Perestroika
Quá trình > 1985-1989 > Bối cảnh

Sự khởi đầu những cải cách quy mô lớn ở Liên Xô thường gắn liền vào năm 1985, khi Đảng, và trên thực tế là Nhà nước, do Mikhail Gorbachev đứng đầu. Trong khi đó, một số tác giả gọi Yuri Andropov là "cha đẻ của perestroika", những người khác phân biệt "thời kỳ phôi thai" perestroika (1983-1985), không phải không có lý do, tin rằng vào nửa đầu những năm 1980, Liên Xô đang dần bước vào giai đoạn cải cách. Yuri Andropov đã bắt đầu quá trình chuyển đổi sau khi ông lên nắm quyền. Đầu năm 1983, Andropov chỉ thị cho một nhóm quan chức cấp cao Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, bao gồm Mikhail Gorbachev và Nikolai Ryzhkov, để chuẩn bị các đề xuất về nguyên tắc cải cách kinh tế. Trong số các vấn đề đang được xem xét, theo Nikolai Ryzhkov, là các vấn đề về tự tài chính và độc lập của các doanh nghiệp, nhượng quyền và hợp tác xã, liên doanh và công ty cổ phần. Năm 1983, một cuộc thử nghiệm kinh tế quy mô lớn bắt đầu. Vì mục đích này, một số ngành công nghiệp và doanh nghiệp lớn ở một số nước cộng hòa thuộc Liên Xô đã được phân bổ. Đưa ra sự phụ thuộc tiền lương vào lợi nhuận và doanh nghiệp có thể tự định giá và phát triển các mẫu sản phẩm. Đó là một phiên bản mở rộng việc tự hạch toán. Năm 1984, Hội nghị toàn thể Trung ương Đảng về chính sách khoa học và công nghệ được tổ chức, đánh dấu sự chuyển đổi từ chính sách sâu rộng sang chính sách chuyên sâu. Khi Andropov qua đời và việc Chernenko lên nắm quyền đã đóng băng các kế hoạch cải cách hiện có. Thay vì hội nghị toàn thể dành cho việc giới thiệu thiết bị mới và cải thiện quan hệ sản xuất và khoa học, hội nghị toàn thể về khai hoang đã được tổ chức. Mặc dù vậy, sau khi Andropov qua đời, Konstantin Chernenko đã tuyên bố về đường lối "tăng tốc phát triển nền kinh tế quốc dân", nhằm "tái cơ cấu hệ thống quản lý kinh tế" cần được thực hiện bởi những cán bộ hiểu "những yêu cầu mới của cuộc sống". Năm 1984, theo lệnh của Chernenko, công việc được thực hiện nhằm chuẩn bị một chương trình cải cách kinh tế toàn diện với trọng tâm là các cuộc thảo luận kinh tế trong 5 năm cuối cùng của chủ nghĩa Stalin và tổng kết cuốn sách "Các vấn đề kinh tế chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô" (1952) của Stalin lên các cuộc thảo luận đó. Và vào tháng 3 năm 1985 Mikhail Gorbachev khẳng định cam kết của mình đối với đường lối chiến lược này: "Đây là con đường đẩy nhanh sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước, cải thiện mọi mặt của xã hội".
Lên nắm quyền vào ngày 11 tháng 3 năm 1985, Gorbachev đã công bố những nguyên lý cơ bản trong đường lối của mình tại Hội nghị toàn thể Ban chấp hành Trung ương tháng 4 năm 1985: "Nhờ sự hoạt động tích cực của đảng từ năm 1983, đã có thể phát triển công việc của nhiều bộ phận trong nền kinh tế quốc dân và phần nào cải thiện được tình hình". Và xa hơn nữa: "Chúng ta cần những chuyển dịch mang tính cách mạng - sự chuyển đổi về cơ bản các hệ thống công nghệ mới, sang công nghệ thế hệ mới nhất, mang lại hiệu quả cao nhất".
Tại Hội nghị toàn thể tháng 4 năm 1985, những người ủng hộ Gorbachev đã trở thành thành viên chính thức trong Bộ Chính trị: Bí thư Trung ương Đảng Yegor Ligachev và Nikolay Ryzhkov, Chủ tịch KGB Viktor Chebrikov; ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị - Nguyên soái Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Liên Xô Sergey Sokolov. "Gorbachev đa số" đang hình thành trong Bộ Chính trị.
Năm 1985-1986, các ủy viên và ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô đã bị "thanh trừng": Vào tháng 7 năm 1985, Bí thư Trung ương Đảng phụ trách Công nghiệp-Quân sự Grigory Romanov, đối thủ chính Gorbachev trong cuộc "chạy đua" lấy chức vụ Tổng bí thư, đã bị loại khỏi Bộ Chính trị; vào tháng 10 năm 1985, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Nikolai Tikhonov, đã từ chức, miễn nhiệm khỏi Bộ Chính trị; vào tháng 2 năm 1986, Bí thư thứ nhất Thành ủy Moskva Viktor Grishin, bị miễn nhiệm khỏi Bộ Chính trị, chức vụ này sau đó do Boris Yeltsin đảm nhiệm; Tháng 3 năm 1986, Phó Chủ tịch thứ nhất Đoàn Chủ tịch Xô Viết Tối cao Liên Xô, Vasily Kuznetsov (chức vụ do một ủy viên dự khuyết Bộ Chính trị từ năm 1964) thay thế bởi Pyotr Demichev, và Bí thư Trung ương Đảng Boris Ponomarev (vị trí của ông do Đại sứ Liên Xô tại Hoa Kỳ, Anatoly Dobrynin đảm nhận), lần lượt 85 tuổi và 81 tuổi vào thời điểm nghỉ hưu. Konstantin Rusakov cũng bị loại khỏi Ban Bí thư Trung ương Đảng (Vadim Medvedev đảm nhận) và Ivan Kapitonov cũng bị loại khỏi Ban Bí thư Trung ương Đảng nhận nhiệm vụ làm Chủ tịch Ủy ban Kiểm toán Trung ương Đảng. Như vậy, Gorbachev đã đổi mới Bộ Chính trị tới 2/3. Trong Bộ Chính trị được bầu vào năm 1981, ngoài Gorbachev, còn lại Andrey Gromyko, cũng như các nhà lãnh đạo cộng hòa Dinmukhamed Kunaev và Volodymyr Shcherbytsky. Ban Bí thư Trung ương Đảng đã được đổi mới một cách toàn diện, và Alexander Yakovlev nằm trong số các Bí thứ mới. Trong năm 1987, các lãnh đạo đảng cộng hòa Dinmukhamed Kunayev và Heydar Aliyev đã bị miễn nhiệm khỏi Bộ Chính trị.
Trong giai đoạn 1985-1986, 60% bí thư tỉnh ủy và 40% ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô bị thay thế.