Bộ Gà
Hệ thống và tiến hóa > Tiến hóa

Do loài thủy cầm cổ nhất đã biết, Vegavis iaai, có niên đại từ Creta muộn, các tổ tiên của bộ Gà cũng phải sinh sống cùng thời với các động vật như Tyrannosaurus rex, mặc dù không nhất thiết phải trên cùng một khu vực như loài khủng long cụ thể này.
Trên thực tế, tồn tại một ít các hóa thạch rời rạc của các sinh vật được coi là có dạng gà từ thời kỳ thuộc kỷ Creta, trong đó đơn vị hóa thạch đáng chú ý nhất là Austinornis. Trước đây được nói tới như là Ichthyornis lentus, Graculavus lentus hay Pedioecetes lentus, một phần xương cẳng chân trái của nó được tìm thấy tại Austin Chalk có niên đại Hậu Phấn trắng gần Fort McKinney (Texas). Loài chim này gần gũi với Galliformes một cách chắc chắn, nhưng việc nó có là một phần của bộ này hay thuộc về một nơi nào trong nhánh dạng gà ít được biết tới của Galloanserae vẫn chưa rõ ràng.
Các hóa thạch khác thuộc đại Trung sinh được nói tới như là Galliformes với độ chắc chắn thấp hơn đáng kể: Loài Gallornis cực kỳ kì dị sống tại khu vực ngày nay là Pháp khoảng 140-130 triệu năm trước (Ma) nhưng người ta cũng có thể coi nó là chim dạng Ornithurae. Mặc dù xác suất nó là dạng gà rất cổ không thể bị loại bỏ, nhưng niên đại quá cổ của nó làm cho điều này dường như là không thể. Trường hợp của Austinornis chỉ ra rằng rất có thể có sự lộn xộn trong việc nhận dạng những loại chim được coi là dạng gà với các dạng Ornithurae nguyên thủy hơn, như Ichthyornis.
Mẫu vật PVPH 237 từ thành hệ Portezuelo Creta muộn (tầng Turones-tầng Cognac, khoảng 90 Ma) trong khu vực Sierra de Portezuelo (Argentina) có thể là ứng viên có vẻ hợp lý hơn cả cho dạng gà nguyên thủy. Nó là một phần xương quạ của chim hiện đại (Neornithes), với hình dạng chung và cụ thể là gá lắp rộng và sâu cho cơ nối xương quạ và xương cánh tay (xương phần tay trên) tương tự như các dòng dõi cơ sở hơn của chim dạng gà
Kỷ Paleogen có một vài họ chim dạng gà hiện nay đã tuyệt chủng, được gọi là Gallinuloididae, Paraortygidae và Quercymegapodiidae. Trong thời kỳ đầu đại Tân sinh, có thêm một vài dạng chim bổ sung, có thể là Galliformes thời kỳ đầu hoặc không phải, cho dù nếu chúng thuộc về bộ này thì chúng có lẽ không thể thuộc về các họ còn loài sinh tồn:
†Argillipes (London Clay, Tiền Eocen tại Anh)
†Coturnipes (Tiền Eocen tại Anh, Virginia, Hoa Kỳ?)
†Paleophasianus (Willwood, Tiền Eocen tại quận Bighorn, Hoa Kỳ)
†Percolinus (London Clay, Tiền Eocen tại Anh)
†Amitabha (Bridger, Trung Eocen tại Forbidden City, Hoa Kỳ) - dạng trĩ?
†"Palaeorallus" alienus (Trung Oligocen tại Tatal-Gol, Mông Cổ)
†Anisolornis (Santa Cruz, Trung Miocen tại Karaihen, Argentina)
Từ giữa thế Eocen trở đi - khoảng 45 Ma hay đại loại như vậy - các dạng gà kiểu hiện đại đã được biết tới, và chúng thay thế hoàn toàn cho các họ hàng cổ hơn vào đầu kỷ Neogen. Do các đại diện sớm nhất của các họ dạng gà hiện đại còn sinh tồn dường như thuộc về họ Phasianidae - họ trẻ nhất trong bộ Galliformes - nên các họ khác của bộ Galliformes phải ít nhất có nguồn gốc từ đầu thế Eocen nhưng cũng có thể cổ tới tận Creta muộn. Đơn vị phân loại hóa thạch Tristraguloolithus cracioides dựa trên các mảnh vỏ trứng hóa thạch từ thành hệ Oldman Creta muộn tại miền nam Alberta (Canada) là tương tự như trứng của chachalaca, nhưng do không có các vật liệu xương nên mối quan hệ giữa chúng không thể xác định, ngoại trừ một điều là chúng dường như không phải là từ khủng long không biết bay.
Các chi hiện đại của Phasianidae bắt đầu xuất hiện vào khoảng ranh giới Oligo-/Miocen, khoảng 25-20 Ma. Một điều vẫn chưa biết rõ là các chi còn sinh tồn của các họ dạng gà khác và cổ hơn có bắt nguồn vào cùng thời gian này hay sớm hơn không, mặc dù ít nhất ở các dạng cút Tân thế giới thì các dạng thuộc tiền-Neogen dường như thuộc về các chi sau này đã bị tuyệt chủng.
Một số các hóa thạch từ kỷ Paleogen tới Trung Neogen rất chắc chắn là thuộc về bộ Galliformes, nhưng mối quan hệ chính xác của chúng trong bộ thì không thể xác định:
†Austinornis (Austin Chalk, Creta muộnc tại Fort McKinney, Hoa Kỳ) - đặt vào đây không chắc chắn, trước đây gọi là Graculavus/Ichthyornis/Pedioecetes lentus
†Procrax (Trung Eocen? - Tiền Oligocen) - Cracidae? Gallinuloididae?
†Palaeortyx (Trung Eocen -? Tiền Pliocen) - Phasianidae hay Odontophoridae
†Palaeonossax (Brule, Hậu Oligocen tại South Dakota, Hoa Kỳ) - Cracidae?
†Taoperdix (Hậu Oligocen) - Gallinuloididae? Bao gồm cả "Tetrao" pessieti
†Archaealectrornis (Oligocen) - Phasianidae?
†Galliformes gen. et sp. indet. (Oligocen) - trước đây trong Gallinuloides; Phasianidae? Mẫu vật MCZ 342506. Xương cánh tay đầu gần của chim lớn hơn của Gallinuloides
†Archaeophasianus (Oligocen? - Hậu Miocen) - Phasianidae? (Tetraoninae?)
†Palaealectoris (tầng hóa thạch Agate, Tiền Miocen tại quận Sioux, Hoa Kỳ) - Tetraoninae?
†Linquornis (Trung Miocen)
†Palaeoalectoris (Hạ Thảo Loan (下草湾), Trung Miocen tại huyện Tứ Hồng, Túc Thiên, Giang Tô, Trung Quốc)
†Shandongornis (Trung Miocen)
†"Cyrtonyx" tedfordi (Barstow, Hậu Miocen tại Barstow, Hoa Kỳ)