Lịch sử hành chính Đồng bằng sông Cửu Long
Thời Pháp thuộc > Giai đoạn sau năm 1900

Ngày 20 tháng 12 năm 1899, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định đổi tên gọi "hạt" hay "hạt tham biện" thành "tỉnh" (province) kể từ ngày 1 tháng 1 năm 1900. Đặc biệt, lúc bấy giờ tên tỉnh và tên gọi tỉnh lỵ ở các tỉnh miền Tây Nam Kỳ luôn trùng nhau, dễ nhớ, rất thuận tiện trong sinh hoạt và làm việc. Như vậy ở miền Tây Nam Kỳ lúc bấy giờ có 15 tỉnh như sau: Chợ Lớn, Tân An, Mỹ Tho, Gò Công, Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh, Sa Đéc, Châu Đốc, Long Xuyên, Rạch Giá, Hà Tiên, Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu.
Ban đầu, dưới tỉnh (province) là cấp tổng (canton), dưới tổng là cấp làng (village) và dưới làng là các ấp (hemeau) trực thuộc. Ngoại trừ tên gọi các tỉnh và thêm vào đó là tên gọi các ấp có thể là tục danh chữ Nôm cũ và cũng có thể là những từ Hán Việt; còn tên gọi các tổng và các làng lúc bấy giờ đều được sử dụng bằng những mỹ từ Hán Việt cũ như trước đây. Đồng thời, chính quyền thực dân Pháp cũng cho thành lập thêm một số tổng mới và làng mới trên cơ sở chia tách từ các tổng cũ, làng cũ. Tuy nhiên, việc phân chia sắp xếp hành chính này, trong đó cấp tổng trực tiếp thuộc cấp tỉnh của chính quyền thực dân Pháp đã không mang lại nhiều thành công và hiệu quả cho họ trong chính sách cai trị thực dân và khai thác thuộc địa.
Chính vì vậy, từ đầu thập niên 1910, thực dân Pháp lập thêm cấp quận (circonscription) và cơ sở phái viên hành chính (délégation administrative), cấp hành chính trung gian giữa tỉnh và tổng; đứng đầu là viên Chủ quận (Chef de la circonscription) và vị Phái viên hành chính (Délégué administratif) tương ứng. Lúc bấy giờ, ngoại trừ tỉnh Bạc Liêu, thực dân Pháp đều thành lập quận Châu Thành (circonscription de chef-lieu) ở các tỉnh Tây Nam Kỳ. Quận Châu Thành là nơi đặt tỉnh lỵ của tỉnh đó (tỉnh lỵ chỉ thuộc địa phận một làng nhất định thuộc quận này). Riêng ở tỉnh Gò Công, thực dân Pháp lại không thành lập các quận, các tổng trực thuộc tỉnh. Ngoại trừ quận Châu Thành, tên gọi các quận khác thường được lấy theo tên gọi nơi đặt quận lỵ, có khi là tên chợ theo chữ Nôm hoặc Việt hóa tên gọi dân gian theo tiếng Khmer trước đó (chẳng hạn: Cai Lậy, Cái Bè), có khi lại lấy theo tên làng theo chữ Hán Việt (chẳng hạn: Vĩnh Lợi, Vĩnh Châu). Ngoài ra, cũng có một vài tổng nâng lên thành quận và lấy tên gọi cấp tổng trước đó (chẳng hạn: Phú Quốc, Mộc Hóa).
Thời Pháp thuộc, các đơn vị hành chính trực thuộc trong một tỉnh được phân chia, sắp xếp như sau: dưới tỉnh (province) là quận (circonscription), dưới quận là tổng (canton), dưới tổng là làng (village), dưới làng là ấp (hemeau). Sự phân chia, sắp xếp này được duy trì, thực hiện ở cả vùng nông thôn lẫn thành thị. Tên tỉnh và tên quận thường lấy theo tên gọi chữ Nôm, còn tên đơn vị hành chính cấp tổng, làng và ấp thường lấy theo tên gọi chữ Hán Việt.
Thực dân Pháp chủ trương tiết kiệm ngân sách nên cho đến năm 1945 đã có nhiều lần sáp nhập các làng lại với nhau, do vậy vào năm 1945 nếu so sánh với giai đoạn trước thì tổng số làng trong toàn miền Tây Nam Kỳ nói chung và trong từng tỉnh nói riêng đã giảm. Đối với trường hợp ghép tên do sáp nhập làng, người Pháp chủ trương: lấy một từ ở tên mỗi làng, khi ghép lại đặt trước hoặc sau tùy từng trường hợp, miễn nghe thuận tai là được (chẳng hạn: ba làng Thân Nhơn, Cửu Viễn và Nghĩa Hữu ở tỉnh Mỹ Tho nhập lại thành một làng Thân Cửu Nghĩa; sáu làng Tân Phú Đông, Tân Qui Đông, Tân Qui Tây, Tân Hưng, Vĩnh Phước và Hòa Khánh ở tỉnh Sa Đéc nhập lại thành một làng Tân Vĩnh Hòa).
Từ ngày 9 tháng 2 năm 1913, có ba tỉnh bị giải thể và sáp nhập vào tỉnh khác như sau:
Tỉnh Gò Công sáp nhập vào tỉnh Mỹ Tho
Tỉnh Hà Tiên sáp nhập vào tỉnh Châu Đốc
Tỉnh Sa Đéc sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Long.
Đến ngày 9 tháng 2 năm 1924, các tỉnh Gò Công, Hà Tiên và Sa Đéc được tái lập trở lại.
Ngày 18 tháng 12 năm 1928, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thành lập các thành phố cấp III trực thuộc các tỉnh cùng tên gọi: Bạc Liêu, Cần Thơ, Rạch Giá và Mỹ Tho có Ủy ban thành phố, dưới quyền một viên Thị trưởng do chủ tỉnh bổ nhiệm và có ngân sách riêng. Tuy nhiên, các đô thị này vẫn được gọi phổ biến hơn bằng danh xưng là các "thị xã".
Ngày 16 tháng 1 năm 1930, Pháp chia địa bàn thị xã Rạch Giá (trực thuộc tỉnh Rạch Giá) thành 5 khu vực để đánh thuế.
Ngày 22 tháng 12 năm 1932, địa bàn thị xã Bạc Liêu (trực thuộc tỉnh Bạc Liêu) được chia thành 6 khu phố, bao gồm 5 khu phố nội thị và 1 khu phố ngoại thị.
Ngày 30 tháng 11 năm 1934, chính quyền thực dân Pháp:
Sắp xếp đất đai thị xã Cần Thơ (trực thuộc tỉnh Cần Thơ) thành 5 khu phố và 1 khu phố ngoại ô để thu thuế thổ trạch.
Nâng thị xã Rạch Giá lên thành thành phố Rạch Giá và chia địa bàn thành 3 khu phố.
Ngày 31 tháng 1 năm 1935, Toàn quyền Đông Dương lại tiếp tục ra Nghị định thành lập thành phố Long Xuyên là thành phố cấp III trực thuộc tỉnh Long Xuyên. Tuy nhiên, sau này cũng vẫn gọi phổ biến hơn là thị xã Long Xuyên.
Ngày 16 tháng 12 năm 1938, Mỹ Tho được công nhận là thị xã hỗn hợp (còn gọi là Hiệp xã) trực thuộc tỉnh Mỹ Tho.
Ngày 29 tháng 7 năm 1942, thực dân Pháp chia địa bàn Hiệp xã Mỹ Tho thành 4 khu hành chánh.
| Stt | Tên tỉnh | Tên tỉnh lỵ | Số quận | Tên các quận trực thuộc |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  1 |  Bạc Liêu |  Bạc Liêu |  5 | Vĩnh Lợi, Vĩnh Châu, Cà Mau, Giá Rai, Quảng An |
|  2 |  Bến Tre |  Bến Tre |  4  | Châu Thành, Ba Tri, Mỏ Cày, Thạnh Phú |
|  3 |  Cần Thơ |  Cần Thơ |  5 | Châu Thành, Ô Môn, Phụng Hiệp, Trà Ôn, Cầu Kè |
|  4 |  Châu Đốc |  Châu Đốc | 5  | Châu Thành, Tri Tôn, Tịnh Biên, Tân Châu, Hồng Ngự |
|  5 |  Chợ Lớn |  Chợ Lớn |  4  | Châu Thành, Cần Giuộc, Cần Đước, Đức Hòa |
|  6 |  Gò Công |  Gò Công |  2 | Châu Thành, Hòa Đồng |
|  7 |  Hà Tiên |  Hà Tiên |  4  | Châu Thành, Hòn Chông, Phú Quốc, Giang Thành |
|  8 |  Long Xuyên |  Long Xuyên |  3  | Châu Thành, Chợ Mới, Thốt Nốt |
|  9 |  Mỹ Tho |  Mỹ Tho |  5  | Châu Thành, Chợ Gạo, Cai Lậy, Cái Bè, An Hóa |
|  10 |  Rạch Giá |  Rạch Giá |  5  | Châu Thành, Giồng Riềng, Gò Quao, Long Mỹ, Phước Long |
|  11 |  Sóc Trăng |  Sóc Trăng |  3  | Châu Thành, Kế Sách, Long Phú |
|  12 |  Sa Đéc |  Sa Đéc |  3  | Châu Thành, Lai Vung, Cao Lãnh |
|  13 |  Tân An |  Tân An |  4  | Châu Thành, Bình Phước, Thủ Thừa, Mộc Hóa |
|  14 |  Trà Vinh |  Trà Vinh |  5  | Châu Thành, Bắc Trăng, Cầu Ngang, Càng Long, Tiểu Cần |
|  15 |  Vĩnh Long |  Vĩnh Long |  4 | Châu Thành, Vũng Liêm, Chợ Lách, Tam Bình |