stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bình Ngô đại cáo
Bối cảnh lịch sử

Năm 1407, Đại Minh sáp nhập toàn bộ lãnh thổ Đại Ngu của nhà Hồ, thành lập tỉnh Giao Chỉ. Sau khi thiết lập nền cai trị, Minh Thành Tổ thi hành chính sách Hán hóa một cách quyết liệt nhằm đồng hóa người Việt, gây ra sự bất mãn trong dân chúng. Năm 1418, Lê Lợi dấy binh ở Lam Sơn, Thanh Hóa. Trong giai đoạn đầu, nghĩa quân Lam Sơn gặp nhiều khó khăn, thường chỉ chống cự yếu ớt và chịu tổn thất lớn trước các cuộc truy quét của quân Minh. Bước ngoặt xảy ra khi Lê Lợi nghe theo kế của Nguyễn Chích, tiến vào giải phóng Nghệ An vào năm 1424, sử dụng nơi đây làm bàn đạp đánh ra những nơi khác.
Cuối năm 1427, nghĩa quân Lam Sơn dần chiếm thế thượng phong sau nhiều thắng lợi quan trọng trước quân Minh. Nhằm cứu vãn tình thế, Minh Tuyên Tông gửi hai đạo viện binh lớn do Liễu Thăng và Mộc Thạnh chỉ huy nhằm cứu viện cho Vương Thông, tướng nhà Minh đang cố thủ ở thành Đông Quan. Tuy nhiên, cả hai đạo quân này đều bị quân Lam Sơn tiêu diệt hoàn toàn. Đặc biệt, Liễu Thăng bị phục kích và tử trận tại Chi Lăng, khiến quân Minh hoàn toàn mất thế chủ động. Quân của Mộc Thạnh cũng bị đánh tan ở các mặt trận khác.
Khi nhận tin viện binh bị tiêu diệt, Vương Thông biết rằng không còn cách nào để tiếp tục chiến đấu nên quyết định xin giảng hòa và rút quân về nước. Lê Lợi chấp nhận lời xin hòa của Vương Thông và gửi biểu cùng vật phẩm triều cống sang nhà Minh để chính thức kết thúc chiến tranh. Hoàng đế nhà Minh cũng chấp nhận hòa giải, đồng thời ra lệnh triệt thoái quân đội về nước và bãi bỏ bộ máy cai trị trực tiếp ở Đại Việt. Theo thỏa thuận, Vương Thông và toàn bộ binh lính nhà Minh phải rút khỏi Đại Việt vào cuối năm 1427. Lê Lợi không chỉ cho phép họ rút lui an toàn mà còn cung cấp lương thực, vật dụng để hỗ trợ đoàn quân Minh trên đường về nước. Quyết định này của Lê Lợi phản ánh tinh thần nhân nghĩa, không muốn trả thù mà muốn xây dựng mối quan hệ hòa bình sau chiến tranh.
Tháng 4 năm 1428, Lê Lợi lên ngôi vua, đổi niên hiệu là "Thuận Thiên", khôi phục quốc hiệu là Đại Việt, thành lập nhà Hậu Lê. Ông đối mặt với nhiệm vụ phải củng cố quyền lực, khôi phục trật tự và lòng tin của dân chúng sau những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Một văn kiện mang tính biểu tượng, vừa tuyên bố thắng lợi, vừa khẳng định đạo lý và giá trị chính nghĩa của cuộc kháng chiến, là cần thiết để ổn định lòng dân và khẳng định tính chính danh của triều đại mới. Trong bối cảnh đó, Lê Lợi đã ra lệnh cho Nguyễn Trãi thay lời ông viết Bình Ngô đại cáo để bố cáo thiên hạ.
Nội dung và chủ đề

Bình Ngô đại cáo được tổ chức theo cấu trúc bốn phần chặt chẽ, mỗi phần đều đóng vai trò quan trọng trong việc làm nổi bật chủ đề và tư tưởng của tác phẩm. Phần mở đầu là lời tuyên bố độc lập và khẳng định quyền tự chủ của Đại Việt. Đây là phần mở đầu quan trọng, đặt nền tảng chính nghĩa cho toàn bộ tác phẩm. Phần tiếp theo là khi Nguyễn Trãi liệt kê chi tiết các hành động tàn bạo của quân Minh đối với nhân dân Đại Việt, làm nổi bật lý do chính đáng cho cuộc khởi nghĩa. Phần ba của tác phẩm là sự tường thuật quá trình chiến đấu gian khổ và kiên cường của nghĩa quân Lam Sơn. Phần cuối cùng là lời tuyên bố hòa bình và lòng khoan dung của dân tộc Đại Việt, khẳng định rằng cuộc chiến không nhằm mục đích trả thù mà để xây dựng một đất nước hòa bình và thịnh vượng.
Nội dung và chủ đề > Mở đầu

Phần mở đầu của Bình Ngô đại cáo tập trung khẳng định nền độc lập và bản sắc riêng của Đại Việt, nêu rõ sự khác biệt về phong tục, địa lý và truyền thống lịch sử với Trung Quốc. Nguyễn Trãi viết:
Như nước Đại Việt ta từ trước,

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu.

Núi sông bờ cõi đã chia,

Phong tục Bắc Nam cũng khác.
Bằng những câu văn ngắn gọn, Nguyễn Trãi nhấn mạnh rằng Đại Việt có nền văn hiến lâu đời, một thực thể văn hóa độc lập đã tồn tại từ trước, có lãnh thổ rõ ràng, với "núi sông bờ cõi" riêng. Từ "văn hiến" ở đây thể hiện rằng Đại Việt không chỉ là một quốc gia có chủ quyền mà còn có nền văn hóa phong phú và bền vững, đủ khả năng đứng ngang hàng với các nước lớn. Cụm từ "phong tục Bắc Nam cũng khác" là cách nhấn mạnh sự khác biệt văn hóa rõ rệt giữa Đại Việt và Trung Quốc, từ đó khẳng định tính chính danh cho quyền tự chủ của dân tộc.
Nguyễn Trãi sau đó liệt kê các triều đại từ Triệu, Đinh, Lý, Trần để nhấn mạnh rằng Đại Việt có lịch sử riêng, sánh ngang với các triều đại của Trung Quốc như Hán, Đường, Tống, Nguyên. Tuyên bố này như một lời khẳng định rằng Đại Việt đứng ngang hàng với Đại Minh về mặt văn hóa và tinh thần, đồng thời bác bỏ hệ thống triều cống cố hữu của Trung Quốc và kêu gọi sự bình đẳng giữa các quốc gia. Việc nhắc lại các chiến công trong lịch sử như tại cửa Hàm Tử, sông Bạch Đằng làm sống lại hình ảnh của một dân tộc kiên cường, luôn bảo vệ lãnh thổ và nhân dân. Những chiến thắng lịch sử này không chỉ khẳng định vị thế của Đại Việt trong khu vực mà còn chứng minh rằng sự tồn tại của Đại Việt là sự lựa chọn của Trời, thể hiện qua các ranh giới tự nhiên như núi sông đã chia tách nước Nam và Trung Hoa.
Nội dung và chủ đề > Phần thứ hai

Phần hai của Bình Ngô đại cáo là một bản cáo trạng về những tội ác của quân Minh đối với nhân dân Đại Việt. Nguyễn Trãi tố cáo sự tàn bạo của quân Minh, từ việc biến người dân thành nô lệ, bóc lột tài nguyên, đến việc hủy hoại các định chế văn hóa bản địa. Ông sử dụng những hình ảnh khắc nghiệt như "nướng dân đen" và "vùi con đỏ" để tố cáo sự bạo ngược của quân Minh, những tội ác mà theo ông là:
Độc ác thay, trúc Nam Sơn không ghi hết tội,

Dơ bẩn thay, nước Đông Hải không rửa sạch mùi.
Những hình ảnh "trúc Nam Sơn không ghi hết tội" và "nước Đông Hải không rửa sạch mùi" đều có ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Hai câu trên nhấn mạnh rằng những tội ác của quân Minh là vô hạn, không thể kể hết và cũng không thể xóa nhòa được. Cách sử dụng hình ảnh phóng đại này nhằm làm nổi bật tính phi nhân tính và sự bạo tàn của quân Minh, khơi dậy lòng căm phẫn và đồng thời khẳng định lý do chính đáng của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Nguyễn Trãi khẳng định rằng cuộc chiến của người Việt không chỉ đơn thuần là một cuộc chiến vì lãnh thổ mà là một cuộc chiến vì chính nghĩa và bảo vệ sự tồn vong của một dân tộc. Qua đó, Nguyễn Trãi không chỉ thể hiện quyết tâm chiến đấu mà còn đề cao tinh thần đoàn kết dân tộc trong cuộc kháng chiến.
Nội dung và chủ đề > Phần thứ ba

Phần ba của bài cáo là tường thuật quá trình chiến đấu gian khổ của nghĩa quân Lam Sơn. Nguyễn Trãi kể lại những ngày đầu đầy khó khăn khi lực lượng còn yếu, phải dựa vào rừng núi và nhấn mạnh lòng kiên định, sự đoàn kết của nghĩa quân và người dân. Ông viết:
Núi Lam Sơn dấy nghĩa,

Chốn hoang dã nương mình.

Ngẫm thù lớn há đội trời chung,

Căm giặc nước thề không cùng sống.
Câu văn làm nổi bật lòng quyết tâm không khoan nhượng của nghĩa quân và sự đồng lòng của nhân dân trong công cuộc kháng chiến. Nguyễn Trãi sau đó đã liệt kê các trận đánh then chốt ở Ninh Kiều, Tụy Động, những thắng lợi này không chỉ là kết quả của tài thao lược của Lê Lợi mà còn minh chứng cho lòng kiên trung của dân chúng. Nguyễn Trãi khắc họa Lê Lợi không chỉ là một nhà quân sự xuất sắc mà còn là người thấm nhuần triết lý Nho giáo, người biết kết hợp "nhân" và "nghĩa" trong hành động của mình.
Sau chiến thắng, Lê Lợi đã cấp ngựa và thuyền cho quân Minh về nước, thể hiện lòng nhân đạo, khoan dung đối với kẻ thù. Hành động này không chỉ thể hiện bản lĩnh của người chiến thắng mà còn củng cố tính chính danh của Lê Lợi, người được xem là đại diện cho đức lý và sự hòa nhã của Đại Việt. Qua hình ảnh này, Nguyễn Trãi khéo léo khẳng định rằng Đại Việt không chỉ mạnh về quân sự mà còn cao quý về mặt đạo đức.
Nội dung và chủ đề > Phần cuối

Phần thứ tư của Bình Ngô đại cáo là lời kết luận, tóm tắt bài học lịch sử và khẳng định rằng chính nghĩa sẽ luôn chiến thắng. Nguyễn Trãi nhấn mạnh rằng chiến thắng của Lê Lợi không chỉ là một chiến thắng quân sự, mà còn là chiến thắng của những giá trị Nho giáo truyền thống như "nhân" và "nghĩa". Sau khi chiến thắng, Lê Lợi không truy sát quân Minh bại trận mà ngược lại, ban phát lòng nhân từ và cấp lương thực, phương tiện cho họ về nước. Nguyễn Trãi viết:
Mã Kỳ, Phương Chính, cấp cho năm trăm chiếc thuyền,

Vương Thông, Mã Anh, phát cho vài nghìn cỗ ngựa.
Bằng việc thể hiện lòng nhân từ với quân Minh bại trận, Lê Lợi đã không chỉ khẳng định vị thế của Đại Việt là một quốc gia văn hiến, mà còn truyền tải thông điệp rằng chính nghĩa và đạo đức sẽ luôn được tôn trọng. Nguyễn Trãi cho thấy rằng Đại Việt và Trung Hoa là hai quốc gia riêng biệt với bản sắc và truyền thống độc lập. Hành động của Lê Lợi là sự khẳng định rằng người Việt có đủ tư cách và bản lĩnh để tự chủ, xứng đáng với sự bình đẳng và tôn trọng từ các nước lớn trong khu vực.
Phần cuối này còn là lời khẳng định tính chính danh của triều đại mới. Bình Ngô đại cáo ra đời không chỉ nhằm thông báo chiến thắng mà còn nhằm xây dựng lòng tin của dân chúng vào triều đại Hậu Lê. Thông qua hình ảnh của Lê Lợi như một vị lãnh tụ hội tụ đủ phẩm chất nhân nghĩa, Nguyễn Trãi đã khẳng định rằng triều đại mới là chính đáng và xứng đáng với sự tin tưởng của dân chúng. Tác giả Stephen O'Harrow cũng cho rằng tác phẩm này đã giúp củng cố quyền lực của Lê Lợi, biến ông thành trung tâm của sự tích tụ nhân nghĩa và ảnh hưởng đạo đức đối với toàn dân.
Đón nhận > Tại Việt Nam

Bình Ngô đại cáo là một tác phẩm có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Việt Nam, được xem là bản "Tuyên ngôn độc lập" thứ hai của người Việt sau Nam quốc sơn hà. Tác phẩm được đánh giá cao không chỉ về giá trị tuyên truyền và lịch sử mà còn về mặt văn chương, được ca ngợi là "thiên cổ hùng văn", là một trong những áng văn chương tiêu biểu của văn học Việt Nam thời trung đại. Thông qua Bình Ngô đại cáo, Nguyễn Trãi truyền tải tư tưởng yêu nước, khát vọng tự do và lòng tự hào dân tộc, đặc biệt trong bối cảnh Đại Việt vừa trải qua những năm tháng kháng chiến gian khổ để giành lại nền độc lập từ tay quân xâm lược.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Hồng đã so sánh giữa Bình Ngô đại cáo và Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh năm 1945, chỉ ra rằng cả hai văn kiện đều nhấn mạnh quyền tự do, lẽ sống, sức mạnh của dân tộc và lên án sự xâm lược của kẻ thù. Ông cho rằng hai tác phẩm này đều khẳng định vai trò không thể thiếu của tinh thần đoàn kết và lòng yêu nước của người Việt, coi đó là nền tảng cho mọi cuộc đấu tranh giành độc lập. Đặc biệt, đoạn kết của Bình Ngô đại cáo đã nhấn mạnh sâu sắc rằng bất kỳ tư tưởng nào muốn tồn tại bền vững trong lòng dân tộc đều phải thấm nhuần tinh thần yêu nước, khát vọng độc lập, và ý chí tự do. Theo Nguyễn Văn Hồng, đây chính là yếu tố cốt lõi của bản sắc Việt Nam qua các thời kỳ, là sức mạnh tinh thần đã giúp dân tộc vượt qua những thử thách lớn lao của lịch sử và bảo vệ nền độc lập tự do của mình.
Đón nhận > Tại Trung Quốc

Tại Trung Quốc, Bình Ngô đại cáo từng vấp phải nhiều chỉ trích, bởi văn bản này lên án mạnh mẽ nhà Minh và có những câu công kích cá nhân nhằm vào Minh Tuyên Tông, điển hình là câu "thằng nhãi con Tuyên Đức động binh không ngừng". Có người Minh chê bai rằng: "Kẻ viết ra văn bản này, con cháu ắt sẽ không được toàn vẹn". Học giả đời Thanh Từ Diên Húc trong tác phẩm Việt Nam tập lược cũng đề cập rằng, sau khi Lê Lợi lập quốc, "trong nước viết Bình Ngô đại cáo để tuyên cáo cho dân, lời lẽ vô cùng ngỗ nghịch". Người Trung Quốc cho rằng bài cáo này chỉ trích nhà Minh quá mức, đặc biệt phóng đại thất bại của nhà Minh và chiến thắng của Việt Nam. Từ quan điểm của họ, việc Nguyễn Trãi phê phán một cách kịch liệt và dùng những lời lẽ quá đà là thiếu tôn trọng thiên triều Trung Hoa.
Dù Bình Ngô đại cáo từng nhận phải những lời chỉ trích từ phía Trung Quốc, song giới học thuật hiện đại của nước này cũng đã bắt đầu nhìn nhận lại và đánh giá cao tác phẩm trên phương diện văn học. Nhiều học giả Trung Quốc đã công nhận tầm quan trọng của bài cáo, cho rằng nó không chỉ đơn thuần là một văn kiện chính trị mà còn có "giá trị nghệ thuật và lịch sử to lớn". Chẳng hạn, trong Lịch sử văn học phương Đông của Úc Long Dư và Mạnh Chiêu Nghị, hay trong Nghiên cứu Văn học và Văn hóa Đông Tây của Từ Chí Anh, các tác giả đều nhất trí rằng Bình Ngô đại cáo là một văn kiện quan trọng trong việc khẳng định nền độc lập của dân tộc Việt Nam, được ca ngợi là "thiên cổ hùng văn".
Di sản

Bình Ngô đại cáo không chỉ khẳng định chiến thắng trước quân Minh mà còn nhấn mạnh bản sắc riêng biệt của dân tộc Việt. Trong bản cáo, Nguyễn Trãi tuyên bố rằng Đại Việt có lãnh thổ, văn hóa và truyền thống độc lập, khác biệt và bình đẳng với phương Bắc, điều này thể hiện sâu sắc ở câu mở đầu khẳng định quyền tự chủ của Đại Việt. Ông khéo léo đề cập đến những sự kiện trong lịch sử kháng chiến chống lại các triều đại Trung Hoa trước đó của Đại Việt, từ chiến thắng của Ngô Quyền trên sông Bạch Đằng đến những thắng lợi sau đó, như một bằng chứng rõ ràng cho sự bất khuất của dân tộc Việt. Tương tự Nam quốc sơn hà, ý tưởng "Nam – Bắc chia ranh giới" trong Bình Ngô đại cáo khẳng định sự tồn tại của Đại Việt như một quốc gia có quyền tự chủ, không chịu sự chi phối hay áp đặt từ nước láng giềng phương Bắc.
Bình Ngô đại cáo còn nổi bật với triết lý nhân nghĩa của Nguyễn Trãi, được thể hiện qua câu "đại nghĩa thắng hung tàn, chí nhân thay cường bạo". Là một người được giáo dục trong môi trường Nho học, lấy Tứ thư Ngũ kinh làm căn bản, Nguyễn Trãi đã kết hợp triết lý Nho giáo với tinh thần dân tộc Việt Nam và điều chỉnh quan điểm trung hiếu để phù hợp với bối cảnh quốc gia, đặt trách nhiệm với đất nước lên hàng đầu. Ông nhấn mạnh rằng cuộc kháng chiến chống quân Minh không chỉ là cuộc chiến giành độc lập mà còn là cuộc đấu tranh vì chính nghĩa, nơi đạo lý nhân nghĩa chiến thắng sự bạo tàn. Nguyễn Trãi cho rằng một xã hội lý tưởng không chỉ độc lập và có trật tự mà còn phải đạt đến sự chính nghĩa và nhân ái. Bình Ngô đại cáo khẳng định rằng Đại Việt chỉ chiến đấu để bảo vệ nền độc lập và nhân phẩm của dân tộc, đồng thời gìn giữ đạo nghĩa. Ông cho rằng, nhân nghĩa là nền tảng đạo đức của quốc gia, như nguyên tắc "trị nước bằng đức" trong Nho giáo Trung Hoa, song mở rộng hơn, là định hướng cho mục tiêu giành độc lập và xây dựng một xã hội công bằng.
Bình Ngô đại cáo không chỉ thành công trong việc khẳng định độc lập và chủ quyền của Đại Việt mà còn đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp chính trị của Nguyễn Trãi. Sau khi bản tuyên ngôn được công bố, thành công của nó đã củng cố uy tín của Nguyễn Trãi, đưa ông trở thành một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất trong triều đình nhà Lê sơ. Với vai trò là người chấp bút của tác phẩm, Nguyễn Trãi đã khẳng định tài năng văn chương và năng lực chính trị của mình. Tuy đạt được nhiều thành công và được xem là một trong những trụ cột của triều đình, nhưng sự nghiệp của Nguyễn Trãi sau đó gặp nhiều biến cố do những mâu thuẫn nội bộ trong cung đình, dẫn đến việc ông bị xử tử vào năm 1442 trong vụ án Lệ Chi viên.
Các bản dịch

Bình Ngô đại cáo đã được dịch và truyền bá rộng rãi qua nhiều thế kỷ, từ nguyên bản chữ Hán đến những bản dịch tiếng Việt hiện đại. Bản dịch Bình Ngô đại cáo đầu tiên sang chữ Quốc ngữ được ghi nhận là của Trần Trọng Kim, công bố năm 1916 trong Sơ học An Nam sử lược, và sau đó hoàn thiện trong Việt Nam sử lược (1919). Mặc dù chỉ là bản lược dịch để phù hợp với giáo dục sơ học, nhưng bản dịch của Trần Trọng Kim là nền tảng đầu tiên đưa Bình Ngô đại cáo đến với công chúng.
Trong các bản dịch, một vấn đề gây tranh cãi là việc hiểu chữ "Triệu" trong câu "Tự Triệu Đinh Lý Trần chi triệu tạo ngã quốc" — được Bùi Văn Nguyên dịch là "Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời xây nền độc lập". Giáo sư Vũ Khiêu vào năm 1972 đã đề xuất loại bỏ "Triệu" và thay bằng "Đinh" nhằm tránh gợi liên tưởng đến Triệu Đà, một nhân vật gây tranh cãi. Bản của ông chỉnh lại thành: "Từ Đinh, Lê, Lý, Trần, xây dựng nền độc lập". Trong sách giáo khoa phổ thông những năm đầu, chữ "Triệu" cũng từng bị lược bỏ, chỉ sau đó mới được khôi phục với chú thích rằng đây là triều đại của Triệu Đà. Điều này gây mâu thuẫn trong chương trình học, khi học sinh vừa học câu chuyện Mỵ Châu – Trọng Thủy với hình ảnh Triệu Đà là kẻ xâm lược, vừa phải tiếp thu thông tin trong Bình Ngô đại cáo rằng nhà Triệu thuộc thời kỳ tự chủ của Việt Nam.[cần dẫn nguồn]
Thư mục > Sách

Carrai, Maria Adele (8 tháng 1 năm 2019). Sovereignty in China (bằng tiếng Anh). Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/9781108564861. ISBN 978-1-108-47419-1.
Lê Minh Quốc (2009). Kể Chuyện Danh Nhân Việt Nam – Tập 4: Danh Nhân Văn Hóa Việt Nam. Thành phố Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Trẻ.
Lieberman, Victor (2003). Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830 (bằng tiếng Anh). New York: Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-43762-2.
Mote, Frederick W (1988). “The rise of the Ming dynasty, 1330–1367”.  Trong Mote, Frederick W.; Twitchett, Denis C (biên tập). The Cambridge History of China Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1 (bằng tiếng Anh). Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0521243327.
Nguyễn Đình Hòa (1981). “Patriotism in Classical Vietnamese Literature: Evolution of a Theme”.  Trong Tham Seong Chee (biên tập). Essays on Literature and Society in Southeast Asia: Political and Sociological Perspectives (bằng tiếng Anh). Singapore: NUS Press. tr. 303–321. ISBN 978-9971-69-036-6.
Nguyễn Lương Bích (1973).  Nguyễn Viết Nhâm (biên tập). Nguyễn Trãi đánh giặc cứu nước. Hà Nội: Nhà xuất bản Quân đội nhân dân. OCLC 56067595.
Phan Huy Lê (1977) [1965].  Phan Đại Doãn (biên tập). Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427). Hà Nội: Nhà xuất Khoa Học Xã Hội. ISBN 9786048987336.
Phạm Văn Đức (2018). “A Philosophical Perspective on the Reality of the Social Development in Vietnam”. Practical Issues and Social Philosophy in Vietnam Today (PDF) (bằng tiếng Anh). Washington, DC: Library of Congress Cataloging-in-Publication. ISBN 9781565183346. LCCN 2018014721.
Từ Chí Anh (2019). 东西方文学与文化研究 [Nghiên cứu Văn học và Văn hóa Đông Tây] (bằng tiếng Trung). Trùng Khánh: Nhà xuất bản Đại học Trùng Khánh. ISBN 978-7-5689-1958-6. OCLC 1202765378.
Úc Long Dư; Mạnh Chiêu Nghị (2001). “Văn học Việt Nam thời trung đại”. 东方文学史 [Lịch sử văn học phương Đông] (bằng tiếng Trung). Bắc Kinh: Nhà xuất bản Đại học Bắc Kinh. ISBN 978-7301262030.
Yamamoto Tatsurō (2020) [1950]. 安南史研究Ⅰ：元明两朝的安南征略 [An Nam sử nghiên cứu I: Chiến dịch An Nam thời Nguyên–Minh] (bằng tiếng Trung). Lý Thu Diễm (李秋艳) biên dịch. Bắc Kinh: Thương vụ ấn thư quán. ISBN 978-7-100-16790-1.
Thư mục > Luận án

Nguyễn Thị Ưng (2017). Tư tưởng chính trị Nguyễn Trãi (PDF) (Luận án tiến sĩ). Hà Nội: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
Trương Triết Đĩnh (2020). 十八至二十世紀越南文人中華觀之流變 [Sự biến đổi trong quan niệm về Trung Hoa của văn nhân Việt Nam từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 20] (PDF) (Luận án tiến sĩ) (bằng tiếng Trung). Đài Bắc: Đại học quốc lập Đài Loan. doi:10.6342/NTU202004116.
Tượng đài Lê Lợi tại Thành phố Thanh Hóa
Chân dung Nguyễn Trãi, tác giả của Bình Ngô đại cáo
Tranh sơn mài Bình Ngô đại cáo khắc họa lễ đại triều của nhà Hậu Lê, nơi Lê Lợi cùng các triều thần tụ họp để tuyên cáo chiến thắng. Tác phẩm được trưng bày tại Phòng trình quốc thư, Dinh Độc Lập, Thành phố Hồ Chí Minh.
Chân dung Minh Tuyên Tông (trị. 1425–1435), người bị Nguyễn Trãi gọi là "thằng nhãi con Tuyên Đức"
Chelidonium buddleiae

| Chelidonium buddleiae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Chelidonium
Loài (species): C. buddleiae
Danh pháp hai phần
Chelidonium buddleiae Gressitt & Rondon, 1970 
Chelidonium buddleiae là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Ichneumon spinicornis

| Ichneumon spinicornis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Ichneumon
Loài (species): I. spinicornis
Danh pháp hai phần
Ichneumon spinicornis Schrank, 1802 
Ichneumon spinicornis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Josephine của Đan Mạch

| --- | --- |
Kính xưng Vương thất của Josephine của Đan Mạch

 
Cách đề cập: Her Royal Highness
Cách xưng hô: Your Royal Highness
Cách thay thế: Madam
Josephine của Đan Mạch, Nữ Bá tước của Monpezat (tên đầy đủ là Josephine Sophia Ivalo Mathilda, sinh ngày 8 tháng 1 năm 2011) là con gái út của Frederik X của Đan Mạch và Mary Donaldson, và là cháu gái thứ 7 của Nữ vương Margrethe II và Vương tế Henrik của Đan Mạch. Vương nữ đồng thời cũng là em gái song sinh của Vương tử Vincent. Cô hiện đang xếp thứ 5 trong dòng kế vị ngai vàng của Vương quốc Đan Mạch, sau anh trai song sinh là Vương tử Vincent.
Sinh và rửa tội

Vương tôn nữ Josephine chào đời vào lúc 10:56 giờ địa phương, ngày 8 tháng 1 năm 2011 tại Rigshospitalet thuộc Bệnh viện Đại học Copenhagen ở thủ đô Copenhagen của Đan Mạch. Cô ra đời sau người anh song sinh 26 phút, cân nặng 2,554 kg và dài 46 cm. Buổi trưa cùng ngày, 21 phát đại bác đã được khẩu đội pháo Sixtus bắn ra tại căn cứ hải quân Holmen ở Copenhagen cũng như tại Lâu đài Kronborg ở phía bắc Sjælland để đánh dấu sự kiện trọng đại này.
Vương tôn nữ Josephine và anh trai song sinh được rửa tội vào ngày 14 tháng 4 năm 2011 tại Nhà nguyện của Nhà thờ Holmen bởi Đức Giám mục Erik Norman Svendsen. Nhà thờ Holmen chính là nơi đã diễn ra lễ cưới của Nữ vương Margrethe II và Vương tế Henri vào năm 1967. Cha mẹ đỡ đầu của cô là Công nương Marie của Đan Mạch, Carlo của Bourbon-Hai Sicilia, Công tước xứ Castro, Patricia Bailey (dì của Công chúa), Bá tước Bendt Wedell, Birgitte Handwerk, và cô bạn người Úc của Thái tử phi Mary là Josephine Rechner.
Sinh và rửa tội > Đặt tên

Công chúa được đặt tên thánh đầy đủ là Josephine Sophia Ivalo Mathilda.
Josephine: đặt theo tên của Vương hậu Joséphine (vợ của Vua Oscar I của Thụy Điển) và Hoàng hậu Joséphine (vợ của Hoàng đế Napoléon).
Sophia: đặt theo tên đệm của mẹ của Nữ vương Margrethe II là Vương hậu Ingrid.
Ivalo: tên gọi có nguồn gốc từ Greenland. Sở dĩ trong tên của Vương tôn nữ Josephine và Vương tôn Vincent đều có chứa một chữ bắt nguồn từ tiếng Greenland, vì Thái tử Frederik muốn thắt chặt thêm mối quan hệ hữu nghị giữa Đan Mạch và Greenland - một quốc gia thuộc Vương quốc Đan Mạch.
Mathilda: có thể ám chỉ đến bài hát được cho là quốc ca không chính thức của Úc, Waltzing Matilda.
Nhiệm vụ vương thất

Ngày 3 tháng 8 năm 2014, trong chuyến thăm chính thức của gia đình Vương thất đến Greenland, Công chúa Josephine cùng với cha mẹ và các anh chị đã tham gia trồng cây tại khu rừng Ivalos og Miniks Poppellund ở Qaqortoq. Tên của khu rừng được đặt theo tên đệm của Vương tôn Vincent và Vương tôn nữ Josephine là Minik và Ivalo.
Tước hiệu

8 tháng 1 năm 2011 - nay: Her Royal Highness Princess Josephine of Denmark, Countess of Monpezat (Vương tôn nữ Josephine của Đan Mạch Điện hạ, Nữ bá tước của Monpezat)
Huân chương

14 tháng 1 năm 2012: Huân chương kỷ niệm 40 năm trị vì của H.M Nữ vương
Tổ tiên

21 phát đại bác được bắn ra tại Lâu đài Kronborg để chào mừng sự ra đời của Vương tôn Vincent và Vương tôn nữ Josephine
Curaeus curaeus

| Curaeus curaeus |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Icteridae
Chi (genus): Curaeus
Loài (species): C. curaeus
Danh pháp hai phần
Curaeus curaeus (Molina, 1782) 
 
Molothrus bonariensis + Curaeus curaeus
Curaeus curaeus là một loài chim trong họ Icteridae.