stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lipocosma septa
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Ludwig IV của Hessen và Rhein

Ludwig IV của Hessen và Rhein (tiếng Đức: Ludwig IV. Großherzog von Hessen und bei Rhein; 12 tháng 9 năm 1837 – 13 tháng 3 năm 1892) là Đại Công tước Hessen và Rhein từ ngày 13 tháng 6 năm 1877 cho đến khi qua đời vào năm 1892. Thông qua cuộc hôn nhân với Alice, con gái thứ hai của Nữ hoàng Victoria, ông đã có mối liên hệ với Hoàng gia Anh. Hai người con gái của ông đã kết hôn với Nhà Romanov.
Cái chết

Đại công tước Ludwig IV qua đời vì một cơn đau tim tại Cung điện mới ở Darmstadt vào ngày 13 tháng 3 năm 1892. Người kế vị ông là con trai ông, Ernst Ludwig.
Danh dự

Hessen-Darmstadt:
Huân chương Đại Thập tự Ludwig, 11 tháng 4 năm 1854
Huân chương Đại Thập tự Công trạng Philips Hào hiệp, 11 tháng 4 năm 1854
Thập tự giá Công trạng Quân sự, 30 tháng 1 năm 1871
Huân chương Danh dự Quân đội cho 25 năm Phục vụ
Huy chương Phục vụ Dã chiến
Huân chương Chiến tranh cho Chiến dịch ở Pháp (1870-1871)
Hessen-Kassel: Hiệp sĩ Sư tử Vàng, 9 tháng 1 năm 1857
Anhalt: Huân chương Đại Thập tự Gấu Albert
Baden:
Huân chương Hiệp sĩ Hoàng gia Trung thành, 1862
Huân chương Đại Thập tự Sư tử Zähringer
Bayern: Hiệp sĩ Thánh Hubertus, 1863
Braunschweig: Huân chương Đại Thập tự Sư tử Heinrich
Các công quốc Ernestine: Huân chương Đại Thập tự Hoàng gia Sachsen-Ernestine, 1863
Mecklenburg:
Huân chương Đại Thập tự Hoàng gia Vương thất Wend, với Vương miện trong Quặng và Vòng cổ
Huân chương Quân sự hạng 2 (Schwerin)
Nassau: Hiệp sĩ Sư tử Vàng Nhà Nassau, tháng 6 năm 1863
Oldenburg: Huân chương Đại Thập tự Công tước Peter Friedrich Ludwig, với Vương miện Vàng và Vòng cổ, 5 tháng 7 năm 1877
Phổ:
Hiệp sĩ Đại bàng Đen, 4 tháng 10 năm 1864; với Vòng cổ, 1872
Huân chương Đại Thập tự Đại bàng Đỏ
Thập tự Sắt (1870), hạng nhì và hạng nhất
Thập tự Xanh (quân sự), 28 tháng 2 năm 1871
Huân chương Đại chỉ huy Huân chương Hoàng gia Hohenzollern, 5 tháng 12 năm 1878
Sachsen: Hiệp sĩ Vương thất Vân hương, 1877
Württemberg: Huân chương Đại Thập tự Vương thất Württemberg, 1865
Áo-Hung: Huân chương Đại Thập tự Thánh István, 1880
Belgium:
Đại Huân chương Léopold, 9 tháng 7 năm 1862
Thập giá Dân sự, hạng nhất
Principality of Bulgaria:
Đại Thập tự Thánh Aleksandr
Huân chương Dũng cảm, hạng nhì
Denmark: Hiệp sĩ Voi, 23 tháng 9 năm 1878
Vương quốc Hy Lạp: Đại Thập tự Đấng Cứu thế
Kingdom of Italy: Huân chương Đại Thập tự Thánh Maurice và Lazarus
Netherlands:
Huân chương Chỉ huy Quân đội, 1 tháng 5 năm 1882
Huân chương Đại Thập tự Sư tử Hà Lan
Ottoman Empire: Huân chương Osmanieh, hạng nhất
Kingdom of Portugal: Huân chương Đại Thập tự Tháp và Kiếm
Kingdom of Romania: Huân chương Đại Thập tự Ngôi sao România
Tây Ban Nha: Huân Chương Đại Thập Tự Carlos III, với Vòng cổ8 tháng 10 năm 1883
Kingdom of Serbia:
Huân chương Đại Thập tự Thập tự giá Takovo
Huân chương Đại Thập tự Đại bàng trắng
Thụy Điển-Na Uy: Hiệp sĩ Seraphim, 21 tháng 9 năm 1881
Liên hiệp Anh: Hiệp sĩ Garter xa lạ, 5 tháng 7 năm 1862
Russian Empire:
Hiệp sĩ Thánh Anrê
Hiệp sĩ Thánh Aleksandr Nevsky
Hiệp sĩ Đại bàng Trắng
Hiệp sĩ Thánh Anna, hạng nhất
Hiệp sĩ Thánh Georgy, hạng nhì
Phổng Ly

|  Phổng Ly  |
| --- | --- |
 Xã 
 Xã Phổng Ly 
Hành chính
Quốc gia:  Việt Nam
Vùng: Tây Bắc Bộ
Tỉnh: Sơn La
Huyện: Thuận Châu
Thành lập: 1/2/2025
Địa lý
Diện tích: 55,79 km²
Dân số (31/12/2023)
Tổng cộng: 8.878 người
Mật độ: 159 người/km²
x t 
Phổng Ly là một xã thuộc huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La, Việt Nam.
Địa lý

Xã Phổng Ly có diện tích 55,79 km², dân số năm 2023 là 8.878 người, mật độ dân số đạt 159 người/km².
Lịch sử

Ngày 14 tháng 11 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1280/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Sơn La giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2025). Theo đó, thành lập xã Phổng Ly thuộc huyện Thuận Châu trên cơ sở 25,38 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 1.939 người của xã Chiềng Bôm; toàn bộ 18,47 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 3.313 người của xã Chiềng Ly và toàn bộ 11,94 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số là 3.626 người của xã Phổng Lăng sau khi điều chỉnh.
Xã Phổng Ly có 55,79 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số là 8.878 người.
Chú thích

1 2 3 4 5  “Nghị quyết số 1280/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Sơn La giai đoạn 2023 – 2025”. Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam. 14 tháng 11 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 11 năm 2024. Truy cập ngày 21 tháng 11 năm 2024.
Nguyễn Văn Quân

| Nguyễn Văn Quân |
| --- | --- |

Chức vụ
Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy Gia Lai
Nhiệm kỳ: 15 tháng 12 năm 2015 – nay 8 năm, 346 ngày
Vị trí: Tỉnh Gia Lai
 
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai
Nhiệm kỳ: tháng 4 năm 2013 – 15 tháng 12 năm 2015
Phó Viện trưởng: Trần Công Hùng
Tiền nhiệm: Nguyễn Công Lộc
Kế nhiệm: Nguyễn Đình Quang
Vị trí: Tỉnh Gia Lai
 
Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai
Nhiệm kỳ: 2012 – tháng 4 năm 2013
Vị trí: Tỉnh Gia Lai
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 15 tháng 3, 1966 (58 tuổi)
Nơi ở: Tô Hiến Thành, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai
Nghề nghiệp: kiểm sát viên
Đảng chính trị:  Đảng Cộng sản Việt Nam
Học vấn: Đại học Luật, Đại học kiểm sát
Quê quán: xã Mỹ Thắng, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định
Nguyễn Văn Quân (sinh năm 1966) là kiểm sát viên người Việt Nam. Ông nguyên là Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai.
Tiểu sử

Nguyễn Văn Quân sinh ngày 15 tháng 3 năm 1966, quê quán tại xã Mỹ Thắng, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. Ông hiện cư trú ở đường Tô Hiến Thành, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai.
Ông có trình độ giáo dục phổ thông 12/12, cử nhân đại học kiểm sát và đại học luật.
Ông là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông đã lấy chứng chỉ cao cấp lí luận chính trị của đảng này.
Ông từng làm cán bộ kiểm sát tại Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai.
Năm 2012, ông được bổ nhiệm chức vụ Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai.
Tháng 4 năm 2013, ông được thăng chức Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai.
Ngày 2 tháng 12 năm 2015, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Gia Lai ban hành Quyết định số 80-QĐ/TU về việc tiếp nhận và bổ nhiệm Nguyễn Văn Quân, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai đến công tác tại Ban Tổ chức Tỉnh ủy Gia Lai và giữ chức vụ Trưởng ban Tổ chức Tỉnh ủy Gia Lai kể từ ngày 15 tháng 12 năm 2015.
Sau đó, ông ứng cử Đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Gia Lai khóa 11 tại huyện Mang Yang.
Cuối tháng 6 năm 2020, ông bị Ban Thường vụ Tỉnh ủy Gia Lai đề nghị Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Gia Lai xem xét kỷ luật, cách tất cả chức vụ trong Đảng Cộng sản Việt Nam. Nguyên nhân do năm 2015 khi ông giữ chức vụ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai, ông đã đình chỉ vụ án lừa đảo hơn 15 tỉ đồng đối với bị can Lê Tường Vân (sinh năm 1978, cư trú tại phường Yên Đỗ, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai) mà không được đa số thành viên Ủy ban kiểm sát Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Gia Lai đồng tình.
10452 Zuev

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: N. S. Chernykh
Nơi khám phá: Đài vật lý thiên văn Crimean
Ngày phát hiện: 25 tháng 9 năm 1976
Tên định danh
Tên định danh: 10452
Tên định danh thay thế: 1976 SQ7
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 1.7866337
Viễn điểm quỹ đạo: 2.7389369
Độ lệch tâm: 0.2104272
Chu kỳ quỹ đạo: 1243.2642275
Độ bất thường trung bình: 120.79243
Độ nghiêng quỹ đạo: 5.36554
Kinh độ điểm mọc: 197.49050
Góc cận điểm: 142.14990
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 13.4
 
10452 Zuev (1976 SQ7) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 25 tháng 9 năm 1976 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.
Sardar Azmoun

Sardar Azmoun (tiếng Ba Tư: سردار آزمون‎; sinh ngày 1 tháng 1 năm 1995) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Iran đang chơi cho câu lạc bộ tại UAE Pro League là Shabab Al Ahli và Đội tuyển bóng đá quốc gia Iran ở vị trí tiền đạo.
Thống kê sự nghiệp > Câu lạc bộ

| Câu lạc bộ | Mùa giải | Giải đấu> Hạng | Giải đấu> Trận | Giải đấu> Bàn | Cúp quốc gia> Trận | Cúp quốc gia> Bàn | Châu lục> Trận | Châu lục> Bàn | Khác> Trận | Khác> Bàn | Tổng cộng> Trận | Tổng cộng> Bàn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sepahan | 2011–12 | Persian Gulf Pro League | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | — | — | 0 | 0 |
| Sepahan | 2012–13 | Persian Gulf Pro League | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | — | — | 0 | 0 |
| Sepahan | Tổng cộng | Tổng cộng | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | — | — | 0 | 0 |
| Rubin Kazan | 2012–13 | Russian Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | — | — | 0 | 0 |
| Rubin Kazan | 2013–14 | Russian Premier League | 14 | 4 | 1 | 0 | 2 | 1 | — | — | 17 | 5 |
| Rubin Kazan | 2014–15 | Russian Premier League | 13 | 1 | 2 | 1 | — | — | — | — | 15 | 2 |
| Rubin Kazan | Tổng cộng | Tổng cộng | 27 | 5 | 3 | 1 | 2 | 1 | — | — | 32 | 7 |
| Rostov | 2014–15 | Russian Premier League | 11 | 3 | 0 | 0 | — | — | 1 | 1 | 12 | 4 |
| Rostov | 2015–16 | Russian Premier League | 24 | 9 | 0 | 0 | — | — | — | — | 24 | 9 |
| Rostov | 2016–17 | Russian Premier League | 27 | 7 | 0 | 0 | 14 | 5 | — | — | 41 | 12 |
| Rostov | Tổng cộng | Tổng cộng | 62 | 19 | 0 | 0 | 14 | 5 | 1 | 1 | 77 | 25 |
| Rubin Kazan | 2017–18 | Russian Premier League | 26 | 5 | 2 | 0 | — | — | — | — | 28 | 5 |
| Rubin Kazan | 2018–19 | Russian Premier League | 14 | 4 | 3 | 1 | — | — | — | — | 17 | 5 |
| Rubin Kazan | Tổng cộng | Tổng cộng | 40 | 9 | 5 | 1 | — | — | — | — | 45 | 10 |
| Zenit Saint Petersburg | 2018–19 | Russian Premier League | 12 | 9 | 0 | 0 | 4 | 3 | — | — | 16 | 12 |
| Zenit Saint Petersburg | 2019–20 | Russian Premier League | 28 | 17 | 2 | 0 | 6 | 2 | 1 | 2 | 37 | 21 |
| Zenit Saint Petersburg | 2020–21 | Russian Premier League | 24 | 19 | 0 | 0 | 4 | 0 | 1 | 0 | 29 | 19 |
| Zenit Saint Petersburg | 2021–22 | Russian Premier League | 15 | 7 | 0 | 0 | 5 | 2 | 1 | 1 | 21 | 10 |
| Zenit Saint Petersburg | Tổng cộng | Tổng cộng | 79 | 52 | 3 | 0 | 19 | 7 | 3 | 3 | 104 | 62 |
| Bayer Leverkusen | 2021–22 | Bundesliga | 9 | 1 | 0 | 0 | 2 | 0 | — | — | 11 | 1 |
| Bayer Leverkusen | 2022–23 | Bundesliga | 23 | 4 | 1 | 0 | 9 | 0 | — | — | 33 | 4 |
| Bayer Leverkusen | Tổng cộng | Tổng cộng | 32 | 5 | 1 | 0 | 11 | 0 | 0 | 0 | 44 | 5 |
| Roma (mượn) | 2023–24 | Serie A | 23 | 3 | 2 | 0 | 4 | 0 | — | — | 29 | 3 |
| Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | 263 | 93 | 14 | 2 | 50 | 13 | 4 | 4 | 331 | 112 |
Thống kê sự nghiệp > Ra sân quốc tế

| Đội | Năm | Trận | Bàn |
| --- | --- | --- | --- |
| Iran | 2014 | 3 | 1 |
| Iran | 2015 | 11 | 7 |
| Iran | 2016 | 8 | 8 |
| Iran | 2017 | 8 | 6 |
| Iran | 2018 | 10 | 2 |
| Iran | 2019 | 10 | 8 |
| Iran | 2020 | 1 | 1 |
| Iran | 2021 | 9 | 6 |
| Iran | 2022 | 8 | 2 |
| Iran | 2023 | 7 | 8 |
| Iran | 2024 | 7 | 4 |
| Tổng | Tổng | 82 | 53 |
Danh hiệu

Zenit Saint Petersburg
Russian Premier League: 2018–19, 2019–20, 2020–21, 2021–22
Russian Cup: 2019–20
Russian Super Cup: 2020, 2021
U-17 Iran
WAFF U-15 Championship: 2009
U-20 Iran
AFF U-19 Youth Championship: 2012
Iran
CAFA Nations Cup: 2023
Jordan International Tournament: 2023
Nguyễn Quốc Y

| Nguyễn Quốc Y |
| --- | --- |
Nguyễn Quốc Y tại trường ẩm thực Netspace.
Sinh: 7 tháng 11, 1966 (58 tuổi) Quảng Nam
Quốc tịch:  Việt Nam
Tên khác: Thầy Y
Dân tộc: Kinh
Học vị: Thạc sĩ
Nghề nghiệp: Đầu bếp, chuyên gia đào tạo
Tổ chức: Trường ẩm thực Netspace
Nhiệm kỳ: 2010 - nay
Cha mẹ: Nguyễn Văn Na (cha) Nguyễn Thị Phận (mẹ)
Giải thưởng: Đầu bếp tiêu biểu năm 2018
Website: https://thayy.vn
Nguyễn Quốc Y hay còn gọi là Thầy Y (sinh năm 1966) là đầu bếp, phó chủ tịch Hội đầu bếp Việt Nam, trưởng ban đào tạo ẩm thực Hiệp hội đào tạo du lịch Việt Nam. Tốt nghiệp thạc sĩ Học viện UBI (Bỉ), Ông là nhà lãnh đạo, nhà nghiên cứu và chuyên gia đào tạo ẩm thực tại Việt Nam. Nguyễn Quốc Y được mệnh danh là "phù thủy" nấu bún, phở và ông cũng là người sáng lập trường ẩm thực Netspace
Sự nghiệp

Nguyễn Quốc Y sinh năm 1966. Tốt nghiệp thạc sĩ Học viện UBI (Bỉ), ông có hơn 15 năm kinh nghiệm công tác quản lý tại các công ty nước ngoài, tập đoàn lớn tại Việt Nam như: Perfetti, Saigon Water Park, siêu Thị Nguyễn Kim, Tập đoàn Masan… Bên cạnh đó, Nguyễn Quốc Y đã khởi nghiệp và kinh doanh thành công hơn 10 công ty, quán ăn, nhà hàng. Ngoài ra, ông cũng có hơn 15 năm kinh nghiệm giảng dạy về quản trị kinh doanh cho Học viện Kent, các chương trình giảng dạy kinh doanh và quản lý nhà hàng tại Netspace.
Từng nhiều năm làm quản lý, Nguyễn Quốc Y lại bén duyên với ngành ẩm thực một cách tình cờ. Qua hơn 10 năm làm việc trong ngành ẩm thực, ông đã đóng góp rất nhiều công sức trong sự nghiệp giáo dục nghề, đặc biệt là trong ngành Ẩm thực.
Ngày 2 tháng 4 năm 2010, ông thành lập trường ẩm thực Netspace, đào tạo nghề bếp, nghề làm bánh, nghề pha chế, bí quyết ẩm thực và dạy quản lý để mở quán ăn, nhà hàng.
Vinh danh

Đầu bếp tiêu biểu năm 2018 - do Hiệp hội Du lịch Việt Nam (VITA) vinh danh.
Chú thích

1 2  “Thịt lợn "Kobe" giá 300.000 đồng/kg có gì đặc biệt?”. Báo điện tử Dân Việt. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2020.
1 2 3  “Vinh danh 15 đầu bếp tiêu biểu năm 2018”. Du lịch Tây Bắc. ngày 26 tháng 4 năm 2019. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2020.
1 2  “Những cái tên trong danh sách 15 đầu bếp tiêu biểu năm 2018”. dulichvietnam.com.vn. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2020.
↑  “Tư vấn giỏi nghề đầu bếp (3/4/2018)”. Đài Tiếng nói Việt Nam. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 6 năm 2020. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2020.
↑  “Hội Đầu bếp Việt Nam: sẽ đưa ẩm thực trở thành một sản phẩm độc đáo của du lịch”. Tạp chí Du lịch.
1 2  “'Phù thủy' nấu phở chia sẻ bí quyết nấu phở thơm ngon chuẩn nhà hàng”. giadinh.net.vn. ngày 4 tháng 10 năm 2019. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2020.
1 2  “Phạm Thanh Hải, đồng sáng lập Phở Thầy Y: Đưa phở truyền thống vươn ra thế giới”. baodautu. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2020.
1 2  “'Phù thủy' nấu phở chia sẻ bí quyết nấu phở thơm ngon chuẩn nhà hàng”. netnews.vn. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 6 năm 2020. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2020.
↑  “Trưởng nhóm The Air - LuAn nên duyên cùng cô sinh viên xinh đẹp đến từ Đà Lạt”. Đài Truyền hình TP.HCM. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2020.
↑  “Nấu ăn ngon, hát hay, "oppa" đến từ Hàn Quốc vẫn bị từ chối”. Đài Truyền hình TP.HCM. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2020.
↑  “Nghề đầu bếp: Phải biết bắt đầu từ vị trí… "phụ bếp"”. Báo điện tử Dân Trí. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2020.
↑  “Ngôn tình ngoài đời thực của cặp trai tài gái sắc nên duyên nhờ Ẩm Thực Kỳ Duyên”. Báo điện tử VnMedia. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2020.
↑  “Chuẩn hóa nghề bếp để nâng tầm ẩm thực Việt”. Báo điện tử Quân đội nhân dân. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2020.
Eunidia alboapicalis

| Eunidia alboapicalis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Eunidia
Loài (species): E. alboapicalis
Danh pháp hai phần
Eunidia alboapicalis Breuning, 1980 
Eunidia alboapicalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Karst

Bãi đá mặt trăng ở Sà Phìn, Đồng Văn - mẫu địa hình karst
Karst (tiếng Đức: Karst, tiếng Việt: Các-xtơ) là hiện tượng phong hóa đặc trưng của những miền núi đá vôi bị nước chảy xói mòn. Sự xói mòn không phải do cơ chế lực cơ học, mà chủ yếu là do khí carbon dioxide trong không khí hòa tan vào nước, cộng với các ion dương của hydro (H+) tạo thành acid carbonic. Acid carbonic là nguyên nhân chính của quá trình ăn mòn đá vôi. Sản phẩm tự nhiên của quá trình phong hóa karst là các hang động với các nhũ đá, măng đá, sông suối ngầm,...
Từ Karst là tên gọi cho Kras, một khu vực ở Slovenia dọc theo bờ biển Adriatic và nằm trên một cao nguyên đá vôi.
Hang Karst nhỏ ở xã Sính Lủng, huyện Đồng Văn, nguồn nước hiếm hoi cho mùa khô ở cao nguyên đá Đồng Văn.
Địa hình karst

Địa hình karst là địa hình của các kiểu phân rã đặc trưng thông thường được đánh dấu bởi các hệ thống thoát nước theo hang động ngầm dưới đất. Đây là các khu vực mà ở đó nền đá có lớp bị hòa tan hoặc các lớp, thông thường (nhưng không phải luôn luôn) là đá carbonat chẳng hạn như đá vôi hay dolomit. Trong những chỗ như thế có rất ít hoặc thậm chí không có hệ thống thoát nước trên bề mặt. Một số khu vực có địa hình karst, chẳng hạn khu vực ở miền nam Missouri và miền bắc Arkansas tại Hoa Kỳ, có chứa hàng nghìn hang động.
Phản ứng hóa học trong địa hình karst

Sự tạo thành của địa hình karst nói chung là kết quả của nước mưa có chứa lượng carbonic hòa tan (hay còn gọi là mưa acid nhẹ), tác động lên nền đá vôi hay dolomit và hòa tan một phần các chất chứa trong các loại đá này theo thời gian. Quá trình hòa tan dưới bề mặt đá sẽ diễn ra nhanh hơn nếu đá có nhiều khe nứt và tạo ra địa hình với các đặc trưng đặc biệt, bao gồm các hố sụt hay thung lũng (các lòng chảo khép kín), các đường thông thẳng đứng, các dòng suối đột ngột biến mất. Sau một thời gian đủ lớn, các hệ thống thoát nước ngầm phức tạp này (chẳng hạn các tầng ngậm nước karst) và các hệ thống hang động có phạm vi rộng có thể được tạo ra.
Acid carbonic tham gia vào quá trình này được tạo ra khi các hạt mưa đi qua khí quyển đã lôi theo khí CO2 và hòa tan nó trong nước. Khi mưa rơi xuống mặt đất, nó ngấm qua các lớp đất, thu thập thêm CO2 để tạo ra dung dịch acid carbonic yếu:
Nước có tính acid yếu này bắt đầu hòa tan đá từ vị trí các khe nứt và các lớp đá trong các tầng đá vôi. Theo thời gian các khe nứt này mở rộng dần và nền đá vẫn tiếp tục bị hòa tan. Các khoảng rỗng trong các lớp đá tăng dần về kích thước và bắt đầu phát triển hệ thống thoát nước ngầm, cho nhiều nước hơn đi qua và làm tăng tốc độ hình thành các đặc trưng karst ngầm.
Sự hình thành karst

Sự phát triển của karst xuất hiện khi nước có thành phần acid phản ứng với bề mặt của các khe nứt trong đá hoặc bề mặt lớp đá trầm tích. Khi đó đá gốc (thường là đá vôi hoặc dolomit) sẽ tiếp tục bị ăn mòn và các khe nứt ngày càng rộng hơn. Theo thời gian, các khu nứt này sẽ tiếp tục mở rộng, và tạo thành một mạng lưới thoát nước có thể chảy ngầm bên dưới mặt đất. Nếu mạng lưới ngầm này phát triển, nó sẽ thúc đẩy nhanh việc hình thành karst.
Calci carbonat bị hòa tan bởi nước chứa acid nhẹ có thể tích tụ lại ở bất kỳ chỗ nào. Trong các hang, các nhũ đá và các măng đá được hình thành nhờ sự tích tụ của calci carbonat và các khoáng chất bị hòa tan khác khi nước nhỏ giọt từ phía trên xuống. Một ví dụ là hang Gruta Rei do Mato tại Sete Lagoas, Brasil với nhũ đá dài tới 20 mét.
Các sự hình thành khác bao gồm các tấm đệm (trong đó dòng chảy là từ các vết nứt chứ không phải là từ các điểm), và lớp cặn calci xuất hiện khi dòng chảy của nước giàu calcit bị cản trở và calcit lắng xuống theo dòng chảy. Helictit là sự hình thành có dạng vòng xoắn gắn liền với mái và tường của hang. Các dạng hình thành dạng dòng chảy lớn hơn là các vũng nước tù đọng, chúng có dạng như bồn tắm và có thể chứa nhiều tinh thể calcit hoặc aragonit lớn hơn như là kết quả của sự bay hơi chậm. Các con sông hiện ra từ các hang đá vôi cũng có thể tạo ra các địa hình tufa, chứa các lớp trầm tích calcit theo thời gian khi nước thoát khỏi môi trường hang động giàu CO2.
Thoát nước và các vấn đề

Trồng trọt trong khu vực karst cần phải tính toán đến sự mất nước. Đất có thể đủ màu mỡ và lượng mưa là vừa phải nhưng nước mưa nhanh chóng chui xuống các đường nứt vào trong đất, đôi khi làm cho mặt đất bị khô nẻ trong khoảng thời gian giữa các trận mưa.
Việc cung cấp nước từ các giếng trong khu vực có địa hình karst là khá nguy hiểm, do nước giếng có thể là nước chảy ra từ các chỗ đất sụt trong các bãi chăn thả gia súc thông qua các hang động và tới giếng mà không có sự tinh lọc thông thường diễn ra trong các tầng đất xốp ngậm nước.
Nước ngầm trong khu vực karst rất dễ bị ô nhiễm như là nước bề mặt. Thông thường các chỗ đất sụt được sử dụng để lập trang trại hay thậm chí là chỗ đổ rác cho cộng đồng. Trong các khu vực karst mà các hố phân tự hoại là hệ thống xử lý chất thải chủ yếu thì sự quá tải hay sự trục trặc của hệ thống sẽ thải các chất thải còn tươi vào trong các kênh nước ngầm.
Địa hình karst tự nó cũng gây ra một số khó khăn cho sự cư trú của con người. Các chỗ đất sụt có thể phát triển dần dần cho đến khi các lỗ hổng bề mặt đủ lớn, nhưng sự xói mòn ngầm là hoàn toàn không biết trước được và mái của các hang động ngầm có thể sập bất thình lình. Những sự kiện như thế gây ra tổn thất cho nhà cửa, gia súc, xe cộ, máy móc, và thậm chí là con người.
Giả karst

Giả karst diễn ra ở xnhững nơi mà nguyên nhân gây xói mòn chính không phải là nước mưa, nhưng ở đó cũng có hệ thống thoát nước ngầm. Nó có thể diễn ra ở vùng đá bazan, trong đó hệ thống thoát nước là xuyên qua các hang động dung nham, hoặc nằm trong các ngọn đồi có cấu tạo là đá granit (ví dụ hang Labertouche ở Victoria, Úc).
Một phần danh sách các khu vực karst

Khu vực hang Mammoth và khu vực Bluegrass ở Kentucky
Cao nguyên Ozark ở Missouri và Arkansas
Bán đảo Florida
Khu vực Dalmatia, Lika, Gorski Kotar, Kvarner và các quần đảo khác ở Croatia
Khu vực Carniola ở Slovenia
Cenote ở bán đảo Yucatan
Rừng Karst ở Puerto Rico
Kras, đông bắc Italy và tây nam Slovenia
Moravian Karst
Burren (Co.Clare, Ireland)
Rừng đá (tỉnh Vân Nam, Trung Quốc)
Cao nguyên đá Đồng Văn, Hà Giang, Việt Nam
Khu vực xung quanh Quế Lâm ở Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Trung Quốc
Công viên quốc gia Gunung Mulu, Malaysia
Khu vực vịnh Phangnga, nam Thái Lan
Vịnh Hạ Long, Quảng Ninh, Việt Nam
Hang động Tràng An, Tam Cốc - Bích Động, Ninh Bình, Việt Nam
Phong Nha-Kẻ Bàng, Quảng Bình, Việt Nam
Khu bảo tồn quốc gia Nahanni ở Northwest Territories, Canada
Malham Cove, Anh
| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Karst.
Đầu nguồn sông Loue chỉ ra sự hình thành của karst.
Xâm thực vách đá vôi trên cồn cát san hô cổ ven bờ biển.
Hố sụt ở Causse de Sauveterre, Lozère, Pháp
Măng đá ngón tay phù thủy trong hệ thống động Carlsbad.
Động Tiên Sơn, Phong Nha-Kẻ Bàng, Quảng Bình, Việt Nam
Tropidocarpum gracile

| Tropidocarpum gracile> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Brassicales
Họ (familia): Brassicaceae
Chi (genus): Tropidocarpum
Loài (species): T. gracile
Danh pháp hai phần
Tropidocarpum gracile Hook., 1836 
Tropidocarpum gracile là một loài thực vật có hoa trong họ Cải. Loài này được Hook. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Tropidocarpum gracile”. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2013.