Tiếng Nahuatl
Hình thái và cú pháp > Danh từ

Danh từ tiếng Nahuatl có cấu trúc khá phức tạp. Các biến tố bắt buộc bao gồm số ngữ pháp (tức số đơn hay số phức) và sự sở hữu (tức các phụ tố hoặc từ vị biểu thị quan hệ sở hữu kiểu như 'của tôi', 'của bạn', v.v.). Tiếng Nahuatl không có cách ngữ pháp và giống ngữ pháp, song tiếng Nahuatl cổ điển cùng một số phương ngữ hiện đại có phân biệt giữa danh từ động vật và phi động vật. Trong tiếng Nahuatl cổ điển, sự phân biệt động vật biểu thị trong tương quan với sự phức hóa, bởi lẽ chỉ các danh từ động vật mới có dạng số phức, còn tất cả các danh từ phi động vật đều không đếm được (kiểu như danh từ không đếm được trong tiếng Anh: bread chứ không có breads, money chứ không có moneys, v.v). Thời nay, đặc điểm này hiếm khi còn xuất hiện trong lời nói hằng ngày và tất cả các danh từ đều có thể có dạng số phức. Phương ngữ Đông Huasteca phân biệt giữa hai hậu tố phức của danh từ động vật và phi động vật.
Đối với nhiều biến thể của tiếng Nahuatl, danh từ dạng đơn bất sở hữu thường đi kèm với hậu tố tuyệt cách. Các dạng phổ biến của tuyệt cách bao gồm -tl sau nguyên âm, -tli sau phụ âm trừ âm l, và -li sau âm l. Danh từ đổi sang dạng số phức bằng cách thêm vào các phụ tố như -tin hoặc -meh, tuy cũng có một số dạng phức lại bất quy tắc hoặc được thể hiện bằng sự láy âm. Một số danh từ có nhiều dạng phức.
| --- | --- |
 Danh từ số đơn: kojosói đồng cỏ-tl-ABSkojo -tl{sói đồng cỏ} -ABS"con sói đồng cỏ" (tiếng Nahuatl cổ điển)   :  Danh từ động vật số phức: kojosói đồng cỏ-meʔ-PLkojo -meʔ{sói đồng cỏ} -PL"những con sói đồng cỏ" (tiếng Nahuatl cổ điển)   
Danh từ động vật số phức sử dụng láy âm:
/koː~kojo-ʔ/
PL~sói đồng cỏ-PL
/koː~kojo-ʔ/
{PL~sói đồng cỏ-PL}
"những con sói đồng cỏ" (tiếng Nahuatl cổ điển)
Tiếng Nahuatl phân biệt giữa danh từ được sở hữu và bất sở hữu. Hậu tố tuyệt cách không xuất hiện ở các danh từ được sở hữu. Ở tất cả các phương ngữ, danh từ được sở hữu có tiền tố phù ứng với số ngữ pháp và chủ ngữ sở hữu nó. Danh từ số phức được sở hữu có vĩ tố cuối từ là -/waːn/.
| --- | --- |
 Danh từ tuyệt cách: kalngôi nhà-li-ABSkal -li{ngôi nhà} -ABS"ngôi nhà" (tiếng Nahuatl cổ điển)   :  Danh từ được sở hữu: no-của tôi-kalngôi nhàno- kal{của tôi}- {ngôi nhà}"ngôi nhà của tôi" (tiếng Nahuatl cổ điển)   
Danh từ số phức được sở hữu:
no-
của tôi-
kal
ngôi nhà
-waːn
-PL
no- kal -waːn
{của tôi}- {ngôi nhà} -PL
"những ngôi nhà của tôi" (tiếng Nahuatl cổ điển)
Tiếng Nahuatl không có cách ngữ pháp song sử dụng các danh từ quan hệ để miêu tả quan hệ không gian (hoặc thời gian v.v). Những hình vị này không thể đứng riêng lẻ mà phải đứng sau một danh từ hoặc một hậu tố sở hữu. Do vậy chúng được gọi là hậu giới từ hoặc hậu tố định vị cách. Kiểu hình thái này rất giống và có thể coi như một dạng định vị cách thực sự. Hầu hết phương ngữ hiện đại mượn các tiền giới từ tiếng Tây Ban Nha, đặc điểm mà có khả năng sẽ thay thế hoàn toàn lối sử dụng danh từ quan hệ truyền thống.
| --- | --- |
 Cách dùng danh từ quan hệ/hậu giới từ/định vị tố -pan cùng một tiền tố chỉ sự sở hữu: no-pancủa tôi-trong/trênno-pan{của tôi}-trong/trên"trong/trên tôi" (tiếng Nahuatl cổ điển)  iː-pancủa nó-trong/trêniː-pan{của nó}-trong/trên"trong/trên nó" (tiếng Nahuatl cổ điển)  iː-pancủa nó-trongkal-linhà-ABSiː-pan kal-li{của nó}-trong nhà-ABS"trong nhà" (tiếng Nahuatl cổ điển)   :  Cách dùng cùng một căn tố danh từ phía trước: kal-pannhà-trongkal-pannhà-trong"trong nhà" (tiếng Nahuatl cổ điển)   
Cụm danh từ có thể được hình thành bằng cách kết nối 2 hoặc nhiều hơn các danh căn tố lại với nhau, hoặc bằng cách liên kết danh căn tố với các tính căn tố và động căn tố.