stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Mimosa brevispicata

| Mimosa brevispicata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Mimosa
Loài (species): M. brevispicata
Danh pháp hai phần
Mimosa brevispicata Britton & Rose 
Mimosa brevispicata là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Britton & Rose miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mimosa brevispicata”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Microcarbo melanoleucos

| Microcarbo melanoleucos |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Suliformes
Họ (familia): Phalacrocoracidae
Chi (genus): Microcarbo
Loài (species): M. melanoleucos
Danh pháp hai phần
Microcarbo melanoleucos (Vieillot, 1817) 
 Phân bố
Danh pháp đồng nghĩa
 Phalacrocorax melanoleucos  Anhinga parva
Phalacrocorax melanoleucos là một loài chim trong họ Phalacrocoracidae.
Chú thích

↑  BirdLife International (2004). Phalacrocorax melanoleucos. Sách đỏ 2006. IUCN 2006. Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2006.
↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
| --- | --- |
: Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về Microcarbo melanoleucos.
Cochlioda miniata

| Cochlioda miniata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Cochlioda
Loài (species): C. miniata
Danh pháp hai phần
Cochlioda miniata L.Linden, 1896 
Cochlioda miniata là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được L.Linden mô tả khoa học đầu tiên năm 1896.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cochlioda miniata”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Microdus glaucus

| Microdus glaucus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Dicranidae
Bộ (ordo): Dicranales
Họ (familia): Dicranaceae
Chi (genus): Microdus
Loài (species): M. glaucus
Danh pháp hai phần
Microdus glaucus (Besch.) Paris, 1905 
Microdus glaucus là một loài Rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được (Besch.) Paris mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Microdus glaucus”. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2013.
Microdus hydrophilus

| Microdus hydrophilus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Dicranales
Họ (familia): Dicranaceae
Chi (genus): Microdus
Loài (species): M. hydrophilus
Danh pháp hai phần
Microdus hydrophilus Müll. Hal. Paris, 1900 
Microdus hydrophilus là một loài rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được Müll. Hal. Paris mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Microdus hydrophilus”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Metagrion ochrostoma

| Metagrion ochrostoma> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Argiolestidae
Chi (genus): Metagrion
Loài (species): M. ochrostoma
Danh pháp hai phần
Metagrion ochrostoma Lieftinck, 1949 
Metagrion ochrostoma là loài chuồn chuồn trong họ Argiolestidae. Loài này được Lieftinck mô tả khoa học đầu tiên năm 1949.
Chú thích

↑  “ochrostoma”. World Odonata List. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2013.
Mittenothamnium hookerioides

| Mittenothamnium hookerioides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Phân lớp (subclass): Bryidae
Bộ (ordo): Hypnales
Họ (familia): Hypnaceae
Chi (genus): Mittenothamnium
Loài (species): M. hookerioides
Danh pháp hai phần
Mittenothamnium hookerioides (Herzog) F.J. Herm., 1976 
Mittenothamnium hookerioides là một loài Rêu trong họ Hypnaceae. Loài này được (Herzog) F.J. Herm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1976.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mittenothamnium hookerioides”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.
Caterva

| Caterva> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Caterva
Caterva là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.
Minthostachys ovata

| Minthostachys ovata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Minthostachys
Loài (species): M. ovata
Danh pháp hai phần
Minthostachys ovata (Briq.) Epling, 1936 
Minthostachys ovata là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được (Briq.) Epling mô tả khoa học đầu tiên năm 1936.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Minthostachys ovata”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Clepticus africanus

| Clepticus africanus> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Thiếu dữ liệu  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Labriformes
Họ (familia): Labridae
Chi (genus): Clepticus
Loài (species): C. africanus
Danh pháp hai phần
Clepticus africanus Heiser, Moura & Robertson, 2000 
Clepticus africanus là một loài cá biển thuộc chi Clepticus trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2000.
Từ nguyên

Từ định danh africanus bắt nguồn từ nơi đầu tiên phát hiện ra loài này, châu Phi.
Phạm vi phân bố và môi trường sống

C. africanus có phạm vi phân bố ở Đông Đại Tây Dương. Loài này hiện chỉ được biết đến tại São Tomé và Príncipe trong vịnh Guinea. C. africanus sống xung quanh các rạn đá ngầm ở độ sâu ít nhất là đến 10 m.
Mô tả

C. africanus có chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận là 20,5 cm. Cá đực và cá cái có màu xám đen đến nâu sẫm; ánh màu xanh lục ở thân trước và ánh màu xanh lam (hoặc tím) ở thân sau (cá đực ánh màu rõ ràng hơn cá cái). Màu sắc cơ thể sẫm đáng kể ở vùng đầu, phần lưng sau và trên các vây. Bụng màu trắng với vảy viền đen tạo thành họa tiết ca rô. Khu vực từ sau gáy đến gai vây lưng thứ 3–5 có màu vàng kim đến màu đồng (cá cái) hoặc ánh thêm màu xanh lục (cá đực). Mống mắt màu vàng kim pha đỏ. Vây đuôi lõm sâu với hai thùy đuôi rất nhọn, có các sợi tia vây vươn dài.
Số gai ở vây lưng: 12; Số tia vây ở vây lưng: 10; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 12; Số tia vây ở vây ngực: 17.
Mesthüyük, Nurdağı

| Mesthüyük |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
MesthüyükVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Turkey
Tỉnh: Gaziantep
Huyện: Nurdağı
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 191 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mesthüyük là một xã thuộc huyện Nurdağı, tỉnh Gaziantep, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 191 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Gaziantep”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Metagrion fornicatum

| Metagrion fornicatum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Argiolestidae
Chi (genus): Metagrion
Loài (species): M. fornicatum
Danh pháp hai phần
Metagrion fornicatum Theischinger & Richards, 2007 
Metagrion fornicatum là loài chuồn chuồn trong họ Argiolestidae. Loài này được Theischinger & Richards mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.
Chú thích

↑  “fornicatum”. World Odonata List. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2013.
Long Vĩnh (định hướng)

Long Vĩnh có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau đây:
Xã Long Vĩnh, huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh.
Xã Long Vĩnh, huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang.
Xã Long Vĩnh, huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh.
Metagrion pectitum

| Metagrion pectitum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Argiolestidae
Chi (genus): Metagrion
Loài (species): M. pectitum
Danh pháp hai phần
Metagrion pectitum Lieftinck, 1949 
Metagrion pectitum là loài chuồn chuồn trong họ Argiolestidae. Loài này được Lieftinck mô tả khoa học đầu tiên năm 1949.
Chú thích

↑  “pectitum”. World Odonata List. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2013.
Conoderus pruinosus

| Conoderus pruinosus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Conoderus
Loài (species): C. pruinosus
Danh pháp hai phần
Conoderus pruinosus Champion, 1895 
Conoderus pruinosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Mevastatin

| --- | --- |

Dữ liệu lâm sàng
Mã ATC: None
Các định danh
 Tên IUPAC (1S,7S,8S,8aR)-8-{2-[(2R,4R)-4-Hydroxy-6-oxotetrahydro-2H-pyran-2-yl]ethyl}-7-methyl-1,2,3,7,8,8a-hexahydronaphthalen-1-yl (2S)-2-methylbutanoate 
Số đăng ký CAS: 73573-88-3
PubChem CID: 64715
IUPHAR/BPS: 3031
DrugBank: DB06693 Y
ChemSpider: 58262 Y
Định danh thành phần duy nhất: 1UQM1K0W9X
KEGG: C13963 Y
ChEBI: CHEBI:34848 N
ChEMBL: CHEMBL54440 Y
ECHA InfoCard: 100.131.541
Dữ liệu hóa lý
Công thức hóa học: C23H34O5
Khối lượng phân tử: 390,52 g·mol−1
Mẫu 3D (Jmol): Hình ảnh tương tác
 SMILES O=C(O[C@@H]1[C@H]3C(=C/CC1)\C=C/[C@@H]([C@@H]3CC[C@H]2OC(=O)C[C@H](O)C2)C)[C@@H](C)CC 
 Định danh hóa học quốc tế InChI=1S/C23H34O5/c1-4-14(2)23(26)28-20-7-5-6-16-9-8-15(3)19(22(16)20)11-10-18-12-17(24)13-21(25)27-18/h6,8-9,14-15,17-20,22,24H,4-5,7,10-13H2,1-3H3/t14-,15-,17+,18+,19-,20-,22-/m0/s1 Y Key:AJLFOPYRIVGYMJ-INTXDZFKSA-N Y 
 NY (what is this?)  (kiểm chứng)
Mevastatin (compactin, ML-236B) là một tác nhân hạ đường huyết thuộc nhóm statin.
Nó được phân lập từ nấm Penicillium citrinum bởi Akira Endo vào những năm 1970 và ông đã xác định nó là chất ức chế men khử HMG-CoA,, tức là statin. Mevastatin có thể được coi là thuốc statin đầu tiên; các thử nghiệm lâm sàng trên mevastatin đã được thực hiện vào cuối những năm 1970 tại Nhật Bản, nhưng nó chưa bao giờ được bán trên thị trường. Thuốc statin đầu tiên có sẵn cho công chúng là lovastatin.
Mevastatin từ đó đã được dẫn xuất hóa thành hợp chất Pravastatin, một loại dược phẩm được sử dụng trong việc giảm cholesterol và ngăn ngừa bệnh tim mạch.
Trong ống nghiệm, nó có đặc tính chống đông.
Một nhóm người Anh đã phân lập hợp chất tương tự từ Penicillium brevicompactum, đặt tên là compactin và công bố kết quả của họ vào năm 1976. Nhóm Anh đề cập đến các đặc tính chống nấm mà không đề cập đến ức chế men khử HMG-CoA.
Liều cao ức chế sự tăng trưởng và tăng sinh của các tế bào khối u ác tính.
Sinh tổng hợp

Quá trình sinh tổng hợp mevastatin chủ yếu được thực hiện thông qua con đường PKS loại 1, nó tiến hành theo con đường PKS như trong hình 1 cho đến khi đạt đến trạng thái hexaketide khi nó trải qua chu kỳ Diels-Alder. Sau khi chu kỳ hóa, nó tiếp tục đi qua con đường PKS đến một nonaketide sau đó nó được giải phóng và trải qua quá trình oxy hóa và mất nước. Người ta cho rằng các quá trình oxy hóa được tạo thành trước bởi một polypeptide tương tự như cytochrom p450 monooxygenase, được mã hóa bởi mlc C trong gen mevastatin. Cuối cùng, quá trình sinh tổng hợp được hoàn thành bởi PKS tạo điều kiện cho việc bổ sung một dechetide sidechain và methyl hóa bởi SAM. Hình 1 cho thấy mevastatin ở dạng axit nhưng nó cũng có thể ở dạng lactone thường thấy hơn. Con đường này lần đầu tiên được quan sát thấy ở Penicillium cilrinum và sau đó được phát hiện ra rằng một loại nấm khác, Penicillium brevicompaetum cũng sản xuất mevastatin thông qua con đường PKS.
Dược lý

Tăng cholesterol trong máu kéo dài làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Mevastatin có tác dụng làm giảm sản xuất cholesterol ở gan bằng cách ức chế cạnh tranh HMG-CoA reductase, enzyme xúc tác bước giới hạn tốc độ trong con đường sinh tổng hợp cholesterol thông qua con đường axit mevalonic. Khi nồng độ cholesterol trong gan giảm, nó sẽ làm tăng sự hấp thu của cholesterol lipoprotein mật độ thấp (LDL) và làm giảm mức cholesterol trong tuần hoàn. Nó cũng đã được chứng minh rằng mevastatin điều hòa tăng cường nitric oxide synthase (eNOS) nội mô, rất cần thiết để duy trì một hệ thống tim mạch khỏe mạnh.
Lactone và dạng axit của mevastatin
Coelorachis afraurita

| Coelorachis afraurita> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Coelorachis
Loài (species): C. afraurita
Danh pháp hai phần
Coelorachis afraurita (Stapf) Stapf 
Coelorachis afraurita là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Stapf) Stapf mô tả khoa học đầu tiên năm 1917.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Coelorachis afraurita”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Conoderus primus

| Conoderus primus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Conoderus
Loài (species): C. primus
Danh pháp hai phần
Conoderus primus Macleay, 1888 
Conoderus primus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được W.J. Macleay miêu tả khoa học năm 1888.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Metastenasellus leysi

| Metastenasellus leysi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Stenasellidae
Chi (genus): Metastenasellus
Loài (species): M. leysi
Danh pháp hai phần
Metastenasellus leysi Magniez, 1986 
Metastenasellus leysi là một loài chân đều trong họ Stenasellidae. Loài này được Magniez miêu tả khoa học năm 1986.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Metastenasellus leysi Magniez, 1986. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=261205
Mikan no taikyoku

| Mikan no Taikyoku  |
| --- | --- |
Đạo diễn: Junya Sato, Jishun Duan
Tác giả: Fumio Konami, Tang-tong Ge
Công chiếu: 4 tháng 8 năm 1984 (1984-20-04)
Thời lượng: 128 phút
Quốc gia: Mỹ
Ngôn ngữ: Tiếng Nhật
Mikan no Taikyoku (Ván cờ chưa kết thúc) là bộ phim có sự hợp tác làm phim của cả hai nước Nhật và Trung. Bộ phim lấy cảm hứng từ kỳ thủ cờ vây Go Seigen - người được xem là kỳ thủ vĩ đại nhất thế kỷ 20.
Nội dung

10 năm trước khi nổ ra thế chiến thứ 2 ở châu Á, một bậc thầy cờ vây của Nhật quyết đấu với kỳ phùng địch thủ của ông ta - một bậc thầy cờ vây người Hán ở Trung Quốc. Bậy thầy Nhật Bản tình cờ khám phá ra người con trai của tiên sinh người Hán kia là một thần đồng cờ vây ngàn năm có một. Ngay lập tức, ông nài nỉ thuyết phục người cha cho đứa con trai mình sang Nhật tu nghiệp để trở thành kỳ thủ cờ vây chuyên nghiệp. Nhiều năm trôi qua, cậu bé ngày nào đã trưởng thành và là một trong vài kỳ thủ trẻ hàng đầu của Nhật. Thế rồi chiến tranh nổ ra, sự xâm lược của Nhật vào Trung khiến anh phải quyết định giữa hai con đường: ở lại Nhật tiếp tục con đường kỳ thủ cờ vây nhẹ nhàng thêng thang - khi anh vừa mới đạt danh hiệu Honinbo hay là quay về Trung để chiến đấu bảo vệ đất nước quê hương? Thật không đơn giản khi vợ anh lại là con gái của người thầy đã bao bọc dìu dắt anh bao năm qua. Họ lại mới có đứa con còn đỏ hỏn. Dõi theo câu chuyện của A ming - tên nhân vật chính chúng ta có thể thấy được phần nào bi kịch của mối quan hệ phức tạp giữa 2 đại quốc: Nhật và Trung. - vncovay.org
Diễn viên

Rentarou Mikuni trong vai Rinsaku Matsunami
Misako Konnon trong vai Tomoe
Mirbelia rhagodioides

| Mirbelia rhagodioides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Mirbelia
Loài (species): M. rhagodioides
Danh pháp hai phần
Mirbelia rhagodioides Crisp & J.M.Taylor 
Mirbelia rhagodioides là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Crisp & J.M.Taylor miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mirbelia rhagodioides”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Conilurus penicillatus

| Conilurus penicillatus> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp bị đe dọa  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Rodentia
Họ (familia): Muridae
Chi (genus): Conilurus
Loài (species): C. penicillatus
Danh pháp hai phần
Conilurus penicillatus (Gould, 1842) 
Conilurus penicillatus là một loài động vật có vú trong họ Chuột, bộ Gặm nhấm. Loài này được Gould mô tả năm 1842.
Chú thích

↑  Aplin, K., Dickman, C., Helgen, K., Woinarski, J. & Burbidge, A. (2008). Conilurus penicillatus. 2008 Sách đỏ IUCN. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế 2008. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2008.
1 2  Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Conilurus penicillatus”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Nón bài thơ

Nón Bài Thơ là một loại nón lá đặc biệt ở xứ Huế, khi soi lên ánh sáng thì thấy hiện lên bài thơ hay hình ảnh hoa văn được tạo nên khéo léo, bố cục cân đối giữa hai lớp lá của nón.
Nón Bài Thơ ở Ứng Lăng - Thừa Thiên Huế
Đặc trưng

Nón bài thơ xứ Huế cũng giống như nón ở một số địa phương khác trên cả nước, tuy nhiên nét đặc thù mang đậm dấu ấn phong cách Huế chính là dáng nón thanh tao, mềm mại, màu trắng sáng xanh mát dịu của lá và những hình hoa văn được tạo nên khéo léo,bố cục cân đối giữa hai lớp lá, chỉ khi soi ra trước ánh sáng mới có thể nhận thấy được vẻ đẹp đầy thi vị này. Và để làm nên những chiếc nón bài thơ này là cả một nghệ thuật, đòi hỏi sự kì công, khéo léo của những nghệ nhân làm nón.
Lịch sử ra đời

Từ rất lâu đời, do nhu cầu của cuộc sống của các vương triều phong kiến nhà Nguyễn (kéo dài 143 năm: 1802 – 1945) và do sự phân công lao động trong xã hội, vì vậy, nhiều làng nghề thủ công nổi tiếng trên vùng đất Huế đã được hình thành, phát triển và tồn tại cho đến tận ngày nay. Trong số đó có những làng nón truyền thống như Phủ Cam, Đốc Sơ, Dạ Lê, Kim Long, Tây Hồ và làng nón Bài Thơ.
Có lẽ chưa thể có câu trả lời chính xác nhất về thời điểm ra đời. Tuy nhiên, theo những ghi chép còn sót lại của Lê Quý Đôn trong "Phủ biên tạp lục", khi nhận xét về chiếc nón lá xứ Thuận Hóa ở thế kỷ XVI, XVII đã cho chúng ta biết rằng nghề làm nón lá Huế đã có từ khoảng hơn 300 - 400 năm về trước.
Nghề làm nón ở Huế xuất phát từ nhu cầu của đời sống dân gian. Nón vừa là vật dụng khá tiện lợi, phù hợp với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, giá lại rẻ, vì vậy, nón Huế rất được ưa chuộng. Nón Huế xuất hiện ở mọi nơi, trên cánh đồng lúa chín vàng ươm, ở chốn đền đài lăng tẩm vươn màu thời gian. Ai ai cũng có thể đội nón Huế. Từ cụ già đến em bé, hướng dẫn viên và cả những du khách nước ngoài.
Nghề làm nón lá nổi tiếng ở Huế từ lâu nhưng làm nón bài thơ thì chỉ khoảng từ sau năm 1959. Người dân Tây Hồ luôn tự hào quê mình là nơi xuất xứ của nón bài thơ xứ Huế. Chiếc nón bài thơ ra đời ở Tây Hồ như một sự tình cờ. Đó là vào khoảng năm 1959-1960, ông Dương Đức Bặt - một nghệ nhân chằm nón lá, cũng là một người yêu thơ phú trong làng đã có sáng kiến làm nên nón bài thơ, bằng cách ép những câu thơ vào giữa hai lớp lá, tôn vinh thêm vẻ đẹp của chiếc nón.
Lúc đó, nón lá ở Huế chủ yếu bán vào thị trường ở các tỉnh phía Nam, nên hai câu thơ đầu tiên được ông Bặt ép vào chiếc nón là: "Ai ra xứ Huế mộng mơ / Mua về chiếc nón bài thơ làm quà".
Ban đầu, nón bài thơ được người dân Tây Hồ làm để tặng người thân, không ngờ lại được mọi người yêu thích. Từ đó, những người làm nón ở Tây Hồ bắt đầu làm nón bài thơ hàng loạt, đưa ra bán ở thị trường. Những câu thơ được ép vào nón cũng đa dạng và phong phú hơn, thường là những câu thơ về Huế.
Cách làm

Để làm được một chiếc nón bài thơ, phải trải qua rất nhiều công đoạn.Toàn bộ quy trình này, chủ yếu có 3 nhóm việc chính: Chuẩn bị khung và vành nón, xử lý lá nón, khâu và hoàn thiện nón. Trước hết là khâu tạo khung và vành nón. Đây là công việc đòi hỏi người thợ có nhiều kinh nghiệm, cẩn thận và khéo tay. Chiếc khung nón bao gồm 12 thanh gỗ vát mảnh được ghép lại, khớp nhau ở đỉnh, phía dưới khoảng cách đều nhau. Toàn bộ mặt khung hình khum nhẹ. Tùy thuộc vào thợ làm nón đặt loại khung nào thì người thợ sẽ làm loại khung đó. Nhưng tinh tế hơn cả vẫn là khâu làm vành. Vành nón được làm từ thân cây lồ ô. Bộ vành quyết định chủ yếu dáng vẻ chiếc nón. Có người đã nhận xét: "Nón Huế nhẹ, mềm mỏng, trước hết ở cốt cách của bộ vành. 16 vành như 16 vầng trăng được ve thật nhanh, thật tròn, thật nhẵn, thật điệu, sao cho không gợn chút méo mó ngay cả ở chỗ mắt cây".
Vùng sơn cước của Thừa Thiên Huế dường như là kho thiên nhiên vô tận để khai thác lá nón. Sau khi thợ sơn tràng đưa lá về, lá được tuyển sơ để chuyển sang sấy. Lá nón sấy đạt yêu cầu phải thỏa mãn các điều kiện là lá chín đều, khô vừa, giữ được sắc xanh nhẹ, chưa hoàn toàn ngả sang màu trắng vàng.
Đây là công việc vất vả và khá quan trọng, quyết định đến chất lượng của chiếc nón được tạo ra. Sau khi sấy xong, người thợ sẽ đem lá về rãi sương (giữ độ ẩm), ủi và lựa lá. Họ rất thạo trong việc chọn lá đực, lá cái, mặt phải, mặt trái, cắt và rọc sống. Hai mươi chiếc lá đực được xây đầu tiên sẽ nằm ở mặt trong. Tiếp đến là hình hoa văn – bài thơ phủ kín diện tích xung quanh chiếc nón. Lá cái được xây ở ngoài cùng. Ở công đoạn này động tác phải nhẹ nhàng khéo léo, chèn kỹ, đẹp và dằn chắc chắn, giữ cho mặt lá phẳng không xê dịch.
Khâu (chằm) nón là công đoạn quyết định đến sự hình thành và vẻ đẹp của cả chiếc nón. Người thợ sẽ khâu từ trên xuống đến vành 15, cứ 1 cm 3 mũi cước trong suốt. Vành cuối cùng khâu cước trắng, 2 mũi kim cách nhau 2 cm.
Đường chằm phải mềm mại, thanh nhẹ, dịu dàng. Bàn tay khéo léo của những nghệ nhân các làng nón đã làm được điều đó bằng tài năng và sự khổ luyện của mình, có khi phải chong đèn thâu đêm, suốt sáng, miệt mài, dường như không biết mỏi là gì. Khâu xong nón, người thợ chỉ còn việc đánh quai, chải dầu. Lớp dầu bóng bằng nhựa thông pha cồn làm cho nón thêm sáng, đẹp và chống thấm nước. Từ đây, chiếc nón bắt đầu cuộc hành trình của mình đến với người tiêu dùng gần - xa.
Gọi tên "Nón bài thơ" chính là vì những họa tiết được ghép vào giữa chiếc nón để mỗi khi che nghiêng nón lá trên làn nắng nhẹ, những công trình kiến trúc như chùa Thiên mụ, cầu Tràng Tiền, sông Hương cùng những vần thơ chợt hiện ra, khơi gợi bao cảm xúc trong mỗi người khi nhìn ngắm.
Hình ảnh trong văn học

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  Đó là chiếc nón nên thơ thanh lịch. Một món trang sức nhuần nhụy của cô gái Huế, nhẹ nhàng trên đầu, được chằm bằng những vành tre cật vót chải chuốt nhỏ như tăm. Những tấm lá trắng muốt được là phẳng, sắp xếp đều đặn, được khâu kín đáo và tỉ mỉ vào thân nón bằng những sợi cước trong suốt. Khi đội thắt thêm quai nón bằng dải lụa mỏng, khi thì màu tím ấp ủ, khi thì màu xanh ánh trăng hay màu biếc của liễu non, khi lại màu vàng mỡ gà, khi lại màu hồng ráng chiều. Cũng có người thích quai nón bằng dải lụa mỏng trắng bạch, hay dải gấm, dải nhung đen tuyền làm nổi bật làn da người đội nón. | ” |
— Thanh Tịnh - Trần Việt Ngữ
Chú thích

↑  Làng nón Tây Hồ - TTO[liên kết hỏng]
↑  Dân ca Bình Trị Thiên, Nhà xuất bản Văn Hóa, Hà Nội, 1967, tr. 19, 20