Chiến dịch Viên
Diễn biến > Giải phóng Viên

Kế hoạch ban đầu của Phương diện quân Ukraina 3 là tấn công Viên bằng nhiều mũi công kích diễn ra vào cùng thời điểm theo ba hướng: hướng Đông Nam do Tập đoàn quân cận vệ 4 và Quân đoàn cơ giới cận vệ 1 đảm nhiệm; hướng Tây và Tây Nam do Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6, Quân đoàn xe tăng 18 và một phần Tập đoàn quân cận vệ 9 đảm nhiệm. Phần còn lại của Tập đoàn quân cận vệ số 9 sẽ vòng ra sau lưng thành phố từ phía Tây và cắt đường lui của quân Đức.
Quân đội Đức Quốc xã cũng biến thủ đô Áo thành một pháo đài khổng lồ với nhiều công sự kiên cố được bố trí trong thành phố cũng như án ngữ các con đường dẫn đến nó. Nhiều hào chống tăng, hỏa điểm chống tăng và vật cản chống bộ binh được bố trí tại các khu vực trọng yếu và dễ bị tấn công. Trên đường phố bố trí dày dặc các vật cản, hàng rào, tất cả các công trình bằng đá đều được tận dụng làm nơi đồn trú với các hỏa điểm được bố trí khắp các cửa sổ, tầng hầm và gác mái nhà. Tất cả các cây cầu đều được gài mìn. Quân đồn trú trong thành phố bao gồm tàn binh của 8 sư đoàn thiết giáp và 1 sư đoàn bộ binh thuộc Tập đoàn quân thiết giáp SS số 6, ngoài ra còn có các nhân viên quân sự thuộc Trường Thiếu sinh quân Viên và 15 tiểu đoàn độc lập khác. Để tổ chức phòng thủ nội đô, Bộ tư lệnh Cảnh sát dã chiến Đức tại Viên cũng nhận được mệnh lệnh phải thành lập 4 trung đoàn để tổ chức các chốt phòng thủ tại Viên, mỗi trung đoàn có quân số không dưới 1.500 người. Phần lớn các lực lượng đồn trú đều thuộc những đơn vị của Tập đoàn quân xe tăng 6 SS và Tập đoàn quân 6 (Đức) còn sống sót sau Chiến dịch hồ Balaton. Trong đó, Sư đoàn xe tăng 6 trấn thủ tại công viên Prater gần trung tâm thành Viên, các sư đoàn xe tăng 2 SS và 3 SS lập tuyến phòng thủ ở phía Nam thành phố và Sư đoàn bộ binh xung kích Führer phòng thủ phía Bắc thành phố. Tổng chỉ huy quân đồn trú là trung tướng bộ binh Rudolf von Bünau, riêng lực lượng thiết giáp do trung tướng SS Wilhelm Bittrich, tư lệnh Quân đoàn xe tăng 2 SS chỉ huy..
Trong khi các trận đánh trinh sát của quân đội Liên Xô đang được thực hiện trên tuyến phòng thủ vòng ngoài của quân Đức ở Viên, ngày 1 tháng 4, Chính phủ Liên Xô ra tuyên bố về vấn đề nước Áo. Bản tuyên bố có đoạn viết:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Chính phủ Liên Xô không theo đuổi mục đích chiếm đóng bất cứ một phần lãnh thổ nào của Áo cũng như không thay đổi chế độ chính trị ở nước này. Chính phủ Liên Xô sẽ thực hiện theo quan điểm của Bản tuyên bố Moskva ngày 30 tháng 10 năm 1943 của các nước đồng minh chống phát xít về nền độc lập và trung lập của nước Áo. Chính phủ Liên Xô sẽ góp phần vào việc thủ tiêu chế độ của bọn phát xít Đức đang chiếm đóng nước Áo, khôi phục trật tự và các thiết chế dân chủ ở Áo. | ” |
— Thay mặt Chính phủ Liên Xô: V. M. Molotov.
Ngay ngày hôm sau, ngày 2 tháng 4, Đài Tiếng nói Viên phát thông báo có nội dung bác bỏ tin đồn rằng Viên sẽ là thành phố bỏ ngỏ. Điều này có nghĩa là quân Đức đồn trú trong Viên đã quyết tâm chiến đấu đến cùng.
Một ngày trước cuộc tấn công, ngày 6 tháng 4, Nguyên soái F. I. Tolbukhin ra tuyên bố trên Đài phát thanh Budapest và được ịn ra hàng vạn tờ truyền đơn rải trên khắp thủ đô Viên và lãnh thổ nước Áo. Tuyên bố nêu rõ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Hồng quân tiến vào nước Áo không phải để chiếm đóng lãnh thổ Áo mà chính là để tiêu diệt các đơn vị phát xít Đức và giải phóng nước Áo khỏi sự nô dịch của Đức. Hồng quân chiến đấu chống bọn chiếm đóng Đức chứ không chống nhân dân Áo. Giờ phút giải phóng thành Viên đã đến. Nhưng quân Đức, trong khi đang rút lui muốn biến thủ đô Áo thành bãi chiến trường, đe dọa sự tàn phá kinh khủng cùng những hậu quả tàn khốc khác của chiến tranh đối với thành phố Viên và người dân Viên. Để bảo vệ thủ đô Áo và các di tích lịch sử, văn hóa của nước Áo, nhân danh Hồng quân Liên Xô, tôi đề nghị các bạn: 1. Hãy không để cho quân Đức tiếp tục khai thác dầu mỏ của thành Viên, không để chúng nổ mìn phá cầu, không để chúng biến mỗi ngôi nhà của các bạn thành những pháo đài kiên cố. 2. Tổ chức chiến đấu chống lại quân Đức vào bảo vệ thành phố khỏi sự tàn phá. 3. Hãy can thiệp để quân Đức không thể chuyển đi khỏi Viên những thiết bị công nghiệp, hàng hóa, thực phẩm; không để người Đức cướp đi những tài sản vô giá của Viên. 4. Hỡi các công dân thành Viên ! Hãy giúp đỡ Hồng quân giải phóng thủ đô Viên và góp phần mình vào sự nghiệp giải phóng nước Áo khỏi ách đô hộ của phát xít Đức | ” |
— Tư lệnh PDQ Ukraina 3: Nguyên soái F. I. Tolbukhin.
17 giờ chiều ngày 6 tháng 4 năm 1945, Quân đoàn xe tăng 23 (Tập đoàn quân 46) và Quân đoàn xe tăng cận vệ 5 (Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6) của Quân đội Liên Xô gặp nhau tại Korneuburg trên sông Danube phía thượng lưu thành Viên, hình thành vòng vây quanh thành phố. Quân đoàn bộ binh cận vệ 38 và ba trung đoàn pháo tự hành thuộc Tập đoàn quân cận vệ 9 cũng tiến đến Tuln. Chủ lực Tập đoàn quân xe tăng 6 SS (Đức) bị đánh bật về tuyến Sisterdorff - Stokerau. Ở phía Nam, Tập đoàn quân cận vệ 4 (Liên Xô đã tiếp cận ngoại ô phía Nam Viên tại phía Bắc Baden và bắt đầu vượt sông Lizingbach. Thủ đô Áo đã bị vây chặt trong hai vành đai bộ binh, pháo binh và xe tăng Liên Xô.
Ngày 7 tháng 4, chủ lực của Tập đoàn quân cận vệ 9 cùng với Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 (Liên Xô) vượt qua vùng cao nguyên rừng núi của khu vực Rừng Viên (Wienerwald) và tiếp cận sông Danube. Từ hướng Tây Bắc, mũi đội kích của Tập đoàn quân 46 (Phương diện quân Ukraina 2) đã vượt đến Heinsbureg (Gaiselburg). Tướng Lothar Rendulic điều động Sư đoàn xe tăng 3 SS "Totenkof" ra hướng Bắc thành Viên chặn kích. Ngày 8 tháng 4, Sư đoàn bộ binh cận vệ 34 thuộc Tập đoàn quân cận vệ 4 (Liên Xô) bắt đầu tiến vào nội đô Viên. Cuộc chiến giằng co trong nội đô Viên bắt đầu với các trận công phá bằng pháo binh hạng nặng. Quân đội hai bên đã chiến đấu kịch liệt giành đi giật lại nhiều lần từng ngôi nhà, từng con phố. Đến cuối ngày, các tập đoàn quân cận vệ 4 và 9 (Liên Xô) đã dập tắt từng ổ kháng cự của quân Đức và tiến dần đến trung tâm thủ đô Áo.
Sau ba ngày bị cầm chân ở vùng ngoại vi phía Tây Nam thành Viên, ngày 9 tháng 4, Tập đoàn quân cận vệ 9 và Tập đoàn quân xe tăng cận vệ số 6 (Liên Xô) đã đánh chiếm được một số bàn đạp quan trọng để tiến ra các khu vực phía Tây thủ đô Áo - một vị trí chiến lược cực kì quan trọng bao gồm nhà ga xe lửa chính của Viên nằm tại đó. Cùng ngày, Quân đoàn cơ giới cận vệ 2 đã đánh chiếm thị trấn Shveyner Garten (???) ở phía Nam thành Viên. Ở phía Đông, ngày 8 tháng 4, Tập đoàn quân cận vệ 4 (Liên Xô) chỉ còn cách trung tâm Viên không quá 15 km. Ở hướng Bắc, Tập đoàn quân 46 bắt đầu lấn sâu vào vùng ngoại ô phía Bắc và dồn Sư đoàn bộ binh xung kích Führer về phía Tây. Đến ngày 10 tháng 4, vùng trung tâm Viên đã hoàn toàn bị cô lập khỏi các khu vực xung quanh và quân đồn trú Đức chỉ còn có thể tổ chức kháng cự tại khu vực trung tâm thủ đô Áo.
Các trận đánh vẫn tiếp tục giằng co và căng thẳng, kéo dài cả ngày lẫn đêm. Trong tình thế tuyệt vọng, quân Đức đã cho nổ tung tất cả các cây cầu bắc ngang qua sông Danube. Trong mệnh lệnh được Bộ tổng tư lệnh lục quân Đức Quốc xã ban hành bao gồm cả việc đánh sập cây cầu "Đế chế" (Reichsbrücke), một trong các cây cầu cổ kính nổi tiếng và là cây cầu duy nhất còn lại tại Viên nhằm cắt đứt mọi con đường để quân đội Liên Xô có thể tấn công lên phía Bắc. Để đối phó lại, quân đội Liên Xô quyết định tổ chức một đợt tấn công đổ bộ nhằm chiếm giữ cây cầu "Đế chế" trước khi quân Đức kịp ra tay phá hủy. Đợt tấn công diễn ra vào tối 11 tháng 4 do một tiểu đoàn thuộc Lữ đoàn hải quân đánh bộ cận vệ 217 thực hiện dưới sự yểm hộ của các pháo hạm thuộc Giang đoàn Danub. Khi triển khai đội hình mật tập, tiểu đoàn này đã vấp phải hỏa lực rất mạnh của quân Đức trấn thủ cây cầu và phải dừng lại khi cách mục tiêu 400 mét. Trước diễn biến này, sau khi phân tích tình hình mặt trận, Hội đồng quân sự Phương diện quân Ukraina 3 đã quyết định tập trung tất cả các lực lượng hiện có và mở một cuộc tấn công đồng loạt bằng nhiều mũi công kích vào nội đô Viên. Việc chế áp và vô hiệu hóa pháo binh Đức được đặc biệt chú ý trong hành động tổng công kích này. Nhiệm vụ chế áp đó đã được giao cho Thượng tướng M. I. Nedelin - chỉ huy pháo binh của Phương diện quân Ukraina 3 - và thượng tướng không quân A. V. Sudets - tư lệnh Tập đoàn quân không quân số 17.
Cuối cùng, sau một đợt công kích dữ dội bằng nhiều mũi tấn công cùng phối hợp với nhau, vào giữa ngày 13 tháng 4 quân đội Liên Xô đã hoàn toàn thanh toán số quân đồn trú Đức còn sót lại ở trung tâm thủ đô Áo. Cùng ngày hôm đó, một tiểu đoàn của Sư đoàn bộ binh cận vệ 21 có Lữ đoàn xe tăng cận vệ 9 (Quân đoàn cơ giới cận vệ 1) mở đường phối hợp với Sư đoàn đổ bộ đường không 7 và hải quân đánh bộ của Giang đoàn Danub đã đánh chiếm cả hai đầu của cây cầu "Đế chế". Hai xe tăng T-34 của trung úy A. S. Kudryavtsev (trưởng xe), các trung sĩ A. M. Kulnev (pháo thủ), M. O. Lastovsky (lái xe); trung úy A. M. Zolkin (trưởng xe), hạ sĩ N. D. Borisov (pháo thủ) và chiến sĩ G. M. Moskalchuk (lái xe) đã xông lên cầu. Mặc dù chiếc xe của trung úy A. S. Kudryavtsev bị bắn cháy nhưng nó vẫn tiếp tục nhả đạn tiêu diệt toán công binh Đức đang chuẩn bị điểm hỏa. Trung úy A. S. Kudryavtsev hy sinh nhưng cây cầu đã được chiếm giữ nguyên vẹn. Trong ngày 13 tháng 4, Tập đoàn quân 46 cũng đánh chiếm Essling. Việc giải phóng Viên kết thúc mỹ mãn vào buổi tối cùng ngày khi toàn bộ lực lượng Đức bị vây ở Viên ra đầu hàng, đúng 2 ngày trước khi 3 Phương diện quân Liên Xô đồng loạt nổ súng trên bờ sông Oder. Thấy trước được sự thất thủ khó tránh khỏi, tướng Josef Dietrich đã lệnh cho toàn bộ cơ quan chỉ huy của Quân đoàn xe tăng 2 SS kịp thời chạy thoát khỏi Viên vào chiều ngày 13 tháng 4.
Trong thời gian cuộc chiến ở Viên còn đang tiếp diễn ác liệt, ngày 8 tháng 4, một mũi tiến công của Quân đoàn bộ binh 37 thuộc Tập đoàn quân cận vệ 9 đã vòng qua thủ đô nước Áo và tiếp cận khu vực Linz và Graz. Hải quân đánh bộ của Giang đoàn Danub cũng đổ bộ thành công lên thành phố Klosterneuburg vào ngày 13 tháng 4 và chiếm giữ một đầu cầu tại bờ Bắc sông Danube. Cuối tháng 4, quân đội Liên Xô gặp quân đội Hoa Kỳ tại tuyến Linz, Graz, Gifle (Griffen) và Klagenfurt