stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Xuân Phương, Xuân Trường
Lịch sử tên gọi > Thời gian lập làng Trà Lũ

Có thể dự đoán khoảng niên hiệu Hồng Đức - 1470, triều Lê Thánh Tông qua đôi câu đối còn lưu trong Từ đường (nhà thờ họ Phan Tộc) có ghi:
"Hồng Đức niên gian bồi đức thụ.
Trà Giang lạc thổ triệu nhân cơ"
(Năm Hồng Đức vun trồng lên phúc đức
Đất sông Trà tốt đẹp hạnh phúc dựng cơ đồ)
Lịch sử tên gọi > Tên gọi Phú Nhai

Làng Phú Nhai thuộc tổng Thủy Nhai (Gồm các xã Thủy Nhai, Trung Lễ, Hạ Linh, Trung Linh, An Cư, Phú Đường, Phú Nhai, Lục Thủy, Thượng Miêu, Nhật Hy, Bùi Chu, Hoành Quán, phường thủy cơ An Cư. Đầu thế kỷ XX chia tách xã Phú Đường thành hai xã mới là Liên Thủy và Phú An; Tách xã Thủy Nhai thêm thôn Thủy Nhai Trung; Đổi tên xã Thượng Miêu thành xã Thượng Phúc; Chia xã Nhật Hy thành hai xã Nhật Hy Thượng và Xuân Bảng).
Buổi đầu đến khai hoang, người Trà Lũ chọn những nơi đất cao để lập làng, chọn những rẻo đất màu mỡ để canh tác mà không quan tâm đến vị trí xa hay gần. Vì thế đất đai Trà Lũ từng kéo xuống tận đến khu vực Giao Thủy, giáp đất Hải Hậu ngày nay. Đây là nguyên nhân dẫn tới hiện tượng đất đai Trà Lũ xen kẽ với nhiều làng xã, tục gọi là cài răng lược.
Khi lập làng người Trà Lũ thường chọn khu vực cao ráo, màu mỡ để ở và trồng lúa, thì khu vực Vụng Thuyền Chài  giữa các thôn Trà Lũ Trung, Trà Lũ Bắc, Trà Lũ Đông người xã Thủy Nhai đến cắm mốc, về sau người xã Thủy Nhai mới kéo đến khai khẩn, định cư và thành lập trại Phú Nhai. Quá trình bồi lắng phù sa do các trận lũ lụt lớn trước thế kỳ XIX đã nâng dần cốt đất khu vực này.
Cho đến trước khi sáp nhập Phú Nhai vào Trà Lũ, đất Trà Lũ vẫn có hình thế đặc biệt
“ Ba thôn Trà Lũ bò ra ngoài
Một thôn Phú Nhai, nhai vào giữa”
Triết tự phiên âm Hán Việt thì "Phú"-trù phú hoặc còn được giải thích ghép từ Phú Lãng Sa khi người Pháp tạo ảnh hưởng mạnh mẽ tới làng Phú Nhai. "Nhai"-bờ phù hợp với vùng có địa hình thấp trũng, cũng là tên gốc làng xã Thủy Nhai.
Hiện nay, theo địa dư tôn giáo thì Giáo xứ Phú Nhai gồm làng Phú Nhai và các giáo họ thuộc làng Trà Lũ Đoài xưa (trừ Giáo xứ Kính Danh).
Lịch sử tên gọi > Sáp nhập và chia tách

Năm Thành Thái thứ 1 (1889) do việc tăng đinh, bổ sưu - nộp thuế mà các Giáp giáo - Họ đạo (theo đạo Công giáo) của ba thôn hợp thành thôn Đoài - Trà Lũ Đoài (trừ làng Phú Nhai).
Năm Duy Tân thứ 9 (1915), 4 thôn của xã Trà Lũ tách thành 4 xã: Trà Bắc (Trà Lũ Bắc nay thuộc Xuân Bắc). Trà Đông (Trà Lũ Đông nay thuộc xã Xuân Phương), Trà Trung (Trà Lũ Trung nay thuộc Xuân Trung), Trà Đoài (tương ứng khu vực các giáo họ Bắc Tỉnh, Đức Bà, Giuse, Thôn Đông, Thất Sự, Thánh Tâm và giáo xứ Kính Danh hiện nay).
Năm 1948, Trà Trung, Trà Bắc, Trà Đông, Trà Đoài và Phú Nhai hợp nhất lại thành xã Trà Phú.
Năm 1950, Trà Phú tách thành Xuân Bắc và Trà Phú.
Năm 1952, Trà Phú đổi thành Xuân Phương.
Năm 1956, Xuân Phương tách thành Xuân Phương và Xuân Trung.
Cơ sở Tôn giáo

Xuân Phương có chùa Tiên Quang thường gọi là chùa Trà Đông xây dựng năm 1560 đời vua Lê Anh Tông.
Đền làng Trà Lũ Đông thờ Đương cảnh thành hoàng Hinh Long đại vương thượng đẳng thần. Có 9 đạo sắc và sắc chỉ ban tặng từ năm Cảnh Hưng nguyên niên (1740) đến năm Khải Định thứ chín (1927). Nguyên trước đền xây dựng cách phía bắc chùa Đông hơn trăm mét, năm 1965 bị phá dỡ (cùng với Đình, Văn chỉ, Võ chỉ, miếu các xóm thôn Trà Đông) lấy vật liệu xây trường học, làm cống đi Thọ Nghiệp. Năm 2001, tái lập về vị trí hiện nay, năm 2022, UBND tỉnh Nam Định công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Đền Trần ba xã Bắc - Trung - Phương thờ Trần Hưng Đạo do Chi Lan hội xây dựng năm Đồng Khánh - Ất Dậu 1885.
Tổng Trà Lũ xưa, địa danh ghi dấu trong sử là một trong ba nơi đạo Công giáo được truyền đến đầu tiên ở Việt Nam.
Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục in năm 1884, thường dẫn thường dẫn nội dung của Đại Việt sử ký tiền biên và sách Dã Lục, được ghi nhận lại trong sách Tây dương Gia tô bí lục đều thống nhất:
Chính tại vùng này, lịch sử ghi nhận các nhà truyền giáo phương Tây đã lần đầu tiên đến truyền đạo:
Theo Trà Lũ xã trí của Lê Văn Nhưng soạn năm Duy tân thứ chín (1915) thì xóm "Bắc Tỉnh đúng là nơi gốc truyền đạo, trước đây các giáo mục người Y Nha Pho, Tây Ban Nha thường về đây trước rồi mới về Phú Nhai là xã toàn tòng"
Các họ đạo Giáo họ Thôn Đông, Giáo họ Thánh Tâm, Giáo họ Thất Sự. Hiện nay, khoảng 80% dân số theo đạo Công giáo.
Ngoài ra còn rất nhiều từ đường nhà thờ tổ, miếu đường, nguyện đường...
Năm 2009, nhà thờ tổ Phan tộc (xóm 4) được UBND tỉnh Nam Định công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Các nhân vật được tôn kính > Người đỗ đạt khoa cử, võ cử

1. Cụ Phan Chính Tín đỗ Tứ trường - Hương cống triều Lê.
2. Cụ Phan Sự Thịnh tự Đình Tuấn đỗ Hương cống triều Lê phong tước Tả hiệu úy An Sơn hầu.
3. Cụ Phan Cự (Đăng) Đệ đỗ Thủ khoa - Giải nguyên triều Tây Sơn, niên hiệu Quang Trung năm Kỷ Sửu 1789, giữ chức Tri huyện Thiên Phú - Phú Xuyên.
4. Cụ Phan Viết Cân (Hân) đỗ Phó bảng tiến sĩ võ triều Nguyễn, năm Tự Đức thứ 21 (Mậu Thìn 1868). Cuối thời Nguyễn, ông làm quan dẫn mộ khai hoang lập ấp, dân tôn làm Thành hoàng làng Quý Đức - Tiền Hải - Thái Bình.
5. Cụ Phan Duyệt lực sĩ dùng trường côn đấu hổ, hổ sợ uy mà không dám vồ, được phong Giám quan, sau là Phó lý làng Trà Lũ Đông.
Các nhân vật được tôn kính > Người được ghi ơn

Người dân có phong tục lập Từ đường thờ Tổ tên và người thân qua đời với các dòng họ Phan, Hoàng, Lê, Phạm, Đỗ, Bùi, Khổng, Đinh... Ngoài các nhà thờ tổ họ cả thờ sơ tổ còn nhiều nhà thờ họ chi thờ các tổ đời đời sau. Tên tự thủy tổ các tộc họ lớn như sau:
Phan đại tộc sơ tổ Phan Chính Niệm (xóm 4)
Lê đại tộc sơ tổ Lê Gia Sỹ (Xóm 1)
Hoàng đại tộc sơ tổ Hoàng Chính Phúc (Xóm 2)
Phạm tộc sơ tổ Phạm Chính Niệm (Xóm 2)
Đỗ tộc sơ tổ Đỗ Nhân Nghĩa (Xóm 2)
Bùi tộc sơ tổ Bùi Đình Phong (Xóm 2)
Khổng tộc sơ tổ Khổng Thiện Ngộ (Xóm 3)
Đinh tộc sơ tổ Đinh Phúc Lộc (Xóm 5)
Vũ tộc sơ tổ Vũ Ích Lão (xóm 1)
Trần tộc sơ tổ Trần Phúc Ngàn (Xóm 1)
Vũ tộc sơ tổ Vũ Đình Thớ (xóm 5)
Đinh tộc sơ tổ Đinh Nho Công (Phú Nhai)
Trong bản Hương ước Trà Lũ Đông báo cáo quan trên năm 1940 có để 2 sào hương đăng cúng lễ cụ Cai (cụ Cai tổng Phan Triều Thắng) và cụ Chưởng (cụ Chưởng huyện Phan Tế). Phan Triều Thắng, tự Như Trụ, húy Bò, thụy Uy Dũng, giữ chức Cai tổng Tổng Trà Lũ (tục gọi là cụ Cai), khi thuế đinh điền nặng nhẹ, sinh kiện cáo cụ đã đứng ra phân chia ruộng đất công bình cho nhân dân ba thôn Trung Bắc Đông. Cụ bà là Hoàng Thị hiệu là Từ Tâm đức độ, khi có nạn đói cụ bỏ thóc nhà phát cứu đói cho dân được nhân dân phụng thờ.
Phan Tế, làm Chưởng huyện (đặc trách địa bạ, hộ tịch), niên hiệu Đồng Khánh thứ 3 (1866) đệ đơn kiến nghị triều đình giúp xã nhà được giảm số đinh phải chịu thuế.
Nghĩa trang liệt sĩ xã Xuân Phương là nời tưởng niệm các 78 liệt sĩ đã hy sinh trong chiến tranh bảo vệ đất nước.
Xuân Phương có 13 bà mẹ được phong tặng danh hiệu "Bà Mẹ Việt Nam Anh Hùng"
Khuân viên giáo họ Thôn Đông có ngôi mộ cụ Lê Kình (Kinh) có công cứu cố đạo Tây dương khi bị truy bắt trong đợt cấm đạo triều Nguyễn.
Các nhân vật được tôn kính > Khởi nghĩa nông dân

Bài chi tiết: Cuộc nổi dậy Phan Bá Vành
Cụ Phan Bá Vành, đời thứ 11 họ Phan - Trà Lũ Đông, thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân triều Nguyễn từ 1821-1828.
Cuộc nổi dậy Phan Bá Vành có quy mô lớn nhất, kéo dài nhất (đưa vào sách giáo khoa lịch sử 7, 10). Căn cứ chính Khởi nghĩa Phan Bá Vành tại Trà Lũ (Xuân Trường).
Khi nhà Nguyễn triệt hạ cuộc khởi nghĩa, dân cư phiêu tán được Nguyễn Công Trứ thu nạp lập huyện Kim Sơn - Ninh Bình và Tiền Hải - Thái Bình.
Các nhân vật được tôn kính > Chức sắc, tu sĩ tôn giáo

-  Thánh tử đạo, xứ Phú Nhai 6 vị được Giáo hoàng Đức Piô XII phong, riêng xã Xuân Phương có 4 vị:
Thánh Vinh Sơn Lê Quang LIÊM (Phạm Hiếu Liêm) sinh năm 1732, Linh Mục, Dòng Đa Minh, xử trảm ngày ngày 7 tháng 11 năm 1773 tại Đồng Mơ dưới đời chúa Trịnh Sâm, phong Chân Phúc ngày ngày 15 tháng 4 năm 1906, kính ngày 07-11.
Thánh Đaminh Đinh ĐẠT, sinh năm 1803, Binh Sĩ, xử giảo ngày ngày 18 tháng 7 năm 1839 tại Nam Định dưới đời vua Minh Mạng, phong Chân Phúc ngày ngày 27 tháng 5 năm 1900, kính ngày 18-7.
Thánh Tôma Đinh Viết DỤ, sinh năm 1783, Linh Mục, Dòng Đa Minh, xử trảm ngày ngày 26 tháng 11 năm 1839 tại Bẩy Mẫu dưới đời vua Minh Mạng, phong Chân Phúc ngày ngày 27 tháng 5 năm 1900, kính ngày 26-11.
Thánh Ðaminh Hà Trọng Mậu: Sinh năm 1794 tại Phú Nhai, phủ Xuân Trường, Nam Định, là linh mục Dòng Ðaminh, bị xử trảm ngày 5 .11.1858 tại Hưng Yên, dưới đời vua Tự Ðức. Đức Piô XII suy tôn cha Đaminh Hà Trọng Mậu lên bậc Chân phước ngày 29.4.1951. Lễ kính vào ngày 5.11.
- Giám mục Công giáo quê tại xứ Phú Nhai
ĐGM Đaminh Đinh Đức Trụ (1908-1982)
ĐGM Đaminh Hoàng Văn Đoàn (1912-1974)
ĐGM Đaminh Lê Hữu Cung (1898-1987)
ĐGM Giuse Đinh Bỉnh (1920-1989)
ĐGM Đaminh Nguyễn Chu Trinh (1940-)
* Thông tin một số tài liệu cho biết:
ĐGM Gioan Maria Phan Đình Phùng có gốc tiên tổ chi cụ Phan Phúc Lành - Trà Đông;
ĐGM Phêrô Maria Phạm Ngọc Chi có gốc tiên tổ Phạm tộc - Trà Trung.
Các cụ đời sau đi lập ấp ở Kim Sơn - Ninh Bình sau biến cố khởi nghĩa Phan Bá Vành.
- Tu sĩ Phật giáo:
Ni trưởng Thích Đàm Y, trụ trì Tiên Quang Tự (chùa Trà Đông), nuôi dấu cán bộ cách mạng thời kỳ kháng chiến được Nhà nước tặng thưởng Huy chương kháng chiến hạng Nhì.
Khen thưởng

Năm 1974, Huân chương kháng chiến hạng ba - Phong trào tòng quân chống Mỹ cứu nước;
Năm 1984, Huân chương lao động hạng nhất - Xuất sắc phong trào lao động sản xuất;
Năm 1987, Huân chương chiến công hạng nhất -Công tác an ninh;
Năm 1997, Huân chương lao động hạng ba - Công tác thương binh liệt sĩ;
Năm 1999, Huân chương lao động hạng nhất - Cán bộ xã viên HTX nông nghiệp;
Năm 2000, Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới - HTX nông nghiệp Xuân Phương.
Chú thích

↑  1108/1952/TC-QN
1 2 3  “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012.
↑  Tổng cục Thống kê
1 2  “Quá trình thay đổi địa danh hành chính xã (làng) Trà Lũ thuộc huyện Xuân Trường”.
↑  Đinh thị thùy hiên. Nguồn sử liệu về làng Trà Lũ (Nam Định) trước năm 1945: Luận văn ThS. 2006 Lịch sử: 60 22 58
↑  “Tạp chí khoa học Đại học quốc gia Hà Nội”.
1 2 3 4 5  “Lê Văn Nhưng. Trà lũ xã trí. Năm Duy Tân thứ 9” (PDF).[liên kết hỏng]
↑  Nghị định số 224-TTg của Thủ tướng Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ngày 15 – 10 – 1952 đổi tên 19 xã của huyện Xuân Trường.
↑  “Di tích từ đường Xuân Trường”. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 10 năm 2019.
↑  “Giáo dục khoa cử triều Tây Sơn”.[liên kết hỏng]
↑  Ngô Thì Nhậm toàn tập, tập 2, trang 622. Ngô Thì Nhậm toàn tập, tập 2, trang 622.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
↑  “Đại Nam thực lục tập 7, trang 1115. Viện Sử học, NXB Giáo dục 2006”.
↑  “Đền làng Quý Đức - Đông Xuyên - Tiền Hải - Thái Bình khánh thành nhà Đại bái”.
↑  “Đại Nam thực lục, tập 2, trang 579,582,584. Viện Sử học. NXB Giáo dục 2006”.
↑  “Lịch sử phú nhai”.
↑  Lịch sử đảng bộ xã Xuân Trung 1930-200, trang 112
↑  Lịch sử Đảng bộ và nhân dân xã Xuân Phương 1930-2005, trang 270.
Saurita pebasa

| Saurita pebasa |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Lớp:: Insecta
Bộ:: Lepidoptera
Liên họ:: Noctuoidea
Họ:: Erebidae
Chi:: Saurita
Loài:: S. pebasa
Danh pháp hai phần
Saurita pebasa Kaye, 1918

Saurita pebasa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae. Loài này được William James Kaye mô tả năm 1918. Loài này có ở Perú.
Huệ phi

Huệ Phi (chữ Hán: 惠妃) là tước hiệu của phi tần trong lịch sử khu vực Á Đông thời phong kiến.
Trung Quốc

Võ Huệ phi: phi tần của Đường Huyền Tông, sau được truy phong Trinh Thuận Hoàng hậu.
Tiêu Huệ phi: Hoàng hậu thứ hai của Liêu Đạo Tông, sau bị giáng làm Huệ phi.
Đồ Đan Hoàng Hậu: Hoàng hậu của Kim Phế Đế, trước từng được phong Huệ phi.
Đại Nguyên phi: phi tần của Kim Phế Đế.
Quách Huệ phi: phi tần của Minh Thái Tổ.
Ngô Huệ phi: phi tần của Minh Thành Tổ.
Thôi Huệ phi: phi tần của Minh Thành Tổ.
Triệu Huệ phi: phi tần của Minh Nhân Tông.
Hà Quý phi: phi tần của Minh Tuyên Tông, trước từng được phong Huệ phi.
Ngô Huệ phi: phi tần của Minh Tuyên Tông.
Vương Huệ phi: phi tần của Minh Anh Tông.
Quách Huệ phi: phi tần của Minh Hiến Tông.
Mã Huệ phi: phi tần của Minh Mục Tông.
Huệ phi Na Lạp thị: phi tần của Thanh Thánh Tổ.
Huệ phi Mã Giai thị: phi tần của Thanh Mục Tông.
Triều Tiên

Lý Huệ phi: phi tần của Cung Mẫn vương nhà Cao Ly.
Việt Nam

Phạm Huệ phi: phi tần của Lê Thái Tổ.
Đoàn Quý phi: chánh phi của chúa Nguyễn Phúc Lan, được chúa Nguyễn Phúc Khoát truy tôn là Trinh Thục Từ Tĩnh Mẫn Duệ Huệ phi, sau được vua Gia Long truy phong là Hiếu Chiêu Hoàng hậu.
Từ Cung Hoàng thái hậu: phi tần của vua Khải Định, sinh mẫu của vua Bảo Đại, trước từng được phong Huệ phi.
Vaals

| Vaals |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 

  Hiệu kỳ Huy hiệu

Vaals
Quốc gia: Hà Lan
Tỉnh: Limburg (Hà Lan)
Thủ phủ: Vaals
Diện tích(2006)
 • Tổng cộng: 23,90 km2 (920 mi2)
 • Đất liền: 23,89 km2 (922 mi2)
 • Mặt nước: 0,01 km2 (0,4 mi2)
Dân số (1 Tháng 1 năm  2007)
 • Tổng cộng: 9.952
 • Mật độ: 417/km2 (1,080/mi2)
 : Nguồn: CBS, Statline.
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Vaals (phiên âm tiếng Việt: Van-xơ; phát âmTập tin:164 Vaals.ogg) là một đô thị ở cực đông nam của tỉnh Limburg, một tỉnh ở đông nam Hà Lan.
Đô thị này có diện tích 23,90 km² nằm trên chân đồi của dãy Ardennes-Eifel và có cự ly khoảng 23 km về phía đông thành phố Maastricht và 5 km về phía tây thành phố Aachen.
Đô thị này giáp cả Bỉ và Đức. Hai biên giới này gặp nhau ở Drielandenpunt cách đỉnh cao nhất Hà Lan Vaalserberg mấy trăm mét.
Đô thị Vaals gồm các thị xã, thị trấn, làng sau: Camerig, Cottessen, Harles, Holset, Lemiers, Mamelis, Melleschet, Oud Lemiers, Raren, Rott, Vijlen, Wolfhaag.
Du lịch là ngành mang lại thu nhập chính cho cư dân ở  Vaals.
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
Trám não

| Trám não |
| --- | --- |
Ảnh minh họa cho thấy có sự biệt hóa về mặt cấu trúc ở não động vật có xương sống trong thời kỳ phôi thai. Não sơ khai khi phát triển đến thời điểm nhất định sẽ bắt đầu biệt hóa (differentiate) thành trám não, trung não, gian não, và cuối cùng là đoan não.
Hình minh họa thể hiện mái não thất IV được đậy bởi màng tủy trên và dưới. Trên màng tủy dưới có lỗ giữa và hai lỗ bên thông với khoang dưới nhện. Các chi tiết gồm có (5): mảnh sinh tư, (6): cuống đại não, (7): màng tủy trên, (8): màng não thất IV (hay còn gọi là màng ống nội tủy), (9): bể cầu não, (4): ống trung tâm tủy gai, (3): Bể hành tiểu não, (2): đám rối mạch mạc não thất IV, (1): màng tủy dưới. Mũi tên thể hiện dòng dịch não tủy (CSF) lưu thông vào khoang dưới nhện.
Chi tiết
Một phần của: Thân não
Định danh
MeSH: D012249
NeuroName: 540
NeuroLex ID: birnlex_942
TA: A14.1.03.002
FMA: 67687
Thuật ngữ giải phẫu thần kinh[Chỉnh sửa cơ sở dữ liệu Wikidata]
Trám não là cấu trúc biệt hóa của hệ thần kinh trung ương ở động vật có xương sống. Gồm hành não và cầu não ở phía trước, tiểu não ở sau. Ba thành phần này bao quanh một khoang rỗng hình trám chứa dịch não tủy gọi là não thất IV. Về nguồn gốc phát triển từ phôi thai, trám não xuất phát từ bọng não sau.
Phần trên của trám não

Phần trên của trám não gồm có cầu não và tiểu não gồm có:
Một phần não thất IV,
Thần kinh sinh ba (thần kinh sọ V),
Thần kinh vận nhãn ngoài (thần kinh sọ VI),
Thần kinh mặt (thần kinh sọ VII),
Và một phần của thần kinh tiền đình ốc tai (thần kinh sọ VIII).
Phần trên của trám não > Cầu não

Cầu não lồi, nằm ngay trên và ngăn cách với hành não bởi rãnh hành cầu (nơi xuất phát của các dây thần kinh sọ VI, VII, VIII). Cầu não như một chiếc cầu bắc ngang nối liền hai bán cầu tiểu não bởi hai cuống tiểu não giữa. Chính giữa có một rãnh nông chạy dọc gọi là rãnh nền, hai bên có chỗ xuất phát của dây thần kinh sọ V. Bên trong, cầu não có các nhân xám của các thần kinh sọ V, VI, VII và VIII.
Phần trên của trám não > Tiểu não

Tiểu não nằm sau hành não và cầu não ở hố sọ sau. Ở dọc chính giữa có một thùy hình con giun uốn cong gọi là thùy nhộng, hai bên là hai bán cầu tiểu não được chia thành nhiều hồi hay tiểu thùy bởi các khe như khe ngang, khe chính, khe phụ, khe sau bên. Hình thể trong của tiểu não có hình ảnh đặc trưng: cây sống tiểu não (chất xám bao quanh như tán cây, chất trắng bên trong như thân và cành cây). Tiểu não có chức năng thăng bằng và phối hợp động tác.
Phần dưới của trám não

Phần dưới trám não là hành não, nó chứa:
Phần còn lại của não thất IV,
Thần kinh thiệt hầu (thần kinh sọ IX),
Thần kinh lang thang (thần kinh sọ X),
Thần kinh phụ (thần kinh sọ XI),
Thần kinh hạ thiệt (thần kinh sọ XII),
Và phần còn lại của dây thần kinh tiền đình ốc tai (thần kinh sọ VIII).
Phần dưới của trám não > Hành não

Hành não liên liếp với tủy gai, có hình củ hành nằm tựa lên phần nền xương chẩm và chui qua lỗ lớn xương chẩm. Về hình thể ngoài, hành não gần giống tủy gai nghĩa là có khe giữa ở trước và rãnh giữa ở sau. Rãnh bên trước là nơi xuất phát dây thần kinh sọ XII và rãnh bên sau là nơi thoát ra các dây thần kinh sọ IX, X, XI. Ở hai bên khe giữa là tháp hành, ngoài tháp hành là trám hành. Phía sau, hành não toạc rộng để nối với tiểu não tạo thành cuống tiểu não dưới. Về hình thể trong, hành não có các nhân xám của các dây thần kinh sọ IX, X, XI, XII. Chất trắng là các bó từ tủy gai lên hoặc não bộ xuống.
Tiến hóa

Trám não là cơ quan tương đồng với cấu trúc đặc biệt trong não động vật chân đốt đó là hạch thực quản dưới, về biểu hiện gen cũng như là vị trí nằm giữa não và tủy gai. Các nhà khoa học cho rằng ở tổ tiên chung cuối cùng của các loài sinh vật đối xứng (điển hình là các ngành chân đốt và ngành dây sống), trám não đã bắt đầu có sự tiến hóa về mặt cấu trúc trong khoảng thời gian từ 555 đến 570 triệu năm trước.
Các tổn thương bệnh lý ở trám não

Có một loại bệnh lý hiếm gặp ở trám não ám chỉ đến cấu trúc giải phẫu thùy nhộng thiếu hụt một phần hay toàn phần, và được biết với tên gọi là "rhombencephalosynapsis". Các triệu chứng điển hình là mất điều hòa vận động thân, rung lắc mạnh ở thân khi đi, dáng đi bất thường các bước đi không đều nhau (truncal ataxia). Và triệu chứng này cũng gặp phải ở hội chứng Gomez-Lopez-Hernandez.
Cháy rừng ở Canada 2023

| Cháy rừng ở Canada 2023 |
| --- | --- |
Trên xuống dưới, trái sang phải: Cháy rừng ở Québec Khói từ cháy rừng ở Calgary Khói từ cháy rừng ở Minneapolis Cháy rừng ở Nova Scotia Bản đồ nồng độ carbon monoxide do khói từ cháy rừng gây ra
Địa điểm: Canada (all 13 provinces and territories)
Thống kê
Số vụ cháy: 5,900 (as of August 23, 2023)
Tổng diện tích: 15.407 triệu ha (38.070 triệu mẫu Anh) (tính đến 23 tháng 8 năm 2023)
Thời gian: 1 tháng 3 năm 2023–tháng 11 2023
Người chết: 6
Bản đồ
viPerimeters of 2023 Canadian wildfires - season to date (map data)
Bắt đầu từ tháng 3 năm 2023 và với cường độ gia tăng từ tháng 6, Canada đã và đang bị ảnh hưởng bởi một loạt vụ cháy rừng đang diễn ra. Tất cả 13 tỉnh bang và lãnh thổ đều bị ảnh hưởng, với các đám cháy lớn ở Alberta, British Columbia, Các Lãnh thổ Tây Bắc, Nova Scotia, Ontario và Québec. Mùa cháy rừng năm 2023 chứng kiến ​​diện tích bị thiêu rụi kỷ lục được ghi nhận trong lịch sử của Canada, vượt qua các mùa cháy rừng năm 1989, 1995 và 2014, cũng như được ghi nhận trong lịch sử Bắc Mỹ, vượt qua mùa cháy rừng Tây Hoa Kỳ tháng 9 năm 2020.
Tính đến ngày 23 tháng 8, 5.900 đám cháy đã thiêu rụi 154.074 kilômét vuông (59.488 dặm vuông Anh; 38.073.000 mẫu Anh), tức khoảng 4% toàn bộ diện tích rừng của Canada và gấp hơn sáu lần mức trung bình các năm 2,50 triệu ha (6,2 triệu mẫu Anh). Vào ngày 23 tháng 8, tổng cộng đã xảy ra 1.040 vụ cháy rừng và 660 vụ trong số đó được coi là "vượt ngoài tầm kiểm soát". Viện trợ quốc tế đã giúp giảm thiểu tác động của đám cháy.
Khói bốc ra từ các vụ cháy rừng đã buộc chính quyền phải phát ra cảnh báo về chất lượng không khí và người dân ở Canada và Mỹ phải đi sơ tán. Đến cuối tháng 6, làn khói đã vượt Đại Tây Dương đến châu Âu.
Danh sách quốc gia tham dự Thế vận hội Mùa hè

Các quốc gia tham dự lễ khai mạc Thế vận hội 1912 tại Stockholm.
Dưới đây là danh sách các quốc gia, đại diện bởi Ủy ban Olympic quốc gia (NOCs), đã tham dự Thế vận hội Mùa hè trong khoảng từ 1896 tới 2016. Tính tới Thế vận hội Mùa hè 2016, có tất cả 206 NOC hiện tại tham dự ít nhất một kỳ Thế vận hội, và các vận động viên từ Anh Quốc, Hy Lạp, Pháp, Thụy Sĩ và Úc tham dự cả 28 kỳ Thế vận hội Mùa hè.
Lịch sử > Những năm đầu

Những kỳ Thế vận hội đầu tiên không được rõ ràng về việc ghi chép các quốc gia tham dự. Các vận động viên từ 11 tới 16 quốc gia khác nhau tham dự Thế vận hội đầu tiên, tại Athens. Mười một quốc gia (Úc, Áo, Đan Mạch, Anh, Pháp, Đức, Hy Lạp, Hungary, Thụy Điển, Thụy Sĩ, và Hoa Kỳ) được đề cập trong báo cáo chính thức của Thế vận hội, còn Ủy ban Olympic quốc tế (IOC) tuyên bố rằng có 14 quốc gia tham dự.
Các NOC của Bulgaria và Chile cũng tuyên bố họ có một vận động viên tham dự tại Athens.
Các nguồn khác cũng liệt kê Ai Cập, Italy, và Đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ.
Trong khi đó báo cáo chính thức về các nội dung thể thao tại Exposition Universelle 1900 nên không được xem là nguồn tin cậy, IOC tuyên bố có 24 quốc gia tham dự Thế vận hội Mùa hè 1900 ở Paris, nhưng một vài nguồn khác liệt kê được 28 quốc gia, với Haiti, Iran, Luxembourg, và Peru.
Thế vận hội Mùa hè 1904, được diễn ra tại St. Louis, với công tác tổ chức nghèo nàn chỉ có 12 quốc gia tham dự, và nhiều nội dung thi đấu chỉ có vận động viên nước chủ nhà Hoa Kỳ.
Mặc dù Thế vận hội xen kẽ 1906 không được công nhận chính thức bởi IOC, nhưng nó giúp phục hồi lại phong trào Olympic. Các quốc gia tham gia Thế vận hội sau đó tăng dần, với 22 tại Luân Đôn năm 1908 và 28 quốc gia tại Stockholm năm 1912.
Và cũng tại hai kỳ Thế vận hội này, một đoàn hợp thành thực sự bao gồm các vận động viên từ Úc và New Zealand, được gọi là Australasia.
Thế vận hội Mùa hè 1916, được dự định tổ chức tại Berlin, nhưng bị hoãn do Thế chiến I.
Lịch sử > Những năm giữa cuộc chiến

Sau Thế chiến thứ nhất, Thế vận hội tiếp tục năm 1920, tại Antwerp. Hai chín quốc gia tham dự, nhưng không có Áo, Bulgaria, Đức, Hungary, hay Thổ Nhĩ Kỳ, do vai trò của họ trong chiến tranh. Một vài quốc gia mới được thành lập ở châu Âu, như Tiệp Khắc và Nam Tư, lần đầu tham dự Thế vận hội.
Thế vận hội phát triển nhanh chóng tại Thế vận hội Mùa hè 1924, ở Paris, với 44 quốc gia tham dự,
mặc dù Đức vẫn chưa được mời trở lại. Tình hình được thay đổi tại Thế vận hội Mùa hè 1928 khi Đức trở lại cùng với 45 quốc gia khác tham dự.
Do hậu quả kinh tế của Đại khủng hoảng, chỉ có 37 quốc gia — với ít hơn phân nửa số vận động viên tham dự so với năm 1928 — tới Los Angeles tham dự Thế vận hội Mùa hè 1932.
Thế vận hội Mùa hè 1936, tại Berlin, có sự tham dự của 49 quốc gia (mức cao mới) nhưng mang tính chất chính trị cao.
Kế hoạch tổ chức Thế vận hội Mùa hè 1940 tại Tokyo và Thế vận hội Mùa hè 1944 ở Luân Đôn bị hủy bỏ do Thế chiến II năm 1939.