Rijeka
Lịch sử > Dưới sự cai trị của Habsburg

Sự hiện diện của Áo trên Biển Adriatic được coi là mối đe dọa của Cộng hòa Venezia và trong Chiến tranh của Liên minh Cambrai, người Venezia đã đột kích và tàn phá thành phố với thiệt hại lớn về nhân mạng vào năm 1508 và một lần nữa vào năm 1509. Tuy nhiên, thành phố đã phục hồi và vẫn nằm dưới sự thống trị của Áo. Đối với cuộc kháng chiến quyết liệt của nó với người Venezia, nó sẽ nhận được danh hiệu "thành phố trung thành nhất" (fidelissimum oppidium) cũng như các đặc quyền thương mại từ hoàng đế Áo Maximilian I vào năm 1515. Trong khi các lực lượng Ottoman tấn công thị trấn nhiều lần, họ chưa bao giờ chiếm giữ nó. Từ thế kỷ 16 trở đi, phong cách Phục hưng và Baroque hiện tại của Rijeka bắt đầu hình thành. Hoàng đế Karl VI tuyên bố Cảng Rijeka là một cảng tự do (cùng với Cảng Trieste) vào năm 1719 và tuyến đường thương mại đến Viên được mở rộng vào năm 1725.
Ngày 28 tháng 11 năm 1750, Rijeka bị một trận động đất lớn gây ra. Sự tàn phá lan rộng đến nỗi thành phố phải được xây dựng lại gần như hoàn toàn. Năm 1753, Hoàng hậu Áo Maria Theresia phê duyệt kinh phí xây dựng lại Rijeka như một "thành phố mới" (Civitas nova). Rijeka được xây dựng lại có sự khác biệt đáng kể: nó đã được chuyển đổi từ một thị trấn nhỏ có tường bao quanh thời trung cổ thành một thành phố thương mại và hàng hải lớn hơn tập trung xung quanh cảng của nó.
Theo lệnh của Hoàng hậu Maria Theresia vào năm 1779, thành phố được sáp nhập vào Vương quốc Hungary và được quản lý như một khu tách biệt trực tiếp với Budapest bởi một thống đốc được bổ nhiệm, là cảng quốc tế duy nhất của Hungary. Từ năm 1804, Rijeka là một phần của Đế quốc Áo (Vương quốc Croatia-Slavonia sau Thỏa hiệp năm 1867), thuộc tỉnh Croatia-Slavonia.
Trong Chiến tranh Napoléon, Rijeka bị Đế quốc Pháp chiếm một thời gian ngắn và được đưa vào các tỉnh Illyria. Trong thời kỳ cai trị của Pháp, từ năm 1809 đến năm 1813, con đường Louisiana cực kỳ quan trọng đã được hoàn thành (được đặt theo tên vợ của Napoléon là Maria Ludovica của Áo). Con đường này là con đường ngắn nhất từ ​​Rijeka đến nội địa (Karlovac) và đã tạo ra một động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của cảng Rijeka. Năm 1813, sự thống trị của Pháp chấm dứt khi Rijeka lần đầu tiên bị Hải quân Hoàng gia bắn phá và sau đó bị quân Áo chiếm lại dưới sự chỉ huy của tướng Ireland Laval Nugent von Westmeath. Cuộc oanh tạc của Anh có một câu chuyện bên lề thú vị. Thành phố dường như đã được cứu khỏi sự tàn phá bởi một cô gái trẻ tên là Karolina Belinić - người giữa sự hỗn loạn và tàn phá của trận oanh tạc - đã đến gặp chỉ huy hạm đội Anh và thuyết phục ông ta rằng việc bắn phá thêm thành phố là không cần thiết (đơn vị đồn trú nhỏ của Pháp nhanh chóng bị đánh bại và rời khỏi thành phố). Huyền thoại về Karolina được dân chúng ghi nhớ nồng nhiệt cho đến tận ngày nay. Cô đã trở thành một anh hùng dân gian Karolina Riječka (Caroline của Rijeka) và đã được tôn vinh trong các vở kịch, phim ảnh và thậm chí trong một vở opera nhạc rock.
Đầu thế kỷ 19, nhà lãnh đạo kinh tế và văn hóa nổi bật nhất của thành phố là Andrija Ljudevit Adamić. Fiume cũng có một căn cứ hải quân quan trọng, và vào giữa thế kỷ 19, nó trở thành địa điểm của Học viện Hải quân Áo-Hung (K.u.K. Marine-Akademie), nơi Hải quân Áo-Hung đào tạo các sĩ quan của mình.
Trong cuộc Cách mạng Hungary năm 1848, khi Hungary cố gắng giành độc lập từ Áo, Rijeka đã bị bắt bởi quân đội Croatia (trung thành với Áo) do Ban Josip Jelačić chỉ huy. Thành phố sau đó được sát nhập trực tiếp vào Croatia, mặc dù nó vẫn giữ một mức độ tự trị. Rijeka được trở lại quyền cai trị trực tiếp của Hungary vào năm 1868 với thỏa thuận Dàn xếp Croatia-Hungary, đổi mới địa vị của nó là "tiểu bang phân cách" ("hòn đảo" của Hungary trong Croatia). Vị trí của thành phố được xác định với một phụ lục riêng về thỏa thuận dàn xếp, cái gọi là "huy hiệu Rijeka" (Riječka krpica trong tiếng Croatia).
Giovanni de Ciotta, thị trưởng thành phố từ năm 1872 đến năm 1896, tỏ ra là một nhà lãnh đạo chính trị địa phương có thẩm quyền. Dưới sự lãnh đạo của ông, một giai đoạn mở rộng ấn tượng của thành phố bắt đầu, được đánh dấu bằng sự phát triển cảng lớn, được thúc đẩy bởi sự mở rộng chung của thương mại quốc tế và kết nối của thành phố vào năm 1873 với mạng lưới đường sắt Áo-Hung. Các doanh nghiệp công nghiệp và thương mại hiện đại như Công ty Hàng hải Hoàng gia Hungary "Adria", một công ty vận tải biển đối thủ của Ungaro-Croata (thành lập vào năm 1891) và Nhà máy giấy Smith và Meynier (vận hành động cơ hơi nước đầu tiên ở Đông Nam Âu) , nằm trong hẻm núi Rječina, sản xuất giấy thuốc lá bán khắp thế giới.
Nửa sau thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 cho đến Chiến tranh thế giới thứ nhất là thời kỳ cực thịnh, tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và sự năng động về công nghệ của Rijeka. Nhiều tác giả và nhân chứng mô tả Rijeka thời này là một thị trấn giàu có, khoan dung, sung túc, nơi có mức sống tốt, với vô số khả năng kiếm tiền. Đại biểu Giáo hoàng Celso Costantini đã ghi nhận trong nhật ký của mình "sự thờ ơ về tôn giáo và sự thờ ơ của thị trấn". Sự phát triển công nghiệp hơn nữa của thành phố bao gồm nhà máy lọc dầu quy mô công nghiệp đầu tiên ở Châu Âu vào năm 1882 và nhà máy sản xuất ngư lôi đầu tiên trên thế giới vào năm 1866, sau khi Robert Whitehead, quản lý của "Stabilimento Tecnico Fiumano" (một công ty kỹ thuật của Áo tham gia cung cấp động cơ cho Hải quân Áo-Hung), thiết kế và thử nghiệm thành công ngư lôi đầu tiên trên thế giới. Ngoài Nhà máy ngư lôi Whitehead mở cửa vào năm 1874, nhà máy lọc dầu (1882) và nhà máy giấy, nhiều xí nghiệp công nghiệp và thương mại khác đã được thành lập hoặc mở rộng trong những năm này. Chúng bao gồm một nhà máy sản xuất tinh bột và trấu (một trong những công ty lớn nhất thế giới), một công ty gỗ và đồ nội thất, một thang máy và nhà máy lúa mì, các ngành công nghiệp đóng tàu Ganz-Danubius, một nhà máy ca cao và sô cô la, một nhà máy gạch, một nhà máy thuốc lá (lớn nhất trong thời chế độ quân chủ), một nhà máy chưng cất rượu cognac, một nhà máy mì ống, nhà máy thùng và rương Ossoinack, một xưởng thuộc da lớn, năm xưởng đúc và nhiều xưởng khác. Đầu thế kỷ 20, hơn một nửa công suất công nghiệp ở Croatia (lúc đó chủ yếu là nông nghiệp) nằm ở Rijeka.
Học viện Hàng hải Áo-Hung của Rijeka trở thành trung tâm tiên phong về nhiếp ảnh tốc độ cao. Nhà vật lý người Áo Peter Salcher làm việc trong Học viện đã chụp bức ảnh đầu tiên về một viên đạn bay với tốc độ siêu thanh vào năm 1886, phát minh ra một kỹ thuật mà sau này Ernst Mach đã sử dụng trong các nghiên cứu của ông về chuyển động siêu thanh.
Cảng của Rijeka đã trải qua quá trình phát triển vượt bậc nhờ các khoản đầu tư hào phóng của Hungary, trở thành lối ra hàng hải chính cho Hungary và phần phía đông của Đế chế Áo-Hung. Đến các năm 1913 và 1914, cảng Fiume trở thành cảng bận rộn thứ mười ở châu Âu. Dân số tăng nhanh chóng từ chỉ 21.000 người vào năm 1880 lên 50.000 người vào năm 1910. Các tòa nhà dân sự lớn được xây dựng vào thời điểm này bao gồm Dinh Thống đốc, do kiến ​​trúc sư người Hungary Alajos Hauszmann thiết kế. Có một cuộc cạnh tranh đang diễn ra giữa Rijeka và Trieste, lối thoát hàng hải chính của Áo - phản ánh sự cạnh tranh giữa hai thành phần của Chế độ quân chủ kép. Hải quân Áo-Hung đã tìm cách giữ cân bằng bằng cách đặt hàng các tàu chiến mới từ các xưởng đóng tàu của cả hai thành phố.
Trong thời kỳ này, thành phố có đa số là người Ý. Trên thực tế, theo điều tra dân số năm 1880, ở Rijeka có 9.076 người Ý, 7.991 người Croatia, 895 người Đức và 383 người Hungary. Một số nhà sử học cho rằng thành phố có đa số người Slav vào đầu thế kỷ 19, bởi vì cuộc điều tra dân số năm 1851 báo cáo đa số là người Croatia. Tuy nhiên, cuộc điều tra dân số này được coi là không đáng tin cậy, đặc biệt là bởi các nhà sử học Ý. Tại cuộc điều tra dân số Áo-Hung cuối cùng vào năm 1910, tiểu bang có dân số 49.806 người và bao gồm các cộng đồng ngôn ngữ sau:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Các ngôn ngữ vào năm 1911 | 49,806 (dân cư) | (100%) |
| Tiếng Ý | 23,283 | (46.9%) |
| Tiếng Croatia | 15,731 | (31.7%) |
| Tiếng Slovene | 3,937 | (7.9%) |
| Tiếng Hungary | 3,619 | (7.3%) |
| Tiếng Đức | 2,476 | (5.0%) |
| Tiếng Anh | 202 | (0.4%) |
| Tiếng Séc | 183 | (0.3%) |
| Tiếng Serbia | 70 | (0.14%) |
| Tiếng Pháp | 40 | (0.08%) |
| Tiếng Ba Lan | 36 | (0.07%) |
| Tiếng România | 29 | (0.06%) |
Về tôn giáo, điều tra dân số năm 1910 chỉ ra rằng - từ tổng số 49.806 cư dân - có 45.130 người Công giáo, 1.696 người Do Thái, 1.123 người theo đạo Calvin, 995 người theo đạo Chính thống và 311 người theo đạo Luther. Dân số Do Thái mở rộng nhanh chóng, đặc biệt là trong những năm 1870 đến năm 1880, và xây dựng một giáo đường Do Thái lớn vào năm 1907 (đã bị phá hủy vào năm 1944, trong thời kỳ Đức chiếm đóng, đồng thời với vụ sát hại hầu hết cư dân Do Thái của thành phố). Trước Thế chiến I, có 165 quán trọ, 10 khách sạn với nhà hàng, 17 quán cà phê, 17 tiệm kim hoàn, 37 thợ cắt tóc và 265 tiệm may ở Rijeka.
Xe điện ở Rijeka trên đường L. Kossuth vào năm 1910
Rijeka, Cổng vòm La Mã trong Thành phố Cổ, vào năm 1900
Cảng Rijeka vào năm 1900
Rijeka-Corso vào năm 1900