stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trận Đại đồn Chí Hòa
Diễn biến

Sau mấy tuần chuẩn bị và sau khi nghe Đại tá Crouzat phúc trình công tác thám thính Đại đồn xong, 4 giờ sáng ngày 24 tháng 2 năm 1861, được lệnh của Đề đốc Charner, đại bác của Pháp từ "phòng tuyến các chùa" và trên các tàu đều nhắm vào Đại đồn Chí Hòa mà bắn. Đại bác của quân Việt từ Đại đồn rộ lên đáp trả. Hai bên đánh nhau bằng đại bác tới sáng.
Từ vùng chùa Cây Mai, Đề đốc Charner, Thiếu tướng De Vassoigne và Đại tá Palanca (Tây Ban Nha) dẫn quân tiến lên cùng với pháo nhẹ. Quân Việt trong đồn Hữu bắn cản lại. De Vassoigne và Palanca đều bị thương. Đại bác Pháp liền bắn khoảng 500 phát vào đồn Hữu, rồi cho bộ binh tấn công chiếm đồn. Phía Việt cho voi xông ra ứng chiến, nhưng đội quân voi tỏ ra không mấy hiệu quả trước đại bác, súng trường…
Hai bên đánh nhau đến tối, nhưng Pháp chỉ mới tiến được một cây số, còn hai cây số nữa mới đến được Đại đồn. Đêm đến, hai bên đều ngưng chiến. Năm giờ sáng hôm sau, quân Pháp tràn lên tấn công, xáp được gần Đại đồn. Song cách vách thành trăm thước thì gặp rất nhiều cạm bẫy, hào ụ, nên tiến rất chậm. Quân Pháp lúc này bị bắn chết và bị thương rất nhiều.
Tuy vậy, quân Pháp vẫn quyết dùng thang và đứng trên vai nhau mà trèo lên vách đồn. Trên đồn và trong các lỗ châu mai, quân Việt bắn chém dữ dội. Phần lớn các thang tre của Pháp vác theo đều bị đánh gãy, nhưng cuối cùng vẫn có một số lính Pháp vào được Đại đồn. Hai bên xông vào đánh giáp lá cà, giành giật nhau từng khu vực một.
Chống chọi được một lúc, tướng Nguyễn Tri Phương bị mảnh đại bác trúng bụng, phải ra lệnh rút quân về đồn Thuận Kiều. Ngày 28 tháng 2, Pháp tấn công Thuận Kiều, Đại tá Crouzat bị thương, nhưng quan quân phải bỏ đồn Thuận Kiều, bỏ cả đồn Tây Thới mà chạy tán loạn về Biên Hòa, mất hầu hết khí giới và lương thực. Riêng Trương Định rút về Gò Công tiếp tục kháng Pháp...
Sĩ quan tham dự trận là Trung úy Hải quân Pháp Léopold Pallu kể:
Sau cuộc chiến

Nhận được tin Đại đồn thất thủ, triều đình nhà Nguyễn tức tốc phái Nguyễn Bá Nghi mang 4.000 quân vào chi viện. Nhưng viên tướng này, chỉ đến Biên Hòa thì cho dừng quân lại, cử người đi tìm gặp Đề đốc Charner để xin được nghị hòa và tâu về Huế rằng: Việc nước ta ngày nay, trừ một chước hòa không có chước nào khác. Hòa thì không ổn rồi, nhưng trông mong sự khôi phục về sau...
Thiệt hại

Trích báo cáo của Pháp:
Theo báo cáo của Đề đốc Charner ngày 27 tháng 2 năm 1861 thì phía quân Pháp có 12 người chết, 213 người bị thương. Nhưng theo Léopold Pallu, sĩ quan phụ tá của Đề đốc Charner thì con số chết và bị thương là 19 người tử trận, trong đó có 5 viên sĩ quan Pháp và khoảng 300 người bị thương. Và theo báo Le Mémorial d’ Asie phát hành tháng 2 năm 1861, thì con số thiệt hại của Pháp là 16 người chết, 299 người bị thương, trong số đó có Thiếu tướng De Vassoigne, Đại tá Palanca, Đại tá Crouzat đều bị trọng thương, Trung tá thủy quân lục chiến Testard chết ở bệnh viện...
Bên quân Việt, khoảng 1.000 người chết và bị thương, trong số đó có Tham tán Phạm Thế Hiển, Lang trung Nguyễn Duy, Tán tương Tôn Thất Trĩ đều tử trận và Tổng thống quân vụ Nguyễn Tri Phương thì bị thương nặng. Ngoài ra, Đại đồn còn bị đối phương chiếm mất 2.000 súng bắn đá lửa, 2.000 kg thuốc súng, 150 trọng pháo các cỡ và rất nhiều lương thực...
Nhận xét

GS. Trần Văn Giàu viết:
Sách Lịch sử Việt nam: 1858 - cuối thế kỷ 19 có đoạn:
Nhà văn Phan Trần Chúc cho rằng:
Trích trong các sách báo nước ngoài:
- Nhà báo Pháp Maxim Vauvert viết trong tạp chí Monde Illustré ngày 20 tháng 4 năm 1861 đã ghi nhận:
- Một sĩ quan Pháp đã từng tham dự cuộc công kích Chí Hòa là Phillippe Aude đã viết trong 1 bức thư ngày 28 tháng 3 năm 1861:
- Một viên tướng khác trong quân đội Pháp cũng đã khen ngợi Nguyễn Tri Phương:
Chú thích

↑  Theo ý kiến của GS. Nguyễn Phan Quang: Theo như nhận định của các nhà nghiên cứu, một cuộc giải phóng đất nước đã mở ra. Nhưng tướng nhà Nguyễn chỉ huy mặt trận Gia Định là Tôn Thất Hiệp lại chủ trương "án binh bất động" để "làm nản lòng địch". Do vậy, thời cơ đánh bật quân xâm lược ra khỏi bờ cõi bị bỏ qua (Việt Nam thế kỷ XIX, 274).
↑  Nguyễn Thế Anh, Thời Pháp đô hộ, tr. 28.
1 2 3 4 5  Phan Trần Chúc - Nguyễn Tri Phương, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, tr. 64-66.
↑  Trần Văn Giàu, Địa chí văn hóa TP. HCM, tr. 251.
1 2 3  Lược theo Trần Văn Giàu, Tổng tập, Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội, 2006, tr. 86-88.
1 2  Lược theo Léopold Pallu, Histoire de L’Expédition de Cochinchine en 1861 (Lịch sử cuộc Viễn chinh Nam Kỳ 1861), do Nhà xuất bản Hachette in tại Pháp năm 1864. Bản dịch của Hoàng Phong. Nhà xuất bản Phương Đông, 2008, tr. 75-76 hoặc xem tại đây:  Lưu trữ 2009-08-27 tại Wayback Machine
↑  Tên đầy đủ Pagode des Chochetons (Chùa Tháp Chuông): Tên Việt là chùa Kiểng Phước. Chú thích của nhà văn Sơn Nam: Pháp gọi là Chùa Clochetons, phải chăng vì trên nóc chùa có treo nhiều cái chuông nhỏ? Vị trí chùa nay được xác nhận ở gò đất phía sau Chợ Lớn (Quận 5, TP. HCM), đầu đường Phù Đổng Thiên Vương ngày nay (trước kia mang tên là đường Clochetons), có Thánh Đường Hồi giáo, vùng đất cao ráo nay là nền trường Đại học Y khoa. (Đi & ghi nhớ, Tạp chí Xưa & Nay - Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn, 2008, tr. 42).
↑  Dịch giả dịch sai ý từ Général có nghĩa là Tướng quân. Cấp bậc của de Vassoigne vào năm 1861 là Général de Brigade trong tiếng Pháp hay General de Brigada trong tiếng Tây Ban Nha, tương đương cấp Chuẩn tướng. Một số tài liệu ghi thành Thiếu tướng.
↑  Ý nhắc đến Trận thành Gia Định, 1859, trận Liên quân tấn công Đà Nẵng lần thứ nhất và lần thứ hai.
↑  Nhiều tác giả, Hỏi đáp lịch sử Việt Nam tập 4, (Nhà xuất bản Trẻ, tr. 51-53) và Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (Quyển 5, tập thượng, tr. 133).
↑  Đặng Đức Thi - Tư liệu, tranh ảnh và bản đồ lịch sử 8, Nhà xuất bản GD tr. 101 trích lại từ Đào Đăng Vỹ, Nguyễn Tri Phương, Văn hóa Tùng thư, 1974.
↑  Dẫn lại theo Nguyễn Phan Quang, Việt Nam thế kỷ XIX, tr. 275.
↑  Theo  Lưu trữ 2009-08-27 tại Wayback Machine)
↑  Theo Đào Đăng Vỹ, Nguyễn Tri Phương, Sài Gòn, 1974, tr. 117.
↑  Địa chí văn hóa TP. HCM, Tập I, tr. 250-252.
↑  Hoàng Văn Lân & Ngô Thị Chính, Lịch sử Việt Nam: 1858 - cuối thế kỷ 19, tr. 47.
Charles Rigault de Genouilly, hình chụp khoảng năm 1870.
Đề đốc Hải quân Charner, hình vẽ khoảng năm 1880.
Bốn ngôi chùa bị quân Pháp chiếm làm đồn lính (màu vàng) nhằm tạo thành "chiến tuyến các ngôi chùa" (lignes des pagodes) để chuẩn bị tấn công Đại đồn Chí Hòa (màu cam).
Bản đồ Sài Gòn và phòng tuyến Kỳ Hòa cùng với diễn tiến các cuộc tấn công trong ngày 24 và 25 tháng 2 năm 1861.
Blois

| --- | --- |
   

Blois

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Centre-Val de Loire
Tỉnh: Loir-et-Cher
Quận: Blois (quận)
Tổng: Chef-lieu của 5 tổng
Xã (thị) trưởng: Nicolas Perruchot (2001-2008)
Thống kê
Độ cao: 63–135 m (207–443 ft) (bình quân 73 m (240 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
INSEE/Mã bưu chính: 41018/ 41000

Blois là quận lỵ của quận Blois và tỉnh lỵ của tỉnh Loir-et-Cher, thuộc vùng hành chính Centre-Val de Loire của nước Pháp, có dân số là 48.600 người (thời điểm 2005).
Blois là thành phố du lịch với khoảng 40.000 dân. Trong thời kỳ Phục hưng, Blois là nơi cư trú chính thức của Vua Pháp.
Những năm qua, Blois đã giúp Huế trên nhiều lĩnh vực, trong đó có việc tiếp nhận sinh viên sang học tập tại Trường đào tạo kỹ sư Val de la Loire.
Nhân khẩu học

| 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2005 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 28 190 | 33 838 | 42 264 | 49 778 | 47 243 | 49 318 | 49 171 | 48 600 |
Những người con của thành phố

Philippe Ariès, sử gia
Gilbert Chapron, vận động viên boxing
Philippe Gondet, vận động viên bóng đá đội tuyển quốc gia Pháp
Louis XII, vua Pháp
Denis Papin, được xem như là người phát minh ra nồi nấu áp suất
Renée de France, con gái thứ hai của Louis XII
Jean Eugène Robert-Houdin, nhà ảo thuật, được tưởng niệm với một viện bảo tàng riêng: Maison de la Magie
Nicolas Vogondy, vận động viên đua xe đạp
Blois
Blois, Loire
Saint-Nicolas-Saint-Lomer
Château de Blois
Château de Blois
Interieur du château
Trịnh Giản công

Trịnh Giản công (chữ Hán: 鄭簡公; sinh 570 TCN, trị vì: 565 TCN–530 TCN), tên thật là Cơ Gia (姬嘉), là vị vua thứ 16 của nước Trịnh – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.
Cơ Gia là con trai của Trịnh Li công – vua thứ 15 của nước Trịnh. Ông ra đời năm 570 TCN.
Xung đột nội bộ

Năm 566 TCN, đại phu Tử Tứ giết chết Trịnh Li công, lập Cơ Gia làm vua, tức Trịnh Giản công. Khi đó Trịnh Giản công mới năm tuổi nên Tử Tứ nắm giữ quyền chính trong nước.
Cùng năm đó, các công tử nước Trịnh bàn nhau diệt trừ Tử Tứ, Tử Tứ nghe tin, giết hết các công tử chống đối mình giữ chức đại phu là công tử Hồ, Hư, Định và Hầu.
Vua mới còn nhỏ, các công tử tranh nhau làm phụ chính, xung đột với nhau. Tử Tứ cùng Tử Quốc, Tử Không cầm quyền, trong đó Tử Tứ tỏ ra chuyên quyền, chèn ép và lấy đất đai, của cải của các nhà khác. Vì vậy các đại phu Úy Chỉ, Tư Thần, Hầu Tấn, Đỗ Nhữ Phủ, Tử Sư Bộc liên minh đánh Tử Tứ.
Tháng 10 năm 563 TCN, năm nhà mang quân đánh vào cung. Lúc đó Tử Tứ cùng Tử Quốc và Tử Nhĩ đang bàn việc, bị quân Úy Chỉ giết chết. Tử Khổng biết trước ý đồ của năm nhà nên trốn thoát. Úy Chỉ mang Trịnh Giản công ra phía bắc cung.
Nghe tin cha bị giết, con Tử Tứ là Tử Tây cùng con Tử Quốc là Tử Sản mang quân bản bộ cùng Tử Kiều đánh vào cung, giết Úy Chỉ và Tử Sư Bộc, còn Tư Thần, Hầu Tấn, Đỗ Nhữ Phủ bỏ chạy sang nước Tấn và nước Tống.
Tử Khổng được đưa lên cầm quyền thay Tử Tứ, cùng Tử Sản coi việc triều chính.
Năm 554 TCN, Trịnh Giản công đã trưởng thành, giận Tử Khổng chuyên quyền, bèn giết chết Tử Khổng, phong cho Tử Sản làm Chính khanh, nắm quyền ở nước Trịnh. Ông định phong cho Tử Sản sáu ấp nhưng Tử Sản không nhận, chỉ lấy ba ấp.
Năm 543 TCN, Lương Tiêu cầm quyền chính, được Trịnh Giản công sai đi sứ nước Sở, nhưng Lương Tiêu không chịu đi, chỉ uống rượu ở nhà, và sai Tử Tích đi thay. Trịnh Giản công tức giận cùng các đại phu mang quân đánh. Lương Tiêu đang say, người nhà vội khiêng mang chạy trốn sang nước Hứa. Sau đó Lương Tiêu định trở về khôi phục quyền lực nhưng thất bại, bị Tử Đái giết chết. Chính sự nước Trịnh từ đó do Tử Sản đảm đương.
Tử Sản tiến hành cải cách hành chính và nông nghiệp, thi hành pháp luật rất nghiêm. Dưới sự cầm quyền của Tử Sản, nước Trịnh dần dần trở nên giàu mạnh. Năm 543 TCN, Trịnh ban hành bộ Hình thư, trở thành chư hầu đầu tiên ban hành luật pháp ở Trung Quốc.
Năm 542 TCN, các công tử nước Trịnh muốn giết Tử Sản, công tử Vực không đồng ý, cho rằng Tử Sản là người nhân nghĩa không thể giết. Trịnh Giản công nghe theo.
Năm 540 TCN, đại phu Công Tôn Hắc muốn nổi dậy giành quyền bính, nhưng bị Tử Sản và các đại phu dẹp và giết chết.
Chú thích

1 2 3 4  Sử ký, Trịnh thế gia
↑  Phương Thi Danh, sách đã dẫn, tr 25
↑  Xuân thu tam truyện, tập 4, tr 67-68
↑  Sử ký, Tề Thái công thế gia
1 2  Sử ký, Sở thế gia
↑  Xuân Thu tam truyện, tập 5, trang 14
| x t Các đời vua nước Trịnh |
| --- | --- |
 Hoàn công  Vũ công  Trang công  Chiêu công (lần 1)  Lệ công (lần 1)  Chiêu công (lần 2)  Vỉ  Tử Anh  Lệ công (lần 2)  Văn công  Mục công  Linh công  Tương công  Điệu công  Thành công (lần 1)  Nhu  Li công (lần 1)  Thành công (lần 2)  Li công (lần 2)  Giản công  Định công  Hiến công  Thanh công  Ai công  Cung công  U công  Nhu công  Khang công 
  Chư hầu lớn thời Chu  Tấn  Sở  Khương Tề  Tần  Yên  Vệ  Trịnh  Tống  Trần  Lỗ  Ngô  Sái  Tào  Kỷ  Hứa  Đằng  Hình  Trâu  Cử  Tây Quắc  Hàn  Triệu  Ngụy  Điền Tề  Việt  Tây Chu  Đông Chu
Diego Emilio Silva

Uruguayan footballerBản mẫu:SHORTDESC:Uruguayan footballer
Tên người này tuân theo phong tục tên gọi Tây Ban Nha; họ thứ nhất hay họ cha là và họ thứ hai hay họ mẹ là .
| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 
Thông tin cá nhân
Tên đầy đủ:  Diego Emiliano Silva Silva
Ngày sinh:  17 tháng 5, 1987 (37 tuổi)
Nơi sinh:  Montevideo, Uruguay
Chiều cao:  1,72 m (5 ft 7+1⁄2 in)
Vị trí:  Tiền vệ, Tiền đạo
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2007–2009 |  River Plate de Montevideo |  40 |  (15) |
| 2010 |  Astra |  8 |  (2) |
| 2010 |  Racing de Montevideo |  8 |  (0) |
| 2011 |  Centro Italo |  10 |  (5) |
| 2011 |  Marathón |  8 |  (2) |
| 2012 |  El Tanque Sisley |  9 |  (0) |
| 2012 |  Atenas de Río Cuarto |  15 |  (3) |
| 2013 |  Central Español |  7 |  (0) |
| 2013 |  AEK Kouklia |  5 |  (0) |
| 2014 |  FC Jūrmala |  32 |  (6) |
| 2015–2016 |  Lanexang United |  42 |  (41) |
| 2017–2018 |  Chainat Hornbill |  28 |  (12) |
| 2018 |  Ayutthaya United |  11 |  (3) |
| 2019 |  JS Saint-Pierroise |  10 |  (3) |
| 2020 |  Angthong F.C. |  2 |  (0) |
| 2020 |  Uthai Thani |  11 |  (2) |
| 2020–2021 |  Lampang |  10 |  (2) |
| 2021–2022 |  See Khwae City |  17 |  (6) |
| 2022 |  Samut Sakhon City |  11 |  (5) |
| 2023 |  Thawi Watthana Samut Sakhon United |  9 |  (0) |
| 2023 |  Phitsanulok |  8 |  (0) |
| 2023– |  AUU Inter Bangkok |  1 |  (0) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia, chính xác tính đến 1 tháng 2 năm 2015
Diego Emiliano Silva Silva (sinh ngày 17 tháng 5 năm 1987 tại Montevideo) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Uruguay hiện đang thi đấu cho Angthong FC tại Thai League 3. Năm 2015, Diego Silva ghi 18 bàn sau 19 trận của giải Ngoại hạng Lào. Trong mùa giải từ tháng 3 đến tháng 6 năm 2016, ghi 9 bàn sau 10 trận đầu tiên của giải Ngoại hạng Lào. Sau đó anh đã kết thúc mùa giải 2016 trong màu áo câu lạc Lanexang United với 23 bàn thắng sau 23 trận đấu.
Tiểu sử

Vào tháng 2 năm 2010, Silva đã được câu lạc bộ Astra của Romania ký hợp đồng.
Vào ngày 8 tháng 7 năm 2013, anh ký hợp đồng với câu lạc bộ AEK Kouklia tại giải vô địch quốc gia Síp. Trước mùa giải Latvia Higher League 2014, Silva chuyển đến FC Jūrmala. Anh đã thi đấu 32 trận và ghi được 6 bàn thắng, trở thành chân sút số 1 của câu lạc bộ trong giải đấu dưới sự quản lý của cựu ngôi sao Manchester United, Andrei Kanchelskis. Vào tháng 1 năm 2017, Diego ký hợp đồng với câu lạc bộ Chainat Hornbill của Thái Lan. Trong 6 trận đầu tiên từ tháng 2 đến tháng 3 ở giải VĐQG Thái Lan 2 anh đã ghi được 4 bàn thắng và trở thành vua phá lưới của Chainat Hornbill. Ở mùa giải hiện tại, Diego đã ghi 10 bàn sau 16 trận đấu từ tháng 3 đến tháng 7 năm 2017.
Tiếng Triều Tiên cổ

| Tiếng Triều Tiên cổ |
| --- | --- |
Khu vực: Triều Tiên
Phân loại: Tiếng Triều Tiên
Hệ chữ viết: Hanja
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: oko
| --- | --- |
Tiếng Triều Tiên cổ
Hangul: 고대 국어
Hanja: 古代國語
Romaja quốc ngữ: Godae gugeo
McCune–Reischauer: Kodae kugŏ
Hán-Việt: Cổ đại Quốc ngữ
Tiếng Triều Tiên cổ là ngôn ngữ lịch sử của tiếng Triều Tiên có niên đại từ Tam Quốc đến nửa sau của Tân La Thống nhất, khoảng trong thế kỉ thứ 4 đến thế kỉ thứ 10. Nó khác với ngôn ngữ Triều Tiên nguyên thủy (원시 한국어), ngôn ngữ cổ xưa được dựng lại từ so sánh với phương ngữ tiếng Triều Tiên. Một số nhà ngôn ngữ học kiến nghị rằng tiếng Triều Tiên cổ có thể là một phần của hệ ngôn ngữ Altai, mặc dù tuyên bố này gây tranh cãi.
Phạm vi của tiếng Triều Tiên cổ là không rõ ràng. Nó thường được chấp nhận bao gồm cả tiếng Silla, được cho là tổ tiên trực tiếp của tiếng Triều Tiên trung đại và hiện đại, và cũng có thể bao gồm tiếng Phù Dư, Cao Câu Ly, và Bách Tế. Như vậy, tiếng Triều Tiên cổ là một đại ngôn ngữ, không phải là một ngôn ngữ riêng rẻ. (Xem Ngôn ngữ Phù Dư, Tiếng Triều Tiên.)
Corystidae

| Corystidae |
| --- | --- |
Khoảng thời gian tồn tại: Miocene–Nay  TiềnЄ Є O S D C P T J K Pg N Lỗi biểu thức: Dư toán tử < Lỗi biểu thức: Dư toán tử <  

Corystes cassivelaunus

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Phân ngành:: Crustacea
Lớp:: Malacostraca
Bộ:: Decapoda
Phân thứ bộ:: Brachyura
Liên họ:: Corystoidea Samouelle, 1819
Họ:: Corystidae Samouelle, 1819

Corystidae là một họ cua, thuộc liên họ Corystoidea. Họ này bao gồm những gì từng được cho là hóa thạch Eubrachyura lâu đời nhất, Hebertides jurassica, được cho là có niên đại từ kỷ Tầng Bathon (Trung kỷ Jura); loài này sau đó được giải thích lại là thuộc đại Tân sinh.
Các chi

Họ Corystidae được ghi nhận là có 10 loài còn tồn tại và 5 loài đã tuyệt chủng trong 8 chi:
Corystes Bosc, 1802
Corystites Lőrenthey, ở Lőrenthey & Beurlen, 1929
Gomeza Gray, 1831
Gomezinus † Collins, Lee & Noad, 2003
Harenacorystes † Van Bakel, Jagt, Artal & Fraaije, 2009
Hebertides † Guinot, De Angeli & Garassino, 2007
Jonas Hombron & Jacquinot, 1846
Micromithrax † Noetling, 1881
Chú thích

↑  Danièle Guinot; Antonio de Angeli; Alessandro Garassino (2007). “Hebertides jurassica n. gen., n. sp. (Crustacea, Decapoda, Brachyura) from the Middle Jurassic (Bathonian) of Normandy (France)”. Atti della Società italiana di scienze naturali e del museo civico di storia naturale di Milano. 148 (2): 241–260.
↑  Paul D. Taylor; G. Breton; Danièle Guinot; Antonio de Angeli; Alessandro Garassino (2012). “The Cenozoic age of the supposed Jurassic crab Hebertides jurassica Guinot, De Angeli & Gerassino, 2007 (Crustacea, Decapoda, Brachyura)”. Atti della Società Italiana di Scienze Naturali e del Museo Civico di Storia Naturale di Milano. 153 (1): 71–83. doi:10.4081/nhs.2012.71.
↑  Sammy De Grave; N. Dean Pentcheff; Shane T. Ahyong;  và đồng nghiệp (2009). “A classification of living and fossil genera of decapod crustaceans” (PDF). Raffles Bulletin of Zoology. Suppl. 21: 1–109. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 6 tháng 6 năm 2011.
Carex omiana

| Carex omiana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Carex
Loài (species): C. omiana
Danh pháp hai phần
Carex omiana Franch. & Sav., 1878 
Carex omiana là một loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Franch. & Sav. mô tả khoa học đầu tiên năm 1878.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Carex omiana”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Tiếng Tonga

Bài này viết về ngôn ngữ của Vương quốc Tonga. Đối với những ngôn ngữ không liên quan nhưng có tên tương tự, xem Tiếng Tonga (định hướng).
| Tiếng Tonga |
| --- | --- |
lea faka-Tonga
Sử dụng tại: Tonga; cộng đồng người Tonga nhập cư tại New Zealand và Hoa Kỳ
Tổng số người nói: 96.000 tại Tonga 73.000 tại nơi khác, chủ yếu ở New Zealand, Hoa Kỳ, và Úc
Phân loại: Nam ĐảoMalay-Polynesiachâu Đại DươngPolynesiaTongaTiếng Tonga
Hệ chữ viết: Latinh
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại: Tonga
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1: to
ISO 639-2: ton
ISO 639-3: ton
Glottolog: tong1325
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Tongan /ˈtɒŋən/ (tiếng Tonga: lea fakatonga) là một ngôn ngữ Nam Đảo được sử dụng tại Tonga. Đây là ngôn ngữ quốc gia tại Tonga. Tiếng Tonga là thành viên của Họ ngôn ngữ Polynesia thuộc ngữ tộc Malay-Polynesia trong ngữ hệ Nam Đảo.
Đây là một ngôn ngữ kết cấu động-chủ-tân (verb–subject–object). Tiếng Tonga là một trong nhiều ngôn ngữ thuộc nhánh Polynesia. Cùng với tiếng Niue, tiếng Tonga tạo thành nhóm ngôn ngữ Tonga.
Tum Tiêu (phim 2003)

| Tum Tiêu ទុំ​ទាវ |
| --- | --- |

Thể loại: Tâm lý, tình cảm
Kịch bản: Mao Sam Nanag Fay Sam Ang Bo Tomthe Som (truyện thơ)
Đạo diễn: Fay Sam Ang Heng Sareth
Soạn nhạc: Gnoung Sarin
Quốc gia:  Campuchia
Ngôn ngữ: Tiếng Khmer
Sản xuất
Nhà sản xuất: Kan Socheat
Địa điểm: Kampong Cham
Bố trí camera: Sok Somart Som Sophea
Thời lượng: 120 phút
Đơn vị sản xuất: SSB Productions
Trình chiếu
Phát sóng: 12 tháng 7, 2003
Tum Tiêu hay Tum Teav (tiếng Khmer: ទុំ​ទាវ) là một bộ phim phỏng theo câu chuyện dân gian nổi tiếng Campuchia, kể về mối tình đầy bi kịch của chàng Tum và nàng Tiêu.
Nội dung

Tum là một chàng trai tuấn tú và có biệt tài hát hay. Khi đi tu ở chùa Vihear Thom, một hôm Tum cùng bạn Pich đi bán quả mâm bồng ở Kampong Thom, gặp nàng Tiêu xinh đẹp, hai người yêu nhau. Ngay trong đêm hò hẹn đầu tiên, họ đã hiến dâng cho nhau tất cả và nguyện suốt đời sống chết có nhau, đợi ngày nên duyên vợ chồng.
Nhưng khi Tum trở về, mẹ Tiêu vì ham tiền bạc phú quý đã nhận lời gả cô cho Mơn Nguôn, con một viên quận trưởng. Trong khi đó Tum được vua chọn là ca nhân cung đình và chàng ở trong cung, phải xa Tiêu. Ít lâu sau, Tiêu được chọn là cung phi. Trong một buổi ca hát, Tum ngạc nhiên nhìn thấy Tiêu. Chàng Tum mạnh dạn kể về câu chuyện tình của hai người cho vua nghe. Ban đầu vua nổi giận, nhưng khi hỏi ra ngọn ngành, biết đúng là sự thật, vua đồng ý làm lễ cưới cho hai người.
Mẹ Tiêu mừng hụt vì tưởng Tiêu có thể kiếm được chỗ giàu sang, chẳng ngờ nàng vẫn đem lòng yêu thương anh chàng nghèo khổ. Lấy cớ ốm, bà gọi Tiêu về rồi ép gả cho Mơn Nguôn. Tiêu vội vã viết thư cho Tum. Tum bèn tâu lên vua. Vua liền ban sắc chỉ không cho làm đám cưới. Khi Tum mang thánh chỉ của vua về đến nơi thì đám cưới đã cử hành. Tum và Tiêu gặp nhau đàng hoàng như vợ chồng, bất chấp sự ngăn cản của bà mẹ. Tiêu nguyện ước theo Tum đi cùng trời cuối đất, không chịu tham vàng bỏ ngãi. Bà mẹ Tiêu giận dữ, xúi Mơn nguôn giết Tum.
Nghe tin Tum chết, Tiêu lẳng lặng đến bên xác chàng và cắt cổ chết theo. Cô hầu gái Nô cũng chết theo chủ. Sự việc được tâu lên vua, vua bèn sai quân lính trừng trị thích đáng những kẻ có tội.
Phân vai

Sok Sophea... Tum
Danh Monika... Tiêu
Pring Chanboth
Chom Chanthey
Pentrol
Neay Koy
Sompo Lyda
Neay Sann Mao
Neang Kroth
Pao Kisann
Ok Somalyta
Knat Sokhum
Chan Darraty
Chhum Achhum
Kong Socheat
Ê-kíp sản xuất

Điều hành: Oum Vuthy Chey, On Sopheak
Giám đốc sản xuất: Kong Socheat, Mao Salpheap
Chỉ đạo nghệ thuật: Sok Som Ang, Kim Heng, Sear Sobint, Men Kim Heng
Dựng cảnh: Ton Vuthy, Pon Cheng, Kong Sronoss, Chi Pao
Ánh sáng: Mao Sophana, Chay Chom, Sor Bonthoun
Tài chính: Sun Sundos
Phục trang: Men Chansophy, Men Channary, Socheat Hair Studio (làm tóc)
Thời lượng: Soue Soravuth, Somont Choivy
Âm thanh: Boo Phagna
Lồng tiếng: Dong Chet Studio, Pin Sam Ang, Iv Thavuth, Noun Sovanny, Kann Sodavy, Khev Vichea, Moung Laysim
Ca sĩ: Noy Vanneth (thể hiện ca khúc), Meng Keo Pichenda (thể hiện ca khúc)
Tiếng Luba-Katanga

| Tiếng Luba-Katanga |
| --- | --- |
Kiluba
Sử dụng tại: Cộng hoà Dân chủ Congo
Khu vực: Katanga
Tổng số người nói: 1.505.000 (1991)
Phân loại: Niger-CongoAtlantic–CongoBenue–CongoBantoid NamBantuLubaTiếng Luba-Katanga
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1: lu
ISO 639-2: lub
ISO 639-3: lub
Glottolog: luba1250
Guthrie code: L.33
Tiếng Luba-Katanga, còn gọi là tiếng Luba-Shaba, (nội danh: Kiluba) là một trong hai ngôn ngữ ở Cộng hoà Dân chủ Congo mang tên gọi "Luba" (ngôn ngữ kia là tiếng Luba-Kasai). Đây là ngôn ngữ của người Luba và được nói ở miền đông nam đất nước.
Tiếng Luba-Katanga có mặt ở vùng Kabongo, Kamina, Luena, Lubudi, Malemba Nkulu, Mulongo, và Kaniama, tất cả nằm trong địa phận Katanga.
Chú thích

↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Tiếng Luba-Katanga”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Jouni Filip Maho, 2009. New Updated Guthrie List Online
↑  Batibo, Herman. Language Decline and Death in Africa. Multilingual Matters. tr. 74. ISBN 1-85359-808-9.
Samuel Phillips Verner (1899). Mukanda wa Chiluba. Spottiswoode. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2012.
Megistostigma cordatum

| Megistostigma cordatum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Megistostigma
Loài (species): M. cordatum
Danh pháp hai phần
Megistostigma cordatum Merr. 
Megistostigma cordatum là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được Merr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1920.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Megistostigma cordatum”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.