stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Khu phố Moore

Một chợ phố
Các gian hàng trái cây ở phố
Đường phố Moore (tiếng Ailen: Sráid Uí Mhórdha) là một đường phố nằm ở trung tâm thủ đô Dublin thuộc Ireland, đây một trong những khu phố mua sắm chính của Ireland. Đường phố Moore nổi tiếng với các mặt hàng trái cây và các chợ rau quả và là chợ thực phẩm lâu đời nhất của Dublin. Nhiều khu khách đến Dublin có thiệm cảm dành cho đường phố Moore và đặc biệt là các nhà cung cấp hàng hóa của ở đây. Khu chợ này được coi là một bước ngoặt nổi tiếng của thành phố. Những người làm việc các quầy hàng thường để lại tiếng tốt là dí dỏm và thân thiện, họ và các quầy hàng thực phẩm của họ là những tổ chức ở Dublin và có ảnh hưởng đến thành phố Dublin. Khu phố này cũng là nhân chứng cho sự kiện lịch sử là các tình nguyện viên Ailen được chỉ huy bởi Patrick Pearse đã đầu hàng quân đội Anh vào ngày 30 tháng 4 năm 1916, trong Chiến tranh Ai-len độc lập từ một sân thượng của một ngôi nhà trên đường này.
Cháy bỏng dưới ánh mặt trời 3

| Cháy bỏng dưới ánh mặt trời 3 Утомлённые солнцем 3 |
| --- | --- |

Thể loại: Tâm lý, chiến tranh, hành động
Kịch bản: Nikita Mikhalkov Vladimir Moiseyenko Eduard Volodarsky Gleb Panfilov
Đạo diễn: Nikita Mikhalkov
Quốc gia:  Nga  Pháp  Đức  Séc
Ngôn ngữ: Tiếng Nga Tiếng Đức
Sản xuất
Địa điểm:  Nga
Thời lượng: 150 phút
Đơn vị sản xuất: Studio TriTe Canal+
Trình chiếu
Quốc gia chiếu đầu tiên:  Nga
Phát sóng: 5 tháng 5, 2010
Thông tin khác
Chương trình trước: Cháy bỏng dưới ánh mặt trời 2 (2010)
Liên kết ngoài
Trang mạng chính thức
Cháy bỏng dưới ánh mặt trời 3: Chiến lũy (tiếng Nga: Утомлённые солнцем 3: Цитадель) là phần tiếp theo của bộ phim Cháy bỏng dưới ánh mặt trời 2.
Diễn viên

Nikita Mikhalkov... Sư trưởng Sergey Petrovich Kotov
Oleg Menshikov... Mitya
Mikhail Yefremov
Dmitry Dyuzhev
Vladimir Ilyin... Kirik
Nadezhda Mikhalkova... Nadya
Andrey Panin
Viktoriya Tolstoganova... Marusia
Angelina Mirimskaya
Tagir Rakhimov
Circulus cinguliferus

| Circulus cinguliferus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Mollusca
Lớp (class): Gastropoda
(không phân hạng): clade Vetigastropoda
Liên họ (superfamilia): Trochoidea
Họ (familia): Liotiidae
Phân họ (subfamilia): Liotiinae
Chi (genus): Circulus
Loài (species): C. cinguliferus
Danh pháp hai phần
Circulus cinguliferus (A. Adams, 1850) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Cyclostrema cinguliferum A. Adams, 1850
Circulus cinguliferus là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển thuộc họ Liotiidae.
Chú thích

↑  Cyclostrema cinguliferum A. Adams, 1850. World Register of Marine Species, truy cập 22 tháng 4 năm 2010.
Kích hoạt neutron

Kích hoạt neutron là quá trình dùng bức xạ neutron để gây ra phóng xạ cảm ứng trong vật liệu. Trong quá trình này các neutron tự do đã đi vào vùng hạt nhân nguyên tử và bị bắt giữ.
Có sự phân biệt giữa bắt giữ neutron nhiệt và kích hoạt bởi neutron nhanh. Hạt nhân trở nên nặng hơn và chuyển sang trạng thái kích thích. Sau đó hạt nhân bị kích thích phân rã ngay lập tức bằng cách phát ra tia gamma, hoặc các hạt như hạt beta, hạt alpha, sản phẩm phân hạch và neutron (trong phân hạch hạt nhân). Do đó, quá trình bắt giữ neutron, ngay cả sau bất kỳ sự phân rã trung gian nào, thường dẫn đến việc hình thành sản phẩm hoạt hóa không ổn định. Những hạt nhân phóng xạ như vậy có thể có thời gian bán rã từ những phần nhỏ của giây đến nhiều năm.
Kích hoạt neutron là cách phổ biến duy nhất để chuyển đổi một vật liệu ổn định trở thành chất phóng xạ đích thực. Nó tạo ra các đồng vị phóng xạ giàu neutron và phần lớn sản phẩm này là đồng vị phóng xạ. Do thời gian bán rã ngắn và bức xạ gamma của chúng có phổ năng lượng đặc trưng, nên đo các bức xạ này có thể được xác định một cách định lượng hoặc định tính hàm lượng các đồng vị có trong khối vật liệu chiếu xạ.
Bức xạ duy trì sau một vụ nổ bom nguyên tử chủ yếu là do tác động kích hoạt neutron của vật liệu trong vùng nổ.
Ứng dụng thực tế > Chế tạo nguồn phóng xạ

Trong lò phản ứng chiếu xạ neutron chuyển đổi một số đồng vị trở thành đồng vị phóng xạ. Những đồng vị có thời gian bán rã từ vài năm đến vài chục năm được chiết tách và đóng gói dạng capsule thành nguồn phóng xạ phục vụ các nhu cầu chiếu xạ trong nghiên cứu, trị liệu trong y học, xử lý nông sản,...
Các nguồn cobalt 60 được tạo từ chiếu xạ:
60Co phân rã phát ra tia γ 1,25 MeV với thời gian bán rã 5,27 năm:
Ứng dụng thực tế > An toàn bức xạ

Trong an toàn bức xạ tại các cơ sở nghiên cứu hạt nhân hoặc lò phản ứng, chiếu xạ neutron diễn ra thường xuyên với thông lượng neutron cao, gây ra hư hỏng vật liệu. Điều này dẫn đến yêu cầu phải giám sát chặt chẽ và thay thế vật liệu kịp thời.
Tác động kích hoạt neutron gây ra cho một lá nhôm có thể được sử dụng để phát hiện neutron tự do.
Ứng dụng thực tế > Kiểm tra không phá hủy

Kích hoạt neutron được sử dụng trong kỹ thuật Kiểm tra không phá hủy. Để đảm bảo an toàn bức xạ những phép đo thực hiện trong phòng thí nghiệm phóng xạ riêng, hoặc các phép đo trong lòng đất.
Trong phòng thí nghiệm phóng xạ, kích hoạt neutron được sử dụng để phát hiện các nguyên tố vết mà không cần phải lấy hoặc hòa tan mẫu. Quy trình này được sử dụng cho các đối tượng không được phép hư hỏng, ví dụ các tác phẩm nghệ thuật có giá trị. Sau chiếu xạ neutron vật thể trở nên phóng xạ, nhưng hoạt độ này thường có thể được giữ ở mức rất thấp trong thời gian ngắn. Các phân tích phổ năng lượng gamma thứ cấp cho phép phát hiện các chất với ngưỡng thấp, ví dụ sắt là 10−7 g, vàng là 10−13 g.
Tại Việt Nam phương pháp kích hoạt neutron đang được sử dụng để nghiên cứu thành phần hóa học các di vật đá thời tiền sử như ở Tây Nguyên, Quảng Nam.
Ứng dụng thực tế > Xác định niên đại mẫu vật

Bài chi tiết: Định tuổi K-Ar
Phương pháp xác định niên đại bằng kali-argon thực hiện cho mẫu vật có chứa kali trong địa chất hoặc khảo cổ học. Phương pháp đo dựa trên hiện tượng kali tự nhiên có đồng vị phóng xạ 40K với tỷ lệ 0,0117%, phân rã beta thành 40Ar với thời gian bán rã t½ = 1,248 tỷ năm. Argon là khí trơ, sẽ bị giữ lại trong khối mẫu vật từ khi quá trình tạo đá bắt đầu, ứng với thời điểm khối magma nóng chảy nguội đi và kết tinh, hoặc lớp trầm tích dạng sét lắng đọng. Theo thời gian trôi  t lượng 40K giảm, còn lượng 40Ar tăng.
Trong dạng đo tỷ số 39Ar-40Ar, mẫu cần đo được chiếu xạ neutron nhanh, dẫn đến một phần 39K chuyển đổi thành 39Ar. Phép đo này cần đến mẫu hiệu chuẩn (phân cỡ, calibration) là một chất khoáng chuẩn, ví dụ Hornblend, có tuổi đã biết trước, được chiếu xạ và đo cùng.
Sau chiếu xạ, các mẫu được nung nóng dần dần ở các mức nhiệt độ nhất định. Tại mỗi mức nhiệt độ đo tỷ lệ 39Ar với 40Ar theo phép đo khối phổ khí trơ. Kết quả biểu diễn lên đồ thị theo nhiệt độ.
Nếu biểu đồ của mẫu cho thấy mức ổn định trong dải nhiệt độ cao, tức là dải nhiệt độ mở rộng trong đó tỷ lệ 39Ar với 40Ar thực tế không đổi (đồ thị nằm ngang), thì argon đã thoát hết khỏi mẫu. Kết quả hàm lượng dùng được cho tính tuổi. Nếu đồ thị không phẳng thì mẫu có nguồn gốc bị xáo trộn, không dùng cho tính tuổi được.
Phép đo này cho phép xác định tuổi các sự kiện trẻ, như năm 1997 đã xác định tuổi của đá bọt trong vụ phun trào Núi Vesuvius chôn vùi thành Pompeii, là 1925 ± 94 năm trước, phù hợp với ghi chép là năm 72 SCN theo Lịch Gregory.
Phép đo cũng đã ứng dụng định tuổi cho hóa thạch vượn dạng người Ardipithecus ramidus ở Ethiopia có tuổi 4,4 triệu năm, là mức mà phép Định tuổi bằng cacbon-14 không với tới được.
Ứng dụng thực tế > Vật lý địa chất

Trong thăm dò địa chất kích hoạt neutron thực hiện trong hố khoan. Nguồn neutron và đầu dò được thả đến độ sâu cần đo, tương ứng với loại đất đá cần khảo sát. Có hai phương pháp đo chính, là:
Đo neutron-gamma hố khoan hay Đo độ rỗng neutron hố khoan (Neutron porosity log) đo cường độ tia gamma ở các khoảng cách khác nhau đến nguồn neutron. Kết quả đo cho ra độ rỗng đất đá ở vùng bao quanh thành hố khoan. Ví dụ dùng đầu đo "QL40-NEU – Neutron Thermal Neutron probe".
Đo Kích hoạt neutron (đích thực) thực hiện tại các điểm quan tâm. Khi đó thực hiện chiếu xạ đủ lâu, và quan sát phổ năng lượng tia gamma chi tiết để xác định ra hàm lượng các đồng vị quan tâm trong đoạn khảo sát ở quanh hố khoan.
Chinnepalli, Bagepalli

| Chinnepalli |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Kolar
Thành phố/thị trấn: Bagepalli
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Chinnepalli là một làng thuộc tehsil Bagepalli, huyện Kolar, bang Karnataka, Ấn Độ.
Château-Voué

| --- | --- |
 Château-Voué

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Grand Est
Tỉnh: Moselle
Quận: Château-Salins
Tổng: Château-Salins
Thống kê
Độ cao: 214–334 m (702–1.096 ft) (bình quân 250 m (820 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
INSEE/Mã bưu chính: 57133/ 57170

Château-Voué là một xã trong vùng Grand Est, thuộc tỉnh Moselle, quận Château-Salins, tổng Château-Salins. Tọa độ địa lý của xã là 48° 51' vĩ độ bắc, 06° 37' kinh độ đông. Château-Voué nằm trên độ cao trung bình là 250 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 214 mét và điểm cao nhất là 334 mét. Xã có diện tích 7,47 km², dân số vào thời điểm 1999 là 98 người; mật độ dân số là 13 người/km². Xã nằm về phía đông của Metz.
Thông tin nhân khẩu

| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 126 | 121 | 107 | 93 | 76 | 98 |
Cagayan

| Cagayan |
| --- | --- |
(từ trên xuống: trái qua phải) Dãy núi Sierra Madre ở Santa Ana, Núi Smith và Babuyan Claro Volcano, Bãi biển ở Buguey, Cầu Buntun tại Tuguegarao, Sông Pinacanauan River và Trung tâm thành phố Tuguegarao.
  Hiệu kỳ Ấn chương
Tên hiệu: Đất của Nụ Cười và Vẻ Đẹp
Khẩu hiệu: Pabaruen ti Cagayan
 Vị trí tại Philippines
OpenStreetMap
Cagayan
Quốc gia: Philippines
Vùng: Thung lũng Cagayan
Ngày thành lập: 29 tháng 6, 1583
Đặt tên theo: Sông Cagayan 
Thủ phủ và thành phố lớn nhất: Tuguegarao
Chính quyền
 • Thống đốc: Manuel Mamba (NP)
 • Phó Thống đốc: Melvin K. Vargas Jr. (Đảng PDP–Laban)
 • Hội đồng tỉnh: Hội đồng tỉnh Cagayan
Diện tích
 • Tổng cộng: 9,398,07 km2 (3,62.862 mi2)
Thứ hạng diện tích: Thứ 5 trong số 81
Độ cao cực đại (Núi Cetaceo): 1,823 m (5,981 ft)
Dân số (Lỗi: thời gian không hợp lệ điều tra dân số)
 • Tổng cộng: 1,268,603
 • Ước tính (2020): 1,273,219
 • Thứ hạng: Thứ 23 trong số 81
 • Thứ hạng mật độ: Thứ 63 trong số 81
Phân loại dân số
 • Thành phố độc lập: 0
 • Thành phố thành phần:  1  Tuguegarao  
 • Các đô thị:  28  Abulug   Alcala   Allacapan   Amulung   Aparri   Baggao   Ballesteros   Buguey   Calayan   Camalaniugan   Claveria   Enrile   Gattaran   Gonzaga   Iguig   Lal-lo   Lasam   Pamplona   Peñablanca   Piat   Rizal   Sanchez-Mira   Santa Ana   Santa Praxedes   Santa Teresita   Santo Niño (Faire)   Solana   Tuao  
 • Barangays: 820
 • Quận bầu cử: Các quận bầu cử của Cagayan
 
Múi giờ: PHT (UTC+8)
Mã ZIP: 3500–3528
Bản mẫu:Areacodestyle: +63 (0)78
Mã ISO 3166: PH
Ngôn ngữ chính: Ilocano Ibanag Itawis Ivatan Tagalog English
Trang web: www.cagayan.gov.ph
Cagayan (/kɑːɡəˈjɑːn/ kah-gə-YAHN), chính thức là Tỉnh Cagayan (tiếng Ilokano: Probinsia ti Cagayan; tiếng Filipino: Lalawigan ng Cagayan‎), là một tỉnh tại Philippines nằm ở vùng Thung lũng Cagayan của nước này, bao gồm phần đông bắc của Luzon. Thủ phủ của tỉnh là thành phố Tuguegarao. Nằm cách Manila khoảng 431 kilômét (268 mi) về phía tây bắc, tỉnh còn bao gồm quần đảo Babuyan Islands ở phía bắc. Tỉnh giáp biên giới với Ilocos Norte và Apayao ở phía tây, và Kalinga cùng Isabela ở phía nam.
Cagayan là một trong những tỉnh tiền thân tồn tại trong thời kỳ thuộc địa của Tây Ban Nha. Được gọi là La Provincia de Cagayan, biên giới của nó về cơ bản bao phủ toàn bộ Thung lũng Cagayan, bao gồm các tỉnh ngày nay là Isabela, Quirino, Nueva Vizcaya, Batanes và một phần của Kalinga, Apayao và Aurora. Thủ đô trước kia là Nueva Segovia, cũng là nơi có Tổng giáo phận Nueva Segovia. Ngày nay, chỉ còn lại 9.295,75 kilômét vuông (3.589,11 dặm vuông Anh) so với diện tích rộng lớn trước đây của tỉnh. Tuy nhiên, toàn vùng này vẫn được gọi là Thung lũng Cagayan.
Ngữ gốc

Một truyền thuyết dân gian cho rằng tên gốc ban đầu xuất phát từ cây tagay, một loại cây mọc mạnh ở phần bắc của tỉnh. Thuật ngữ Catagayan, có nghĩa "nơi cây tagay mọc", đã được viết ngắn gọn thành Cagayan. Tuy nhiên, các nhà ngôn ngữ học cho rằng cagayan xuất phát từ một từ cổ xưa đã mất đi nghĩa "sông". Các biến thể của từ này như karayan, kayan, kahayan, kayayan, kagayan và kalayan - tất cả đều có nghĩa là sông.
Lịch sử > Lịch sử sớm

Cagayan có một nền văn minh tiền sử với văn hóa đa dạng và phong phú. Theo các nhà khảo cổ học, người đầu tiên ở Philippines có lẽ đã sống ở Cagayan hàng nghìn năm trước đây.
Trong thời kỳ cổ điển, Gattaran và Lal-lo là nơi của những người săn bắt và thu thập thủy sản. Những người săn bắt và thu thập này đã tích trữ vỏ sò thừa còn lại của họ trong nhiều địa điểm ở Gattaran và Lal-lo, cho đến khi cuối cùng, những vỏ sò đã tạo thành nguồn lớn nhất các địa điểm chứa vỏ sò trong toàn bộ Philippines.
Người Atta hoặc Negrito là những người đầu tiên ở thung lũng. Họ sau đó đã di chuyển lên các vùng cao nguyên hoặc được hòa nhập biến đổi theo cách khác nhau bởi người Austronesian, từ đó các dân tộc như Ibanags, Itawes, Yogads, Gaddangs, Irayas và Malawegs đã xuất phát - thực tế đều có nguồn gốc từ một dân tộc duy nhất. Đây là những người mà người Tây Ban Nha đã tìm thấy tại các làng khác nhau dọc theo các con sông trên khắp Cagayan. Người Tây Ban Nha đã đúng đắn khi nhận xét rằng những người dân trong các làng khác nhau này đều xuất phát từ một nguồn gốc dân tộc duy nhất và quyết định làm cho ngôn ngữ Ibanag trở thành "ngôn ngữ phổ thông", cả trong lĩnh vực dân sự và tôn giáo cho toàn bộ người dân Cagayan, mà họ gọi chung là Cagayanes, sau này được viết lại thành Cagayanos.
Cagayan là một điểm quan trọng trên Đường Jade biển, một trong những mạng lưới thương mại dựa trên biển vật liệu địa chất lớn nhất trong thế giới tiền sử, hoạt động trong 3000 năm từ 2000 BCE đến 1000 CE.
Ngay cả trước khi người Tây Ban Nha đến Cagayan, người Cagayanos đã tiếp xúc với các nền văn minh khác nhau như người Trung Quốc, Nhật Bản và thậm chí là người Ấn Độ, như được chứng minh bằng các hiện vật đa dạng và sự hiện diện của các yếu tố ngôn ngữ nước ngoài từ nhẹ đến trung bình trong ngôn ngữ của người bản xứ.
Các dân tộc khác nhau khác, chủ yếu là Ilocanos, Pangasinenses, Kapampangans và Tagalogs, cũng như Visayans, Moros và thậm chí là người nước ngoài như người Trung Quốc, Ấn Độ, Ả Rập, Tây Ban Nha và những người khác đã tiếp xúc với người bản địa Cagayano để tạo nên người Cagayano hiện đại như chúng ta biết ngày nay.
Bờ biển phía bắc cũng là nơi đã xảy ra một trạng thái của người Wokou khi lãnh chúa cướp biển người Nhật Tay Fusa đã xây dựng pháo đài tại đó trước khi nó bị phá hủy trong các trận chiến Cagayan năm 1582.
Lịch sử > Thời kỳ thực dân Tây Ban Nha

Vào năm 1581, Đại úy Juan Pablo Carreon đến Cagayan với một trăm người lính trang bị đầy đủ và gia đình của họ theo lệnh của Gonzalo Ronquillo de Peñaloza, Tổng thống Tây Ban Nha thứ tư của Philippines. Đội thám hiểm này được gửi để khám phá Thung lũng Cagayan, chuyển đổi người bản địa sang Công giáo, và thiết lập các nhiệm vụ tôn giáo và thị trấn trong cả thung lũng.
Vào ngày 29 tháng 6 năm 1583, người chinh phạt Tây Ban Nha Juan de Salcedo đã vẽ biên giới bắc của Luzon và đặt chân lên các khu vực Massi (Pamplona), Tular, và Aparri.
Lịch sử > Thời kỳ thực dân Tây Ban Nha > Tỉnh Cagayan

Năm 1583, thông qua một Nghị định Hoàng gia Tây Ban Nha, toàn bộ phần đông bắc của Luzon (cụ thể là tất cả các vùng phía đông của dãy núi Cordillera và các vùng phía bắc của dãy núi Caraballo) bao gồm cả các hòn đảo trong Kênh Balintang đã được tổ chức thành một đơn vị chính trị lớn được gọi là La Provincia de Cagayan. Phạm vi địa lý của provincia bao gồm các tỉnh hiện tại như Batanes, Isabela, Quirino, Nueva Vizcaya, và một phần của Kalinga, Apayao, và Aurora. Thủ phủ của provincia là Nueva Segovia (địa phương Lal-lo hiện nay).
Những tu sĩ Tây Ban Nha sớm thiết lập các trạm thế tôn tại Camalaniugan và Lal-lo (Nueva Segovia), nơi sau này trở thành trụ sở của Giáo phận được thành lập bởi Giáo hoàng Clement VIII vào ngày 14 tháng 8 năm 1595.
Ban đầu, có 200 công dân Tây Ban Nha từ Châu Âu đi cùng với 100 người lính đã thiết lập các khu định cư khắp Thung lũng Cagayan. Những người này sau đó được bổ sung thêm bởi 155 người lính Latin Mỹ được tuyển mộ từ Mexico.
Năm 1758, vị trí của Tòa thánh Chính tòa đã được chuyển đến thành phố Vigan vì khoảng cách xa. Sự ảnh hưởng của người Tây Ban Nha vẫn tồn tại trong các tòa nhà to lớn và những nhà thờ đồ sộ.
Năm 1839, tỉnh quân sự và chính trị Nueva Vizcaya được thành lập và tách khỏi tỉnh Cagayan. Sau đó, vào ngày 1 tháng 5 năm 1856, tỉnh Isabela được thành lập như một đơn vị riêng, lãnh thổ của nó được tách ra từ phía nam tỉnh Cagayan và phía đông của Nueva Vizcaya.
Vào cuối thế kỷ 18, chính phủ New Spain khuyến khích mở rộng thương mại và phát triển nông sản. Một trong số đó là thuốc lá, và ở vùng Cagayan đã trở thành trung tâm của một hệ thống độc quyền tích hợp theo chiều dọc: thuốc lá được trồng ở đó và vận chuyển đến Manila, nơi chúng được chế biến thành điếu và xì gà. Sự phát triển này đi kèm với việc xây dựng hệ thống quản lý và kế toán dưới sự hướng dẫn của José de Gálvez. Ông đã phát triển hệ thống độc quyền tương tự tại Mexico và sau đó thực hiện điều này tại Philippines dưới thời quân chế José Basco y Vargas (1778–1787). Việc phát triển ngành công nghiệp này của người Tây Ban Nha đã tác động đến tất cả lợi ích kinh tế của họ tại Philippines.
Sự thành lập chính quyền dân sự của Cagayan thông qua Nghị định Hoàng gia Tây Ban Nha năm 1583 được kỷ niệm hàng năm trong lễ hội Aggao Nac Cagayan của Chính quyền Tỉnh Cagayan và người dân.
Lịch sử > Thời kỳ Mỹ

Năm 1898, khi Hiệp ước Paris được ký kết để kết thúc Chiến tranh Tây Ban Nha – Mỹ, Mỹ tiếp quản quyền kiểm soát tại Philippines. Điều này ảnh hưởng đến văn hóa ở đây, đặc biệt là trong nông nghiệp và giáo dục, cũng như trong công trình công cộng và giao thông. Một căn cứ hải quân đã tạo cơ hội giao lưu giữa người dân địa phương và thủy thủ và quản lý Mỹ. Cuối thế kỷ 18, tỉnh Cagayan có 29 hạt. Khi Philippines trở thành lãnh thổ của Hoa Kỳ năm 1902, nhiều hạt khác được thành lập. Sau đó, do tập trung dân cư và di chuyển dân số, số hạt trở lại 29. Một lượt nhập cư mới bắt đầu vào cuối thế kỷ 19 và thế kỷ 20 với sự đến của một nhóm khác của người Ilocano, đến đây với số lượng lớn. Hiện nay, họ chiếm tỷ lệ đông nhất trong tỉnh, và chỉ khi họ định cư một cách quy mô lớn, tiếng Ilocano mới thay thế tiếng Ibanag để trở thành ngôn ngữ thông dụng ở đây.
Lịch sử > Thời kỳ Nhật chiếm

Trong Thế chiến thứ hai, với các cuộc tấn công bằng máy bay của quân Nhật, tỉnh Cagayan đã chịu nhiều tổn thất do bom và sau đó là cuộc xâm lược. Quân đội Hoàng gia Nhật Bản xâm nhập Cagayan vào năm 1942. Trong thời gian Nhật chiếm đóng, nhiều đơn vị quân đội của Quân đội Cộng hòa Philippines đã được tái lập từ thời tiền chiến trước đó, trong giai đoạn từ ngày 3 tháng 1 năm 1942 đến ngày 30 tháng 6 năm 1946. Họ xây dựng trụ sở chung, trại cư trú và đóng quân ở tỉnh Cagayan, bắt đầu chiến dịch chống lại lực lượng Nhật. Họ đã tham gia vào các chiến dịch ở tỉnh Cagayan và Isabela, và hỗ trợ các binh sĩ địa phương thuộc Lục quân Thứ 11 và Thứ 14 của Lực lượng Quân đội Hoa Kỳ tại Philippines – Bắc Luzon (USAFIP-NL), những chiến binh du kích địa phương và lực lượng giải phóng của Mỹ. Họ đã chiến đấu chống lại quân đội Hoàng gia Nhật Bản từ năm 1942 đến năm 1945.
Trận Engaño vào ngày 26 tháng 10 năm 1944 diễn ra tại Cape Engaño. Lúc đó, lực lượng máy bay sân bay Hoa Kỳ tấn công lực lượng Bắc Nhật. Đây đã là chiến dịch cuối cùng của Trận vịnh Leyte. Quân Nhật mất 4 tàu sân bay, 3 tàu tuần dương nhẹ và 9 tàu khu trục.
Năm 1945, lực lượng đất liền của Hoa Kỳ và Quân đội Cộng hòa Philippines, cùng với những binh sĩ du kích được công nhận, đã giành lại Cagayan. Trong chiến dịch này, có binh sĩ người Philippines của các sư đoàn Bộ binh Thứ 1, Thứ 2, Thứ 12, Thứ 13, Thứ 15 và Thứ 16 của Quân đội Cộng hòa Philippines, Lục quân Thứ 1 của Cảnh sát Philippines và Lục quân Thứ 11 và Thứ 14 của Lực lượng Quân đội Hoa Kỳ tại Philippines – Bắc Luzon (USAFIP-NL) từ Trận Thung lũng Cagayan trong Thế chiến thứ hai.
Lịch sử > Độc lập của Philippines

Trong những năm 1970 và 1980, Cagayan trở thành nơi nổi tiếng là một ổ địch của Juan Ponce Enrile từ Gonzaga. Ông Enrile, khi đó là Bộ trưởng và sau này là Bộ trưởng Quốc phòng, đã trở thành một trong những nhân vật quyền lực nhất trong thời kỳ Chế độ quân sự dưới thời Tổng thống Ferdinand Marcos. Nhờ ảnh hưởng của ông, đã xây dựng được Cảng Irene, một cơ sở cảng quốc tế hiện đại ở Santa Ana, được đặt theo tên con gái của Marcos là Irene. Cảng này sau này đã là cơ sở cho việc tạo ra Khu Kinh tế Đặc biệt và Cảng trị Cagayan (Cagayan Special Economic Zone and Freeport). Enrile, với tư cách là Thượng nghị sĩ vào năm 1995, đã viết luật sáng tạo cho khu này, bao gồm cả Santa Ana và một phần của Aparri. Mặc dù Enrile đã chuyển hướng trong Cách mạng Nhân dân EDSA năm 1986, Cagayan vẫn là một trong những nơi còn lại của người ủng hộ Marcos ở vùng miền bắc Luzon, được gọi là "Solid North". Tuy nhiên, điều này không ngăn tỉnh trở thành một trong những nơi nổi tiếng của cuộc nổi dậy của NPA bắt đầu từ những năm 1970. Trong thời kỳ đó, quyền khai thác gỗ đã được trao cho Enrile và các đồng chí của ông bởi gia đình Marcos, dẫn đến tình trạng suy thoái nghiêm trọng về rừng ở tỉnh, góp phần vào tình trạng lụt lội và các vấn đề môi trường khác, vẫn tồn tại cho đến ngày nay.
Cagayan cũng là nơi diễn ra Vụ oanh tạc khách sạn Delfino ở Tuguegarao, diễn ra vào ngày 4 tháng 3 năm 1990. Vụ việc này xảy ra khi cố gắng bắt giữ thống đốc tạm đình chỉ Rodolfo Aguinaldo vì ủng hộ các cuộc nổi dậy chống lại chính phủ của Tổng thống Corazon Aquino. Thay vì đầu thú, ông Aguinaldo đã xông vào thủ đô tỉnh và bắt cóc nhiều người, bao gồm cả sĩ quan thực thi pháp luật Oscar Florendo của Lực lượng vũ trang Philippines Dịch vụ Quan hệ Dân sự. Cuộc đối đầu nhanh chóng trở thành một loạt các cuộc đấu súng trong toàn thị trấn. Ông Florendo bị giết, có thể do đạn lạc bên trong khách sạn, và Aguinaldo đã trốn thoát. Sau đó, ông Aguinaldo sau khi đầu hàng đã được xóa sạch các cáo buộc hình sự và tái đắc cử năm 1992. Ông sau đó được bầu làm nghị sĩ vào năm 1998, nhưng ông đã bị ám sát bởi Quân đội Nhân dân mới vào năm 2001.
Địa lý

Xem thêm: Quần đảo Babuyan và Đảo Palaui
Tọa lạc trong khu vực Thung lũng Cagayan, tỉnh giới hạn bởi Biển Đông ở phía đông, tỉnh Isabela ở phía nam, Dãy núi Cordillera ở phía tây, và eo biển Balintang cùng Quần đảo Babuyan ở phía bắc. Cách 2 kilômét (1,2 mi) từ điểm cực đông bắc của tỉnh là Đảo Palaui; vài kilômét về phía tây là Đảo Fuga. Quần đảo Babuyan, bao gồm Calayan, Dalupiri, Camiguin và Babuyan Claro, cách đất liền Luzon khoảng 60 hải lý (110 km) về phía bắc.
Bờ biển phía đông tạo thành phần phía bắc của dãy núi Sierra Madre, trong khi ranh giới phía tây thường có độ cao từ đồi đến thấp. Khu vực trung tâm, nơi có một thung lũng lớn, là nơi tạo thành lưu vực thấp của con sông dài nhất của nước, Sông Cagayan. Cửa sông nằm ở thị trấn phía bắc Aparri.
Tổng diện tích đất của tỉnh Cagayan khoảng 9.295,75 kilômét vuông (3.589,11 dặm vuông Anh), chiếm khoảng ba phần trăm tổng diện tích đất nước, là tỉnh lớn thứ hai trong khu vực.
Địa lý > Các khu phố

Tỉnh này gồm có 28 huyện và 1 thành phố, tạo thành tổng cộng 820 khu phố (còn gọi là barangay). Năm 2010, Ugac Sur tại Thành phố Tuguegarao có dân số đông nhất, trong khi Centro 15 (Poblacion) tại Aparri có dân số thấp nhất. Nếu không tính thành phố, Maura tại Aparri có dân số cao nhất.