stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Steve Harper
Tiểu sử > Thời thơ ấu

Harper lớn lên tại Easington, County Durham bắt đầu tập luyện bóng đá tại East Durham College. Anh ấy thích bóng đá từ nhỏ và xem thủ môn Bruce Grobbelaar là thần tượng.
Thành tích > Câu lạc bộ

| Câu lạc bộ> Mùa | Câu lạc bộ | Câu lạc bộ> Liên đoàn | Liên đoàn> Tham dự | Liên đoàn> Ghi bàn | Cúp> Tham dự | Cúp> Ghi bàn | Cúp Liên đoàn> Tham dự | Cúp Liên đoàn> Ghi bàn | Châu lục> Tham dự | Châu lục> Ghi bàn | Tổng> Tham dự | Tổng> Ghi bàn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

| Anh | Anh | Anh | League | League | FA Cup | FA Cup | League Cup | League Cup | Europe | Europe | Tổng | Tổng |
| 1993–94 | Newcastle United | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 |
| 1994–95 | Newcastle United | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1995–96 | Newcastle United | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 |
| 1995–96 | Bradford City (mượn) | Division Two | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 1 | 0 |
| 1996–97 | Newcastle United | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1996–97 | Gateshead (mượn) | Football Conference | 12 | 0 | 0 | 0 | - | - | - | - | 12 | 0 |
| 1996–97 | Stockport County (mượn) | Division Two | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 |
| 1997–98 | Newcastle United | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1997–98 | Hartlepool United (mượn) | Division Three | 15 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 15 | 0 |
| 1997–98 | Huddersfield Town (mượn) | Division One | 24 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | - | - | 26 | 0 |
| 1998–99 | Newcastle United | Premier League | 8 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 10 | 0 |
| 1999–2000 | Newcastle United | Premier League | 18 | 0 | 4 | 0 | 1 | 0 | 6 | 0 | 29 | 0 |
| 2000–01 | Newcastle United | Premier League | 5 | 0 | 2 | 0 | 3 | 0 | - | - | 10 | 0 |
| 2001–02 | Newcastle United | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 |
| 2002–03 | Newcastle United | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 2 | 0 | 3 | 0 |
| 2003–04 | Newcastle United | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 2 | 0 |
| 2004–05 | Newcastle United | Premier League | 2 | 0 | 2 | 0 | 1 | 0 | 2 | 0 | 7 | 0 |
| 2005–06 | Newcastle United | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 |
| 2006–07 | Newcastle United | Premier League | 18 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 5 | 0 | 25 | 0 |
| 2007–08 | Newcastle United | Premier League | 21 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 21 | 0 |
| 2008–09 | Newcastle United | Premier League | 16 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 16 | 0 |
| 2009–10 | Newcastle United | Championship | 45 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 45 | 0 |
| 2010–11 | Newcastle United | Premier League | 18 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 18 | 0 |
| 2011–12 | Newcastle United | Premier League | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 0 | 0 |
| 2011–12 | Brighton & Hove Albion (mượn) | Championship | 5 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | - | - | 5 | 0 |
| 2012–13 | Newcastle United | Premier League | 6 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 | 9 | 0 |
| Tổng với Newcastle United | Tổng với Newcastle United | Tổng với Newcastle United | 157 | 0 | 10 | 0 | 12 | 0 | 20 | 0 | 199 | 0 |
| Tổng | Tổng | Tổng | 214 | 0 | 12 | 0 | 12 | 0 | 20 | 0 | 258 | 0 |
Số liệu được thống kê vào lúc 18:50, ngày 19 tháng 5 năm 2013.
Chú thích

1 2 3  Northcroft, Jonathan (ngày 28 tháng 10 năm 2007). “Steve Harper moving to whistleblowing”. The Times. London. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2008.
↑  Walker, Michael (ngày 23 tháng 9 năm 2006). “Slip shunts Harper back into limelight”. The Guardian. London. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2008.
↑  “Steve Harper Profile”. ESPN soccernet. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2010.
↑  “Duncan delivers double delight”. The Independent. ngày 29 tháng 11 năm 1998. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2012.
↑  “Newcastle edge out Juventus”. BBC Sport. ngày 23 tháng 10 năm 2002. Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2008.
↑  “Leeds Considering Milner Offer”. Sky Sports. ngày 27 tháng 1 năm 2003. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2008.
↑  “Bhoys chase Harper”. Sky Sports. ngày 30 tháng 5 năm 2003. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2008.
↑  “Hornets eye Harper”. Sky Sports. ngày 30 tháng 1 năm 2001. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2008.
↑  “Robson keen to keep Harper”. Sky Sports. ngày 25 tháng 6 năm 2001. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2008.
1 2  Taylor, Louise (ngày 29 tháng 4 năm 2008). “Newcastle set to rebuff Liverpool offer for Harper”. The Guardian. London. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2008.
↑  “Harper admits frustration”. Sky Sports. ngày 12 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2008.
↑  “Harper Signs Contract Extension”. Newcastle United. ngày 15 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2008.[liên kết hỏng]
↑  “Men Against Bhoys”. nufc.co.uk. ngày 26 tháng 7 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 4 năm 2008. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2008.
↑  “Keegan keen to keep Harper”. Sky Sports. ngày 29 tháng 4 năm 2008. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2008.
↑  “Harper handed new deal”. Sky Sports. ngày 27 tháng 1 năm 2009. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2009.
↑  “Title Triumph Number One For No.1”. nufc.co.uk. ngày 20 tháng 4 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2010.
↑  “Harper Undergoes Operation”. nufc.co.uk. ngày 23 tháng 9 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2010. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010.
↑  “Taylor nears Toon return”. Sky Sports.
↑  “Steve Seals Seagulls Switch”. nufc.co.uk. ngày 24 tháng 10 năm 2011. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2011.
↑  “Brighton 0-1 West Ham”. bbc.co.uk. ngày 24 tháng 10 năm 2011. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2011.
↑  “Newcastle United 0–1 Arsenal”. BBC Sport. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2013.
↑  “Steve Harper Career Stats”. Soccerbase. ngày 28 tháng 12 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 1 năm 2011. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2009.
Ngọc Ma

Vị trí châu Ngọc Ma trong phủ Nghệ An thời thuộc Minh (k. 1415)
Phủ Ngọc Ma là một phủ cũ của xứ Nghệ, tiền thân của tỉnh Nghệ An, trong các triều đại phong kiến Việt Nam từ nhà Hậu Lê đến đầu thời nhà Nguyễn. Nay thuộc tỉnh Bôlikhamxai của Lào.
Lịch sử

Lần đầu tiên cái tên Ngọc Ma xuất hiện là vào thời thuộc Minh (1407–1427), khi đó là một châu (châu Ngọc Ma) cùng với châu Trà Lân tách ra từ Mật Châu của phủ lộ Nghệ An thời nhà Trần. Cùng đợt chia tách thay đổi hành chính thời thuộc Minh với hai châu Ngọc Ma và Trà Lung còn có việc lập mới châu Quỳ (Quỳ Châu thuộc phủ Diễn Châu) từ châu Diễn thuộc trấn Vọng Giang nhà Trần (phía bắc Nghệ An), năm Vĩnh Lạc thứ 13 (1414). Nguyên đất Mật Châu (tức Kiềm Châu còn gọi là Mường Một hay Mường Mộc, Muong Mok) vốn là đất Bồn Man đã nhập vào lãnh thổ Đại Việt sau cuộc tây chinh của thượng hoàng Trần Minh Tông (năm 1335–1336). Phía tây nam Mật Châu vẫn là đất Bồn Man, kể cả phía tây thượng lưu các sông Ngàn Phố và sông Ngàn Sâu (châu Quy Hợp phủ Lâm An, tức phía tây Hà Tĩnh) cũng vốn là đất Bồn Man. Nhưng đến khi nhà Minh đặt châu Ngọc Ma thì đất Mật châu đã thuộc Đại Việt từ trước. Phần còn lại của Mật Châu sau là đất huyện Mộc thuộc phủ Trấn Ninh nhà Nguyễn, nay là khoảng huyện Morkmay tỉnh Xiengkhuang của Lào.
Theo Phan Huy Chú thì phủ Ngọc Ma (phía nam Nghệ An) cùng phủ Quỳ Châu (phía bắc Nghệ An) ở phía tây trấn Nghệ An, nối liền với xứ Ai Lao. Năm 1827, phủ Ngọc Ma được đổi thành phủ Trấn Định và gộp thêm các châu Cam Môn, Cam Cát, Cam Linh. Nguyễn Văn Siêu cũng viết về sự kiện nhập 3 châu này vào phủ Ngọc Ma năm 1827, chỉ khác là Cam Linh thì ông gọi là Phàm Linh (Ngày nay Cam Môn thuộc đất tỉnh Khăm Muộn Lào, Cam Cát tức Khamkheuth tỉnh Bô Ly Khăm Xay Lào, Phàm Linh nay là khoảng vùng Pakkading tỉnh Bô Ly Khăm Xay, Lào).
Theo Đào Duy Anh, phủ Ngọc Ma gồm chỉ 01 châu Trịnh Cao với 12 động (bản làng). Thời vua Gia Long (năm 1802) cắt trả phủ Ngọc Ma về cho nước Vạn Tượng (tức vương quốc Viêng Chăn). Sau đó đến năm Minh Mạng thứ 8 (1827) nước Vạn Tượng của Anouvong bị nước Xiêm La chiếm, châu Trịnh Cao phủ Ngọc Ma trở về với Đại Nam. Đồng thời các huyện Cam Môn, Cam Cát, Cam Linh (tức Phàm Linh, theo Nguyễn Văn Siêu) cũng theo về Đại Nam, Minh Mạng cho gộp vào phủ Ngọc Ma. Năm 1828, Minh Mạng cho đổi phủ Ngọc Ma thành phủ Trấn Định gồm cả châu Trịnh Cao và 3 huyện Cam Môn, Cam Cát, Cam Linh. Châu Trịnh Cao nay không rõ vị trí ở đâu nhưng có lẽ là khoảng huyện Vieng Thong tỉnh Bô Ly Khăm Xay, là huyện nằm giữa các huyện Khamkeuth, Pakkading, Morkmay của Lào và hai huyện Tương Dương, Con Cuông của Việt Nam.
Chú thích

↑  Đất nước Việt Nam qua các đời, Đào Duy Anh, trang 155-157.
↑  Lịch triều hiến chương loại chí, Phan Huy Chú, tập 1, Dư địa chí, Nghệ An, trang 79.
↑  Đại Việt địa dư toàn biên, trang 238.
↑  Đất nước Việt Nam qua các đời, Đào Duy Anh, trang 196.
Thái Nguyên
Tên gọi

"Thái Nguyên" là từ Hán Việt: (太wikt). Thái (太) ở đây có nghĩa là to lớn hay rộng rãi, Nguyên (原) có nghĩa là cánh đồng hoặc chỗ đất rộng và bằng phẳng.
Địa lý > Vị trí địa lý

Trung tâm hành chính của tỉnh là thành phố Thái Nguyên, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 75 km, cách trung tâm thành phố Hải Phòng khoảng 200 km, cách biên giới Việt Nam - Trung Quốc khoảng 200 km, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Bắc Giang
Phía tây giáp tỉnh Vĩnh Phúc và tỉnh Tuyên Quang
Phía nam giáp thủ đô Hà Nội
Phía bắc giáp tỉnh Bắc Kạn.
Với vị trí địa lý là một trong những trung tâm chính trị, kinh tế và giáo dục của khu Việt Bắc nói riêng, của vùng trung du miền núi phía bắc nói chung, Thái Nguyên là cửa ngõ giao lưu kinh tế - xã hội giữa vùng trung du miền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ. Việc giao lưu đã được thực hiện thông qua hệ thống đường bộ, đường sắt, đường sông hình rẻ quạt mà thành phố Thái Nguyên là đầu nút.
Địa lý > Vị trí địa lý > Các điểm cực của tỉnh Thái Nguyên:

Điểm cực bắc tại: vùng núi Tân Trào, xã Linh Thông, huyện Định Hóa.
Điểm cực đông tại: khu Lân Thùng, xã Phương Giao, huyện Võ Nhai.
Điểm cực nam tại: tổ dân phố Phù Lôi, phường Thuận Thành, thành phố Phổ Yên.
Điểm cực tây tại: vùng núi gần với đèo Khế, xã Yên Lãng, huyện Đại Từ.
Địa lý > Địa chất

Khu vực tây bắc Thái Nguyên bao gồm huyện Định Hóa và các xã phía tây của hai huyện Phú Lương, Đại Từ có lịch sử hình thành sớm nhất, thuộc chu kỳ kiến tạo sơn Caledonia bắt đầu cách đây 480 triệu năm và được hình thành xong trong đại cổ sinh cách đây 225 triệu năm. Các khu vực núi còn lại của Thái Nguyên có lịch sử địa chất trẻ hơn. Phần lớn lãnh thổ Thái Nguyên có lịch sử hình thành suốt trung sinh (bắt đầu từ cách đây 240 triệu năm và kết thúc cách đây 67 triệu năm, kéo dài trong khoảng 173 triệu năm).
Sau khi được hình thành xong (cách đây 67 triệu năm), lãnh thổ Thái Nguyên ngày nay tồn tại dưới chế độ lục địa liên tục 50 triệu năm. Với thời gian này, địa hình Thái Nguyên ngày nay được san bằng và trở thành bình nguyên. Đến kiến tạo sơn Hymalaya cách đây khoảng 25 triệu năm, do vận động nâng lên mãnh liệt, Thái Nguyên cũng được nâng cao từ 200 đến 500m, làm cho địa hình trẻ lại. Những miền được nâng cao có địa hình bị cắt xẻ, các vật liệu trầm tích trẻ, mềm bị ngoại lực bóc mòn, các núi cổ được cấu tạo bằng nham thạch cổ hơn, cứng hơn lại lộ ra, tái lập lại địa hình như lúc mới hình thành xong (cuối trung sinh).
Địa lý > Địa hình

Địa hình tỉnh Thái Nguyên chủ yếu là đồi núi thấp, thấp dần từ bắc xuống nam. Diện tích đồi núi cao trên 100m chiếm 2/3 diện tích toàn tỉnh, còn lại là vùng có độ cao dưới 100m.
Núi của Thái Nguyên không cao lắm và đều là phần phía nam của các dãy núi cánh cung Ngân Sơn, Bắc Sơn. Địa hình cao hơn cả là dãy núi Tam Đảo, có đỉnh cao nhất 1590m; sườn đông dãy núi Tam Đảo thuộc địa phận phía tây nam của tỉnh Thái Nguyên (gồm các xã phía tây huyện Đại Từ) có độ cao trên dưới 1000m rồi giảm nhanh xuống thung lũng sông Công và vùng hồ Núi Cốc.
Phía đông tỉnh, địa hình cũng chỉ cao 500m-600m, phần nhiều là các khối núi đá vôi với độ cao sàn sàn như nhau.
Phía nam tỉnh, địa hình thấp hơn nhiều, có một số núi thấp nhô lên khỏi các vùng đồi thấp. Vùng trung du ở phía nam và vùng đồng bằng phù sa các con sông đều cao dưới 100m.
Địa hình tỉnh Thái Nguyên dốc theo hướng bắc-nam phù hợp với hướng chảy của sông Cầu. Phía hữu ngạn sông Cầu có hướng dốc tây bắc-đông nam, phía tả ngạn sông Cầu (trừ phần đông nam huyện Võ Nhai) dốc theo hướng đông bắc-tây nam. Thái Nguyên có 4 nhóm cảnh quan hình thái địa hình với các đặc trưng khác nhau đó là:
Nhóm cảnh quan địa hình đồng bằng.
Nhóm cảnh quan hình thái gò đồi.
Nhóm cảnh quan hình thái địa hình núi thấp.
Nhóm cảnh quan địa hình nhân tác. (Thái Nguyên chỉ có kiểu các hồ nước nhân tạo, rộng lớn nhất là hồ Núi Cốc).
Nhìn chung địa hình Thái Nguyên không phức tạp lắm so với các tỉnh trung du, miền núi khác, đây là một thuận lợi của Thái Nguyên cho canh tác nông lâm nghiệp và phát triển kinh tế xã hội nói chung so với các tỉnh trung du miền núi khác.
Địa lý > Thủy văn

Sông Cầu là con sông chính của tỉnh và gần như chia Thái Nguyên ra thành hai nửa bằng nhau theo chiều bắc nam. Sông bắt đầu chảy vào Thái Nguyên từ xã Văn Lăng, huyện Đồng Hỷ và đến địa bàn xã Hà Châu, huyện Phú Bình, sông trở thành ranh giới tự nhiên giữa hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Giang và sau đó hoàn toàn ra khỏi địa bàn tỉnh ở xã Thuận Thành, thành phố Phổ Yên. Ngoài ra Thái Nguyên còn có một số sông suối khác nhưng hầu hết đều là phụ lưu của sông Cầu. Trong đó đáng kể nhất là sông Đu, sông Nghinh Tường và sông Công. Các sông tại Thái Nguyên không thuộc lưu vực sông Cầu là sông Rang và các chi lưu của nó tại huyện Võ Nhai, sông này chảy sang huyện Hữu Lũng, Lạng Sơn và thuộc lưu vực sông Thương. Ngoài ra, một phần diện tích nhỏ của huyện Định Hóa thuộc thượng lưu sông Đáy. Ô nhiễm nguồn nước là một vấn đề đáng quan tâm, nhất là tình trạng ô nhiễm trên sông Cầu.
Ngoài đập sông Cầu, Thái Nguyên còn xây dựng một hệ thống kênh đào nhân tạo dài 52 km ở phía đông nam của tỉnh với tên gọi là Sông Máng, nối liền sông Cầu với sông Thương để giúp việc giao thông đường thủy và dẫn nước vào đồng ruộng được dễ dàng.
Thái Nguyên không có nhiều hồ, và nổi bật trong đó là Hồ Núi Cốc, đây là hồ nhân tạo được hình thành do việc chặn dòng sông Công. Hồ có độ sâu 35 m và diện tích mặt hồ rộng 25 km², dung tích của hồ ước tính từ 160 triệu - 200 triệu m³. Hồ được tạo ra nhằm các mục đích cung cấp nước, thoát lũ cho sông Cầu và du lịch. Hiện hồ đã có một vài khu du lịch đang được quy hoạch để trở thành khu du lịch trọng điểm quốc gia.
Địa lý > Cơ cấu đất đai

Tỉnh Thái Nguyên có tổng diện tích là 356.282 ha. Cơ cấu đất đai gồm các loại sau:
Đất núi chiếm 48,4% diện tích tự nhiên, có độ cao trên 200 m, hình thành do sự phong hóa trên các đá Macma, đá biến chất và trầm tích. Đất núi thích hợp cho việc phát triển lâm nghiệp, trồng rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ, rừng kinh doanh nhưng cũng thích hợp để trồng cây ăn quả, một phần cây lương thực cho nhân dân vùng cao.
Đất đồi chiếm 31,4% diện tích tự nhiên chủ yếu hình thành trên sa thạch, bột kết phiến sét và một phần phù sa cổ kiến tạo. Đây là vùng đất xen giữa nông và lâm nghiệp. Đất đồi tại một số vùng như Đại Từ, Phú Lương... ở từ độ cao 150 m đến 200 m có độ dốc từ 50 đến 200 phù hợp đối với cây công nghiệp và cây ăn quả lâu năm, đặc biệt là cây trà (một đặc sản của Thái Nguyên).
Đất ruộng chiếm 12,4% diện tích đất tự nhiên, trong đó một phần phân bố dọc theo các con suối, rải rác, không tập trung, chịu sự tác động lớn của chế độ thủy văn khắc nghiệt (lũ đột ngột, hạn hán...) khó khăn cho việc canh tác.
Trong tổng quỹ đất 356.282 ha, đất đã sử dụng là 246.513 ha (chiếm 69,22% diện tích đất tự nhiên) và đất chưa sử dụng là 109.669 ha (chiếm 30,78% diện tích tự nhiên). Trong đất chưa sử dụng có 1.714 ha đất có khả năng sản xuất nông nghiệp và 41.250 ha đất có khả năng sản xuất lâm nghiệp.
Địa lý > Khí hậu

Nằm trong vùng khí hậu cận nhiệt đới ẩm, nhưng do địa hình nên khí hậu Thái Nguyên vào mùa đông được chia thành 3 vùng rõ rệt:
Vùng lạnh nhiều nằm ở phía bắc huyện Võ Nhai.
Vùng lạnh vừa gồm các huyện Định Hóa, Phú Lương và phía nam huyện Võ Nhai.
Vùng ấm gồm: Thành phố Thái Nguyên, thành phố Sông Công, thành phố Phổ Yên và các huyện Đồng Hỷ, Phú Bình, Đại Từ.
Nhiệt độ trung bình của Thái Nguyên là 21,5 - 23 °C (tăng dần từ Đông sang Tây và từ Bắc xuống Nam); chênh lệch giữa tháng nóng nhất (tháng 6: 28,9 °C) với tháng lạnh nhất (tháng 1: 15,2 °C) là 13,7 °C. Tại thành phố Thái Nguyên, nhiệt độ cao nhất và thấp nhất từng được ghi nhận lần lượt là 41,5 °C và 3 °C. Tổng số giờ nắng trong năm dao động từ 1.300 đến 1.750 giờ (giảm dần từ Đông sang Tây) và phân phối tương đối đều cho các tháng trong năm. Khí hậu Thái Nguyên chia làm 2 mùa rõ rệt, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 và mùa khô từ tháng 10 đến tháng 5. Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 2.000 đến 2.500 mm; cao nhất vào tháng 8 và thấp nhất vào tháng 1. Nhìn chung khí hậu tỉnh Thái Nguyên thuận lợi cho phát triển ngành nông, lâm nghiệp.
Đơn vị hành chính

Tỉnh Thái Nguyên có 9 đơn vị cấp huyện trực thuộc, bao gồm 3 thành phố và 6 huyện với 177 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 41 phường, 10 thị trấn và 121 xã.
Lịch sử

Bài chi tiết: Lịch sử hành chính Thái Nguyên
Lịch sử > Thời tiền sử

Từ xa xưa, Thái Nguyên đã là nơi sinh sống của người Việt cổ. Trên địa bàn hang Ốc thuộc xã Bình Long, huyện Võ Nhai đã tìm được dấu tích của người tiền sử có niên đại ít nhất cách đây từ 7000 đến 8000 năm với những vỏ ốc bị chặt đuôi, xương động vật là những tàn tích thức ăn của người xưa. Từ những năm 1980, cũng tại huyện Võ Nhai, các nhà khảo cổ đã phát hiện ra dấu tích của người Việt cổ tại khu vực Mái Đá Ngườm thuộc xã Thần Sa. Hàng chục ngàn hiện vật từ các hang Phiêng Tung, Mái đá Hạ Sơn I, Hạ Sơn II, hang Thắm Choong, Nà Ngùn và Mái Đá Ranh...ở Thần Sa, với những công cụ cuội được ghè đẽo như: Mảnh tước, rìu tay, công cụ chặt hình núm cuội, công cụ chặt rìa, công cụ chặt 2 lưỡi, công cụ hình sừng bò... Đặc biệt. các nhà khảo cổ đã tìm thấy 3 bộ xương người cổ được mai táng ở Mái Đá Ngườm, xóm Kim Sơn. Mái Đá Ngườm là một di chỉ quan trọng bậc nhất của khu di chỉ khảo cổ học Thần Sa với 4 địa tầng văn hóa khảo cổ, trong đó tầng thứ tư tiêu biểu cho trung kỳ Thời đại đá cũ.
Lịch sử > Thời kỳ hình thành nhà nước và Bắc thuộc

Theo Dư địa chí của Nguyễn Trãi, đời các vua Hùng, Thái Nguyên thuộc bộ Vũ Định, một trong 15 bộ của nước Văn Lang, nằm dưới sự cai quản của chế độ lạc tướng. Khoảng đầu công nguyên, chế độ lạc tướng chấm dứt, bộ chuyển thành huyện, tên Vũ Định vẫn được giữ nguyên. Dưới thời Nhà Triệu, Thái Nguyên nằm trong quận Giao Chỉ. Đời nhà Hán, Thái Nguyên nằm trong huyện Long Biên thuộc quận Giao Chỉ. Đến đời Đường, Thái Nguyên là đất châu Long và châu Vũ Nga, thuộc An Nam đô hộ phủ.
Lịch sử > Thời nhà Đinh - Tiền Lê - Lý - Trần

Dưới triều Đinh, Tiền Lê (TK X), đất nước được chia làm 10 đạo. Khi Lý Thái Tổ lên ngôi năm 1010, 10 đạo được đổi thành 24 lộ, các vùng xa xôi hẻo lánh như Thái Nguyên nằm trong các châu biên viễn. Kể từ khi nhà Lý định đô ở Thăng Long, Thái Nguyên đã trở thành phên giậu trực tiếp che chở phía bắc kinh thành. Dưới thời Nhà Lý, Thái Nguyên có một danh tướng nổi tiếng, từng 2 lần được vua gả công chúa cho, được dân gian tôn sùng là Đức Thánh Đuổm (xem thêm bài Dương Tự Minh).
Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống năm 1076-1077, phần đất phía nam Thái Nguyên từng là địa đầu của phòng tuyến sông Cầu, nơi diễn ra những trận đánh ác liệt giữa quan quân Nhà Lý với Nhà Tống. Dưới thời Nhà Trần, đầu năm 1226, châu được đổi thành lộ, Thái Nguyên thuộc Như Nguyệt Giang lộ. Năm 1397, Nhà Trần đổi châu Thái Nguyên thành trấn Thái Nguyên (tương đương với tỉnh ngày nay).
Lịch sử > Thời thuộc Minh

Thời thuộc Minh (1407-1427), trấn Thái Nguyên được đổi thành phủ Thái Nguyên lệ thuộc vào ty Bố Chính. Năm 1426, phủ Thái Nguyên đổi thành Thái Nguyên Thừa Chính ty, gồm 3 phủ: Thái Nguyên, Phú Bình, Thông Hóa. Cũng trong thời gian bị Nhà Minh cai trị, dân chúng Thái Nguyên lại liên tiếp đứng lên khởi nghĩa. Tiêu biểu là Lưu Nhân Chú, người huyện Đại Từ, ông cùng cha và anh rể đã tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo.
Lịch sử > Thời Lê sơ

Năm 1428, Nhà Lê sơ được thành lập, Lê Thái Tổ chia đất nước làm 5 đạo, Thái Nguyên thuộc Bắc Đạo. Năm 1466, Lê Thánh Tông chia lại 5 đạo thành 12 đạo Thừa Tuyên, Thái Nguyên là Thái Nguyên Thừa Tuyên. Năm 1467, Nhà Lê tiến hành điều tra địa hình, địa giới, hoàn thành lập bản đồ quốc gia Đại Việt vào năm 1469. Cùng thời gian này, Thái Nguyên Thừa Tuyên được đổi thành Ninh Sóc Thừa Tuyên, gồm 3 phủ: Phú Bình, Thông Hóa, Cao Bằng. Đến năm 1483, Ninh Sóc Thừa Tuyên đổi thành xứ Thái Nguyên. 1533 lại đổi xứ thành trấn Thái Nguyên. Năm 1677, phủ Cao Bằng tách khỏi trấn Thái Nguyên thành trấn Cao Bằng. Thủ phủ trấn Thái Nguyên lúc này đặt tại xã Bình Kỳ, huyện Thiên Phúc (Sóc Sơn, Hà Nội ngày nay).
Lịch sử > Thời nhà Nguyễn

Dưới thời Gia Long, Thái Nguyên thuộc tổng trấn Bắc Thành. Năm 1813, sau khi huyện Thiên Phúc tách khỏi trấn Thái Nguyên nhập về Bắc Ninh. Thủ phủ trấn Thái Nguyên được chuyển về thành Đồng Mỗ, huyện Đồng Hỷ (nay thuộc phường Trưng Vương, thành phố Thái Nguyên). Năm 1831, 1832, Minh Mạng chia cả nước làm 30 tỉnh và 1 phủ Thừa Thiên. Trấn Thái Nguyên được đổi thành tỉnh Thái Nguyên. Đến năm 1836, tỉnh Thái Nguyên có 3 phủ, 9 huyện và 2 châu.
Lịch sử > Giai đoạn 1954–1965

Ngày 1 tháng 7 năm 1956, Thái Nguyên là một trong sáu tỉnh thuộc Khu tự trị Việt Bắc mới thành lập, thị xã Thái Nguyên là thủ phủ Khu tự trị Việt Bắc. Riêng huyện Phổ Yên lúc này được sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Phúc và huyện Phú Bình được sáp nhập vào tỉnh Bắc Giang, tuy nhiên một năm sau hai huyện này lại được chuyển trở lại tỉnh Thái Nguyên thuộc Khu tự trị Việt Bắc. Khu tự trị Việt Bắc tồn tại đến cuối năm 1975 thì bị giải thể.
Ngày 19 tháng 10 năm 1962, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 114-CP về việc thành lập thành phố Thái Nguyên.
Ngày 21 tháng 4 năm 1965, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Quyết định số 103-NQ-TVQH, hợp nhất hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn thành tỉnh Bắc Thái.
Lịch sử > Thái Nguyên sau khi tái lập tỉnh (1997–nay)

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, Quốc hội ban hành nghị quyết về việc chia và điều chỉnh địa giới một số tỉnh. Theo đó, chia tỉnh Bắc Thái thành hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn.
Sau khi tái lập, tỉnh Thái Nguyên có 9 đơn vị hành chính gồm thành phố Thái Nguyên (tỉnh lỵ), thị xã Sông Công và 7 huyện: Đại Từ, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phổ Yên, Phú Bình, Phú Lương, Võ Nhai.
Ngày 15 tháng 5 năm 2015, thành lập thành phố Sông Công trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Sông Công, thành lập thị xã Phổ Yên trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của huyện Phổ Yên.
Ngày 10 tháng 4 năm 2022, thành lập thành phố Phổ Yên trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Phổ Yên.
Tỉnh Thái Nguyên có 3 thành phố và 6 huyện như hiện nay.
Dân cư > Thành phần dân tộc

Trên địa bàn tỉnh hiện có 46 dân tộc trên tổng số 54 dân tộc tại Việt Nam sinh sống, trong đó 8 dân tộc đông dân nhất là:
| Dân tộc | Dân số  (người) | Tỉ lệ so với tổng dân số tỉnh | Dân số đô thị  (người) | Tỉ lệ so với dân số dân tộc | Dân số nông thôn  (người) | Tỉ lệ so với dân số dân tộc |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kinh | 821.083 | 73,1% | 249.305 | 30,4% | 571.778 | 69,6% |
| Tày | 123.197 | 11% | 21.319 | 17,3% | 101.878 | 82,7% |
| Nùng | 63.816 | 5,7% | 7.716 | 12,1% | 56.100 | 87,9% |
| Sán Dìu | 44.134 | 3,9% | 3.941 | 8,9% | 40.193 | 91,1% |
| Sán Chay | 32.483 | 2,9% | 1.101 | 3,4% | 31.382 | 96,6% |
| Dao | 25.360 | 2,3% | 1.186 | 4,7% | 24.174 | 95,3% |
| H'Mông | 7.230 | 0,6% | 237 | 0,03% | 6.993 | 99,97% |
| Hoa | 2.064 | 0,18% | 712 | 34,5% | 1.352 | 65,5% |