stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Novak Djokovic
Kình địch > Với Roger Federer

Novak Djokovic và Roger Federer đã đối đầu nhau 50 lần, và Djokovic hiện đang dẫn trước về số trận thắng với tỉ số 27-23. Djokovic dẫn 20-18 trên sân cứng, 3-1 trên sân cỏ trong khi hai tay vợt cùng có 4 lần giành thắng lợi trên sân đất nện. Djokovic là tay vợt duy nhất ngoài Nadal giành chiến thắng liên tiếp trước Federer tại các giải Grand Slam. Federer đã kết thúc chuỗi thắng 41 trận liên tiếp của Djokovic trong mùa giải 2011 tại bán kết Pháp mở rộng 2011. Djokovic đã đấu Federer trong trận chung kết Major đầu tiên của anh tại US Open 2007 và thua sau ba set.
Djokovic là tay vợt có nhiều chiến thắng nhất trước Federer. Hai người đã có ba lần chạm trán tại Úc mở rộng vào các năm 2007, 2008 và 2011, mà Federer đã thắng trong sau 3 set trong trận đấu năm 2007 và Djokovic thắng sau 3 set trong hai trận còn lại. Hai người đã có 5 lần liên tiếp đối đầu với nhau tại US Open (từ 2007 đến 2011) với chiến thắng cho Federer trong ba lần gặp đầu tiên, trong khi hai cuộc đối đầu sau đó của họ (vào năm 2010 và 2011) là những trận đấu năm set trong đó Djokovic đều cứu hai match point trước khi giành chiến thắng. Vào ngày 6 tháng 7 năm 2012, Djokovic đã thua Federer trong trận bán kết Wimbledon. Vào ngày 12 tháng 11 năm 2012, Djokovic đã giành chức vô địch ATP World Tour Finals 2012 bằng cách đánh bại Federer sau 2 set trong trận chung kết. Hai người gặp lại nhau trong trận chung kết Giải vô địch Wimbledon 2014 với Djokovic giành chiến thắng sau một trận đấu năm set và lấy lại thứ hạng số 1 từ Nadal. Federer đã rút khỏi trận chung kết ATP World Tour 2014 và Djokovic bảo vệ thành công danh hiệu của mình. Trong trận chung kết Wimbledon 2015, hai người lại tiếp tục gặp nhau và Djokovic tiếp tục giành chiến thắng sau bốn set. Hai người gặp lại nhau trong một trận chung kết Grand Slam khác vào năm 2015, lần này là tại US Open 2015, nơi Djokovic lại đánh bại Federer sau bốn set để giành danh hiệu US Open thứ hai và Grand Slam thứ mười trong sự nghiệp
Hai người lại gặp nhau trong trận bán kết Úc mở rộng 2016, trận đấu mà Djokovic chơi một thứ quần vợt gần như hoàn hảo trong hai set đầu tiên để cuối cùng giành chiến thắng sau bốn set.
Tại chung kết Wimbledon 2019, Djokovic đã vượt qua Federer sau năm set trong một trận đấu kéo dài gần 5 giờ đồng hồ.
Kình địch > Với Rafael Nadal

Bài chi tiết: Cạnh tranh giữa Djokovic và Nadal
Nadal và Djokovic đã gặp nhau 58 lần. Đây là hai tay vợt đối đầu với nhau nhiều nhất trong lịch sử kỷ nguyên mở với tỷ số rất cân bằng 28-30 nghiêng về Djokovic một chút. Cả hai hòa 2-2 trên sân cỏ và  Nadal 19-8 trên sân đất nện. Djokovic dẫn 20-7 trên sân cứng.
Djokovic là tay vợt duy nhất thắng Nadal với trên 20 lần và cũng là người duy nhất đánh bại Nadal 7 lần liên tiếp và 2 lần liên tiếp trên mặt sân đất nện. Hai tay vợt này từng giữ kỷ lục trận đấu 3 set dài nhất tại Mutua Madrid Open 2009 (kỷ lục này bị Federer và Del Potro phá tại Olympic London 2012).
Trong trận chung kết Wimbledon 2011, Djokovic đã đánh bại Nadal trong 4 set với tỷ số 6-4, 6-1, 1-6, 6-3. Sau đó anh còn đánh bại Nadal ở trận chung kết Mỹ Mở rộng 2011.
Năm 2012, Djokovic tiếp tục đánh bại Nadal trong trận chung kết Úc Mở rộng để lên ngôi lần thứ 3 tại đây. Đây là trận chung kết Grand Slam dài nhất kể từ kỷ nguyên Open (5giờ 53 phút). Sau đó Nadal giành được 2 danh hiệu Master 1000 đó là Monte Carlo và Rome sau khi đánh bại Djokovic ở hai trận chung kết và ở Pháp Mở rộng để giành danh hiệu thứ 7 tại đây, đồng thời chấm dứt chuỗi 3 trận chung kết Grand Slam toàn thua trước Djokovic.
Trong năm 2013, Djokovic đánh bại Nadal sau hai set để chấm dứt chuỗi 8 chức vô địch liên tiếp tại Monte Carlo. Nhưng Nadal đã trả món nợ tại bán kết giải Pháp Mở rộng với tỷ số 3-2, trong đó cuộc đấu trí căng thẳng ở set đấu thứ 5 với tỷ số 9-7 nghiêng về Nadal. Nadal tiếp tục giành chiến thắng trên mặt sân cứng trước Djokovic ở trận bán kết tại Motreal và chung kết US Open. Sau khi đánh bại Djokovic trong trận chung kết Pháp mở rộng 2014, thì Nadal đã để thua 7 trận liên tiếp trước Djokovic, trong đó có trận tứ kết Pháp mở rộng năm 2015 với tỉ số 3-0 (5-7, 3-6,1-6), kết thúc chuỗi 39 trận thắng liên tiếp của Nadal tại Pháp mở rộng. Nadal dễ dàng đánh bại Djokovic với tỉ số 6-4, 6-3 tại Madrid Open để có được chiến thắng đầu tiên từ Pháp Mở rộng 2014.Tuy nhiên anh lại thua Novak Djokovic ở bán kết Wimblendon 2018 sau 5 set 4-6,6-3,6-7,6-3,8-10. Đầu năm 2019, với việc đánh bại Nadal với tỉ số 3-0 tại chung kết Úc mở rộng thì Djokovic đã nới rộng thêm thành tích đối đầu là 28-25 và anh đã khiến cho Nadal trải qua chung kết Grand Slam tồi tệ nhất trong đời. Nhưng vào tháng 6 năm 2022, Djokovic nhận thất bại trước Nadal tại Giải vô địch Pháp mở rộng
Kình địch > Với Andy Murray

Djokovic có tỷ lệ đối đầu áp đảo đối với Murray, cụ thể đến hết năm 2015 cả hai tay vợt này gặp nhau tổng cộng 31 lần với 22 lần chiến thắng cho Djokovic, kể từ Wimbledon 2013 đến hết 2015, Murray chỉ một lần chiến thắng trong số 11 lần hai tay vợt đối đầu nhau, lối đánh của hay tay vợt khá tương đồng nhưng Djokovic bản lĩnh hơn trong những thời điểm quyết định nên hoàn toàn chiếm ưu thế .Theo lời cha của Djokovic, Murray đã phí phạm tài năng khi không giữ được bình tĩnh và cái đầu lạnh cần thiết trong những trận cầu quan trọng.
Kình địch > Với Carlos Alcaraz

Djokovic và Carlos Alcaraz đã gặp nhau bốn lần, chia điểm với tỷ số 2–2, cả hai đều giành chiến thắng một lần ở một giải Grand Slam và một lần ở giải Masters. Sự kình địch của họ được coi là sự kình địch giữa các thế hệ đáng kể, vì Alcaraz trẻ hơn Djokovic 16 tuổi được coi là người kế thừa Bộ ba lớn, trong khi Djokovic đang bảo vệ người gác đền cũ.
Cuộc gặp đầu tiên của họ là tại bán kết Madrid Masters 2022, trong đó Alcaraz đã chiếm ưu thế trong một trận đấu hoành tráng được ca ngợi là trận đấu ATP của năm, kết thúc ở 3 giờ 35 phút. Cuộc gặp tiếp theo của họ sẽ diễn ra cho đến bán kết Pháp mở rộng 2023, trong đó Djokovic thắng trong bốn set, trận đấu khép lại ngay từ đầu cho đến khi Alcaraz chùn bước do chuột rút do áp lực và cường độ thi đấu. Họ gặp lại nhau ngay sau đó trong trận chung kết Giải vô địch Wimbledon 2023, trong đó Alcaraz sẽ đánh bại Djokovic trong 5 set, khiến anh thất bại thứ hai trong trận chung kết Wimbledon và chấm dứt chuỗi 45 trận thắng tại sân Trung tâm. Sau 5 set, đây là trận chung kết Wimbledon dài thứ ba, với 4 giờ 42 phút. Họ sẽ sớm gặp lại nhau trong một trận đấu hoành tráng tại trận chung kết Cincinnati Masters 2023, với việc Djokovic chiếm ưu thế trong ba set tranh chấp chặt chẽ. Trận đấu này là trận chung kết ATP có 3 set dài nhất và dài nhất trong lịch sử giải đấu, với 3 giờ 49 phút, và ngay lập tức được khen ngợi là một trong những trận đấu hay nhất từ ​​​​trước đến nay. Djokovic thắng dù bị set thua và break ở set thứ hai, đồng thời giành được điểm vô địch trong tiebreak set thứ hai.Trong trận chung kết Wimbledon 2024 , Alcaraz đã đánh bại Djokovic trong trận tái đấu của trận chung kết năm trước, lần này là trong các set trắng để một lần nữa từ chối Djokovic danh hiệu Wimbledon thứ tám và cân bằng kỷ lục của anh.  Ngay sau đó, cặp đôi này đã mang sự kình địch của họ đến Thế vận hội và tranh tài trong trận tranh huy chương vàng, nơi Djokovic chiếm ưu thế trong các set liên tiếp để hoàn thành một cuộc càn quét các danh hiệu lớn trong sự nghiệp, đã đạt được cả Super Slam trong sự nghiệp và Golden Slam sự nghiệp như một phần của thành tích này.
Hoạt động ngoài lề > Từ thiện

Trường mẫu giáo ở làng Jalovik do Quỹ Novak Djokovic xây dựng.
Năm 2007, Djokovic thành lập Quỹ Novak Djokovic. Sứ mệnh của tổ chức là giúp trẻ em từ các cộng đồng có hoàn cảnh khó khăn lớn lên và phát triển trong môi trường an toàn và khuyến khích. Quỹ này đã hợp tác với Ngân hàng Thế giới vào tháng 8 năm 2015 để thúc đẩy giáo dục mầm non ở Serbia. Quỹ của ông đã xây dựng 50 trường học tính đến tháng 4 năm 2022 và đang xây dựng ngôi trường thứ 51, hỗ trợ hơn 20.800 trẻ em và hơn một nghìn gia đình.
Djokovic tham gia các trận đấu từ thiện để gây quỹ xây dựng lại Tháp Avala, cũng như hỗ trợ các nạn nhân của trận động đất Haiti năm 2010 và lũ lụt Queensland 2010–11. Bắt đầu từ năm 2007, anh đã thiết lập truyền thống tổ chức và giao lưu với hàng trăm trẻ em người Serbia ở Kosovo trong các trận đấu ở Davis Cup được tổ chức tại Serbia. Djokovic được chọn là Nhà nhân đạo Arthur Ashe của năm 2012 vì những đóng góp của anh thông qua quỹ, vai trò đại sứ quốc gia UNICEF và các dự án từ thiện khác. Vào tháng 8 năm 2015, anh được bổ nhiệm làm Đại sứ thiện chí của UNICEF.
Trong trận lũ lụt ở Balkan năm 2014, Djokovic đã thu hút sự hỗ trợ tài chính và truyền thông trên toàn thế giới cho các nạn nhân ở Bosnia và Herzegovina, Croatia và Serbia. Sau khi vô địch Rome Masters 2014, Djokovic đã quyên góp số tiền thưởng của mình cho các nạn nhân lũ lụt ở Serbia, trong khi quỹ của anh quyên góp được thêm 600.000 USD. Sau chiến thắng tại Úc mở rộng 2016, Djokovic đã quyên góp 20.000 USD cho chương trình giáo dục mầm non của Melbourne City Mission để giúp đỡ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Sau khi đại dịch COVID-19 lan sang Serbia vào tháng 3 năm 2020, anh và vợ tuyên bố sẽ quyên góp 1 triệu euro để mua máy thở và thiết bị y tế để hỗ trợ các bệnh viện và các cơ sở y tế khác. Anh cũng quyên góp cho Bergamo, Ý‚ một trong những tỉnh bị ảnh hưởng nặng nề nhất ở Ý, cũng như Novi Pazar, Serbia và North Mitrovica, Serbia.
Trưng Trắc

| Trưng Nữ vương 徵女王 |
| --- | --- |
Nữ Vương Việt Nam 
Tranh dân gian Đông Hồ của Hai Bà Trưng
Nữ vương Vương quốc Lĩnh Nam
Tại vị: 40 - 43
Đồng cai trị: Trưng Nhị
Tiền nhiệm: Triệu Dương Vương
Kế nhiệm: Lý Nam Đế
Thông tin chung
Sinh: ? Mê Linh,Giao Chỉ
Mất: 5 tháng 3 năm 43 Giao Chỉ
Phối ngẫu: Thi Sách
Thân phụ: Hùng Định (sau đổi thành Trưng Định)
Thân mẫu: Man Thiện
Trưng Trắc (chữ Hán: 徵側, ? - 5 tháng 3 năm 43) là Nữ Vương của vương quốc Lĩnh Nam và anh hùng dân tộc của người Việt, người đứng đầu cuộc khởi nghĩa chống lại sự đô hộ của nhà Đông Hán trong lịch sử Việt Nam, lập ra một chính quyền riêng của người Việt trong 3 năm với trung ương tại Mê Linh. Vì vậy, bà là nữ quân chủ đầu tiên trong lịch sử Việt Nam cũng như nữ vương đầu tiên của chế độ phong kiến Việt Nam (Lý Chiêu Hoàng là vị nữ quân chủ thứ hai và là nữ hoàng duy nhất). Tuy về sau cuộc khởi nghĩa bị quân Hán dưới sự chỉ huy của Mã Viện đánh bại, nhưng trong văn hóa người Việt, khởi nghĩa tượng trưng cho sự quật khởi, phục hưng tinh thần quốc gia. Sử gia Lê Văn Hưu đã nhận xét: "Trưng Trắc, Trưng Nhị là đàn bà, hô một tiếng mà các quận Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố và 65 thành ở Lĩnh Ngoại đều hưởng ứng. Việc dựng nước xưng vương dễ như trở bàn tay, đủ biết tình thế đất Việt ta có thể dựng được nghiệp bá vương".
Danh tính và thân thế

Tài liệu sử học đầu tiên được cho là đã ghi nhận danh tính bà lại là sách Hậu Hán thư của Phạm Diệp, được viết vào khoảng năm 432 đến 445. Theo đó, nội dung được cho là ghi nhận tên bà là Trưng Trắc (徵側) và em gái là Trưng Nhị được viết như sau:
Một tài liệu cổ sử khác của Trung Quốc là Thủy kinh chú do Lịch Đạo Nguyên viết vào khoảng năm 515 đến 524, dẫn theo một tài liệu khác là "Giao Châu ngoại vực ký", cũng chép tên bà là Trung Trắc. Sách này cũng cho biết thêm bà là con gái của Lạc tướng Mê Linh và có chồng là con trai của Lạc tướng Chu Diên.
Tài liệu chính sử Việt Nam đầu tiên là Đại Việt sử ký toàn thư chép bà vốn họ Lạc, là dòng dõi Lạc tướng ở Mê Linh, là vợ của Thi Sách, dòng dõi Lạc tướng ở Chu Diên.. Thông tin này có lẽ được ghi theo Hậu Hán thư, bản đã được Thái tử Lý Hiền bổ sung.
Tuy nhiên, theo các sử gia hiện đại, thời đầu công nguyên, người Việt chưa có họ. Còn tên của hai Bà, có nguồn gốc từ nghề dệt lụa truyền thống của Việt Nam, tương tự như cách đặt tên theo các loài cá của các vua nhà Trần sau này vốn xuất thân từ nghề chài lưới. Xưa kia nuôi tằm, tổ kén tốt gọi là kén chắc, tổ kén kém hơn gọi là kén nhì; trứng ngài tốt gọi là trứng chắc, trứng ngài kém hơn gọi là trứng nhì. Do đó, theo Nguyễn Khắc Thuần, tên hai bà vốn rất giản dị là Trứng Chắc và Trứng Nhì, phiên theo tiếng Hán gọi là Trưng Trắc và Trưng Nhị. Khi chữ Hán chưa được truyền bá hoặc chưa có điều kiện thấm sâu vào nhận thức xã hội thì xu hướng đặt tên người rất giản dị và mộc mạc, thể hiện sự gắn bó với cuộc sống đời thường và xu hướng này còn tiếp tục trong các thế hệ sau. Sau này các sử gia phương Bắc viết chệch tên hai bà thành Trắc và Nhị với nghĩa "phản trắc" và "nhị tâm".
Khởi nghĩa

Bài chi tiết: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
Sách Thủy kinh chú dẫn theo "Giao Châu ngoại vực ký", mô tả bà là "người có đảm dũng".
Dưới sự cai trị tàn bạo và chính sách Hán hóa gắt gao của nhà Đông Hán, người Việt ở Giao Chỉ đều phẫn nộ và có ý định chống lại. Vợ chồng bà Trắc và ông Thi Sách trong số những thủ lĩnh người Việt đó. Thái thú Tô Định nhà Đông Hán bèn bắt giết ông Thi Sách để trấn áp tinh thần người Việt. Trưng Trắc cùng Trưng Nhị mang quân bản bộ về giữ Hát Môn.
Bà kết hôn với ông Thi cũng là dòng dõi Lạc tướng ở Chu Diên
Tháng 3, năm Canh Tý (40), thù Tô Định giết chồng mình, cộng thêm sự căm phẫn bị đô hộ, bà Trắc cùng với em gái là bà Nhị tập hợp lực lượng ủng hộ từ các nơi cùng phát động khởi nghĩa chống nhà Hán.
Đề cập đến sự kiện này, sách Hậu Hán thư chép:
Sách Đại Việt sử ký tiền biên của Ngô Thì Sĩ ghi lại lời chép trong dã sử cho biết, khi bà Trắc xuất quân vẫn chưa hết tang chồng, bà trang điểm rất đẹp. Các tướng hỏi vì sao, bà đáp rằng:
Mọi người nghe đều thán phục là không bằng bà.
Tương truyền, Hai Bà Trưng đã đọc lời thề trước khi xuất binh:
Cuộc khởi nghĩa được sự hưởng ứng của nhiều đội quân và nhân dân các nơi thuộc Âu Lạc và Nam Việt cũ. Quân Hai Bà đánh hãm trị sở Luy Lâu. Thái thú Tô Định bỏ chạy, quân khởi nghĩa giành được hơn 50 thành.
Khởi nghĩa thắng lợi, bà đổi sang họ Trưng và xưng vương, sử gọi là Trưng vương. Bà cùng em là Trưng Nhị cai trị lãnh thổ vùng Lĩnh Nam của người Việt tương đương với bộ Giao Chỉ của nhà Hán trong 3 năm.
Chống Hán thất bại

Bài chi tiết: Chiến tranh Hán-Việt, 42-43
Ngày 30 tháng 1 năm Tân Sửu (41), nhà Hán thấy bà xưng vương dấy quân đánh lấy các thành ấp, nên hạ lệnh cho các quận Trường Sa, Hợp Phố và Giao Châu sắp sẵn xe thuyền, sửa sang cầu đường, thông các núi khe, chứa thóc lương, cho Mã Viện làm Phục Ba tướng quân, Phù Lạc hầu Lưu Long làm phó tướng sang xâm lược.
Cánh quân bộ tiến vào vùng Đông Bắc Mã Viện tiến theo đường ven biển, san núi làm đường hơn nghìn dặm, đến Lãng Bạc (ở phía tây Tây Nhai của La Thành) đánh nhau với quân Hai Bà. Quân Nam bấy giờ ô hợp nên nhanh chóng tan rã. Hai bà thấy thế quân Hán mạnh, không chống nổi, bèn lui quân về giữ Cấm Khê (sử chép là Kim Khê).
Năm 43, Trưng Vương cùng Trưng Nhị chống cự với quân nhà Hán ở Cấm Khê. Quân Hai Bà thế cô không địch nổi quân Hán mạnh hơn nên bị thua. Trưng Vương và Trưng Nhị đều mất tại đây. Theo tục truyền, hai bà đã nhảy xuống sông Hát (Hát Môn, Hà Tây cũ) tự vẫn để bảo toàn khí tiết. Theo Hậu Hán thư thì hai bà đã bị Mã Viện giết. Sách Đại Việt sử ký tiền biên của Ngô Thì Sĩ còn dẫn sách Biệt Lục chép rằng: Hai Bà thua trận, lên núi Hy Sơn rồi không biết đi đâu.
Bộ tướng của Trưng Vương là Đô Dương còn chống quân Hán thêm một thời gian nữa rồi thất bại.
Trưng Vương khởi nghĩa và ở ngôi được 3 năm.
Chú thích

↑  “Đại Việt sử ký toàn thư, Kỷ Trưng Nữ Vương”. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2016.
1 2  Hậu Hán thư, quyển 86: Nam man Tây Nam di liệt truyện.
↑  Nguyên văn: 至十六年，交阯女子徵侧及其妹徵贰反，攻郡。. Lưu ý các dấu ngắt là do đời sau thêm vào.
↑  Về cái tên Thi Sách, vui lòng xem bài viết cùng tên.
1 2  “Đại Việt sử ký toàn thư, Kỷ Trưng Nữ Vương”. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 6 năm 2020. Truy cập ngày 19 tháng 11 năm 2016.
↑  Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đã dẫn, tr 172
1 2  Nguyễn Khắc Thuần, sách đã dẫn, tr 40
↑  Đăng Khoa, Hoài Thu, sách đã dẫn, tr 21
↑  Thủy kinh chú, quyển 37.
↑  Đào Duy Anh, sách đã dẫn, tr 493
↑  Đào Duy Anh, sách đã dẫn, tr 490-491
↑  Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đã dẫn, tr 173
↑  Nguyên văn: 交阯太守苏定以法绳之，侧忿，故反。于是九真、日南、合浦蛮里皆应之，凡略六十五城，自立为王。. Lưu ý các dấu ngắt là do đời sau thêm vào.
1 2  Ngô Thì Sĩ, sách đã dẫn, tr 87
↑  Lê Đình Sỹ, sách đã dẫn, tr 37
↑  Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đã dẫn, tr 174
↑  Ở đây, Toàn thư cho Lãng Bạc là Hồ Tây (Hà Nội), nhưng nhiều nhà nghiên cứu đã đoán định Lãng Bạc ở vùng huyện Tiên Sơn, tỉnh Hà Bắc ngày nay.
↑  Nguyên văn: 援破交阯，斩徵侧、徵贰等，余皆降散。. Tạm dịch: [Mã] Viện phá Giao Chỉ, chém Trưng Trắc và Trưng Nhị, đồng đảng tan rã hoặc đầu hàng.
↑  Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đã dẫn, tr 182
↑  Ngô Thì Sĩ, sách đã dẫn, tr 92
Cầu Tư Hiền

| Cầu Tư Hiền |
| --- | --- |
Quốc gia:  Việt Nam
Vị trí: Phú Lộc, Huế
Tuyến đường: 
Bắc qua: Cửa Tư Hiền
Tọa độ: 16°20′57″B 107°54′50″Đ﻿ / ﻿16,349236°B 107,913799°Đ﻿ / 16.349236; 107.913799
Thông số kỹ thuật
Tổng chiều dài: 915,45 m
Rộng: 12 m
Tĩnh không: 9 m
Lịch sử
Khởi công: 17 tháng 7 năm 2004
Đã thông xe: 24 tháng 12 năm 2007
Vị trí
vi
Cầu Tư Hiền là một cây cầu bắc qua cửa biển Tư Hiền trên phá Tam Giang - Cầu Hai tại huyện Phú Lộc, thành phố Huế, Việt Nam.
Cầu là một phần của tuyến đường Quốc lộ 49B chạy ven biển tỉnh Thừa Thiên Huế, nối liền hai xã Lộc Bình và Vinh Hiền thuộc huyện Phú Lộc.
Cầu Tư Hiền được thiết kế vĩnh cửu bằng bê tông cốt thép dự ứng lực, có chiều dài 915,45 m, chiều rộng 12 m. Tĩnh không thông thuyền của cầu cao 9 m, rộng 60 m.
Công trình được khởi công xây dựng vào ngày 17 tháng 7 năm 2004 và khánh thành ngày 24 tháng 12 năm 2007.
Chú thích

1 2 3 4 5 6  “Thừa Thiên Huế: xây dựng cầu qua cửa biển Tư Hiền”. Tuổi Trẻ Online. 17 tháng 7 năm 2004.
1 2 3 4  “Khánh thành cầu Tư Hiền”. Sở Giao thông vận tải tỉnh Thừa Thiên Huế. 25 tháng 12 năm 2007.
↑  “Nối nhịp cầu Tư Hiền bắc qua phá Tam Giang - Cầu Hai”. Báo Nhân Dân điện tử. 11 tháng 8 năm 2007.
↑  “Những cây cầu vượt đầm, băng phá”. Báo Thừa Thiên Huế điện tử. 17 tháng 8 năm 2019. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2021.
Hồng lâu mộng

Đối với các định nghĩa khác, xem Hồng lâu mộng (định hướng).
| Thạch Đầu Ký   紅樓夢 |
| --- | --- |
石頭記
Trang đầu bản gốc của Thạch Đầu Ký
Thông tin sách
Tác giả: Tào Tuyết Cần
Quốc gia: Trung Quốc
Ngôn ngữ: Tiếng Trung
Thể loại: Tiểu thuyết nhân tình thế thái
Ngày phát hành: Thế kỉ XVIII
Kiểu sách: Ấn bản
Hồng lâu mộng (giản thể: 红楼梦; phồn thể: 紅樓夢; bính âm: Hónglóu mèng) hay tên gốc Thạch đầu ký (giản thể: 石头记; phồn thể: 石頭記; bính âm: Shítóu jì) là một trong Tứ đại danh tác của Trung Quốc. Với hơn 100 triệu bản được xuất bản, tiểu thuyết này trở thành một trong những sách bán chạy nhất của mọi thời đại.
Tác phẩm ra đời vào khoảng giữa thế kỉ XVIII, đời nhà Thanh, 80 hồi đầu do Tào Tuyết Cần viết, 40 hồi sau do Cao Ngạc viết thêm và soạn thành sách. Vì tác giả bản gốc mất trước khi tiểu thuyết hoàn thành, nên những nội dung kết thúc câu chuyện là bí ẩn, gây tò mò muốn khám phá của nhiều thế hệ độc giả, và nảy sinh Hồng học. Ngoài ra Hồng lâu mộng còn có một số tên khác như:
Thạch Đầu Ký tức là chuyện Thần Anh đầu thai xuống hạ giới trả nợ tình duyên rồi lại trở về kiếp đá.
Vì nguyên Bảo Ngọc là người đa tình sau lại đi tu nên có tên là Tình Tăng lục (情僧录 - ghi chép về ông sư đa tình) hay Phong Nguyệt bảo giám (风月宝鉴).
Thập nhị kim thoa (十二金釵): lấy chuyện mười hai cô gái đẹp trong truyện để đặt tên.
Kim Ngọc kì duyên (金玉奇緣): Bảo Thoa có vàng, Bảo Ngọc có ngọc nên Bảo Ngọc lấy Bảo Thoa là Kim Ngọc kì duyên.
Ngôn ngữ

Hồng Lâu Mộng được viết bằng văn bạch thoại (ngôn ngữ bình dân), mặc dù bản thân Tào Tuyết Cần rất giỏi cổ văn và thơ phú. Các đoạn hội thoại trong Hồng Lâu Mộng dựa trên tiếng Quan Thoại Bắc Kinh, cơ sở của tiếng Trung Quốc hiện đại.
Tiểu thuyết đã được dịch ra 20 thứ tiếng phổ biến trên thế giới như tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nga, tiếng Đức, tiếng Ý, tiếng Hi Lạp, tiếng Nhật, tiếng Triều Tiên, tiếng Việt v.v.
Bối cảnh xã hội

Thời nhà Thanh, dưới thời Ung Chính, Càn Long (1723 - 1795) là thời kinh tế cực thịnh, chẳng những nông nghiệp, thủ công nghiệp mà cả khai khoáng, thương nghiệp cũng phát triển phồn vinh. Các thành thị lớn như Nam Kinh, Dương Châu, Vũ Xương, Nhạc Châu... buôn bán sản xuất sầm uất, là những đô thị lớn. Nền kinh tế tự phát tư bản chủ nghĩa xuất hiện trong lòng xã hội phong kiến chuyên chế mọt ruỗng đang trên đà tan rã, đã sản sinh ra một lớp thị dân thành thị, có những nhu cầu thẩm mĩ mới. Tây sương ký, Mẫu đơn đình, Liêu trai chí dị,... là những tác phẩm miêu tả tình yêu, những số phận, những buồn vui cá nhân... Đó chính là sự "thăng hoa" của cuộc sống tinh thần đã bắt đầu khác từ trước so với của người thành thị. Hồng lâu mộng là sự thể hiện những tư tưởng của thời đại: tinh thần dân chủ, tinh thần phê phán đời sống xã hội phong kiến mục nát, phê phán những giáo điều cổ hủ đã ăn sâu bén rễ hàng ngàn năm, đòi tự do yêu đương và mưu cầu hạnh phúc, giải phóng cá tính, khao khát tự do bình đẳng, lý tưởng cho cuộc sống... Tất cả những cái đó có mặt kế thừa tư tưởng dân chủ thời Minh và đầu thời Thanh, nhưng đó chính là sản phẩm của ý thức tư tưởng thị dân đương thời.
Tác giả

Bài chi tiết: Tào Tuyết Cần
Tác giả của Hồng Lâu Mộng, Tào Tuyết Cần (tiếng Trung: 曹雪芹; bính âm: Cao Xueqin) (1715(?)-1763(?)) tên là Triêm, tên tự là Mộng Nguyễn, Cần Phố, hiệu là Tuyết Cần, Cần Khê, người Thẩm Dương, vốn dòng dõi người Hán, sau nhập tịch Mãn Châu. Ông sống trong triều đại phong kiến nhà Thanh, Trung Quốc. Ông sinh ra trong một gia đình đại quý tộc, gia đình đời đời thế tập chức Giang Ninh chức tạo là một chức quan to thu thuế tại Giang Ninh thành. Năm lần vua Khang Hi tuần du Giang Nam thì bốn lần ngự tại Tào phủ. Cuộc sống trong phủ vô cùng xa hoa vương giả.
Không những là nhà hào môn vọng tộc lẫy lừng mà nhà họ Tào còn có truyền thống văn chương thi phú. Ông nội Tào Dần còn là một danh sĩ nổi tiếng vùng Giang Ninh, đã từng in bộ Toàn đường thi nổi tiếng. Nhưng đến đời của Tào Tuyết Cần, tất cả sự giàu sang quyền quý huy hoàng của gia đình đã trở thành quá khứ. Gia đình gặp đại họa, cha mắc tội, bị cách chức, hạ ngục, tịch biên tài sản. Ông đã phải sống trong những ngày cay đắng nhất của đời mình với nghèo khổ, đi khắp nơi để mưu sinh, sống trong cảnh "cả nhà rau cháo, rượu thường mua chịu".
Mười năm cuối đời ông đã dồn toàn bộ trí lực để tạo nên kiệt tác Hồng Lâu Mộng, một trong những tác phẩm về sau được đánh giá là kinh điển của văn học Trung Quốc. Tác phẩm đã được ông sửa chữa 5 lần trong cảnh cùng khốn, ốm đau không tiền mua thuốc, con chết. Khi ông còn sống tác phẩm đã không hoàn thành và không được công bố. Sau khi ông qua đời, hai mươi tám năm sau, Cao Ngạc đã dựa vào di thảo của ông để hoàn thành nốt bằng việc viết tiếp 40 hồi. Cao Ngạc cũng đổi tên "Thạch Đầu Ký" thành "Hồng Lâu Mộng" để phù hợp với nội dung tác phẩm. 40 chương sau của Hồng Lâu Mộng được Cao Ngạc viết tiếp không hay như 80 chương đầu vì ông không có được cái trải nghiệm đau đớn như Tào Tuyết Cần. Nhưng với 40 chương mang đến cho tác phẩm sự trọn vẹn, cho thấy họ Cao cũng là người đã sống với tác phẩm và đã nghiên cứu rất kĩ về văn phong của tác giả. Có lẽ ngoài Cao Ngạc không còn Người nào viết tiếp Hồng Lâu Mộng hay hơn ông.
Đến khoảng 1792-1793 thì Hồng Lâu Mộng được in và lưu truyền khắp Trung Quốc. Người ta cho rằng cốt truyện dựa trên hiện thực của chính dòng họ, gia đình Tào Tuyết Cần trước đây, là chuỗi tự sự lớn nhất của đời ông, như là một sự nuối tiếc thời kì vàng son rực rỡ, đồng thời nó cũng phản ánh bản chất xã hội phong kiến Trung Quốc giai đoạn ông sống. Như lời ông nói, ông viết nó không phải nhằm mục đích phê phán chế độ xã hội đương thời hay nhằm mục đích gì, ông chỉ viết để mang mục đích bày tỏ tâm sự của bản thân, giải tỏa nỗi niềm "cô phẫn" nên không có ý định xuất bản. Tuy nhiên ông đã tốn rất nhiều sinh lực và tâm huyết trong mười năm cuối cùng của cuộc đời, đến nỗi ông cũng phải thốt lên:
Hệ thống văn bản

Văn bản Hồng lâu mộng có thể chia làm hai loại là Chi bản (bản chữ sáp, do Chi Nghiễn Trai phê bình) và Trình bản (bản chữ rời, do Trình Vĩ Nguyên và Cao Ngạc đồng xuất bản).