stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hành lang Lachin

Trạm kiểm soát của Azerbaijan tới hành lang Lachin tại cầu Hakari, nhìn từ Kornidzor, Cộng hòa Armenia. Trạm kiểm soát được lắp đặt vào ngày 23 tháng 4 năm 2023, vi phạm Thỏa thuận ngừng bắn ba bên đã chấm dứt cuộc chiến năm 2020.
Hành lang Lachin (tiếng Armenia: Լաչինի միջանցք, chuyển tự Lachini mijantsk; tiếng Azerbaijan: Laçın dəhlizi hoặc Laçın koridoru; tiếng Nga: Лачи́нский коридо́р, chuyển tự Lachinskiy koridor) là con đường núi nối Armenia và Cộng hòa Artsakh.
Là con đường duy nhất giữa hai vùng lãnh thổ này, nó được coi là hành lang nhân đạo hay "huyết mạch" đối với người dân Nagorno-Karabakh của Armenia. Hành lang này nằm trong huyện Lachin của Azerbaijan, nhưng bề ngoài có vẻ nằm dưới sự kiểm soát của Lực lượng gìn giữ hòa bình Nga như được quy định trong Thỏa thuận đình chiến Nagorno-Karabakh năm 2020. Lãnh thổ của hành lang bao gồm các làng của Zabukh, Sus và chính thành phố Lachin cho đến năm 2022. Vào ngày 26 tháng 8 năm 2022, các khu định cư này được chuyển giao cho Azerbaijan kiểm soát. Bốn ngày sau, một tuyến đường mới về phía nam được mở để sử dụng, đi vòng qua các khu định cư Zabukh, Sus và Lachin và thay vào đó đi qua các làng Mets Shen/Boyuk Galadarasi và Hin Shen/Kichik Galadarasi (trước đây là Kirov).
Aspidosperma obscurinervium

| Aspidosperma obscurinervium> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Apocynaceae
Chi (genus): Aspidosperma
Loài (species): A. obscurinervium
Danh pháp hai phần
Aspidosperma obscurinervium Azambuja, 1946 
Aspidosperma obscurinervium là một loài thực vật có hoa trong họ La bố ma. Loài này được Azambuja mô tả khoa học đầu tiên năm 1946.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Aspidosperma obscurinervium”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Jargeau

| --- | --- |
 Jargeau
 Town hall
Jargeau

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Centre-Val de Loire
Tỉnh: Loiret
Quận: Orléans
Tổng: Jargeau
Xã (thị) trưởng: Jean-Marc Gibey (2008–2014)
Thống kê
Độ cao: 108 m (354 ft) bình quân
Diện tích đất1: 14,66 km2 (5,66 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu2: 4.065  (2005)
 - Mật độ: 277/km2 (720/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 45173/ 45150
1 Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 acre) cũng như các cửa sông.
2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Jargeau là một xã trong tỉnh Loiret, vùng Centre-Val de Loire bắc trung bộ nước Pháp. Xã này nằm ở khu vực có độ cao trung bình 108 mét trên mực nước biển.
Thị trấn có cự ly khoảng 119 km (74 mi) về phía nam Paris.
Kết nghĩa

Corsham (Anh)
Reilingen (Đức)
Hội chứng Stendhal

Hội chứng Stendhal hoặc hội chứng Florence là một tình trạng tâm thần liên quan đến nhịp tim nhanh, ngất xỉu, lú lẫn và thậm chí là ảo giác, được cho là xảy ra khi các cá nhân tiếp xúc với các đồ vật, tác phẩm nghệ thuật hoặc hiện tượng đẹp đẽ và cổ kính.
Hội chứng Stendhal được đặt theo tên của Marie-Henri Beyle (1783–1842), được biết đến nhiều với bút danh Stendhal.
Một tài liệu gần đây hơn về hội chứng Stendhal là vào năm 2018, một du khách đến thăm Phòng trưng bày Uffizi ở Florence bị nhồi máu cơ tim khi chiêm ngưỡng tác phẩm Sự ra đời của thần Vệ nữ của Sandro Botticelli.
José Echegaray

| José Echegaray |
| --- | --- |

Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 19 tháng 4, 1832
 
Mất: 
Ngày mất: 14 tháng 9, 1916
 
An nghỉ: Chủng viện San Isidro
Nơi cư trú: Madrid
Giới tính: nam
Đảng chính trị: Đảng Tự do Tây Ban Nha
Gia đình: 
Anh chị em: Eduardo Echegaray, Miguel Echegaray
Hôn nhân: không có
 

Sự nghiệp nghệ thuật
Đào tạo: Trường Cao đẳng Kỹ sư Xây dựng, Kênh đào và Cảng
Thể loại: nghệ thuật kịch, sân khấu kịch
Thành viên của: Học viện Hoàng gia Tây Ban Nha, Viện Hàn lâm Khoa học Vương thất Tây Ban Nha, Hiệp hội Toán học Vương thất Tây Ban Nha, Ateneo de Madrid, Hiệp hội Vật lý và Hóa học Vương thất Tây Ban Nha, Hiệp hội bãi nô Tây Ban Nha, Hiệp hội vì sự tiến bộ khoa học Tây Ban Nha
 
 
Giải thưởng
Giải Nobel 1904 Văn học
Chữ ký

José Echegaray trên IMDb
x • t • 
José Echegaray y Eizaguirre (19 tháng 4 năm 1832 – 4 tháng 9 năm 1916) là nhà viết kịch Tây Ban Nha đoạt giải Nobel Văn học năm 1904.
Tiểu sử

Jose Maria Valdo Echegaray y Eizaguire sinh tại thủ đô Madrid. Năm lên 3 tuổi gia đình chuyển về Murcia ven biển Địa Trung Hải. Bố là giáo sư tiếng Hy Lạp ở trường Đại học Murcia. Echegaray đi học sớm, say mê tiếng Hy Lạp, tiếng Latin, lịch sử, triết học và toán. Nhận chứng chỉ tú tài triết học năm 14 tuổi, ông trở về Madrid và học tại trường Trung học Kỹ nghệ. Làm kỹ sư một vài năm, rồi trở thành giáo sư toán lý thuyết và ứng dụng tại trường Trung học Kỹ nghệ. Echegaray là một trong những nhà toán học xuất sắc nhất Tây Ban Nha thời đó, nghiên cứu triết học, địa lý và kinh tế - chính trị học, yêu thích nghệ thuật sân khấu. Sau cuộc cách mạng dân chủ tư sản năm 1868, ông lần lượt giữ các chức Bộ trưởng Xã hội, Bộ trưởng Thương mại, Bộ trưởng Tài chính.
Năm 1874, sau khi vương triều Bourbon được khôi phục, Jóse Echegaray buộc phải lưu vong sang Paris. Cuối năm ông về nước, viết vở kịch đầu tiên El ibro tahonano (Cuốn ngân phiếu), rồi từ bỏ việc nghiên cứu toán học và những khoa học khác, cũng như các hoạt động chính trị. Ba mươi năm tiếp theo Echegaray chỉ chuyên tâm vào văn học nghệ thuật, mỗi năm viết vài ba vở kịch cho đến cuối đời. Trong số 60 vở kịch của ông có đến hơn nửa là kịch thơ. Vở kịch nổi tiếng đầu tiên của ông là La esposa del vengador (Vợ kẻ báo thù, 1874); năm 1895 vở O locura ó santidad (Điên khùng hay thần thánh, viết năm 1877) được dịch sang tiếng Anh và mang lại tiếng tăm thế giới cho ông. Tác phẩm nổi tiếng nhất của Echegaray là El gran Galeoto (Galeoto vĩ đại1881), viết về sức tàn phá của những tin đồn thổi khiến những người vô tội trở thành nạn nhân.
Năm 1894 ông được bầu vào Viện Hàn lâm Hoàng gia Tây Ban Nha. Năm 1904 ông nhận giải Nobel cùng Fredéric Mistral vì những đóng góp cho sự nghiệp phục hồi các truyền thống của kịch Tây Ban Nha. Năm 1912 ông được trao Huân chương Lông Cừu Vàng. Các nhà phê bình đánh giá khác nhau về José Echegaray. Một số cho rằng ông là mắt xích kết nối của kịch cổ điển và hiện đại Tây Ban Nha; số khác coi nghệ thuật của ông là bằng chứng suy thoái của nền nghệ thuật kịch Tây Ban Nha cuối thế kỉ 19. Ông mất ở Madrid năm 1916.
Tác phẩm

El ibro tahonano (Cuốn ngân phiếu, 1874), kịch
La esposa del vengador (Vợ kẻ báo thù, 1874), kịch
En el puno de la espada (Trên cán kiếm, 1875), kịch
En el pilar y en la cruz (Cột mốc và thập giá, 1878), kịch
Conflicto entre dos deberes (Nghĩa vụ mâu thuẫn, 1882), kịch
O locura ó santidad (Điên khùng hay thần thánh, 1887), kịch
El gran Galeoto (Galeoto vĩ đại, 1881), kịch
El hijo de Don Juan (Con trai Don Juan, 1892), kịch
Đồ sành

Thuật ngữ để chỉ đồ gốm hay các vật phẩm gốm khác được nung ở nhiệt độ tương đối caoBản mẫu:SHORTDESC:Thuật ngữ để chỉ đồ gốm hay các vật phẩm gốm khác được nung ở nhiệt độ tương đối cao
Chén trà men "lông thỏ" (兔毫釉茶碗, thố hào dứu trà oản) bằng đồ gốm Kiến (建窯), thời Nam Tống, thế kỷ 12, Bảo tàng Mỹ thuật Metropolitan (xem dưới đây)
Đồ sành, gốm sành hay đơn giản chỉ là sành là một thuật ngữ khá rộng để chỉ một lớp đồ gốm hay các vật phẩm khác bằng gốm được nung ở nhiệt độ tương đối cao. Một định nghĩa hiện đại mang tính kỹ thuật coi đồ sành là gốm thủy tinh hóa hoặc nửa thủy tinh hóa chủ yếu làm từ đất sét sành hoặc đất sét lửa không chịu lửa. Cho dù có thủy tinh hóa hay không thì chúng là vật liệu không xốp (không cho chất lỏng thấm qua); và chúng có thể được tráng men hoặc không. Theo dòng lịch sử, trong phạm vi rộng khắp thế giới thì đồ sành ra đời sau đồ đất nung và trước đồ sứ, và thường được sử dụng làm những đồ vật chất lượng cao hoặc đồ đựng thiết thực thông thường.
Như một chỉ dẫn thô sơ thì đồ đất nung hiện đại thường được nung trong lò nung ở nhiệt độ trong phạm vi 1.000–1.200 °C (1.830–2.190 °F); đồ sành trong phạm vi 1.100–1.300 °C (2.010–2.370 °F) và đồ sứ trong phạm vi 1.200–1.400 °C (2.190–2.550 °F). Trong quá khứ, để đạt được các mức nhiệt độ cao như vậy là một thách thức lớn, và các khoảng nhiệt độ thấp hơn các con số vừa nêu từng được sử dụng trong một khoảng thời gian dài. Đồ đất nung có thể được nung thành công ở nhiệt độ thấp tới 600 °C (1.112 °F), đạt được trong kỹ thuật nung hố, nhưng 800–1.100 °C (1.470–2.010 °F) là điển hình hơn. Đồ sành cũng cũng đòi hỏi phải có một số loại vật liệu đất sét nhất định, cụ thể hơn so với loại đất làm đồ đất nung, nhưng không yêu cầu nghiêm ngặt hơn so với loại đất sét làm đồ sứ.
Chum sành tráng men Trung Hoa thời Hán.
Đồ sành không được coi là một lớp đồ gốm riêng trong thuật ngữ gốm sứ Đông Á truyền thống, và nhiều loại đồ sành châu Á, như đồ gốm Định (定瓷, Định từ), được người Trung Hoa coi là đồ sứ. Các thuật ngữ đại loại như "á sứ" hay "cận sứ" có thể là phù hợp trong những trường hợp như vậy. Một định nghĩa khác về đồ sành lấy từ Danh pháp Kết hợp (CN, Combined Nomenclature) của Cộng đồng châu Âu, một tiêu chuẩn công nghiệp của châu Âu. Nó phát biểu rằng:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Stoneware, which, though dense, impermeable and hard enough to resist scratching by a steel point, differs from porcelain because it is more opaque, and normally only partially vitrified. It may be vitreous or semi-vitreous. It is usually coloured grey or brownish because of impurities in the clay used for its manufacture, and is normally glazed. | ” |
Bản dịch:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Đồ sành là những vật phẩm chắc sít, không thấm và cứng đủ để chống lại cào xước do mũi thép, nhưng khác với đồ sứ ở chỗ nó mờ đục hơn, và thông thường chỉ thủy tinh hóa một phần. Nó có thể là thủy tinh hóa hoặc nửa thủy tinh hóa. Thông thường nó có màu xám hoặc ánh nâu do các tạp chất trong đất sét sử dụng để sản xuất nó, và thông thường được tráng men. | ” |
Từ nguyên

Từ sành trong Hán-Nôm có thể được viết như sau:
𡊳 U+212B3, thuộc bộ thổ (土), nghĩa là làm từ đất; như trong từ hũ sành.
𤬸 U+24B38, thuộc bộ ngõa (瓦), nghĩa là làm từ đất nung; như trong từ đồ sành.
𥑥 U+25465, thuộc bộ thạch (石), nghĩa là làm từ đá; như trong từ đồ sành.
𥓉 U+254C9, thuộc bộ thạch (石), nghĩa là làm/thành từ đá; như trong từ đồ sành.
Ghi chép về chữ sành trong Từ điển Việt–Bồ–La (Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum) của Alexandre de Rhodes xuất bản năm 1651 như sau: "sành: teſtos: teſta, æ. mưởng sành, idem. sành vỏ: testo de boyão quebrado: teſta ex diota confracta. phải sành: ferirſe com teſtos: offendere in teſtam.",.
Trong Nam Việt–Dương Hiệp Tự vị (南越洋合字彙, Dictionarium Anamitico-Latinum) của Jean-Louis Taberd xuất bản năm 1838 thì từ sành viết bằng Hán-Nôm là 𥑥 (U+25465). Cụ thể, tại trang 439 tác giả viết như sau: "𥑥 Sành, testa; testaceus... ".
Các thể loại công nghiệp

Trong gốm công nghiệp, 5 thể loại đồ sành cơ bản được đề xuất:
Đồ sành truyền thống: Những vật phẩm chắc sít và không đắt tiền. Chúng mờ đục, có thể có màu bất kỳ với các vết vỡ dạng vỏ sò hoặc đá. Theo truyền thống được làm từ đất sét dẻo, hạt mịn thứ sinh, có thể được dùng để tạo hình những vật phẩm rất lớn.
Đồ sành tinh xảo: Được làm từ việc phổi trộn và pha chế những vật liệu chọn lọc kỹ hơn. Nó được sử dụng để sản xuất những vật phẩm nhà bếp và đồ mỹ nghệ/mỹ thuật.
Đồ sành hóa chất: Được sử dụng trong công nghiệp hóa chất, và yêu cầu ở đây là khả năng chống lại các phản ứng hóa học. Các nguyên vật liệu tinh khiết hơn được sử dụng so với khi để sản xuất các loại đồ sành khác.
Đồ sành chống sốc nhiệt: Có các phụ gia là một số vật liệu nhất định để tăng cường khả năng chống sốc nhiệt của đồ sành sau khi nung.
Đồ sành kỹ thuật điện: Trong quá khứ được sử dụng làm vật liệu cách điện, mặc dù hiện nay đã bị thay thế bằng dồ sứ cách điện.
Vật liệu và kỹ thuật nung

Nguyên liệu chính trong sản xuất đồ sành hoặc là đất sét sành nguồn gốc tự nhiên hoặc là đất sét lửa không chịu lửa. Khoáng vật kaolinit có mặt nhưng không có trật tự, và mặc dù mica và thạch anh cũng có mặt nhưng kích thước hạt của chúng là rất nhỏ. Đất sét sành thường kèm theo các tạp chất như sắt hay cacbon, làm cho nó có bề ngoài "bẩn", và độ dẻo của nó có thể dao động khá mạnh. Đất sét lửa không chịu lửa cũng có thể là một vật liệu chính khác. Các loại đất sét lửa nói chung được coi là vật liệu chịu lửa, do chúng chịu được nhiệt độ rất cao trước khi nóng chảy hoặc bở nát. Đất sét lửa chịu lửa có hàm lượng kaolinit cao, chứa ít mica và thạch anh hơn. Đất sét lửa không chịu lửa là vật liệu chứa nhiều mica và thạch anh hơn.
Các công thức phối trộn vật liệu sản xuất đồ sành thay đổi đáng kể, mặc dù phần lớn sẽ xấp xỉ như sau: đất sét lửa dẻo 0-100%; đất sét viên 0-15%; thạch anh 0-30%; feldspat và đất sét samôt 0-15%.
Đồ sành có thể nung một lửa hoặc hai lửa. Nhiệt độ nung tối đa có thể dao động đáng kể, từ 1.100 °C (2.010 °F) tới 1.300 °C (2.370 °F), phụ thuộc vào hàm lượng trợ chảy. Thông thường, nhiệt độ nằm trong khoảng 1.180–1.280 °C (2.160–2.340 °F), với giá trị cao hơn tương đương với vòng Bullers 38 đến 40 hoặc nón Seger 4 đến 8. Để sản xuất thành phẩm tráng men nung chất lượng tốt hơn người ta có thể sử dụng kỹ thuật nung hai lửa. Điều này là đặc biệt quan trọng đối với các công thức phối trộn bao gồm các loại đất sét cao cacbon. Đối với các loại đất sét này, nhiệt độ nung mộc là khoảng 900 °C (1.650 °F), và nung tráng men (nung để tạo ra một lớp men che phủ bề mặt đồ sành) là 1.180–1.280 °C (2.160–2.340 °F). Độ thấm nước của sản phẩm sành là dưới 1%.
Một loại đồ sành khác là đồ sành không đá lửa cũng đã được nhận dạng. Nó được định nghĩa trong Quy định Đặc biệt của Đồ gốm UK (Sức khỏe và Phúc lợi) năm 1950 như sau: "Đồ sành mà trong thân/xương sành chứa đất sét tự nhiên mà không thêm vào đá lửa hay thạch anh hay các dạng silica tự do khác."
Phân loại truyền thống Đông Á chỉ coi đồ gốm thuộc 2 thể loại là gốm "thấp lửa" và gốm "cao lửa", tương ứng với đồ đất nung (陶, đào) và đồ sứ (瓷, từ), mà không có thể loại trung gian trong phân loại của người châu Âu là đồ sành, và nhiều loại đồ sành địa phương chủ yếu được phân loại như là đồ sứ, mặc dù thông thường khi ở dạng nung mộc chúng không trắng và không trong mờ.
Các phương pháp tạo hình thân/xương sành bao gồm đúc khuôn, đúc nước áo và bàn xoay gốm. Các kỹ thuật trang trí dưới men và trên men cũng có thể được sử dụng. Phần lớn bộ đồ ăn bằng sành được tráng men trắng và trang trí, và khi đó về bề ngoài chúng là rất giống như đồ sứ hoặc đồ đất nung tráng men thiếc (đồ gốm faenza).
Lịch sử và một số ví dụ > Châu Á

Văn minh lưu vực sông Ấn có thể được coi là đã bắt đầu sản xuất đồ sành, với ngành công nghiệp sản xuất hàng loạt vòng đeo tay bằng đất sét nung cao lửa (có thể coi là đồ sành) ở quy mô công nghiệp trong suốt thời kỳ Harappa giữa của nền văn minh này (2600–1900 TCN). Các đồ vật bằng sành thời kỳ đầu (~1400 TCN) cũng được tìm thấy tại Trung Quốc thời kỳ nhà Thương, một cách tự nhiên như là sự mở rộng của nhiệt độ cao đạt được từ sự phát triển ban đầu của kỹ thuật nung khử (nung hoàn nguyên), với lượng lớn sản phẩm được sản xuất từ thời nhà Hán trở đi.
Ở cả Trung Quốc và Nhật Bản thời trung cổ, đồ sành rất phổ biến, và một số loại được ngưỡng mộ vì hình thức đơn giản và các hiệu ứng tráng men tinh tế của chúng. Nhật Bản đã không sản xuất được đồ sứ cho đến khoảng năm 1600, và miền bắc Trung Quốc (ngược lại với miền nam) thiếu đất sét giàu kaolin thích hợp để làm đồ sứ theo đúng định nghĩa khắt khe của phương Tây. Đồ gốm Kiến (建窯, Kiến diêu) trong thời Tống chủ yếu được sử dụng làm đồ pha/uống trà, và nó có sức hấp dẫn với các nhà sư Phật giáo. Hầu hết đồ gốm men ngọc Long Tuyền (龍泉青瓷, Long Tuyền thanh từ), một loại đồ dùng rất quan trọng ở Trung Quốc thời trung cổ, là đồ sành. Đồ gốm Định (定瓷, Định từ) rất gần với đồ sứ, và ngay cả các nguồn phương Tây hiện đại cũng bị phân chia rõ ràng trong cách mô tả nó, mặc dù nó không trong mờ và phần xương/thân gốm thường có màu xám chứ không phải màu trắng.
Từ thời Minh thì đồ gốm tinh xảo chủ yếu là đồ sứ, còn đồ sành chủ yếu chỉ hạn chế là các đồ đựng tiện dụng dành cho người nghèo. Các ngoại lệ với điều này bao gồm ấm tử sa không tráng men được làm từ đất sét được người ta tin là đặc biệt thích hợp để pha/uống trà, và đồ gốm Thạch Loan (石灣窯, Thạch Loan diêu) được sản xuất chủ yếu làm các bức tượng, ngói và đồ đắp nổi trong kiến trúc ở miền nam Trung Quốc.
Nhưng ở Nhật Bản, nhiều loại đồ sành truyền thống, chẳng hạn như đồ gốm Oribe và đồ gốm Shino, được ưa chuộng hơn đẻ làm những chiếc trà oản (chén uống trà) trong nghi lễ trà đạo Nhật Bản, và cho đến nay chúng vẫn được coi trọng cho mục đích sử dụng này và các mục đích khác. Từ sự kết hợp của các lý do triết học và dân tộc, các phẩm chất thẩm mỹ của nghệ thuật dân gian hoặc nguyên thủy của nhiều truyền thống làng quê Nhật Bản, ban đầu hầu hết được các nông dân làm trong các thời kỳ nông nhàn, đã giữ được uy tín đáng kể. Các bậc thầy trà đạo có ảnh hưởng đã ca ngợi vẻ ngoài thô ráp, ngẫu hứng, sá tịch của đồ gốm nông thôn Nhật Bản (chủ yếu là đồ sành) hơn sự hoàn hảo của đồ sứ lấy cảm hứng từ Trung Hoa do các nghệ nhân tay nghề cao chế tạo.
Đồ sành cũng được sản xuất trong đồ gốm Triều Tiên, ít nhất là từ thế kỷ 5, và phần lớn đồ gốm tinh xảo của Triều Tiên có thể được phân loại như vậy; giống như ở Trung Quốc, ranh giới giữa đồ sành với đồ sứ khá mờ nhạt. Không chỉ đồ gốm men ngọc mà nhiều đồ gốm hoa lam dưới men có thể được gọi là đồ sành. Thái Lan sản xuất đồ sành ở hai trung tâm lò nung chính, Si Satchanalai và Sukhothai. Công nghệ nung được sử dụng ở Thái Lan dường như đến từ Trung Quốc.
Thư viện ảnh

Hộp trà Bottger màu nâu, ~1710.
Ấm trà gốm trúc được đúc khuôn giống như các ống trúc, 1779-1780
Đồ sành đỏ của Anh, đầu thập niên 1700.
Vò gốm raku.
Một chiếc bình có tay cầm của đồ sành Mỹ với men nước áo Albany trên phần đỉnh, sản xuất khoảng năm 1900, Red Wing, Minnesota
Một chiếc đĩa của đồ gốm Staffordshire sản xuất thập niên 1850 với men trắng và hoa văn in chuyển. Về bề ngoài rất khó phân biệt nó với những chiếc đĩa tương tự làm từ đất nung hay sứ.
Ấm tử sa, nhà Thanh, ~1765–1835, với nước áo tô vẽ.
Đồ đất nung đen, văn minh tiền sông Ấn, Kashmir. Thời đại đồ đá mới, 2700 TCN.
Lọ đựng muối The Dancing Hours từ đồ gốm jasper Wedgwood, 1780–1785.
Ái vật

Mục từ này liên quan đến chủ đề giáo dục giới tính và tình dục. Thông tin ở đây có thể  với một số đối tượng độc giả hoặc khi truy cập ở những nơi công cộng. Wikipedia không chịu trách nhiệm về những nội dung có thể không phù hợp cho một số người xem, xem chi tiết tại Wikipedia:Phủ nhận về nội dung.
Wikipedia tiếng Việt  về tính pháp lý và độ chính xác của các thông tin có liên quan đến y học và sức khỏe. Độc giả cần liên hệ và nhận tư vấn từ các bác sĩ hay các chuyên gia. . Xem chi tiết tại Wikipedia:Phủ nhận y khoa và Wikipedia:Phủ nhận về nội dung.
| Ái vật |
| --- | --- |

Bàn chân là yếu tố kích dục ở các bệnh nhân mắc chứng ái vật chân
Chuyên khoa: tâm thần học, tâm lý học
ICD-10: F65
ICD-9-CM: 302.81
MeSH: D005329
Ái vật hay còn gọi là loạn dục đồ vật hay ái vật tình dục (tiếng Anh: Sexual fetishism) là những tên gọi để chỉ các mối quan tâm tình dục trên những đối tượng không phải là quan hệ giữa cơ quan sinh dục của người với người. Những mối quan tâm này có thể coi như công cụ hỗ trợ để đạt cảm hứng tình dục hoặc có thể trở thành rối loạn tâm thần nếu nó gây ra những đau khổ tâm lý đáng kể cho người mắc hoặc tác động có hại vào các lĩnh vực quan trọng trong đời sống của họ. Kích thích tình dục có được từ một phần cơ thể đặc biệt có thể được phân loại kỹ hơn ở tôn sùng bộ phận.
Định nghĩa

Ban đầu, hầu hết các nguồn tin y tế định nghĩa ái vật như một sự quan tâm tình dục với các đối tượng phi sinh vật, một bộ phận trên cơ thể người hoặc chất dịch cơ thể. Vào năm 1980 sau một nghiên cứu - DSM-III, Hiệp hội Tâm thần học Mỹ đã loại trừ bộ phận cơ thể người ra khỏi đối tượng tình dục của người mắc theo tiêu chuẩn chẩn đoán của họ. Trong DSM-IV (1994), nó vẫn được coi là một phần riêng biệt của lệch lạc tình dục như trong DSM-III. Gần đây trong một phiên bản mới sửa đổi của DSM (DSM-5) ra đời năm 2013 lại sáp nhập các bộ phận cơ thể người vào đối tượng tình dục của người mắc hội chứng ái vật và gọi đó là tôn sùng bộ phận.
Phân tích

Ái vật có thể chia làm nhiều loại, cả nam và nữ đều có thể mắc phải tuy nhiên nam chiếm nhiều hơn. Thay vì đam mê quan hệ tình dục với người khác phái, hoặc cùng phái (trường hợp người đồng tính luyến ái) thì họ lại si mê những vật khiến họ có cảm giác kích thích chẳng hạn như: giày, vớ, găng tay và hay gặp là quần lót.
Quan điểm cho nguyên nhân

Theo Alfred Bine, ái vật tình dục xuất phát từ những cá nhân dễ bị tổn thương vào thời thơ ấu và đã trải qua những kinh nghiệm tình cảm mãnh liệt với các đối tượng tình dục nên dẫn đến hiện tượng này. Richard von Krafft-Ebing và Havelock Ellis cũng tin rằng ái vật xuất phát từ kinh nghiệm kết hợp, nhưng không cho đó là điều tất yếu. Nhà tình dục học, ông Magnus Hirschfeld cho rằng sức hấp dẫn tình dục không bao giờ bắt nguồn từ một cá nhân đơn lẻ, nhưng luôn luôn là sản phẩm của sự tương tác của các tính năng cá nhân. Ông nói rằng hầu như ai cũng có mối quan tâm đặc biệt nào đó nên đã lựa chọn một loại bái vật lành mạnh. Ngày nay, lý thuyết của Hirschfeld vẫn thường được nhắc đến trong bối cảnh của hành vi cụ thể như phụ nữ sẽ làm nổi bật bộ phận cơ thể bằng quần áo hoặc phụ kiện và nam giới sẽ phản ứng với chúng. Sigmund Freud tin rằng ái vật tình dục ở nam giới bắt nguồn từ sự sợ hãi vô thức từ bộ phận sinh dục của người mẹ, từ nỗi sợ bị thiến, từ sự tưởng tượng ra hình ảnh người mẹ cắt đứt dương vật của một người đàn ông. Năm 1951, Donald Winnicott trình bày lý thuyết của ông về đối tượng chuyển tiếp và các hiện tượng, theo đó hành động trẻ con như mút ngón tay và các đồ vật như đồ chơi dễ thương là nguồn gốc của hành vi dành cho người lớn. Đó là sự chuyển tiếp hình thành hành vi ái vật tình dục.
Các loại

Khi xem xét 48 trường hợp ái vật lâm sàng, các đối tượng tình dục của họ bao gồm quần áo (58,3%), cao su và các mặt hàng cao su (22,9%), giày dép (14,6%), các bộ phận cơ thể (14,6%), da (10,4%), và các vật liệu mềm hay vải (6,3%). Một nghiên cứu năm 2007 được các thành viên trong nhóm thảo luận trên Internet với từ "fetish" với chủ đề về các bộ phận trên cơ thể thì cho kết quả 47% thuộc về nhóm ái vật chân (foot fetishism), 9% về dịch cơ thể, 9% về kích thước cơ thể, 7% về tóc (hair fetish), và 5% về cơ bắp (muscle worship). Nhóm ít phổ biến tập trung vào rốn (navel fetishism), chân, lông trên cơ thể, miệng, và móng tay, trong số những thứ khác. Kết quả của nhóm các đối tượng về trang phục, kết quả thu được có 33% tỉ lệ thuộc về nhóm thích những bộ quần áo mặc trên chân hoặc mông (như vớ hoặc váy), 32% về giày dép (shoe fetishism), 12% về quần lót (underwear fetishism), và 9% về toàn bộ cơ thể như áo khoác. Nhóm đối tượng ít phổ biến tập trung vào mũ nón, ống nghe, wristwear, và tã lót (diaper fetishism).
Nguyên nhân

Ái vật thường trở nên rõ ràng trong tuổi dậy thì, và có thể phát triển trước đó. Một số giải thích đó là phản xạ có điều kiện. Theo John Bancroft, khó mà giải thích được nguyên nhân của ái vật tình dục, bởi vì nó không dẫn đến ái vật cho hầu hết mọi người. Ông cho rằng điều kết hợp với một số yếu tố khác, chẳng hạn như sự bất thường trong quá trình học tình dục. Các lý thuyết về ấn tượng tình dục đề xuất rằng con người học cách nhận ra các tính năng và các hoạt động mong muốn trong quan hệ tình dục trong thời thơ ấu. Ái vật tình dục có thể xảy ra khi một đứa trẻ được hiểu không chính xác hay có khái niệm quá hẹp về một đối tượng quan hệ tình dục. Sự khác biệt về thần kinh có thể đóng một vai trò trong một số trường hợp. Vilayanur S. Ramachandran quan sát thấy rằng việc xử lý khu vực cảm giác đầu vào từ bàn chân nằm ngay bên cạnh khu vực kích thích bộ phận sinh dục và đề nghị một liên kết ngẫu nhiên giữa các khu vực này có thể giải thích sự phổ biến của bái vật chân. Giải thích được đưa ra cho sự hiếm có cho người mắc là nữ vì hầu hết hình ảnh đồ vật là hình ảnh trong tự nhiên và nam giới được cho là nhạy cảm hơn tình dục để kích thích thị giác.