stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Khí quyển Sao Mộc
Lịch sử quan sát

Bài chi tiết: Thăm dò Sao Mộc
Các nhà thiên văn học thời xưa đã sử dụng kính viễn vọng nhỏ để ghi nhận lại sự thay đổi hình dạng của khí quyển Sao Mộc. Những thuật ngữ chỉ về các dấu hiệu đặc trưng của khí quyển Sao Mộc - như các vành đai, các đới, các đốm nâu, các đốm đỏ, các cột mây,... - vẫn được sử dụng cho đến nay. Các thuật ngữ khác như tính xoáy, chuyển động thẳng đứng, độ cao mây đã được đưa vào sử dụng sau này, vào thế kỷ 20.
Các quan sát đầu tiên về khí quyển Sao Mộc ở độ phân giải cao hơn so với các kính viễn vọng trên Trái Đất đã được thực hiện bởi các chương trình Pioneer, các tàu Pioneer 10 và Pioneer 11. Hình ảnh thực sự chi tiết đầu tiên về khí quyển Sao Mộc đã được cung cấp bởi hai tàu của chương trình Voyager. Hai tàu vũ trụ này đã chụp được ảnh ở độ phân giải tới 5 km mỗi điểm ảnh, trong các phổ khác nhau, và cũng có khả năng tạo ra các "bộ phim" minh họa hành trình tiếp cận đến khí quyển đang chuyển động. Tiếp theo là các chuyến thăm của tàu Ulysses, Galileo, Cassini, New Horizons, Juno. Tàu thăm dò Galileo, đã gặp một vấn đề với ăng-ten, quan sát được phần nhỏ hơn của khí quyển Sao Mộc nhưng ở độ phân giải trung bình tốt hơn và trong dải phổ rộng hơn.
Ngày nay, các nhà thiên văn học có được sự theo dõi liên tục về hoạt động khí quyển của sao Mộc nhờ các kính thiên văn như Kính thiên văn Không gian Hubble. Các kết quả quan sát liên tục cho thấy khí quyển Sao Mộc đôi khi bị ảnh hưởng bởi những rối loạn lớn, nhưng nói chung, nó rất ổn định. Sự chuyển động thẳng đứng trong khí quyển Sao Mộc được xác định chủ yếu bằng việc lần theo các vết khí bằng kính thiên văn trên Trái Đất. Các nghiên cứu quang phổ sau vụ va chạm sao chổi Shoemaker-Levy 9 đã cho ra một số thông tin sơ bộ về thành phần của Sao Mộc bên dưới những ngọn mây. Sự hiện diện của lưu huỳnh (S2) và cacbon disulfide (CS2) đã được ghi nhận - đây phát hiện đầu tiên về sự có mặt của hai chất này trên Sao Mộc, và là phát hiện thứ hai của S2 trong bất kỳ vật thể thiên văn nào - cùng với các phân tử khác như amonia (NH3) và hydro sulfide (H2S), trong khi các phân tử mang oxy như lưu huỳnh dioxide không được phát hiện, đã khiến các nhà thiên văn học ngạc nhiên.
Tàu thăm dò Galileo, khi hạ xuống khí quyển Sao Mộc, đã đo được vận tốc gió, nhiệt độ, thành phần hóa học, sự hiện diện của các đám mây, và nồng độ phóng xạ tới độ sâu ở áp suất 22 bar. Tuy nhiên, các thông tin ở các khu vực khác, nơi tàu thăm dò Galileo không hạ xuống, ở độ sâu dưới mức áp suất 1 bar, vẫn chưa có giá trị chắc chắn.
Các khám phá mới về khí quyển Sao Mộc vẫn tiếp diễn, như việc phát hiện ra Vết Lạnh Lớn của Sao Mộc vào năm 2017 cho thấy ngoài các đặc điểm dễ quan sát ở tầng đối lưu, còn có các cấu trúc đặc trưng ở các tầng cao hơn.
Lịch sử quan sát > Nghiên cứu về Vết Đỏ Lớn

Người đầu tiên nhìn thấy GRS thường được ghi nhận là Robert Hooke, người đã mô tả về một vết trên hành tinh này vào tháng 5 năm 1664; tuy nhiên, có khả năng là vết mà Hooke đã ghi chép nằm ở vành đai khác (Vành đai Xích đạo Bắc, thay vì vị trí hiện tại ở Vành đai Xích đạo Nam). Thuyết phục hơn nhiều là mô tả của Giovanni Cassini về một "đốm vĩnh cửu" trong năm sau đó (1665). Đốm của Cassini được quan sát thấy từ năm 1665 đến năm 1713, ở các mức độ biểu kiến khác nhau.
Một bí ẩn nhỏ liên quan đến một đốm trên Sao Mộc được miêu tả vào khoảng năm 1700 trên tấm vải của Donato Creti, được trưng bày tại Vatican. Nó là một phần của một loạt các bảng trưng bày, trong đó các thiên thể khác nhau (được phóng to) được vẽ để làm nền cho các cảnh khác nhau của Ý. Quá trình tạo ra các bức vẽ này được giám sát bởi nhà thiên văn Eustachio Manfredi để đảm bảo tính chính xác. Bức tranh của Creti là bức đầu tiên được biết đến có mô tả GRS là màu đỏ. Không có điểm đặc trưng nào của Sao Mộc được miêu tả chính thức là màu đỏ trước cuối thế kỷ 19.
GRS, theo đúng mô tả hiện tại, chỉ được nhìn thấy lần đầu sau năm 1830 và chỉ được nghiên cứu kỹ lưỡng sau một lần xuất hiện nổi bật vào năm 1879. Như vậy đã có một khoảng cách thời gian là 118 năm từ khám phá lần đầu vào thế kỷ 17 đến các quan sát được thực hiện sau năm 1830; liệu vết ban đầu đã tan biến và hình thành trở lại sau đó, liệu nó đã bị mờ đi rồi lại sáng lên, hoặc thậm chí liệu các bản ghi chép về các quan sát đơn giản chỉ là thiếu sót, tất cả đều chưa rõ. Các vết cũ có một lịch sử quan sát ngắn và chuyển động chậm hơn GRS hiện đại, khiến cho chúng khó được định danh.
Vào ngày 25 tháng 2 năm 1979, khi tàu vũ trụ Voyager 1 cách Sao Mộc 9,2 triệu km, nó đã truyền về Trái Đất những hình ảnh chi tiết đầu tiên của Vết Đỏ Lớn. Các chi tiết mây nhỏ tới 160 km đã được nhìn thấy. Các hình dạng mây lượn sóng, đầy màu sắc ở phía tây của GRS là vùng đuôi rẽ sóng, nơi có các chuyển động của mây cực kỳ phức tạp và biến động liên tục.
Lịch sử quan sát > Các bầu dục trắng

Các bầu dục trắng, đã sáp nhập thành Bầu dục BA, được hình thành vào năm 1939. Chúng nằm trải dài trong một vùng rộng gần 90 độ theo kinh độ, ngay sau khi hình thành, nhưng nhanh chóng co nhỏ lại trong những thập kỷ sau đó; chiều dài của chúng ổn định ở mức 10 độ hoặc ít hơn sau năm 1965. Mặc dù chúng ban đầu là các phân mảnh của STZ, chúng đã tiến hóa để rồi nằm hoàn toàn bên trong Vành đai Ôn đới Nam (STB), cho thấy rằng chúng đã di chuyển về phía bắc, "đào" một hốc vào STB. Giống như GRS, vòng hoàn lưu của chúng bị kẹp giữa hai dòng tia ngược chiều nhau ở rìa bắc và rìa nam của chúng, với một dòng tia chảy về phía đông nằm ở rìa bắc và một dòng tia nghịch hành chảy theo hướng tây nằm ở rìa nam.
Chuyển động địa đới của các bầu dục trắng dường như bị ảnh hưởng bởi hai yếu tố: vị trí của Sao Mộc trong quỹ đạo (chúng trở nên nhanh hơn khi Sao Mộc ở viễn điểm quỹ đạo) và khoảng cách đến GRS (chúng tăng tốc khi khoảng cách tới GRS nhỏ hơn 50 độ). Xu hướng chung của tốc độ trôi dạt của các bầu dục trắng là giảm dần, giảm một nửa vào năm 1990 so với năm 1940.
Trong chuyến bay ngang qua Sao Mộc của Voyager, các bầu dục trắng đã nằm trải rộng trong vùng có kích cỡ khoảng 9000 km từ đông sang tây, 5000 km từ bắc xuống nam và có chu kỳ quay khoảng năm ngày (so với chu kỳ quay sáu ngày của GRS vào thời điểm đó).
| x t sCác phi vụ tàu vũ trụ tới Sao Mộc |
| --- | --- | --- |
| Quỹ đạo |  Galileo  Juno  |  |
| Tàu đổ bộ |  Tàu thăm dò Galileo  |  |
| Bay ngang qua |  Pioneer 10  Pioneer 11  Voyager 1  Voyager 2  Ulysses  Cassini–Huygens  New Horizons  |  |
| Phi vụ đã lên kế hoạch |  Jupiter Icy Moons Explorer (2022)  Europa Clipper (2025)  |  |
| Bay ngang qua được đề xuất |  Uranus Orbiter  |  |
| Đã hủy bỏ/ Khái niệm |  Argo (đề xuất)  Cassini-Huygens (nghỉ hưu)  Europa Jupiter System Mission-Laplace Jupiter Europa Orbiter  Jupiter Ganymede Orbiter  Jupiter Magnetospheric Orbiter  Jupiter and Trojan Asteroid Explorer  Europa Lander   Europa Orbiter  Innovative Interstellar Explorer  Jovian Europa Orbiter  Jupiter Icy Moons Orbiter  Neptune Orbiter  New Horizons 2  Pioneer H  Tsiolkovsky mission  |  |
| Khái quát chương trình |  Chương trình Pioneer  Chương trình Voyager  |  |
| Chủ đề liên quan |  Thăm dò Sao Mộc  Khí quyển Sao Mộc  Từ quyển Sao Mộc  Vệ tinh tự nhiên của Sao Mộc Io Thăm dò  Europa Cải tạo  Ganymede  Callisto  Vành đai Sao Mộc  Deep Space Network  Missions to the outer planets  Colonization of the outer Solar System  |  |
Chú thích

^  Độ cao tỷ lệ, ký hiệu sh, được định nghĩa là sh = RT/(Mgj), với R = 8,31 J/mol/K là hằng số khí, M ≈ 0,0023 kg/mol là khối lượng phân tử trung bình trong khí quyển Sao Mộc, T là nhiệt độ và gj ≈ 25 m/s2 là gia tốc trọng trường ở "bề mặt" Sao Mộc. Vì nhiệt độ thay đổi từ 110 K tại đỉnh tầng đối lưu lên đến 1000 K ở tầng nhiệt, độ cao tỷ lệ có thể thay đổi từ 15 đến 150 km.
^  Tàu thăm dò Galileo không đo được hàm lượng oxy ở dưới sâu, vì nồng độ nước tiếp tục tăng cho đến độ sâu ứng với áp suất 22 bar, là độ sâu mà tàu dừng hoạt động. Trong khi các số liệu đo lường về nồng độ oxy thực tế thấp hơn so với trong Mặt Trời, sự tăng nhanh về nồng độ nước theo độ sâu chứng tỏ rằng nồng độ oxy ở dưới sâu trong Sao Mộc có khả năng cao nhiều gấp 3 lần trong Mặt Trời — giống như với nhiều nguyên tố khác.
^  Nhiều cách giải thích về nồng độ cacbon, oxy, nitơ và các nguyên tố khác đã được đề xuất. Cách giải thích được chấp nhận nhiều nhất là Sao Mộc đã hút được một lượng lớn các vi thể hành tinh băng trong giai đoạn sau của sự hình thành của nó. Các chất dễ bay hơi như các khí hiếm được cho là đã bị mắc kẹt ở dạng clathrat hydrat trong băng nước.
Thuốc lá

Đối với các định nghĩa khác, xem Thuốc lá (định hướng).
Tàn thuốc lá
Thuốc lá là một sản phẩm được làm chủ yếu từ nguyên liệu lá cây thuốc lá đã thái sợi, được cuốn hay nhồi định hình bằng giấy, có dạng hình trụ (thường có độ dài dưới 120 mm, đường kính khoảng 10 mm). Thuốc lá điếu thường được đốt cháy ở một đầu, để cháy âm ỉ nhằm mục đích tạo khói và khói này theo dòng khí vào miệng người hút từ đầu đối diện (thường có gắn đầu lọc). Thuật ngữ thuốc lá thường được dùng theo nghĩa chung liên quan đến thuốc lá trong khi thuốc lá điếu nhằm chỉ cụ thể loại sản phẩm thuốc lá sợi đã cuốn thành điếu. Tuy nhiên, đôi khi, thuật ngữ này cũng được sử dụng để chỉ loại thuốc hút khói nhưng được làm từ một số loại thực vật khác (cây gai dầu).
Thuốc lá điếu khác xì gà trước hết ở kích thước: điếu nói chung bé hơn, sử dụng sợi từ lá thuốc đã qua chế biến và được cuốn bằng giấy trắng chuyên dùng. Xì gà được làm hoàn toàn bằng nguyên lá thuốc lá, ruột là mảnh lá và lá áo bọc ngoài cũng bằng lá thuốc lá. Trước cuộc chiến tranh Krym (Nga-Pháp năm 1854-1856), hầu hết các quốc gia dùng tiếng Anh chưa biết đến thuốc lá điếu. Chỉ đến khi các binh sĩ người Anh thời đó học các đồng nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ (Đế chế Ottoman) sử dụng giấy in báo để cuốn thuốc lá hút, thuốc lá mới bắt đầu kỷ nguyên bành trướng rộng rãi ra khắp thế giới từ đó.
Đôi khi người ta sử dụng tẩu để hút thuốc. Thuật ngữ "điếu thuốc", thường được dùng để chỉ một điếu thuốc lá, nhưng cũng có thể chỉ các vật khác có chứa lá thơm, ví dụ như cần sa. Do người ta tin tưởng rằng (và cũng được khoa học chứng minh trong trường hợp cụ thể có tuổi thọ ngắn đi khi nguy cơ ung thư phổi tăng lên) các sản phẩm thuốc lá gây đoản thọ, rất nhiều nước đã cho in lời cảnh báo về sức khỏe bằng phông chữ lớn ở mặt trước và mặt sau mỗi bao thuốc để báo động về tác hại của việc hút thuốc, đồng thời cấm mọi quảng cáo để bán thuốc lá...
Ngoài thuốc lá thông thường còn có những biến thể khác như là thuốc lá không khói, thuốc lá điện tử, thuốc lá (nông phẩm),...
Lịch sử

Theo Vân đài loại ngữ, thì "thuốc lá gọi là yên thảo (煙草), xuất xứ đất Mân, người ở biên cảnh hay mắc phong hàn, không có nó thì không chữa được, có người đổi một con ngựa lấy một cân thuốc ấy. Cây thuốc lá nguyên sản xuất ở Lữ Tống, thực tên nó là tạm-ba-cô, vốn là thứ rau mọc ở bờ ao hồ như cây lan. Sách cũng cho biết, "cuối đời Sùng Trinh, năm Quý Mùi, hạ lệnh cấm thuốc lá, ai lén trồng thì phạm tội đồ. Nhưng mối lợi trọng hơn luật pháp, nên dân phần nhiều không tuân thượng chỉ. Sau lại ban lệnh, hễ ai phạm cấm thì chém, nhưng binh sĩ đóng ngoài biên bị chứng hàn khó khỏi, không thuốc nào chữa nổi [ngoài thứ ấy], đành bỏ cấm". Lại nói "Mới đây, triều Càn Long, năm Mậu Dần, có Ngô Khi Khác làm sách Bản thảo tòng tân liệt thuốc hút vào hạng độc thảo, tính nó cay nóng, trị được các chứng phong hàn, tê thấp, trệ khí, đọng đờm, sơn lam chướng khí. Khói thuốc vào mồm không theo thường độ, một lúc nó chạy khắp người làm cho cơ thể thống khoái, thay được rượu trà, suốt đời không ngán, cho nên người ta còn gọi thuốc hút là tương tư thảo (相思草). Nhưng hơi lửa nung hấu, hao huyết tổn thọ, mà người ta không biết".
Nguồn gốc

Các dạng thuốc lá sớm nhất tương tự như xì gà. Sau đó thuốc lá được cho rằng đã xuất hiện ở Mexico và Trung Mỹ vào khoảng thế kỷ thứ 9 dưới dạng ống lau sậy và ống hút thuốc. Người Maya và người Aztec hút thuốc lá và các loại thuốc tác động thần kinh khác trong các nghi lễ tôn giáo, hành vi này được mô tả trên đồ gốm và chạm khắc ở đền thờ. Thuốc lá và xì gà là những phương pháp hút thuốc phổ biến nhất ở vùng Caribbean, Mexico, Trung Mỹ và Nam Mỹ cho đến ngày nay.
Thuốc lá tại Bắc Mỹ, Trung Mỹ và Nam Mỹ được cuốn (bên ngoài) bằng nhiều loại thực vật khác nhau; Vào thế kỷ 17 khi được du nhập vào Tây Ban Nha thuốc lá được cuốn bằng loại giấy tốt hơn đó là giấy dùng để gói ngô. Sản phẩm thu được được gọi là papelate và được ghi lại trong một số bức tranh của danh họa Goya như La Cometa, La Merienda en el Manzanares, và El juego de la pelota a pala.
Đến năm 1830, thuốc lá đã du nhập vào Pháp, nơi nó được đặt tên chính thức là "cigarette"; và vào năm 1845, nhà máy độc quyền của nhà nước Pháp đã bắt đầu sản xuất thuốc lá. Từ "cigarette" tiếng Pháp được tiếng Anh sử dụng vào những năm 1840. Một số nhà cải cách Mỹ đã gọi sản phẩm này là "cigaret" nhưng từ này không được phổ biến rộng rãi và hiện tại không ai sử dụng nữa.
Máy làm thuốc lá được cấp bằng sáng chế đầu tiên được phát minh bởi Juan Nepomuceno Adorno ở Mexico vào năm 1847. Tuy nhiên, sau đó được phát triển thêm bởi James Albert Bonsack (nhà sáng chế người Mỹ) vào năm 1880, giúp tăng năng suất của các công ty thuốc lá, từ việc sản xuất khoảng 40.000 điếu thuốc lá mỗi ngày lên khoảng 4 triệu điếu.
Tại Việt Nam trước thế kỷ 20 thì chưa có thuốc lá cuộn sẵn. Thuốc lào thái sợi nhỏ gọi là thuốc rê. Khách hàng có thể mua về tự cuốn lấy gọi là vấn thuốc dùng giấy quyến để tạo thành điếu thuốc. Dưới thời Pháp thuộc thuốc lá đóng gói mới xuất hiện đẩy lùi dần tập quán vấn thuốc bằng giấy quyến và thuốc rê.
Việc hút thuốc lá phổ biến ở thế giới phương Tây và là một hiện tượng của thế kỷ 20. Vào đầu thế kỷ 20, mức tiêu thụ hàng năm trên đầu người ở Mỹ là 54 điếu (với gần 0,5% dân số hút hơn 100 điếu mỗi năm) và mức tiêu thụ đã đạt mức 4.259 điếu trên đầu người vào năm 1965.
Thời gian này, khoảng 50% nam giới và 33% phụ nữ hút thuốc (chỉ tính người hút hơn 100 điếu thuốc mỗi năm).
Đến năm 2000, mức tiêu thụ đã giảm xuống còn 2.092 trên đầu người, tương ứng với khoảng 30% nam giới và 22% phụ nữ hút hơn 100 điếu thuốc mỗi năm và đến năm 2006 mức tiêu thụ trên đầu người đã giảm xuống còn 1.691 điếu trên đầu người.
Những ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của thuốc lá được biết đến vào giữa thế kỷ 19 khi chúng được gọi là những chiếc đinh đóng quan tài. Các bác sĩ Đức là những người đầu tiên xác định mối liên hệ giữa hút thuốc và ung thư phổi, dẫn đến phong trào chống thuốc lá đầu tiên ở Đức Quốc xã.
Trong Thế chiến I và Thế chiến II, thuốc lá được phân phối cho các binh sĩ. Trong chiến tranh Việt Nam, thuốc lá được bao gồm trong các bữa ăn khẩu phần C. Năm 1975, chính phủ Hoa Kỳ đã ngừng đưa thuốc lá vào khẩu phần quân sự. Trong nửa sau của thế kỷ 20, những tuyên truyền ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của thuốc lá bắt đầu trở nên phổ biến và cảnh báo sức khỏe xuất hiện trên các gói thuốc lá.
Nguồn gốc > Chế biến

Thuốc lá thương mại và thuốc lá sợi hiếm khi có chứa sợi thuốc tinh khiết. Các nhà sản xuất thường thêm phụ gia để giữ hương vị được lâu, tăng chất lượng màu sợi, để giữ chất lượng sợi và thậm chí để thay đổi hoàn toàn chất lượng cảm nhận của khói thuốc. Trong khi nhiều công ty thuốc lá thực hành điều này, tại Canada các mác thuốc chứa 100% là thuốc Virginia tự nhiên - không có phụ gia. Một số loại thuốc lá (được gọi là kretek, thuốc lá bạc hà, hay chỉ đơn giản là bạc hà) có vị bạc hà trộn lẫn với thuốc. Nó được thêm vào để tăng cảm giác sảng khoái của người hút khi làm tê miệng và phổi cũng như tạo cảm giác dễ chịu. Các loại thuốc lá bạc hà rẻ tiền được chế tạo đơn giản bằng cách trộn tinh dầu bạc hà vào sợi thuốc.
Ngoài các phụ gia, thuốc lá sợi, đặc biệt là các loại chất lượng thấp, thường bị xử lý nhiều. Trong quá trình xử lý lá thuốc đầu tiên, lá được bỏ gân và được cắt thành lớp mỏng. Vì lá thuốc ở quá trình này khá khô nên nó tạo ra nhiều vụn thuốc. Các nhà máy sản xuất đã phát triển các phương pháp thu hồi số vụn thuốc này và lại biến chúng thành nguyên liệu sử dụng được (được gọi là "lá thuốc tái chế").
Các đường gân lá bị bỏ ra, vốn không thích hợp để sử dụng khi giữ nguyên trạng, trước kia bị loại bỏ hay ép mỏng thành các phiến lớn vì chúng chứa nhiều nitơ. Tuy nhiên, các quá trình xử lý mới đã được phát triển để ép chúng và chế biến trộn lẫn vào sợi thuốc. Tất cả các quá trình ấy cho phép nhà sản xuất thuốc lá có được số lượng thuốc lớn nhất với lượng nguyên liệu thô thấp nhất.
Ứng dụng nhiều nhất của điếu thuốc là để dẫn khói của thuốc lá. Ứng dụng nhiều thứ hai là để dẫn khói của cần sa. Ống quấn là loại phổ biến nhất của điếu cần sa. Người hút cần sa sẽ thường vặn xoắn hai đầu của điếu cần sa để tránh cho những lá cần sa bị cắt vụn khỏi rơi ra ngoài. Tuy nhiên những người hút thuốc lá mà tự quấn điếu thuốc cho mình, thường không hay vặn xoắn hai đầu của điếu thuốc; thuốc lá được làm theo sợi nên sẽ không bị rơi ra ngoài.
Nguồn gốc > Kinh doanh

Trước Chiến tranh thế giới thứ hai nhiều nhà sản xuất tặng kèm theo một lá bài sưu tầm trong mỗi bao thuốc. Việc làm này đã không được tiếp tục để tiết kiệm giấy trong chiến tranh và đã không còn xuất hiện nữa. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai người ta tặng miễn phí thuốc lá cho cả binh lính và dân thường. Vào ngày 1 tháng 4 năm 1970 Tổng thống Richard Nixon đã ký đạo luật về hút thuốc lá cho sức khỏe cộng đồng, cấm các quảng cáo thuốc lá trên TV ở Hoa Kỳ từ ngày 2 tháng 1 năm 1971. Tuy nhiên một số công ty thuốc lá đã cố gắng lách luật bằng cách quảng cáo thuốc là "xì gà nhỏ" ngay sau khi luật cấm có hiệu lực, và Backwoods Smokes, nhãn hiệu thuốc lá vào thị trường mùa đông 1973-1974 quảng cáo với phương châm "How can anything that looks so wild taste so mild" (Làm sao mà một thứ có vẻ mạnh như thế có thể có vị thật nhẹ nhàng).
Giá trị sử dụng

Đài BBC đã liệt kê danh sách những phát minh khiến nhiều người chết nhất trong lịch sử hiện đại. Chúng bao gồm thuốc lá, súng AK-47, bom hạt nhân và thuốc nổ dynamite. Kết quả thống kê cho hay, mỗi năm 1,1 triệu người chết vì ung thư phổi và 85% người trong số đó hút thuốc lá. Robert N. Proctor, một nhà nghiên cứu của Đại học Stanford tại Mỹ, khẳng định "Sản phẩm giết nhiều người nhất trong lịch sử nhân loại là thuốc lá. Nó đã cướp khoảng 100 triệu sinh mạng trong thế kỷ XX".
Tính đến tháng 3 năm 2018, có khoảng 5.5 nghìn tỷ điếu thuốc lá được sản xuất hàng năm trên thế giới trong ngành công nghiệp thuốc lá, được tiêu thụ bởi trên 1,1 tỷ người[cần dẫn nguồn].
| Tỉ lệ hút thuốc theo giới tính |
| --- | --- | --- |
: Số người hút thuốc (%)
| Khu vực | Nam | Nữ |
| Châu Phi | 29 | 4 |
| Châu Mỹ | 35 | 22 |
| Đông Địa Trung Hải | 35 | 4 |
| Châu Âu | 46 | 26 |
| Đông Nam Á | 44 | 4 |
| Tây Thái Bình Dương | 60 | 8 |
(2000, theo Tổ chức Y tế Thế giới)
Giá trị sử dụng > Tác hại người dùng

Xem thêm: Hút thuốc thụ động và Ảnh hưởng sức khỏe của thuốc lá
Khói thuốc lá đã bị Cơ quan Quốc tế Nghiên cứu về Ung thư (International Agency for Research on Cancer - IARC) trực thuộc Tổ chức Y tế Quốc tế (WHO) xếp vào các chất gây ung thư (tiếng Anh: carcinogen) bậc 1. Trong nhóm này xếp những chất mà chỉ cần khối lượng nhỏ cũng có thể gây ung thư, không có hạn mức, nghĩa là hoàn toàn có hại cho mình và cho người khác, dù chỉ là một khối lượng nhỏ.
Khói thuốc được coi là chất độc hại nhất trong môi trường cư trú. Khi hút thuốc, người hút thường thở ra hai luồng khói chính và phụ, và 20% khói thuốc bị hít vào trong luồng chính, 80 % còn lại được gọi là luồng phụ, nảy sinh khi kéo thuốc (giữa những lần hít vào) và khi tắt thuốc. Luồng khói chính nảy sinh tại 950 °C và khói phụ 500 °C, do đó luồng khói phụ tỏa ra nhiều chất độc hại hơn.
Khói thuốc cấu tạo từ một hỗn hợp khí và bụi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong khói thuốc có khoảng 7.000 chất hóa học, trong đó có 60 được xếp vào loại gây ung thư . Gồm những chất như nicotin, mônôxít cacbon, hắc ín và benzen, fomanđêhít, amonia, axeton, asen, xyanua hiđrô ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thần kinh, mạch máu và nội tiết gây ra những bệnh tim mạch, giảm trí nhớ và các bệnh ung thư.
Tác hại cũng xảy đến cho những người không hút thuốc chung quanh, phải hút thuốc thụ động, là hình thức hít khói thuốc từ không khí, mà không trực tiếp hút thuốc lá hoặc thuốc lào và cũng bị tác hại gián tiếp dẫn đến những nguy cơ về bệnh như ung thư phổi. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo: Không có ngưỡng an toàn cho việc hút thuốc thụ động.
Riêng tại Việt Nam, mỗi năm có 40.000 người tử vong do những nguyên nhân liên quan đến thuốc lá, gấp 3 lần số người chết do tai nạn giao thông. Một điều tra cho thấy trên 50% nam giới hút thuốc lá và 60% trẻ em Việt Nam độ tuổi 13-15 đã tiếp xúc với khói thuốc tại nhà. Tại Hà Nội, gần một nửa dân số phải hút thuốc thụ động, nhiều nhất là phụ nữ và trẻ em . Ung thư phổi là dạng ung thư cao nhất ở nam giới và thứ tư ở nữ giới.
Việc hút thuốc ở các phòng chờ nhà ga, bến xe đã bị Bộ Giao thông vận tải cấm từ năm 2005, tuy nhiên việc áp dụng chưa triệt để trên thực tế. Hiện nay, tổ chức Healthbidge Canada đang tài trợ cho một số thành phố tại Việt Nam mở rộng khu vực công cộng không khói thuốc và tăng tính hiệu quả của chính sách cấm hút thuốc nơi công cộng.
Ngày 31 tháng 5 hàng năm được xem là "Ngày Thế giới không thuốc lá".
Giá trị sử dụng > Tác hại môi trường

Tính trung bình, có khoảng 5.7 nghìn tỷ điếu thuốc lá được hút trên toàn thế giới mỗi năm và khoảng 5,3 nghìn tỷ tàn thuốc lá sau khi hút được vứt lại môi trường, trên đường đi và các khu vực công cộng hàng năm.
Một máy bán thuốc tự động tại Đức, khi mua phải quét thẻ căn cước để chứng minh đã đủ 18 tuổi
Thuốc lá có đầu lọc
Cyperus echinatus

| Cyperus echinatus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Cyperus
Loài (species): C. echinatus
Danh pháp hai phần
Cyperus echinatus (L.) Alph.Wood 
Danh pháp đồng nghĩa
 Scirpus echinatus L.
Cyperus echinatus là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được (L.) Alph.Wood mô tả khoa học đầu tiên năm 1861.
Chú thích

↑  Kew World Checklist of Selected Plant Families
↑  The Plant List (2010). “Cyperus echinatus”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Eyes Closed (bài hát của Ed Sheeran)

"Eyes Closed" là một bài hát của ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Anh Ed Sheeran. Ca khúc được phát hành vào ngày 24 tháng 3 năm 2023, thông qua hãng Asylum và Atlantic, đây là ca khúc thứ ba và cũng sẽ là đĩa đơn chủ đạo trong album phòng thu thứ năm sắp tới −. Ca khúc do Max Martin, Johan Schuster, và Fred Again và giọng ca chính Ed Sheeran sáng tác kiêm vai trò đồng sản xuất với Aaron Dessner. Bài hát đã dẫn đầu bảng xếp hạng UK Singles Chart.
Bối cảnh

Vào ngày 1 tháng 3 năm 2023, Ed Sheeran đã công bố một bài hát nằm trong album phòng thu sắp tới của anh -, và anh đã tạo ra một số cơ hội để đặt hàng trước. Vào ngày 9 tháng 3, anh đã chia sẻ một video về bản xem trước của ca khúc lên mạng xã hội, video cho thấy anh đang biểu diễn bài hát trên guitar và piano. Trong một video trên TikTok được đăng cùng ngày 9 tháng 3, video tiết lộ rằng "Eyes Closed" sẽ là đĩa đơn chủ đạo của album. Ca khúc được cho là để tri ân người bạn thân là doanh nhân âm nhạc Jamal Edwards, người trước đó đã qua đời vào tháng 2 năm 2022. Nói về sự mất mát đó, anh tiết lộ rằng: "Màu xanh chính là màu của Jamal, nhưng bây giờ chỉ là tất cả những gì mà tôi cảm thấy. Và tôi đoán âm nhạc sẽ giúp chữa lành vết thương, vì vậy tôi đang nhắm mắt khiêu vũ để cố gắng vượt qua nó". Anh cho rằng cái cảm giác "sợ hãi, chán nản và lo lắng" sẽ là nguồn cảm hứng cho âm nhạc của mình.
Sáng tác

Trong ca khúc, giọng hát của Ed Sheeran có một âm sắc phong phú và tiếng giọng giả thanh của anh đã mềm mại hơn khi anh hát đoạn điệp khúc "Tôi cứ nhắm mắt mà nhảy". Alexis Petridis từ tờ báo  The Guardian đã lưu ý rằng, bài hát có phần chơi guitar cùng với bộ gõ và đoạn điệp khúc được chơi một cách "nhất quán" và "radio thân thiện". Ban đầu ca khúc được viết như là một bài hát chia tay, nó lại mang một ý nghĩa mới sau khi Ed Sheeran đã phải chịu những mất mát cá nhân. Lời bài hát của ca khúc đã mang lại một cảm giác "cá nhân hơn" và "được liên kết rõ ràng với một sự kiện rất cụ thể", đó chính là cái chết của Jamal Edwards.