Sự kiện Vịnh Bắc Bộ
Sự kiện > Cuộc tấn công lần thứ nhất

Vào tháng Bảy năm 1964, "tình hình dọc theo lãnh hải của Bắc Việt Nam gần như đã sôi nổ", vì các cuộc đột kích của biệt kích Việt Nam Cộng hoà và các hoạt động đường không đã đưa các nhóm tình báo vào miền Bắc Việt Nam, cũng như phản ứng của quân đội VNDCCH đối với các hoạt động này. Vào đêm ngày 30 tháng Bảy năm 1964, biệt kích Việt Nam Cộng hòa tấn công một trạm radar trên đảo Hòn Mê. Theo Hanyok, "các cuộc tấn công vào những đảo này, đặc biệt là Hòn Mê, của biệt kích Việt Nam Cộng hòa, lại gần với khu vực tàu Maddox, sẽ dẫn đến cuộc chạm trán", mặc dù tàu Maddox không tham gia vào các cuộc tấn công của biệt kích. Trên thực tế, vào ngày 31 tháng Bảy, Maddox bắt đầu tuần tra bờ biển Bắc Việt Nam để thu thập thông tin tình báo, đến cách đảo Hòn Mê vài ki-lô-mét. Một tàu sân bay Hoa Kỳ, USS Ticonderoga, cũng đóng quân gần đó.
Đến ngày 1 tháng Tám, các tàu tuần tra của VNDCCH đang theo dõi tàu Maddox, và một số liên lạc bị chặn để thu nhận cho thấy họ đang chuẩn bị tấn công. Maddox rút lui, nhưng ngày hôm sau, 2 tháng Tám, Maddox, với tốc độ tối đa 28 hải lý, tiếp tục tuần tra thường lệ, và ba tàu phóng lôi P-4 của VNDCCH với tốc độ tối đa 50 hải lý bắt đầu bám theo Maddox. Các tàu này là từ Hải đội 135 do Lê Duy Khoái chỉ huy, cùng với các tàu do Văn Bột, Văn Tư, Văn Giản chỉ huy. Thông tin liên lạc bị chặn và thu cho thấy các tàu định tấn công Maddox. Khi các tàu tiếp cận từ phía tây nam, Maddox chuyển hướng từ phía đông bắc sang phía nam và tăng tốc độ lên 25 hải lý.
Khi các tàu phóng lôi đến gần, Maddox bắn ba phát súng cảnh cáo. Các tàu của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sau đó tấn công, và Maddox phát thanh vô tuyến điện rằng nó đang bị ba tàu tấn công, đang tiến gần trong vòng 10 hải lý (19 km; 12 mi) với nó, trong khi Maddox ở vị trí 28 hải lý (52 km; 32 mi) cách bờ biển Bắc Việt Nam, tức trong vùng biển quốc tế. Maddox tuyên bố rằng nó đã tránh được một cuộc tấn công bằng ngư lôi và nổ pháo 5 inch (127 mm), buộc các tàu phóng lôi tránh xa. Hai trong số các tàu phóng lôi đã đến gần trong vòng 5 hải lý (9,3 km; 5,8 mi) cách Maddox và mỗi tàu thả một quả ngư lôi, nhưng không quả nào hoạt động; chúng chỉ cách Maddox khoảng 100 thước Anh (91 m) sau khi Maddox chạy nhanh hơn chúng. Một chiếc P-4 khác trúng một quả đạn pháo 5 inch từ Maddox khiến cho ngư lôi của nó bị trục trặc khi phóng. Bốn máy bay phản lực F-8 Crusader của Hải quân Mỹ phóng từ Ticonderoga và 15 phút sau khi Maddox bắn phát đạn cảnh báo ban đầu, các máy bay tấn công những tàu P-4 đã dừng phóng lôi, tuyên bố một tàu bị đánh chìm và một tàu bị hư hỏng nặng. Maddox chỉ bị hư hại nhẹ từ một đòn đạn 14,5 mm từ súng máy hạng nặng KPV của tàu P-4 vào cấu trúc thượng tầng của nó. Rút lui về vùng biển miền Nam Việt Nam, tàu khu trục USS Turner Joy đã tham gia cùng tàu Maddox.
Bản tường trình ban đầu từ Hồ sơ Lầu Năm Góc đã được sửa đổi dựa trên một nghiên cứu lịch sử nội bộ của Cơ quan An ninh Quốc gia năm 2005, đã nhận định trên trang 17:
Lúc 1500G [15:00 UTC+7], Thuyền trưởng Herrick (chỉ huy của Maddox) ra lệnh cho các đội súng của Ogier nổ súng nếu các con tàu đến gần trong phạm vi mười nghìn bộ [thước Anh]. Vào khoảng 1505G [15:05 UTC+7], Maddox bắn ba phát đạn để cảnh cáo các tàu của những người cộng sản [Bắc Việt Nam]. Hành động ban đầu này không bao giờ được báo cáo bởi chính quyền Johnson, thay vào đó khẳng định rằng các tàu Việt Nam nổ súng trước.
Maddox, khi chạm trán, đang tiến đến đảo Hòn Mê, cách ba đến bốn hải lý (nmi) (6 đến 7 km) ở trong phạm vi 12 hải lý (22 km; 14 mi) giới hạn mà Bắc Việt Nam tuyên bố chủ quyền. Giới hạn lãnh thổ này không được Hoa Kỳ công nhận. Sau cuộc đụng độ, Johnson ra lệnh cho Maddox và Turner Joy xuất phát ban ngày chạy vào vùng biển Bắc Việt Nam, thách thức phạm vi 12 hải lý (22 km; 14 mi) được giới hạn và quyết tâm của chính quyền Bắc Việt Nam. Các cuộc chạy vào lãnh hải của Bắc Việt Nam trùng hợp với các cuộc đột kích ven biển của Việt Nam Cộng hoà và được coi là hoạt động phối hợp của miền Bắc, nơi đã chính thức thừa nhận các cuộc giao tranh vào ngày 2 tháng Tám năm 1964.
Những người khác, chẳng hạn như Đô đốc Sharp, khẳng định rằng các hành động của Hoa Kỳ không kích động sự kiện ngày 2 tháng Tám. Ông tuyên bố rằng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã theo dõi Maddox dọc theo bờ biển bằng radar và do đó đã biết rằng tàu khu trục không thực sự tấn công Bắc Việt Nam và Hà Nội (hoặc chỉ huy địa phương) đã ra lệnh cho tàu của mình giao chiến với Maddox. Tướng Phùng Thế Tài sau đó tuyên bố rằng Maddox đã bị theo dõi từ ngày 31 tháng Bảy và nó đã tấn công các tàu đánh cá vào ngày 2 tháng Tám buộc Hải quân Nhân dân Việt Nam phải đánh trả.
Sharp cũng nói thêm rằng lệnh cho Maddox ở cách 8 hải lý (15 km; 9,2 mi) ngoài khơi bờ biển Bắc Việt Nam đã đưa tàu vào vùng biển quốc tế, vì VNDCCH tuyên bố giới hạn chủ quyền chỉ 5 hải lý (9,3 km; 5,8 mi) cách bờ (hoặc 5 hải lý (9,3 km; 5,8 mi) quanh các đảo xa bờ). Ngoài ra, trước đó nhiều quốc gia đã thực hiện các nhiệm vụ tương tự trên khắp thế giới, và tàu khu trục USS John R. Craig trước đó đã thực hiện một nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo trong những trường hợp tương tự mà không xảy ra sự cố.
Tuy nhiên, tuyên bố của Sharp bao gồm một số nhận định không chính xác. VNDCCH không tuân theo giới hạn 8 km (5 mi) của lãnh hải; thay vào đó, họ tuân theo một giới hạn 20 kilômét (12 mi) mà Đông Dương thuộc Pháp tuyên bố vào năm 1936. Hơn nữa, họ chính thức tuyên bố một giới hạn 12 hải lý, trên thực tế giống với tuyên bố 20 km cũ của Pháp, sau những sự kiện trong tháng Tám, vào tháng Chín năm 1964. Lập trường của VNDCCH là họ luôn có một giới hạn 12 hải lý, phù hợp với lập trường về luật biển của cả Liên Xô và Trung Quốc, những đồng minh chính của VNDCCH.