Trận Borneo (1941-1942)
Trận chiến

Vào ngày 13 tháng 12 năm 1941, một đoàn tàu vận tải đổ bộ Nhật Bản rời vịnh Cam Ranh, Đông Dương thuộc Pháp, được hộ tống bởi tuần dương hạm Yura (Chuẩn Đô đốc Shintaro Hashimoto), các khu trục hạm thuộc Hải đoàn Khu trục 12 (Murakumo, Shinonome, Shirakumo và Usugumo), tàu săn ngầm CH-7 và tàu chở thuỷ phi cơ Kamikawa Maru. 10 tàu vận tải (tàu vận tải Lục quân Đế quốc Nhật Bản Katori Maru, Hiyoshi Maru, Myoho Maru, Kenkon Maru, Nichiran Maru; và tàu vận tải Hải quân Đế quốc Nhật Bản Hokkai Maru, Tonan Maru số 3, Unyo Maru số 2, Kamikawa Maru, Mitakesan Maru) chở Lữ đoàn Bộ binh 35 Nhật Bản dưới quyền chỉ huy của Thiếu tướng Kiyotake Kawaguchi. Lực lượng Hỗ trợ-dưới quyền chỉ huy của Chuẩn Đô đốc Takeo Kurita-bao gồm các tuần dương hạm Kumano và Suzuya cùng các khu trục hạm Fubuki và Sagiri
Một phần lực lượng Nhật Bản được phân bố để đánh chiếm Miri và Seria, trong khi phần còn lại sẽ tiến chiếm Kuching và các sân bay gần đó. Đoàn tàu vận tải thoát khỏi sự phát hiện, và vào rạng sáng ngày 16 tháng 12 năm 1941, hai đơn vị đổ bộ đã đảm bảo an toàn Miri và Seria, gặp rất ít sự kháng cự của lực lượng Anh. Vài giờ sau, Lutong cũng bị đánh chiếm.
Máy bay ném bom Martin B-10 của Hà Lan đã tấn công các tàu Nhật Bản từ căn cứ của họ, 'Singkawang II' tại Miri, vào ngày 17 tháng 12, nhưng nỗ lực của họ đã thất bại. 3 chiếc Dornier Do 24K tiếp nối cuộc tấn công của riêng chúng, nhưng một chiếc đã bị bắn rơi, có thể bởi một thuỷ phi cơ từ Kamikawa Maru. Hai chiếc còn lại, được hưởng lợi do máy che phủ, không bao giờ được người Nhật nhìn thấy. Một thuỷ phi cơ đã bắn trúng 2 quả bom 200 kg vào Shinonome, gây ra một vụ nổ lớn, trong khi một quả suýt trúng làm vỡ lớp mạ thân tàu. Đuôi tàu khu trục bị vỡ và con tàu chìm trong vòng vài phút. Chiếc thuỷ phi cơ cuối cùng đã thả bom xuống một tàu chở hàng, nhưng bị trượt. Các máy bay ném bom B-10 thực hiện các cuộc tấn công tại Miri vào các ngày 18 và 19 tháng 12, nhưng sau đó rút lui về Sumatra vào ngày 23 tháng 12 kể từ khi sân bay Singkawang II bị người Nhật phát hiện, và bắt đầu tấn công nó cùng ngày.
Vào ngày 22 tháng 12, một đoàn tàu vận tải Nhật Bản rời Miri đi Kuching, nhưng bị phát hiện bởi thuỷ phi cơ Hà Lan X-35, chiếc thuỷ phi cơ này đã phát đi tín hiệu cảnh báo cho tàu ngầm Hà Lan HNLMS K XIV, dưới quyền chỉ huy của Thiếu tá Hải quân Carel A. J. van Groeneveld. Lúc 20:40 ngày 23 tháng 12, K XIV xâm nhập vào đoàn tàu vận tải và bắt đầu tấn công. Các tàu vận tải quân sự Hiyoshi Maru và Katori Maru bị đánh chìm với tổn thất hàng trăm quân. Hokkai Maru bị mắc cạn để tránh bị chìm, và một tàu vận tải khác ít bị hư hại nghiêm trọng hơn. Phần còn lại của quân đội đã có thể đổ bộ. Mặc dù Tiểu đoàn 2, Trung đoàn Punjab 15, chống lại cuộc tấn công, họ nhanh chóng bị áp đảo về quân số và rút lui trên sông. Đến chiều, Kuching đã rơi vào tay người Nhật.
Trong đêm 23-24 tháng 12, HNLMS K XVI phóng ngư lôi vào khu trục hạm Nhật Bản Sagiri cách Kuching 30 dặm (48 km) về phía bắc, trở thành tàu ngầm Đồng minh đầu tiên tại Thái Bình Dương đánh chìm một tàu chiến. K XVI bị mất tất cả trong ngày bởi một quả ngư lôi từ tàu ngầm Nhật I66.
Trong các ngày 24 và 28 tháng 12, các máy bay ném bom B-10 từ một đơn vị khác đã thực hiện các phi vụ tấn công Kuching từ Singapore, Sembawang. Vào ngày 26 tháng 12, những chiếc B-10 hoạt động ngoài khơi Samarinda đã đánh chìm một tàu quét mìn Nhật Bản và một tàu tiếp than.
Trong khi đó, vào ngày 31 tháng 12 năm 1941, lực lượng dưới quyền Trung tá Watanabe di chuyển lên phía bắc để đánh chiếm Brunei, đảo Labuan, và Jesselton (ngày nay là Kota Kinabalu). Ngày 18 tháng 1 năm 1942, sử dụng thuyền đánh cá nhỏ, quân Nhật đổ bộ lên Sandakan, trụ sở chính phủ Bắc Borneo thuộc Anh. Lực lượng vũ trang Bắc Borneo, chỉ với 650 người, hầu như không thực hiện bất kỳ sự kháng cự nào để làm chậm bước tiến của quân Nhật. Sáng ngày 19 tháng 1, Thống đốc Bắc Borneo Charles Robert Smith đầu hàng quân Nhật và bị giam giữ cùng với các nhân viên khác.
Vào khoảng 16:40 ngày 25 tháng 12, quân Nhật đã đánh chiếm thành công sân bay Kuching. Trung đoàn Punjab rút lui qua rừng rậm đến khu vực Singkawang. Sau khi Singkawang được bảo đảm an toàn vào ngày 29 tháng 12, phần còn lại của quân đội Anh và Hà Lan rút lui về phía nam sâu hơn vào rừng rậm, cố gắng đến Sampit và Pangkalanbun, nơi có một sân bay của Hà Lan tại Kotawaringin. Nam và Trung Kalimantan bị Hải quân Nhật Bản chiếm giữ sau các cuộc tấn công từ phía đông và tây. Thị trấn Pontianak cuối cùng đã bị quân đội Nhật Bản chiếm đóng vào ngày 29 tháng 1 năm 1942. Sau 10 tuần ở vùng rừng núi, quân Đồng minh đầu hàng vào ngày 1 tháng 4 năm 1942.