Đại khủng hoảng
Tác động lịch sử > Tác động quốc tế

Austen Chamberlain - ngoại trưởng Anh Quốc, khi so sánh tình thế quốc tế năm 1932 với thời kì Công ước Locarno (en), đã nhận xét:
Tôi quan sát thế giới ngày nay, đồng thời đối chiếu tình hình hiện tại với thời kì đó, tôi buộc phải thừa nhận rằng, vì một nguyên nhân nào đó, vì một điều gì đó khó có thể xác định chính xác, thế giới trong hai năm qua đang thụt lùi. Các quốc gia không tiến gần nhau hơn, không tăng cường sự thân thiện, không tiến bước tới một nền hoà bình bền vững, mà ngược lại, chọn lấy thái độ ngờ vực, lo sợ và đe doạ đến hoà bình thế giới.
Điều "khó có thể xác định chính xác" mà Chamberlain nhắc đến chính là cuộc Đại khủng hoảng cùng với những tác động đa diện của nó trên bình diện quốc tế và trong từng quốc gia. Các hiệp định quốc tế của thời kì Locarno, đặc biệt là những thoả thuận liên quan đến bồi thường chiến tranh và nợ chiến tranh, đã không còn khả thi. Chẳng bao lâu sau, điều này trở nên rõ ràng: chính phủ các nước, bị đẩy đến bờ vực sụp đổ bởi kinh tế suy thoái liên tục không ngừng và tình trạng thất nghiệp ngày càng trầm trọng, cho nên không thể thực hiện những cam kết mà họ đã đưa ra vài năm trước.
Một tác động khác của cơn bão kinh tế này là sự trỗi dậy mạnh mẽ của chủ nghĩa dân tộc kinh tế, đến mức gây phương hại cho quan hệ quốc tế. Trong bối cảnh khủng hoảng lan rộng, các quốc gia tìm cách bảo vệ nền kinh tế của mình bằng những biện pháp như tăng thuế quan, siết chặt hạn ngạch nhập khẩu, thiết lập các hiệp định kết toán, quy định kiểm soát tiền tệ và kí kết các hiệp định thương mại song phương. Những chính sách này tất yếu dẫn đến căng thẳng kinh tế giữa các nước, kéo theo sự leo thang trong quan hệ chính trị.
Nhiều nỗ lực đã được thực hiện nhằm đảo ngược xu hướng này, nhưng tất cả đều thất bại. Hội nghị Kinh tế Thế giới năm 1933 triệu tập tại London là một thất bại thảm hại khiến nhiều người lo sợ, đánh dấu sự bất lực trong việc tìm ra giải pháp chung. Khi đó, khái niệm "độc lập kinh tế", tức là tự cấp tự túc về kinh tế, dần trở thành mục tiêu dân tộc được nhiều nước công nhận.
Liên quan mật thiết đến tình trạng khủng hoảng kinh tế là sự thất bại của các nỗ lực giải trừ quân bị, nhường chỗ cho những kế hoạch tái vũ trang quy mô lớn. Hội nghị Giải trừ Quân bị, bắt đầu từ tháng 8 năm 1932, kéo dài đứt quãng suốt 20 tháng nhưng không đạt được kết quả nào, giống như Hội nghị Kinh tế trước đó. Khi thập niên 1930 dần trôi qua, các quốc gia ngày càng tập trung nhiều hơn vào tái vũ trang. Thực tế chứng minh, xu thế này không thể bị ngăn chặn, bởi vì ngành công nghiệp quân sự không chỉ mang lại cảm giác an toàn mà còn tạo ra cơ hội việc làm. Ví dụ, tại Mỹ, số người thất nghiệp mới giảm đáng kể khi nước này bắt đầu tái vũ trang trước thềm Thế chiến II. Đồng dạng, Hitler đã nhanh chóng giải quyết tình trạng thất nghiệp nghiêm trọng ở Đức nhờ vào các chương trình tái vũ trang quy mô lớn của mình.
Trang bị vũ khí được tích lũy vào lúc này ngày một nhiều tất nhiên sớm muộn cũng được sử dụng, nhưng để làm vậy, cần có một lí do chính đáng. "Không gian sinh tồn" (Lebensraum) chính là lí do rõ ràng nhất. Đây là thuật ngữ do Hitler đề xướng, nhưng cũng được Mussolini ở Ý và giới lãnh đạo quân sự Nhật Bản cũng sử dụng cách nói và luận điểm tương tự. Theo học thuyết này, tình trạng thất nghiệp và khổ cực lan tràn là hậu quả của việc thiếu không gian sinh tồn. Một số ít quốc gia may mắn đã chiếm đoạt tất cả thuộc địa và những vùng đất rộng lớn thưa dân ở hải ngoại, khiến các quốc gia khác không có đủ tài nguyên thiên nhiên cần thiết để nuôi sống dân số của mình. Lối thoát duy nhất là bành trướng lãnh thổ, và nếu cần, có thể sử dụng vũ lực để sửa chữa những hành vi không công bằng trong quá khứ. Đây chính là luận điểm mà các nước được cho là nước "nghèo" sử dụng để đối đầu với các nước "giàu".
Tuy nhiên, trên thực tế, cuộc Đại khủng hoảng không chỉ tàn phá nước Đức, Ý và Nhật Bản mà còn giáng đòn nặng nề lên cả Mỹ, Canada và Anh. Do đó, lập luận về "không gian sinh tồn" chỉ là nguỵ biện, nghe có vẻ hợp lí nhưng thực chất là sai lầm. Tuy vậy, tư tưởng không gian sinh tồn đã góp phần đoàn kết người dân ở các nước "nghèo", khiến họ ủng hộ các chính sách bành trướng của chính phủ mình. Đồng thời, nó cũng cung cấp một lí do nhìn bề ngoài tưởng là hợp đạo lí cho hành vi xâm lược, vốn được tuyên truyền công khai là cung cấp lương thực cho người nghèo và việc làm cho người thất nghiệp.
Đây chính là sự kết hợp của những thế lực đã tạo nên bầu không khí "ngờ vực, lo sợ và thoái lui" mà Austen Chamberlain đã đề cập vào năm 1932. Trong những năm tiếp theo, những thế lực này đã phá vỡ hoàn toàn các thoả thuận hòa bình đạt được vào thập niên 1920, liên tiếp tạo ra các cuộc khủng hoảng, và cuối cùng đẩy thế giới vào cuộc Đại chiến thế giới lần thứ hai.
Cung tiền đã giảm đáng kể giữa Thứ Ba Đen và Ngày lễ Ngân hàng vào tháng 3 năm 1933 khi có rất nhiều ngân hàng bị rút tiền trên khắp Hoa Kỳ.
Đám đông tụ tập tại ngã tư Phố Wall và Phố Broad sau vụ sụp đổ thị trường chứng khoán năm 1929
Sản xuất công nghiệp của Hoa Kỳ (1928–39)
Cuộc Đại khủng hoảng ở Mỹ nhìn từ góc độ tiền tệ. Tổng sản phẩm quốc nội thực tế năm 1996-Đô la (xanh lam), chỉ số giá (đỏ), cung tiền M2 (xanh lục) và số lượng ngân hàng (xám). Tất cả dữ liệu được điều chỉnh thành năm 1929 = 100%.
Đám đông tại Ngân hàng American Union của New York trong thời điểm đột biến rút tiền tại ngân hàng thời kỳ đầu của cuộc Đại khủng hoảng
Đám đông bên ngoài Ngân hàng Hoa Kỳ ở New York sau khi ngân hàng mất khả năng thanh toán năm 1931

Vào ngày 24 tháng 10 năm 1929, người dân tụ tập trên bậc thềm của toà nhà phụ ngân khố đối diện Sở Giao dịch Chứng khoán New York. Chỉ sau năm ngày giao dịch điên cuồng, ngày 29 tháng 10 năm 1929, hàng nghìn nhà đầu tư đã mất toàn bộ số tiền tiết kiệm trong vụ sụp đổ thị trường cổ phiếu tồi tệ nhất trong lịch sử Phố Wall. Việc đầu cơ quá mức bằng tiền vay đã đẩy giá trị thị trường lên một cách phi thực tế. Cuối cùng, các lệnh mua khổng lồ do các thế lực tài chính mạnh mẽ dựng lên vội vàng đã kìm hãm được đợt bán tháo hoảng loạn nhất mà thị trường cổ phiếu từng chứng kiến. Ngay sau đó, cuộc Đại khủng hoảng bùng nổ. (Ảnh: AP)