Anrê Nguyễn Văn Nam
Thời kỳ giám mục > Mục vụ

Từ năm 1975, chủng viện và chủng sinh Giáo phận Mỹ Tho bị tản mát khắp nơi. Trong hoàn cảnh khó khăn này, Giám mục Nguyễn Văn Nam đào tạo các chủng sinh còn lại và từ năm 1975 đến 1999 và giáo phận có thêm 23 linh mục. Kể từ sau khi trở thành giám mục phó, Giám mục Nam nhận nhiệm vụ đào tạo chủng sinh cho giáo phận Mỹ Tho. Do tình trạng khó khăn của chủng viện, Giám mục Nam đã chọn ba địa điểm nằm dọc theo dòng sông Vàm Cỏ Đông, gọi là ba cơ sở để các linh mục giáo sư đến giảng dạy. Chương trình này bị kết thúc do Giám mục Nam phải nhận nhiệm vụ mới vào cuối tháng 3 năm 1976, và bàn giao công việc đào tạo chủng sinh cho linh mục Đa Minh Nguyễn Văn Hiệu. Giám mục Nam đã thực hiện truyền chức cách lén lút (truyền chức chui) cho hàng chục tân linh mục, trong đó có nhiều linh mục dòng. Chính vì việc truyền chức này, bản thân giám mục được các cán bộ chính quyền mời đến làm việc sau [các] vụ việc. Giám mục Nam cho rằng việc truyền chức không xin phép là vì đã xin phép nhưng đợi cứu xét rất lâu trong khi giáo dân cần linh mục; do đó, vì tình thương giáo dân, ông đã quyết định truyền chức linh mục. Giám mục Nam cũng nhắc lại việc thời linh mục mình không cần xin phép để giúp đỡ các người khó khăn, trong đó có cả những người thuộc phía Cách Mạng.
Giám mục Trần Văn Thiện không có tên trong danh sách giám mục ký tên trong thông cáo chung của Hội nghị Hội đồng Giám mục miền Nam Việt Nam diễn ra vào giữa tháng 12 năm 1975. Giám mục Nguyễn Văn Nam đã đến dự cuộc họp và ký tên vào thông cáo chung đề ngày 20 tháng 12 năm 1975 sau khi cuộc họp kết thúc. Do hoàn cảnh xã hội, Giám mục chính tòa Trần Văn Thiện đã bàn giao toàn bộ việc thăm viếng mục vụ (kinh lý) trên toàn địa bàn giáo phận Mỹ Tho lại cho Giám mục phó Nguyễn Văn Nam. Giám mục Nam không ngại đường xá, giao thông không thuận lợi và có khi phải di chuyển bằng đường thủy, đến thăm các giáo điểm ở các địa điểm xa xôi. Một số chuyến thăm, Giám mục Nam quyết định ở lại các nhà giáo dân và ở mỗi địa điểm, giám mục đến thăm trong vài ngày, cùng sinh hoạt với giáo dân, dạy giáo lý, hỗ trợ việc tĩnh tâm,... Giám mục Nguyễn Văn Nam, với mong muốn đến với các họ đạo ở các vị trí trắc trở, xa xôi, đã quyết định đi bộ, cũng như các phương tiện như xe khách, xe đạp, đò, ghe xuồng, và cả xe lôi, xe bò. Đến với giáo dân, Giám mục Nguyễn Văn Nam luôn đội nón cối cyclô trắng, mang theo chùng thâm đã bạc màu, đi đường thường mang khoai lang để dùng bữa do thể trạng và có hàm răng yếu. Do những yếu tố này, các giáo dân gọi ông bằng biệt danh "ông lão nhà quê". Việc đón tiếp ăn uống cũng như sắp xếp chỗ nghỉ ngơi cho giám mục khi đến các xứ đạo cũng đơn giản, do Giám mục Nam coi việc ăn uống là bất đắc dĩ, cũng như chỗ nghỉ ngơi đơn giản. Giám mục Nam đã thực hiện các chuyến thăm viếng kể từ năm 1975 đến thời kỳ Đổi Mới năm 1986. Chính vì ăn mặc quê mùa và di chuyển [đến] bằng xích lô, Giám mục Nam đã bị đoàn người đón rước xua đuổi khi đến cử hành trao Bí tích Thêm Sức tại Nhà thờ Chợ Đũi.
Năm 1980, Giám mục Nguyễn Văn Nam là một trong số 33 giám mục tham dự Đại hội để thành lập Hội đồng Giám mục Việt Nam với tư cách là Hội đồng Giám mục của toàn quốc. Giám mục Nam là giám mục duy nhất đến từ Giáo phận Mỹ Tho tham gia Đại hội này. Cũng trong năm 1980, tất cả giám mục Việt Nam, chỉ trừ Giám mục Đa Minh Lê Hữu Cung đã thực hiện chuyến thăm Ad Liminia. Riêng Giám mục Nguyễn Văn Nam không tham dự hai chuyến viếng thăm Ad Liminia năm 1990 và 1995. Tác giả Trần Anh Dũng, trong sách Thoáng nhìn Giáo hội Công giáo Việt Nam (1533 – 2010) cho rằng Giám mục Nam có tham dự chuyến viếng thăm Ad Liminia vào năm 1990. Trong chuyến thăm đầu tiên vào năm 1980, ngoài mua các ảnh tượng, Giám mục Nam còn dùng nguồn tài chính để mua giấy bóng màu nhằm phân phát cho các họ đạo [trong giáo phận] làm lồng đèn cho dịp Lễ Giáng sinh.
Ngày 24 tháng 2 năm 1989, Giám mục chính tòa Giuse Trần Văn Thiện qua đời, giám mục phó Nam đương nhiên kế nhiệm và nhậm chức giám mục chính tòa của Giáo phận Mỹ Tho. Với việc kế nhiệm này, Giám mục Nam trở thành giám mục thứ hai quản lý giáo phận này kể từ khi nó được chính thức thiết lập vào năm 1960. Trên thực tế, chính quyền không công nhận sự kế vị của Giám mục Nguyễn Văn Nam, tức không công nhận chức giám mục chính tòa của ông. Sau cuộc gặp giữa phái đoàn Thứ trưởng Tòa Thánh và các quan chức Việt Nam vào tháng 2 năm 1993, chính quyền chính thức công nhận Giám mục Nam là giám mục chính tòa Mỹ Tho.
Trong thời gian quản nhiệm, Giám mục Nam tuy sức khỏe hạn chế nhưng trong các chuyến đi mục vụ thường đi bộ, xe trâu và tắc ráng bất kể thời gian: trong mùa nắng gắt và kể cả mùa lũ. Từ năm 1975, Tòa giám mục chỉ có một linh mục lo liệu. Từ tháng 8 năm 1992, Giám mục Nguyễn Văn Nam đã phân chia công việc để 3 linh mục hỗ trợ tại Tòa giám mục, cũng như thiết lập Hội đồng Linh mục [Giáo phận Mỹ Tho]. Ông cũng cho thiết lập Hội đồng Tư vấn, các Ban Mục vụ Giáo phận và tổ chức lại Tòa giám mục theo quy định của Giáo luật Giáo hội Công giáo Rôma. Từ năm 1993, các linh mục họp tĩnh tâm một ngày mỗi quý, cũng như triển khai đào tạo ca viên cho các ca đoàn họ đạo. Cá nhân Giám mục Nam không cho phép một số linh mục trẻ đi du học, vì cho rằng cần các linh mục lo phần hồn cho giáo dân trong điều kiện thiếu linh mục của giáo phận. Giám mục Nam cũng dành nhiều tâm huyết cho việc phát triển và mở mới các giáo điểm truyền giáo và dành nguồn ngân khoản cho mục đích này.
Vì tán thành việc lưu hành tài liệu bị tuyên là "tuyên truyền phản cách mạng" của một linh mục và một nữ tu trong Phong trào Thánh Mẫu, Giám mục Nguyễn Văn Nam bị Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tuyên phạt hai năm tù treo, trong một phiên tòa giữa tháng 8 năm 1990. Nhân dịp Uỷ ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam tổ chức Đại hội lần thứ II vào tháng 10 năm 1990, Giám mục Nam gửi thư chúc Đại hội thu nhiều kết quả, nhằm mục đích giúp cho đời sống giáo dân thêm "tốt đạo, đẹp đời".
Với nhu cầu tu sửa các nhà thờ mà từ năm 1975 thiếu điều kiện xây dựng và tu sửa, kể từ năm 1992, Giám mục Nguyễn Văn Nam ký đơn xin chính quyền tỉnh Tiền Giang để đề bạt nguyện vọng [tu sửa các cơ sở tôn giáo]. Một số nhà thờ ở hai tỉnh Đồng Tháp và Long An cũng được xây dựng và tu sửa. Nhằm mục đích hỗ trợ các giáo xứ không đủ khả năng tái thiết nhà thờ, ông cho thành lập Ban Tái Thiết giáo phận để hỗ trợ. Về phần đời sống địa phương, Giám mục Nam hỗ trợ các linh mục thuộc Vùng Đồng Tháp Mười trong việc cải tạo đất nông nghiệp. Những việc làm cụ thể gồm: đào 5 con kênh dẫn nước và xả phèn, khai hoang mở rộng diện tích đất canh tác, và hỗ trợ về nguồn vốn (Tòa giám mục Mỹ Tho đảm nhiệm với sự hỗ trợ từ tổ chức từ thiện Miserior) cũng như kỹ thuật để tăng vụ.
Năm 1992, Giám mục Nguyễn Văn Nam xin chính quyền tỉnh Tiền Giang cấp phép mở lớp học bổ túc ngôn ngữ và lớp học tình thương cho các học sinh còn yếu kém tại địa phương tại Tòa giám mục Mỹ Tho. Giám mục cũng dự định mở phòng phát thuốc miễn phí cũng như ký túc xá cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Đơn xin này không được chấp thuận. Một năm sau đó, Giám mục Nguyễn Văn Nam cho lập phòng khám cũng như hỗ trợ thuốc miễn phí cho trẻ em. Lớp cắt may hỗ trợ người nghèo cũng được mở. Tuy các thiết bị cũng như nguồn thuốc đã chuẩn bị, các dự án này bị ngưng lại. Thông tin từ Tòa giám mục Mỹ Tho cho biết nguyên nhân của việc đình chỉ đến thời điểm năm 2020 vẫn chưa rõ ràng. Năm 1997, Giám mục Nguyễn Văn Nam cho tái thiết nhà thờ giáo xứ Ba Giồng, về sau là trung tâm hành hương kính các thánh tử đạo Công giáo Việt Nam của giáo phận Mỹ Tho.
Sau khi chính quyền chính thức công nhận Giám mục Nam là giám mục Mỹ Tho vào giữa tháng 2 năm 1998, ngày 22 tháng 3 năm 1993, Tòa Thánh bổ nhiệm linh mục Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn làm giám mục phó với quyền kế vị Giám mục Nguyễn Văn Nam. Linh mục Mẫn vốn là Giám đốc Đại chủng viện Liên giáo phận đặt tại Cần Thơ. Tân giám mục đã được tấn phong vào tháng 8 cùng năm. Tuy vậy, tháng 3 năm 1998, Tòa Thánh bổ nhiệm Giám mục Mẫn làm Tổng giám mục Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh.
Giám mục Nam nhiều lần cho biết ông sợ các linh mục và các đòi hỏi của họ mà ông không thể đáp ứng, khiến ông rất buồn và đau khổ. Giám mục cho biết ông trông đợi vào lời cầu nguyện và Thiên Chúa giúp ông quản trị giáo phận. Do tính cả tin, nhiều lần Giám mục Nam bị lừa gạt và bị mất cắp bởi nhiều người theo Công giáo và không theo Công giáo, cũng như giúp việc và những người mang danh phận "con cái" của mình. Trên phương diện quản lý mục vụ Giáo phận, Giám mục Nguyễn Văn Nam chú trọng công tác giảng dạy giáo lý và đào tạo những giáo lý viên có trình độ. Đối với các giáo họ và giáo điểm tại các vùng cù lao, Giám mục Nguyễn Văn Nam ngoài giảng dạy giáo lý, còn tổ chức các lớp dạy văn hóa cho thiếu nhi.
Trong Hội đồng Giám mục Việt Nam, ngoài việc tham dự Đại hội thành lập Hội đồng Giám mục Việt Nam thống nhất trong cả nước, Giám mục Nguyễn Văn Nam được ghi nhận vắng nhiều cuộc họp, ví dụ: Họp Thường Niên (tháng 10 năm 1993), Đại hội Hội đồng Giám mục Việt Nam (tháng 10 năm 1995).