stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Danh sách tỷ phú thế giới
Số liệu thống kê

Các bong bóng dot-com tạo ra sự giàu có cho một số tỷ phú. Tuy nhiên, một khi bong bóng dotcom bùng nổ người giàu mới thấy vận mệnh của họ biến mất. Tài sản của các tỷ phú bị ảnh hưởng nặng nề hơn bởi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu; Năm 2009 là lần đầu tiên trong 5 năm mà thế giới đã mất một số lượng tỷ phú. Hiệu suất mạnh mẽ của thị trường tài chính và phục hồi kinh tế toàn cầu đã xóa đi những tổn thất tài sản. Hầu hết những người giàu nhất trên thế giới đã thấy vận mệnh của họ tăng cao trong những tháng đầu năm 2010.
| Năm | Số tỷ phú | Tổng giá trị tài sản của các tỷ phú |
| --- | --- | --- |
| 2018 | 2,208 | $9.1 nghìn tỷ |
| 2017 | 2,043 | $7.7 nghìn tỷ |
| 2016 | 1,810 | $6.5 nghìn tỷ |
| 2015 | 1,826 | $7.1 nghìn tỷ |
| 2014 | 1,645 | $6.4 nghìn tỷ |
| 2013 | 1,426 | $5.4 nghìn tỷ |
| 2012 | 1,226 | $4.6 nghìn tỷ |
| 2011 | 1,210 | $4.5 nghìn tỷ |
| 2010 | 1,011 | $3.6 nghìn tỷ |
| 2009 | 793 | $2.4 nghìn tỷ |
| 2008 | 1,125 | $4.4 nghìn tỷ |
| 2007 | 946 | $3.5 nghìn tỷ |
| 2006 | 793 | $2.6 nghìn tỷ |
| 2005 | 691 | $2.2 nghìn tỷ |
| 2004 | 587 | $1.9 nghìn tỷ |
| 2003 | 476 | $1.4 nghìn tỷ |
| 2002 | 497 | $1.5 nghìn tỷ |
| 2001 | 538 | $1.8 nghìn tỷ |
| 2000 | 470 | $898 nghìn tỷ |
Nguồn: Forbes Magazine.
Jeff Bezos năm 2016
Bill Gates năm 2012
Mark Zuckerberg năm 2014
Warren Buffett năm 2005
Carlos Slim Helú năm 2007
Lý Gia Thành năm 2010
Mã Vân (Jack Ma) năm 2015
Elon Musk năm 2015
Trần Hữu Dũng

| Trần Hữu Dũng |
| --- | --- |
Trần Hữu Dũng Braga 21.7.2019
Sinh: 1945 Mỹ Tho, Việt Nam
Mất: 28 tháng 2 năm 2023(2023-02-28) (77–78 tuổi) Hoa Kỳ
Nghề nghiệp: Giáo sư kinh tế học
Nổi tiếng vì: Chủ nhân trang Viet-studies
Trần Hữu Dũng (1945–2023) là một giáo sư kinh tế học gốc Việt của Đại học Wright State tại Dayton, Ohio, Mỹ. Ông chuyên về nghiên cứu kinh tế vùng Đông Á, đặc biệt là Việt Nam, đồng thời là một nhà nghiên cứu có nhiều đóng góp về tư duy kinh tế cho Việt Nam.
Tiểu sử

Trần Hữu Dũng (sinh 1945 ở tỉnh Mỹ Tho, nay là tỉnh Tiền Giang) là con của bác sĩ Trần Hữu Nghiệp (với người vợ đầu), một nhà giáo trí thức Cách mạng lão thành của Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Khi ông còn nhỏ thì cha của ông tập kết ra Bắc.
Ông sang Mỹ du học từ năm 1963. Sau khi tốt nghiệp kỹ sư điện tử và cử nhân vật lý năm 1967, ông về nước làm chuyên viên tại Trung tâm Nghiên cứu Nguyên tử Đà Lạt. Năm 1972, ông trở qua Mỹ lần nữa và tốt nghiệp tiến sĩ kinh tế tại Đại học Syracuse năm 1978. Từ năm 1982 đến nay, ông dạy môn kinh tế vĩ mô, kinh tế quản lý và kinh tế thế giới cho bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh tại Đại học Wright State.
Ông là biên tập viên quản lý của cổng web nổi tiếng Arts & Letters Daily, trang web được tờ New York Times khen tặng là "Điểm hẹn của trí thức toàn cầu" và được trao giải Webbys trong lĩnh vực Internet.
Ông đồng thời là người sáng lập và điều hành trang mạng Viet-studies (viet-studies.info, nay là viet-studies.net) cập nhật thường xuyên các bài báo, báo cáo nổi bật trong và ngoài nước về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, và văn hóa Việt Nam.
Ông có con trai là KTS. Trần Hữu Minh Duẩn và một con gái làm bác sĩ.
Ông mất ngày 28 tháng 2 năm 2023 tại Dayton, bang Ohio, Hoa Kỳ.
Đóng góp về tư duy kinh tế cho Việt Nam

Trần Hữu Dũng cũng đóng góp cho Việt Nam những tư duy kinh tế trong việc hoà nhập với nền kinh tế thế giới thông qua việc viết bài cho các tờ báo kinh tế ở trong nước. Ngoài ra, ông thường xuyên cùng một số trí thức trong và ngoài nước tổ chức các hội thảo khoa học đánh giá về tình hình kinh tế – xã hội của Việt Nam.
Chú thích

↑  Trần Hữu Dũng (1945-2023), diendan.org, 1 Tháng 3 2023
↑  Giáo sư Trần Hữu Dũng, người đứng trước Vạn Lý Hỏa Thành, BBC, 1 Tháng 3 2023
↑  GẶP TRẦN HỮU DŨNG VÀ... NGUYỄN NGỌC TƯ Ở MỸ Lưu trữ 2014-04-16 tại Wayback Machine, Võ Đắc Danh, vannghesongcuulong, 06.07.2010
↑  Một giáo sư kinh tế Mỹ "mê" Nguyễn Ngọc Tư[liên kết hỏng]
↑  Arts & Letters Daily
1 2  Điểm hẹn của trí thức toàn cầu[liên kết hỏng]
↑  Gặp gỡ đầu xuân ông Trần Hữu Dũng, BBC, 25 Tháng 1 2009
↑   https://nguoidothi.net.vn/kts-tran-huu-minh-duan-tu-yeu-nha-trong-phim-den-lam-nha-cho-sao-7251.html. |title= trống hay bị thiếu (trợ giúp)
↑   https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cn05pn49202o. |title= trống hay bị thiếu (trợ giúp)
Jalisco

| Jalisco Estado Libre y Soberano de Jalisco |
| --- | --- |
—  State  —
 

  Hiệu kỳ Ấn chương
Khẩu hiệu: Jalisco es México(Jalisco is Mexico)
Hiệu ca: Himno del Estado de Jalisco 
 State of Jalisco within Mexico
Jalisco
Tọa độ: 20°34′0″B 103°40′35″T﻿ / ﻿20,56667°B 103,67639°T﻿ / 20.56667; -103.67639 
Country: México
Capital: Guadalajara
Largest City: Guadalajara
Municipalities: 125
Admission: ngày 23 tháng 12 năm 1823
Order: 9th
Thủ phủ: Guadalajara
Chính quyền
 • Governor: Emilio González 
 • Senators: Alberto Cárdenas  Héctor Pérez Plazola  Ramiro Hernández 
 • Deputies:  Federal Deputies • Jorge Arana Arana  • Salvador Caro Cabrera  • Ana Estela Durán  • Clara Gómez Caro  • Joel González Díaz  • Olivia Guillén  • David Hernández  • Jorge López-Portillo  • José Padilla López  • Esther Scherman  • Rafael Yerena  • Arturo Zamora Jiménez  • Gumercindo Castellanos  • Juan José Cuevas  • Alberto Esquer  • Gustavo González  • José Luis Iñiguez  • César Madrigal  • Luis Meillón Johnston  • Joann Novoa Mossberger  • Ana Elia Paredes  • Javier Ramírez Acuña  • Felipe Rangel Vargas  • Ignacio Téllez  • Alberto Cinta • Enrique Ibarra 
Diện tích
 • Tổng cộng: 78.599 km2 (30,347 mi2)
 : Ranked 6th
Độ cao cực đại: 4.260 m (13,980 ft)
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 7.350.682
 • Thứ hạng: 4th
 • Mật độ: 94/km2 (240/mi2)
 • Thứ hạng mật độ: 11th
Tên cư dân: Jalisciense
Múi giờ: UTC-6
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Postal code: 44-49
Mã ISO 3166: MX-JAL
Thành phố kết nghĩa: Guadalajara, Thượng Hải, Alberta, Washington, Idaho, Gyeongsang Nam, Maryland, Wisconsin
HDI:  0.842 high Ranked 12th
GDP: US$ 44,281,994.06 mil
Website: Official Web Site
^ a. The state's GDP was 566,809,524 million of pesos in 2008, amount corresponding to 44,281,994.06 millon of dollars, being a dollar worth 12.80 pesos (value of ngày 3 tháng 6 năm 2010).  b. The state's flag was oficially adopted in 2007
Jalisco là một trong 31 bang, cùng với Quận liên bang, là 32 thực thể Liên bang của México. Bang này được chia thành 125 hạt, thủ phủ là thành phố Guadalajara.
Jalisco nằm ở phía tây Mexico. Nó được bao quanh bởi các tiểu bang Nayarit về phía tây bắc, Zacatecas, Aguascalientes và San Luis Potosí về phía bắc, Guanajuato về phía đông và Colima và Michoacán về phía nam. Về phía tây, Jalisco có một đường bờ biển giáp Thái Bình Dương.
Jalisco là các thực thể liên bang đông dân thứ tư ở Mexico. Đây cũng là một trong những bang phát triển nhất về thương mại, văn hóa và kinh tế ở Mexico. Một số thành phố trong tiểu bang có một mức sống tương đương các nước như Tây Ban Nha và Ý, nhưng, giống đa số các bang của Mexico, các tiêu chuẩn này sống không đại diện cho tất cả các thành phố của bang vì tình trạng bất bình đẳng kinh tế tràn lan. Thủ phủ của Jalisco là thành phố Guadalajara, một đại thành phố bao gồm các đô thị Guadalajara, Juanacatlán, El Salto, Tlaquepaque, Tonala, Tlajomulco de Zuniga, Ixtlahuacán de los Membrillos và Zapopan, tạo thành vùng đô thị lớn thứ hai ở Mexico sau khi Thành phố Mexico.
Chú thích

↑  “Las Diputaciones Provinciales” (PDF) (bằng tiếng Tây Ban Nha). tr. 15.
↑  “Senadores por Jalisco LXI Legislatura”. Senado de la Republica. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2010.
↑  “Listado de Diputados por Grupo Parlamentario del Estado de Jalisco”. Camara de Diputados. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2010.
↑  “Resumen”. Cuentame INEGI. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2011.
↑  “Relieve”. Cuentame INEGI. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 3 năm 2011. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2011.
↑  “Mexico en Cifras”. INEGI. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2011.
↑  “Jalisco”. 2010. Truy cập ngày 24 tháng 3 năm 2011.
↑  “Reporte: Jueves 3 de Junio del 2010. Cierre del peso mexicano”. www.pesomexicano.com.mx. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 1 năm 2019. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2010.
↑  “Ley sobre el Escudo, Bandera e Himno del Estado de Jalisco” (bằng tiếng Tây Ban Nha). Congreso del Estado de Jalisco. ngày 22 tháng 2 năm 2007. tr. Page 2. Bản gốc (Word Document) lưu trữ ngày 25 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 8 tháng 12 năm 2008. Liên kết ngoài trong |publisher= (trợ giúp)
Liên kết

(tiếng Tây Ban Nha) State Government
(tiếng Tây Ban Nha) Congress of the State
(tiếng Tây Ban Nha) Supreme Court of Jalisco Lưu trữ 2011-12-20 tại Wayback Machine
Jalisco Mexico
(tiếng Tây Ban Nha) Jalisco Social Site Lưu trữ 2011-11-15 tại Wayback Machine
Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
| x t sBang của Mexico |
| --- | --- | --- |
| Bang |   Aguascalientes ·  Baja California ·  Baja California Sur ·  Campeche ·  Chiapas ·  Chihuahua ·  Coahuila ·  Colima ·  Durango ·  Guanajuato ·  Guerrero ·  Hidalgo ·  Jalisco ·  Mexico ·  Michoacán ·  Morelos ·  Nayarit ·  Nuevo León ·  Oaxaca ·  Puebla ·  Querétaro ·  Quintana Roo ·  San Luis Potosí ·  Sinaloa ·  Sonora ·  Tabasco ·  Tamaulipas ·  Tlaxcala ·  Veracruz ·  Yucatán ·  Zacatecas  |  |
| Thành phố liên bang | Thành phố México |  |
Valjevo

| Valjevo Ваљево |
| --- | --- |
—  Thành phố  —
 
Toàn cảnh Valjevo, tượng đài Stjepan Filipović, Tešnjar,Old Water mill, hồ Petnica, tháp Nenadović, River Gradac.
  Hiệu kỳ Huy hiệu
 Vị trí của khu tự quản Valjevo trong Serbia
Valjevo
Tọa độ: 44°16′B 19°53′Đ﻿ / ﻿44,267°B 19,883°Đ﻿ / 44.267; 19.883 
Quốc gia: Serbia
Quận: Kolubara
Các khu định cư: 77
Chính quyền
 • Thị trưởng: Zoran Jakovljević (DS)
Diện tích
 • Khu tự quản: 905 km2 (349 mi2)
Dân số (2002 census)
 • Thành phố: 61.270
 • Khu tự quản: 96.761
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã bưu chính: 14000
Mã vùng: 014
Thành phố kết nghĩa: Prievidza, Pfaffenhofen an der Ilm, Sittard, Rehovot, Nikšić
Biển số xe: VA
Website: www.valjevo.org.rs
Valjevo  (tiếng Serbia: Ваљево) là một thành phố và khu tự quản ở phía tây Serbia, cách thủ đô Beograd 100 km. Thành phố Valjevo có diện tích 905 km2, dân số là người  (theo điều tra dân số Serbia năm 2002) còn dân số cả khu tự quản là 96.761 người trong đó có 61.270 người sinh sống ở thành thị.  Đây là thủ phủ hành chính của quận Kolubara. Thành phố nằm dọc theo sông Kolubara, một chi lưu của sông Sava.
Khí hậu

| Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> Tháng | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 1 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 2 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 3 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 4 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 5 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 6 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 7 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 8 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 9 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 10 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 11 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> 12 | Dữ liệu khí hậu của Valjevo (1981–2010, cực độ 1961–2010)> Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cao kỉ lục °C (°F) | 23.3 (73.9) | 25.4 (77.7) | 30.0 (86.0) | 31.8 (89.2) | 35.4 (95.7) | 37.7 (99.9) | 42.4 (108.3) | 40.8 (105.4) | 38.1 (100.6) | 32.7 (90.9) | 28.3 (82.9) | 23.8 (74.8) | 42.4 (108.3) |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 5.3 (41.5) | 7.4 (45.3) | 12.7 (54.9) | 17.7 (63.9) | 22.9 (73.2) | 25.6 (78.1) | 28.0 (82.4) | 28.1 (82.6) | 23.6 (74.5) | 18.6 (65.5) | 11.8 (53.2) | 6.3 (43.3) | 17.3 (63.1) |
| Trung bình ngày °C (°F) | 0.6 (33.1) | 2.0 (35.6) | 6.6 (43.9) | 11.6 (52.9) | 16.8 (62.2) | 19.9 (67.8) | 21.9 (71.4) | 21.4 (70.5) | 16.8 (62.2) | 11.7 (53.1) | 6.1 (43.0) | 1.9 (35.4) | 11.4 (52.5) |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) | −3.2 (26.2) | −2.3 (27.9) | 1.5 (34.7) | 5.8 (42.4) | 10.6 (51.1) | 13.9 (57.0) | 15.6 (60.1) | 15.3 (59.5) | 11.1 (52.0) | 6.4 (43.5) | 1.7 (35.1) | −1.7 (28.9) | 6.2 (43.2) |
| Thấp kỉ lục °C (°F) | −28.4 (−19.1) | −23.3 (−9.9) | −16.3 (2.7) | −7.0 (19.4) | −1.4 (29.5) | 3.4 (38.1) | 5.9 (42.6) | 3.2 (37.8) | −2.4 (27.7) | −6.1 (21.0) | −15.3 (4.5) | −21.0 (−5.8) | −28.4 (−19.1) |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 49.9 (1.96) | 44.6 (1.76) | 57.9 (2.28) | 59.9 (2.36) | 72.1 (2.84) | 110.2 (4.34) | 71.0 (2.80) | 70.7 (2.78) | 65.3 (2.57) | 62.9 (2.48) | 62.7 (2.47) | 60.6 (2.39) | 787.7 (31.01) |
| Số ngày giáng thủy trung bình (≥ 0.1 mm) | 14 | 13 | 13 | 13 | 14 | 14 | 10 | 10 | 10 | 10 | 12 | 15 | 146 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 82 | 76 | 70 | 68 | 68 | 70 | 67 | 69 | 74 | 78 | 80 | 82 | 74 |
| Số giờ nắng trung bình tháng | 72.9 | 93.2 | 143.3 | 172.8 | 231.9 | 250.6 | 290.2 | 267.9 | 200.9 | 149.6 | 97.6 | 61.4 | 2.032,2 |
Nguồn: Republic Hydrometeorological Service of Serbia
Khu tự quản

Ngoài thành phố ra, khu tự quản Valjevo còn gồm các khu định cư sau:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
|  Babina Luka  Bačevci  Balinović  Belić  Beloševac  Beomužević  Blizonje  Bobova  Bogatić  Brangović  Brankovina  Brezovice  Bujačić  Degurić  Divci  Divčibare  Donja Bukovica  Donje Leskovice  Dračić  Dupljaj  Gola Glava  Gorić  Gornja Bukovica  Gornja Grabovica  Gornje Leskovice  Jasenica |  Jazovik  Joševa  Jovanja  Klanica  Klinci  Kotešica  Kovačice  Kozličić  Kunice  Lelić  Loznica  Lukavac  Majinović  Mijači  Miličinica  Mrčić  Oglađenovac  Osladić  Paklje  Paune  Petnica  Popučke  Pričević  Prijezdić  Rabas  Rađevo Selo |  Ravnje  Rebelj  Rovni  Sandalj  Sedlari  Sitarice  Sovač  Stanina Reka  Stapar  Strmna Gora  Stubo  Sušica  Suvodanje  Taor  Tubravić  Tupanci  Valjevska Kamenica  Veselinovac  Vlaščić  Vragočanica  Vujinovača  Zabrdica  Zarube  Zlatarić  Žabari |
Valjevo Time-lapse
Parnassius huberi

| Parnassius huberi  |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Liên họ (superfamilia): Papilionoidea
(không phân hạng): Rhopalocera
Họ (familia): Papilionidae
Chi (genus): Parnassius
Loài (species): P. huberi
Danh pháp hai phần
Parnassius huberi  Paulus, 1999 
Parnassius huberi  là một loài bướm ngày trong họ Bướm phượng sinh sống ở vùng núi cao được tìm thấy ở Tây Tạng.
P. huberi là thành viên mới trong chi Parnassius và có liên quan đến các loài chị em P. acco và P schultei.
Chairachathirat

Chairachathirat (tiếng Thái: ไชยราชาธิราช, Jaiyarājādhirāja), hay Chai, là vị Quốc vương thứ 13 của Vương quốc Ayutthaya trong lịch sử Thái Lan, trị vì trong 13 năm từ 1533 đến 1546. Triều đại của ông chứng kiến những biến đổi rất đặc biệt đối với Ayutthaya, bao gồm các cuộc chiến với Lan Na ở miền bắc, cùng sự xuất hiện của người Tây dương mà cụ thể là người Bồ Đào Nha, gồm cả đội lính đánh thuê, các thương nhân và những công nghệ chiến tranh đến từ châu Âu.
Thân thế và việc lên ngôi

Hiện tại chưa tìm ra tìm liệu nào nói về thân phụ của vua Chairacha.  Biên niên sử Hội Phật giáo thì ghi nhận Chairacha là cháu trai (con của chị em gái) của vua Ramathibodi II - vị Quốc vương thứ 10 của Ayutthaya. Còn Biên niên sử Hoàng gia Autograph và các bản biến thể của nó chỉ nói rằng Chairacha là họ hàng của Ramathibodi II, không nêu rõ cụ thể là họ hàng gì. Van Vliet Chronicle thì nói rằng Chairacha là họ hàng xa của vua Ratsada và từng là nhiếp chính trong thời kỳ trị vì của vị ấu vương này.
Năm 1533, sau cái chết của Quốc vương Borommaracha IV, Hoàng tử Ratsada (con trai của Borommaracha IV), chỉ mới 5 tuổi đã kế vị ngai vàng Ayutthaya. Quyền lực chính phủ dưới thời Ratsada tỏ ra yếu kém. Vì thế sang năm 1534, chỉ năm tháng sau ấu vương lên ngôi, Chairacha đã đem quân bản bộ từ đất phong  của mình là thành Phitsanulok đến Ayutthaya để dàn dựng một cuộc đảo chính, giết chết ấu vương và chiếm ngai vàng Ayutthaya.
Sử gia Damrongrachanuphap đưa ra giả thuyết rằng Chairacha là Phó vương của Ayutthaya (kiêm chức Thành chủ Phitsanulok) dưới thời Borommaracha IV và Ratsada. Đó là lý do tại sao Chairacha phải mất những năm tháng để đến Ayutthaya và chiếm lấy ngai vàng. Các học giả hiện đại đã đưa ra giả thuyết rằng một lý do khác khiến Chairacha phải chờ đợi 5 tháng, là bởi vì, trước khi có thể tiến hành đảo chính, ông ta cần phải kiểm tra thái độ của từng phe phái chính trị và chờ đợi "một cơ hội tốt", bởi vì Ratsada vẫn được sự ủng hộ của một thế lực rất lớn mạnh. Người đứng đầu phe này có thể là ông ngoại của Ratsada.
Quốc vương Ayutthaya > Sự mở rộng của thế lực Bồ Đào Nha

13 năm trị vì của vua Chairacha (1534 – 1546) đánh dấu việc đón nhận làn sóng người ngoại quốc – đặc biệt là Bồ Đào Nha – tới Ayutthaya buôn bán, sinh sống lẫn làm việc dưới hình thức lính đánh thuê. Thông qua những kẻ nhập tịch mới này, Ayutthaya đã có thể tiếp thu phương thức chiến tranh cùng kỹ nghệ quân sự của phương Tây.
Việc thu nhận đám người Bồ cũng phát huy tác dụng tích cực vào năm 1538. Ấy là khi vua Tabinshwehti (1516 – 1550) của nước láng giềng Miến Điện đem binh tiến đánh người Môn ở Chiang Kran, nơi đang nằm dưới sự cai trị của người Xiêm. Điều này buộc vua Chairacha phải mang binh tới cứu Chiang Kran. Trong đội hình quân Ayutthaya tới Chiang Kran có sự hiện diện của khoảng 120 dân quân tình nguyện người Bồ Đào Nha rất thạo kỹ năng sử dụng súng hoả mai. Với sự hỗ trợ từ các xạ thủ người Bồ, quân Ayutthaya đã nhanh chóng đánh bại người Miến và tái chiếm Chiang Kran. Để tưởng thưởng cho công tích này, sau khi trở về Ayutthaya, vua Chairacha đã cho phép người Bồ Đào Nha xây nhà ở tại huyện Ban Din và nhà thờ Thiên chúa ở gần kênh Takhian để thực hiện việc cầu nguyện.
Quốc vương Ayutthaya > Chính sách đối nội

Chairacha bổ nhiệm anh/em trai mình là Hoàng tử Thianracha (vua Maha Chakkrapat sau này) làm Đệ nhị vương - Uparaja song lại không phong cho ông ta danh hiệu Tiểu vương Sukhothai như tiền lệ của các triều trước đó. Nguyên do là vì Chairacha đang cố gắng thống nhất hai vương quốc bằng cách làm giảm quyền lực của giới quý tộc Sukhothai. Không ngoài mục đích biến Ayutthaya thành trung tâm quyền lực duy nhất, nhà vua đã triệu tập rất nhiều quý tộc Sukhothai đến sinh sống tại Ayutthaya, di chuyển họ khỏi căn cứ Phitsanulok.
Quốc vương Ayutthaya > Chinh phạt Lan Na

Năm 1545, Quốc vương Ket Klao của Vương quốc phía bắc - Lan Na bị các quý tộc trong nước ám sát. Hoàng hậu của ông ta, Chiraprapha (1499 – ?) tạm thời lên nắm giữ quyền lực. Nội loạn triều đình Lan Na lập tức xảy ra tranh chấp giữa các quý tộc về vấn đề lập tân vương. Phe quý tộc Muen Hua Khian sau khi bị các phe phái khác đánh bại, phải chạy sang cầu cứu Ayutthaya, rồi mật tâu những rối loạn trong nội bộ Lan Na cho vua Chairacha biết. Nắm bắt thời cơ này, Chairacha tiến hành cuộc Bắc chinh năm 1545 nhắm thẳng vào quốc đô Chiangmai của Lan Na. Ông cho Hầu tước (Phraya) Phitsanulok lĩnh ấn tiên phong cùng 2 vạn quân đi trước, còn bản thân nhà vua trú quân tại Kamphengphet một tháng để nghe ngóng và chi viện khi cần thiết.
Biết mình đang thế yếu không thể chống Ayutthaya, Nữ hoàng Chiraprapha phải cho người tới chỗ vua Chairacha xin quy phụ và mời ông tới sống ở cung điện mùa hè dành cho vua Lan Na tại vùng núi Doi Suthep – phía tây thành Chiang Mai, và sau đó là đi đám tang cựu vương Ket Klao ở đền Wat Lok Moli. Thấy rằng Lan Na dù vừa mất vua song hoàng hậu ở goá vẫn có thể tiếp đón mình chu đáo, nên sau cùng vua Chairacha đồng ý rút quân về Ayutthaya với số cống phẩm thu được.
Tuy nhiên vừa sau khi quân Ayutthaya rút đi, Nữ hoàng Chiraprapha liền cho gọi cháu trai của bà là vua Setthathirah của Lan Xang mang quân tới ổn định tình hình Lan Na. Nếu Setthathirah nắm được ngai vàng Lan Na, thì sẽ hợp nhất Lan Xang và Lan Na dưới một quân chủ duy nhất, điều này rất nguy hiểm cho vị thế của Ayutthaya. Vì thế vua Chairacha đã quyết định xuất sư bắc phạt thêm một lần nữa.
Vào năm 1546, vua Chairacha mang đại binh gồm 40 vạn quân, 300 thuyền, 4000 voi, số cỗ xe đủ vận chuyển 200 cỗ pháo cùng 120 lính đánh thuê người Bồ đi đánh Lan Na. Dù quân Ayutthaya đã công hạ được Lamphun song vì Chiang Mai do liên quân Lan Na – Lan Xang phòng thủ khá chắc chắn nên không sao đánh nổi. Bản thân vua Chairacha cũng bị trọng thương do trúng đạn của kẻ thù, đành phải rút lui. Đại thắng lần này, liên quân Lan Na – Lan Xang bắt sống được vô số tù binh, voi, ngựa lẫn thu giữ đạn dược của quân Ayutthaya.
Cái chết bí ẩn

Sau khi rút về Ayutthaya, do vết thương quá nặng, vua Chairacha đã băng hà ngay trong năm 1546. Theo ghi chép của ký giả Bồ Đào Nha Fernao Mendes Pinto (1509-1583) – quan khách khanh trong triều đình, thật ra nhà vua đã bị đầu độc bởi Hoàng phi Sri Sudachan – mẹ của hoàng tử Yotfa 11 tuổi. Tuy nhiên Pinto không cung cấp thông tin chi tiết làm thế nào mà Hoàng phi Sri Sudachan chẳng những chạy được tội giết vua mà còn nắm được quyền lực nhiếp chính ở triều đình dẫn đến một thời đại huy hoàng của giới phụ nữ trên chính trường Ayuthaya.
Không biết có phải cũng là do từ ghi chép của Fernao Mendes Pinto mà ra, hay là do việc vua Chairacha từng ưu ái cho phép người Bồ Đào Nha xây cất nhà thờ ở Ayutthaya; mà không ít người Bồ Đào Nha lại ghi chép rằng vua từng cải đạo theo Thiên Chúa giáo với tên thánh là Dom Joao.
Vua Chairacha không có con trai với chính cung hoàng hậu cho nên sau khi ông mất, ngai vàng truyền cho Hoàng tử Yotfa - 11 tuổi do Hoàng phi Sri Sudachan sinh ra. Vì lẽ đó nên Sri Sudachan đã được nắm quyền nhiếp chính trong khi 1 người bà con lớn tuổi của vua Chairacha là Thân vương Tien phải đi cạo đầu đi tu nhằm tránh gây ra xung đột với Thái hậu Sri Sudachan. Ngay sau đó, Sri Sudachan đã có mang với nhân tình mới là Khun Worawongsa. Hai người này đã cùng nhau mưu sát vua Yotfa, để đưa Khun Worawongsa lên nắm ngai vàng Ayutthaya. Nhưng chỉ được có 42 ngày sau, các tướng của Khun Pirenthorathep và các đại thần  đã nghỉ hưu đã cùng nhau phục kích, giết chết của Khun Worawongsa và Sri Sudachan, để đưa Hoàng thân Thianracha lên ngôi (1549). Đó là vua Maha Chakkrapat.
Chú thích nguồn

↑  พระนามพระมหากษัตริย์สมัยอยุธยา [Names of Ayutthayan Kings] (bằng tiếng Thai). Royal Institute of Thailand. 3 tháng 6 năm 2002. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2014.Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
↑  Chula Chakrabongse, 1960: 37.
↑  Princess Maha Chakri Sirindhorn Foundation, 2011: 89.
↑  Phra Ratchaphongsawadan..., 1991: 258.
↑  Van Vliet, 2003: 56.
↑  Richard D. Cushman 2000, tr. 20.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFRichard_D._Cushman2000 (trợ giúp)
↑  Phra Ratchaphongsawadan..., 1991: 258/259.
1 2  Khruea-thong, 2012: online.
↑  บทสนทนาอันไม่รู้จบระหว่างปัจจุบันกับอดีต
1 2  Richard D. Cushman 2000, tr. 21.Lỗi sfn: không có mục tiêu: CITEREFRichard_D._Cushman2000 (trợ giúp)
↑  Chula Chakrabongse, 1960: 38-39.