stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Mastophora ypiranga
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Zondoma (tỉnh)

| Zondoma |
| --- | --- |
—  Tỉnh  —
 
 
 Vị trí tại Burkina Faso
 Bản đồ các tổng
Zondoma
Quốc gia:  Burkina Faso
Vùng: Nord
Tỉnh lị: Gourcy
Diện tích
 • Tỉnh: 679 mi2 (1.759 km2)
Dân số (2019)
 • Tỉnh: 239,955
 • Mật độ: 0,35/mi2 (0,14/km2)
 • Đô thị: 40.141
Múi giờ: GMT 0 (UTC+0)
Mã ISO 3166: BF-ZON  
Zondoma là một trong 45 tỉnh của Burkina Faso, tọa lạc ở Nord Region.
Thủ phủ là Gourcy.
Zondoma được chia thành 4 tổng:
Bassi
Boussou
Gourcy
Tougo
Thuidium delicatulum

| Thuidium delicatulum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Bryidae
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Thuidiaceae
Chi (genus): Thuidium
Loài (species): T. delicatulum
Danh pháp hai phần
Thuidium delicatulum (Hedw.) Schimp., 1852 
Danh pháp đồng nghĩa
 Leskea assimilis Mitt.	  Tamariscella ventrifolia Müll. Hal.  Thuidium delicatulum var. delicatulum  Thuidium erectum Duby  Thuidium schlumbergeri Schimp. ex Besch.  Thuidium subrobustum Cardot 
Rêu trắc bá tinh tế có danh pháp khoa học Thuidium delicatulum là một loài Rêu trong họ Thuidiaceae. Loài này được (Hedw.) Schimp. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1852.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Thuidium delicatulum”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.
Thwaitesia argentiopunctata

| Thwaitesia argentiopunctata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Theridiidae
Chi (genus): Thwaitesia
Loài (species): T. argentiopunctata
Danh pháp hai phần
Thwaitesia argentiopunctata (Rainbow, 1916) 
Thwaitesia argentiopunctata là một loài nhện trong họ Theridiidae.
Loài này thuộc chi Thwaitesia. Thwaitesia argentiopunctata được William Joseph Rainbow miêu tả năm 1916.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Itō Hirobumi
Những năm đầu đời

Hayashi Risuke (林利助) sinh ngày 16 tháng 10 năm 1841, tại Tsukari, Kumage, Tỉnh Suō (ngày nay Hikari, Quận Yamaguchi), con trai cả của nông dân Hayashi Jūzō (林十蔵 - Lâm Thập Tạng), một samurai thuộc tầng lớp thấp từ Hagi, phiên Chōshū (長州 Trường Châu) (hiện nay thuộc tỉnh Yamaguchi) và vợ Kotoko. Sau khi cha ông phá sản và rời đến Hagi, Yamaguchi vào năm 1846, ông đến sống tại nhà của cha mẹ mình. Năm 1849, Jūzō mời cả gia đình đến Hagi và gia đình đoàn tụ. Ở đó Risuke vào trường của Kubo Gorō Saemon. Vì gia đình nghèo nên khi Risuke 12 tuổi, Jūzō được người hầu samurai Mizui Buhē nhận nuôi. Năm 1854, Mizui Buhē được nhận nuôi bởi samurai lính bộ binh (ashigaru) Itō Yaemon đến từ Aihata, Saba. Mizui Buhē được đổi tên thành Itō Naoemon, Jūzō lấy tên Itō Jūzō, và Hayashi Risuke lúc đầu được đổi tên thành Itō Shunsuke, sau đó là Itō Hirobumi. Những việc nhận con nuôi này đã cho phép cả Hirobumi và cha anh là Jūzō thăng lên tầng lớp samurai và trở thành ashigaru. Jūzō là con trai ruột của Hayashi Sukezaemon (林助左衛門), hậu duệ thế hệ thứ 5 của Hayashi Nobuyoshi (林信吉), người từng là thành viên của Gia tộc Hayashi của Owari (尾張林氏). Ông theo học Yoshida Shoin (吉田松陰 - Cát Điền Tùng Am) tại Shoka Sonjuku và sau này gia nhập phong trào Sonnō joi (尊皇攘夷 - Tôn Hoàng Nhương Di), cùng với Kido Takayoshi (木戸孝允 - Mộc Hộ Hiếu Doãn). Itō được chọn là một trong nhóm Chōshū ngũ kiệt học tập tại Đại học London vào năm 1863, và kinh nghiệm của ông ở Anh đã làm ông vững tin sự cần thiết phải đi theo con đường của phương Tây của Nhật Bản.
Vào năm 1864, Itō quay lại Nhật Bản cùng với bạn học là Inoue Kaoru, cố gắng khuyến cáo phiên tộc Chōshū không nên gây chiến với các thế lực nước ngoài (Trận đánh bom Shimonoseki) về quyền được đi qua Eo biển Shimonoseki. Vào lúc đó, ông gặp Ernest Satow lần đầu tiên, sau này trở thành một người bạn lâu năm.
Sự nghiệp chính trị

Sau cuộc Cải cách Minh Trị, Itō được phong chức tỉnh trưởng tỉnh Hyōgo, tư vấn trẻ tuổi cho Bộ Ngoại giao, và được gửi sang Hoa Kỳ vào năm 1870 để học hỏi hệ thống tiền tệ của phương Tây. Quay trở lại Nhật Bản vào năm 1871, ông thiết lập hệ thống thuế cho Nhật. Cũng trong cuối năm đó, ông được gửi đi cùng với phái đoàn Iwakura vòng quan thế giới với tư cách phó đoàn, trong chuyến đi này ông đã lấy được lòng tin của Okubo Toshimichi.
Vào năm 1873, Itō trở thành cố vấn chính thức, Bộ trưởng Bộ Công chính, và vào năm 1875 là chủ tịch của Hội đồng các tỉnh trưởng. Sau khi Okubo bị ám sát, ông nắm giữ chức vụ Bộ trưởng Bộ Nội vụ và nắm chắc một vị trí trung tâm trong nhà nước Minh Trị. Vào năm 1881 ông buộc Okuma Shigenobu từ chức để nắm toàn bộ quyền hành.
Itō đi đến châu Âu vào năm 1882 để học hỏi hiến pháp của các nước này, đi vắng khỏi Nhật trong gần 18 tháng. Trong khi viết ra một bản hiến pháp cho Nhật Bản, ông cũng viết nên Luật dân sự hoàng gia đầu tiên và thiết lập hệ thống nghị viện quý tộc Nhật Bản (kazoku) vào năm 1884.
Vào năm 1885, ông thương thuyết Hòa ước Thiên Tân với Lý Hồng Chương, bình thường hóa quan hệ ngoại giao với triều đình nhà Thanh của Trung Quốc. Năm đó ông cũng tạo ra hệ thống chính phủ đầu tiên của Nhật Bản.
Thủ tướng Nhật Bản

Cũng vào năm 1885, dựa trên các ý tưởng của châu Âu, Itō thiết lập một hệ thống chính phủ, thay thế Daijō-kan như là một cơ quan nhà nước đưa ra các quyết định, và vào 22 tháng 12 năm 1885, ông trở thành Thủ tướng Nhật Bản đầu tiên biến Nhật Bản trở thành quốc gia Quân chủ Lập hiến đầu tiên tại Châu Á. Nội các Ito đầu tiên đã nỗ lực thành lập các thể chế chuẩn bị cho việc ban hành Hiến pháp, và vào tháng 2 năm 1886 đã thành lập một hệ thống chính phủ cho từng bộ, và vào tháng 3, Đại học Hoàng gia (nay là Đại học Tokyo) được thành lập, và vào tháng 3 năm sau, một hiệp hội học thuật quốc gia được thành lập và hỗ trợ nó. Mặt khác, Inoue Kaoru được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và được giao trách nhiệm sửa đổi hiệp ước, nhưng sửa đổi do Inoue đề xuất bao gồm việc bổ nhiệm thẩm phán nước ngoài, dẫn đến vấn đề bổ nhiệm quan chức tư pháp nước ngoài, dẫn đến tình trạng Vào tháng 7 năm 1887, một cuộc họp sửa đổi nhằm vào nước ngoài đã bị hủy bỏ, và Inoue Kaoru từ chức vào tháng 9, dẫn đến thất bại. Vào tháng 6 cùng năm, ông bắt đầu nghiên cứu dự thảo hiến pháp với Ito Miyoji, Inoue Tsuyoshi, Kaneko Kentaro và những người khác ở Tsushima.
Vào 30 tháng 4 năm 1888, Itō từ chức thủ tướng để nhậm chức Chủ tịch Hội đồng Cơ mật, nhưng lại đứng đầu một Cơ mật viện để nắm quyền lực đằng sau hậu trường. Vào năm 1889, ông cũng trở thành nguyên lão đầu tiên. Bản Hiến pháp Minh Trị được thông qua vào tháng 2 năm 1889.
Ông vẫn là một người có nhiều thế lực trong khi Kuroda Kiyotaka và Yamagata Aritomo, các đối thủ chính trị của ông, là thủ tướng.
Trong suốt nhiệm kì thủ tướng thứ hai của Itō (8 tháng 8 năm 1892 – 31 tháng 8 năm 1896), ông ủng hộ Chiến tranh Thanh-Nhật và thương lượng Hòa ước Shimonoseki vào tháng 3 năm 1895 với ngoại trưởng Mutsu Munemitsu đang lâm bệnh. Trong Hòa ước Thương mại và hàng hải Anh - Nhật vào năm 1894, ông đã thành công trong việc gỡ bỏ một số điều khoản không bình đẳng đã làm suy yếu quan hệ ngoại giao của Nhật kể từ đầu thời kì Minh Trị.
Trong suốt nhiệm kì thứ 3 làm thủ tướng (12 tháng 1 năm 1898 – 30 tháng 6 năm 1899), Itō đã gặp nhiều vấn đề trong chính trị giữa các đảng. Cả hai ông Jiyuto và Shimpoto đều chống lại luật thuế đất đai mới ban hành của ông, và để trả đũa, Itō giải tán Quốc hội và kêu gọi một cuộc bầu cử mới. Kết quả, cả hai đảng sáp nhập lại thành Kenseito, chiếm đa số ghế trong quốc hội, và buộc Itō phải từ chức. Bài học đó dạy cho Itō nhu cầu phải thành lập một đảng chính trị ủng hộ nhà nước, và do đó ông tổ chức thành lập Rikken Seiyukai vào năm 1900.
Itō đắc cử thủ tướng nhiệm kì thứ 4 từ 19 tháng 10 năm 1900 - 10 tháng 5 năm 1901, lần này thì phải đương đầu với sự đối lập về chính trị từ Thượng viện Nhật. Lo lắng sẽ bị đâm sau lưng về mặt chính trị, ông từ chức vào năm 1901, nhưng vẫn giữ vai trò lãnh đạo Cơ mật viện khi chức thủ tướng luân phiên thay đổi giữa Saionji Kinmochi và Katsura Taro.
Toàn quyền Triều Tiên

Vào ngày 9 tháng 11 năm 1905, sau Chiến tranh Nga-Nhật, Itō đến Hanseong và đưa một lá thư của Hoàng đế Nhật Bản cho Gojong, Hoàng đế Hàn Quốc, hỏi ông ấy ký Hiệp ước bảo hộ Nhật–Hàn, biến Hàn Quốc thành bảo hộ của Nhật Bản. Vào ngày 15 tháng 11 năm 1905, ông ra lệnh cho quân Nhật bao vây cung điện hoàng gia Hàn Quốc.
Vào ngày 17 tháng 11 năm 1905, theo sau Chiến tranh Nga-Nhật Itō và Nguyên soái Nhật Bản Hasegawa Yoshimichi bước vào Hội trường Jungmyeongjeon, một tòa nhà do Nga thiết kế từng là một phần của Cung điện Deoksu, để thuyết phục Gojong phê chuẩn hiệp ước, nhưng Thiên hoàng từ chối .Itō sau đó gây áp lực cho các bộ trưởng của Hoàng đế với ngụ ý và sau đó tuyên bố đe dọa gây tổn hại cơ thể để ký hiệp ước. Năm bộ trưởng đã ký một thỏa thuận đã được Itō chuẩn bị ở Jungmyeongjeon. Hiệp định đã trao cho Đế quốc Nhật Bản hoàn toàn chịu trách nhiệm về các vấn đề đối ngoại của Hàn Quốc, và đặt mọi hoạt động thương mại qua các cảng của Hàn Quốc dưới sự giám sát của Đế quốc Nhật Bản.
Nhà nước Triều Tiên đã ký Hòa ước Ất Tỵ, làm Nhật trở thành nước bảo hộ của Triều Tiên. Itō trở thành Toàn quyền Triều Tiên đầu tiên vào 21 tháng 12 năm 1905. Ông buộc Triều Tiên Cao Tông phải thoái vị vào năm 1907 để Triều Tiên Thuần Tông lên thay, và thúc đẩy thông qua Hòa ước sáp nhập Nhật-Triều Tiên năm 1907, để Nhật có thể điều khiển toàn bộ nội vụ của Triều Tiên. Mặc cho sự nhiệt tình của ông trong vụ sáp nhập này, đối thủ chính trị của ông, Lục quân Đế quốc Nhật Bản do Yamagata Aritomo lãnh đạo, đã cho là ông làm trì hoãn việc chinh phục thuộc địa Triều Tiên, do đó Itō phải từ chức vào 14 tháng 6 năm 1909.
Bị ám sát

Itō Hirobumi đã đến Cáp Nhĩ Tân, Trung Quốc vào sáng ngày 26 tháng 10 năm 1909 để gặp Bộ trưởng Tài chính Nga Vladimir Kokovtsev. Trong lúc Itō đang chờ ông Kokovtsev đến, An Trọng Căn, một nhà cách mạng Triều Tiên, đã nhanh chóng xuất hiện và rút súng bắn 7 phát đạn vào người ông từ phía sau lưng. Cựu Thủ tướng Itō đã chết ngay sau đó. An Trọng Căn ngay lập tức bị bắt, ba đồng phạm của An là U Deok-sun, Cao Do-seon và Liu Dong-ha cũng bị chính quyền Nga bắt giữ. An Trọng Căn sau đó đã liệt kê "15 lý do tại sao Itō nên bị giết" tại phiên tòa xét xử mình. Chính phủ Nhật Bản chuyển họ đến Tòa án quận của Thống đốc Kanto, vào ngày 14 tháng 2 năm 1910, An bị kết án tử hình bằng cách treo cổ, Yu lĩnh án hai năm tù, Cao và Liu lĩnh án một năm sáu tháng tù vì tội giết người và tội chống lại Chính quyền Đế quốc Nhật Bản.
Sau khi bị bắn, Itō được cho là đã hét lên: "Tôi bị bắn ba phát. Người còn lại là ai?" Yasu bị quan chức Nga bắt giữ ngay tại chỗ. Itō đã có vài cuộc trò chuyện với các trợ lý của mình trong 30 phút trước khi chết, nhưng khi được thông báo rằng người bắn hung thủ là người Triều Tiên, ông nói: "Đồ ngốc, anh đã bắn tôi". Người ta cho rằng ông Itō đã lẩm bẩm. Ngoài ra, theo câu chuyện của cháu trai Itō, Itō Mitsu, ông đã hỏi: "Điều đó không tốt cho tôi. Có người khác bị thương à?" Khi biết Mori Goenan cũng bị tổn thương, ông hỏi: "Mori có bị thương không?" Đây là những lời nói cuối cùng của Itō. Cựu Thủ tướng Itō Hirobumi qua đời ngay sau đó do bị trúng 3 phát đạn ở lưng, hưởng thọ 68 tuổi. Thi thể của Itō sau đó đã được đưa về Nhật Bản trên tàu tuần dương Hải quân Đế quốc Nhật Bản Akitsushima, và một lễ quốc tang được tổ chức dành cho ông vào ngày 4 tháng 11 năm 1909 tại công viên Hibiya.
Giả thuyết

Nếu không bị ám sát, Ito có thể vẫn theo quân Đồng minh và đưa Chiến tranh thế giới thứ nhất đến kết thúc với phần thắng nghiêng về Liên quân Mỹ-Anh-Nga-Nhật, còn Triều Tiên vẫn là đất của Nhật Bản. Phim Lost Memories 2009 do Hàn Quốc sản xuất dựa trên giả thuyết này.
Itō Hirobumi năm 1863 khi còn là một samurai trẻ tuổi
Ảnh chụp Itō (thứ hai từ phải sang) cùng với các thành viên khác của Sứ tiết Iwakura
Itō Hirobumi khi làm thủ tướng (khoảng những năm 1880)
Itō trong những năm cuối sự nghiệp chính trị của mình
Hoàng tử Itō và Thái tử Triều Tiên Lý Ngân
Hình ảnh cuối cùng của Itō khi đến ga Cáp Nhĩ Tân ngay trước vụ ám sát ngày 26 tháng 10 năm 1909
Carex acutiformis

| Carex acutiformis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Carex
Loài (species): C. acutiformis
Danh pháp hai phần
Carex acutiformis Ehrh., 1789 
Carex acutiformis là một loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Ehrh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1789.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Carex acutiformis”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Hoàng Đan

Đối với các định nghĩa khác, xem Hoàng Đan (định hướng).
| Hoàng Đan |
| --- | --- |
Sinh: 28 tháng 2 năm 1928 xã Nghi Thuận, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, Việt Nam
Mất: 4 tháng 12, 2003(2003-12-04) (75 tuổi) Hà Nội, Việt Nam
Quốc tịch:  Việt Nam
Thuộc:  Quân đội nhân dân Việt Nam
Năm tại ngũ: 1947–1995
Cấp bậc:   Thiếu tướng
Chỉ huy:  Trung đội trưởng, Trung đội 2, Đại đội 2, Tiểu đoàn 15, Trung đoàn 95  Đại đội trưởng, Đại đội 2, Tiểu đoàn 15, Trung đoàn 95  Tiểu đoàn trưởng, Tiểu đoàn 310, Trung đoàn 95  Tiểu đoàn trưởng, Tiểu đoàn 418, Trung đoàn 57, Đại đoàn 304  Tiểu đoàn Lê Lợi, Trung đoàn 66, Đại đoàn 304  Tiểu đoàn trưởng, Trung đoàn phó, Trung đoàn 66, Đại đoàn 304  Trưởng ban, ban tác chiến Sư đoàn 304  Sư đoàn phó, Sư đoàn 304  Sư đoàn trưởng, Sư đoàn 304B  Sư đoàn trưởng, Sư đoàn 304  Phó tư lệnh kiêm tham mưu trưởng, Quân đoàn 1  Phó tư lệnh, Quân đoàn 2  Phó giám đốc, Học viện Quân sự cao cấp  Tư lệnh, Quân đoàn 5 (tức quân đoàn 14)  Phó tư lệnh, Quân khu 1  Mặt trận Lạng Sơn  Tiền phương Quân khu 2 
Tham chiến:  Chiến tranh Đông Dương Chiến dịch Hòa Bình  Chiến dịch Thu Đông  Chiến dịch Thượng Lào  Chiến dịch Điện Biên Phủ  Chiến tranh Việt Nam Trận Khe Sanh  Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào  Chiến dịch Xuân hè 1972  Trận Thượng Đức  Chiến dịch giải phóng Huế - Đà Nẵng  Chiến dịch Hồ Chí Minh  Chiến tranh biên giới Tây-Nam  Xung đột biên giới Việt Nam-Trung Quốc 1979-1990 Trận Bình độ 400  Trận Vị Xuyên 
Tặng thưởng:  Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân   Huân chương Quân công ×2   Huân chương Chiến công hạng Nhất ×2   Huân chương Chiến thắng hạng Nhất   Huân chương Kháng chiến hạng Nhất   Huân chương Chiến sĩ giải phóng ×3   Huân chương Chiến sĩ vẻ vang ×3   Huy chương Quân kỳ quyết thắng  Huân chương hữu nghị Việt Xô
Người thân: Nguyễn Thị An Vinh (3 con)
Công việc khác:  Chủ nhiệm Khoa Bộ binh hệ Giáo dục quân sự học viện Quân chính  Cục trưởng cục khoa học công nghệ Bộ tổng tham mưu 
Hoàng Đan (28 tháng 2 năm 1928 – 4 tháng 12 năm 2003) là một tướng lĩnh của Quân đội nhân dân Việt Nam với quân hàm Thiếu tướng. Ông đã tham gia cả hai cuộc Chiến tranh Đông Dương và Chiến tranh Việt Nam cũng như Chiến tranh biên giới Việt-Trung 1979.
Thân thế

Thiếu tướng Hoàng Đan sinh ra ở xã Nghi Thuận, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An trong một gia đình có truyền thống quân sự lâu đời, nhiều thế hệ đỗ đạt ra làm quan võ, làm thầy thuốc. Theo gia phả họ Hoàng ông là hậu duệ đời thứ 21 của danh tướng đời nhà Trần Hoàng Tá Thốn, hiệu Sát Hải đại Vương; hiện ở huyện Yên Thành vẫn còn đền thờ. Thân sinh của ông là Hoàng Văn Hệ; mẹ là Đặng Thị Ngung, sinh được 7 người con, hai trai năm gái. Ông là con thứ tư đồng thời là con trai út, cũng là người con duy nhất trong gia đình trước cách mạng được theo học từ trường xã đến tỉnh, trước khi Mỹ ném bom nhà máy xe lửa Trường Thi tháng 11 năm 1943 buộc ông phải nghỉ học ở năm thứ 3 trung học cơ sở.
Cả gia đình họ Hoàng (họ ông nội) và họ Trần (họ bà nội) ông đều có nhiều người tham gia cách mạng. Chú họ ông, Hoàng Văn Tâm, bí thư đầu tiên huyện uỷ Nghi Lộc bị địch bắn chết năm 1931; chú ruột, Hoàng Văn Mỹ, bị bắt năm 1930 đày lên Kon Tum đến khi phong trào bình dân lên cầm quyền ở Pháp mới được tha về.
Tham gia cách mạng

Tháng 3 năm 1945 Nhật đảo chính Pháp. Qua sự giới thiệu của chú và anh (anh trai của ông bị tù năm 1941, sau khôi phục làm chính quyền địa phương và vào bộ đội), ông tham gia vào mặt trận Việt Minh, theo truyền thống của gia đình. Tại cuộc họp cán bộ Việt Minh tỉnh Nghi Lộc để bầu ban chấp hành lâm thời mặt trận Việt Minh huyện, ông và Hoàng Niệm (sau là tư lệnh bộ đội thông tin) tuy là thành viên mới nhưng cũng được bầu làm uỷ viên uỷ ban chấp hành huyện. Tháng 6 cùng năm đó, ông được cử về tổng Vân Trình phụ trách tổ Việt Minh của tổng và việc tổ chức các tổ Việt Minh ở xã.
Khi Cách mạng tháng Tám nổ ra tại huyện, một cuộc mít tinh lớn đã được nổ ra để ra mắt chính quyền cách mạng, Hoàng Đan dẫn đầu đoàn quần chúng tổng Vân Trình về dự mít tinh. Đến tháng 11, ông được triệu tập vào ban tuyên truyền tỉnh bộ Việt Minh bổ sung vào đoàn tuyên truyền lưu động. Đầu năm 1946, ông được cử đi học trường quân sự quân khu mới mở ở Nhượng Bạn, Hà Tĩnh và sau khi ra trường, ông về hoạt động ở tiểu đoàn tiếp phòng quan Đông Hà (Quảng Trị) thuộc trung đoàn tiếp phòng quân đóng ở Bình-Trị-Thiên lúc bấy giờ.
Tháng 10 năm 1946, dưới sự giới thiệu của Hoàng La và Trần Văn Quang, Hoàng Đan đã được công nhận chính thức là một thành viên của Đảng Cộng sản Việt Nam. Công việc của ông lúc này là liên chi ủy viên tiểu đoàn - bí thư chi bộ, đồng thời cũng là chính trị viên của đại đội 2 - nơi ông nhận công tác.
Nhập ngũ và tham gia kháng chiến chống Pháp

Ở Quảng Trị, nơi ông đóng quân, những thông tin về kháng chiến toàn quốc được biết rất chậm, và cho đến đầu năm 1947, Quảng Trị vẫn chưa bước vào chiến đấu. Đến giữa năm 1947, địch bắt đầu từ Lào đánh theo đường số 9 tiến về Đông Hà và một cánh quân từ Huế theo đường số một tiến đánh Quảng Trị.lúc này bộ tổng tư lệnh năm 1948 có chủ trương đại đội độc lập, tiểu đoàn tập trung và trên thực tế ở Quảng Trị đã có đại đội độc lập, được xây dựng từ trước.
Trong khoảng thời gian địch vây đánh Đông Hà này, ông đã tham gia và chiến đấu không ít trận đánh như trận đánh địch từ Cam Lộ về Đông Hà, trận phục kích chống càn ở nam Vĩnh Linh.
Trong Kháng chiến chống Pháp, ông đã từng kinh qua các cấp như
02/1946-10/1946: Trung đội trưởng, Trung đội 2, Đại đội 2, Tiểu đoàn tiếp phòng quân Đông Hà, Trung đoàn tiếp phòng quân Bình Trị Thiên
10/1946-01/1947: Chính trị viên đại đội 2, Tiểu đoàn tiếp phòng quân Đông Hà, Trung đoàn tiếp phòng quân Bình Trị Thiên
01/1947-11/1947: Trung đội trưởng, Trung đội 2, Đại đội 2, Tiểu đoàn 15, Trung đoàn 95
11/1947-05/1949: Đại đội trưởng, Đại đội 2, Tiểu đoàn 15, Trung đoàn 95
05/1949-11/1949: Quyền Tiểu đoàn trưởng, Tiểu đoàn 310, Trung đoàn 95
11/1949-11/1952:Tiểu đoàn trưởng, Tiểu đoàn 418, Trung đoàn 95, Đại đoàn 304
11/1952-10/1953: Tiểu đoàn trưởng, Tiểu đoàn Lê Lợi, Trung đoàn 66, Đại đoàn 304
10/1953-05/1954: Trung đoàn phó, Trung đoàn 57, Đại đoàn 304
Các trận đánh và chiến dịch ông đã từng trực tiếp tham gia hoặc chỉ huy:
Trận đánh địch từ Cam Lộ tiến về Đông Hà
Trận ngăn chặn địch ở Gio Linh và đánh quận lỵ Gio Linh
Trận phục kích tàu địch trên sông Đông Hà
Trận phục kích chống càn ở nam Vĩnh Linh
Chiến dịch Hòa Bình
Chiến dịch Thu đông 1952
Chiến dịch Thượng Lào
Chiến dịch Điện Biên Phủ
Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam > Học tập và giảng dạy

Sau khi kết thúc chiến tranh, Hoàng Đan được chỉ định làm trưởng ban tác chiến sư đoàn 304. Đến năm 1955, ông được điều về Trường Trung cao Quân sự (sau này là học viện Quân sự). Hoàng Đan làm giáo viên tại đó đến năm 1959 thì chuyển sang làm trưởng phòng khoa học quân sự. Năm 1960 ông được Bộ cử đi học lớp Trung cấp tại Liên Xô, tức học viện quân sự Frunze cùng với 11 đồng chí khác. Trước khi đi, ông được phong quân hàm Trung tá. Năm đó ông 32 tuổi, lần đầu tiên ông được thụ phong quân hàm chính thức. Sau khi tốt nghiệp về nước được giao chức chủ nhiệm khoa Bộ binh hệ Giáo dục quân sự thuộc Học viện Quân chính.
Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam > Sư đoàn 304

Tháng 8 năm 1965, Hoàng Đan giữ chức Phó Tư lệnh Sư đoàn 304B, đơn vị dự bị của Sư đoàn 304. Tổng khởi nghĩa Mậu Thân năm 1968 diễn ra, ông cùng sư đoàn 304 tham gia Trận Khe Sanh. Qua trận chiến này, ông được thăng hàm Thượng tá năm 40 tuổi. Đến năm 1970 được bổ nhiệm làm Tư lệnh sư đoàn 304B. Cùng năm này, Hoàng Đan tham gia chỉ huy chiến đấu tại chiến dịch phản công Đường 9 - Nam Lào. Sau đó, trong lúc diễn ra trận đánh thành cổ Quảng Trị, sư đoàn 304 của ông phụ trách phối hợp bên cánh, gây thiệt hại nặng cho các đơn vị địch.
Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam > Quân đoàn 2

Tháng 11 năm 1973, Hoàng Đan được tấn thăng quân hàm Đại tá năm 45 tuổi. Ông được bổ nhiệm làm Phó tư lệnh, tham mưu trưởng Quân đoàn 1 khi quân đoàn này được thành lập. Tư lệnh quân đoàn là Đại tướng Lê Trọng Tấn, vào thời điểm đó là Trung tướng, kiêm nhiệm Phó Tổng Tham mưu Trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Hai người sau này cùng công tác tại Học viện Quân sự cao cấp.
Tháng 6 năm 1974, Quân đoàn Trị Thiên, tức Quân đoàn 2, được thành lập. Quân đoàn được xây dựng dựa trên nền tảng của 3 Sư đoàn 304, 324, 325. Hoàng Đan điều chuyển công tác sang quân đoàn này. được bổ nhiệm làm phó tư lệnh quân đoàn.
Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam > Quân đoàn 2 > Trận Thượng Đức

Thượng Đức là cứ điểm chiến lược của Việt Nam Cộng Hòa. Là cửa ngõ vào Đà Nẵng từ hướng Tây Nam, có thể coi nắm được cao điểm này là nắm được yết hầu của thành phố lớn thứ 2 Việt Nam Cộng Hòa. Sư đoàn 304, vào thời điểm này đã thuộc về biên chế Quân đoàn 2, được giao nhiệm vụ làm đơn vị chủ công cho chiến dịch chiếm đóng Thượng Đức dưới sự hỗ trợ của Quân khu 5. Tháng 6 năm 1974, Hoàng Đan đại diện Quân đoàn 2 vào giúp Sư đoàn 304 biên soạn kế hoạch tác chiến cho trận đánh, rồi ông quay trở lại ra Hà Nội.
Tuy nhiên, tháng 7 năm 1974, Trung đoàn 66, Sư đoàn 304 thất bại trong đợt tiến công đầu tiên vào cứ điểm Thượng Đức. Hàng loạt lý do dẫn tới thất bại này: khinh địch, sai sót trong quá trình chuẩn bị của công binh, hỏa lực thiếu tập trung...v.v... Đứng trước tình thế trên, dưới sự chỉ đạo Bộ Tổng tham mưu, mà Lê Trọng Tấn vào thời điểm đó là Phó Tổng Tham mưu Trưởng, Bộ Tư lệnh quân đoàn 2 nhanh chóng điều động, tăng cường Đại tá Hoàng Đan vào làm tư lệnh tiền phương chiến dịch. Sau khi nhanh chóng họp bàn, kiểm điểm các sai sót của cán bộ sư đoàn, ông chỉ huy đợt tiến công thứ 2 vào cứ điểm Thượng Đức. Địch nhanh chóng tan rã trước hỏa lực tập trung, mạnh mẽ của sư đoàn 304. Sau đó, ông trở lại miền Bắc, tiếp tục làm công tác xây dựng quân đoàn.
Không để Quân đội nhân dân Việt Nam uy hiếp Đà Nẵng, Quân lực Việt Nam Cộng Hòa điều động gấp sư đoàn bộ binh số 3 và sư đoàn dù, đơn vị dự bị chiến lược đặc biệt tinh nhuệ, ra tái chiếm Thượng Đức. Lực lượng này nhanh chóng chiếm được các cao điểm quan trọng của Thượng Đức, đẩy quân đội ta vào thế bị động trên chiến trường, uy hiếp mạnh mẽ thành quả có được thời gian trước đó. Hoàng Đan buộc phải lần thứ 3 vào Thượng Đức chỉ huy. Cùng vào với ông có thêm một Trung đoàn bộ binh (Sư đoàn 304 vốn chỉ có 2 Trung đoàn), các tiểu đoàn công binh, hỏa tiễn, đạn pháo...v.v... Sau 3 tháng hao tổn mà không hạ được cứ điểm, sư đoàn dù nhanh chóng rút khỏi Thượng Đức. Cùng với chiến thắng của Hoàng Cầm ở Phước Long ngay sau đó, Thượng Đức tạo nên tiền đề cho các chiến dịch góp phần thống nhất Việt Nam trong mùa xuân năm 1975.