Giuse Maria Trịnh Như Khuê
Thời kỳ Tổng Giám mục Hà Nội (1960–1978) > Chức vị Tổng Giám mục

Năm 1960, cùng với sự thành lập Hàng giáo phẩm Việt Nam, Hạt Đại diện Tông Tòa Hà Nội trở thành Tổng giáo phận, Giám mục Trịnh Như Khuê trở thành Tổng Giám mục Tiên khởi của Tổng giáo phận Hà Nội, đứng đầu Giáo tỉnh Hà Nội. Thông cáo về thông tin này, linh mục Tổng Đại diện Trịnh Văn Căn thông báo cho giáo hữu trong thư số 1 của Tòa Tổng giám mục Hà Nội đến ngày 13 tháng 1 năm 1961. Thư loan tin ngày 11 tháng 2 cùng năm, Tổng Giám mục Khuê sẽ cử hành nghi lễ tạ ơn. Thư chung số 6 năm 1962 ký ngày 25 tháng 4 năm 1962 loan tin Tổng giám mục Khuê đã ấn định tháng 8 dương lịch là tháng kính Trái Tim Mẹ Maria. Nhằm cầu nguyện cho Công đồng Vatican II, Tổng giám mục Khuê mời gọi giáo hữu cầu ngyện cho công đồng này, cho phép cử hành hai lễ, các lễ nghi chầu Thánh Thể trọng thể. Vì nhận định Chúa Thánh Thần là tác nhân tác động trong Công đồng, ông cho khai mở tuần chín ngày (cửu nhật) để các giáo hữu cầu nguyện, xin ơn Thánh Thần. Ngoài ra, ông cũng nhắc nhở về những ích lợi khi cầu nguyện cùng Thánh Tâm. Thư chung nói về các công việc này đề ngày 13 tháng 5 năm 1962, do linh mục Nguyễn Ngọc Oánh thay lời Tổng giám mục Khuê. Việc cầu nguyện cho công đồng cũng một lần nữa được nhắc đến trong thư chung ngày 10 tháng 11 năm 1963.
Nhận định về tình hình các giám mục Công giáo tại miền Bắc Việt Nam, tờ The Catholic Advocate trong số ra ngày 16 tháng 8 năm 1962 thông tin các giám mục tự do sống tai các Tòa giám mục, tuy vậy cần xin phép nếu muốn thi hành các công việc mục vụ ở các địa phương, trong khi giấy phép này không được cấp nữa. Năm 1963, chính quyền Việt Nam không cho phép bất kỳ Giám mục Công giáo nào tham dự Công đồng trong phiên khoáng đại diễn ra cùng năm. Báo cáo ngày 8 tháng 10 năm 1964 của Catholic News Service cho biết tính đến ngày này, đã có tất cả ba lần ngăn cản từ chính quyền.
Chưa đầy ba năm sau khi trở thành Tổng giám mục Hà Nội, ngày 2 tháng 6 năm 1963, Tổng Giám mục Trịnh Như Khuê bất ngờ phong chức Tổng Giám mục phó với quyền kế vị cho linh mục Giuse Maria Trịnh Văn Căn. Lễ tấn phong được cử hành tại Nhà thờ Lớn Hà Nội. Lý do được đưa ra theo thông cáo của tòa Tổng Giám mục Hà Nội ngày 3 tháng 6 năm 1963 là:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Sự truyền chức cho Giám mục Phó, Đức Tổng Giám mục vẫn nghĩ còn lâu mới làm, và không biết là bao giờ, nhưng chúa nhật ngày 26 tháng 5 năm 1963, tự nhiên Đức Tổng Giám mục thấy mình trở nên lòa, hầu như mù vậy, chữ viết trên mặt đồng hồ không còn trông thấy nữa, trông ra ngoài sân không còn trông rõ cây và sân cỏ, khi ăn cơm không còn trông rõ bát, bệnh lại tiến lên nhanh lắm, Người nghĩ rằng sẽ mù hẳn... Trong lúc ấy, Người chẳng nghĩ đến việc chạy chữa thuốc men, chỉ nghĩ đến sự truyền chức cho Giám mục Phó, và kêu xin Chúa cho bệnh giảm đi, ít là trông rõ chữ để truyền chức. Sau khi ăn cơm xong mấy phút, bệnh đã giãn ra, Người đã trông rõ như trước, nhưng sợ bệnh trở lại, Người đã vội vàng truyền chức cho Giám mục Phó..." | ” |
Tháng 8 năm 1967, người đứng đầu tuần báo Anglican Francis James đã quyết định gửi tiền hỗ trợ đến hai miền Việt Nam. Số tiền này đến từ sự đóng góp của mọi người và sử dụng vào mục đích phi quân sự. Trong đợt nhận tiền đầu tiên, Tổng giám mục Khuê nhận được 224 đô la Mỹ, trong khi đợt sau ông nhận được 3.360 đô la. Song song với hai đợt chuyển tiển trên, Mặt trận Giải phóng nhận lần lượt 392 và 5.600 đô la; phía Sài Gòn nhận được 2.240. Khi có sự lo lắng về việc số tiền trên được (miền Bắc) sử dụng để chống lại phía quân đội Úc ở miền Nam, ông James nhận định khó có khả năng vị Tổng giám mục Hà Nội sử dụng tiền vào mục đích này. Nhân dịp một trăm năm lễ hiến dâng Hạt Đại diện Tông Tòa Tây Đàng Ngoài cho Đức Mẹ Maria, Giáo hoàng Phaolô VI đã gửi thư cá nhân đến Tổng giám mục Trịnh Như Khuê. Bức thư ra đời ngày 1 tháng 11 năm 1968.
Tháng 10 năm 1972, số tiền 700 USD được gửi đến Tổng giám mục Hà Nội Trịnh Như Khuê, nguồn đến từ các giáo sĩ và giáo dân Oakland nhằm hỗ trợ những đau khổ do chiến tranh gây ra. Ngoài số tiền này, 350 USD được gửi cho Tổng giám mục Nguyễn Văn Bình với mục đích tương tự. Cùng trong năm này, sau một thời gian dài, Tổng giám mục Khuê được cho gặp một linh mục người Mỹ. Linh mục này tên Bury, cũng là vị linh mục ngoại quốc đầu tiên cử hành lễ Công giáo ở miền Bắc trong suốt thời gian 25 năm. Nhận định của Bury về Tổng giám mục Hà Nội là Giáo hoàng Gioan của Việt Nam, với vóc dáng mập mạp và tử tế.
Tuy sức khỏe kém, nhưng Tổng Giám mục Khuê vẫn tiếp tục điều hành giáo hội tại miền Bắc. Tháng 5 năm 1974, ông được Tòa Thánh mời dự Thượng Hội đồng Giám mục thế giới, nhưng với lý do sức khỏe, ông đã cử Tổng Giám mục phó Giuse Maria Trịnh Văn Căn đi thay cùng với linh mục thư ký Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Sang tháp tùng. Ngày 25 tháng 1 năm 1975, Tổng giám mục Trịnh Như Khuê và Tổng giám mục phó Trịnh Văn Căn có cuộc yết kiến Thủ tướng Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa Phạm Văn Đồng. Ngoài Thủ tướng Đồng, trong cuộc gặp còn có Phó Chủ nhiệm Văn phòng Phủ Thủ tướng Nguyễn Văn Ngọc và ông Phạm Quang Hiệu, đại diện Ban Tôn giáo. Trong cuộc gặp, Tổng giám mục Khuê chuyển lời Giáo hoàng Phaolô VI cảm ơn chính quyền Việt Nam đã tạo điều kiện cho các giáo sĩ tham gia Thượng Hội đồng Giám mục. Ông Thủ tướng bày tỏ vui mừng về sự đóng góp của người Công giáo Việt Nam.