stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
An Lạc Công chúa

An Lạc công chúa (chữ Hán: 安樂公主; 684 - 21 tháng 7, 710), tên thật Lý Khỏa Nhi (李裹兒), công chúa nhà Đường, là Hoàng nữ thứ 8 và nhỏ nhất của Đường Trung Tông Lý Hiển, vị Hoàng đế thứ 4 và thứ sáu của nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc.
Con gái nhỏ nhất của Đường Trung Tông cùng Vi hậu, An Lạc công chúa nhận sự sủng ái tuyệt đối từ cha mẹ nên có hành vi phóng túng và ngang ngược, như đánh mắng anh thứ Lý Trọng Tuấn, mua quan bán chức không kiêng dè. Trong lịch sử nhà Đường, An Lạc công chúa nổi tiếng vì cùng với cô là Thái Bình công chúa là 2 vị Công chúa có thế lực chính trị lớn mạnh đương thời, dùng sự sủng ái và ảnh hưởng của mình để can thiệp triều chính. Trong một khoảng thời gian, An Lạc công chúa tranh chấp với Lý Trọng Tuấn, muốn xin cho cha mình lập bản thân làm Trữ quân thay thế, và cũng từ An Lạc công chúa mà trong sử Trung Quốc có khái niệm gọi là [Hoàng thái nữ; 皇太女], một dạng "nữ hóa" cho danh vị Hoàng thái tử.
Trong sự kiện Chính biến Đường Long, An Lạc công chúa cùng mẹ Vi hậu đều bị Đường Huyền Tông Lý Long Cơ giết chết.
Cuộc đời > Thuở nhỏ

Cái tên "Khỏa Nhi" của An Lạc công chúa xuất phát từ lúc bà được sinh ra. Khi đó là năm Tự Thánh nguyên niên (684), cha bà Lư Lăng vương Lý Hiển bị biếm truất đến Quân Châu (均州), sau dời đến Phòng Lăng (房陵; nay là huyện Phòng, tỉnh Hồ Bắc). Trên đường lưu đày, vợ của Lý Hiển là Vi thị động thai khí, sinh non ra 1 cô con gái nhỏ nhắn. Lý Hiển thấy vậy liền cởi áo mình để bọc con gái, từ đó gọi là Khỏa Nhi (nghĩa là đứa trẻ được bọc lại).
Lý Khỏa Nhi lớn lên, tư sắc diễm lệ, thông minh lanh lợi, được cha Lý Hiển và mẹ là Vi thị hết lòng yêu thương chiều chuộng. Do vậy, Lý Khỏa Nhi từ nhỏ đã có tính tùy hứng, ngang nhiên bạo ngược, thích gì thì làm. Khoảng những năm Trường An (701 - 704), Lý Khỏa Nhi lấy thân phận quận chúa mà gả cho Võ Sùng Huấn (武崇训), là con trai của Võ Tam Tư. Truyện kể rằng, An Lạc quận chúa cùng Võ Sùng Huấn đã lén quan hệ tình dục, dẫn đến mang thai, vì vậy nên gấp gáp kết hôn. Sau khi đại hôn, chưa đến 6 tháng sau thì Lý Khỏa Nhi hạ sinh 1 đứa con trai.
Cuộc đời > Đại Đường công chúa

Năm Thần Long nguyên niên (705), Trương Giản Chi, Lý Đa Tộ phát động chính biến Thần Long, ép buộc Võ Tắc Thiên thoái vị, nhường lại cho Lý Hiển. Do đó, Lý Hiển trở lại ngôi vua, tức Đường Trung Tông, An Lạc quận chúa Lý Khỏa Nhi cũng trở thành [An Lạc công chúa].
Do được sủng ái, An Lạc công chúa cậy sủng mà kiêu ngạo, tụ tập vương công đại thần ra vào phủ đệ rất nhiều. Mỗi khi có muốn tấu gì, công chúa đều che lại nội dung, chỉ hỏi xin Trung Tông kí vào, do yêu thương con gái mà Trung Tông cười rồi cứ thế mà chấp nhận. Công chúa còn từng muốn xin làm [Hoàng thái nữ; 皇太女], một cách gọi nữ giới hóa của danh vị Hoàng thái tử. Nhưng Tả bộc xạ Ngụy Nguyên Trung (魏元忠) hết sức can gián lên Trung Tông và cuối cùng Trung Tông cũng không đáp ứng. An Lạc công chúa tức giận bèn nói:"Nguyên Trung là người Sơn Đông, ngoan cố bần dã, há có thể hỏi hắn chuyện quốc sự? A Võ Tử còn từng lên làm Thiên tử, ta là con gái Thiên tử, có gì mà không thể?".
Theo ý chỉ của Đường Trung Tông, An Lạc công chúa được mở phủ đệ riêng như Thái Bình công chúa, cùng với các công chúa khác như: Trường Ninh công chúa, Tân Đô công chúa, Nghi Thành công chúa và Định An công chúa, tổng cộng là 7 vị Công chúa. Mà phủ của An Lạc công chúa đặc biệt nhiều viên quan lại thuộc, đều từ nhà buôn nhà hàng thịt, nộp tiền mua chức quan. Khi được ban chức quan, Công chúa sẽ để chiếu phong được bọc kín một cách rất đặc biệt, như là ám hiệu để Môn hạ tỉnh không cần phải duyệt, do vậy thiên hạ đều gọi họ là Tà phong quan (斜封官). Ngoài phủ đệ xa hoa, An Lạc công chúa còn cho xây cất một tòa Phật lâu, gọi là An Lạc phật lư (安樂彿廬), tất cả đều bắt chước cung cấm, mà độ tinh xảo còn muốn vượt qua một bậc. Công chúa từng tấu thỉnh đem Côn Minh trì ban cho nàng làm ao tư gia, nhưng Trung Tông nói:"Tiên đế chưa bao giờ đem nó đã cho người khác". Công chúa không vui, liền tự mình mở ra Định Côn trì, chạy dài đến vài dặm, sự xa hoa không thể kể hết.
Khi đó, Thái tử Lý Trọng Tuấn là con của 1 cung tì được lập làm Hoàng thái tử, điều này khiến An Lạc công chúa và chồng Võ Sùng Huấn rất không vui, vì cả hai đều khinh thường Lý Trọng Tuấn, và việc Lý Trọng Tuấn sẽ trở thành Hoàng đế tương lai sẽ khiến họ gặp nguy cơ. Do vậy, An Lạc công chúa thường xuyên dèm phe, nhằm hạ bệ Thái tử, điều này khiến Thái tử rất bực tức không vui.
Cuộc đời > Lật đổ Thái tử

Năm Cảnh Long nguyên niên (707), tháng 7, Thái tử Lý Trọng Tuấn cùng Tả Vũ Lâm đại tướng quân Lý Đa Tộ (thủ lĩnh bộ lạc Phất Niết Mạt Hạt), giả mạo Thánh chỉ, xuất 300 quân Vũ Lâm vệ, giết chết hai cha con Võ Tam Tư, Võ Sùng Huấn cùng hơn 10 người trong phe đảng. Sau đó, phe quân đi từ Túc Chương môn (肃章门) đi vào cấm cung, đánh chiếm các môn mà lùng bắt Thượng Quan Uyển Nhi.
Chiêu dung Thượng Quan Uyển Nhi vội vàng trốn đến chỗ Đường Trung Tông và Vi hoàng hậu, cũng tuyên bố nói: “Xem ý của Thái tử, là trước hết giết Uyển Nhi, sau đó lại theo thứ tự bắt giết Hoàng hậu cùng Bệ hạ”. Trung Tông cùng Vi hậu nhất thời giận dữ, mang theo Thượng Quan Uyển Nhi cùng An Lạc công chúa bước lên Huyền Vũ môn tránh né quân tiên phong, gọi Hữu Vũ Lâm quân Tướng quân Lưu Cảnh Nhân (刘景仁) xuất quân hơn 2000 người tiêu diệt lực lượng chống đối, sau lại đến Thái Cực điện (太极殿) cố thủ. Lý Trọng Tuấn binh bại bị giết.
Sau khi Võ Sùng Huấn chết, An Lạc công chúa lại tư tình với Võ Diên Tú (武延秀), liền ngay sau đó gả cho ông ta. Hôm xuất giá, công chúa mượn Hoàng hậu nghi giá, từ trong cung đưa đến tư đệ, Trung Tông cùng Vi hậu đích thân lên Lâm An phúc môn để tiễn, cũng hạ chiếu Ung Châu Trường sử Đậu Hoài Trinh (窦怀贞) vì Lễ hội sứ, Hoằng Văn quán Học sĩ làm người tiếp tân, Tương vương làm Chướng xe, quyên ban kim bạch vô số kể. Ngày hôm sau, đại hội quần thần với Thái Cực điện, An Lạc công chúa khoác Phục thúy y, rồi hướng Thiên tử dập đầu hai lần, lại hướng mặt Nam bái kiến công khanh, công khanh đại phu tất cả đều quỳ sát đất dập đầu. Võ Du Ký cùng Thái Bình công chúa song hành đến trước Hoàng đế bái mừng thọ.
Ban cho quần thần lụa gấm mấy chục vạn. Sau đó, Trung Tông lâm ngự Thừa Thiên môn, đại xá thiên hạ, ban thưởng dân chúng yến tiệc ba ngày, trong ngoài quan viên phổ ban Huân tước, duyên lễ quan thuộc kiêm ban quan giai cùng tước hào. Công chúa còn cướp lấy trạch cũ của Lâm Xuyên Trưởng công chúa làm phủ đệ, hủy đi nhà dân xung quanh, tiếng oán than dậy đất. Sau khi dinh thự kiến thành, còn mượn Vạn kỵ nghi thức, Nội phủ âm nhạc hộ tống công chúa về phủ, Trung Tông thân ra lâm hạnh, yến hưởng cận thần. Con trai nhỏ của Võ Sùng Huấn, được thụ chức Thái thường khanh, phong làm Hạo Quốc công (鎬國公), hưởng thụ thật phong 500 hộ. Sau khi An Lạc công chúa sinh thêm đứa con, lúc đầy tháng còn đến tư phủ, đại xá thiên hạ.
Cuộc đời > Chết trong chính biến

Lúc ấy, gia đinh của phủ An Lạc công chúa cùng Trường Ninh công chúa, Định An công chúa cướp đoạt con cái bình dân làm nô tỳ, Tả đài hầu Ngự sử viên Tòng Nhất (从一) trói đưa hạ ngục, An Lạc công chúa vào triều khiếu nại, Trung Tông vì nàng xuống tay chiếu, mệnh lệnh phóng thích gia đinh của công chúa. Tòng Nhất uất ức nói:"Bệ hạ tiếp thu khiếu nại của Công chúa, dung túng nô bộc cướp đoạt bình dân, thế thì Bệ hạ dựa vào cái gì thống trị thiên hạ? Thần biết phóng thích tên này sẽ gây họa, hặc trị hắn thì liền sẽ đắc tội Công chúa, nhưng không đành lòng khiến thiên hạ mệt nhọc, tham sống sợ chết". Trung Tông vẫn bỏ ngoài tai lời can gián.
Năm Cảnh Long thứ 4 (710), tháng 6, Trung Tông đột ngột qua đời. Vi hậu liền tiến hành sắp xếp toàn bộ cấm quân, trật tự đều dưới tay mình điều khiển. Trước tình thế đó, Chiêu dung Thượng Quan Uyển Nhi cùng Thái Bình công chúa liền khởi thảo mật chiếu, lập Ôn vương Lý Trọng Mậu làm Thái tử, Tương vương Lý Đán phụ chính, Vi hậu trở thành Hoàng thái hậu, lâm triều thính chánh. Nhưng Tể tướng Tông Sở Khách (宗楚客) cùng Vi Ôn (韦温) mật tấu khuyên Vi hậu chờ thời về sau phỏng Võ Tắc Thiên. Biết được tin đó, Lâm Tri vương Lý Long Cơ cùng Thái Bình công chúa mật bàn nhau, ra tay trước.
Ngày 21 tháng 7 năm đó, Lâm Tri vương Lý Long Cơ phát động chính biến, lấy quan binh của Cấm quân đánh vào trong cung. Lúc đó An lạc công chúa đang chải tóc vẽ mày, nghe tiếng loạn binh thì liền trốn đến bên phải Diên Minh môn (延明門). Truy binh đuổi tới, chém đứt đầu An Lạc công chúa, gọi công chúa là "Tà đạo thứ dân". Sau khi Lý Đán tức vị, cho án theo Nhị phẩm quan mà an táng An Lạc công chúa, nhưng mộ phần không rõ
Onthophagus exiguus

| Onthophagus exiguus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Phân thứ bộ (infraordo): Scarabeiformia
Liên họ (superfamilia): Scarabaeoidea
Họ (familia): Scarabaeidae
Chi (genus): Onthophagus
Loài (species): O. exiguus
Danh pháp hai phần
Onthophagus exiguus Raffray, 1877 
Onthophagus exiguus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2014.
↑  Hallan, J. (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Đa dạng sinh học
Lịch sử của thuật ngữ

1916 – Thuật ngữ biological diversity được lần đầu sử dụng bởi J. Arthur Harris trong nghiên cứu The Variable Desert: "Phải tuyên bố thẳng thừng rằng khu vực có hệ thực vật phong phú về số chi và loài [và] có nguồn gốc và quan hệ đa dạng là hoàn toàn không đủ để miêu tả về tính đa dạng sinh học thật sự của nó."
1975 – Thuật ngữ natural diversity được giới thiệu bởi John Terborgh.
1980 – Thomas Lovejoy giới thiệu thuật ngữ biological diversity tới cộng đồng khoa học trong một cuốn sách. Nó nhanh chóng được sử dụng phổ biến.
1985 – Theo Edward O. Wilson, cụm từ rút gọn biodiversity được đặt ra bởi W. G. Rosen: "Diễn đàn quốc gia về Đa dạng sinh học (BioDiversity) ... do Walter G.Rosen lập ra... Tiến sĩ Rosen là người đại diện cho dự án NRC/NAS trong suốt các giai đoạn lên kế hoạch của dự án. Ngoài ra, ông còn giới thiệu cụm từ biodiversity".
1985 - Thuật ngữ "biodiversity" xuất hiện trong một bài viết có nhan đề "A New Plan to Conserve the Earth's Biota" của Laura Tangley.
1988 - Thuật ngữ biodiversity lần đầu xuất hiện trong một ấn phẩm.
Ngày nay - thuật ngữ được sử dụng đại phổ biến trong nghiên cứu khoa học.
Các định nghĩa > Tiền thân và các thuật ngữ thay thế

Từ đa dạng sinh học ("Biodiversity") thường được dùng thông dụng để thay thế cho những thuật ngữ được định nghĩa cụ thể hơn và lâu đời hơn như đa dạng loài và mức độ đa dạng của loài. Các nhà sinh học thường định nghĩa đa dạng sinh học là "tổng thể của đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái của một khu vực". Ưu điểm của định nghĩa này là nó có khả năng mô tả hầu hết các trường hợp và đưa ra một cái nhìn thống nhất về những dạng sinh học truyền thống từng được định nghĩa trong quá khứ:
Đa dạng loài (thường là thước đo mức độ đa dạng của loài).
Đa dạng hệ sinh thái (thường nhìn từ góc độ đa dạng sinh thái).
Đa dạng hình thái (bắt nguồn từ đa dạng di truyền và sinh học phân tử).
Đa dạng chức năng (thường là thước đo số lượng các loài có chức năng khác nhau trong một quần thể, ví dụ như cơ chế nuôi ăn khác nhau, khả năng hoạt động khác nhau, loài săn mồi vs con mồi...).
Các định nghĩa > Wilcox 1982

Một định nghĩa cụ thể và phù hợp với cách diễn giải nói trên được đưa ra lần đầu trong một bài báo của tác giả Bruce A. Wilcox do Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) ủy thác trong Hội thảo Vườn quốc gia Thế Giới 1992. Theo định nghĩa của Wilcox: "Đa dạng sinh học là tính đa dạng của các dạng sống ở tất cả cấp độ của hệ thống sinh học (bao gồm phân tử, quần thể, sinh vật, loài và hệ sinh thái...)".
Các định nghĩa > Đa dạng di truyền: Wilcox 1984

Về mặt di truyền, đa dạng sinh học có thể được định nghĩa là tính đa dạng của các alen, gen và sinh vật. Chúng nghiên cứu xoay quanh những quá trình như đột biến và chuyển gen ngang, thúc đẩy sự tiến hóa.
Các định nghĩa > Liên Hợp Quốc 1992

Năm 1992, Hội nghị Thượng đỉnh Trái Đất của Liên Hợp Quốc (LHQ) đưa ra định nghĩa về đa dạng sinh học là "tính (đa dạng) biến thiên giữa các sinh vật sống của tất cả các nguồn bao gồm các hệ sinh thái tiếp giáp, trên cạn, biển, các hệ sinh thái thủy vực khác và các tập hợp sinh thái mà chúng là một phần. Tính đa dạng này thể hiện ở trong mỗi bộ loài, giữa các loài và các hệ sinh học." Định nghĩa này cũng được dùng trong Công ước về Đa dạng sinh học.
Các định nghĩa > Gaston và Spicer 2004

Định nghĩa của Gaston và Spicer trong tác phẩm Biodiversity: an introduction (Đa dạng sinh học: phần giới thiệu) là "sự biến đổi của sự sống ở mọi cấp độ tổ chức sinh học".
Các định nghĩa > Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) 2020 > Đa dạng sinh học rừng

Đa dạng sinh học rừng là một bộ phận của đa dạng sinh học. Thuật ngữ này có nghĩa rộng là dùng để chỉ tất cả các dạng sống được tìm thấy trong các khu vực có rừng và vai trò sinh thái mà chúng thực hiện. Như vậy, đa dạng sinh học rừng không chỉ bao gồm cây cối mà còn bao gồm vô số các loài thực vật, động vật và vi sinh vật sống trong rừng và sự đa dạng di truyền của chúng. Đa dạng sinh học rừng có thể được xem xét ở các cấp độ khác nhau, bao gồm hệ sinh thái, cảnh quan, loài, quần thể và di truyền và các tương tác phức tạp có thể xảy ra trong và giữa các cấp độ này. Trong các khu rừng đa dạng về mặt sinh học, sự phức tạp này cho phép sinh vật thích nghi với các điều kiện môi trường liên tục thay đổi và duy trì các chức năng của hệ sinh thái.
Trong phụ lục của Quyết định II/9, Hội nghị các Bên tham gia Công ước về Đa dạng sinh học 2020 đã công nhận rằng: "Đa dạng sinh học rừng là kết quả của các quá trình tiến hóa trong hàng nghìn và thậm chí hàng triệu năm mà bản thân nó được thúc đẩy bởi các động lực sinh thái chẳng hạn như khí hậu, lửa, cạnh tranh và thay đổi. Hơn nữa, sự đa dạng của các hệ sinh thái rừng (cả về đặc điểm vật lý và sinh học) dẫn đến mức độ thích nghi cao, đặc điểm này của hệ sinh thái rừng là một bộ phận cấu thành của sự đa dạng sinh học của chúng. Trong các hệ sinh thái rừng cụ thể, việc duy trì các quá trình sinh thái phụ thuộc vào việc duy trì sự đa dạng sinh học này."
Phân bố

Đa dạng sinh học không được phân bố đồng đều, thay vào đó nó biến đổi rất phong phú trên khắp bề mặt địa cầu cũng như trong từng khu vực. Tính đa dạng của tất cả các loài sinh vật sống (quần xã sinh vật) phụ thuộc vào các yếu tố như nhiệt độ, giáng thủy, cao độ, đất, địa lý và sự hiện diện của những loài sinh vật khác. Bộ môn nghiên cứu về phân bố không gian giữa các loài, các sinh vật và hệ sinh thái là ngành khoa học địa lý sinh học.
Tính đa dạng luôn phân bố cao hơn ở các vùng nhiệt đới và những vùng bản địa khác như khu bảo tồn hoa mũi Hảo Vọng, đồng thời có mật độ thấp hơn ở các vùng cực. Những khu rừng mưa có khí hậu ẩm ướt trong một thời gian dài, ví dụ như Vườn quốc gia Yasuni tại Ecuador có tính đa dạng sinh học đặc biệt cao.
Đa dạng sinh học trên cạn được cho là lớn gấp 25 lần so với đa dạng sinh học đại dương. Các khu rừng là nơi cư ngụ của hầu hết những loài đa dạng sinh học trên cạn trên Trái Đất. Do đó, việc bảo tồn đa dạng sinh học thế giới hoàn toàn phụ thuộc vào cách con người tác động và sử dụng những khu rừng trên hành tinh. Từng có một biện pháp mới được áp dụng vào năm 2011, qua đó đưa tổng số loài trên Trái Đất lên 8,7 triệu loài, trong đó ước tính 2,1 triệu loài sống dưới đại dương. Tuy nhiên, con số ước tính trên dường như không đại diện cho sự đa dạng của những loài vi sinh vật. Rừng cung cấp môi trường sống cho 80% loài lưỡng cư, 75% loài chim và 68% loài động vật có vú. Khoảng 60% loài thực vật bậc cao được phát hiện trong những khu rừng nhiệt đời. Rừng ngập mặn cung cấp nơi sinh sản và sinh trưởng cho nhiều loài cá và động vật có vỏ, đồng thời là nơi bẫy trầm tích – thứ có thể tác động xấu đến thảm cỏ biển và rạn san hô, vốn là môi trường sống cho nhiều loài sinh vật biển khác.
Phân bố > Gradient vĩ độ

Nhìn chung thì luôn có sự gia tăng đa dạng sinh học từ hai cực đến những vùng nhiệt đới. Vì thế những nơi nằm ở vĩ độ thấp có nhiều loài sinh sống hơn là những nơi nằm ở vĩ độ cao. Đặc tính này thường được gọi là gradient vĩ độ trong đa dạng loài. Một số yếu tố sinh thái có thể góp phần tạo nên gradient, nhưng yếu tố tối quan trọng hơn cả là do nhiệt độ trung bình ở xích đạo lớn hơn so với nhiệt độ ở hai cực. Mặc dù đa dạng sinh học trên cạn giảm dần từ xích đạo đến hai cực, nhưng một vài nghiên cứu chỉ ra rằng đặc tính này chưa được xác thực trong hệ sinh thái thủy sinh, đặc biệt là hệ sinh thái biển. Sự phân bố theo vĩ độ của các ký sinh trùng dường như không tuân theo quy luật này.
Phân bố > Các điểm nóng

Một điểm nóng đa dạng sinh học là nơi có nhiều loài đặc hữu bị mất môi trường sống ở mức nghiêm trọng. Thuật ngữ điểm nóng (hotspot) được giới thiệu vào năm 1988 bởi Norman Myers. Các điểm nóng trải dài khắp thế giới, đa số chúng tập trung ở những khu rừng và vùng nhiệt đới. Rừng Đại Tây Dương của Brasil được xem là một điểm nóng như vậy. Đây là nơi sinh sống của khoảng 20.000 loài thực vật, 1.350 loài động vật có xương sống và hàng triệu loài côn trùng; khoảng một nửa trong số chúng không hề xuất hiện ở bất cứ nơi nào khác. Đảo Madagascar và Ấn Độ cũng là những địa điểm đáng chú ý. Colombia thì đặc trưng bởi tính đa dạng sinh học cao, với tỷ lệ loài tính theo đơn vị diện tích cao nhất thế giới và là nơi có đông loài đặc hữu hơn bất kì quốc gia nào khác. Khoảng 10% số loài trên Trái Đất chỉ có thể tìm thấy ở Colombia, cụ thể là hơn 1.900 loài chim, nhiều hơn cả số loài ở Bắc Mỹ và châu Âu gộp lại. Ngoài ra Colombia sở hữu tới 10% loài động vật, 14% loài lưỡng cư và 18% loài chim trên hành tinh. Các khu rừng khô rụng lá và rừng mưa đồng bằng ở Madagascar có tỷ lệ đặc hữu cao. Kể từ khi hòn đảo này tách khỏi lục địa Châu Phi 66 triệu năm về trước, nhiều loài và hệ sinh thái ở nơi đây đã phát triển độc lập. 17.000 hòn đảo của Indonesia rộng 735.355 dặm vuông Anh (1.904.560 km2) và chứa 10% loài thực vật hạt kín, 12% loài động vật có vú và 17% tổng số loài bò sát, lưỡng cư và chim trên Trái Đất–bên cạnh 240 triệu người sinh sống. Nhiều vùng có mức độ đa dạng sinh học/đặc hữu cao là do sự phát sinh của những môi trường sống đặc thù đòi hỏi tính thích nghi bất thường, chẳng hạn như những ngọn núi có khí hậu vùng cao hay đầm lầy than bùn ở Bắc Âu.
Tiến hóa

Bài chi tiết: Tiến hóa
Tiến hóa > Niên đại

Đa dạng sinh học là hệ quả của 3,5 tỷ năm tiến hóa. Nguồn gốc sự sống vẫn chưa được giới khoa học xác minh, tuy nhiên một vài bằng chứng chỉ ra rằng sự sống đã được hình thành vững chắc chỉ vài triệu năm sau khi cấu thành Trái Đất. Tính đến 2,5 tỷ năm về trước, mọi sự sống trên đất chỉ bao gồm hệ vi sinh vật – vi khuẩn cổ, vi khuẩn, sinh vật đơn bào, động vật nguyên sinh và sinh vật nguyên sinh.
Lịch sử đa dạng sinh học trong Liên đại Hiển sinh (540 triệu năm trước) khởi đầu với sự phát triển nhanh chóng của Bùng nổ kỷ Cambri – thời kì mà hầu như mọi ngành sinh vật đa bào lần đầu xuất hiện. Trong hơn 400 triệu năm kế tiếp tính từ mốc thời gian đó, tính đa dạng của động vật không xương sống thể hiện ít xu hướng tổng thể, còn tính đa dạng của động vật có xương sống lại cho ra một xu hướng tổng thể tăng theo cấp số mũ. Sự gia tăng tính đa dạng đáng kể này thường có cột mốc theo chu kỳ, tổn thất đa dạng sinh học diện rộng được phân loại là các sự kiện tuyệt chủng. Từng xảy ra tổn thất đa dạng sinh học đáng kể khi những khu rừng mưa bị gãy đổ hàng loạt trong Kỷ Than Đá. Tồi tệ nhất là sự kiện tuyệt chủng kỷ Permi–kỷ Trias xảy ra 250 triệu năm về trước, làm loài động vật có xương sống phải mất tới 30 năm để phục hồi số lượng cá thể.
Tiến hóa > Đa dạng hóa

Hai vấn đề là sự tồn tại sức chứa của hành tinh và "giới hạn số lượng cá thể sống cùng một lúc" đang được đem ra tranh luận; có người còn đặt ra câu hỏi rằng liệu một giới hạn như thế sẽ giới hạn luôn cả số lượng loài không. Trong khi những ghi chép về sự sống trên biển thể hiện một mô hình tăng trưởng dạng hàm lô-gít, thì sự sống trên cạn (côn trùng, thực vật và động vật bốn chân) lại cho thấy sự gia tăng tính đa dạng theo cấp số mũ. Giống như một học giả từng phát ngôn: "Động vật bốn chân vẫn chưa chiếm tới 64% môi trường sống tiềm năng, và [có thể] nếu như không có tác động của con người, tính đa dạng sinh thái và phân loại của động vật bốn chân sẽ tiếp tục tăng theo cấp số nhân cho đến khi hầu hết hoặc mọi không gian sinh thái sẵn có bị lấp kín." Bên cạnh đó, dường như đa dạng sinh học sẽ tiếp tục tăng theo thời gian, đặc biệt là sau những thảm họa tuyệt chủng hàng loạt.
Dịch vụ hệ sinh thái

Bài chi tiết: Dịch vụ hệ sinh thái
Dịch vụ hệ sinh thái > Các bằng chứng

"Dịch vụ hệ sinh thái là tập hợp những ích lợi mà hệ sinh thái đem lại cho nhân loại." Các loài tự nhiên (hay quần xã sinh vật) là những nhân tố chăm sóc cho tất cả các hệ sinh thái. Có thể nói dịch vụ hệ sinh thái giống một ngân hàng khổng lồ với bản kê khai tài sản vốn có khả năng chi trả, duy trì lãi cổ phần cho sự sống vô thời hạn, với điều kiện là vốn phải được duy trì. Các dịch vụ này có ba tính chất:
Cung cấp những dịch vụ liên quan đến sản xuất nguồn tài nguyên tái tạo (ví dụ như thực phẩm, gỗ, nước ngọt).
Điều chỉnh những dịch vụ để tiết chế chúng ít làm thay đổi môi trường hơn (ví dự như điều hòa khí hậu, kiểm soát sâu bệnh/dịch bệnh).
Những dịch vụ văn hóa đại diện cho giá trị và sự hưởng thụ của con người (ví dụ như thẩm mỹ cảnh quan, di sản văn hóa, giải trí ngoài trời và giá trị tinh thần).
Từng có nhiều người cho rằng đa dạng sinh học có tác động lên những dịch vụ hệ sinh thái này, đặc biệt là các dịch vụ cung cấp hoặc điều chỉnh. Trong một cuộc khảo sát toàn diện thông qua các tài liệu bình duyệt nhằm đánh giá 36 ý kiến khác nhau về tác động của đa dạng sinh học lên những dịch vụ hệ sinh thái, thì 14 ý kiến trong số đó được cho là hợp lệ, 6 ý kiến ủng hộ lẫn nhau hoặc không được ủng hộ, 3 ý kiến thiếu chính xác và 13 ý kiến không đủ bằng chứng để đưa ra kết luận chính xác.
Dịch vụ hệ sinh thái > Nông nghiệp

Đa dạng sinh học nông nghiệp có thể chia làm hai loại. Loại thứ nhất là đa dạng di truyền, tức bao gồm những biến thể di truyền trong một giống loài duy nhất, ví dụ như khoai tây (Solanum tuberosum) có nhiều kiểu dáng và chủng loại khác nhau (chẳng hạn như ở Mỹ người ta có thể so sánh khoai tây nâu đỏ với các loại khoai tây mới hoặc khoai tây tím; dù tất cả chúng đều khác nhau nhưng đều có nguồn gốc từ cùng một loài là S. tuberosum). Loại thứ hai của đa dạng sinh học nông nghiệp là đa dạng loài, tức ám chỉ số lượng và chủng loài của các loài khác nhau. Chẳng hạn như nhiều nông dân ở các khu trồng rau nhỏ thường trồng một lúc nhiều loài cây khác nhau như khoai tây, cà rốt, ớt, rau diếp...
Bên cạnh đó, đa dạng sinh học nông nghiệp còn có thể chia theo hai loại khác: đa dạng 'có kế hoạch' và đa dạng 'liên quan'. Đây là cách phân loại theo chức năng và không phải bản chất nội tại của sự sống hay tính đa dạng. Đa dạng có kế hoạch tức là nói đến những cánh đồng mà một người nông dân được khuyến khích trồng hoặc chăn nuôi (ví dụ như cây trồng, cây che phủ, vật cộng sinh và vật nuôi...). Đối lập với đa dạng có kế hoạch là đa dạng liên quan, tức nói đến những yếu tố bên ngoài không mời mà đến (ví dụ như động vật ăn cỏ, các cây cỏ dại hoặc mầm bệnh...).