Hậu cung nhà Thanh
Quy trình lễ sách > Sách lập Hoàng hậu

Lễ sách lập của Hoàng hậu triều Thanh, theo Quốc triều cung sử do Đại học sĩ Ngạc Nhĩ Thái và Trương Đình Ngọc soạn thảo.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  冊立皇后之禮：製下，禮部諏吉以聞，遍布諸司供備。豫期，禮部、工部官會製冊寶，恭送內閣鐫冊文、寶文。屆期，禮部奏請命大學士一人充冊立使，尚書一人充副使。前期一日，遣官告祭天地、太廟後殿、奉先殿如常儀。至日昧爽，所司詣太和殿中設案一，東西肆。左右各設案一，均南北肆。設龍亭二於內閣門外。鑾儀衛陳法駕鹵簿，樂部陳樂懸各如常次。王公、文武百官、記注、糾儀、執事各官朝服，陪位如常儀。工部官以節送內閣。內閣、禮部官自內閣奉金冊、金寶及宣讀冊文、寶文各陳於亭內。禮部侍郎奉節，鑾儀校舁亭，禮部官十人前引，導以傘仗，至太和殿階下。內閣、禮部官奉金冊、金寶由中階進至殿內，陳節中案，冊左案，寶右案，退。冊使、副使祗俟於丹墀東。大學士一人立殿東簷下西面宣製。鴻臚寺官一人立大學士後，舉冊、寶案。內閣、禮部官分立簷下，東西面，均朝服。禮部尚書、侍郎詣乾清門奏時，遂前導駕。皇帝禮服，乘輿出宮。前引、後扈如常儀。午門鳴鍾鼓。至太和殿後階降輿，入，中和韶樂作，奏「隆平之章」（樂辭與常朝同，後仿此。）皇帝升座，樂止。鑾儀衛官讚「鳴鞭」，丹墀內三鳴鞭，戲竹交，丹陛大樂作，奏「慶平之章」。鴻臚寺鳴讚官讚「齊班、序班」，引正副使就丹墀東拜位立，北面西上，讚「行三跪九叩禮」，興，樂止。序班引正、副使進東階，至丹陛北面立。鳴讚官讚「有制正、副使跪」，宣製官進至殿中門之左，宣製曰： 「某年月日，欽奉皇太后懿旨，冊立某妃某氏為皇后，命卿等持節行禮」。宣畢，大學士進殿左門，詣中案，奉節由中門闑左出，至丹陛，以節授正使。正使受節，偕副使興。內閣、禮部官進殿左右門，舉冊、寶案，出中門，正使持節前行，副使從，以次降中階。內閣、禮部官奉冊、寶設龍亭內，鑾儀校舁行，導引如初，由太和門出。皇帝賜王公、大臣茶如常儀。畢，鳴鞭如初。中和韶樂作，奏「顯平之章」。皇帝起座，還宮，樂止。王公百官俱退。是日，內鑾儀衛陳皇后儀駕於皇后宮階下及宮門外，內監設丹陛樂於宮門內，如三大節之儀。設節案一於宮內正中，南為香案，設冊、寶案於東西各一，設皇后拜位於香案前，北向。女官四人，立拜位左右，東西面。宣讀女官二人，立東案之南，西面。宮殿監率內鑾儀校豫候於景運門。冊使既承命出，由協和中門至景運門外西面立。正使奉節授內監。內監奉節，內鑾儀校接舁冊、寶亭至皇后宮門外，亭止，內監奉冊、寶詣皇后宮。皇后禮服出內宮。丹陛樂作，讚引女官二人引皇后迎於宮門內道右，隨行入宮。內監奉節陳於中案，奉金冊、冊文、金寶、寶文陳於東案，退。讚引女官引皇后就拜位，北向立，樂止。讚「跪」，皇后跪。讚「宣冊」，宣冊女官就案，奉宣讀冊文，西向立，宣畢，授侍右女官，女官跪接。讚「受冊」，女官以冊奉皇后。皇后受冊，授侍左女官。女官跪接，奉以興，陳於西案。次宣寶、受寶亦如之。樂作，皇后行六肅三跪三拜禮。畢，少退，東向立，樂止。內監進至中案，奉節出。讚引女官引皇后送於宮門內道右，還內宮。內監奉節至景運門授冊使。正使持節，副使從，詣後左門復命，冊立禮成，還節。有司各退。翌日昧爽，皇太后儀駕、樂懸全設，鴻臚寺官設進表黃案一於慈寧門外，禮部官捧王以下文武各官慶賀皇太后表文送內閣。內閣捧皇帝慶賀皇太后表文恭進於皇太后宮。武備院卿豫設皇帝拜褥於慈寧門檻外正中。鴻臚寺官引王公於慈寧門，文武大臣二品以上俱於長信門外，三品以下於午門外，各依常次祗候。禮部尚書奏請皇帝詣皇太后宮行禮，王公、文武大臣官員俱隨行。禮畢，皇帝還宮，王等俱出。是日，鑾儀衛陳皇帝法駕鹵簿。樂部陳樂懸，皇帝御太和殿，諸王、文武各官上表行慶賀禮，頒詔宣示天下。是時，皇后詣皇太后宮行禮。禮畢，俟駕還宮，詣皇帝前行禮。皇貴妃率貴妃、妃、嬪、公主、王妃、命婦於皇后前行禮，均如三大節儀。（貴人及皇子、皇孫等於皇后宮行禮，及宮殿監率闔屬首領太監隨從行禮，俱由宮殿監先期具奏請旨。） . Lễ sách lập Hoàng hậu: Khi Chế lệnh hạ xuống, Lễ bộ liền tiến hành chọn ngày lành, lại thông báo cho các Ti đồng thời chuẩn bị lễ. Trước kì hạn, Lễ bộ cùng Công bộ hợp lại chế tác sách, bảo và đem đến Nội các, quan viên Nội các sẽ viết sách văn và bảo văn. Đến kì hạn, Lễ bộ tấu thỉnh cử một Đại học sĩ làm Sách lập (Chính) sứ, một Thượng thư làm Phó sứ. Trước một ngày sách lập, khiển quan đến tế cáo Thiên, Địa, Thái Miếu và Phụng Tiên điện như lệ thường. Buối sáng ngày làm lễ, Sở ti tại bên trong, ngay chính giữa Thái Hòa điện mà đặt một cái Án, theo chiều Đông sang Tây. Bên trái, phải của điện mỗi chỗ bày một cái Án, đều chiều từ Nam sang Bắc. Sau đó, thiết đặt hai cái Long đình bên ngoài cửa Nội các, Loan Nghi vệ sẽ bày Pháp giá cùng Lỗ bộ, Nhạc bộ bày biện Nhạc huyền đều như thường lệ. Vương công đại thần, cùng các quan Kí chú, Củ nghi và Chấp sự đều mặc Triều phục, bồi vị như nghi chế thường. Quan viên Công bộ đem Tiết đến Nội các. Từ bên trong Nội các, quan viên Nội các và Lễ bộ đem Kim sách, Kim bảo cùng Tuyên đọc Sách văn, Bảo văn vào bên trong Đình. Lễ bộ Thị lang phụng Tiết, Loan Nghi giáo khiêng Đình, 10 quan thuộc Lễ bộ dẫn đầu, mang dẫn là Tán và Trượng, đến bậc thềm Thái Hòa điện. Quan viên Nội các và Lễ bộ cùng phụng Sách, Bảo theo bậc thềm đi lên, tiến vào bên trong điện, bày Tiết ở Án giữa, Sách ở Án bên trái và Bảo ở Án bên phải, sau đều lui ra. Chính sứ và Phó sứ tuyên sách phong, đều có mặt ở mặt Đông sân trì. Đại học sĩ một người, đứng ở phía mái đông của điện, xoay mặt về hướng Tây, bắt đầu tuyên chế. Một quan Hồng Lư tự đứng sau Đại học sĩ, lấy Sách, Bảo án. Quan Nội các và Lễ bộ đến dưới mái điện, phân biệt mặt hướng Đông và Tây, đều mặc Triều phục. Lễ bộ Thượng thư, Thị lang đến Càn Thanh môn báo giờ, sau đi trước dẫn đường Thánh giá. Hoàng đế mặc Lễ phục, ngồi Kiệu xuất cung, Tiền dẫn Hậu hỗ, đều như lệ thường. Ngọ Môn bắt đầu gõ trống. Đến bậc thềm sau của Thái Hòa điện, Hoàng đế xuống Kiệu, nhập điện. Trung Hòa Thiếu nhạc bắt đầu nổi lên, tấu「Long bình chi cương」(lời nhạc đều như nhạc Thường triều),  Hoàng đế thăng tọa, nhạc ngừng. Loan Nghi vệ quan hô 「Minh tiên」, trong sân trì quất 3 lần roi, Hí trúc giao, Đan bệ đại nhạc đều nổi lên, tấu「Khánh bình chi cương」.  Hồng Lư tự quan hô「 Tề ban, Tự ban」,  dẫn Chính, Phó sứ tựu về bên Đông của sân trì bái lạy, hướng mặt về hướng Bắc, hô「 Hành tam quỵ cửu khấu lễ」,  đứng dậy, nhạc ngừng. Tự ban dẫn Chính, Phó sứ đến bậc thềm Đông, đến Đan bệ hướng mặt về phía Bắc mà đứng. Minh tán quan hô「 Hữu chế Chánh, Phó sứ quỵ」, Tuyên Chế quan đến bên trái của cửa chính chính điện, tuyên đọc chế văn: 「 Mỗ niên nguyệt nhật， khâm phụng Hoàng thái hậu ý chỉ, sách lập Mỗ phi Mỗ thị vi Hoàng hậu， mệnh Khanh đẳng trì tiết hành lễ」. Sau khi tuyên xong, Đại học sĩ lên cửa trái của điện, nghệ Án, phụng Tiết, theo cửa giữa mà ra, đến Đan bệ, lấy Tiết đưa cho Chính sứ, Chính sứ nhận Tiết, cùng Phó sứ lần lượt đứng lên. Quan Nội các và Lễ bộ lần lượt đến hai bên cửa trái và phải của điện, khiêng Sách, Bảo án theo cửa giữa ra khỏi. Chính sứ cầm Tiết đi trước, Phó sứ đi theo sau. Quan Nội các và Lễ bộ đem Sách, Bảo đặt vào trong Long đình, Loan Nghi giáo đi tùy theo, cách dẫn đều như cũ, theo Thái Hòa môn đi ra. Hoàng đế ban cho Vương công, Đại thần trà như lệ thường, sau đó quất roi Minh tiên, đều như cũ. Nhạc nổi lên, tấu 「Hiền bình chi cương」. Hoàng đế rời bảo tọa, về cung, nhạc ngừng. Vương công, Đại thần đều lần lượt thối lui. Ngày hôm ấy, Nội Loan Nghi vệ bày biện Nghi giá của Hoàng hậu trong sân cung và ngoài cửa cung, Nội giám thiết Đan bệ nhạc bên trong cửa cung, đều như nghi thức Tam đại tiết. Thiết lập một Chính án chính giữa trong sân cung, phía Nam thiết Hương án, lần lượt hướng Đông và Tây thiết Sách án và Bảo án, lại thiết một Bái vị cho Hoàng hậu trước Hương án, hướng mặt Bắc. Nữ quan 4 người, đứng bên trái phải của Bái vị, lần lượt quay mặt về hướng Đông và Tây. Nữ quan 2 người phụ trách tuyên đọc, đứng ở phía Nam của Đông án, mặt hướng Tây. Cung điệm giám suất Nội Loan Nghi giáo đến Cảnh Vận môn. Sách phong sứ đến ngoài Cảnh Vận môn theo Hiệp Hòa Trung môn, quay mặt về hướng Tây, Chính sứ trao Tiết cho Nội giám. Nội giám nhận Tiết, Nội Loan Nghi giáo tiếp lĩnh Sách, Bảo đình đem đến ngoài cửa cung của Hoàng hậu. Đình đến, Nội giám phụng Sách, Bảo đem vào cung Hoàng hậu. Hoàng hậu mặc Lễ phục từ trong cung ra, Đan bệ nhạc tấu khúc, hai vị Nữ quan phụ trách tán dẫn sẽ nghênh dẫn Hoàng hậu đi theo Nội đạo bên phải vào trước cung. Nội giám đem Tiết đặt lên Trung án, đem Kim sách, kim bảo và Bảo văn đều đặt ở Đông án, lui. Tán dẫn Nữ quan dẫn Hoàng hậu đến Bái vị, hướng mặt Bắc đứng, nhạc ngừng. Hô 「 Quỵ」,  Hoàng hậu quỳ xuống, hô 「 Tuyên sách」, Nữ quan phụ trách tuyên đọc tựu án, tuyên đọc sách văn, đứng ở phía Tây. Đọc xong, đưa cho Nữ quan hầu bên phải, Nữ quan quỳ xuống tiếp nhận. Hô 「 Thụ sách」,  Nữ quan phụng Sách đưa cho Hoàng hậu. Hoàng hậu thụ Sách, đưa cho Nữ quan hầu bên trái, Nữ quan quỳ xuống tiếp Sách, nhận xong đứng dậy, đem Sách đặt ở Tây án. Tiếp đến Tuyên bảo, Thụ bảo đều như vậy. Nhạc nổi lên, Hoàng hậu hành Lục túc tam quỵ tam bái lễ. Xong, thối lui, đứng ở phía Đông, nhạc ngừng. Nội giám tiến đến Trung án, nhận Tiết và ra khỏi cung. Tán dẫn Nữ quan đưa Hoàng hậu theo Nội đạo bên phải mà về lại trong cung. Nội giám đem Tiết đến Cảnh Vận môn trao cho Chính sứ. Chính sứ nhận Tiết, Phó sứ đi theo, đều hướng lối sau Tả môn về phục mệnh. Sách lập lễ hoàn thành. Trao lại Tiết. Hữu ti lần lượt thối lui. Sáng ngày hôm sau, Nghi giá của Hoàng thái hậu và Nhạc huyền thiết lập, Hồng Lư tự quan viên thiết lập một Tiến biểu Hoàng án bên ngoài Từ Ninh môn, quan Lễ bộ đem các Biểu chúc mừng từ Vương công, Đại thần, đều đem đặt vào Nội các. Quan viên Nội các đem Biểu đều tiến vào cung của Hoàng thái hậu. Võ Bị viện khanh tiết đặt Bái nhục của Hoàng đế ngay lối chính giữa Từ Ninh môn. Hồng Lư tự quan dẫn Vương công đến ngoài Từ Ninh môn, quan viên Nhị phẩm trở lên đến ngoài Trường Tín môn, quan viên Tam phẩm trở xuống dẫn đến bên ngoài Ngọ Môn. Lễ bộ Thượng thư tấu mời Hoàng đế đến cung Hoàng thái hậu hành lễ, Vương công và quan viên đều tùy hành. Lễ xong, Hoàng đế về cung, Vương và quan viên đều theo ra khỏi cung. Ngày ấy, Loan Nghi vệ bày biện Pháp giá Lỗ bộ của Hoàng đế. Nhạc bộ bày biện Nhạc huyền. Hoàng đế ngự lên Thái Hòa điện, chư Vương và quan viên đều dâng Biểu, hành lễ Khánh hạ, ban chiếu tuyên kì cho cả thiên hạ biết. Cùng lúc ấy, Hoàng hậu đến cung Hoàng thái hậu hành lễ. Lễ xong, dùng Giá về cung, đến trước Hoàng đế hành lễ. Hoàng quý phi, dẫn Quý phi, Phi, Tần, Công chúa, Vương phi cùng Mệnh phụ đến trước Hoàng hậu hành lễ, đều như Tam đại tiết. (Quý nhân cùng Hoàng tử, Hoàng tôn đến cung Hoàng hậu hành lễ. Cùng lúc đó, Cung điện giám dẫn các hạng Thái giám (trong cung của Hoàng hậu) đến hành lễ. Những việc này phải do Cung điện thái giám tấu trước mới lĩnh chỉ bái.) | ” |
— Quốc triều cung sử - lễ sách lập Hoàng hậu