stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lophiocarpaceae

| Lophiocarpaceae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Lophiocarpaceae Doweld & Reveal
Chi điển hình
Lophiocarpus (Kunth) Miq., 1870 
Các chi
 Xem văn bản
Lophiocarpaceae là họ của khoảng 6 loài cây. Họ này mới được công nhận trong hệ thống APG III năm 2009 với 2 chi là Lophiocarpus và Corbichonia. Các loài cây này sinh sống tại châu Phi, đặc biệt tại khu vực tây nam châu lục này.
Trong hệ thống APG năm 1998 và hệ thống APG II năm 2003, chi Lophiocarpus được xếp trong họ Phytolaccaceae và chi Corbichonia thì xếp trong họ Aizoaceae hay đôi khi là họ Molluginaceae.
Người Mỹ gốc Ả Rập

Ethnic groupBản mẫu:SHORTDESC:Ethnic group
Người Mỹ gốc Ả Rập tiếng Anh: Arab Americans, tiếng Ả Rập: عَرَبٌ أَمْرِيكِا‎ hoặc الأمريكيون العرب) là người Mỹ có tổ tiên từ Ả Rập. Người Mỹ Ả Rập theo dõi tổ tiên của bất kỳ làn sóng người nhập cư khác nhau của các quốc gia bao gồm Thế giới Ả Rập.
Theo Viện Người Mỹ gốc Ả Rập Arab American Institute - AAI), các quốc gia gốc của người Mỹ gốc Ả Rập bao gồm Algeria, Bahrain, Chad, Comoros, Djibouti, Ai Cập, Iraq, Jordan, Kuwait, Liban, Libya, Mauritania, Maroc, Oman, Qatar, Israel, Palestine, Ả Rập Xê Út, Sudan, Syria, Somalia, Tunisia, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Yemen.
Theo Điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2010, có 1.698.570 người Mỹ gốc Ả Rập ở Hoa Kỳ. 290.893 người tự định nghĩa đơn giản là người Ả Rập, và 224.241 người nữa là người Ả Rập khác. Các nhóm khác trong Điều tra dân số năm 2010 được liệt kê theo quốc gia xuất xứ và một số có thể là người Ả Rập hoặc có thể không phải là người Ả Rập hoặc tự coi mình là người Ả Rập. Nhóm con lớn nhất cho đến nay là người Liban, với 501.907, tiếp theo là; người Ai Cập với 187.331, người Syria với 187.331, người Iraq với 105,981, người Maroc với 101,211, người Palestine với 85,186 và người Jordan với 61,664. Khoảng 1/4 tổng số người Mỹ gốc Ả Rập tuyên bố có hai tổ tiên.
Một số nhóm sắc tộc bản địa không phải Ả Rập ở Tây Á và Bắc Phi có thể đã sống ở các khu vực của các quốc gia Ả Rập và hiện đang cư trú tại Hoa Kỳ là không phải luôn được phân loại là người Ả Rập nhưng một số có thể khẳng định danh tính Ả Rập hoặc kép Ả Rập/không-bản sắc Ả Rập; Chúng bao gồm người Assyria, Aramea, Do Thái (cụ thể là người Do Thái Mizrahi, một số người Do Thái Sephardi), Copt, Kurd, Turkmen Iraq, Mande, Circassia, Shabak, Armenia, Hy Lạp, Ý, Yazidi, Ba Tư, Kawliya/Digan, Người Turkmen Syria, Somalia, Djiboutia, Berber (đặc biệt là Ả Rập Berber) và Nubia.
Lithurgus sparganotes

| Lithurgus sparganotes> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Megachilidae
Phân họ (subfamilia): Megachilinae
Tông (tribus): Lithurgini
Chi (genus): Lithurgus
Loài (species): L. sparganotes
Danh pháp hai phần
Lithurgus sparganotes (Schletterer, 1891) 
Lithurgus sparganotes là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Schletterer mô tả khoa học năm 1891.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Limoneta graminicola

| Limoneta graminicola> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Linyphiidae
Chi (genus): Limoneta
Loài (species): L. graminicola
Danh pháp hai phần
Limoneta graminicola Robert Bosmans & Jocqué, 1983 
Limoneta graminicola là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Limoneta. Limoneta graminicola được Robert Bosmans & Rudy Jocqué miêu tả năm 1983.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Nothochlaena sulphurea

| Nothochlaena sulphurea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida/Pteridopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Pteridaceae
Chi (genus): Nothochlaena
Loài (species): N. sulphurea
Danh pháp hai phần
Nothochlaena sulphurea (Cav.) J. Sm., 
Nothochlaena sulphurea là một loài thực vật có mạch trong họ Pteridaceae. Loài này được (Cav.) J. Sm. mô tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Nothochlaena sulphurea”. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2013.[liên kết hỏng]
Khủng hoảng cuối thời Lê sơ

Trong lịch sử Việt Nam, giai đoạn cuối triều Lê sơ (1516 – 1526) tương ứng với các triều vua Lê Tương Dực, Lê Chiêu Tông và Lê Cung Hoàng xảy ra khủng hoảng kinh tế - chính trị trầm trọng. Trong khoảng thời gian này, Đại Việt trở nên loạn lạc, biến thành nội chiến kéo dài khiến nhà Lê suy vong, cuối cùng dẫn đến Mạc Đăng Dung nắm quyền, lập nên nhà Mạc.
Bối cảnh > Lật đổ Lê Uy Mục

Lê Tương Dực, tên thật là Lê Oanh (黎瀠), con trai thứ hai của Kiến vương Lê Tân, là cháu nội của Lê Thánh Tông, dưới thời Lê Hiến Tông được ban phong hiệu Giản Tu công (簡修公). Khi Lê Uy Mục nghi ngờ tôn thất, bắt giam ông trong ngục, ông đã tìm kế thoát ra, gặp được Nghĩa quận công Nguyễn Văn Lang hiện đang ẩn dật tại Lam Kinh. Hai người tập hợp lực lượng, thảo chiếu dấy binh và tiến vào Đông Kinh vào năm 1509. Vua Uy Mục phải uống thuốc độc tự vẫn. Lê Tương Dực lên ngôi, đặt niên hiệu là Hồng Thuận (洪順), bắt đầu thời kỳ trung hưng ngắn ngủi sau sự náo loạn dưới thời Uy Mục.
Bối cảnh > Hồng Thuận trung hưng

Trong những năm đầu cầm quyền, Lê Tương Dực cũng có vài đóng góp thể hiện sự cố gắng vực dậy đất nước đã suy tàn, nhất là trong lĩnh vực khoa cử. Năm 1511, ông tổ chức kỳ thi Hội, đến kỳ thi Đình thì ông đích thân ra đề văn hỏi về đạo trị quốc. Ông cho trùng tu Quốc Tử Giám, dựng lại bia tiến sĩ tỏ rõ sự khuyến khích hiền tài. Đông các Đại học sĩ Đỗ Nhạc đã soạn bài ký ở Quốc Tử giám ca ngợi công đức của Lê Tương Dực, đánh giá là người đủ tài đức để tiếp nối cơ nghiệp của Thuần Hoàng khi xưa. Bấy giờ, Lại bộ tả thị lang Lương Đắc Bằng dân kế trị nước, đại ý khuyên rằng sửa sang văn chiếu điển lệ; tỏ lòng hiếu để cho người trong nước thuận theo; rời xa sắc dục; không dùng lời nịnh; không tùy tiện trao thưởng quan tước; cân nhắc bổ nhiệm quan lại chân chính công bằng; tiết kiệm chi tiêu để khuyến khích sự liêm chính; khen người tiết nghĩa để trọng đạo cương thường; cấm hối hộ bỏ trừng thói tham ô; sửa sang võ bị để thủ thế hùng cường; lựa chọn ngôn quan để trọng dụng lời thật; nới nhẹ việc phu để xót thương dân chúng; hiệu lệnh tín thực để nắm ý chí thiên hạ; luật pháp chế độ phải thận trọng để mở nền thịnh trị thái bình. Bấy giờ Tương Dực Đế đều cho là lời hay, luôn nghe theo, chẳng mấy chốc mở ra thời kỳ trung hưng thịnh vượng dưới thời cai trị của ông.
Năm 1510, Tương Dực sai quan Binh bộ Thượng thư là Vũ Quỳnh soạn bộ Đại Việt thông giám thông khảo, gọi tắt là Đại Việt thông giám hay Việt giám thông khảo. Đại Việt thông giám gồm 26 quyển, chia thành Ngoại kỷ chép từ Hồng Bàng đến hết nhà Ngô, Bản kỷ từ Đinh Tiên Hoàng đến đầu thời Lê Thái Tổ. Tương Dực còn sai Lê Tung soạn bài tổng luận về bộ sử ấy. Theo Phan Huy Chú, bộ sách này được Lê Nại đánh giá là quy mô và đúng với kinh, trúng với sử.
Bối cảnh > Nạn đói và nổi loạn

Năm 1511, người làng Quang Bị, huyện Bất Bạt là Trần Tuân nổi loạn ở vùng Sơn Tây. Bấy giờ, nhân dân các phố xá ở kinh thành náo động, đều đem vợ con về quê quán, đường phố không còn một ai đi lại. Lê Tương Dực sai Mỹ Huệ hầu Trịnh Duy Sản chỉ huy quan quân đi đánh Trần Tuân. Bấy giờ, quân của Tuân đã bức sát đến huyện Từ Liêm (Quốc Oai), quan quân bại trận, lui về đóng ở các xứ Đông Ngạc, Nhật Chiêu. Về sau, Trịnh Duy Sản lập đại công, phá tan được cuộc nổi loạn, được phong tước Nguyên quận công (原郡公).
Vào tháng 5 năm 1512, nhiều nơi ở Đại Việt liên tiếp xảy ra nạn đói nghiêm trọng do hạn hán và mất mùa. Do đó, những năm dưới thời Hồng Thuận thường xuyên xảy ra bạo loạn, khiến triều đình phải đánh dẹp vô cùng vất vả.
Tháng giêng năm 1512, Nguyễn Nghiêm nổi loạn vùng Sơn Tây và Hưng Hóa nhưng nhanh chóng bị tướng Đỗ Nhạc đánh dẹp.
Đến tháng 4 năm 1512, Lê Hy, Trịnh Hưng, Lê Minh Triệt làm loạn ở vùng Nghệ An. Vua sai Khang quận công Trần Nghi và Đông các hiệu thư Trần Dực đi đánh nhưng thất bại, Nghi và Dực cũng chết chìm ngoài biển. Quân phản loạn tiến đến Lôi Dương. Tháng 5, vua sai Trịnh Duy Sản chỉ huy quan quân đánh dẹp quân giặc.
Tháng 1 năm 1515, Phùng Chương khởi nghĩa ở vùng núi Tam Đảo. Vua sai Ngô Bính và Trịnh Duy Sản đi đánh, Phùng Chương thua chạy.
Tháng 10 năm 1515, Đặng Hân và Lê Hất làm loạn ở vùng huyện Ngọc Sơn, Thanh Hoa. Vua sai Đỗ Nhạc làm Tán lý quân vụ đi đàn áp cuộc nổi loạn.
Ngày 23 tháng giêng năm 1516, Trần Công Ninh nổi loạn ở xứ đò Hối, huyện Yên Lãng. Vua sai Đỗ Nhạc trấn giữ Kinh thành, vua đích thân đem các đại thần văn võ và đô đốc năm phủ đi theo. Quân ra cửa Bắc Thần, vua ngự ở hành tại bên sông Nhị Hà, ra lệnh cho các tướng qua sông tiến đánh, phá tan quân nổi dậy.
Năm 1516, Lê Tương Dực cho đắp thành rộng cả ngàn trượng chắn ngang sông Tô Lịch. Để thể hiện uy quyền đế vương, ông sai một người thợ là Vũ Như Tô xây điện 100 nóc, xây Cửu Trùng Đài. Quân dân làm trong mấy năm trời không xong, hao tổn tiền của, chết hại nhiều người. Bỏ bê việc nước, chỉ ngày ngày du ngoạn Tây Hồ, Tương Dực nghĩ ra nhiều trò quái lạ, làm dân chúng, binh lính mệt nhọc.
Loạn Trần Cảo

Tháng 3, năm Hồng Thuận thứ 8 (1516), xảy ra bạo loạn đánh dấu sự sụp đổ của triều đại Lê Tương Dực.
Ở huyện Thủy Đường (Hải Phòng), một người là Trần Cảo (hay còn gọi là Trần Cao), thấy sấm nói rằng ở phương đông có thiên tử khí (ứng với câu sấm thời nhà Đinh: Chấn cung kiến nhật - Đông mặt trời mọc), bèn tụ tập được nhiều người lấy đất Hải Dương, Thủy Đường, Đông Triều, rồi tự xưng là vua Đế Thích giáng sinh. Trần Cảo thành lập quân đội, người đi theo đến hàng vạn.
Trần Cảo đem quân về đóng ở đất Bồ Đề, bên kia sông Nhị Hà, định sang lấy kinh đô Đông Kinh. Lê Tương Dực đích thân xuất chinh đi đánh giặc, ngự ở trên điện ra lệnh điều động các tướng. Sau quân triều đình sang đánh, Trần Cảo lui về đóng ở Trâu Sơn, thuộc phủ Từ Sơn. Tương Dực sai An Hòa hầu là Nguyễn Hoằng Dụ sang đóng quân ở Bồ Đề để chống giữ.
Xung đột các phe phái

Năm 1517, An Hoà hầu Nguyễn Hoằng Dụ có hiềm khích với Vĩnh Hưng bá Trịnh Tuy, đóng quân chống nhau. Hoằng Dụ đóng quân ở phường Đông Hà, Tuy đóng quân ở ngoài thành Đại La chống giữ nhau, kinh thành trở thành chiến trường của 2 bên. Bấy giờ tướng Trần Chân có ân tình với họ Trịnh, thấy Nguyễn Hoằng Dụ đánh Trịnh Tuy bèn đem quân định cứu, đợi khi Hoằng Dụ vào chầu Chiêu Tông thì xông ra bắt. Khi ấy Hoằng Dụ đến cửa Đại Hưng, ngờ có quân của Trần Chân bèn đi thuyền chạy ra Thanh Hóa. Trần Chân gửi thư cho Trấn thủ Sơn Nam là Mạc Đăng Dung khuyên bắt Hoằng Dụ, nhưng Đăng Dung không nghe theo. Năm ấy, trong nước đói to, xác người chết đói nằm gối lên nhau. Những nơi trải qua binh lửa như Đông Triều, Giáp Sơn ở Hải Dương;Yên Phong, Tiên Du, Đông Ngàn ở Kinh Bắc lại càng đói dữ. Trần Chân sau khi đuổi được Hoằng Dụ, tiện tay chiếm giữ Kinh thành.
Năm 1518, Chiêu Tông ra lệnh giết chết Thiết Sơn bá Trần Chân, cùng bè đảng hơn 6 người. Bấy giờ, quyền thế Trần Chân rất lớn, Vũ Xuyên hầu Mạc Đăng Dung còn phải kết thông gia. Trong kinh sư có kẻ hiếu sự làm câu ca rằng: "Trần hữu nhất nhân, vi thiên hạ quân, thố đầu hổ vĩ, tế thế an dân" (Có một người họ Trần, làm vua thiên hạ, đầu thỏ đuôi hổ, trị nước yên dân); Thọ quốc công Trịnh Hựu cùng với Thuỵ quân công Ngô Bính bàn với nhau rằng: Một người họ Trần tức là Trần Chân, đầu thỏ đuôi hổ tức là cuối năm Dần đầu năm Mão, sợ rằng vào năm ấy sẽ có biến loạn, họ khuyên Chiêu Tông sớm trừ đi. Trần Chân bị xử trảm, bêu đầu, đệ tử của Chân là Nguyễn Kính, Hoàng Duy Nhạc, Nguyễn Áng, Nguyễn Hiêu, Cao Xuân Thì họp binh với nhau ở chùa Yên Lãng[6], đánh sát vào kinh thành. Chiêu Tông nghe tin, đành đem trốn vào Gia Lâm. Bấy giờ, Vĩnh Hưng hầu Trịnh Tuy đóng quân ở xứ Sơn Nam có hơn 1 vạn người, nghe tin quan gia chạy ra ngoài, quân lính tan cả. Thế là quân Sơn Tây[7] thả sức cướp phá, trong thành sạch không, Kinh sư thành bãi săn bắn, đánh cá. Chiêu Tông cho gọi Nguyễn Hoằng Dụ ra đánh bọn Nguyễn Kính. Nhưng Hoằng Dụ lưỡng lự không đi.
Trịnh Tuy lập vua

Để xoa dịu phe cánh Nguyễn Kính, Chiêu Tông sai giết những người gièm pha Trần Chân trước đây, nhưng Kính vẫn tụ tập cướp phá như trước. Mạc Đăng Dung khuyên Chiêu Tông về Bảo Châu (huyện Từ Liêm), nhưng nội thần Đỗ Nhạc và Nguyễn Dư can ngăn, Đăng Dung đem giết cả hai, đưa Chiêu Tông cùng em là Lê Xuân về Bảo Châu. Sau khi Chiêu Tông rời Đông Kinh, Vĩnh Hưng bá Trịnh Tuy cùng bọn giặc Sơn Tây lập Lê Bảng (黎榜), con của Tĩnh Tu công Lê Lộc (静修公黎禄) lên ngôi, đổi thành Đại Đức Đế (大德帝). Được nửa năm lại phế Bảng mà lập Lê Do (黎槱), đổi thành Thiên Hiến Đế (天宪帝). Cả hai đều là cháu 4 đời của Cung vương Lê Khắc Xương (黎克昌), con thứ hai của Thái Tông Văn Hoàng.
Chiêu Tông triệu thông gia của Trần Chân là Vĩnh Xuyên bá Mạc Đăng Dung [8] đang trấn thủ Hải Dương và An Hòa hầu Nguyễn Hoằng Dụ đem quân đánh bọn Nguyễn Kính, Nguyễn Áng. Hoằng Dụ thua to, quân chết rất nhiều. Hoằng Dụ chạy xuống thuyền, tự liệu không đánh được, liền bãi binh lui về, chỉ để một mình Mạc Đăng Dung ở lại cầm cự với bọn Nguyễn Áng.
Năm 1519, Vĩnh Hưng bá Trịnh Tuy đánh úp Chiêu Tông ở dinh Bồ Đề, bị thua, phải đem Lê Do về Yên Lãng, Yên Lạc (Vĩnh Phú ngày nay). Tháng 7 năm ấy, Mạc Đăng Dung dẹp được Lê Do, bắt giết Do và Nguyễn Sư. Trịnh Tuy bỏ chạy về Tây Kinh, Nguyễn Kính đầu hàng. Vua cấp phong cho Đăng Dung làm Minh quận công (明郡公).
Năm 1520, Vũ Nghiêm Uy ở Tuyên Quang làm loạn. Nhà vua sai quân đi đánh dẹp.
Năm 1521, Mạc Đăng Dung lại được phong làm Nhân quốc công (仁國公), lĩnh quản binh lực thủy bộ của 13 đạo, lại phong làm Thái phó. Tháng 8, Đăng Dung lãnh quân đến vùng Kinh Bắc, dẹp được Trần Cung, con của Trần Cảo. Lúc này quyền thế của Mạc Đăng Dung rất lớn, kiểm soát toàn bộ triều đình. Dung đem con gái nuôi vào cung hầu, tiếng là chầu hầu, thực ra là để dò xét, coi giữ. Lại cho con trưởng là Mạc Đăng Doanh làm Dục Mỹ hầu (煜美侯), trông coi điện Kim Quang. Đăng Dung đi bộ thì lọng phượng giát vàng, đi thủy thì thuyền rồng giây kéo, ra vào cung cấm, không kiêng sợ gì. Lại giết bọn thị vệNguyễn Cấu, Đô lực sĩ Minh Sơn bá Nguyễn Thọ và Đàm Cử.
Tháng 4 năm 1522, Lê Khắc Cương và Lê Bá Hiếu ở Kinh Bắc nổi loạn. Nhà vua sai tướng đi đánh, bắt được giết chết Khắc Cương và Bá Hiếu. Bấy giờ Đăng Dung chuyên quyền thống binh, uy thế ngày một lớn.
Mạc Đăng Dung phế Vua, Trịnh Tuy cần vương

Ngày 27 tháng 7, năm Quang Thiệu thứ 7 (1522), Chiêu Tông chạy ra huyện Minh Nghĩa ở Sơn Tây (vùng đất nay thuộc tỉnh Hà Tây), lúc đó ông mưu ngầm với bọn Phạm Hiến, Phạm Thứ, sai người đem mật chiếu vào Tây Kinh bảo Trịnh Tuy nghênh viện. Hôm sau Đăng Dung nghe tin, cho người đuổi theo nhưng Chiêu Tông quyết chống lại, chạy vào thành Tây Kinh. Trong kinh thành, Mạc Đăng Dung cùng Thái sư Lượng quốc công Lê Phụ và các công hầu lập em của Chiêu Tông là Lê Xuân lên ngôi. Ngày 1 tháng 8, Mạc Đăng Dung cùng Lê Phụ tôn Lê Xuân lên, tức Lê Cung Hoàng, tuyên bố phế truất Chiêu Tông, gọi là Quang Thiệu Đế (光紹帝). Cung Hoàng lên ngôi, đặt niên hiệu là Thống Nguyên (統元), trong nước lúc đấy tồn tại 2 vị hoàng đế. Cung Hoàng bị Đăng Dung dời đến Hồng Thị, thuộc Hải Dương tạm trú ẩn; ngay khi nghe tin ấy Chiêu Tông ngự về Đông Kinh, thiết lập lại triều đình.
Bấy giờ các xứ Tây, Nam, Bắc thì Chiêu Tông đều lấy được cả, thanh thế lớn. Sau đó, Trịnh Tuy đem quân phủ Thanh Hóa vào chầu, Chiêu Tông nghe lời nịnh mà chém thuộc tướng của Tuy, nên Tuy sinh lòng hận thù. Ngày 18 tháng 10, Trịnh Tuy bắt Chiêu Tông về Thanh Hóa, Tây Kinh, cả nước đều thất vọng. Ngày 18 tháng 12, Mạc Đăng Dung sau khi dẹp các lực lượng trung thành với Lê Chiêu Tông do các tướng Giang Văn Dụ, Hà Phi Chuẩn đứng đầu. Giang Văn Dụ bị đuổi khỏi kinh thành, Đăng Dung đưa Cung Hoàng từ Hồng Thị về kinh sư.
Năm 1523, sau khi, Tuy đem Chiêu Tông về Thanh Hóa, quân lực Chiêu Tông bị giảm đáng kể, Đăng Dung liên tiếp sai Sơn Đông hầu Mạc Quyết, Quỳnh Khê hầu Vũ Hộ, Dương Xuyên hầu Vũ Như Quế đi đánh Trịnh Tuy ở Thanh Hoa, phá tan quân Tuy. Tuy liền dời Chiêu Tông lên châu Lang Chánh. Năm đó Đang Dung giáng Chiêu Tông làm Đà Dương vương (陀陽王).
Năm 1525, Cung Hoàng phong Mạc Đăng Dung thêm thành Bình chương quốc trọng sự, đem quân đánh Trịnh Tuy, Tuy thua trận bỏ chạy rồi chết. Đăng Dung bắt được Chiêu Tông ở động An Nhân. Về đến kinh sư, Đăng Dung giam Chiêu Tông ở phường Đông Hà. Nghe tin Chiêu Tông bị bắt, các quần thần Phúc Lương hầu Hà Phi Chuẩn, Nghiêm Bá Kỳ, Đàm Thận Huy đều bị truy lùng và giết chết. Đến cuối năm 1526, triều đình đều nằm trong tay Mạc Đăng Dung. Ngày 18 tháng 12, năm 1526, Đăng Dung bí mật sai Bái Khê bá Phạm Kim Bảng giết Chiêu Tông ở nơi bị giam, đem xác về chôn ở Vĩnh Hưng lăng.
Năm 1527, Mạc Đăng Dung ép Cung Hoàng nhường ngôi, chính thức lập ra nhà Mạc.
Kết cục

Sau khi nhà Mạc thành lập, một số đại thần nhà Lê không thần phục, muốn khôi phục lại nhà Lê. Anh em Trịnh Ngung, Trịnh Ngang sang Trung Quốc cầu viện nhà Minh nhưng nhà Minh không đáp ứng. Hai anh em chết già ở Trung Quốc. Năm 1528, tông thất nhà Lê là Lê Ý khởi binh chống Mạc tại Thanh Hóa nhưng đến năm 1530 bị dẹp tan.
Từ năm 1529, một tướng của nhà Lê sơ là Nguyễn Kim chạy vào vùng núi Thanh Hóa rồi sang Ai Lao chống nhà Mạc. Kim tìm được con vua Chiêu Tông là Lê Ninh đưa lên ngôi tại Ai Lao, tức Lê Trang Tông. Nguyễn Kim mang quân về nước đánh chiếm Thanh Hóa, mở đầu cho giai đoạn Chiến tranh Lê-Mạc và Nam Bắc triều. Khi dẹp được họ Mạc, họ Trịnh lên nắm quyền, vì Lê Trung Tông con Lê Trang Tông không có con nối ngôi, Trịnh Kiểm đã sai người tìm cháu họ Lê để lập lên ngôi. Sau đó tìm được cháu của Lê Trừ, anh thứ hai của Thái Tổ Lê Lợi là Lê Duy Bang, lập lên ngôi, tức là Lê Anh Tông. Từ đó, các vua nhà Lê Trung Hưng không còn là dòng chính mạch của Lê Thái Tổ Lê Lợi.
Từ cuối thời Lê sơ đến thời kì Trịnh-Nguyễn phân tranh là khoảng thời gian chính quyền nhà Lê suy yếu. Các thế lực Trịnh-Nguyễn dưới danh nghĩa phò Vua Lê nhưng thực chất hình thành hai nhà nước riêng biệt, gây ra chiến tranh. Việt Nam bị chia cách cho đến đầu thế kỷ 19.
Chú thích

↑  “Lê Tương Dực - Lê Oanh”. Truy cập ngày 20 tháng 2 năm 2021.
| x t Nhà Lê sơ |
| --- | --- |
Quân chủ: Thái Tổ •  Thái Tông* •  Nhân Tông* •  Lệ Đức hầu* •  Thánh Tông •  Hiến Tông •  Túc Tông •  Uy Mục* •  Tương Dực* •  Quang Trị * •  Chiêu Tông* •  Bảng •  Do* •  Cung Hoàng* [* là vua bị giết]
Sự kiện: Khởi nghĩa Lam Sơn •  Vụ án Lệ Chi viên •  Chính biến Thiên Hưng •  Chinh phạt Lan Xang •  Chiến tranh Việt – Chiêm (1471) •  Nhà Lê sơ sụp đổ
Các lĩnh vực:  Chính trị  •  Hành chính  •  Quan chế  •  Quân sự  •  Văn học  •  Nghệ thuật  •  Khoa học  •  Kinh tế (Thương mại  •  Nông nghiệp  •  Thủ công nghiệp  •  Tiền tệ)  •  Giáo dục  •  Tôn giáo  •  Ngoại giao
Bài viết liên quan: Vấn đề biên giới Việt-Trung  •  Văn hóa Lê-Mạc 
 Hồng Bàng  An Dương Vương  Triệu  Tự chủ  Đinh  Tiền Lê  Lý  Trần  Hồ  Lê sơ  Hậu Lê  Mạc  Tây Sơn  Nguyễn
Lavochkin La-190

| La-190 |
| --- | --- |
Kiểu: Máy bay tiêm kích
Hãng sản xuất: Lavochkin
Chuyến bay đầu tiên: tháng 2-1951
Tình trạng: Dự án hủy bỏ
Khách hàng chính:  Không quân Xô viết
Số lượng sản xuất: 1
Lavochkin La-190 là một thiết kế máy bay tiêm kích tốc độ cao của Liên Xô. Nó được chế tạo vào đầu thập niên 1950, nhưng sau đó dự án nhanh chóng bị hủy bỏ.
Thiết kế và phát triển

La-190 được OKB Lavochkin chế tạo nhằm thỏa mãn yêu cầu của Yosif Stalin cho "máy bay tiêm kích nhanh nhẹn trên thế giới". Những đối thủ khác của La-190 như I-350, nguyên bản của MiG-19, và Yak-1000 trong khả năng sẽ bị hủy bỏ trước khi thử nghiệm bay. Yêu cầu đề ra sử dụng động cơ phản lực Lyulka AL-5 mới có lực đẩy ban đầu là 4600 kg. La-190 có thiết kế cánh vót nhọn tạo góc xuôi sau 55°, bộ bánh đáp chính có hai bánh với bánh ổn định ở đầu cánh và được trang bị hai khẩu pháo 37mm Nudelman N-37.
Chỉ có duy nhất một nguyên mẫu được chế tạo vào tháng 2-1951. Mọi mặt điều khiển đều được vận hành bằng sức máy. Động cơ AL-5 tạo ra lực đẩy ít hơn so với dự đoán và không có đủ độ tin cậy, điều này dẫn đến sự hủy bỏ của chương trình, sau 8 chuyến bay thử nghiệm. Tuy nhiên nó đã đạt được tốc độ 1190 km/h trên 5000 m (Mach 1.03) trong một chuyến bay thử nghiệm vào tháng 3-1951.
Thông số kỹ thuật > Đặc điểm riêng

Phi đoàn: 1
Chiều dài: 16.35 m
Sải cánh: 9.90 m
Chiều cao: n/a
Diện tích cánh: 38.93 m²
Trọng lượng rỗng: 7315 kg
Trọng lượng cất cánh: 9257 kg
Trọng lượng cất cánh tối đa: n/a
Động cơ: 1x Lyulka AL-5, 4600 kg
Thông số kỹ thuật > Hiệu suất bay

Vận tốc cực đại: 1190 km/h (Mach 1.03)
Tầm bay: 1150 km
Trần bay: 15600 m
Vận tốc lên cao: 5000 m/1.5 phút
Lực nâng của cánh: n/a
Lực đẩy/trọng lượng: 0.54
Thông số kỹ thuật > Vũ khí

2x khẩu pháo 37mm Nudelman N-37
Nội dung liên quan > Máy bay có tính năng tương đương

Mikoyan-Gurevich I-350
Yakovlev Yak-1000
Nội dung liên quan > Trình tự thiết kế

Lavochkin La-180 - Lavochkin La-190 - Lavochkin La-200
| x t Máy bay Lavochkin |
| --- | --- |
Máy bay tiêm kích:  LaGG-1  LaGG-3  La-5  La-7  La-9  La-11  La-15 
Máy bay thí nghiệm:  La-120  La-126  La-130  La-132  La-134  La-138  La-140  La-150  La-152  La-160  La-168  La-174TK  La-190  La-200  La-250 
Khác:  La-17 (máy bay không người lái)  V-300 (tên lửa)  Lunokhod (tàu thăm dò mặt trăng) 
Antonov  ·  Beriev  ·  Ilyushin  ·  Lavochkin  ·  Mikoyan-Gurevich  ·  Polikarpov  ·  Sukhoi  ·  Tupolev  ·  Yakovlev
| x t Danh sách các nội dung liên quan đến hàng không |
| --- | --- |
Tổng thể: Thời gian biểu hàng không ·  Máy bay ·  Hãng chế tạo máy bay ·  Động cơ máy bay ·  Hãng chế tạo động cơ máy bay ·  Sân bay ·  Hãng hàng không  ·  Kỹ thuật hàng không
Quân sự: Không quân ·  Vũ khí máy bay ·  Tên lửa ·  Máy bay không người lái (UAV) ·  Máy bay thử nghiệm
Kỷ lục: Kỷ lục tốc độ bay ·  Kỷ lục quãng đường bay ·  Kỷ lục bay cao ·  Kỷ lục thời gian bay ·  Máy bay sản xuất với số lượng lớn