stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bộ Tư lệnh Cảnh vệ Tối cao
Tổ chức > Tuyển mộ và huấn luyện

Theo lời khai của người đào tẩu Bắc Triều Tiên Lee Young-kuk, nhóm tuyển mộ thuộc Đội cận vệ bỏ thời gian đi tìm kiếm tân binh tại các trường trung học trên khắp cả nước, riêng học sinh phải ra xếp hàng để nhóm này kiểm tra. Điều kiện tiên quyết về thể chất như không có vết sẹo trên mặt và cơ thể cân đối. Những ứng viên tiềm năng sẽ được xem xét kỹ lưỡng về lịch sử gia đình để xem liệu họ có trung thành với đảng và có "xuất thân" tốt hay không. Ai mà được chọn thì sẽ được cấp một số ID trong khi tất cả các hồ sơ khác đều bị xóa sạch; việc liên lạc với gia đình bị cấm. Chỉ một thành viên trong mỗi gia đình được phép làm vệ sĩ.
Những người mới tuyển mộ đều được đưa đến các trại huấn luyện đặc biệt trong sáu tháng và phải trải qua khóa huấn luyện kéo dài tới hai năm. Quá trình huấn luyện bao gồm theo học lớp Taekwondo, bắn súng, hành quân 25 km với đầy đủ trang bị và chiến thuật hoạt động đặc biệt. Theo người đào tẩu Oh Young-nam, cựu thành viên Bộ An ninh Quốc gia, Bộ Tư lệnh Cảnh vệ Tối cao đã xuất bản một cuốn sách huấn luyện dày 300 trang ghi lại chi tiết những sự cố an ninh trước đây.
Tư lệnh

Ri Ul-sol - 1996–2003
Yun Jong-rin - 2003–2020
Kwak Chang-sik (곽창식)- 2020
Nhân vật

Lee Young-kuk
Pak Su-hyon
Charity Angya

| Charity Angya |
| --- | --- |
Nổi tiếng vì: Vice-Chancellor
Charity Angya (sinh ra) là Phó hiệu trưởng người Nigeria tại Đại học bang Benue.
Đời sống

Từ thiện Angya tốt nghiệp tại Đại học Jos năm 1983. Cô lấy bằng danh dự và tiến sĩ tại Đại học Ibadan. Cô được bổ nhiệm làm Phó hiệu trưởng của Đại học bang Benue vào tháng 11 năm 2010, nơi cô đã làm việc.
Giáo sư Msugh N. Kembe tiếp quản từ Angya làm Phó hiệu trưởng vào ngày 3 tháng 11 năm 2015.
Rắn lục Gaboon

| Rắn lục gaboon |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Chordata
Lớp:: Reptilia
Bộ:: Squamata
Phân bộ:: Serpentes
Họ:: Viperidae
Chi:: Bitis
Loài:: B. gabonica
Danh pháp hai phần
Bitis gabonica (A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854)


Phạm vi phân bố
Các đồng nghĩa
  Danh sách  Echidna Gabonica A.M.C. Duméril, Bibron & A.H.A. Duméril, 1854  Bitis gabonica — Boulenger, 1896  Cobra gabonica — Mertens, 1937  Bitis gabonica gabonica  — Mertens, 1951  Bi[tis]. javonica Suzuki & Iwanga, 1970  Bitis gabonica — Golay et al., 1993 
Rắn lục Gaboon (danh pháp hai phần: Bitis gabonica) là một loài rắn lục có độc thuộc phân họ Viperinae phân bố tại rừng mưa và trảng cỏ tại châu Phi hạ Sahara. Đây là thành viên lớn nhất thuộc chi Bitis và là loài rắn độc có răng nanh dài nhất thế giới, dài đến 5 cm (2,0 in), nhả ra liều lượng nọc độc cao nhất so với bất kỳ loài rắn độc nào khác. Hiện không có phân loài nào được công nhận.
Phân loại

Rắn lục Gaboon được mô tả vào năm 1855 là Echidna gabonica.
Lenk et al. (1999) khám phá ra khác biệt đáng kể giữa hai phân loài được công nhận theo quy ước B. g. gabonica và B. g. rhinoceros. Theo nghiên cứu này, hai phân loài khác biệt lẫn nhau về mặt di truyền, như cách chúng khác với B. nasicornis. Do đó, Lenk et al. (1999) nhận định hình thái phân loài phía tây như một loài riêng biệt, B. rhinoceros.
Tên gọi phổ biến của loài rắn này bao gồm rắn hổ bướm xám, rắn phì rừng rậm, rắn thì thầm, rắn lớn đầm lầy, rắn hổ xám Gaboon, và rắn lục Gaboon.
Khởi đầu tên gọi bằng tiếng Bồ Đào Nha, Gabon (Gabão) đề cập đến cửa sông được xây dựng tại thị trấn Libreville, Gabon, và một dải hẹp lãnh thổ tại bờ đất của nhánh biển này. Tính đến năm 1909, Gaboon đề cập đến phần chia phía bắc của Congo thuộc Pháp, phía nam đường xích đạo và nằm giữa Đại Tây Dương và kinh độ 12° đông.
Mô tả

Rắn trưởng thành có tổng chiều dài trung bình khoảng 125–155 cm (4 đến 5 feet) (thân + đuôi) với tổng chiều dài tối đa khoảng 205 cm (81 in) cho một mẫu vật thu được tại Sierra Leone. Cả hai giới có thể phân biệt được bằng chiều dài răng trong mối tương quan đến tổng chiều dài cơ thể: xấp xỉ 12% đối với rắn đực và 6% đối với rắn cái. Rắn trưởng thành, đặc biệt là rắn cái, rất nặng nề và to khỏe. Một con rắn cái có kích thước như sau:
| --- | --- |
Tổng chiều dài: 174 cm (69 in)
Chiều rộng phần đầu: 12 cm (4.7 in)
Kích cỡ vòng bụng (chu vi): 37 cm (14.65 in)
Cân nặng (dạ dày rỗng): 8.5 kg (19 lbs)

Theo mô tả loài B. gabonica, Spawls et al.. (2004) đưa ra tổng chiều dài trung bình khoảng 80–130 cm (32 đến 51,5 in), còn tổng chiều dài tối đa khoảng 175 cm (69,3 in), cho rằng loài này có lẽ vẫn còn phát triển lớn hơn. Họ thừa nhận báo cáo rằng có những mẫu vật vượt quá 1,8 m (6 ft), hoặc thậm chí tổng chiều dài vượt quá 2 m (6,5 ft), nhưng tuyên bố không có chứng cứ thuyết phục. Một mẫu vật lớn có tổng chiều dài chính xác 1,8 m (5,9 ft), bắt được vào năm 1973, cân nặng khoảng 11,3 kg (25 lb) với dạ dày trống rỗng. Đây là loài rắn độc nặng nhất châu Phi.
Đầu rắn lớn, có hình tam giác, trong khi phần cổ thu hẹp đáng kể: gần một phần ba chiều rộng phần đầu. Một cặp "sừng" rất nhỏ nhô lên giữa hai lỗ mũi trồi. Đôi mắt to và linh động, định vị tốt trước mặt và có 15–21 vảy ổ mắt uốn vòng bao quanh. Có khoảng 12–16 vảy giữa hai mắt trên đỉnh đầu. 4 hoặc 5 hàng vảy tách rời vảy thị giác dưới và vảy trên môi. Có khoảng 13–18 vảy trên môi và 16–22 vảy dưới môi. Răng nanh có thể đạt chiều dài lên đến 55 mm (2,2 in): dài nhất so với bất kỳ loài rắn độc nào khác.
Giữa thân, có khoảng 28–46 hàng vảy lưng, tất cả đều lật úp rõ ràng trừ các hàng bên ngoài mỗi bên. Vảy bên hơi xiên. Số lượng vảy bụng khoảng 124–140: hiếm khi hơn 132 ở rắn đực, hiếm khi ít hơn 132 ở rắn cái. Có 17–33 cặp vải dưới đuôi: rắn đực không ít hơn 25, rắn cái không nhiều hơn 23. Vảy hậu môn đơn lẻ.
Màu sắc hoa văn bao gồm một loạt những vệt màu nhạt, tựa hình chữ nhật chạy xuống trung tâm lưng, khoảng trống ở giữa có nhiều dấu vết sẫm màu, có hình đồng hồ cát mép vàng. Sườn có một loạt đốm hình thoi màu nâu vàng hoặc nâu, cùng những thanh dọc sáng màu ở giữa. Bụng nhạt màu cùng nhiều vệt màu nâu hoặc đen không đều. Đầu rắn màu trắng hoặc màu kem, một đường thẳng sẫm màu, mịn ở trung tâm; nhiều đốm đen trên góc phía sau, một đốm tam giác xanh-đen sẫm nằm đằng sau và bên dưới mỗi mắt. Tròng đen mắt có màu kem, trắng vàng, cam hoặc bạc.
Phân bố và sinh cảnh

Loài rắn này có thể tìm được tại Guinea, Ghana, Togo, Nigeria, Cameroon, Guinea Xích Đạo, Gabon, cộng hòa Congo, cộng hòa Dân chủ Congo, miền bắc Angola, cộng hòa Trung Phi, Nam Sudan, Uganda, Kenya, miền đông Tanzania, Zambia, Malawi, miền đông Zimbabwe, Mozambique và đông bắc tỉnh KwaZulu-Natal tại Nam Phi. Mallow et al. (2003) cũng liệt kê Sierra Leone, Sénégal và Liberia tại Tây Phi. Nơi phân loại được xác định là "Gabon" (châu Phi).
Rắn lục Gaboon thường tìm được tại rừng nhiệt đới và rừng thưa gần đó, chủ yếu ở độ cao thấp, nhưng thỉnh thoảng cao đến 1500 m trên mực nước biển. Spawls et al. (2004) đề cập đến độ cao tối đa 2100 m. Theo Broadley và Cock (1975), rắn thường tìm được tại môi trường song song nơi cư trú của họ hàng gần, B. arietans, thường tìm được tại làng quê mở rộng.
Tại Tanzania, loài rắn này tìm được trong bụi rậm khoảng thấp, đồn điền trồng điều, trên đất nông nghiệp dưới bụi cây hoặc bụi rậm. Tại Uganda, rắn tìm được trong rừng và đồng cỏ gần đó. Rắn cũng sung túc trong các khu vực rừng khai hoang: đồn điền cacao tại tây Phi và đồn điền cà phê tại đông Phi. Rắn cũng sinh sống trong rừng xanh quanh năm tại Zambia. Tại Zimbabwe, rắn chỉ tại khu vực có lượng mưa lớn dọc theo vách núi rừng ở phía đông đất nước. Nhìn chung, rắn cũng có thể tìm được tại đầm lầy, cũng như trong vùng nước tĩnh và động. Chúng thường tìm được ở khu vực nông nghiệp gần rừng và trên đường lộ vào ban đêm.
Tập tính

Chủ yếu về đêm, rắn lục Gaboon có tiếng di chuyển chậm và điềm tĩnh. Chúng thường săn mồi bằng cách phục kích, thường xuyên bỏ ra thời gian dài bất động, chờ đợi con mồi thích hợp để cắn. Mặt khác, rắn săn mồi tích cực, chủ yếu trong 6 giờ đầu ban đêm. Tại Kumasi, Ghana, chúng thường xuyên bị người giữ nông trại giết xung quanh vài chuồng ngựa trên bãi đất trống cách rừng khoảng 500 mét - một dấu hiệu cho biết chúng đang săn chuột trên đồng cỏ. Loài rắn này thường rất điềm tĩnh, thậm chí khi cầm lên, hiếm khi cắn hoặc rít, không giống như hầu hết rắn lục. Tuy nhiên, những con rắn kích động vẫn gây ra các vết cắn.
Vận động chủ yếu theo đường thẳng, chuyển động "trườn bò" chậm chạp bằng vảy bụng. Rắn có thể quằn quại từ bên này sang bên kia khi báo động, nhưng chỉ trong khoảng cách ngắn. Ditmars (1933) thậm chí miêu tả rắn có khả năng uốn khúc phía bên.
Nếu bị đe dọa, rắn có thể lớn tiếng rít lên như một lời cảnh báo, làm như vậy theo một nhịp điệu sâu và ổn định, phần đầu hơi dẹt tại mỗi thời điểm thở. Mặc dù vậy, rắn không tấn công trừ khi bị khiêu khích nghiêm trọng, tuy nhiên rắn lục Gaboon là một trong những loài rắn nổi tiếng nhanh nhẹn nhất trên thế giới, vì vậy cần thận trọng khi cầm chúng lên.
Đã có nhiều mô tả về tính khí không hung hăng chung của rắn. Sweeney (1961) đã viết rằng rắn lục dễ điều khiển "có thể cầm lên một cách tự do như bất kỳ loài rắn không có nọc độc nào", mặc dù điều này hoàn toàn không nên. Trong Lane (1963), Ionides giải thích ông sẽ chụp hình mẫu vật bằng cách đầu tiên chạm nhẹ vào đỉnh đầu rắn với một cặp kẹp để kiểm tra phản ứng của rắn lục. Rắn giận dữ hiếm khi phô bày ra, do đó cây kẹp thường được đặt sang một bên. Con rắn được túm chặt ngay cổ bằng một tay và cơ thể rắn được giữ chặt nhờ người khác khi ông nhặt chúng lên, đưa con rắn vào chiếc hộp đóng nắp. Ông cho biết những con rắn hầu như không bao giờ cắn nhau.
Parry (1975) mô tả cách thức loài rắn này có một phạm vi chuyển động mắt rộng lớn hơn so với những loài rắn khác. Cùng một mặt phẳng nằm ngang, chuyển động mắt có thể được duy trì ngay cả khi phần đầu có thể xoay lên hoặc xuống một góc của lên đến 45°. Nếu phần đầu rắn có thể xoay 360°, một mắt sẽ nghiêng lên và mắt còn lại nhìn xuống, tùy thuộc vào chiều quay. Ngoài ra, nếu một mắt nhìn về phía trước, mắt kia nhìn lại, như thể cả hai đều được kết nối với một vị trí cố định trên một trục giữa hai mắt. Nhìn chung, đôi mắt rắn thường liếc qua lại nhanh và cử chỉ giật giật. Khi ngủ, mắt không chuyển động và đồng tử tương tác mạnh mẽ. Đồng tử co giãn đột ngột và chuyển động mắt tiếp tục trở lại khi con rắn tỉnh dậy.
Khẩu phần

Do kích thước cơ thể to lớn, nặng nề, rắn trưởng thành không cố ăn con mồi lớn như thỏ trưởng thành. Khi con mồi xuất hiện, rắn tấn công với độ chính xác rất nhanh từ bất kỳ góc độ nào. Một khi rắn tấn công con mồi, chúng ngoạm chặt bằng cặp răng nanh lớn, chứ không để con mồi chạy đi và chờ đợi mồi chết. Hành vi này rất khác với hành vi những loài rắn khác. Rắn lục Gaboon có khẩu phần đa dạng với nhiều loài gồm chim (ví dụ: bồ câu, gà sao, đa đa), lưỡng cư (ví dụ: ếch, cóc) và thú nhỏ, chẳng hạn như thú gặm nhấm (ví dụ: chuột đồng, chuột cống, thỏ và nhím). Ngoài ra còn có báo cáo, loài rắn này còn săn con mồi khó hơn, chẳng hạn như khỉ cây, chuột túi Gambia (Cricetomys), nhím đuôi cọ châu Phi (Atherurus) và thậm chí cả linh dương hoàng gia nhỏ (Neotragus).
Sinh sản

Trong thời gian động dục đỉnh cao, rắn lục đực tham gia chiến đấu. Điều này bắt đầu bằng một con đực xoa cằm của nó dọc theo lưng con rắn khác. Rắn đực thứ hai sau đó nâng đầu nó lên càng cao càng tốt. Khi cả hai đều làm như vậy, cổ rắn quấn vào nhau. Khi phần đầu cân bằng, rắn quay vòng trở lại và đẩy. Cơ thể rắn xen lẫn vào nhau khi chuyển đổi vị trí. Rắn trở nên lãng quên mọi thứ khác, tiếp tục ngay vòng cả sau khi ngã lên một mặt phẳng hoặc xuống nước. Đôi khi rắn quấn vào nhau và bóp chặt đến nỗi vảy rắn tách ra do áp lực. Rắn cũng đã từng quan sát rằng đấu nhau khi miệng đóng lại. Thỉnh thoảng, rắn chiến đấu sẽ trở nên mệt mỏi và hòa chiến bằng cách "đồng thuận", nghỉ ngơi một thời gian trước khi đấu trở lại một lần nữa. Sự kiện này được giải quyết khi một trong hai thúc đầu con rắn kia xuống đất thành công và nâng đầu nó lên 20–30 cm. Trong điều kiện nuôi nhốt, chiến đấu có thể xảy ra bốn hoặc năm lần một tuần cho đến khi tán tỉnh và giao phối kết thúc.
Thai kỳ mất khoảng 7 tháng, chu kỳ sinh sản khoảng 2 đến 3 năm. Một chu kỳ sinh sản 5 năm có thể diễn ra. Thường xuyên, rắn sinh sản cuối mùa hè. Phân loài B. g. gabonica sinh ra 8–43 rắn con. Phân loài B. g. rhinoceros có sinh nhiều đến 60 rắn con. Tuy nhiên, thực tế số lượng rắn con hiếm khi vượt quá 24. Rắn sơ sinh dài 25–32 cm và nặng 25–45 g.
Chú thích

1 2 3  McDiarmid RW, Campbell JA, Touré T. 1999. Snake Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, Volume 1. Herpetologists' League. 511 pp. ISBN 1-893777-00-6 (series). ISBN 1-893777-01-4 (volume).
1 2 3 4 5 6 7 8 9  Spawls S, Branch B. 1995. The Dangerous Snakes of Africa. Ralph Curtis Books. Dubai: Oriental Press. 192 pp. ISBN 0-88359-029-8.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27  Mallow D, Ludwig D, Nilson G. 2003. True Vipers: Natural History and Toxinology of Old World Vipers. Malabar, Florida: Krieger Publishing Company. 359 pp. ISBN 0-89464-877-2.
↑  Mark Carwardine (2008). Animal Records. Sterling. tr. 169.
↑  Bitis gabonica (TSN 634953) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
↑  Duméril A-M-C, Bibron G, Duméril A. 1854. Erpétologie générale ou histoire naturelle complète des reptiles. Tome septième. — Deuxième partie. Comprenant l'histoire des serpents venimeux. Paris: Roret. xii + pp. 781–1536. (Echidna gabonica, pp. 1428–1430.)
↑  Venomous Snake Systematics Alert - 1999 Publications Lưu trữ 2006-09-04 tại Wayback Machine at Homepage of Dr. Wolfgang Wüster Lưu trữ 2006-09-25 tại Wayback Machine of the University of Wales, Bangor. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2006.
↑  Gotch AF. 1986. Reptiles -- Their Latin Names Explained. Poole, UK: Blandford Press. 176 pp. ISBN 0-7137-1704-1.
↑  Gaboon at New Advent Catholic Encyclopedia. Truy cập ngày 8 tháng 7 năm 2007.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Spawls S; Howell K; Drewes R; Ashe J (2004). A Field Guide To The Reptiles Of East Africa. London: A & C Black Publishers Ltd. tr. 543. ISBN 0-7136-6817-2.
↑  Wood, Gerald (1983). The Guinness Book of Animal Facts and Feats. ISBN 978-0-85112-235-9.
↑  “Gaboon Viper”. Fresno Chaffee Zoo.
1 2  Mehrtens JM (1987). Living Snakes of the World in Color. New York: Sterling Publishing Company, Inc. tr. 480. ISBN 0-8069-6460-X.
1 2  Broadley DG, Cock EV (1975). Snakes of Rhodesia. Longman Africa, Salisbury. OCLC 249318277
1 2  Ditmars RL. 1933. Reptiles of the World. Revised Edition. New York: The MacMillan Company. 329 pp. + 89 plates.
1 2  Howard, Jacqueline. “Bitis gabonica (Gaboon Adder)”. Animal Diversity Web.
↑  Marais J. 2004. A Complete Guide to the Snakes of Southern Africa. Cape Town: Struik. 214 pp. ISBN 978-1-86872-932-6.
1 2  Brown JH. 1973. Toxicology and Pharmacology of Venoms from Poisonous Snakes. Springfield, Illinois: Charles C. Thomas. 184 pp. LCCCN 73-229. ISBN 0-398-02808-7.
Bộ xương và hộp sọ hoàn chỉnh của B. gabonica
Rắn lục Gaboon hòa nhập với môi trường xung quanh, hoa văn cùng màu sắc giúp chúng ngụy trang tài tình.
Rắn lục Gaboon đang nhe ra cặp răng nanh
Can You Feel the Love Tonight

"Can You Feel the Love Tonight" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm Anh quốc Elton John nằm trong album nhạc phim của bộ phim hoạt hình The Lion King (1994). Nó được phát hành làm đĩa đơn vào ngày 12 tháng 5 năm 1994 bởi Walt Disney Records. Bài hát được viết lời bởi John và Tim Rice, và được sản xuất bởi Chris Thomas. Trong phim, bài hát được thể hiện bởi Kristle Edwards, Joseph Williams, Sally Dworsky, Nathan Lane và Ernie Sabella trong khi phiên bản của John xuất hiện ở kết thúc của phim.
Sau khi phát hành, "Can You Feel the Love Tonight" nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao phần âm nhạc cũng như nội dung của nó. Bài hát cũng gặt hái nhiều giải thưởng và đề cử lớn, bao gồm chiến thắng giải Quả cầu vàng và Oscar cho Bài hát gốc xuất sắc nhất năm 1994. Ngoài ra, nó còn nhận được hai đề cử giải Grammy ở hạng mục Trình diễn giọng pop nam xuất sắc nhất và Bài hát xuất sắc nhất được sáng tác cho phim điện ảnh, truyền hình hoặc phương tiện truyền thông khác tại lễ trao giải thường niên lần thứ 37, và chiến thắng giải đầu tiên. Về mặt thương mại, "Can You Feel the Love Tonight" cũng đạt được nhiều thành công vượt trội, đứng đầu các bảng xếp hạng ở Canada và Pháp, và lọt vào top 10 ở Úc, Áo, Ireland, New Zealand, Na Uy, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Hoa Kỳ, nơi nó đạt vị trí thứ tư trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100.
Video ca nhạc cho "Can You Feel the Love Tonight" được đạo diễn bởi Matthew Amos, trong đó John vừa đệm đàn vừa hát, xen kẽ với những hình ảnh từ The Lion King. Bài hát đã xuất hiện trong nhiều album tổng hợp của nam ca sĩ như Love Songs (1995), Greatest Hits 1970–2002 (2002) và Rocket Man: The Definitive Hits (2007), và được hát lại bởi nhiều nghệ sĩ như Neil Diamond, Jason Derulo, Luis Fonsi và S-Club. Ngoài ra, nó cũng được chuyển sang thành nhiều phiên bản ngôn ngữ khác nhau, và một bản phối lại của bài hát đã được đưa vào ấn bản đặc biệt của The Lion King năm 2003, và một lần nữa được thể hiện bởi John.
Danh sách bài hát

"Can You Feel The Love Tonight" ― 3:59
"Can You Feel The Love Tonight" (không lời) ― 3:59
"Hakuma Matata" (trình bày bởi Nathan Lane, Ernie Sabella và Joseph Williams) ― 3:31
"Under The Stars" (không lời) ― 3:43
"Can You Feel The Love Tonight" ― 3:59
"Can You Feel The Love Tonight" (không lời) ― 3:59
Thành phần thực hiện

Elton John: Piano, Hát chính
Davey Johnstone: Guitar, Hát nền
Chuck Sabo: Strings, Trống
Phil Spalding: Bass, Hát nền
Guy Babylon: Đàn phím
Rick Astley: Bass, Hát nền
Gary Barlow: Hát nền
Kiki Dee: Hát nền
Gary 'Spike' Murphy: Hát nền
Chứng nhận

| Quốc gia | Chứng nhận | Số đơn vị/doanh số chứng nhận |
| --- | --- | --- |
| Úc (ARIA) | Vàng | 35.000^ |
| Áo (IFPI Áo) | Vàng | 25.000* |
| Pháp (SNEP) | Vàng | 250.000* |
| New Zealand (RMNZ) | Bạch kim | 15,000* |
| Thụy Điển (GLF) | Bạch kim | 50.000^ |
| Hoa Kỳ (RIAA) | Vàng | 600,000 |
 * Chứng nhận dựa theo doanh số tiêu thụ. ^ Chứng nhận dựa theo doanh số nhập hàng.
Định tuổi bằng carbon-14

Định tuổi bằng carbon-14 (còn gọi là định tuổi bằng carbon phóng xạ hay đơn thuần là định tuổi bằng carbon) là phương pháp lợi dụng các thuộc tính của đồng vị carbon-14 – một đồng vị carbon có tính phóng xạ – nhằm xác định niên đại của các cổ vật có chất liệu hữu cơ.
Phương pháp định tuổi carbon được phát triển bởi Willard Libby tại Đại học Chicago vào những năm 1940. Ông đã dựa điều này trên quan sát rằng, carbon phóng xạ (14
C) liên tục được tạo ra khi các tia vũ trụ tiếp xúc với nitơ trong bầu khí quyển Trái Đất. Các nguyên từ 14
C được tạo ra từ đó lại tiếp tục phản ứng với oxy trong bầu khí quyển để hình thành nên carbon dioxide. Thực vật hấp thụ phân tử có kèm 14
C này thông qua quang hợp, rồi truyền sang động vật khi chúng ăn thực vật. Động vật và thực vật ngừng trao đổi carbon với môi trường bên ngoài khi chúng chết đi, khiến lượng 14
C ban đầu trong cơ thể chúng dần giảm sút đồng thời với quá trình phân rã phóng xạ của 14
C. Điều này nghĩa là từ việc đo đạc lượng 14
C trong một mẫu thực vật hoặc động vật chết, ví dụ như mảnh gỗ hoặc mảnh xương, ta có thể lấy được thông tin về niên đại sống của sinh vật ấy. Ngoài ra, điều này cũng có nghĩa là mẫu vật càng cổ thì lượng 14
C bên trong nó càng ít. Vì thời gian bán rã của 14
C chỉ vào khoảng 5.730 năm, niên đại cổ nhất mà phương pháp này có thể phát hiện là xấp xỉ 50.000 năm trước. Libby đã nhận Giải Nobel Hóa học vào năm 1960 nhờ công trình khoa học cực kỳ quý giá này.
Nền tảng > Lịch sử

Năm 1939, Martin Kamen và Samuel Ruben thuộc Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Berkeley đã bắt đầu thí nghiệm để xem xét rằng, liệu các nguyên tố thường xuất hiện ở vật chất hữu cơ có sở hữu các đồng vị với chu kỳ bán rã đủ lâu để có thể được vận dụng trong nghiên cứu y sinh hay không. Họ tổng hợp 14
C bằng máy gia tốc cyclotron của phòng thí nghiệm và khám phá ra rằng chu kỳ bán rã của 14
C dài hơn những gì bấy lâu vẫn lầm tưởng. Serge A. Korff, bấy giờ đang công tác tại Viện Franklin ở Philadelphia, ngay sau đó đã suy đoán rằng sự tương tác giữa neutron nhiệt và 14
N ở thượng tầng khí quyển sẽ tạo ra 14
C. Trước đó thì người ta cho rằng sự sản sinh 14
C chủ yếu thông qua tương tác giữa deuteron và 13
C. Trong Thế chiến II, Willard Libby biết được công trình của Korff và nảy ra ý tưởng vận dụng carbon phóng xạ cho việc xác định niên đại.
Năm 1945, Libby chuyển tới Đại học Chicago, nơi ông bắt đầu nghiên cứu về phương pháp xác định niên đại bằng carbon phóng xạ. Ông đã xuất bản một bài báo vào năm 1946, đề xuất rằng lượng carbon trong vật sống nhiều khả năng chứa cả 14
C lẫn carbon không phóng xạ. Libby và đồng sự tiến hành thu lượm methane từ cống rãnh của khu vực Baltimore, thực hiện làm giàu đồng vị và rốt cuộc đã chứng minh được sự hiện diện của 14
C trong mẫu. Trái lại, methane từ xăng dầu không có hoạt động phóng xạ carbon bởi vì niên đại đã rất cổ. Kết quả được tổng kết trong một bài đăng trên tập san Science vào năm 1947, trong đó các tác giả khẳng định ta có thể xác định được niên đại của các cổ vật mà có chứa carbon bắt nguồn từ chất hữu cơ.
Libby và James Arnold đã thử nghiệm lý thuyết định tuổi bằng carbon phóng xạ bằng cách phân tích các mẫu vật mà đã biết niên đại. Ví dụ được họ kiểm tra là các mẫu lấy từ lăng mộ của hai vị vua Ai Cập, Zoser và Sneferu, trước đó đã được định niên đại độc lập về khoảng 2.625 TCN cộng trừ 75 năm; định tuổi lại các mẫu này bằng carbon phóng xạ cho ra kết quả là 2.800 TCN cộng trừ 250 năm. Các kết quả được đăng trên Science vào tháng 12 năm 1949. Trong vòng 11 năm sau phát hiện lớn này, hơn 20 phòng nghiên cứu về định niên đại bằng carbon phóng xạ đã được thành lập trên khắp thế giới. Năm 1960, Libby được trao tặng Giải Nobel Hóa học cho công trình của ông.
Nền tảng > Chi tiết hóa lý

Bài chi tiết: Carbon-14
Ba đồng vị carbon tồn tại trong tự nhiên; hai đồng vị ổn định không phóng xạ là carbon-12 (12
C) và carbon-13 (13
C), và một đồng vị phóng xạ là carbon-14 (14
C), còn gọi là "carbon phóng xạ/radiocarbon". Chu kỳ bán rã của 14
C (khoảng thời gian mà nửa lượng 14
C bất kỳ phân rã) là tầm 5.730 năm, vì vậy nên nồng độ của nó trong khí quyển sẽ giảm sút sau hàng ngàn năm; song trên thực tế thì 14
C liên tục được tạo ra ở tầng bình lưu và tầng đối lưu thượng nhờ chủ yếu vào các tia vũ trụ và ở mức độ thấp hơn là các tia Mặt Trời. Các tia vũ trụ này sinh ra các neutron khi chúng đánh xuyên các nguyên tử nitơ-14 (14
N) trong khí quyển và biến chúng thành 14
C. Phản ứng hạt nhân sau đây sản sinh 14
C:
trong đó, n là neutron và p là proton.
Một khi được sản sinh, 14
C nhanh chóng kết hợp với (O) khí quyển để tạo nên (CO) trước tiên, rồi trở thành carbon dioxide (CO
2).
Carbon dioxide sản sinh từ cách này sẽ khuếch tán trong khí quyển, hòa tan vào nước đại dương, và được hấp thụ bởi thực vật thông qua quang hợp. Động vật ăn thực vật, và rốt cuộc khiến 14
C lưu truyền trong toàn bộ sinh quyển. Tỉ lệ 14
C so với 12
C tương đương xấp xỉ 1.25 phần 14
C trên 1012 phần 12
C. Ngoài ra, khoảng 1% nguyên tử carbon là đồng vị 13
C ổn định.
Phương trình thể hiện sự phân rã 14
C là:
Bằng cách phát xạ một hạt beta (tức là một electron, e−) và một electron antineutrino (ν
e), một trong những neutron ở hạt nhân của 14
C sẽ biến đổi thành proton và hạt nhân 14
C thì sẽ biến đổi thành đồng vị ổn định (không phóng xạ) 14
N.