stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lực lượng Vũ trang Hàn Quốc
Quân chủng > Hải quân > Thủy quân Lục chiến

ROKMC huấn luyện
Lực lượng Thủy quân Lục chiến của Quân đội Hàn Quốc có tên chính thức là Hải Binh đội Đại Hàn Dân Quốc (tiếng Hàn: 대한민국 해병대; Hanja: 大韓民國 海兵隊; Hán-Việt: Đại Hàn Dân Quốc Hải Binh Đội; tiếng Anh: Republic of Korea Marine Corps - ROKMC), là một nhánh thuộc Hải quân, được thành lập từ năm 1949 và chịu trách nhiệm về các hoạt động phản ứng nhanh, tác chiến đặc biệt hoặc tấn công đổ bộ, tư lệnh của lực lượng này là một tướng ba sao. Thủy quân lục chiến Hàn Quốc có khoảng 29.000-30.000 nhân viên, được tổ chức thành 2 sư đoàn, 1-2 lữ đoàn, 2 tiểu đoàn và 1 đại đội trinh sát, trang bị khoảng 300 phương tiện tấn công đổ bộ, xe tăng và pháo tự hành. Biệt danh của lực lượng này hiện nay là "Những con Sói biển".
Thủy quân lục chiến là một trong những lực lượng chiến đấu tinh nhuệ nhất của quân đội Hàn Quốc với chương trình huấn luyện khắc nghiệt. Đây cũng là lực lượng có chế độ luyện tập hà khắc nhất kèm theo đó là kỹ năng chiến đấu được rèn rũa thông qua các cuộc tập trận chung hàng năm cùng với Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ và nhiều cường quốc quân sự khác trên thế giới. Tháng 3 năm 2016, Bộ Quốc phòng Hàn Quốc thông báo về việc thành lập một trung đoàn Thủy quân lục chiến mới mang tên gọi "Spartan 3000" - bao gồm khoảng 3.000 lính thủy đánh bộ được tuyển chọn đặc biệt với nhiệm vụ sẵn sàng triển khai chiến đấu ở bất kỳ khu vực nào trên bán đảo Triều Tiên trong vòng 24 giờ trong trường hợp nước này bị Bắc Triều Tiên tấn công; đồng thời chịu trách nhiệm xử lý những mục tiêu ưu tiên cao ở Bắc Triều Tiên, bao gồm cả các cơ sở hạt nhân.
Quân chủng > Không quân

Không quân Đại Hàn Dân Quốc (tiếng Hàn: 대한민국 공군; Hanja: 大韓民國空軍; Romaja: Daehanminguk Gong-gun; Hán-Việt: Đại Hàn Dân Quốc Không Quân; tiếng Anh: Republic of Korea Air Force - ROKAF) là một lực lượng hiện đại với nhiều sản phẩm khí tài được Không quân Hoa Kỳ hỗ trợ thiết kế cũng như chuyển giao công nghệ. ROKAF hiện đang vận hành 1.649 máy bay các loại (trong đó có 680 trực thăng cùng nhiều UAV thế hệ mới, đưa tổ chức này trở thành lực lượng không quân lớn thứ 5 trên thế giới), bao gồm một số chiến đấu cơ hiện đại như F-15, F-16 và T-50 nội địa, được hỗ trợ bởi các tiêm kích tuy cũ nhưng được bảo trì tốt như F-4 và F-5 – vẫn phục vụ hiệu quả bên cạnh những dòng tiên tiến hơn như F-35. Trong nỗ lực để đạt được sức mạnh không chỉ về số lượng mà còn cả tính hiệu quả, việc đưa 4 máy bay cảnh báo sớm trên không Boeing 737 AEW&C vào hoạt động thu thập, phân tích thông tin tình báo được kỳ vọng sẽ tăng cường khả năng hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ với độ chính xác cao nhất.
Không quân Hàn Quốc bắt đầu chương trình phát triển các máy bay huấn luyện phản lực nội địa đầu tiên bắt đầu từ năm 1997. Dự án này đem lại kết quả là T-50 (sau này có thêm phiên bản nâng cấp FA-50) – máy bay siêu thanh được sử dụng trong công tác huấn luyện và hiện đã được xuất khẩu sang Indonesia.
ROKAF là lực lượng không quân đầu tiên ở châu Á sở hữu và vận hành máy bay trinh sát không người lái RQ-4 của Mỹ. Chính phủ Hàn Quốc cũng công bố kế hoạch phát triển năng lực sản xuất máy bay trực thăng nội địa để thay thế cho các dòng UH-1 cũ vốn đã phục vụ trong biên chế không quân nước này từ thời chiến tranh Việt Nam. Chương trình này bao gồm các kế hoạch phát triển cả máy bay trực thăng dân sự lẫn quân sự dựa trên kinh nghiệm từ việc sản xuất thành công máy bay trực thăng đa năng nội địa KMH trước đó. Tháng 7 năm 2020, vệ tinh quân sự đầu tiên được phóng thành công vào không gian, đưa Hàn Quốc trở thành quốc gia thứ 10 trong danh sách số ít các nước trên thế giới hiện nay đang sở hữu vệ tinh liên lạc dành riêng cho các mục đích quân sự hoạt động trong vũ trụ. Tháng 4 năm 2021, tập đoàn Công nghiệp Hàng không vũ trụ Hàn Quốc (Korea Aerospace Industries - KAI) giới thiệu nguyên mẫu đầu tiên trong dự án mang tên gọi "KF-21" – chương trình phát triển máy bay tiêm kích tàng hình siêu thanh đa năng thế hệ 4.5 sau thành công của T-50 / FA-50 trị giá 8 tỷ USD, hợp tác cùng với chính phủ và quân đội Indonesia. Đây là chương trình phát triển tiêm kích lớn, đắt đỏ nhất trong lịch sử nước này - đặt tham vọng xuất khẩu, cạnh tranh trên thị trường vũ khí với chiến đấu cơ tàng hình F-35 do Mỹ sản xuất.
Quan hệ quốc tế > Với Hoa Kỳ > Liên minh quân sự

Hoa Kỳ hiện đang duy trì khoảng 28.500 quân nhân ở Hàn Quốc. Yongsan (Seoul) là căn cứ chỉ huy còn trại Humphreys đặt tại tỉnh Gyeonggi là căn cứ quân sự hải ngoại lớn nhất của Mỹ bên ngoài lãnh thổ nước này. Trong tương lai gần, Humphreys sẽ dần tiếp nhận và thay thế vai trò của Yongsan. Ngược lại, phía Hàn Quốc cũng thường gửi quân đội ra nước ngoài để hỗ trợ các lực lượng Mỹ. Quân đội Hàn Quốc tham gia vào hầu hết các cuộc xung đột lớn mà Hoa Kỳ khởi xướng trong vòng hơn 73 năm qua kể từ khi thành lập. Trong quá khứ, Hàn Quốc đã điều động hơn 325.000 binh sĩ tham chiến cùng quân đội Mỹ trong chiến tranh Việt Nam. Năm 2004, Hàn Quốc gửi 3.300 binh sĩ tới Iraq để củng cố cho Sư đoàn Zaytun, trở thành quốc gia có đóng góp lớn thứ ba trong lực lượng sau Mỹ và Anh. Nước này ủng hộ, tham chiến và hỗ trợ tất cả các chiến dịch quân sự của Mỹ cùng NATO vào Somalia, Afghanistan, Iraq, Libya và Syria. Từ năm 2001 đến nay, Hàn Quốc đã triển khai hơn 24.000 binh sĩ tới Trung Đông để hỗ trợ cuộc chiến chống khủng bố của các lực lượng quốc tế dẫn đầu bởi Mỹ. Ngoài ra, khoảng 1.800 binh sĩ khác cũng được triển khai từ năm 2007 để củng cố cho lực lượng gìn giữ Hòa bình Liên Hợp Quốc nhằm chống lại các âm mưu tấn công khủng bố ở Liban.
Quan hệ quốc tế > Với Hoa Kỳ > Chương trình KATUSA và Bộ chỉ huy Không gian

Khoảng 2.000 quân nhân Hàn Quốc được chọn ra mỗi năm để phục vụ 21 tháng trong chương trình KATUSA - biểu tượng của quan hệ đồng minh Mỹ - Hàn trên lĩnh vực quân sự. Chương trình này bắt đầu đi vào hoạt động từ tháng 7 năm 1950 và là di sản của Tổng thống Lý Thừa Vãn cùng Thống tướng MacArthur nhằm mục đích nâng cao quan hệ quốc phòng song phương cũng như tăng cường sức mạnh cho lực lượng liên quân Hoa Kỳ – Hàn Quốc. Đây là chương trình tuyển quân đặc biệt mà Hoa Kỳ chưa từng thiết lập ở bất kỳ quốc gia đồng minh nào khác ngoại trừ Hàn Quốc.
Ngày 14 tháng 12 năm 2022, Lực lượng Vũ trụ Hoa Kỳ chính thức thiết lập bộ chỉ huy nước ngoài đầu tiên tại Hàn Quốc. Đơn vị mới được ra mắt ở căn cứ Không quân Osan (Pyeongtaek), cách Seoul 65 km (40 dặm) về phía nam - cũng là nơi đặt căn cứ của Lực lượng Không quân số 7.
Quan hệ quốc tế > Với Hoa Kỳ > Tranh cãi

Mặc dù Hàn Quốc và Mỹ duy trì mối quan hệ đồng minh thân cận trong phần lớn các đời tổng thống, tuy nhiên, dưới thời tổng thống Donald Trump, mối quan hệ này bị rạn nứt do chính phủ hai nước xảy ra nhiều bất đồng xung quanh việc chi trả chi phí hoạt động cho các lực lượng quân đội Mỹ đồn trú tại Hàn Quốc. Nhiều cuộc đàm phán song phương cấp cao được tiến hành, một số thỏa thuận đã được thông qua, tuy nhiên; giữa hai nước vẫn chưa thể tìm được tiếng nói chung. Hiện nay, sau thời kỳ cầm quyền của ông Trump, tổng thống kế nhiệm Joe Biden và chính quyền Seoul đã xử lý thành công vấn đề trên với việc Hàn Quốc đồng ý đóng góp 1,03 tỷ USD cho các lực lượng Mỹ đồn trú tại nước này. Bên cạnh đó, tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in cũng yêu cầu phía Mỹ tiến hành chuyển giao toàn bộ quyền chỉ huy quân đội thời chiến.
Quan hệ quốc tế > Với Liên Xô/Nga > Kế hoạch đổi vũ khí xóa nợ

Trong lịch sử, vào giai đoạn trước khi Liên Xô sụp đổ và tan rã, vũ khí chủ yếu mà Hàn Quốc mua từ nước này là súng trường AK-47 (súng trường nội địa K2 của Hàn Quốc được quân đội nước này phát triển dựa trên sự kết hợp giữa M16 của Mỹ và AK của Liên Xô). Bên cạnh đó, Hàn Quốc cũng đã cho Liên Xô vay 1,47 tỷ USD cùng lượng hàng hóa trị giá 470 triệu USD. Sau này, Hàn Quốc đề nghị Liên bang Nga (nhà nước kế tục) chia sẻ kho vũ khí tân tiến trong đó có các hệ thống tên lửa chống xe tăng, máy bay; để đổi lấy việc xóa các khoản nợ quá hạn từ thời Liên Xô. Hai bên sau đó đã đi đến thỏa thuận rằng Moskva sẽ chuyển giao các loại vũ khí hiện đại trị giá 214 triệu USD như xe tăng chiến đấu chủ lực T-80 (phiên bản T-80U), T-72 (phiên bản T-72M1), trực thăng đa nhiệm Kamov Ka-32 Helix-C có khả năng chống ngầm, máy bay huấn luyện IL-103, hệ thống tổ hợp tên lửa phòng không tầm trung S-350 Vityaz (S-350E) trang bị tên lửa đánh chặn các loại 9М96, 48N6 (được sử dụng trên S-400 sau này), tên lửa chống tăng METIS-M hay xe quân sự BMP-3,... cho Hàn Quốc. Kết quả, tổng số xe tăng T-80 đang phục vụ trong quân đội Hàn Quốc hiện nay là 35 chiếc, trong đó có 33 chiếc T-80U được chuyển giao trong giai đoạn 1996-97; cộng thêm 2 biến thể chỉ huy T-80UK vào năm 2005 và T-72M1 là 8 chiếc (chuyển giao năm 1990).
Quân đội Hàn Quốc cũng là một trong những khách hàng đầu tiên được tiếp cận dòng xe chiến đấu bộ binh tiên tiến BMP-3 của Nga. Tổng số lượng xe BMP-3 đang phục vụ hiện nay là 70 chiếc trong đó bao gồm 33 chiếc được chuyển giao trong giai đoạn 1996-97 và thêm 37 chiếc khác nữa được chuyển giao năm 2005 - cùng đợt với xe tăng T-80. Trực thăng Kamov Ka-32 cũng là một loại vũ khí hiện đại khác được Nga chuyển giao cho Không quân Hàn Quốc, nước này đang có trong biên chế tất cả 29 chiếc với đa dạng các biến thể từ quân sự cho tới dân sự.
Ngoài nhận chuyển giao vũ khí, Hàn Quốc còn xoá nợ để đổi lấy nhiều công nghệ quân sự tiên tiến khác của Nga thông qua hình thức hợp tác cùng phát triển. Trường hợp cụ thể là hệ thống tên lửa phòng không tầm trung KM-SAM (một biến thể của S-350 Vityaz). Trong quá trình phát triển radar cho hệ thống phòng không KM-SAM cũng như trợ giúp cho sự phát triển của hệ thống này, tập đoàn quốc phòng Almaz-Antey của Nga đã phát triển Vityaz dựa trên các cơ sở ý tưởng của đối tác Hàn Quốc. Hình thức xóa nợ thông qua chuyển giao công nghệ quân sự được đánh giá là mang lại lợi ích cho Hàn Quốc nhiều hơn so với việc mua sản phẩm hoàn chỉnh. Hiện nay, giữa hai nước vẫn đang duy trì nhiều hợp tác quân sự, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất, phát triển tên lửa và công nghệ quốc phòng phục vụ hải quân. Năm 2021, Hải quân Hàn Quốc đã bắn thử thành công tên lửa hành trình diệt hạm siêu thanh có thiết kế tương đối giống với P-800 Yakhont của Nga.
Ngày truyền thống

Ngày truyền thống của quân đội Hàn Quốc hay còn được biết đến với tên gọi Ngày Lực lượng Vũ trang là ngày 1 tháng 10 hàng năm. Ngày này được chọn nhằm kỷ niệm sự kiện các đơn vị của quân đội Hàn Quốc lần đầu tiên vượt qua vĩ tuyến 38 đồng thời dẫn đầu liên quân Liên Hợp Quốc tiến lên phía Bắc vào lãnh thổ Bắc Triều Tiên trong chiến tranh Triều Tiên.
Cấp bậc

Trong quân đội Hàn Quốc, hệ thống cấp bậc được chia ra thành 4 nhóm bao gồm: sĩ quan, chuẩn úy, hạ sĩ quan và binh sĩ - theo thứ tự quyền hạn giảm dần. Ngoài ra, cấp hiệu sĩ quan của Hải quân Hàn Quốc còn có thêm bộ cấp hiệu cổ tay tương tự như cấp hiệu sĩ quan của Hải quân Khối Thịnh vượng chung Anh.
| Cấp bậc> Cấp bậc.Cấp bậc | Cấp bậc> Cấp bậc.Cấp bậc | Quân chủng> Lục quân.Cấp hiệu vải | Quân chủng> Lục quân.Cấp hiệu  cầu vai | Quân chủng> Lục quân.Cấp hiệu  cầu vai | Quân chủng> Hải quân.Cấp hiệu vải | Quân chủng> Hải quân.Cấp hiệu  cầu vai | Quân chủng> Thủy quân lục chiến.Cấp hiệu  cầu vai | Quân chủng> Không quân.Cấp hiệu vải | Quân chủng> Không quân.Cấp hiệu  cầu vai | Quân chủng> Không quân.Cấp hiệu  cầu vai |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cấp tướng  (장성, Jangseong) | Nguyên soái  (원수, Wonsu) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp tướng  (장성, Jangseong) | Đại tướng  (대장, Daejang) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp tướng  (장성, Jangseong) | Trung tướng  (중장, Jungjang) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp tướng  (장성, Jangseong) | Thiếu tướng   (소장, Sojang) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp tướng  (장성, Jangseong) | Chuẩn tướng  (준장, Junjang) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp tá   (영관, Yeonggwan) | Đại tá   (대령, Daeryeong) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp tá   (영관, Yeonggwan) | Trung tá  (중령, Jungnyeong) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp tá   (영관, Yeonggwan) | Thiếu tá   (소령, Soryeong) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp úy  (위관, Wigwan) | Đại úy  (대위, Daewi) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp úy  (위관, Wigwan) | Trung úy  (중위, Jungwi) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp úy  (위관, Wigwan) | Thiếu úy  (소위, Sowi) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp chuẩn sĩ quan  (준사관, Junsagwan) | Chuẩn úy   (준위, Junwi) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp hạ sĩ quan  (부사관, Busagwan) | Thượng sĩ nhất   (원사, Wonsa) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp hạ sĩ quan  (부사관, Busagwan) | Thượng sĩ  (상사, Sangsa) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp hạ sĩ quan  (부사관, Busagwan) | Trung sĩ  (중사, Jungsa) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp hạ sĩ quan  (부사관, Busagwan) | Hạ sĩ  (하사, Hasa) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp binh sĩ  (병, Byeong) | Binh trưởng  (병장, Byeongjang) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp binh sĩ  (병, Byeong) | Binh thượng  (상등병, Sangdeungbyeong) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp binh sĩ  (병, Byeong) | Binh nhất  (일등병, Ildeungbyeong) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| Cấp binh sĩ  (병, Byeong) | Binh nhì (이등병, Ideungbyeong) |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
Công nghiệp quốc phòng

Công nghiệp quốc phòng là một trong những ngành kinh tế chủ lực của Hàn Quốc. Quốc gia này là nhà xuất khẩu vũ khí lớn thứ 6 trên thế giới trong năm 2020. Theo số liệu thống kê từ SIPRI, hơn ½ (55%) số mặt hàng xuất khẩu trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng của Seoul trong giai đoạn 2016-2020 được xuất sang các nước châu Á và Châu Đại Dương; 23% xuất sang châu Âu và 14% xuất sang Trung Đông.
Các mặt hàng xuất khẩu tiêu biểu trên thị trường vũ khí của Hàn Quốc bao gồm có: súng trường, xe bọc thép, xe chiến đấu bộ binh, xe tăng, pháo tự hành, pháo phản lực bắn loạt, máy bay chiến đấu, máy bay trực thăng, bom chùm, bệ phóng tên lửa, tàu ngầm diesel-điện, tàu chiến và UAV. Bên cạnh đó, mức tăng trưởng xuất khẩu vũ khí của quốc gia này trong giai đoạn từ năm 2016 đến 2020 đã tăng 210% so với 5 năm trước, chiếm 2,7% tỷ trọng xuất khẩu vũ khí toàn cầu và được đánh giá là mức tăng trưởng lớn nhất trong số 20 quốc gia xuất khẩu vũ khí hàng đầu thế giới. Chiến lược phát triển, nâng cao khả năng quốc phòng nội địa hướng tới phục vụ xuất khẩu của Hàn Quốc được thực hiện bài bản, toàn diện trong đó tập trung khuyến khích phát triển ngành công nghiệp quốc phòng trong nước, tăng cường giới thiệu các công nghệ mới kết hợp với mở rộng hợp tác cùng các đối tác quốc tế.
Tiếng Pashtun

| Tiếng Pashtun |
| --- | --- |
پښتو Pax̌tō
Từ Pax̌tō viết bằng chữ Ba Tư-Ả Rập (biến thể tiếng Pashtun
Phát âm: [ˈpəʂt̪oː], [ˈpʊxt̪oː]
Sử dụng tại: Afghanistan và Pakistan
Tổng số người nói: 40–60 triệu
Dân tộc: Người Pashtun
Phân loại: Ấn-ÂuẤn-IranIranIran ĐôngTiếng Pashtun
Dạng chuẩn: Trung Pashtun Bắc Pashtun Nam Pashtun   
Phương ngữ: ~20 phương ngữ
Hệ chữ viết: Chữ Ả Rập (biến thể tiếng Pashtun)
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại:  Afghanistan
Ngôn ngữ thiểu số được công nhận tại:  Pakistan Tỉnh Khyber Pukhtunkhwa, Những Khu vực Bộ lạc Liên bang Quản lý, và Bắc Balochistan
Quy định bởi: Viện Khoa học Afghanistan Viện Pashtun, Đại học Peshawar
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1: ps
ISO 639-2: pus
ISO 639-3: tùy trường hợp: pst – Pashtun miền trung pbu – Pashtun miền bắc pbt – Pashtun miền nam wne – Wanetsi
Glottolog: pash1269
Linguasphere: 58-ABD-a
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Tiếng Pashtun (tiếng Pashtun: پښتو Pax̌tō [ˈpəʂt̪oː]), được gọi là Afghāni (افغانی) trong tiếng Ba Tư và Paṭhānī trong tiếng Hindi và Urdu, là một ngôn ngữ ở miền Nam-Trung Á, được nói bởi người Pashtun. Người nói ngôn ngữ này có một số tên gọi, gồm Pashtun và Pukhtun và đôi khi Afghan hay Pathan. Đây là một ngôn ngữ Iran Đông, thuộc hệ ngôn ngữ Ấn-Âu. Tiếng Pashtun là một trong hai ngôn ngữ chính thức của Afghanistan, và là ngôn ngữ khu vực đông người nói thứ hai tại Pakistan, chủ yếu ở miền tây và tây bắc đất nước. Những Khu vực Bộ lạc Liên bang Quản lý (FATA) của Pakistan gần 100% nói tiếng Pashtun, trong khi nó cũng là ngôn ngữ số đông ở tỉnh Khyber Pakhtunkhwa và các huyện miền bắc của Balochistan. Tiếng Pashtun là ngôn ngữ chính của kiều dân Pashtun khắp nơi trên thế giới. Tổng số người nói tiếng Pashtun trên toàn cầu được ước tính là từ 45–60 triệu.
Chữ viết

Tiếng Pashtun sử dụng bảng chữ cái Pashtun, một dạng sửa đổi của chữ viết Ba Tư–Ả Rập. Vào thế kỷ 16, Bayazid Pir Roshan đã đưa 13 chữ cái mới vào bảng chữ cái Pashtun. Nó đã được sửa đổi thêm trong nhiều năm.
Bảng chữ cái Pashtun bao gồm 45 đến 46 chữ cái và 4 dấu phụ. Chữ Latin Pashtun cũng được sử dụng. Trong phiên âm Latinh, trọng âm được biểu thị bằng các dấu sau trên các nguyên âm: ә́, á, ā́, ú, ó, í và é. Bảng sau (đọc từ trái sang phải) cung cấp các dạng biệt lập của các chữ cái, cùng với các giá trị tương đương trong chữ Latinh và các giá trị IPA điển hình:
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| اā /ɑ, a/ | بb /b/ | پp /p/ | تt /t/ | ټṭ /ʈ/ | ث(s) /s/ | جǧ /d͡ʒ/ | ځg, dz /d͡z/ | چč /t͡ʃ/ | څc, ts /t͡s/ | ح(h) /h/ | خx /x/ |
| دd /d/ | ډḍ /ɖ/ | ﺫ(z) /z/ | ﺭr /r/ | ړṛ /ɺ, ɻ, ɽ/ | ﺯz /z/ | ژž /ʒ/ | ږǵ (or ẓ̌) /ʐ, ʝ, ɡ, ʒ/ | سs /s/ | شš /ʃ/ | ښx̌ (hoặc ṣ̌) /ʂ, ç, x, ʃ/ | ښx̌ (hoặc ṣ̌) /ʂ, ç, x, ʃ/ |
| ص(s) /s/ | ض(z) /z/ | ط(t) /t/ | ظ(z) /z/ | ع(ā) /ɑ/ | غğ /ɣ/ | فf /f/ | قq /q/ | کk /k/ | ګģ /ɡ/ | لl /l/ | لl /l/ |
| مm /m/ | نn /n/ | ڼṇ /ɳ/ | ں̃ , ń /◌̃/ | وw, u, o /w, u, o/ | هh, a /h, a/ | ۀə /ə/ | يy, i /j, i/ | ېe /e/ | یay, y /ai, j/ | ۍəi /əi/ | ئəi, y /əi, j/ |
Thư mục

Schmidt, Rüdiger biên tập (1989). Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden: Reichert. ISBN 3-88226-413-6.
Georg Morgenstierne (1926) Report on a Linguistic Mission to Afghanistan. Instituttet for Sammenlignende Kulturforskning, Serie C I-2. Oslo. ISBN 0-923891-09-9
Daniel G. Hallberg (1992) Pashto, Waneci, Ormuri (Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, 4). National Institute of Pakistani Studies, 176 pp. ISBN 969-8023-14-3.
Herbert Penzl A Grammar of Pashto: A Descriptive Study of the Dialect of Kandahar, Afghanistan, ISBN 0-923891-72-2
Herbert Penzl A Reader of Pashto, ISBN 0-923891-71-4
Tiruchanur

| Tiruchanur |
| --- | --- |

Tiruchanur
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Andhra Pradesh
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 12,486
Múi giờ: UTC+05:30
Tiruchanur là một thị trấn thống kê (census town) của huyện Chittoor thuộc bang Andhra Pradesh, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tiruchanur có dân số 12.486 người. Phái nam chiếm 49% tổng số dân và phái nữ chiếm 51%. Tiruchanur có tỷ lệ 69% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 75%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Tiruchanur, 11% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Phúc La

Đừng nhầm lẫn với phường Phú La cùng thuộc quận Hà Đông.
Phúc La là một phường thuộc quận Hà Đông, thành phố Hà Nội, Việt Nam.
Địa lý

Địa giới hành chính phường Phúc La:
Phía đông giáp huyện Thanh Trì
Phía tây giáp các phường Nguyễn Trãi và Hà Cầu
Phía nam giáp phường Kiến Hưng
Phía bắc giáp phường Văn Quán.
Phường Phúc La có diện tích 1,39 km², dân số năm 1999 là 6.243 người, mật độ dân số đạt 4.491 người/km².
Lịch sử

Địa bàn phường Phúc La xưa là hai làng Yên Phúc và Xa La thuộc tổng Thanh Oai Thượng, huyện Thanh Oai, phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam Thượng.
Sau năm 1945, hai làng Yên Phúc và Xa La được sáp nhập vào thị xã Hà Đông, trở thành hai thôn ngoại thị của thị xã.
Năm 1965, hai thôn Yên Phúc, Xa La hợp nhất với 2 thôn Văn Quán, Mỗ Lao (Mộ Lao) để thành lập xã Văn Yên thuộc thị xã Hà Đông.
Ngày 23 tháng 6 năm 1994, Chính phủ ban hành Nghị định 52-CP. Theo đó, giải thể xã Văn Yên để thành lập hai phường Văn Mỗ và Phúc La.
Phường Phúc La gồm có hai thôn Xa La, Yên Phúc của xã Văn Yên cũ và các phố Nguyễn Chánh, Tô Hiến Thành, Nguyễn Công Trứ của phường Yết Kiêu với 139,03 ha diện tích tự nhiên và 4.977 người.
Năm 2006, phường Phúc La thuộc thành phố Hà Đông mới thành lập và từ năm 2009 thì trực thuộc quận Hà Đông cho đến nay.
Chú thích

1 2  “Nghị định 52-CP năm 1994 về việc điều chỉnh địa giới huyện và thành lập thị trấn, phường thuộc các huyện Hoài Đức, Chương Mỹ, Thạch Thất, Thanh Oai, thị xã Hà Đông, tỉnh Hà Tây”.
↑  Tổng cục Thống kê
Mẹ Têrêsa
Thiếu thời

Anjezë Gonxhe Bojaxhiu (trong tiếng Albania, "Anjezë" là Anê; "Gonxhe" nghĩa là "nụ hồng") chào đời ngày 26 tháng 8 năm 1910 tại Skopje, lúc đó là thủ phủ của tỉnh Kossovo Vilayet thuộc Đế quốc Ottoman; nay là thủ đô Cộng hòa Macedonia. là con út của một gia đình đến từ Shkodër, Albania, cha mẹ của cô là Nikola và Dranafile (tiếng Albania nghĩa là "hoa hồng") Bojaxhiu. Nikola có hoạt động chính trị tại Albania. Năm 1919, sau một cuộc hội họp ông ngã bệnh và qua đời khi Agnes mới lên tám. Sau khi cha mất, mẹ nuôi dưỡng cô trong đức tin Công giáo Rôma. Theo người viết tiểu sử Teresa, Joan Graff Clucas, từ khi còn thơ ấu, Agnes đã ham thích đọc các câu chuyện về cuộc đời các thừa sai và hoạt động của họ, đến tuổi 12 cô tin rằng nên hiến mình cho đời sống tôn giáo. Năm 18 tuổi, cô gia nhập Dòng Nữ tu Loreto, từ đó cô không bao giờ gặp lại mẹ và chị.
Trước tiên, Agnes đến Tu viện Loreto ở Rathfarnham, Ái Nhĩ Lan để học tiếng Anh, ngôn ngữ dòng Loreto dùng để dạy học tại Ấn Độ. Cô đến Ấn Độ năm 1929, và bắt đầu cuộc đời nữ tu tập sinh tại Darjeeling, gần dãy Himalaya. Ngày 24 tháng 5 năm 1931, cô làm lễ tiên khấn để trở thành nữ tu. Cô chọn tên Teresa theo tên Thérèse de Lisieux, thánh bổn mệnh của các thừa sai. Ngày 14 tháng 5 năm 1937, Teresa khấn trọn đời, khi ấy cô đang dạy học tại trường Loreto ở phía đông Calcutta.
Mặc dù bận rộn với nhiệm vụ giảng dạy tại trường, Teresa ngày càng quan tâm đến cuộc sống nghèo khổ nhan nhản chung quanh cô tại Calcutta. Nạn đói năm 1943 mang nhiều điều bất hạnh và chết chóc đến thành phố; rồi các cuộc bạo động giữa người Hindu và người Hồi giáo trong tháng 8 năm 1946 nhấn chìm thành phố này trong nỗi kinh hoàng và sự tuyệt vọng.
Quốc tế

Năm 1982, khi cuộc bao vây Beirut lên đến đỉnh điểm, Mẹ Teresa đã thành công trong nỗ lực giải cứu 37 trẻ em mắc kẹt trong một bệnh viện giữa mặt trận bằng cách đàm phán cho một cuộc ngừng bắn giữa quân đội Israel và du kích Palestine. Được các nhân viên Hồng Thập Tự hộ tống, bà băng qua trận địa để đến ngôi bệnh viện đổ nát và giải cứu các bệnh nhi
Khi Đông Âu bắt đầu mở cửa vào cuối thập niên 1980, Teresa cho tiến hành hàng chục đề án tại các quốc gia trong vùng. Không hề nao núng khi bị chỉ trích về lập trường cứng rắn của bà về việc chống phá thai và li dị, bà chỉ nói, "Người ta nói gì cũng mặc, bạn chỉ cần cười và tiếp tục công việc của mình."
Mẹ Teresa đã đến Ethiopia cứu giúp những người bị nạn đói, đến Chernobyl giúp người nạn nhân phóng xạ, và đến với nạn nhân động đất ở Armenia. Năm 1991, lần đầu tiên bà trở lại quê hương và mở ngôi nhà Dòng Thừa sai Bác ái tại Tirana, Albnia.
Năm 1966, bà điều hành 517 cơ sở từ thiện trên hơn 100 quốc gia. Trải qua nhiều năm, Dòng Thừa sai Bác ái của Mẹ Teresa từ thành phần nhân sự chỉ 12 người đã phát triển đến hàng ngàn người phục vụ "những người nghèo nhất của dân nghèo" tại 450 trung tâm trên khắp thế giới.