pháp đã lắp đặt 5 van nước: đối với khu dân cư người bản xứ, họ sẽ hãm nhỏ cửa van dòng chảy đó, còn tại khu có nhiều người Pháp ở thì mở hết cửa van dồn tất cả số nước về khu vực.
Sử dụng sau này

Từ năm 1960, chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã quyết định nâng cấp nhà máy nước Yên Phụ và thay thế công nghệ truyền dẫn nước sạch. Tòa tháp không được sử dụng và bị bỏ hoang một thời gian dài sau đó. Tuy nhiên, ống ngầm bên dưới tháp vẫn nằm trong hệ thống tuyến ống truyền dẫn nước của thành phố. Tháp nước Hàng Đậu có thời gian từng bị đe dọa tháo dỡ để xây dựng các công trình phúc lợi khác vì vị trí đắc địa của nó. Thậm chí, trong nhiều năm, xung quanh chân tòa tháp là hàng chục ki ốt buôn bán và phải đến năm 2003 mới được trả về cảnh quan ban đầu.
Trong ba năm từ năm 2015 đến 2017, tòa tháp đã được thắp sáng bởi hệ thống đèn chiếu đổi màu do công ty Philips tài trợ lắp đặt nhằm kỷ niệm những ngày lễ lớn của hai nước Việt Nam và Hà Lan, đồng thời thể hiện quan hệ đối tác giữa hai quốc gia.
Năm 2023, tại khuôn khổ lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội do Ủy ban nhân dân Hà Nội cùng Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức, lần đầu tiên Tháp nước Hàng Đậu đã được mở cửa miễn phí cho du khách vào tham quan bên trong. Dự án trưng bày tháp nước được thực hiện song song với việc cải tạo nhiều di tích công cộng như Ga Long Biên, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm. Nhóm các kiến trúc sư Cao Thế Anh, họa sĩ Nguyễn Đức Phương cùng cộng sự đã lấy cảm hứng từ quan niệm "lục thủy", tức sáu loại nguồn nước khác nhau, của Á Đông để trang trí lại nội thất bên trong tòa tháp thông qua hai hệ thống sắp đặt về hình ảnh và thị giác, với thông điệp nhấn mạnh vào vai trò của nước trong cuộc sống. Sự kiện – diễn ra từ ngày 17 tháng 11 năm 2023 đến 31 tháng 12 cùng năm – sớm đã nhận được sự hưởng ứng từ người dân và thu hút rất đông người tham quan chỉ ngay trong ngày đầu mở cửa.
Sử dụng sau này > Bảo tồn và cải tạo

Dù đến trước năm 2010, kiến trúc của tháp nước Hàng Đậu vẫn được giữ nguyên, tháp nước tương tự tại Đồn Thủy đã bị thay đổi thiết kế bên trong và chỉ giữ lại phần mặt ngoài của tháp. Các thay đổi gồm việc tháo dỡ bồn nước bằng thép ở đỉnh tháp cùng hệ thống ống nước lên và xuống; phần mái tôn cũng bị thay mới. Hiện tòa tháp đã được chuyển đổi thành khu làm việc cho nhân viên Xí nghiệp kinh doanh nước sạch Hoàn Kiếm.
Công ty Nước sạch Hà Nội, cũng là đơn vị trực tiếp quản lý tháp nước, được ghi nhận khi đã đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn nguyên vẹn hiện trạng của di tích lịch sử tháp nước Hàng Đậu một thời gian dài. Trước đó, ông Ngô Quỳnh Dũng, trưởng phòng Hành chính quản trị của công ty, đã dành thời gian để sưu tầm tư liệu và hiện vật về nhà máy nước Yên Phụ và sau đó đề xuất phương án bảo tồn tháp Hàng Đậu thành bảo tàng về ngành nước của Hà Nội trước dịp đại lễ. Tuy nhiên điều này vẫn chưa nhận được sự đồng ý sau khi sự kiện đã kết thúc.
Vào tháng 4 năm 2010, nhân dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội đã tiến hành đợt cải tạo lại tòa tháp với số tiền lên đến 3 tỷ đồng và thu hút sự chú ý của dân chúng. Tuy ban đầu kế hoạch của đợt cải tạo chỉ là lắp đèn hắt chiếu sáng ở mặt đất, các công việc sau đó như bóc lớp vữa cũ và trát mới, lợp lại mái tôn, đục bỏ các lớp gạch hỏng và thay vỉa hè... đã được thêm vào. Tháp nước còn được lắp đặt thêm trạm điện và hệ thống chiếu sáng. Điều này sau đó đã gây ra tranh cãi vì cho rằng việc cải tạo này không những không có ích mà còn phá hỏng cả di tích. Một số ý kiến trái chiều tiếp tục nổi lên khi tấm pano giới thiệu dự án có ghi rõ sẽ sơn lại phần xung quanh tòa tháp bằng màu sơn xanh và trắng, tuy nhiên thông tin này đã nhanh chóng bị phủ nhận và đính chính.
Theo thời gian, bởi nhận thức được tầm quan trọng của tháp nước trong lịch sử, những đề nghị cho việc xếp hạng di tích đối với tháp nước Hàng Đậu đã được nêu ra và thu hút sự chú ý từ công luận. Năm 2023, báo chí đặt câu hỏi về lý do tháp nước chưa được xếp hạng di tích lịch sử bởi chính quyền. Theo lý giải của Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, do thiếu quy định cụ thể để xếp hạng di sản công nghiệp cũ đã dẫn tới những khó khăn trong quá trình hợp thức hóa việc xếp hạng công trình. Trước đó, vấn đề này từng được đem ra bàn luận vào năm 2022, trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa tăng nhanh tại Hà Nội đã khiến nhiều nhà máy cổ có ý nghĩa quan trọng thời Pháp thuộc bị phá hủy để dựng thêm nhà mới.
Chú thích

Ảnh chụp tháp nước vào năm 2010.
Voọc xám Đông Dương

| Voọc xám Đông Dương |
| --- | --- |
Vọc xám Đông Dương tại Thái Lan
Tình trạng bảo tồn
 Nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Primates
Họ (familia): Cercopithecidae
Chi (genus): Trachypithecus
Loài (species): Trachypithecus phayrei
Danh pháp hai phần
Trachypithecus phayrei crepusculus
Voọc xám Đông Dương (Danh pháp khoa học: Trachypithecus phayrei crepusculus) hay còn gọi là Voọc xám Đông Nam Á hay gọi đơn giản là Voọc xám ở Việt Nam, là một trong ba phân loài của loài Voọc xám (Trachypithecus phayrei) phân bố ở vùng Đông Nam Á. Một số nghiên cứu cho rằng chúng được coi là một loài riêng biệt với danh pháp khoa học là Trachypithecus crepusculus, danh pháp đồng nghĩa Presbytis crepusculus. Chúng là loài linh trưởng phân bố ở khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, số lượng của loài này ở Việt Nam không còn nhiều. Mức độ đe dọa ở bậc V (sắp nguy cấp, số lượng còn rất ít).
Voọc xám phân bố ở nhiều khu rừng từ Tây Bắc cho đến Nghệ An. Chúng có bộ lông màu xám tro, trên đầu có mào lông, da bao quanh mắt có màu xanh, lông ở vùng lưng thẫm hơn ở vùng bụng. Bên hông có các lông dài, đầu lông có ánh bạc. Voọc xám sống ở những vùng rừng cây cao trên núi đá vôi, không sống trên rừng hỗn giao tre nứa. Hiện trạng về phân bố, và số lượng voọc xám ở Việt Nam trong những năm gần đây chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Đặc điểm > Mô tả

Đây là loài khỉ có thân hình thon nhỏ, trọng lượng từ 5–9 kg. Chúng có đặc điểm nhận dạng là bộ lông màu xám tro tới màu nâu đen, trên đầu có mào lông, đỉnh đầu có mào lông xám, da bao quanh mắt có màu xanh và trắng. Lông ở vùng lưng thẫm hơn ở vùng bụng. Bên hông có các lông dài, đầu lông có ánh bạc. Đuôi dài hơn thân, lông đuôi rất dài. Chân tay rất dài, chân tay có màu đen, phần trên cánh tay, chân và đuôi có màu xám bạc.
Đặc điểm > Tập tính

Voọc xám sống trong các khu rừng trên núi đá các tỉnh miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ. Chúng sống thành từng nhóm từ 3- 30 cá thể. Chúng sống ở những vùng rừng cây cao trên núi đá vôi, không sống trên rừng hỗn giao tre nứa. Chúng hoạt động vào ban ngày. Cuộc sống leo trèo trên cây. Có thể gặp chúng kiếm ăn ở vùng đồi cây bụi gần rừng. Có thể gặp chúng kiếm ăn ở vùng đồi cây bụi gần rừng. Thường ngủ trên các vách núi đá vôi dựng đứng hoặc trên tán cây cao rậm kín gió.
Voọc xám sống chung với khỉ mốc, khỉ vàng nhưng không cạch tranh về thức ăn. Thức ăn là lá và chồi non, thức ăn chủ yếu là quả 24,4%, lá 58,4%, các loại khác 9,7%. Kẻ thù tự nhiên là các loài thú ăn thịt cỡ lớn. Voọc xám sinh sàn quanh năm. Đã gặp voọc cái có chửa vào tháng 3 và tháng 7. Gặp voọc mẹ mang con trên ngực vào các tháng 4, 6, 10, 12. Mổi lứa để một con, con non mới đẻ màu vàng nhạt. Gặp voọc cái có chửa vào tháng 3 và tháng 7. Gặp voọc mẹ mang con trên ngực vào tháng 4, 6, 10, 12.
Phân bố

Trên thế giới phân loài này có ở Miến Điện, Thái Lan, Lào, Campuchia, phía Nam Trung Quốc. Riêng ở Việt Nam, Voọc xám phân bố ở một số nơi như: Yên Bái (Trấn Yên, Nghĩa Lộ); Lai Châu, Hà Tây, Hòa Bình, Vĩnh Phú, (Thanh Sơn), Ninh Bình (Hoàng Long), Thanh Hóa (Lang Chánh, Hồi Xuân), Nghệ An (Quế Phong, Quỳ Châu, Kỳ Sơn, Tương Dương, Anh Sơn), Lai Châu (Mường Nhé, Mường Tè), Hà Tây, Hòa Bình (Kim Bôi), Thanh Hoá (Hồi Xuân, Thường Xuân), Ninh Bình (Cúc Phương), Nghệ An (Nghĩa Đàn, Quế Phong, Kỳ Sơn), Hà Tĩnh (Anh Sơn), Quảng Bình (Bố Trạch, Tuyên Hoá, Minh Hoá).
Ở Việt Nam > Tình hình chung

Trước năm 1975, loài này còn gặp rất phổ biến ở các khu rừng già thuộc các tỉnh Tây Bắc Việt Nam trên diện tích ước tính khoảng trên 2.000km2. Từ năm 1975 trở lại đây tình trạng của loài thay đổi rõ rệt. Số lượng quần thể giảm mạnh. Số lượng tiểu quần thể hiện nay trên 10. Nguyên nhân biến đổi có thể là nơi cư trú bị xâm hại, rừng bị chặt phá, diện tích rừng tự nhiên bị thu hẹp và đây là đối tượng săn bắt để nấu cao, buôn bán và xuất khẩu. Hiện nay, voọc xám tuy phân bố rộng nhưng số lượng không nhiều, và ít nhất trong các loài voọc ở Cúc Phương vào những năm 60 số lần gặp voọc xám ít hơn số lần gặp voọc mông trắng. Đợt nghiên cứu vào tháng 7 năm 1989 không gặp voọc xám ở Cúc Phương, có thể chúng đã không còn. Hiện trạng về phân bố, và số lượng trong những năm gần đây chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Chúng là loài thú hiếm ở Việt Nam, vì chúng có giá trị khoa học cao có thể dùng làm mẫu vật nghiên cứu, dùng để nuôi làm cảnh ở các vườn thú hay công viên hoang dã. Biện pháp bảo vệ là cấm tuyệt đối săn bắn voọc xám. Thành lập khu nuôi bán tự nhiên trong Vườn quốc gia Cúc Phương để giữ và nhân giống. Chúng đã Đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam 2000 và danh sách các loài cần được bảo vệ của ngành Lâm nghiệp (Phụ lục IB Nghị định 32/2006/NĐ-CP ngày 22/4/2002 của Chính phủ). Hiện nay loài này cũng được bảo vệ trong các khu bảo tồn như: Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé (Lai Châu), Vũ Quang, Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh), Khe Nét (Quảng Bình). Đây là loài khỉ chuyên ăn lá duy nhất đã được Vườn thú Hà Nội nuôi dưỡng và phát triển tốt.
Ở Việt Nam > Các phát hiện

Vào tháng 3 năm 2009, các nhà khoa học thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống, Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật phối hợp với Quỹ Quốc tế Bảo vệ thiên nhiên (WWF) đã khảo sát tại xã Diễn Lãm, huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An, một xã nằm trong khu bảo tồn tồn thiên nhiên Pù Huống đã phát hiện được một đàn Voọc xám khoảng bốn con. Năm 2009, Nghệ An phát hiện vượn đen má trắng và voọc xám, tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống (huyện Quỳ Châu-Nghệ An) đã phát hiện đàn voọc xám khoảng bốn con tại khe Pù Cấm, rừng Pù Huống, thuộc xã Diễm Châu-Quỳ Châu. Đây là loài động vật rất quý hiếm có tên trong Sách Đỏ, lần đầu tiên được phát hiện trong rừng Pù Huống. Khu bảo tồn thiên nhiên mở rộng điều tra tổng quát để nắm rõ đàn voọc xám sinh trưởng, sống trong khu bảo tồn.
Tháng 11 năm 2010, các nhà khoa học thuộc Trường Đại học Lâm nghiệp tiến hành điều tra cũng ghi nhận sự tồn tại của một Voọc xám trong Khu bảo tồn.Tuy nhiên, đây mới chỉ là phát hiện ban đầu chưa có thông tin chính xác về mật độ, kích thước quần thể của loài Voọc này. Có con Voọc xám bị người dân ở xung quanh Khu Pù Huống sau khi phát hiện và bắn chết vào năm 2010. Sau khi hay tin người dân bắn chết con Voọc này lãnh đạo Khu Pù Huống đã mua lại bộ lông nó với giá hơn 3 triệu đồng về để nghiên cứu.
Trong lúc đi tuần tra khu vực Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống, cán bộ của vườn đã phát hiện tiếng kêu của loài Voọc xám đang sinh sống tại đây. Sau khi phát hiện, cán bộ đã tiến hành ghi âm tiếng kêu để điều tra loài Voọc xám quý hiếm này. Sau khi phát hiện tiếng kêu của loài Voọc xám, Khu bảo tồn đã đề xuất hoạt động Điều tra mật độ, kích thước quần thể, tình trạng đe doạ và lập kế hoạch hành động bảo tồn loài Voọc xám Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống để tránh người dân săn bắn và giết hại nó. Hiện ở Việt Nam còn sót lại khá ít về loài Voọc xám này.
Năm 2013, trong khi tiến hành điều tra các Loài động thực vật tại Khu vực xác lập Khu bảo tồn loài Hạt trần quý hiếm tại xã Nam Động, huyện Quan Hoá, đoàn điều tra phát hiên 02 cá thể Voọc, đây là 02 cá thể đầu đàn của loài Voọc xám tại khu vực núi Pha Phanh Theo nhận định ban đầu của các chuyên gia về động vật của Viện Sinh thái và Bảo vệ công trình Việt Nam, đây là 2 cá thể đầu đàn của loài voọc xám. Tuy nhiên, đây mới chỉ là phát hiện ban đầu, chưa có thông tin chính xác về mật độ, kích thước quần thể của loài voọc xám này.
Năm 2016, Khu Bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên (Thanh Hóa) đã ghi nhận được bảy đàn với tổng số từ 192-212 cá thể voọc xám Đông Dương, đây là đàn voọc xám Đông Dương lớn nhất Việt Nam. Số cá thể voọc xám Đông Dương nêu trên phân bố, sinh sống tại bốn dạng sinh cảnh là: rừng thường xanh trên núi đá vôi, rừng thường xanh á nhiệt đới, rừng thường xanh nhiệt đới ít bị tác động, rừng hỗn giao giữa gỗ và cây giang, nứa, thuộc tám tiểu khu của Khu bảo tồn, hiện nay, phân loài voọc này chỉ còn ghi nhận ở 5 tỉnh, trong đó có Thanh Hóa.