stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nội chiến Inca
Diễn biến > Atahualpa nổi dậy

Ngay sau khi Huáscar tuyên bố lên ngôi, ông bắt tất cả thần dân phải thề trung thành với ông. Atahualpa gửi những vị tướng đáng tin cậy nhất của ông đến Cuzco, cùng với những món quà xa xỉ bằng vàng và bạc (như thông lệ). Nghi ngờ, Huáscar khước từ món quà của Atahualpa. Cáo buộc Atahualpa tội làm loạn, Huáscar ra lệnh giết một số sứ giả, và gửi một vài người về ăn mặc như phụ nữ. Atahualpa tuyên chiến. Ngay trước khi người Tây Ban Nha đến Cajamarca, Atahualpa phái quân tới Cusco để bắt Huáscar.
Huáscar huy động binh lực chuẩn bị chiến tranh. Các tướng Chalcuchimac, Quizquiz và Rumiñawi, được cho là đã được sinh ra ở phương bắc, và do đó tạo phản và gia nhập phe Atahualpa. Atahualpa lúc này đã tập hợp quân đội đế quốc ở Quito, khu vực phía Bắc mà ông kiểm soát. Cũng chính tại nơi đây, Atahualpa lập thủ đô mới nơi người dân ủng hộ ông nhất.
Khi biết tin này, Huáscar bắc chinh và đột kích Tumebamba. Quân Cañari địa phương hỗ trợ cuộc tấn công này, nhằm trục xuất nguồn lực đế quốc gần nhất, với mục đích hất cẳng Inca ra khỏi khu vực này hoàn toàn. Atahualpa bị bắt và bị cầm tù. Trong khi quân Huáscar ăn mừng, họ say xỉn và cho phép một người phụ nữ vào gặp Atahualpa. Bà ta lẻn vào một công cụ giống cái khoan mà ông sử dụng tối hôm đó để đục một cái hố và trốn thoát. Ông ngay lập tức tập hợp binh lính tại Quito chuẩn bị phản công vào Tomepampa. Ulco Colla và Hualtopa (chính quyền Cuzco tại thành phố) tháo chạy đem theo hầu hết thanh niên trai tráng để gia nhập quân của Huáscar, bỏ lại phụ nữ và trẻ con trong thành sau đó bị tàn sát bởi quân Atahualpa.
Trong cuộc hành quân tới Caxabamba, Atahualpa hạ lệnh hủy diệt tất cả các thị trấn và bộ lạc đã liên minh với Huáscar. Một thời gian ngắn trước cuộc tấn công Quito, Huáscar đã thu phục lòng trung thành của các thị trấn ở Tallán (của người tumbiz, punaeños, chimu, yunga, guayacundo và cañari). Atahualpa tàn phá tất cả mọi thứ trên đường tiến quân và đến Tumbes, nơi đa phần ủng hộ ông. Kuruka Chili Masag gia nhập quân của Atahualpa và đóng góp 12.000 binh sĩ và nhiều bè để chinh phục đảo Puná, nơi có 12.000 cư dân là kình địch của dân Tumbes và trung thành với Huáscar. Bảy cacique (tù trưởng) của hòn đảo, nổi bật trong số đó có Cotori và Tomala (sau này được rửa tội thành Francisco Tomala), nghênh chiến với 3.000 chiến binh trên bè. Những người dân đảo, vốn là những nhà hàng hải tinh nhuệ, đánh bại quân đội Inca vượt trội về số lượng. Quân Inca rút lui sau khi Atahualpa bị bắn một mũi tên vào chân. Ông được đưa đến Cajamarca để chữa lành vết thương trong suối nước nóng.
Sau đó, người đảo Puná đánh chiếm Tumbes, cướp bóc và thiêu rụi thành phố, bắt giữ khoảng 600 người trong đó có lính Quito và địa phương. Atahualpa lại phải rút về Quito để tổ chức lại lực lượng. Khi quân Atahualpa trở lại miền nam, punaeños chạy về đảo của họ, đem theo tù binh và chiến lợi phẩm. Sau này khi chính quyền Cuzco sụp đổ, dân đảo Puná đã thề trung thành với hoàng đế mới.
Diễn biến > Cuộc càn quét cuối cùng

Khoảng năm 1532, quân Quito đã chiếm phần lớn lãnh thổ hiện là Peru. Những thất bại liên tục khiến Huáscar trở nên lo lắng. Cusco đã bắt đầu cạn kiệt nguồn lực, đôi khi phải gửi cả linh mục và giáo sĩ ra làm tướng.56 Huáscar hạ lệnh cho quân chia làm ba đạo về cố thủ Cusco. Đạo quân thứ nhất do chính vị hoàng đế chỉ huy, cùng với orejones Hurin Cusco, và quân cañaris cùng chachapoyas bảo vệ thủ đô. Đạo thứ hai, được chỉ huy bởi Uampa Yupanqui, được huy động đến Cotabambas, nơi địch chiếm đóng. Đạo thứ ba, dưới sự chỉ huy của Huanca Auqui, có nhiệm vụ trinh sát kẻ thù và phục kích chúng khi có cơ hội. 57 Trong khi các tướng miền bắc, Challcuchimac và Quizquiz băng qua sông Cotabamba cùng với binh lính của họ
Đạo quân của Uampa Yupanqui chạm trán quân phương Bắc ở Huanacopampa (huyện Tambopata, tỉnh Cotabambas, vùng Apurímac). Huáscar cũng ra lệnh cho tất cả lực lượng tấn công kẻ thù. Tướng Tomay Rima của phương Bắc tử trận. Quân Altahualpa tháo chạy về một ngọn đồi trong đêm. Thấy rằng nơi này được bao quanh bởi cỏ khô, quân Cusco cho đốt cánh đồng khiến quân Altahualpa chết cháy hàng loạt. Hai vị tướng phe Cusco là Tito Atauchi và Topa Atao nổi bật trong trận chiến. Những kẻ còn sống lại chạy về bên kia sông Cotabamba, nhưng Huáscar đã quyết định sai lầm khi không truy sát chúng.57
Ngày hôm sau, Huáscar mới ra lệnh cho Tướng Topa Atao băng qua sông và đuổi theo kẻ thù. Topa Atao đến Chontacajas,23 nơi ông gặp quân Atahualpa, bị đánh bại và bị bắt. Sau đó, Challcuchimac đã ra lệnh cho Quizquiz bí mật đưa quân vòng qua địch và tới Quipaipan, đằng sau vị trí của Huáscar. Quân Huascar đang đóng tại tiền đồn của Topa Atao, bị bất ngờ bèn khẩn trương đưa quân lên bắc. Nhưng Challcuchimac chặn đường tiến quân và bắt được Huáscar. Về phần mình, Challcuchimac còn đến Huanacopampa, cải trang thành Huáscar. Quân của Huáscar thấy vậy liền ra đón tiếp vị hoàng đế và ném vũ khí xuống đất, quân Huáscar chiếm được vị trí mà không đổ một giọt máu và bắt được tướng Tito Atauchi tại đây. 57
Kết cục

Sau khi Huáscar bị bắt, Chalcuchimac và Quizquiz giải ông đến Cuzco, buộc ông chứng kiến cảnh thân nhân bị thảm sát. Atahualpa khi biết tin thủ đô đã bị chiếm, cho dựng cột dọc đường tới Huchuy Qosqo và treo cổ các phi tần của Huáscar lên đó. Những người đang mang thai thì bị mổ bụng, và thai nhi bị treo cùng họ. Và rồi, đến lượt các con trai của ông ta và người thân ủng hộ ông. Vài người thê thiếp chưa mang thai hoặc chưa đẻ người con nào cho Huáscar được tha mạng và bị giam cầm để sau này phục vụ vị tân Sapa Inca. Huáscar bị sỉ nhục, bị bắt phải ăn phân người trong tù. Ông bị xử tử năm 40 tuổi, có lẽ bị ném xuống vực thẳm, cũng có người nói ông bị dìm chết ở sông Negromayo tại Andamarca (tỉnh Lucanas ở Ayacucho), theo lệnh của Atahualpa khi đang bị cầm tù bởi quân Tây Ban Nha.59
Altahualpa rời đến Cajamarca để gặp "những người đàn ông có râu kỳ lạ" mà người đưa tin của ông đề cập. Trong khi đó, tướng Challcuchimac đi đàn áp những nơi vẫn trung thành với Huáscar, hầu hết là các bộ lạc rừng rậm. Quân của Quizquiz đốt xác ướp của Tupac Yupanqui, vì ông là người đã chinh phục họ.
Thương vong dao động từ 60.000 đến 1.100.000. Theo như nhà biên niên sử Inca Garcilaso de la Vega, chỉ riêng trận Hatun Xauxa đã có 150.000 thương vong ở cả hai phe.
Tộc canari là một bị ảnh hưởng nặng nề nhất, 50-60.000 người chết ở Tumipampa và hầu hết đàn ông bị tàn sát trong cuộc chiến chống lại Atahualpa.. Các ước tính khác chỉ ra khi người Tây Ban Nha đến, chỉ còn 12.000 người sống sót, đây là lý do họ ủng hộ những kẻ chinh phục Tây Ban Nha sau này.
Chú thích

↑  Khi bị bắt ở Cajamarca, Atahualpa có giữ khoảng 30.000-80.000 quân (ước tính 80.000 thường được đưa ra). Ngoài ra, tướng Quizquiz ở Cuzco cầm 30.000 quân, tướng Challcuchimac ở giữa Cuzco và Cajamarca cầm 35.000 quân và tướng Rumiñahui ở giữa Cajamarca và Quito cầm 30.000 quân. Những đội quân kỳ cựu này có thể dễ dàng đè bẹp người Tây Ban Nha. Tuy nhiên, họ vẫn không được triển khai trong một thời gian dài (Alonso, 2006: 245-246). Một số ý kiến ​​cho rằng Rumiñahui chỉ đem theo 12.000 binh sĩ (Newson, 1995: 419-420, ghi chú#3, chương 8, ghi chú ở trang 169-172)
↑  Tương truyền rằng một yunga curaca (một chức quan của đế quốc Inca) từ Lambayeque tên Efquen Pissan (hay Falen Pisan) được vua Inca triệu đến Cuzco, nơi ông gặp và kết hôn với Chestan Xesfuin, một trinh nữ phụng sự thái hậu của hoàng đế Huáscar. Ông do vậy đã thề trung thành với hoàng tộc Cuzco. Họ sinh Cuzco Chumbi khi trở về đất cai trị nhưng bị anh trai là Xecffuin Pissan lật đổ (cả hai đều là con trai của curaca Ilen Pissan, người đã chiến đấu chống lại Huayna Cápac) cũng liên minh với Huáscar. Những trường hợp tương tự cũng xảy ra với các curaca từ Piura và Tumbes.
↑  Tộc Cañari bị ảnh hưởng rất lớn bởi cuộc nội chiến Inca, chỉ riêng thị trấn Tomepampa đã có 60.000 người chết, những người sống sót trong thành phố là phụ nữ đã bị bắt làm nô lệ (Martínez, 2009: 8). Thành phố đã bị hủy diệt năm 1528 (Martínez, 2009:11)
↑  Ponce, Pilar (1991). Relaciones Histórico-Geográficas de la Audiencia de Quito: S. XVI-XIX. Tomo II. Consejo Superior de Investigaciones Científicas (CSIC), pp. 375. ISBN 9788400071578.: (...) bởi vì vào thời nội chiến loạn lạc giữa Atabalipa và Huasca tại tỉnh này (Ingapirca), tất cả dân cañares đã chết, trong đó có 50.000 người, không có hơn 3.000 sống sót, vào thời điểm Tây Ban Nha đến; và từ đó trở đi còn 12.000 linh hồn.
Tài liệu

Alonso, Alicia & Emma Sánchez Montañés (2006). "Los Andes precolombinos". En Historia de América. Coordinación de Juan Bosco Amores Carredano. Barcelona: Editorial Ariel. ISBN 9788434452114.
Angles Vargas, Víctor (1998). Historia del Cuzco incaico. Lima: Industrial Gráfica S. A.
Busto Duthurburu, José Antonio del (2000). Una cronología aproximada del Tahuantinsuyo. Lima: Pontificia Universidad Católica del Perú. ISBN 9789972423505.
Drange, Live Danbolt (1997).  Encuentro de cosmovisiones: el encuentro entre la cultura y la religión de los autóctonos de Cañar y el evangelio. Quito: Editorial Abya Yala. ISBN 9789978043530.
Espinoza Soriano, Waldemar (1997). Los Incas. 3ª edición. Lima: Amaru editores.
Fernández Alvarado, Julio César (2004). Sinto: señorío e identidad en la costa norte lambayecana. Chiclayo: Consultores y Promotores Turísticos del Norte.
Garcilaso de la Vega, Inca (1991). Comentarios reales de los incas. Tomo II. Editado por Carlos Araníbar. Fondo de Cultura Económica. ISBN 9789681648947.
Guamán Poma de Ayala (1998). Nueva crónica y buen gobierno (antología). Lima: Editorial Horizonte. ISBN 9972-699-08-0.
Herrera Cuntti, Arístides (2004). Divagaciones históricas en la web. Libro 2. Chincha: AHC Ediciones. ISBN 9972-2908-2-4.
Lovell, W. George. "Heavy Shadows and Black Night: Disease and Depopulation in Colonial Spanish America" en Annals of the Association of America Geographers. Vol. 82, no. 3, septiembre de 1992, pp. 426–443.
Martínez Espinosa, Gerardo (2009). "Mitmacuna, una historia de Cañaris". En Historias de Cuenca. Cuenca: Grupo Editorial Pajarera. ISBN 978-9978-362-10-5.
Moya Espinoza, Reynaldo (1994). La conquista. Piura: Instituto Cambio y Desarrollo.
Moya Espinoza, Reynaldo (2003). Breve historia de Piura: Caja Municipal. Tomo I. Sullana: Caja Municipal. Digitalizado Lưu trữ 2020-05-16 tại Wayback Machine.
Newson, Linda A. (1995). Life and Death in Early Colonial Ecuador. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-80612-697-5.
Rostworowski de Diez Canseco, María (2002). Historia del Tawantinsuyu. FIMART S.A.C. ISBN 9972-51-029-8.
Snowden, Richard (2008). The History of North and South America: From Its Discovery to the Death of General Washington. Nabu Press. ISBN 1148966196.
Thackeray, Frank W. & John E. Findline (2012). Events That Formed the Modern World. Santa Bárbara: ABC CLIO. ISBN 978-1-59884-902-8.
Villanueva Sotomayor, Julio Rolando (2001). El Perú en los tiempos antiguos. Lima: Quebecor Perú S. A.
Hoàng đế Huáscar, đại bại dưới tay em trai của mình
Lãnh thổ kiểm soát của Atahualpa. Tương đồng với tỉnh Chinchay Suyu của Đế quốc Inca.
Những con đường Inca trong thời kì hoàng kim của Đế quốc.
Huáscar bị giải đi bởi Quizquiz và Chalcuchímac. Vẽ bởi Guamán Poma de Ayala.
Bartramia capensis

| Bartramia capensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Bartramiales
Họ (familia): Bartramiaceae
Chi (genus): Bartramia
Loài (species): B. capensis
Danh pháp hai phần
Bartramia capensis R. Br. Wijk & Margad., 1959 
Bartramia capensis là một loài rêu trong họ Bartramiaceae. Loài này được R. Br. Wijk & Margad. mô tả khoa học đầu tiên năm 1959.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Bartramia capensis”. Truy cập ngày 30 tháng 5 năm 2014.
Çekmeden, Vezirköprü

| Çekmeden |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
ÇekmedenVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Samsun
Huyện: Vezirköprü
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 271 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Çekmeden là một xã thuộc huyện Vezirköprü, tỉnh Samsun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 271 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Samsun”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.
Banyallarga tapanti

| Banyallarga tapanti> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Calamoceratidae
Chi (genus): Banyallarga
Loài (species): B. tapanti
Danh pháp hai phần
Banyallarga tapanti AL Prather, 2004 
Banyallarga tapanti là một loài Trichoptera trong họ Calamoceratidae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Hevea camporum

| Hevea camporum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Hevea
Loài (species): H. camporum
Danh pháp hai phần
Hevea camporum Ducke 
Hevea camporum là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được Ducke mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hevea camporum”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Dendrobates flavovittatus

| Dendrobates flavovittatus> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Thiếu dữ liệu  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Amphibia
Bộ (ordo): Anura
Họ (familia): Dendrobatidae
Chi (genus): Dendrobates
Loài (species): D. flavovittatus
Danh pháp hai phần
Dendrobates flavovittatus (Schulte, 1999) 
Dendrobates flavovittatus là một loài ếch thuộc họ Dendrobatidae.
Đây là loài đặc hữu của Peru.
Decaspermum philippinum

| Decaspermum philippinum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Decaspermum
Loài (species): D. philippinum
Danh pháp hai phần
Decaspermum philippinum A.J.Scott, 1980 
Decaspermum philippinum là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được A.J.Scott mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Decaspermum philippinum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Hiệp ước Vis

Hiệp ước Vis (Serbo-Croatia và Slovene: Viški sporazum), hay còn gọi là Hiệp định Tito-Šubašić, là một nỗ lực của phe Phương Tây để sáp nhập chính phủ Hoàng gia Nam Tư lưu vong với phía Cộng sản Nam Tư Partisan đang chiến đấu với phe Trục hiện chiếm đóng Nam Tư trong thế chiến II và là phe đứng đầu thực tế của các nước đã giải phóng.
Hiệp ước được ký tại đảo Dalmatia của Vis (ở Croatia) vào ngày 17 tháng 6 năm 1944. với Josip Broz Tito, lãnh đạo phe Partisan, và Ivan Šubašić, Thủ tướng Chính phủ Hoàng gia lưu vong của Croatia tự trị thời tiền chiến là Vương quốc Nam Tư. Việc xây dựng chính phủ mới được hoãn lại cho đến ngày 2 tháng 11 năm 1944, khi Hiệp định Belgrade được ký. Theo điều khoản, chính phủ lâm thời sẽ lên nắm quyền cho đến khi nhân dân quyết định chế độ lãnh đạo đất nước khi bầu cử dân chủ. Šubašić trở thành Bộ trưởng Bộ ngoại giao của chính phủ liên kết với Tito. Tuy nhiên quyền lực thực sự nằm trong tay phe Cộng sản Hội đồng chống Phát xít Giải phóng Nhân dân Nam Tư.
Hiệp ước không còn hiệu lực sau khi bầu cử (do Anh giám sát) vào mùa thu năm 1945, với quyền lực tối cao thuộc về phe Cộng sản. Šubašić và các đồng sư khác được nhà vua bổ nhiệm đã từ chức vào tháng 10 năm 1945. Ngày 29 tháng 11 năm 1945, Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Nam Tư chính thức hoạt động.
Tylman van Gameren

| Tylman van Gameren |
| --- | --- |
Chân dung
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Tên khai sinh: Tylman van Gameren
Ngày sinh: 3 tháng 7 năm 1632
Nơi sinh: Utrecht, Hà Lan
 
Mất: 
Ngày mất: k. 1706
Nơi mất: Warszawa, Ba Lan
 
An nghỉ: Warszawa
Giới tính: nam
Nghề nghiệp: kiến trúc sư
Lĩnh vực: kiến trúc

Sự nghiệp nghệ thuật
Trào lưu: Baroque
Tác phẩm: Cung điện Branicki
 
 
Giải thưởng
Golden Spur
x • t • 
Tylman van Gameren, hay còn gọi là Tylman Gamerski, (Utrecht, 3 tháng 7 năm 1632 – k. 1706, Warszawa) là một kiến trúc sư và kỹ sư Ba Lan gốc Hà Lan sinh sống ở Ba Lan và làm việc cho Marie Casimire, vợ của vua Jan III Sobieski khi anh 28 tuổi. Tylman để lại các di sản kiến trúc mà được đánh giá là "bảo ngọc của kiến trúc Baroque ở Ba Lan".
Tiểu sử và sự nghiệp

Tylman được sinh ra ở Utrecht, Hà Lan và được huấn luyện bởi Jacob van Campen sau khi xây Cung điện Hoàng gia Amsterdam. Như nhiều nghệ sĩ khác vào đỉnh điểm của thời kỳ hoàng kim Hà Lan, Tylman đến Ý vào năm 1650. Trong khi ở Venice, anh được biết đến là một nghệ sĩ tài năng trong các cảnh chiến tranh.  Vào năm 1660, Tylman gặp Hoàng tử Ba Lan Jerzy Sebastian Lubomirski ở Leiden và đồng ý thư mời của ông đến Ba Lan với tư cách là kiến trúc sư và kỹ sư quân sự của ông.
Với biệt danh Tylman Gamerski, anh trở thành một người nổi tiếng ở Warsaw. Trong khoảng 10 năm đầu ở đó, anh là một quan chức pháo binh thiết kế các công sự. Từ năm 1670 trở đi, anh được biết đến vì là kiến trúc sư của nhiều tòa nhà như Cung điện Czartoryski, khu vườn, tu viện và các nhà thờ trong và quanh Warszawa. Bản thiết kết của anh được biết đến là các bảo ngọc của kiến trúc Baroque Ba Lan và có ảnh hưởng từ Italia và Hà Lan. Vào năm 1676, anh được giải Golden Spur. Giải đó cho phép anh trở thành một thành viên của Xã hội Liên bang và cưới Anna Komorowska.
Đa số các bản vẽ của ông được lưu giữ và có chất lượng nghệ thuật đặc biệt, tuy nhiên 200 trong số đó bị mất trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Một bộ sưu tầm các tác phẩm của Tylman van Gameren tại thư viện Đại học Warszawa bao gồm hơn 800 bản thiết kế thuộc về giáo hội, văn bia, bia mộ, cung điện, biệt thự, trang viên, tòa nhà công cộng và công sự.
Tylman Gamerski qua đời ở Warszawa vào năm 1706 và được chôn ở Đường Krakowskie Przedmieście (nhà thờ mà ông được chôn bị phá để xây Cung điện Staszic).
Tác phẩm

Cung điện Ostrogski ở Warszawa sau năm 1681
Cung điện Krasiński ở Warszawa sau năm 1677
Cung điện Bieliński ở Otwock Wielki, xây dựng từ 1682 đến 1689
Cung điện Branicki ở Białystok, xây từ 1691 đến 1697
Cung điện Radziejowski ở Nieborów, xây năm 1694
Nhà thờ Thánh Kazimierz ở Warszawa, xây từ 1688 đến 1692
Nhà thờ Thánh Anna ở Kraków, xây lại từ 1689 đến 1703
Nhà nguyện Sobieski ở Gdańsk, xây từ 1678 đến 1681
Văn học

Stanisław Mossakowski, Tilman van Gameren: Leben und Werk, Deutscher Kunstverlag, München 1994, XIII, 366 S., ISBN 3-422-06097-9
Ottenheym, K. A., & Goossens, E. J. H. P.  (2002). "De Nederlandse jaren van Tilman van Gameren. Bronnen van inspiratie en scholing". In: E. J. Goossens & K. A. Ottenheym (eds.), Tilman van Gameren. Een Nederlandse architect aan het hof in Polen (pp. 24–39). Amsterdam: Stichting Koninklijk Paleis Amsterdam.
Thiết kế của Van Gameren cho cung điện Kotowski ở Warszava, k. 1682
Água Nova

| Água Nova |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 

  Hiệu kỳ

Água NovaVị trí ở Brasil
Quốc gia:  Brasil
Bang: Rio Grande do Norte
Vùng thuộc bang: Oeste Potiguar
Tiểu vùng: Serra de São Miguel
Diện tích
 • Tổng cộng: 50,683 km2 (19,569 mi2)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 2.951
 • Mật độ: 58,2/km2 (151/mi2)
Múi giờ: BRT (UTC-3)
Mã điện thoại: 84 
Água Nova là một đô thị thuộc bang Rio Grande do Norte, Brasil. Đô thị này có diện tích 50,683 km², dân số năm 2007 là 2951 người, mật độ 58,2 người/km².
Giả Đảo

| Giả Đảo |
| --- | --- |
Tên chữ: Lãng Tiên
Thông tin cá nhân
Sinh: 779
Mất: 843
Giới tính: nam
Nghề nghiệp: nhà thơ, thư pháp gia, nhà văn
Tôn giáo: Phật giáo
Quốc tịch: nhà Đường
Thời kỳ: nhà Đường
x • t • 
Giả Đảo (chữ Hán: 賈島, 779 - 843), tên chữ: Lãng Tiên, hiệu: Kiệt Thạch Sơn Nhân, là một nhà thơ Trung Quốc thời Trung Đường. 
Ông cùng với Mạnh Giao, Lý Hạ được các nhà nghiên cứu văn học liệt vào hạng tiêu biểu của phái thơ “khổ ngâm”.
Một đời thơ

Giả Đảo là người Phạm Dương, tỉnh Hà Bắc (nay thuộc ngoại ô Bắc Kinh), Trung Quốc.
Thời trẻ, ông đi thi nhiều lần không đỗ, đi làm tăng tại Lạc Dương, pháp danh là Vô Bản. Sau đến kinh đô Trường An, ngụ tại chùa Thanh Long.
Ở đấy, ông gặp được Hàn Dũ và nghe lời danh sĩ này hoàn tục. Sách Tân Đường thư chép: “ông thi nhiều lần không đỗ , đời Đường Văn Tông (ở ngôi: 826-840), có người gièm pha, bị giáng chức  làm Chủ bạ Trường Giang (nay là huyện Bồng Khê, tỉnh Tứ Xuyên). Lúc đó ông đã năm mươi tuổi. Năm sáu mươi hai, ông được đổi làm Tư thương tham quân ở Phổ Châu (nay là An Nhạc, tỉnh Tứ Xuyên).
Năm 65 tuổi, ông mất ở nơi làm quan, tức Phổ Châu .
Tác phẩm của ông để lại là Trường Giang tập, gồm 10 quyển.
Đa phần thơ Giả Đảo viết theo thể thơ ngũ ngôn luật và ông đã tỏ ra sở trường về thể loại này. Từ điển văn học (bộ mới) viết:
Sách Văn học sử Trung quốc của Dịch Quân Tả có đoạn:
Tầm ẩn giả bất ngộ > Nguyên tác và bản dịch

| --- | --- |
 Nguyên tác: 松下問童子 言師採藥去 只在此山中 雲深不知處 Phiên âm: Tùng hạ vấn đồng tử, Ngôn sư thái dược khứ. Chỉ tại thử sơn trung, Vân thâm bất tri xứ.:  Dịch nghĩa: Dưới cây tùng hỏi thăm tiểu đồng, Nói rằng thầy đã đi hái thuốc. Chỉ ở trong núi này thôi, Nhưng mây dày nên chẳng biết chỗ nào. Tản Đà dịch thơ: Gốc thông hỏi chú học trò, Rằng: "Thầy hái thuốc lò mò đi xa. Ở trong núi ấy đây mà, Mây che mù mịt biết là nơi nao?"
Tầm ẩn giả bất ngộ > Trích nhận xét

Với lối viết nhanh gọn, bài thơ đã dựng lên một cuộc đối thoại. Và bài thơ cũng thật đặc biệt ở chỗ, theo GS. Nguyễn Khắc Phi, thì:
Đa phần bài thơ chỉ ghi nội dung lời đáp. Đây là nghệ thuật "chừa chỗ trống" thường thấy trong thơ ca cổ điển và cả trong quốc họa Trung Hoa. Như bài Thạch Hào lại của Đỗ Phủ, người đọc cũng chỉ nghe lời đáp của bà lão mà tuyệt không thấy lời hỏi của tên lại.
Người đọc tưởng chú bé đáp “một lèo”, song ngẫm kĩ sẽ thấy có một sự lỏng lẻo, chuệch choạc trong lời đáp ấy: bốn chữ ở câu 2 nghe như đột ngột và bốn chữ đó có thể đủ kết thúc cho việc trả lời. Câu 3 đang mang ngữ khí khẳng định bỗng nhiên chuyển sang ngữ khí phủ định ở câu 4.
Chữ “chỉ” ở vị trí “đắc địa” vì tả được cái thần của cuộc đối thoại, vừa phản ảnh được diễn biến tâm tình của người hỏi ẩn sau mỗi lời đáp, từ háo hức (câu 1), thất vọng (câu 2) đến hi vọng (câu 3) rồi lại thẫn thờ buồn tiếc (câu 4).
Ngoài ra, qua cuộc đối thoại, còn cho thấy thấp thoáng chân dung của người vắng mặt. Vị ẩn sĩ này đi hái thuốc để tế nhân độ thế hay để mưu sinh thì cũng là nghề cao đẹp, thể hiện một phẩm chất thanh cao. Hình ảnh cây tùng, đám mây không phải xuất hiện ngẫu nhiên: Tán thông xanh đứng thẳng kia giống như tiết tháo của ẩn sĩ; đám mây trắng cuồn cuộn như thư nhàn kia giống như tính tình của ẩn sĩ. Qua vấn đáp mà còn nhân đó đưa được cả cảnh vật và hoàn cảnh vào, cảnh vật lại làm cho nhân vật nổi bật, quả là ý hay tứ lạ.
Tầm ẩn giả bất ngộ > Thông tin thêm

Nhiều tuyển tập thơ Đường ở Trung Quốc và ở một số nước khác, trong đó có Việt Nam đều ghi tên bài thơ như trên và cho rằng tác giả của là Giả Đảo. 
Tuy nhiên, có một số nhà nghiên cứu, căn cứ vào các văn bản có từ đời Nguyên trở về trước, đặc biệt là tập 15 ở cuốn Đường Âm của Dương Sĩ Hoàng và tập 228 ở cuốn Văn Uyển Anh Hoa ở đời Tống, đều khẳng định rằng tên bài thơ vốn là Phỏng Dương tôn sư và tác giả của nó là Tôn Cách, người Chiết Giang, không rõ năm sinh và mất, đậu tiến sĩ, từng làm Giám sát ngự sử đời Đường Hiến Tông (ở ngôi: 806-820).
Gần đây, trong Đường thi đại từ điển  do Chu Huân Sơ chủ biên cũng đã nêu lại vấn đề này.
Ở Việt Nam, GS. Nguyễn Khắc Phi cũng đã tỏ ra đôi chút băn khoăn khi viết: