Tokugawa Ieyasu
Cá nhân Ieyasu

Ieyasu có rất nhiều phẩm chất có thể đưa ông lên tầm vĩ đại. Ông vừa cẩn thận, vừa táo bạo, ở đúng nơi và đúng chỗ. Khôn ngoan và tinh tế, Ieyasu thay đổi các quan hệ liên minh khi ông nghĩ ông sẽ hưởng lợi từ sự thay đổi này. Ông liên minh với gia tộc Hōjō, sau đó ông tham dự quân đội của Hideyoshi trong cuộc tấn công và tiêu diệt gia tộc Hōjō và chính ông là người đoạt lấy đất đai của họ. Ở điểm này thì ông cũng giống các đại danh khác trong thời đại ấy. Đó là thời của bạo lực, cái chết bất ngờ và phản bội. Ông không được ưa thích và về phương diện cá nhân thì không mấy nổi tiếng. Nhưng ông khiến người ta phải sợ hãi và kính trọng vì tài lãnh đạo và sự xảo quyệt của mình. Ví dụ như ông đã khôn ngoan tránh chiến dịch thảm họa của Hideyoshi ở Triều Tiên.
Ông cũng rất trung thành với người khác; khi ông đã liên minh với Oda Nobunaga, ông không bao giờ chống lại Nobunaga, và cả hai vị đại danh đều hưởng lợi từ sự liên minh lâu dài này. Ông được biết đến là luôn có lòng trung thành của bạn thân và chư hầu mà ông đã trọng dụng. Tuy nhiên, ông cũng nhớ những người đã từng làm điều sai trái với ông. Người ta nói rằng Ieyasu khi đạt đến quyền lực tuyệt đỉnh, đã xử tử một người đàn ông vì hắn đã sỉ nhục ông khi ông còn trẻ.
Ông bảo vệ rất nhiều thuộc hạ cũ của Takeda khỏi cơn giận dữ của Oda Nobunaga, người được cho rằng luôn nuôi mối hận thù với nhà Takeda. Ông đã thành công trong việc biến rất nhiều thuộc hạ cũ của các gia tộc Takeda, Hōjō, và Imagawa — tất cả đều bị chính tay ông đánh bại hay trợ giúp để đánh bại – thành những thuộc hạ trung thành của mình.
Ông có 19 vợ và thê thiếp, 11 con trai và năm con gái.
Phu nhân Tsukiyama (Trúc Sơn Điện) chính thê của Ieyasu, bị xử tử vì nghi ngờ họ có âm mưu ám sát Oda Nobunaga.
Saigō-no-Tsubone (Tây Hương Cục) , được phong Nhất vị.
Phu nhân Achaa
Phu nhân Saigouu
Phu nhân Omann , vốn là Thị nữ của Trúc Sơn Điện.
11 người con trai của Ieyasu là:
Matsudaira Nobuyasu (松平信康) (Tùng Bình Tín Khang)
Yūki Hideyasu (結城秀康) (Kết Thành Tú Khang)
Tokugawa Hidetada (徳川秀忠) (Đức Xuyên Tú Trung)
Matsudaira Tadayoshi (松平忠吉) (Tùng Bình Trung Cát)
Takeda Nobuyoshi (武田信吉) (Vũ Điền Tín Cát)
Matsudaira Tadateru (松平忠輝) (Tùng Bình Trung Huy)
Matsuchiyo (松千代) (Tùng Thiên Đại)
Senchiyo (仙千代) (Tiên Thiên Đại)
Tokugawa Yoshinao (徳川義直) (Đức Xuyên Nghĩa Trực)
Tokugawa Yorinobu (徳川頼宣)
Tokugawa Yorifusa (徳川頼房)
Trong danh sách này, hai người con trai không có họ chết trước tuổi trưởng thành.
Các con gái của ông là:
Kamehime (亀姫) (Quy Cơ)
Tokuhime (徳姫) (Đức Cơ)
Furihime (振姫) (Chấn Cơ)
Matsuhime (松姫) (Tùng Cơ)
Ichihime (市姫) (Thị Cơ)
Người ta nói rằng ông rất quan tâm chăm sóc con cháu của mình, phong cho ba người trong số bọ họ (Yorinobu, Yoshinao và Yorifusa) làm đại danh của các tỉnh (theo thứ tự Kii, Owari và Mito). Cùng lúc đó, ông cũng rất thẳng tay trừng trị. Ví dụ như ông đã ra lệnh xử tử vợ mình và con trưởng đồng thời cũng là con rể của Oda Nobunaga (Oda cũng là bác của vợ Hidetada là Oeyo).
Sau khi Hidetada trở thành Tướng Quân, ông kết hôn với Oeyo (của gia đình Oda và gia tộc Taira) và họ có hai người con trai, Tokugawa Iemitsu và Tokugawa Tadanaga. Họ cũng có hai người con gái, một trong số đó, Sen hime, kết hôn hai lần. Người con gái khác, Kazuko hime, kết hôn với Thiên Hoàng Hậu Thủy Vĩ (hậu duệ của gia tộc Fujiwara).
Trò tiêu khiển của Ieyasu là săn bằng chim ưng. Ông cho rằng đó là khóa huấn luyện tốt cho các chiến binh. "Khi anh về vùng nông thôn săn bằng chim ưng, anh học được tinh thần của quân đội và cả cuộc sống của tầng lớp thấp như thế nào. Anh luyện tập cho các cơ bắp và chân tay. Anh có nhiều cơ hội đi và chạy và trở nên quen với cái nóng và cái lạnh, và vì vậy anh ít khi mắc phải bất kỳ một loại bệnh nào". Ieyasu cũng thường đi bơi, kể cả đến những năm tháng cuối đời, ông vẫn bơi dưới những con hào của lâu đài Giang Hộ.
Cuối đời, ông quan tâm đến học thuật và tôn giáo, bảo trợ cho những người uyên bác như Hayashi Razan.
Hai câu nói nổi tiếng của ông:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Cuộc đời giống như một hành trình dài đầy khổ ải. Hãy bước chậm mà vững chắc và đừng hụt chân. Thuyết phục chính mình rằng sự không hoàn hảo và phiền phức là điều tất yếu của trời, không thể có chỗ cho bất mãn, lại càng không có chỗ cho tuyệt vọng. Khi tham vọng dâng trào trong lòng, hãy nhớ đến những ngày gian khó mà mình đã trải qua. Lòng độ lượng là cơ sở cho sự yên bình và chắc chắn đời đời. Hãy nhìn lòng hận thù của kẻ địch. Nếu anh chỉ cho rằng đó là thứ cần phải chinh phục, hay tiêu diệt, sự thống khổ sẽ đeo đẳng anh; nó sẽ khiến anh luôn gặp khó khăn. Tìm lỗi của chính mình trước đã rồi hãy đi tìm lỗi của kẻ khác. | ” |
— Tokugawa Ieyasu
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Người đàn ông mạnh mẽ là người hiểu được ý nghĩa của từ 'nhẫn nại'. 'Nhẫn nại' nghĩa là kiềm chế được sự thiên vị. Có 7 tình cảm: vui mừng, giận dữ, lo lắng, yêu thương, đau buồn, sợ hãi và căm thù, và nếu anh từ bỏ được những cảm xúc ấy, nghĩa là anh đã 'nhẫn nại'. Ta không mạnh như anh nghĩ, nhưng ta đã biết đến và luyện tập 'tính nhẫn nại'. Và nếu con cháu của ta muốn được như ta, chúng phải học lấy sự 'nhẫn nại'. | ” |
— Tokugawa Ieyasu
Ông nói rằng mình đã chiến đấu, với tư cách chiến binh hay làm tướng, trong 90 trận.
Có thông tin cho rằng Ieyasu có thói quen xấu là hay cắn móng tay khi căng thẳng, đặc biệt là trước và trong trận đánh.
Ông thích nhiều kỹ thuật kenjutsu, là người tài trợ cho trường kiếm thuật Yagyū Shinkage-ryū và họ cũng là người hướng dẫn kiếm thuật riêng của ông.