stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Phân họ Vịt lặn

| Phân họ Vịt lặn |
| --- | --- |
Vịt lặn mào đỏ
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Anseriformes
Họ (familia): Anatidae
Phân họ (subfamilia): Aythyinae
Các chi
 Xem văn bản.
Phân họ Vịt lặn (danh pháp khoa học: Aythyinae) là một phân họ trong họ Vịt (Anatidae) chứa khoảng 15 loài vịt lặn còn sinh tồn, nói chung gọi là vịt đầu nâu/đen hay vịt bãi/vịt biển. Chúng là một phần của họ đa dạng chứa các loài vịt, ngỗng, thiên nga v.v.
Các loài vịt lặn trong bài này được đặt trong một phân họ khác biệt. Trong khi về mặt hình thái thì chúng gần giống như các loài vịt thật sự, tuy nhiên giữa chúng có các khác biệt rõ nét, chẳng hạn như cấu trúc của khí quản. Các trình tự dữ liệu mtDNA cytochrome b và NADH dehydrogenaza chỉ ra rằng hai nhóm vịt thật sự và vịt lặn là tương đối xa nhau, sự giống nhau bề ngoài chỉ là do tiến hóa hội tụ.
Theo kiểu khác , nhóm vịt lặn được coi là một tông với danh pháp Aythyini trong phân họ Anatidae nghĩa rộng, bao gồm toàn bộ các loài thủy điểu dạng vịt, ngoại trừ nhóm le nâu.
Các loài vịt biển nói chung hay tìm thấy ở các vùng duyên hải, chẳng hạn như vịt đuôi dài, vịt scoter, vịt mắt vàng và vịt nhung, đôi khi cũng được gọi một cách dân dã là vịt lặn tại Bắc Mỹ do chúng cũng tìm kiếm thức ăn bằng cách lặn; nhưng phân họ chứa chúng (Merginae) là rất khác biệt.
Mặc dù nhóm này có phân bố toàn cầu, nhưng phần lớn các thành viên là bản địa của Bắc bán cầu và nó bao gồm một số loài vịt khá quen thuộc ở Bắc bán cầu.
Nhóm này được gọi là vịt lặn do các thành viên của nó kiếm ăn chủ yếu bằng cách lặn, mặc dù trên thực tế thì các loài chi Netta ít khi lặn và chủ yếu kiếm ăn giống như vịt thật sự.
Những loài vịt này sống thành bầy, chủ yếu tại các vùng nước ngọt ven cửa sông, mặc dù vịt bãi lớn sinh sống ngoài biển trong mùa đông ở phương Bắc. Chúng bay khỏe; các cánh rộng và tù đầu đòi hỏi những cú đập cánh nhanh hơn so với ở nhiều loài vịt khác và chúng hơi khó bay lên. Các loài ở phía bắc có xu hướng di trú còn các loài ở phía nam thì không di trú mặc dù vịt đầu cứng vượt qua những khoảng cách dài. Các loài vịt lặn đi lại không tốt trên đất liền như vịt thật sự; các chân của chúng có xu hướng lui về phía sau của cơ thể để giúp chúng tạo lực đẩy khi ở dưới nước.
Hệ thống hóa

Trong bài này thì 3 chi được gộp trong phân họ vịt lặn. Tuy nhiên, vịt cẩm thạch loài duy nhất của chi Marmaronetta, lại dường như rất khác biệt và có thể đã rẽ nhánh ra trước khi có sự chia tách giữa vịt thật sự với vịt lặn như được chỉ ra bằng các đặc trưng hình thái  và đặc trưng phân tử . Loài vịt đầu hồng có lẽ đã tuyệt chủng, trước đây được coi như là loài trong chi Rhodonessa, được gợi ý là thuộc về chi Netta , ngược lại với ý kiến của Livezey năm 1986, nhưng kiểu tiếp cận này bị đặt dấu hỏi . Các phân tích trình tự DNA có lẽ sẽ giải quyết được câu hỏi này nhưng cho tới nay vẫn chưa được thực hiện do thiếu các dữ liệu cần thiết. Nó có thể là sự phân kỳ sớm từ dòng dõi vịt thật sự . Phân tích phân tử của Johnson & Sorenson  cũng gợi ý rằng ngan cánh trắng nên đặt vào chi độc loài Asarcornis với quan hệ tương đối gần với chi Aythya và có thể thuộc về phân họ này.
Chi Marmaronetta
Marmaronetta angustirostris: Vịt cẩm thạch
Chi Netta (tạm thời gộp cả chi Rhodonessa)
Netta caryophyllacea: Vịt đầu hồng - hay Rhodonessa; có lẽ tuyệt chủng (khoảng năm 1945?)
Netta erythrophthalma: Vịt đầu nâu phương Nam
Netta peposaca: Vịt mỏ hồng
Netta rufina: Vịt lặn mào đỏ
Chi Aythya
Aythya affinis: Vịt bãi nhỏ
Aythya americana: Vịt đầu đỏ Bắc Mỹ
Aythya australis: Vịt đầu cứng
Aythya baeri: Vịt đầu đen hay vịt đầu đen Baer
Aythya collaris: Vịt khoang cổ
Aythya ferina: Vịt đầu đỏ hay vịt lặn đầu đỏ
Aythya fuligula: Vịt mào hay vịt búi lông
Aythya innotata: Vịt đầu nâu Madagascar – E ngại là tuyệt chủng, tái phát hiện năm 2006
Aythya marila: Vịt biển hay vịt bãi lớn
Aythya novaeseelandiae: Vịt bãi New Zealand
Aythya nyroca: Vịt mắt trắng hay vịt mặt trắng?, vịt nâu đỏ
Aythya valisineria: Vịt lặn vai buồm
Aythya cf. innotata: Vịt đầu nâu Réunion - tuyệt chủng (khoảng thập niên 1690)
Chú thích

1 2  Tên gọi này là mơ hồ do nhiều loài vịt sống ngoài biển, chẳng hạn đa phần các loài của phân họ Vịt biển.
1 2 3 4  Livezey Brad C. (1986): A phylogenetic analysis of recent anseriform genera using morphological characters. Auk 103(4): 737-754. Toàn văn PDF Lưu trữ 2010-08-05 tại Wayback Machine
1 2 3  Johnson Kevin P. & Sorenson Michael D. (1999): Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus Anas): a comparison of molecular and morphological evidence. Auk 116(3): 792–805. Toàn văn PDF Lưu trữ 2007-02-05 tại Wayback Machine
↑  Terres John K. & National Audubon Society (1991): The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds. Wings Books, New York. ISBN 0-517-03288-0
↑  Livezey Brad C. (1998): A phylogenetic analysis of modern pochards (Anatidae: Aythini). Auk 113(1): 74–93. Toàn văn PDF Lưu trữ 2010-06-04 tại Wayback Machine
↑  Collar Nigel J.; Andreev A. V.; Chan S.; Crosby M. J.; Subramanya S. & Tobias J. A. (chủ biên) (2001): Pink-headed Duck. Trong:Threatened Birds of Asia: The BirdLife International Red Data Book, trang 489-501. BirdLife International. ISBN 0-946888-44-2 Toàn văn HTML Lưu trữ 2007-03-11 tại Wayback Machine
1 2 3 4 5  Các loài này có tại Việt Nam
↑  Tên gọi này tranh chấp với Mergellus albellus
↑  Theo Chim Việt Nam của Nguyễn Cử, Lê Trọng Trải, & Karen Phillipps, Nhà xuất bản Lao động-Xã hội, năm 2000 và Danh lục chim Việt Nam của Võ Quý & Nguyễn Cử, Nhà xuất bản Nông nghiệp năm 1995, nhưng có thể là lỗi in ấn.
Calydus syriacus

| Calydus syriacus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Meloidae
Chi (genus): Calydus
Loài (species): C. syriacus
Danh pháp hai phần
Calydus syriacus Kaszab, 1960 
Calydus syriacus là một loài bọ cánh cứng trong họ Meloidae. Loài này được Kaszab miêu tả khoa học năm 1960.
Chú thích

↑  Meloidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Phân họ Vịt đuôi cứng

| Phân họ Vịt đuôi cứng |
| --- | --- |
Vịt đuôi cứng đầu trắng (Oxyura leucocephala)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Anseriformes
Họ (familia): Anatidae
Phân họ (subfamilia): Oxyurinae
Các chi
 Oxyura  Nomonyx  Biziura (but Xem trong bài)  Heteronetta
Phân họ Vịt đuôi cứng (danh pháp khoa học: Oxyurinae) là một phân họ trong họ Vịt (Anatidae) chứa khoảng 8 loài vịt còn sinh tồn, không có loài nào có mặt tại Việt Nam. Phần lớn các loài của phân họ này đều có tên gọi là vịt đuôi cứng, do chúng có, như tên gọi chung gợi ý, những chiếc lông đuôi dài và cứng, dựng thẳng khi chúng nghỉ ngơi. Phần lớn các loài đều có mỏ phồng tương đối to. Ngoại lệ là vịt đầu đen Nam Mỹ trông giống như những con vịt (thật sự) điển hình với đuôi ngắn và mỏ bình thường.
Chúng là những loài vịt sinh sống trong môi trường nước ngọt, kiếm ăn bằng cách lặn. Các chân của chúng lùi sâu về phía sau cơ thể, làm cho chúng trông lạch bạch và vụng về khi ở trên mặt đất, vì thế chúng ít khi rời khỏi môi trường nước.
Kiểu cách "phô diễn" của những con trống là không bình thường với việc phát ra âm thanh từ một túi ở họng có thể thổi phồng lên được, lao đầu về phía trước và dựng đứng chiếc mào nhỏ. Phần lớn các loài này đều phô diễn đơn độc (trước con mái), riêng vịt xạ "phô diễn" thành từng nhóm.
Các chi

Oxyura: Chi Vịt đuôi cứng, khoảng 5 loài sinh tồn và 4-5 loài hóa thạch
Nomonyx: Chi Vịt mặt nạ, 1 loài sinh tồn (Nomonyx dominica)
Biziura: Chi Vịt xạ, 1 loài sinh tồn (Biziura lobata)
Heteronetta: Chi Vịt đầu đen Nam Mỹ, 1 loài sinh tồn (Heteronetta atricapilla)
†Dendrochen
†Dunstanetta
†Manuherikia
†Mionetta
†Pinpanetta
†Tirarinetta
Hiện tại, người ta đang nghiên cứu các mối quan hệ giữa vịt tai hồng với nhóm này.
Chú thích

↑  Sraml M.; Christidis L.; Easteal S.; Horn P. & Collet C. (1996): Molecular Relationships Within Australasian Waterfowl (Anseriformes). Australian Journal of Zoology 44(1): 47-58. doi:10.1071/ZO9960047 (Tóm tắt HTML)
Văn hóa Đồng Đậu

Văn hoá Đồng Đậu là nền văn hóa thuộc thời kỳ đồ đồng ở Việt Nam cách ngày nay khoảng 3.000 năm, sau văn hóa Phùng Nguyên, trước văn hóa Gò Mun. Tên của nền văn hóa này đặt theo tên khu di tích Đồng Đậu ở thị trấn Yên Lạc, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc, nơi các nhà khảo cổ học đã khám phá ra một nền văn hóa đồ đồng phong phú năm 1962.
Người Đồng Đậu sống ngoài trời trên các đồi gò trung du Bắc Bộ với một nền kinh tế khá ổn định và phát triển dựa trên nông nghiệp trồng lúa và các cây hoa màu. Các dấu tích luyện kim như xỉ đồng, các mảnh khuôn đúc (bằng đá) cho thấy nghề đúc đồng đã có và phát triển thời kỳ này.
Zonitomorpha incostata

| Zonitomorpha incostata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Meloidae
Chi (genus): Zonitomorpha
Loài (species): Z. incostata
Danh pháp hai phần
Zonitomorpha incostata Pic, 1932 
Zonitomorpha incostata là một loài bọ cánh cứng trong họ Meloidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1932.
Chú thích

↑  Meloidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Zaglossus attenboroughi

| Zaglossus attenboroughi> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Cực kỳ nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Monotremata
Họ (familia): Tachyglossidae
Chi (genus): Zaglossus
Loài (species): Z. attenboroughi
Danh pháp hai phần
Zaglossus attenboroughi Flannery & Groves, 1998 
 
Thú lông nhím mỏ dài Sir David hay thú lông nhím mỏ dài Attenborough (danh pháp khoa học: Zaglossus attenboroughi) là một loài động vật có vú trong họ Tachyglossidae, bộ Monotremata. Loài này được Flannery & Groves miêu tả năm 1998.
Loài này sinh sống tại New Guinea. Chúng được đặt tên để vinh danh Sir David Attenborough, nhà tự nhiên học nổi tiếng. Chúng sinh sống ở vùng núi Cyclops, ở gần thành phố Sentani và Jayapura ở tỉnh Papua của Indonesia.
Chú thích

↑  Leary, T., Seri, L., Flannery, T., Wright, D., Hamilton, S., Helgen, K., Singadan, R., Menzies, J., Allison, A., James, R., Aplin, K., Salas, L. & Dickman, C. (2008). Zaglossus attenboroughi. 2008 Sách đỏ IUCN. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế 2008. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2008. Database entry includes justification for why this species is listed as critically endangered.
1 2  Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Zaglossus attenboroughi”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). tr. 387. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Watsonia spectabilis

| Watsonia spectabilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Iridaceae
Chi (genus): Watsonia
Loài (species): W. spectabilis
Danh pháp hai phần
Watsonia spectabilis Schinz, 1900 
Watsonia spectabilis là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được Schinz miêu tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Watsonia spectabilis”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Arthur Jeffrey Dempster

| Arthur Jeffrey Dempster |
| --- | --- |

Sinh: 14 tháng 8 năm 1886 Toronto, Ontario, Canada
Mất: 11 tháng 3, 1950(1950-03-11) (63 tuổi) Stuart, Florida, Hoa Kỳ
Quốc tịch: Canada-Mỹ
Trường lớp: ThS Đại họcToronto Cử nhân Đại học Toronto Ph.D. University of Chicago
Nổi tiếng vì: Phát triển máy đo quang phổ khối hiện đại đầu tiên, phát hiện 235U (sử dụng trong bom nguyên tử)
Giải thưởng: Giải Newcomb Cleveland (1929)
Sự nghiệp khoa học
Ngành: Vật lý
 
Arthur Jeffrey Dempster (14 tháng 8 năm 1886 - 11 tháng 3 năm 1950) là một nhà vật lí học người Mỹ gốc Canada nổi tiếng với công trình nghiên cứu về quang phổ khối và khám phá ra đồng vị urani 235U..
Tiểu sử

Máy đo phổ khối năm 1918 của Dempster.
Dempster sinh ra ở Toronto, Ontario, Canada. Ông nhận bằng cử nhân và thạc sĩ tại Đại học Toronto vào năm 1909 và 1910. Ông đi du học tại Đức, và sau đó rời bỏ ngay khi Chiến tranh thế giới lần thứ nhất bắt đầu cho Hoa Kỳ; Ở đó ông nhận bằng tiến sĩ của mình Về vật lý tại Đại học Chicago.
Sự nghiệp học thuật

Dempster gia nhập khoa Vật lý tại Đại học Chicago vào năm 1916 và ở lại đó cho đến khi ông mất vào năm 1950.
Trong Thế chiến II, ông làm việc cho Dự án Manhattan bí mật để phát triển vũ khí hạt nhân đầu tiên trên thế giới.
Từ năm 1943 đến năm 1946, Dempster là nhà vật lí chính của Phòng thí nghiệm Luyện kim Đại học Chicago hay "Met Lab" liên quan đến dự án Manhattan và được thành lập để nghiên cứu các tài liệu cần thiết cho việc sản xuất bom nguyên tử.
Năm 1946, ông đảm nhiệm vị trí giám đốc phòng thí nghiệm quốc gia Argonne.
Dempster qua đời vào ngày 11 tháng 3 năm 1950 tại Stuart, Florida vào năm 63 tuổi.
Nghiên cứu

Vào năm 1918, Dempster đã phát triển một quang phổ khối phổ hiện đại đầu tiên, một thiết bị khoa học cho phép các nhà vật lí xác định các hợp chất bằng khối lượng của các nguyên tố trong một mẫu và xác định thành phần đồng vị của các nguyên tố trong một mẫu. Máy đo phổ khối của Dempster đã được chính xác hơn 100 lần so với các phiên bản trước đó và đã thiết lập được lý thuyết cơ bản và thiết kế phổ kế khối phổ vẫn được sử dụng cho đến ngày nay. Nghiên cứu của Dempster về sự nghiệp của ông tập trung vào quang phổ khối và các ứng dụng của nó, dẫn đến năm 1935 để khám phá ra đồng vị 235U.. Khả năng gây ra phản ứng dây chuyền hạt nhân phân huỷ nhanh chóng của đồng vị này cho phép phát triển hạt nhân và bom hạt nhân. Dempster cũng được biết đến như là một chuyền gia về tia dương cực.
Phyteuma globulariifolium

| Phyteuma globulariifolium |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Campanulaceae
Chi (genus): Phyteuma
Loài (species): P. globulariifolium
Danh pháp hai phần
Phyteuma globulariifolium Sternb. & Hoppe, 1818 
Phyteuma globulariifolium là loài thực vật có hoa trong họ Hoa chuông. Loài này được Sternb. & Hoppe miêu tả khoa học đầu tiên năm 1818.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Phyteuma globulariifolium”. Truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2013.
Erianthemum taborense

| Erianthemum taborense> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Santalales
Họ (familia): Loranthaceae
Chi (genus): Erianthemum
Loài (species): E. taborense
Danh pháp hai phần
Erianthemum taborense (Engl.) van Tiegh. 
Erianthemum taborense là một loài thực vật có hoa trong họ Loranthaceae. Loài này được (Engl.) Tiegh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1895.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Erianthemum taborense”. Truy cập ngày 25 tháng 8 năm 2013.
Sến nghệ

Đối với các định nghĩa khác, xem sến (định hướng).
| Shorea henryana> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Dipterocarpaceae
Chi (genus): Shorea
Loài (species): S. henryana
Danh pháp hai phần
Shorea henryana Pierre 
Sến nghệ (danh pháp khoa học: Shorea henryana; tiếng Anh thường gọi là White Meranti) là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Loài này có ở Campuchia, Lào, Malaysia, Myanmar, Thái Lan, và Việt Nam.
Zaglossus bartoni

| Zaglossus bartoni |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Cực kỳ nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Monotremata
Họ (familia): Tachyglossidae
Chi (genus): Zaglossus
Loài (species): Z. bartoni
Danh pháp hai phần
Zaglossus bartoni (Thomas, 1907) 
 
Thú lông nhím mỏ dài Đông New Guinea (danh pháp khoa học: Zaglossus bartoni) là một loài động vật có vú trong họ Tachyglossidae, bộ Monotremata. Loài này được Thomas mô tả năm 1907.
Đây là một trong ba loài thuộc chi Zaglossus xuất hiện ở New Guinea. Loài này được tìm thấy chủ yếu ở nửa phía đông ở độ cao từ 2.000 đến 3.000 mét.
Loài này có thể được phân biệt với các thành viên khác trong chi bằng số móng vuốt ở chân trước và chân sau: nó có năm móng ở chân trước và bốn móng ở chân sau. Trọng lượng của nó thay đổi từ 5 đến 10 kg; chiều dài cơ thể của nó dao động từ 60 đến 100 cm; nó không có đuôi. Nó có bộ lông đen dày đặc. Nó lăn thành một quả bóng gai để phòng thủ. Loài này có tuổi thọ khoảng 30 năm.
Chú thích

↑  Leary, T., Seri, L., Flannery, T., Wright, D., Hamilton, S., Helgen, K., Singadan, R., Menzies, J., Allison, A., James, R., Aplin, K., Salas, L. & Dickman, C. (2008). Zaglossus bartoni. 2008 Sách đỏ IUCN. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế 2008. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2008. Database entry includes justification for why this species is listed as critically endangered.
1 2  Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Zaglossus bartoni”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). tr. 294. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Carinosmylus durus

| Carinosmylus durus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Osmylidae
Chi (genus): Carinosmylus
Loài (species): C. durus
Danh pháp hai phần
Carinosmylus durus New, 1986 
Carinosmylus durus là một loài côn trùng trong họ Osmylidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được New miêu tả năm 1986.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Phreatia linearifolia

| Phreatia linearifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Phreatia
Loài (species): P. linearifolia
Danh pháp hai phần
Phreatia linearifolia Schltr. 
Phreatia linearifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Schltr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1905.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Phreatia linearifolia”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Sân bay Điện Biên

Cảng hàng không Điện Biên (IATA: DIN, ICAO: VVDB), còn được gọi là Sân bay Mường Thanh, là sân bay ở thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên.
Lịch sử

Năm 1958, vận tải hàng không dân dụng chính thức được mở tại sân bay Điện Biên và do quân đội đảm nhiệm nhưng các chuyến bay còn rất ít. Đến năm 1984, kỷ niệm 30 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, tuyến đường bay Hà Nội - Điện Biên bằng máy bay AN24, AK40... được khôi phục, sân bay đưa vào khai thác với đường băng ghi nhôm dài 1400m. Sau 10 tháng khai thác, do các điều kiện kỹ thuật không cho phép, ngày 30/1/1995 đường bay đã bị cắt để sửa chữa đường cất hạ cánh. Sau khi sửa chữa, CHK Điện Biên đã hoạt động trở lại và máy bay là loại ATR72.
Năm 1996, sân bay được đầu tư xây dựng đường hạ cất cánh dài 1430m, rộng 30m bằng bê tông, sân đỗ máy bay có 2 vị trí đỗ. Năm 1998 nâng lên 10 lần chuyến một tuần với khoảng trên 20 ngàn hành khách/năm. Năm 2004, CHK Điện Biên được đầu tư mở rộng sân đỗ máy bay diện tích 12.000m2 đảm bảo cho 4 vị trí máy bay đỗ. Nhà ga hành khách với diện tích sử dụng 2.500m2, đủ năng lực phục vụ hai chuyến bay ATR72 tương đương với 300 hành khách/giờ cao điểm.
Vào ngày 27/3/2021, Thủ tướng Chính phủ đã chấp thuận chủ trương đầu tư dự án mở rộng sân bay Điện Biên, đồng thời giao cho Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) triển khai thực hiện. Dự án có tổng mức đầu tư đạt 1.547 tỷ đồng, trong đó 100% vốn chủ sở hữu của ACV. Thời hạn hoạt động dự án là 50 năm; tiến độ thực hiện là 34 tháng kể từ khi chấp thuận chủ trương đầu tư. Các hạng mục chính tại sân bay Điện Biên bao gồm toàn bộ khu bay và khu hàng không dân dụng, được đầu tư bằng nguồn vốn doanh nghiệp, công tác giải phóng mặt bằng sử dụng ngân sách của tỉnh Điện Biên. Theo kế hoạch, dự án sân bay Điện Biên mở rộng được phê duyệt là sân bay lưỡng dụng, có chức năng đảm bảo cho máy bay tầm trung A320, A321 và tương đương cất hạ cánh.
Dự án gồm đường cất hạ cánh 17/35 kích thước 2400m x 45m, sân quay 2 đầu, kết cấu BTXM đảm bảo khai thác máy bay A320/A321 hoặc tương đương; lề vật liệu rộng mỗi bên 7,5m, dải hãm phanh 2 đầu đường cất hạ cánh kích thước 60x100m và xây dựng hệ thống đèn tiếp cận CAT I... Dự án cũng cải tạo, mở rộng công suất khai thác nhà ga hành khách hiện hữu từ 300.000 khách/năm lên 500.000 khách/năm.
Dự án khởi công vào tháng 1/2022 có tổng mức đầu tư 1.467,7 tỷ đồng từ nguồn vốn của ACV. Vào ngày 15/4/2023, sân bay tạm thời đóng cửa, ngừng khai thác 8 tháng để hoàn thiện nâng cấp, mở rộng, theo kế hoạch là ngày 17/12 mới mở lại. Tuy nhiên, do tiến độ dự án về đích sớm nên sân bay có thể mở cửa lại, khai thác trước nửa tháng so với kế hoạch ban đầu. Sân bay chính thức mở cửa ngày 1/12, với chuyến bay thử nghiệm VN1802 của Vietnam Airlines, sử dụng máy bay A321. Sân bay bắt đầu khai thác trở lại vào ngày 2/12.
Hoạt động

Sân bay Điện Biên là sân bay lớn nhất miền Tây Bắc Việt Nam. Hiện tại, sân bay Điện Biên Phủ thực hiện tuần 7 chuyến Hà Nội - Điện Biên, Điện Biên - Hà Nội.
Trước năm 2023, do sân bay Điện Biên nằm trong khu vực lòng chảo, tĩnh không 2 đầu đường cất hạ cánh hạn chế nên không thể kéo dài đường băng để khai thác các loại tàu bay lớn như A320, A321 và tương đương. Việc lắp đèn đêm và hệ thống dẫn đường hiện đại cho đường cất hạ cánh hiện hữu cũng không được thực hiện do vướng về tĩnh không, do đó cảng này cũng chỉ khai thác được ban ngày. Ngoài ra, do nằm trong khu vực vùng núi cao, điều kiện thời tiết phức tạp, thường xuyên có mây mù, mưa, tầm nhìn hạn chế nên tỷ lệ huỷ chuyến tại Điện Biên khá cao so với các sân bay khác.
Ngoài phục vụ thương mại sân bay còn phục vụ nhiệm vụ chính trị đảm bảo an ninh an toàn tuyệt đối cho các chuyến bay chuyên cơ, ưu tiên, chuyến bay quân sự của cán bộ Đảng, nhà nước và các khách ngoại giao lên thăm và làm việc tại tỉnh Điện Biên.
Nhà ga, cơ sở vật chất

Dự án cải tạo, mở rộng công suất khai thác nhà ga hành khách hiện hữu từ 300.000 khách/năm lên 500.000 khách/năm. Nhà ga được thiết kế gồm 2 tầng trong đó, tầng 1 bao gồm: Khu vực mái sảnh, Khu vực hành khách đi và khu vực hành khách đến; Tầng 2 là Khu vực phòng chờ, phòng khách hạng thương gia, khu vực dịch vụ thương mại và các khu vực phụ trợ phục vụ khai thác.
Theo quy hoạch phát triển giao thông vận tải hàng không, giai đoạn đến năm 2020, cảng hàng không Điện Biên có công suất khoảng 300.000 hành khách và 500 tấn hàng hóa mỗi năm. Đến năm 2030, dự kiến công suất sân bay nâng lên 2 triệu hành khách và 10.000 tấn hàng hóa mỗi năm.
Các hãng hàng không và tuyến bay

| Hãng hàng không | Điểm đến |
| --- | --- |
VietJet Air: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh
Vietnam Airlines: Hà Nội
Thống kê

San lượng hành khách phục vụ 5 năm từ năm 2010-2014:
| Năm | Số chuyến cất và hạ cánh | Hành khách | Hành lý, bưu kiện (Tấn) | Hàng hóa (Tấn) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2010 | 1416 | 75.199 | 547,30 | 84,04 |
| 2011 | 1414 | 77.531 | 567,41 | 51,97 |
| 2012 | 1386 | 73.372 | 318,731 | 41,092 |
| 2013 | 1388 | 74.272 | 535,393 | 44,345 |
| 2014 | 1532 | 81.564 | 579,003 | 62,150 |
Waldheimia transalaica

| Waldheimia transalaica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Waldheimia
Loài (species): W. transalaica
Danh pháp hai phần
Waldheimia transalaica Tzvelev, 2000 
Waldheimia transalaica là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Tzvelev mô tả khoa học đầu tiên năm 2000.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Waldheimia transalaica”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.