Friedrich Wilhelm IV của Phổ
Vương thái tử

Sinh ra trong gia đình Friedrich Wilhelm III và vợ là Louise xứ Mecklenburg-Strelitz, Friedrich Wilhelm là người con trai được mẹ yêu quý nhất. Ông được giáo dục bởi các gia sư riêng, bao gồm cả nhà sử học và chính khách Friedrich Ancillon. Khi Vương hậu Louise qua đời vào năm 1810 khi Friedrich Wilhelm mới 14 tuổi, ông coi đó là sự trừng phạt của Chúa và liên hệ trực tiếp với quan điểm sống của mình. Ông tin rằng chỉ bằng cách sống một cuộc sống đẹp lòng Chúa hơn, ông mới có thể giải thoát bản thân khỏi tội lỗi mà ông cảm thấy về cái chết của bà.
Tuổi thơ của Friedrich Wilhelm rơi vào thời kỳ mà các chế độ quân chủ châu Âu phải đối mặt với thách thức cách mạng của Cách mạng Pháp. Bằng cách đặt câu hỏi về truyền thống triều đại, vụ hành quyết Louis XVI vào năm 1793 đã giúp tạo ra các điều kiện cho định hướng chính trị sau này của Friedrich Wilhelm hướng tới tính liên tục và truyền thống lịch sử. Vì có nguy cơ ông và em trai Wilhelm có thể bị quân Pháp bắt sau khi quân Phổ thua trận Jena–Auerstedt vào ngày 14 tháng 10 năm 1806, nên họ được đưa đến Königsberg ở Đông Phổ vào ngày 17 tháng 10 năm 1806. Sau khi cha mẹ họ đến vào ngày 9 tháng 12 năm 1806, họ cùng nhau chạy trốn khỏi quân đội đang tiến đến Klaipėda.
Sau thất bại của Phổ và gia đình trở về Berlin, nền giáo dục của Friedrich Wilhelm được điều chỉnh nhiều hơn để chuẩn bị cho ông cai trị. Ông thường coi thường phong trào cải cách của Phổ khi đó đang được tiến hành với mục đích hiện đại hóa nhà nước từ bên trong. Gia sư của ông, Friedrich Delbrück, đã truyền cho ông sự ghê tởm đối với những người cách mạng, vì vậy ông không có thiện cảm với sự khăng khăng của Karl August von Hardenberg rằng Phổ phải được tổ chức lại thông qua một "cuộc cách mạng từ trên xuống". Đối với Friedrich Wilhelm, "chủ nghĩa chuyên chế quan liêu của một Hardenberg" có nghĩa là rời xa "nguyên tắc của các đẳng cấp xã hội" mà ông ủng hộ.
Điểm cao nhất trong thời niên thiếu của Friedrich Wilhelm là sự tham gia của ông vào các chiến dịch chống lại Napoleon trong các cuộc Chiến tranh Giải phóng của Đức 1813/1814 đã đẩy người Pháp ra khỏi Đức. Trong kinh nghiệm của mình với chiến tranh, cho thấy ông là một người lính thờ ơ, ranh giới giữa lòng yêu nước và lòng nhiệt thành tôn giáo trở nên mờ nhạt. Ông coi cuộc xung đột này là cuộc thập tự chinh chống lại các ý tưởng của Khai sáng và Cách mạng Pháp. Trong nhiều thư từ trao đổi trong thời kỳ này, Thái tử đã viết về những trải nghiệm tôn giáo bằng cách sử dụng các yếu tố của phong trào phục hưng Pietist, bao gồm trải nghiệm chủ quan về Chúa, sức mạnh của lời cầu nguyện cá nhân và sự phấn đấu của cá nhân để được cứu rỗi và cứu chuộc.
Friedrich Wilhelm là một người theo chủ nghĩa lãng mạn, và lòng sùng đạo của ông đối với phong trào này, vốn ở các nhà nước Đức có sự hoài niệm về thời Trung cổ, đã đóng một vai trò trong việc phát triển thế giới quan bảo thủ của ông ngay từ khi còn nhỏ. Năm 1815, khi ông hai mươi tuổi, Thái tử đã sử dụng ảnh hưởng của mình để xây dựng hiến pháp mới được đề xuất năm 1815, nhưng hiến pháp này chưa bao giờ được ban hành, theo cách mà tầng lớp quý tộc có đất đai sẽ nắm giữ quyền lực lớn nhất. Ông phản đối việc tự do hóa nước Đức và mong muốn thống nhất nhiều nhà nước quân chủ của nước này trong khuôn khổ mà ông coi là hợp pháp về mặt lịch sử, lấy cảm hứng từ luật pháp và phong tục cổ xưa của Đế chế La Mã Thần thánh, vốn đã bị giải thể dưới thời Napoleon vào năm 1806.
Ông là một họa sĩ quan tâm đến cả kiến ​​trúc và cảnh quan làm vườn và là người bảo trợ cho một số nghệ sĩ Đức vĩ đại, bao gồm kiến ​​trúc sư Karl Friedrich Schinkel và nhà soạn nhạc Felix Mendelssohn. Năm 1823, ông kết hôn với Elisabeth Ludovika của Bavaria. Vì bà là người Công giáo La Mã, nên quá trình chuẩn bị cho cuộc hôn nhân bao gồm các cuộc đàm phán khó khăn, kết thúc bằng việc bà cải sang đạo Luther. Có hai buổi lễ cưới - một ở Munich theo nghi lễ Công giáo, và một buổi lễ trực tiếp ở Berlin. Cặp đôi có một cuộc hôn nhân hòa thuận, nhưng sau khi Louise bị sảy thai vào năm 1828, họ vẫn không có con.