stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nicolaus Copernicus
Hệ nhật tâm của Kopernik > Hệ Ptolemy

Lý thuyết thông dụng ở Châu Âu khi Kopernik đang hoàn thành tác phẩm của mình là lý thuyết do Ptolemy viết ra trong cuốn Almagest của ông, đã xuất hiện vào khoảng năm 150. Hệ Ptolemy được hình thành từ nhiều lý thuyết coi Trái Đất là trung tâm đứng yên của vũ trụ. Các ngôi sao được gắn vào một mặt cầu bên ngoài và nó quay nhanh, ở mức độ tương đối với nhau, trong khi các hành tinh được đặt trên những mặt cầu nhỏ hơn và mỗi hành tinh có một mặt cầu riêng biệt. Để giải thích những điều kỳ lạ của quan điểm này, như chuyển động thụt lùi quan sát thấy ở nhiều hành tinh, một hệ thống các ngoại luân (epicycles) được đem ra sử dụng, theo đó hành tinh quay trên một trục nhỏ trong khi vẫn quay trên một trục lớn xung quanh Trái Đất. Một số hành tinh bị ấn định là có những ngoại luân "chính" (nhờ thế có thể quan sát được chuyển động thụt lùi) và "phụ" (chỉ đơn giản quay một chiều).
Một lý thuyết phụ trợ của Ptolemy sử dụng các mặt cầu đồng tâm: các mặt cầu bên trong mặt cầu mà hành tinh đang quay, cũng có thể quay một chút. Các nhà thiên văn cũng hay sử dụng nhiều biến thể như thuyết lệch tâm — theo đó trục quay được bù thêm và không hoàn toàn nằm ở tâm - hay được thêm các ngoại luân vào các ngoại luân.
Cống hiến duy nhất của Ptolemy cho lý thuyết này là ý tưởng về một sự cân bằng - một sự bổ sung rắc rối cho thấy rằng, khi đo chuyển động của Mặt Trời, thỉnh thoảng ta sử dụng trục trung tâm của vũ trụ, nhưng thỉnh thoảng lại đưa ra một vị trí khác. Điều này có một ảnh hưởng bao trùm khiến cho một số quỹ đạo trở nên "lắc lư," một sự thực đã làm Kopernik rất bối rối (sự lắc lư đó nêu ra sự đáng ngờ của ý tưởng về những "mặt cầu" mà các hành tinh quay trên đó). Cuối cùng, sau mọi sự phức tạp đó, các nhà thiên văn vẫn không thể làm quan sát thực tế và lý thuyết trùng khớp với nhau. Vào thời của Kopernik, hệ Ptolemy kiểu mới nhất là của Peurbach (1423-1461) và Regiomontanus (1436-1476).
Hệ nhật tâm của Kopernik > Về chuyển động của các thiên thể

Tác phẩm chính của Kopernik, Về chuyển động của các thiên thể (1543), là thành quả của hàng thập kỷ lao động. Nó có một lời mở đầu vô danh do Andreas Osiander, một nhà thần học và là bạn của Kopernik viết, cho rằng lý thuyết này, bị coi là một công cụ cho phép có được những tính toán đơn giản và chính xác hơn, không có ứng dụng bên ngoài phạm vi thiên văn học. Cuốn sách thực của Kopernik được bắt đầu bởi một bức thư của người bạn ông (lúc ấy đã qua đời) là Nicola Schönberg, Tổng Giám mục Capua, thúc giục Kopernik xuất bản lý thuyết của mình. Sau đó, trong một bài mở rất dài, Kopernik dành tặng cuốn sách cho Giám mục Paul III, giải thích động cơ bên ngoài trong việc viết cuốn sách vì khả năng còn hạn chế của các nhà thiên văn học trước đó trong việc đưa ra một lý thuyết đầy đủ về các hành tinh, và chỉ ra rằng nếu hệ của ông làm tăng độ chính xác của các dự đoán thiên văn học nó sẽ cho phép Nhà thờ phát triển một loại lịch chính xác hơn. Lúc ấy, việc cải cách lịch Julian được coi là cần thiết và là một trong những nguyên nhân chính khiến nhà thờ trợ cấp cho thiên văn học.
Tác phẩm này được chia làm sáu cuốn:
Cái nhìn chung về lý thuyết nhật tâm, và một sự trình bày ngắn gọn về ý tưởng của ông về thế giới.
Đa số là lý thuyết, trình bày các nguyên tắc của thiên văn hình cầu và một danh sách các ngôi sao (là một nền tảng cho những tranh cãi phát triển lên trong những cuốn sách tiếp theo).
Đa phần dành cho những chuyển động thực tế của Mặt Trời và những hiện tượng liên quan.
Miêu tả Mặt Trăng và những chuyển động quỹ đạo của nó.
Giải thích cụ thể về hệ thống mới.
Trình bày cụ thể về hệ thống mới.
Kopernik và chủ nghĩa của Kopernik

Lý thuyết của Kopernik có tầm quan trọng đặc biệt trong lịch sử văn minh loài người. Nhiều tác giả cho rằng chỉ hình học của Euclid và vật lý của Isaac Newton và Thuyết tiến hoá của Charles Darwin là có thể có ảnh hưởng ở mức so sánh được đối với văn hoá loài người nói chung và khoa học nói riêng.
Nhiều ý nghĩa đã được gán cho lý thuyết của Kopernik một phần từ ý nghĩa khoa học đúng đắn của nó. Tác phẩm của ông ảnh hưởng tới cả tôn giáo và khoa học, giáo điều cũng như tự do của vấn đề khoa học. Vị trí của Kopernik với tư cách là một nhà khoa học thường được so sánh với Galileo Galilei.
Tuy nhiên, chủ nghĩa của Kopernik cũng mở một lối đi cho tính nội tại, quan điểm cho rằng một lực lượng siêu nhiên, hay một vị thần thánh, thâm nhập vào mọi vật tồn tại - một quan điểm từ đó được phát triển thêm trong nhiều triết học hiện đại. Chủ nghĩa nội tại cũng dẫn tới chủ nghĩa chủ quan: với lý thuyết rằng có thể nhận thức rằng những tạo vật thực tế, rằng không có thực thể tồn tại độc lập với nhận thức. Vì thế một số người cho rằng Chủ nghĩa Kopernik đánh đổ những nền tảng của khoa học Trung Cổ và siêu hình học.
Một hệ quả của Chủ nghĩa Kopernik là quy luật khoa học không cần thiết phải phù hợp với thực tế. Sự đối nghịch này với hệ của Aristoteles vốn đặt cao tầm quan trọng của nguồn gốc của hiểu biết thông qua các giác quan.
Khái niệm của Kopernik đánh dấu một sự cách mạng khoa học. Thực vậy một số cho rằng nó đứng ngang bằng với sự khởi xướng của "cuộc cách mạng khoa học"  Lưu trữ 2009-08-07 tại Wayback Machine. Immanuel Kant mang tính biểu tượng của cách mạng do Kopernik khởi xướng - chủ nghĩa duy lý ưu việt của nó - công nhận rằng chính sự hợp lý của con người là cách làm sáng tỏ về những hiện tượng quan sát được. Những nhà triết học gần đây cũng tìm thấy những giá trị triết học trong chủ nghĩa Kopernik.
Phần mộ

Tháng 8, 2005, một nhóm các nhà khảo cổ học do Jerzy Gąssowski, giám đốc một viện khảo cổ học và nhân loại học ở Pułtusk, chỉ huy đã khám phá ra nơi mà họ cho là mộ của Kopernik sau khi kiểm tra bên dưới sàn Nhà thờ Frombork. Kết quả này có được sau một năm tìm kiếm, và việc phát hiện này chỉ được thông báo vào ngày 3 tháng 10, sau khi họ đã tiến hành tìm kiếm thêm. Gąssowski nói ông "hầu như tin chắc 100% rằng đó là Kopernik". Các chuyên gia pháp y đã sử dụng xương sọ để tái tạo một khuôn mặt rất giống với những đặc điểm trong bức chân dung của Kopernik, trong đó có cái mũi gãy và vết sẹo trên mắt trái.  Lưu trữ 2006-11-05 tại Wayback Machine. Các chuyên gia cũng quả quyết rằng xương sọ này là của một người đàn ông đã chết khi khoảng 70 tuổi - tuổi của Kopernik khi ông qua đời.
Mộ ở tình trạng xấu và không phải tất cả xương cốt đều còn. Các nhà khảo cổ học hy vọng tìm thấy họ hàng của Kopernik để xác định qua DNA.
Cao Xuân Tài

| Cao Xuân Tài |
| --- | --- |
Cao Xuân Tài vào năm 2020
Sinh: Cao Xuân Tài 1995 (29–30 tuổi) Đà Nẵng, Việt Nam
Quốc tịch:  Việt Nam
Dân tộc: Kinh
Trường lớp: Trường Đại học Thể dục Thể thao Đà Nẵng
Nghề nghiệp: Người mẫu Diễn viên Người dẫn chương trình
Năm hoạt động: 2017 – nay
Quê quán: Đà Nẵng, Việt Nam
Chiều cao: 1,82 m (6 ft 0 in)
Cân nặng: 75 kg (165 lb)
Danh hiệu:  Á quân Vietnam Fitness Model (2017)  Man of the World (2018) 
Cao Xuân Tài (sinh năm 1995) là một nam người mẫu, diễn viên, người dẫn chương trình người Việt Nam. Anh từng đoạt giải Á quân tại Vietnam Fitness Model 2017. Năm 2018, Xuân Tài đại diện Việt Nam tham gia và xuất sắc giành chiến thắng tại cuộc thi Man of the World.
Đầu đời

Cao Xuân Tài, sinh năm 1995, tại Đà Nẵng. Anh tốt nghiệp Đại học Thể dục thể thao Đà Nẵng. Xuân Tài từng làm những công việc khó nhọc để kiếm tiền phụ giúp gia đình, từ phụ hồ đến phục vụ quán cà phê, tiệc cưới.... Thậm chí, có lúc anh quyết định bán máu để có thêm kinh phí trang trải. Sau 3 năm vào Sài Gòn lập nghiệp, Cao Xuân Tài đã có được những thành công nhất định.
Sự nghiệp > Vietnam Fitness Model 2017

Năm 2017, Cao Xuân Tài tham gia cuộc thi Vietnam Fitness Model và đoạt giải Á quân 1. Anh cũng được ban tổ chức cuộc thi này chọn làm đại sứ chính thức của Vietnam Fitness Model 2019.
Sự nghiệp > Man of The World 2018

Năm 2018, Xuân Tài được cấp phép đại diện Việt Nam tham dự cuộc thi Man of The World. Trong đêm chung kết diễn ra tại Philippines, Cao Xuân Tài xuất sắc đăng quang ngôi vị Nam vương cùng 4 Giải phụ do khán giả và nhà tài trợ bình chọn.
Sự nghiệp > Người nghệ sĩ đa tài

Năm 2018, Xuân Tài đạt giải Á quân cuộc thi Người nghệ sĩ đa tài của Đài truyền hình Vĩnh Long.
Hoạt động khác > Giám khảo

Năm 2021, Xuân Tài làm giám khảo tại đêm chung kết cuộc thi "Nét đẹp Sinh viên Du lịch 2020" do Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức.
Hoạt động khác > Dẫn chương trình

Xuân Tài còn thử sức ở lĩnh vực người dẫn chương trình. Anh đã có những tháng ngày miệt mài học hỏi, rèn luyện các kỹ năng sân khấu, dẫn dắt chương trình cùng những chuyên gia và các đàn anh, đàn chị đi trước.
Hoạt động khác > Diễn xuất

Năm 2019, Cao Xuân Tài tham gia diễn xuất trong video âm nhạc "Nghe nói anh sắp kết hôn" của Văn Mai Hương và Bùi Anh Tuấn. Năm 2021, anh vào vai Trí trong bộ phim điện ảnh "Võ sinh đại chiến" của đạo diễn, nhà sản xuất Bá Cường.
Distichia muscoides

| Distichia muscoides |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
nhánh:: Tracheophyta
nhánh:: Angiospermae
nhánh:: Monocots
nhánh:: Commelinids
Bộ:: Poales
Họ:: Juncaceae
Chi:: Distichia
Loài:: D. muscoides
Danh pháp hai phần
Distichia muscoides Nees & Meyen

Distichia muscoides là một loài thực vật có hoa trong họ Bấc. Loài này được Nees & Meyen mô tả khoa học đầu tiên năm 1843.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Distichia muscoides”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Cô gái ngày hôm qua

Đĩa đơn năm 2017 cùa Vũ Cát TườngBản mẫu:SHORTDESC:Đĩa đơn năm 2017 cùa Vũ Cát Tường
Cô gái ngày hôm qua là đĩa đơn năm 2017 của nữ ca sĩ kiêm sáng tác nhạc Vũ Cát Tường. Sản xuất âm nhạc bởi nhạc sĩ  Huy Tuấn, phối khí bởi nhạc sĩ Nguyễn Thanh Bình, đây là bản nhạc phim (OST) đầu tiên nhằm quảng bá cho bộ phim điện ảnh Cô gái đến từ hôm qua của đạo diễn Phan Gia Nhật Linh. Ca khúc được phát hành bản audio vào ngày 23 tháng 3 năm 2017 và video âm nhạc được ra mắt vào ngày 15 tháng 6 năm 2017.
Sáng tác

Vũ Cát Tường chia sẻ cô đã chủ động liên hệ đạo diễn xin phụ trách phần âm nhạc cho dự án phim và ngay lập tức bắt tay vào quá trình sáng tác cho ca khúc sau khi dành 2 ngày đọc qua cuốn tiểu thuyết gốc Cô gái đến từ hôm qua của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh. Để có thêm cảm hứng sáng tác, đích thân đạo diễn Phan Gia Nhật Linh đã mời Tường tới phim trường để xem cảnh quay cuối cùng của bộ phim. Nữ ca sĩ chia sẻ cô đã rất trăn trở không biết có thể truyền tải đầy đủ nội dung một cuốn truyện dài cả trăm trang gói gọn trong một bản nhạc chỉ dài 3-4 phút hay không.
Phát hành

Ngày 24 tháng 3 năm 2017, bản audio của ca khúc đã được Vũ Cát Tường đăng tải lên kênh YouTube cá nhân của mình. Sau đó, teaser chính thức của video âm nhạc Cô gái ngày hôm qua đã được tiết lộ. Ngày 25 tháng 6 năm 2017, music video của bài hát đã chính thức ra mắt. Đến nay, MV đã đạt hơn 5 triệu lượt xem trên YouTube.
Video âm nhạc

Video âm nhạc của ca khúc được thực hiện tại Sóc Sơn do chính Vũ Cát Tường đóng. Ý tưởng MV đến từ hình ảnh Tường lang thang trong rừng và bắt gặp một kệ sách chứa ký ức: Ở đó có những hòn bi ve thuở nhỏ, có những cuốn sách cũ ố vàng, có "cuốn sổ bí mật" năm xưa từng ép vào hình vẽ của một ai đó đặc biệt. Kệ sách ấy dẫn lối về ấu thơ và cảm xúc ùa về bên cây đàn piano.
Giải thưởng

| Năm | Giải thưởng | Hạng mục | Đề cử cho | Kết quả | Nguồn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2018 | Keeng Young Awards 2017 | Ca khúc nhạc phim được yêu thích | Cô gái ngày hôm qua | Đoạt giải |  |
Định lý Bolzano–Weierstrass

Trong toán học và đặc biệt là giải tích thực, định lý Bolzano-Weierstrass (tiếng Anh: Bolzano-Weierstrass theorem, đặt theo tên hai nhà toán học là Bernand Bolzano và Karl Weierstrass) là một định lý quan trọng về sự hội tụ trong không gian Euclid hữu hạn chiều  \mathbb {R} ^{n}. Định lý này phát biểu rằng mọi dãy số thực bị chặn trong  \mathbb {R} ^{n} đều tồn tại một dãy con hội tụ.
Ta cũng có một phát biểu tương đương là một tập con của  \mathbb {R} ^{n} là tập compact khi và chỉ khi nó đóng và bị chặn.
Lịch sử và tầm ảnh hưởng

Định lý Bolzano-Weierstrass được đặt tên dựa theo hai nhà toán học là Bernand Bolzano người Tiệp Khắc và Karl Weierstrass người Đức. Định lý này được chứng minh lần đầu bởi Bolzano vào năm 1817 như là một bổ đề trong chứng minh về định lý giá trị trung gian. Khoảng năm mươi năm sau, định lý này lại được chứng minh một lần nữa bởi Weierstrass, người đã phát hiện ra tầm quan trọng của nó. Từ đó, định lý này trở thành một trong những định lý quan trọng của giải tích.
Chứng minh

Ta sẽ chứng minh định lý này trên trường số thực  \mathbb {R} ^{1} trước. Nhưng để chứng minh, ta cần sử dụng bổ đề sau đây:
Bổ đề: Mõi dãy số thực  (x_{n}) đều tồn tại một dãy con đơn điệu (tức là một dãy con, hoặc không tăng hoặc không giảm).
Chứng minh bổ đề: Ta xét tập hợp sau  T=\{m\in \mathbb {N*} :\exists m'>m,x_{m'}>x_{m}\}
Nếu  T hữu hạn thì dãy  (x_{n}) sẽ giảm kể từ một chỉ số nào đó.
Nếu  T vô hạn thì ta sẽ trích ra được một dãy con tăng từ  (x_{n}).
Do đó trong cả hai trường hợp, ta luôn có một dãy con của  (x_{n}) đơn điệu.
Bổ đề được chứng minh.
Bây giờ xét một dãy  (a_{n})\subset \mathbb {R}  bị chặn bất kỳ. Theo bổ đề trên tồn tại một dãy con đơn điệu, đồng thời bị chặn nên nó hội tụ.
Chứng minh tham khảo

Xét dãy  (a_{n}) bị chặn, tức là tồn tại m và M sao cho đoạn  [m;M] chứa tất cả số hạng của dãy  (a_{n}).
Ta xây dựng dãy các đoạn thẳng  [x_{n};y_{n}] theo quy tắc sau:
x_{1}=m,y_{1}=M.
Đặt  t={\frac {x_{1}+y_{1}}{2}}. Vì  [x_{1};y_{1}] chứa tất cả các số hạng của  (a_{n}) nên một trong hai đoạn  [x_{1};t],[t,y_{1}] phải chứa vô số số hạng của  (a_{n}). Nếu đoạn  [x_{1};t] chứa vô số số hạng của  (a_{n}) thì ta đặt  x_{2}=x_{1},y_{2}=t. Nếu  [x_{1};t] chỉ chứa hữu hạn các số hạng của  (a_{n}) ( khi đó  [t,y_{1}] chứa vô số số hạng của  (a_{n}) ) thì ta đặt  x_{2}=t,y_{2}=y_{1}.
Bằng phép tương tự, nếu ta đã xây dựng được đoạn  [x_{k};y_{k}] chứa vô số số hạng của  (a_{n}) thì sẽ xây dựng được đoạn  [x_{k+1};y_{k+1}] là một trong hai nửa của đoạn  [x_{k};y_{k}] và cũng chứa vô số đoạn của  (a_{n}).
Như thế, ta xây dựng được dãy các đoạn thẳng  [x_{k};y_{k}] lồng nhau, có  y_{k}-x_{k}={\frac {M-m}{2^{k-1}}}\rightarrow 0 và mỗi đoạn  [x_{k};y_{k}] chứa vô số số hạng của  (a_{n}).
Bây giờ ta chọn dãy con  (a_{i_{j}}) của  (a_{n}) như sau:
(a_{i_{1}})=a_{1}
1)  i_{j+1}>i_{j}.
2)  a_{i_{j+1}}\in [x_{j+1};y_{j+1}].
Việc chọn này luôn thực hiện được vì  [x_{j+1};y_{j+1}] chứa vô số các số hạng của  (a_{n}).
Do  y_{k}-x_{k}={\frac {M-m}{2^{k-1}}}\rightarrow 0 nên tồn tại duy nhất một số thực  L là giao của tất cả các đoạn thẳng  [x_{k};y_{k}] và dễ thấy theo cách chọn,  L chính là giới hạn của dãy con  (a_{i_{j}}), tức là ta đã trích ra được một dãy con hội tự từ  (a_{n}).
Albania

|  Cộng hòa Albania  |
| --- | --- |
 Tên bản ngữ Republika e Shqipërisë (tiếng Albania) 
   Quốc kỳ    Quốc huy  
 Tiêu ngữ: Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar "Albania bạn hỡi, cho tôi niềm vinh dự, cho tôi danh xưng người Albania."

 Quốc ca: "Himni i Flamurit" (Việt: "Ngân vang cho lá cờ")
 
Vị trí của Albania (xanh) trên thế giới.
Vị trí của Albania (đỏ) ở Nam Âu.
Tổng quan
Thủ đô và thành phố lớn nhất:  Tirana 41°19′B 19°49′Đ﻿ / ﻿41,317°B 19,817°Đ﻿ / 41.317; 19.817
Ngôn ngữ chính thức: Tiếng Albania
• Ngôn ngữ địa phương :  7 ngôn ngữ Hy Lạp  Macedonia  Digan  Serbia-Croatia  Aromania  Bosnia  Bulgaria  
Sắc tộc (2011): 82,6% Albania 0,9% Hy Lạp 1% khác ∟ Macedonia  ∟ Montenegro  ∟ Aromania  ∟ Digan  ∟ Ai Cập Balkan  ∟ dân tộc khác 15,5% không xác định
Tôn giáo chính (2011): 56,7% Hồi giáo 16,92% Kitô giáo 2,5% vô thần 19,28% không xác định
Tên dân cư: Người Albania Shqiptarët
Chính trị
Chính phủ: Cộng hòa đại nghị đơn nhất

• Tổng thống : Bajram Begaj
• Thủ tướng : Edi Rama
 
Lập pháp: Quốc hội
Lịch sử
Hình thành

• Nhà nước đầu tiên : 1190
• Vương quốc Albania : Tháng 2 năm 1272
• Liên minh Lezhë : 2 tháng 3 năm 1444
• Tuyên bố độc lập từ Đế quốc Ottoman : 28 tháng 11 năm 1912
• Thân vương quốc Albania được công nhận : 29 tháng 7 năm 1913
• Nền Cộng hòa đầu tiên : 31 tháng 1 năm 1925
• Hiến pháp xã hội Chủ nghĩa : 28 tháng 12 năm 1976
• Nền Cộng hòa hiện tại : 29 tháng 4 năm 1991
• Hiến pháp hiện hành : 28 tháng 11 năm 1998
 
Địa lý
Diện tích:  
• Tổng cộng: 28.748 km2 (hạng 140) 11,100 mi2
• Mặt nước (%): 4,7
Dân số:  
• Ước lượng 2020: 2.845.955 (hạng 135)
• Điều tra 2011: 2.821.977
• Mật độ: 100/km2 (hạng 84) 259/mi2
Kinh tế
GDP  (PPP): Ước lượng 2020
• Tổng số: 39 tỷ đô la Mỹ (hạng 116)
• Bình quân đầu người: 13.651 đô la Mỹ (hạng 89)
GDP  (danh nghĩa): Ước lượng 2020
• Tổng số: 14 tỷ đô la Mỹ (hạng 129)
• Bình quân đầu người: 4.898 đô la Mỹ (hạng 93)
Đơn vị tiền tệ: Lek (L) / Leku (ALL)
Thông tin khác
Gini? (2017):  33,2 trung bình
FSI? (2020):  58,8 ổn định · hạng 121
HDI? (2019):  0,795 cao · hạng 69
Múi giờ: UTC+1 (CET)
• Mùa hè (DST): UTC+2 (CEST)
Cách ghi ngày tháng: dd-mm-yyyy (ngày-tháng-năm)
Điện thương dụng: 230 V–50 Hz
Giao thông bên: phải
Mã điện thoại: +355
Mã ISO 3166: AL
Tên miền Internet: .al
Bản đồ Albania năm 2013.

Biểu tượng quốc gia
Quốc điểu: Đại bàng
 
Albania hay Albanie (An-ba-ni, Albania: Shqipëria), tên chính thức Cộng hoà Albania (tiếng Albania: Republika e Shqipërisë, IPA [ɾɛˈpubliˌka ɛ ˌʃcipəˈɾiːs]) là một quốc gia tại Đông Nam Âu. Nước này giáp biên giới với Montenegro ở phía bắc, Serbia ở phía đông bắc, Bắc Macedonia ở phía đông, và Hy Lạp ở phía nam. Nước này có bờ Biển Adriatic ở phía tây và bờ Biển Ionia ở phía tây nam. Albania là một ứng cử viên tiềm năng trở thành thành viên trong Liên minh châu Âu và là một thành viên chính thức trong khối NATO.
Từ nguyên

Danh xưng "Albania" là tên gọi tiếng Latinh thời Trung cổ của đất nước này. Có lẽ cái tên này xuất phát từ tên gọi bộ tộc Albani của người Illyria (tiếng Albania: Albanët) theo các ghi chép của nhà địa lý và thiên văn học Ptolemy. Tấm bản đồ của ông vào năm 150 CN xác định một đô thị tên là Albanopolis nằm về phía đông bắc của Durrës. Sau này thị trấn đó có lẽ được đổi tên thành Albanon hoặc Arbanon. Nhà sử học Đông La Mã Michael Attaliates thế kỷ thứ 10 có ghi lại sự kiện bộ tộc Albanoi nổi loạn chống Constantinoplis vào năm 1043 và nhắc về dân Arbanitai là chư hầu của Công tước Dyrrachium. Thời Trung cổ, người Albania gọi đất nước của họ là Arbëri hoặc Arbëni, và tự xưng là Arbëreshë hoặc Arbëneshë.
Ngày nay, họ gọi đất nước của mình là Shqipëri hoặc Shqipëria, danh xưng được sử dụng từ thế kỷ XIV trở đi, nhưng chỉ từ cuối thế kỷ XVII - đầu thế kỷ XVIII, địa danh Shqipëria và tộc danh Shqiptarë mới dần thay thế hai cái tên Arbëria và Arbëreshë thời Trung cổ. Danh xưng Shqipërisë có thể tạm dịch là "Vùng đất của những con chim đại bàng" hay "Đứa con của đại bàng".
Có giả thuyết cho rằng thành tố Albanus bắt nguồn từ gốc *alb-, xuất hiện ở nhiều địa danh như Núi Alps hay Albion (tên cũ của nước Anh trong tiếng Gallia-Latinh), nhưng tới nay vẫn chưa có kết luận chính thức về từ nguyên của địa danh đất nước này
Lịch sử

Bài chi tiết: Lịch sử Albania
Lịch sử > Vương quốc Illyria

Đa số các nhà sử học tin rằng đa phần người Albania là hậu duệ của người Illyria cổ, sắc tộc, như các sắc tộc Balkan khác, tiếp tục phân chia thành các bộ tộc và sắc tộc. Cái tên Albania xuất xứ từ một bộ lạc người Illyria được gọi là Arbër, hay Arbëresh, và sau này là Albanoi, đã từng sống gần Durrës. Vương quốc Illyria phát triển từ vùng Albania ngày nay và cuối cùng kiểm soát hầu hết vùng bờ biển phía đông Adriatic. Scodra là thủ đô của nó, chính là thành phố trung tâm đô thị quan trong nhất phía bắc Albania ngày nay. Vị vua được biết tới đầu tiên của người Illyria là Hyllus (Tiếng Albania: Ylli, dịch sang tiếng Việt: "Ngôi sao") được ghi chép lại là đã mất năm 1225 trước Công Nguyên. Tuy nhiên, vương quốc này đã đạt tới thời cực thịnh về lãnh thổ và sự phát triển ở thế kỷ thứ IV trước Công Nguyện, khi Vua Bardhyllus (tiếng Albania: Bardhyli; tiếng Việt: "Ngôi sao Trắng"), một trong những vị vua tài ba nhất của người Illyria, thống nhất các vương quốc Illyria, Molossia và một phần lớn Macedonia dưới quyền quản lý của mình. Vương quốc này bắt đầu suy tàn cũng ở thời cai trị của vị vua này vì những cuộc tấn công của Philip II của Macedonia, cha của Alexander Đại Đế.
Người Illyria đã tạo lập và phát triển văn hoá và ngôn ngữ của họ tại vùng phía tây vùng Balkans, nơi đã được các học giả thời cổ đề cập tới trong các tác phẩm của họ. Các vùng sinh sống của người Illyria dần mở rộng, bao gồm cả vùng phía tây bán đảo Balkan, bắc tới Trung Âu, và đông xung quanh Hồ Lyhind (Hồ Ohrid). Các bộ tộc Illyria khác cũng di cư tới và phát triển tại Italia. Trong số họ có bộ tộc Messapii và Iapyges. Cái tên Illyria đã được đề cập tới trong các tác phẩm từ thế kỷ thứ V trước Công Nguyên trong khi một số bộ tộc còn được đề cập tới từ thế kỷ XII trước Công Nguyên trong tác phẩm của Homer.
Sự khởi đầu của dòng giống Illyria bắt đầu từ thế kỷ thứ XV trước Công Nguyên, giữa Thời kỳ đồ đồng, khi các đặc điểm riêng biệt của sắc tộc Illyria bắt đầu hình thành. Tới Thời đồ sắt, người Illyria đã trở nên riêng biệt và thừa kế những đặc điểm nhân dạng và ngôn ngữ của cha ông họ từ Thời đồ đá mới và Thời đồ đồng. Lý thuyết cổ xưa cho rằng người Illyria tới từ Trung Âu hồi thế kỷ thứ VII tới thế kỷ thứ IX đã bị các cuộc nghiên cứu sau Thế Chiến II bác bỏ. Sự thực là những hang động với các bình đựng hài cốt, đặc điểm vùng Trung Âu, không được tìm thấy tại các khu định cư của người Illyria là bằng chứng bác bỏ giả thuyết này. Ảnh hưởng Trung Âu trên người Illyria là kết quả của những trao đổi văn hoá và sự di chuyển của những thợ thủ công.
Lịch sử > Thời kỳ La Mã và Byzantine

Người La Mã đã dùng quân sự tước đoạt quyền tự trị của Illyria năm 165 trước Công Nguyên. Albania của La Mã đã được nối với Via Egnatia, con đường của La Mã nối phía đông với phía tây và La Mã với vùng viễn đông giàu có của đế chế. Sau khi bị Đế chế La Mã chinh phục, Illyria được tái tổ chức thành một tỉnh của La Mã. Illyricum sau này được chia thành các tỉnh Dalmatia và Pannonia, những vùng đất hình thành nên nước Albania ngày nay. Nhiều người Illyria ở thời cai trị La Mã đã đạt được những chức vụ quan trọng trong đội Vệ sĩ Hoàng đế La Mã (Prætorian Guard). Tiếng Albania vay mượn rất nhiều từ La Tinh, chủ yếu về tôn giáo và tế lễ. Điều này bởi Albania ban đầu thuộc Tòa Thánh, dù Công giáo lần đầu được chính Sứ đồ Phaolô truyền bá cho người Albania trong lần đầu ông tới Durazzo.
Trong những thập kỷ đầu tiên dưới sự cai trị của Byzantine (cho tới năm 461), Illyria phải chịu nhiều cuộc tấn công phá phách của người Visigoths, Huns, và Ostrogoths. Không lâu sau khi những kẻ xâm lược này tràn qua vùng Balkans, người Slavs xuất hiện. Giữa thế kỷ thứ VI và thế kỷ thứ VIII họ đã định cư tại các lãnh thổ Illyria và dần đồng hoá các bộ tộc Illyria tại những nơi hiện là Slovenia, Croatia, Bosnia và Herzegovina, và Serbia. Tuy nhiên, các bộ tộc phía nam Illyria, gồm cả Albania ngày nay, tránh sự đồng hoá và bảo tồn ngôn ngữ của họ. Sau sự sụp đổ của Đế chế La Mã, Albania được gộp vào trong Đế chế Byzantine, nằm dưới sự quản lý từ Constantinopolis. Albania thuộc quyền quản lý của Byzantine cho tới thế kỷ XIV Công Nguyên khi những người Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman tung ra các cuộc tấn công vào Đế chế. Người Ottoman chiếm Constantinopolis năm 1453, và tới năm 1460 hầu như toàn bộ lãnh thổ Byzantine cũ đều đã rơi vào tay người Thổ.