stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ngày xưa có một chuyện tình
Nội dung

Ngày xưa có một chuyện tình xoay quanh câu chuyện tình yêu trong trẻo nhưng đầy phức tạp của những người trẻ. Bối cảnh chính là một vùng quê yên bình, nơi ba nhân vật chính là Vinh, Miền và Phúc lớn lên bên nhau.
Vinh là một cậu học sinh lớp bảy gầy gò, ngây ngô nhưng mang trong mình trái tim nhạy cảm, nhân hậu. Cậu cảm thông với sự cô đơn lạc lõng của Miền, cô bạn cùng lớp. Miền bị các trong lớp xa lánh vì người anh trai côn đồ và ông bố say rượu. Vinh đến bên và làm bạn với Miền. Cậu không quan tâm đến những lời trêu trọc của bạn bè, cũng không quan tâm đến những trận đòn oan từ ông anh của Miền. Trong quá trình trưởng thành, tình cảm bạn bè ấy của Vinh dần dần trở thành tình yêu. Một thứ tình cảm trong sáng. Để rồi, sau những rối bời ấy, Vinh nhận ra, bản thân cậu yêu Miền.
Phúc là người bạn thân của Vinh, một cậu bạn lì lợm, dũng cảm và luôn quý trọng tình bạn giữa cậu và Vinh. Vì thế, Phúc đã nhiều lần đứng ra trả thù những kẻ đã bắt nạt Vinh. Cũng như Vinh, Phúc yêu Miền. Ban đầu, Phúc và Miền thân thiết với nhau sau lưng Vinh. Sau đó, dù được Vinh tâm sự về tình cảm của Vinh đối với Miền, Phúc đã phơi bày ra mối tình của cậu và Miền trước mặt Vinh. Điều này khiến trái tim của Vinh tan vỡ.
Một biến cố vào năm 18 tuổi đã khiến cuộc đời của cả ba rẽ nhánh. Tuổi thơ chấm dứt, để lại nhiều nỗi buồn. Biến cố khiến Phúc phải rời bỏ quê hương. Trước khi Phúc ra đi, Miền trao trọn vẹn cho Phúc để rồi điều này dẫn tới sự ra đời của bé Su.
Vinh biết tất cả, nhưng vì tình yêu cao thượng dành cho Miền, cậu kết hôn với Miền và chấp nhận làm ba của bé Su, con trai ruột người bạn thân nhất của Vinh.
Tưởng chừng như hạnh phúc của Vinh sẽ kéo dài mãi mãi nhưng tám năm sau, Phúc trở về chốn cũ. Miền cố tình sắp xếp cho Phúc và bé Su gặp nhau. Phúc hẹn Miền bỏ Vinh, cùng bé Su và Phúc trốn đi thật xa. Vinh biết tất cả mọi chuyện nhưng cố kìm nén và tỏ ra không biết gì, thậm chí, cậu còn tạo cơ hội cho Miền bỏ đi. Nhưng sau những trăn trở, day dứt, Miền quyết định không đi cùng Phúc mà ở lại với Vinh, người chồng thực sự của cô.
Nguyễn Nhật Ánh đã khéo léo khắc họa các nhân vật với những tính cách và suy nghĩ chân thật, những cảm xúc đa chiều của tình yêu tuổi trẻ – từ những nỗi đau, sự đấu tranh nội tâm đến những giây phút hạnh phúc. Tác giả cũng gửi gắm thông điệp sâu sắc về sự trưởng thành, tình yêu, lòng bao dung và sự hi sinh trong tình bạn và tình yêu.
Nhân vật > Nhân vật chính

Phúc
Miền
Vinh
Bé Su
Nhân vật > Nhân vật phụ

Ông Năm Khoa (ba của Vinh)
Ông Sáu Thôi (ba của Miền)
Bà Sáu Thôi (mẹ của Miền)
Hướng (anh của Miền)
Chị Lụa
Cậu Huân
Lẹ
Cu Em
Sức ảnh hưởng

Ngày xưa có một chuyện tình đã cho thấy sức ảnh hưởng to lớn đối với cộng đồng, đặc biệt là các bạn trẻ. Điều này thể hiện rõ ràng qua số lần tái bản của cuốn sách, cho đến ngày 27 tháng 6 năm 2023, cuốn sách đã được tái bản đến 14 lần.
Về số lượng, truyện từng bán hơn 100.000 bản, lọt vào top 10 tác phẩm bán chạy nhất của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh.
Nhân dịp bộ phim Ngày xưa có một chuyện tình sắp ra mắt, Nhà xuất bản Trẻ cùng ê kíp sản xuất phát hành 2 phiên bản đặc biệt. Bìa màu hồng với khổ sách thông thường 13x20cm và bìa mini khổ sách 10x14,5cm với số lượng lần lượt là 10.000 bản và 3.000 bản, qua đó cho thấy sức hút mạnh mẽ của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh và Ngày xưa có một chuyện tình đối với công chúng dù tác phẩm đã ra mắt cách đây gần một thập kỉ.
Phim chuyển thể

Tác phầm được chuyển thể thành phim Ngày xưa có một chuyện tình do Trịnh Đình Lê Minh làm đạo diễn,  Avin Lu trong vai Vinh "còm", Ngọc Xuân vào vai Miền và Đỗ Nhật Hoàng vào vai Phúc. Bộ phim khởi chiếu chính thức vào tháng 11/2024.
Chú thích

1 2  “Thông tin sách”.
1 2  “Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh ra mắt sách Ngày xưa có một chuyện tình”.
1 2  “10 cuốn sách bán chạy nhất của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh”.
↑  “Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh nói về tác phẩm”.
↑  “Ngày xưa có một chuyện tình ra mắt 2 ấn bản đặc biệt”.
↑  “'Ngày xưa có một chuyện tình' của Nguyễn Nhật Ánh sắp lên phim”.
↑  “Dàn diễn viên chính trong Ngày xưa có một chuyện tình”.
↑  “Phim chuyển thể từ truyện của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh ấn định ngày chiếu rạp”.
Purna

| Purna |
| --- | --- |
Purna
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Maharashtra
Độ cao: 386 m (1,266 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 33,231
Múi giờ: UTC+05:30
Purna là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Parbhani thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.
Địa lý

Purna có vị trí 19°11′B 77°03′Đ﻿ / ﻿19,18°B 77,05°Đ﻿ / 19.18; 77.05 Nó có độ cao trung bình là 386 mét (1266 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Purna có dân số 33.231 người. Phái nam chiếm 51% tổng số dân và phái nữ chiếm 49%. Purna có tỷ lệ 68% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 78%, và tỷ lệ cho phái nữ là 59%. Tại Purna, 14% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Raja Ka Rampur

| Raja Ka Rampur |
| --- | --- |
Raja Ka Rampur
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Uttar Pradesh
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 10,720
Múi giờ: UTC+05:30
Raja Ka Rampur là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Etah thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Raja Ka Rampur có dân số 10.720 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Raja Ka Rampur có tỷ lệ 52% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 60%, và tỷ lệ cho phái nữ là 44%. Tại Raja Ka Rampur, 18% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Rajendranagar

| Rajendranagar |
| --- | --- |
Rajendranagar
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Andhra Pradesh
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 143,184
Múi giờ: UTC+05:30
Rajendranagar là một thành phố và khu đô thị của quận Rangareddi thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Rajendranagar có dân số 143.184 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Rajendranagar có tỷ lệ 55% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 62%, và tỷ lệ cho phái nữ là 48%. Tại Rajendranagar, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Aldenhoven

| Aldenhoven |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ Huy hiệu

Aldenhoven
Quốc gia: Đức
Bang: Nordrhein-Westfalen
Vùng hành chính: Köln
Huyện: Düren 
Phân chia hành chính: 7
Chính quyền
 • Thị trưởng: Emil Frank
Diện tích
 • Tổng cộng: 44,26 km2 (1,709 mi2)
Độ cao: 114 m (374 ft)
Dân số (2006-12-31)
 • Tổng cộng: 14.232
 • Mật độ: 3,2/km2 (8,3/mi2)
Múi giờ: UTC+1, UTC+2
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 52457
Mã vùng: 02464
Biển số xe: DN
Thành phố kết nghĩa: Albert
Website: www.aldenhoven.de
Aldenhoven (phát âm tiếng Đức: [ˈaldənhoːfən]) là một đô thị ở huyện Düren trong bang Nordrhein-Westfalen, Đức. Đô thị này tọa lạc khoảng 5 km về phía tây nam của Jülich, 5 km về phía bắc Eschweiler và 20 km đông bắc của Aachen.
Rahuri

| Rahuri |
| --- | --- |

Rahuri
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Maharashtra
Độ cao: 511 m (1,677 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 34,465
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 2426
Rahuri là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Ahmadnagar thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.
Địa lý

Rahuri có vị trí 19°23′B 74°39′Đ﻿ / ﻿19,38°B 74,65°Đ﻿ / 19.38; 74.65 Nó có độ cao trung bình là 511 mét (1676 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Rahuri có dân số 34.465 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Rahuri có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Rahuri, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Vladimir Ilyich Lenin
Hoạt động cách mạng

Bài chi tiết: Hoạt động cách mạng của Lenin
Hoạt động cách mạng > München, London, và Genève: 1900–1905

Sau quãng thời gian ở Siberia, Lenin chuyến tới Pskov vào đầu năm 1900. Tại đây, ông cố gắng gây quỹ cho tờ báo Iskra (Tia Lửa), một cơ quan tuyên truyền mới của đảng Marxist Nga, giờ tự xưng là Đảng Lao động Dân chủ Xã hội Nga (RSDRP). Tháng 7 năm 1900, Lenin rời Nga đi Tây Âu. Ông gặp gỡ các nhà Marxist người Nga tại Thụy Sĩ và tại hội nghị ở Corsier; họ đồng ý cho phát hành tờ Iskra tại München, cũng là nơi trú mới của Lenin vào tháng 9. Với sự đóng góp của nhiều nhà Marxist nổi bật, Iskra được tuồn lậu vào Nga, trở thành ấn phẩm ngầm nổi tiếng nhất tại đất nước này trong suốt 50 năm. Ông bắt đầu sử dụng bí danh Lenin vào tháng 12 năm 1901, có lẽ lấy cảm hứng từ con sông Lena ở Siberia; tuy nhiên lại hay dùng bí danh đầy đủ là N. Lenin. Ông xuất bản cuốn pamfơlê chính trị Làm gì? vào năm 1902 dưới bí danh mới, ấn phẩm có ảnh hưởng nhất cho tới thời điểm hiện tại, trình bày ý tưởng về sự cần thiết của một đảng tiên phong nhằm lãnh đạo giai cấp vô sản trong công cuộc cách mạng.
Nadya tham gia cùng Lenin ở München và trở thành thư ký riêng của ông. Họ tiếp tục xuất bản các bài báo chính trị kích động: Lenin viết cho tờ Iskra và thảo bản cương lĩnh của RSDRP, đả kích những người bất đồng chính kiến và phản biện các chỉ trích bên ngoài, nhất là từ Đảng Xã hội chủ nghĩa – cách mạng (SR), một nhóm Narodnik được thành lập vào năm 1901. Tuy trung thành với chủ nghĩa Marx, ông giờ đây chấp thuận quan điểm của phái Narodnik về tiềm lực cách mạng của giai cấp nông dân Nga, theo đó chắp bút viết cuốn pamfơlê Gửi nông dân nghèo vào năm 1903. Để tránh né kiểm duyệt của cảnh sát Bayern, Lenin chuyển tới London cùng trụ sở tờ Iskra vào tháng 4 năm 1902. Trong khoảng thời gian này, ông trở thành bạn của nhà Marxist gốc Nga-Ukraina Lev Trotsky. Lenin sau đó mắc bệnh viêm quầng và không thể lãnh đạo đội ngũ biên tập tờ Iskra; vì sự vắng mặt của ông, họ chuyển cơ sở hoạt động đến Genève.
Đại hội II RSDRP khai mạc ở London vào tháng 7 năm 1903. Tại đây, phái ủng hộ Lenin và phái ủng hộ Yuli Martov chia rẽ. Martov cho rằng đảng viên có quyền thể hiện tư tưởng độc lập với sự lãnh đạo của Đảng; Lenin phản đối, nhấn mạnh rằng một quyền lực tập trung chèo lái Đảng là cần thiết. Phái ủng hộ Lenin chiếm đa số nên được gọi là "nhóm số đông" (bol'sheviki tiếng Nga, Bolshevik); còn phái ủng hộ Martov lép vế được gọi là "nhóm số ít" (men'sheviki tiếng Nga; Menshevik). Tranh cãi giữa hai bè phái tiếp tục sau cuộc họp; những người Bolshevik cáo buộc phái đối lập là những kẻ cơ hội cải lương và thiếu kỷ luật, còn những người Menshevik cáo buộc Lenin là chuyên chế độc tài. Phẫn nộ với phái Menshevik, Lenin từ chức biên tập viên của tờ Iskra và xuất bản bài luận bất bình Một bước tiến, hai bước lùi vào tháng 5 năm 1904. Căng thẳng công việc khiến Lenin ngã bệnh và ông quyết định dành kì nghỉ đi bộ đường trường ở Thụy Sĩ để hồi sức. Tới mùa xuân năm 1905, phái Bolshevik đã chiếm thế thượng phong trong Ban Chấp hành Trung ương RSDRP. Vào tháng 12, tờ báo Vpered (Tiến lên) bắt đầu được ấn hành.
Hoạt động cách mạng > Thế chiến thứ nhất: 1914–1917

Cuộc chiến [Thế chiến thứ nhất] vốn được phát động do [tham vọng] chia cắt thuộc địa và sự cướp bóc các lãnh thổ hải ngoại; mấy thằng trộm đã đoạn tuyệt với nhau – và [cái lý luận] dựa vào sự thất bại tạm thời của một trong các thằng trộm để mà đánh đồng mối quan tâm của tất cả các thằng trộm với mối quan tâm của các quốc gia hoặc của tổ quốc quả thực chỉ là xàm ngôn của bọn tư sản vô lẽ mà thôi.
— Quan điểm của Lenin về Thế chiến thứ nhất, tạm dịch theo Fischer (1964:85)
Lenin đang ở Galicia khi Thế chiến thứ nhất khơi mào. Nga giờ đây bị khóa vào thế đối chọi với Áo-Hung. Do bị phát hiện là mang quốc tịch Nga, Lenin đã bị bắt giữ trong một khoảng thời gian ngắn, cho tới khi mọi chuyện trở nên rõ ràng rằng ông là phần tử chống đối Sa hoàng. Lenin và vợ quay về Bern, rồi chuyển tới Zürich vào tháng 2 năm 1916. Lenin rất phẫn nộ khi biết tin Đảng Dân chủ-Xã hội Đức ủng hộ nỗ lực chiến tranh hung hăng của Đức, một hành động đi ngược lại đồng thuận Stuttgart của Quốc tế thứ hai, theo đó bắt buộc các đảng xã hội chủ nghĩa phải đồng lòng phản chiến. Qua đây Lenin nhận ra rằng Quốc tế Thứ hai chẳng còn nghĩa lý gì nữa. Ông dự Hội nghị Zimmerwald vào tháng 9 năm 1915 và Hội nghị Kienthal vào tháng 4 năm 1916, kêu gọi những người xã hội chủ nghĩa ở khắp nơi phản đối và chuyển biến "chiến tranh đế quốc" thành "nội chiến" của giai cấp vô sản chống lại giai cấp tư sản và quý tộc. Tháng 7 năm 1916, thân mẫu của Lenin qua đời nhưng ông không thể về viếng tang. Cái chết của người mẹ kính yêu đã khiến tinh thần của Lenin suy sụp đáng kể, ông bắt đầu bi quan cho rằng mình cũng sẽ sớm nhắm mắt chết mà chẳng được chứng kiến ngày cuộc cách mạng vô sản trở thành hiện thực.
Tháng 9 năm 1917, Lenin xuất bản cuốn Chủ nghĩa đế quốc, giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản; trong đó lập luận rằng chủ nghĩa đế quốc là sản phẩm của chủ nghĩa tư bản độc quyền, vì lẽ các nhà tư bản luôn muốn tối ưu hóa lợi nhuận bằng cách mở rộng sản xuất sang các vùng lãnh thổ mới, những nơi mà họ phải trả ít tiền công và có sẵn nguyên liệu giá rẻ. Ông tin rằng cạnh tranh xung đột sẽ dâng cao và chiến tranh giữa các nước đế quốc sẽ tiếp diễn cho tới khi chúng bị lật đổ bởi một cuộc cách mạng vô sản và khai sinh ra chủ nghĩa xã hội. Ông dành phần lớn thời gian đọc các tác phẩm của G. W. F. Hegel, Ludwig Feuerbach và Aristoteles, những triết gia mà đã có ảnh hưởng vô cùng lớn đến Marx. Điều này đã thay đổi quan điểm của Lenin về chủ nghĩa Marx; trước đây ông từng tin rằng chính sách có thể được phát triển dựa trên các nguyên lý khoa học tiền định, song giờ đây ông cho rằng chỉ thực tiễn mới có khả năng chứng minh tính đúng đắn của một chính sách. Tuy vẫn coi mình là một người Marxist chính thống, Lenin hiện đã đoạn tuyệt với "học thuyết giai đoạn"; trong khi những người Marxist chính thống tin rằng một "cuộc cách mạng tư sản–dân chủ" của tầng lớp trung lưu phải diễn ra trước "cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa" của giai cấp vô sản, thì Lenin lại cho rằng giai cấp vô sản có thể lật đổ thành công Nga hoàng mà không cần kinh qua bước trung gian nào.
Hoạt động cách mạng > Cách mạng Tháng Mười: 1917

Bài chi tiết: Cách mạng Tháng Mười
Tháng 8 năm 1917, trong thời gian Lenin trú ở Phần Lan, tổng tư lệnh Quân đội Nga lúc bấy giờ, Lavr G. Kornilov, cử binh lính đến Petrograd hòng thực hiện một cuộc đảo chính quân sự chống lại Chính phủ Lâm thời. Thủ tướng Aleksandr F. Kerensky bèn cầu cứu Xô viết Petrograd (bao gồm những người Bolshevik) và cho phép các nhà cách mạng tập hợp công nhân thành các nhóm Hồng vệ binh để bảo vệ thành phố. Quân đảo chính giải tán trước khi tới được Petrograd, song sự biến đã giúp phái Bolshevik trở lại đấu trường chính trị. E ngại một cuộc phản cách mạng của cánh hữu thù địch chủ nghĩa xã hội, những người Menshevik và Đảng Xã hội chủ nghĩa – cách mạng chiếm đa số trong Xô viết Petrograd đã gây sức ép lên chính phủ, buộc họ phải bình thường hóa quan hệ với phái Bolshevik. Uy tín của phái Menshevik lẫn Đảng Xã hội chủ nghĩa – cách mạng đang ngày càng suy giảm bởi liên minh của họ với Chính phủ Lâm thời có chính sách chủ chiến vốn không được lòng dân. Phái Bolshevik thừa cơ lăng xê nhà Marxist thân Bolshevik là Trotsky lên nắm quyền trong Xô viết Petrograd. Tới tháng 9, phái Bolshevik đã chiếm thế thượng phong trong Xô viết Moskva và Petrograd.
Nhận ra mọi sự đã lắng xuống, Lenin quay về Petrograd. Ông dự cuộc họp ngày 10 tháng 10 của Ban Chấp hành Trung ương Bolshevik, nơi ông tiếp tục vận động một cuộc khởi nghĩa vũ trang nhằm lật đổ Chính phủ Lâm thời; lần này nhận được 10 phiếu thuận và 2 phiếu chống. Zinoviev và Kamenev phản đối quyết định này, cho rằng công nhân sẽ không ủng hộ một cuộc khởi nghĩa bạo lực chống chính quyền và hơn nữa cũng chẳng có bằng chứng nào cho thấy một cuộc cách mạng vô sản sẽ nổ ra ở châu Âu như Lenin dự đoán. Đảng Bolshevik nhanh chóng lên kế hoạch cho cuộc tấn công, họp chốt ở Viện Smolny vào ngày 24 tháng 10. Nơi đây là đại bản doanh của Ủy ban Cách mạng Quân sự (MRC), một nhóm dân quân vũ trang hầu hết trung thành với phái Bolshevik, được thành lập bởi Xô viết Petrograd trong cuộc binh biến của Kornilov.
Vào tháng 10, MRC nhận lệnh chiếm đóng các trụ sở giao thông, liên lạc, in ấn và chế tác tiện ích của Petrograd, hoàn thành nhiệm vụ mà không đổ một giọt máu. Bolshevik vây hãm lực lượng chính phủ cố thủ trong Cung điện Mùa đông, công hạ nó và bắt giữ các bộ trưởng sau khi tàu tuần tiễu Rạng Đông được điều khiển bởi các thủy thủ Bolshevik bắn phát pháo mã tử để ra hiệu cho sự khởi đầu của cuộc cách mạng. Lenin thông báo cho Xô viết Petrograd rằng Chính phủ Lâm thời đã bị lật đổ. Phái Bolshevik tuyên bố thành lập Hội đồng Dân ủy; Lenin ban đầu khước từ chức Chủ tịch của cơ quan này, đề cử Trotsky thay thế, nhưng những người Bolshevik nhất quyết bầu Lenin và ông đành thuận theo. Lenin và những người Bolshevik sau đó tham dự Đại hội Xô viết toàn Nga trong hai ngày 26 và 27 tháng 10, công bố chính quyền mới. Phái Menshevik chỉ trích kịch liệt cuộc đảo chính bất hợp pháp và báo động nguy cơ một cuộc nội chiến sắp nổ ra. Lenin và những người Bolshevik kỳ vọng một làn sóng cách mạng vô sản sẽ quét qua châu Âu trong vài tuần hoặc vài tháng tới.
Qua đời và tang lễ: 1923–1924

Tháng 3 năm 1923, Lenin trải qua cơn đột quỵ thứ ba, mất khả năng nói. Cùng tháng, ông bị liệt một phần thân phải và bắt đầu biểu hiện chứng thất ngôn giác quan. Tới tháng 5, sức khỏe của ông có vẻ đã hồi phục, lấy lại được khả năng di chuyển, trò chuyện và viết lách. Vào tháng 10, ông tới Kremli lần cuối. Trong tuần cuối của cuộc đời, Zinoviev, Kamenev và Bukharin tới thăm hỏi ông; trong đó Bukharin là người cuối cùng gặp ông tại dinh thự Gorki trước ngày mất. Ngày 21 tháng 1 năm 1924, Lenin rơi vào cơn mê sảng và mất không lâu sau. Nguyên nhân cái chết được tuyên bố là do một căn bệnh mạch máu không thể chữa khỏi.
Chính quyền Xô viết loan báo tin buồn cho toàn thể nhân dân vào ngày hôm sau. Ngày 23 tháng 1, đại diện của Đảng Cộng sản, công đoàn và xô viết tới dinh thự Gorki để chứng kiến thi hài Lenin đặt trong chiếc cữu màu đỏ, được khiêng tiễn bởi những người Bolshevik. Linh cữu sau đó được chuyển về Moskva bằng tàu hỏa, rồi được quàn trong Nhà Công đoàn. Ba ngày tiếp theo, khoảng một triệu người thương tiếc đã tới viếng Lenin, nhiều người đứng chờ hàng tiếng đồng hồ bất chấp thời tiết lạnh giá. Vào ngày 26 tháng 1, Đại hội đại biểu toàn thể Xô viết lần thứ XI hội họp để tưởng nhớ Lenin, với các bài phát biểu của Kalinin, Zinoviev và Stalin. Đáng chú ý, Trotsky không xuất hiện tại sự kiện này; ông bấy giờ đang dưỡng bệnh tại Dãy Kavkaz, về sau cáo buộc Stalin đã gửi nhầm ngày tang lễ trong điện báo, khiến ông không thể nào đến dự kịp. Lễ truy điệu được cử hành vào ngày hôm sau trên Quảng trường Đỏ, đồng hành bởi quân nhạc, nơi đám đông quần chúng nghe một loạt các bài điếu văn trước khi thi hài được đặt vào lăng. Tuy rét cóng, hàng chục ngàn người đã tới dự lễ.
Bất chấp phản đối từ bà Krupskaya, thi hài của Lenin được bảo quản và lưu giữ để viếng thăm trong lăng Quảng trường Đỏ. Năm 1925, một viện nghiên cứu được lập ra để giải phẫu não của Lenin, qua đó phát hiện ra rằng nó bị xơ cứng rất nặng. Tháng 7 năm 1929, Bộ Chính trị chuẩn y quyết định dỡ bỏ lăng gốc tạm thời để thay bằng một lăng vĩnh viễn làm từ đá granite, hoàn công vào năm 1933. Quan tài của Lenin được thay thế vào năm 1940 và một lần nữa vào năm 1970. Từ năm 1941 đến năm 1945, thi hài ông được di dời tạm thời đến Tyumen để đảm bảo an toàn trong Thế chiến thứ hai. Cho đến năm 2023, thi hài vẫn được lưu giữ để viếng thăm bên trong Lăng Lenin ở Quảng trường Đỏ.
Di sản > Đối với phong trào cộng sản quốc tế

Theo nhà viết tiểu sử David Shub (1965), tấm gương của Lenin và những ý tưởng của ông đã góp phần "xây nên cơ sở của phong trào Cộng sản ngày nay." Các nhà nước xã hội chủ nghĩa học hỏi từ tư tưởng của Lenin xuất hiện trên khắp thế giới trong thế kỷ thứ 20. Năm 1972, nhà sử học Marcel Liebman khẳng định rằng, "hiếm có phong trào nổi dậy nào ngày nay, từ Mỹ Latinh đến Angola, mà không được coi là di sản của chủ nghĩa Lenin."
Sau khi Lenin qua đời, Stalin cho hình thức hóa chủ nghĩa Marx-Lenin, về sau được kế thừa và diễn giải theo nhiều chiều hướng khác nhau bởi các đảng phái đối lập trong phong trào cộng sản. Khi lưu vong ở ngoại quốc, Trotsky đã chê trách chủ nghĩa Stalin là sự báng bổ đối với chủ nghĩa Lenin, một hệ thống mà đã trở nên quá quan liêu và chuyên quyền của riêng ông ta.
Chủ nghĩa Marx–Lenin đã được dung hòa với nhiều phong trào cách mạng nổi bật của thế kỷ 20, góp phần phát sinh các dòng tư tưởng mới như chủ nghĩa Stalin, Juche, tư tưởng Mao Trạch Đông, tư tưởng Hồ Chí Minh và tư tưởng Castro. Trái lại, nhiều nhà cộng sản Tây Âu hậu thế, chẳng hạn như Manuel Azcárate và Jean Ellenstein, cho rằng Lenin và các ý tưởng của ông không thực sự quá quan trọng đối với việc đạt đến mục đích tối hậu của chủ nghĩa cộng sản. Vì vậy, họ tự nhận là những người Marxist song không phải là Marxist-Leninist.
Phụ chú > Chú giải

↑  Thời điểm chính quyền Xô viết của Đảng Bolshevik và Xã hội chủ nghĩa – cách mạng cánh tả tuyên bố giải tán Quốc hội Lập hiến được coi là ngày kết thúc nhiệm kỳ.
↑  Gia đình Lenin có tổng cộng tám anh chị em, song chỉ có bốn người được liệt kê ở đây và Lenin sống qua tuổi 20.
↑  Chính tả tiếng Nga: Влади́мир Ильи́ч Ле́нин; phiên âm tiếng Việt: Vla-đi-mia I-lích Lê-nin
↑  Chính tả tiếng Nga: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов; phiên âm tiếng Việt: Vla-đi-mia I-lích U-li-a-nốp
↑  Có nhiều suy đoán cho rằng ông là người Nga, người Chuvash, người Mordvin, hoặc người Kalmyk.
↑  Chữ N ở đây thực chất không tượng trưng cho gì hết, người ta thường hiểu lầm rằng nó là viết tắt của Nikolai.
↑  Cụ thể là lá thư gửi bà Inessa Armand vào ngày 30 tháng 1 năm 1917.
↑  Nguyên văn ở đây là thành ngữ tiếng Anh "the meek shall inherit the earth".
Phụ chú > Bản dịch

↑  Lenin (2005a:149–427)
↑  Lenin (2005b)
↑  Lenin (2005c:1-245)
↑  Lenin (2005d:159-249)
↑  Lenin (2005e:1-168)
↑  Lenin (2005f)
↑  Lenin (2005g:383-541)
↑  Lenin (2005h:1-149)
↑  Lenin (2005i:1-128)
↑  Lenin (2005j:244–296)
Ngôi nhà thơ ấu của Lenin tại Simbirsk (chụp năm 2009)
Ảnh chụp Lenin (trái) lúc 3 tuổi cùng em gái Olga
Chân dung Lenin khoảng năm 1887
Karl Marx, nhà tư tưởng Đức có ảnh hưởng to lớn nhất đến Lenin
Thẻ ghi chép Lenin trong hồ sơ của cục cảnh sát mật Sa hoàng Okhrana, khoảng năm 1895
Lenin (ngồi giữa) cùng các thành viên của Liên đoàn đấu tranh vì sự giải phóng của giai cấp công nhân (1897)
Chân dung Lenin ở Thụy Sĩ năm 1916
Lenin từng nghiên cứu tại Bảo tàng Anh, London
Chuyến hành trình của Lenin từ Zurich về Sankt-Peterburg (bấy giờ là Petrograd), tháng 4 năm 1917, bao gồm chuyến tàu được phao tin là "bị niêm phong" xuyên lãnh thổ Đức
Động cơ kéo con tàu chở Lenin đến ga Phần Lan tại Petrograd vào tháng 4 năm 1917 không còn được bảo quản. Vì vậy, Động cơ #293 (hình trên) hiện được trưng bày thay thế ở địa danh này.
Lenin đứng trước Viện Smolny, họa phẩm của Isaak Brodsky
Điện Kremli, nơi sinh sống và làm việc của Lenin bắt đầu từ năm 1918 (ảnh chụp năm 1987)
Áp phích tuyên truyền của Bolshevik vào năm 1920, miêu tả Lenin đang quét đi đám quân chủ, tăng lữ, và tư bản. Biểu ngữ bên dưới viết "Đồng chí Lenin đang quét sạch lũ ô trọc khỏi Trái Đất"
Ký kết hiệp định đình chiến giữa Nga và Đức, 15 tháng 12 năm 1917
Lenin ngồi trên xe cùng vợ và em gái sau lễ duyệt binh của Hồng quân tại Đồng cỏ Khodynka, Moskva, vào ngày 1 tháng 5 năm 1918
Áp phích tuyên truyền chống Bolshevik của Bạch vệ Nga, miêu tả Lenin mặc áo choàng đỏ, xui khiến những người Bolshevik dâng hiến Nga cho Marx (k. 1918–1919)
Ảnh Lenin ngày 1 tháng 5 năm 1919, được chụp bởi Grigori Petrovich Goldstein
Tử thi chất đống ở Buzuluk, vùng Volga, lân cận Saratov, do nạn đói năm 1921
Lenin năm 1923, sau cơn đột quỵ, phải ngồi xe lăn
Lenin dành những năm tháng cuối đời ở dinh thự Gorki
Tang lễ của Lenin, họa phẩm của Isaac Brodsky, 1925
Lenin phát biểu vào năm 1919
Lenin phát biểu trước quần chúng nhân dân tại Quảng trường Moskva; Trotsky và Kamenev đứng bên trái bục diễn thuyết
(chụp tháng 5 năm 1920)
Lăng Lenin trên Quảng trường Đỏ, Moskva, Nga
Tượng Lenin ở Khmelnytski bị đám đông quá khích kéo đổ trong phong trào Euromaidan 2014
Hình tượng Lenin trên bức bích họa Man, Controller of the Universe tại Palacio de Bellas Artes, Thành phố Mexico