stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Nội dung tiêu biểu > Tổ chức bộ máy Nhà nước > Chủ tịch nước

"Chủ tịch nước là người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đối nội và đối ngoại" (điều 101). Ngoài ra Chủ tịch nước còn có quyền đề cử, giới thiệu với Quốc hội để bầu các vị trí quan trọng của nhà nước.
Điều 102, Chủ tịch nước do Quốc hội bầu trong số đại biểu Quốc hội.
Chủ tịch nước chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước Quốc hội. Nhiệm kỳ của Chủ tịch nước theo nhiệm kỳ của Quốc hội. Khi Quốc hội hết nhiệm kỳ, Chủ tịch nước tiếp tục làm nhiệm vụ cho đến khi Quốc hội khóa mới bầu Chủ tịch nước mới.
Điều 104, Hội đồng quốc phòng và an ninh gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch, các ủy viên. Chủ tịch nước đề nghị danh sách thành viên Hội đồng quốc phòng và an ninh trình Quốc hội phê chuẩn. Thành viên Hội đồng quốc phòng và an ninh không nhất thiết là đại biểu Quốc hội. Hội đồng quốc phòng và an ninh động viên mọi lực lượng và khả năng của nước nhà để bảo vệ Tổ quốc.
Trong trường hợp có chiến tranh, Quốc hội có thể giao cho Hội đồng quốc phòng và an ninh những nhiệm vụ và quyền hạn đặc biệt. Hội đồng quốc phòng và an ninh làm việc theo chế độ tập thể và quyết định theo đa số.
Điều 105, Chủ tịch nước có quyền tham dự các phiên họp của Uỷ ban Trung ương và Quốc hội và Chính phủ.
Điều 106, Chủ tịch nước ban hành lệnh, quyết định để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình.
Nội dung tiêu biểu > Tổ chức bộ máy Nhà nước > Chính phủ

Điều 109 đã ghi "Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, cơ quan hành chính Nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam."
Điều 110 đã ghi "Chính phủ gồm có Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng và các thành viên khác. Ngoài Thủ tướng, các thành viên khác của Chính phủ không nhất thiết là đại biểu Quốc hội."
Nội dung tiêu biểu > Các biểu tượng

Điều 13 của Hiến pháp năm 2013 quy định:
Quốc kỳ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hình chữ nhật, chiều rộng bằng hai phần ba chiều dài, nền đỏ, ở giữa có ngôi sao vàng năm cánh.
Quốc huy nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hình tròn, nền đỏ, ở giữa có ngôi sao vàng năm cánh, xung quanh có bông lúa, ở dưới có nửa bánh xe răng và dòng chữ Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhạc và lời của bài Tiến quân ca.
Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là ngày Tuyên ngôn độc lập 2 tháng 9 năm 1945.
Thủ đô nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Hà Nội.
Nội dung tiêu biểu > Sửa đổi hiến pháp

Điều 146: Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp.
Điều 147: Chỉ Quốc hội mới có quyền sửa đổi Hiến pháp. Việc sửa đổi Hiến pháp phải được ít nhất là hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành
Hiến pháp Việt Nam qua các thời kì

Trước năm 1945, Việt Nam không có Hiến pháp. Từ sau khi thành lập nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lịch sử Việt Nam ghi nhận năm bản Hiến pháp đã được ra đời, trong các năm 1946, 1959, 1980, 1992 (được sửa đổi vào năm 2001), 2013 (được sửa đổi vào năm 2013).
Hiến pháp Việt Nam qua các thời kì > Hiến pháp 1946

Bài chi tiết: Hiến pháp Việt Nam Dân chủ Cộng hòa 1946
Hiến pháp 1946 là bản hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được soạn thảo và được Quốc hội thông qua vào ngày 9 tháng 11 năm 1946 với 240 phiếu tán thành (trên 242 phiếu).
Ủy ban dự thảo Hiến pháp được thành lập theo Sắc lệnh số 34-SL ngày 20 tháng 9 năm 1945 gồm có 7 thành viên: Hồ Chí Minh, Vĩnh Thụy, Đặng Thai Mai, Vũ Trọng Khánh, Lê Văn Hiến, Nguyễn Lương Bằng, Đặng Xuân Khu (Trường Chinh).
Bản dự án Hiến pháp đã được soạn thảo và công bố vào tháng 11 năm 1945.
Ban dự thảo Hiến pháp (Tiểu ban Hiến pháp) được Quốc hội bầu ra ngày 2 tháng 3 năm 1946 gồm có 11 thành viên: Trần Duy Hưng, Tôn Quang Phiệt, Đỗ Đức Dục, Cù Huy Cận, Nguyễn Đình Thi, Huỳnh Bá Nhung, Trần Tấn Thọ, Nguyễn Cao Hách, Đào Hữu Dương, Phạm Gia Đỗ, Nguyễn Thị Thục Viên. Ban này tiếp tục nghiên cứu dự thảo hiến pháp.
Trong phiên họp ngày 29 tháng 10 năm 1946, Tiểu ban Hiến pháp được mở rộng thêm 10 đại biểu đại diện cho các nhóm, các vùng và đồng bào thiểu số để tu chỉnh dự thảo hiến pháp và trình ra Quốc hội ngày 2 tháng 11 năm 1946 để Quốc hội thảo luận, sửa chữa và thông qua.
Hiến pháp năm 1946 bao gồm lời nói đầu và 7 chương, 70 điều.
Lời nói đầu đã xác định ba nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp.
Đoàn kết toàn dân không phân biệt giống nòi, gái, trai, giai cấp, tôn giáo.
Đảm bảo các quyền tự do dân chủ.
Thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân.
Toàn bộ 7 chương của Hiến pháp đều được xây dựng dựa trên ba nguyên tắc cơ bản đã nói trên. Chính ba nguyên tắc này đã thể hiện ba đặc điểm cơ bản của Hiến pháp 1946.
Hiến pháp Việt Nam qua các thời kì > Hiến pháp Việt Nam Dân chủ Cộng hòa 1959

Hiến pháp 1959 gồm có Lời nói đầu và 112 điều chia làm 10 chương. Nguyên nhân sửa đổi: "Trong giai đoạn mới của cách mạng, Quốc hội ta cần sửa đổi bản Hiến pháp năm 1946 cho thích hợp với tình hình và nhiệm vụ mới" (Lời nói đầu, Hiến pháp 1959). Giai đoạn mới của cách mạng được nhắc đến là giai đoạn Chiến tranh Việt Nam, miền Bắc xây dựng phục hồi kinh tế và tiếp tục đấu tranh chống Việt Nam Cộng hòa và Mỹ. Đây cũng là bản Hiến pháp xác nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là nhà nước xã hội chủ nghĩa.
Hiến pháp Việt Nam qua các thời kì > Hiến pháp Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1980

Lần đầu tiên đưa vào khái niệm: "Sở hữu toàn dân" về đất đai.
So sánh những bản hiến pháp thì Hiến pháp 1980 dựa trên mẫu hiến pháp năm 1977 của Liên Xô với cơ chế Quốc hội bầu ra Hội đồng Nhà nước với cơ quan này lãnh trách nhiệm hành chính làm ban thường vụ của Quốc hội. Hội đồng Nhà nước có chức năng vừa nắm quyền hành pháp lẫn lập pháp. Hội đồng này có bảy thành viên, đứng đầu là chủ tịch, có một số phó chủ tịch trợ giúp cùng với một tổng thư ký. Hội đồng Nhà nước có quyền tuyên chiến, ra lệnh tổng động viên, thông qua hiệp ước quốc ngoại và giám sát Hội đồng Bộ trưởng.
Nguyên nhân sửa đổi: "Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cần có một bản Hiến pháp thể chế hóa đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam trong giai đoạn mới. Đó là Hiến pháp của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong phạm vi cả nước. Kế thừa và phát triển Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp này tổng kết và xác định những thành quả đấu tranh cách mạng của nhân dân Việt Nam trong nửa thế kỷ qua, thể hiện ý chí và nguyện vọng của nhân dân Việt Nam, bảo đảm bước phát triển rực rỡ của xã hội Việt Nam trong thời gian tới" (Lời nói đầu, Hiến pháp 1980).
Hiến pháp Việt Nam qua các thời kì > Hiến pháp Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 1992

Trưởng ban biên tập là Bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Đình Lộc
Hiến pháp 1992 bao gồm lời nói đầu, 147 điều trong 12 chương.
Trong lời nói đầu, lịch sử Việt Nam được ghi chép lại sơ lược và nguyên nhân sửa đổi được trình bày.
Thiếu sót nghiêm trọng nhất là không ghi nhận và không công bố các ý đồ của những nhà thiết kế biên soạn bản hiến pháp 1992 để làm nền tảng cho việc giải thích hiến pháp hay giải thích luật dựa trên hiến pháp về sau. Ý đồ của các cá nhân và tập thể biên soạn hiến pháp sẽ giúp tòa án hay cơ quan chính phủ diễn giải hiến pháp đảm bảo tính thống nhất của hiến pháp và phù hợp với tinh thần của các nhà soạn thảo. Sự thiếu sót này khiến hiến pháp có thể bị suy diễn và diễn dịch tùy tiện trong công tác làm luật hay giải quyết các tranh chấp liên quan đến hiến pháp. Từ đó dẫn đến việc bản hiến pháp chỉ phục vụ được một thời kỳ lịch sử nào đó rồi hết giá trị và phải làm cái khác. Xã hội pháp trị dựa trên luật pháp; luật pháp dựa trên hiến pháp; cho nên sự ổn định của xã hội và của chế độ có thể nói là dựa trên tính ổn định của hiến pháp.
Hiến pháp 1992 tiếp tục khẳng định "Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức" (điều 2). Trong chương V, các quyền cơ bản của công dân được quy định, trong đó bao gồm quyền tự do ngôn luận (điều 69), quyền tự do tôn giáo (điều 79), quyền bất khả xâm phạm về thân thể (điều 71), quyền tự do đi lại và cư trú (điều 68), quyền tự do kinh doanh (điều 57), quyền tác giả (điều 60), và các quyền khác. Trong chương V cũng ghi rõ rằng: Công dân phải trung thành với Tổ quốc. Phản bội Tổ quốc là tội nặng nhất" (điều 76).
Hiến pháp 1992 được bổ sung vào ngày 25 tháng 12 năm 2001.
Về mặt cơ cấu, Hiến pháp 1992 xóa bỏ Hội đồng Nhà nước, quy chức vị vào một cá nhân là Chủ tịch nước. Ngoài ra Hiến pháp 1992 giảm số đại biểu Quốc hội từ khoảng 500 xuống còn 400.
Nguyên nhân sửa đổi: "Từ năm 1986 đến nay, công cuộc đổi mới toàn diện đất nước do Đại hội lần thứ VI của Đảng cộng sản Việt Nam đề xướng đã đạt được những thành tựu bước đầu rất quan trọng. Quốc hội quyết định sửa đổi Hiến pháp năm 1980 để đáp ứng yêu cầu của tình hình và nhiệm vụ mới" (Lời nói đầu)
Hiến pháp Việt Nam qua các thời kì > Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2013

Bài chi tiết: Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 là bản Hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Quốc hội Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 6 thông qua vào sáng ngày 28 tháng 11 năm 2013. Đến sáng ngày 8 tháng 12 năm 2013, Chủ tịch nước Việt Nam Trương Tấn Sang đã ký Lệnh công bố Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Nghị quyết quy định một số điểm thi hành Hiến pháp, ngày 09 tháng 12 năm 2013, Văn phòng Chủ tịch nước công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố Hiến pháp và Nghị quyết của Quốc hội quy định một số điểm thi hành Hiến pháp. Hiến pháp 2013 tổng cộng có 11 Chương với 120 Điều trong đó nhấn mạnh tới vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Các lần sửa đổi Hiến pháp > Lần sửa đổi Hiến pháp năm 2001

Nghị quyết số 51/2001/QH10 ngày 25 tháng 12 năm 2001 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (nghị quyết này được ban hành ngày 7 tháng 1 năm 2002). Quốc hội khoá X là Quốc hội của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Quốc hội khoá X có trọng trách tiếp tục thể chế hóa cương lĩnh và chiến lược của Đảng; cụ thể hóa đường lối, chính sách mà Đại hội Đảng lần thứ VIII và lần thứ IX đề ra. Trong 5 năm qua, Quốc hội khoá X tiếp tục xây dựng và hoàn thiện tổ chức của Quốc hội và đổi mới hoạt động lập pháp: Phân định phạm vi thẩm quyền lập pháp của Quốc hội, lập và quyết định chương trình xây dựng luật, pháp lệnh, đổi mới thủ tục, trình tự ban hành văn bản quy phạm pháp luật, góp phần tích cực thực hiện thắng lợi các Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII và Đại hội lần thứ IX của Đảng, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. (trích nguồn Quốc hội Việt Nam khóa X )
Các lần sửa đổi Hiến pháp > Lần sửa đổi Hiến pháp năm 2025

Thưc tiễn việc cải cách thể chế trong Cải cách hành chính Việt Nam 2024–2025 cho thấy có nhiều điểm vướng mắc từ Hiến pháp hiện hành. Các vướng mắc có thể thấy rõ nhất là:
- Quy định về các cấp chính quyền. Theo đó trong quy định có chính quyền cấp huyện. Như vậy "Nếu có chỉ đạo về việc triển khai sắp xếp bỏ cấp huyện thì chắc chắn là phải tính đến sửa Hiến pháp. Vì điều 110 Hiến pháp đang nói rất rõ về hệ thống đơn vị hành chính của Việt Nam gồm tỉnh, huyện và xã".
Ngay sau đó, Bộ Chính trị, Ban Bí thư giao các cơ quan rà soát, đề xuất sửa đổi Điều lệ Đảng và Hiến pháp liên quan đến kiểm tra giám sát và tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.
Đảng ủy Quốc hội được giao chủ trì, phối hợp với Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo Đảng ủy Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Đảng ủy Bộ Tư pháp nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp với phạm vi là các vấn đề về tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Nội dung này báo cáo Bộ Chính trị đầu tháng 3/2025 để trình Ban Chấp hành Trung ương trước 7/4/2025. Thời gian hoàn thành sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp chậm nhất ngày 30/6/2025.
Hiến pháp năm 1946
Hiến pháp năm 1980
Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công ký ban hành Hiến pháp năm 1992
Hiến pháp năm 1992, phiên bản đã sửa đổi và bổ sung vào năm 2001
Hiến pháp năm 2013
Heraclius

Heraclius (tiếng Hy Lạp cổ: Ἡράκλειος, đã Latinh hoá: Hērákleios; k. 575 – 11 tháng 2 năm 641) là Hoàng đế Đông La Mã từ năm 610 đến 641. Con đường lên ngôi của Heraclius bắt đầu từ năm 608, khi ông cùng với cha mình, Heraclius Cả — tổng trấn xứ Africa — phát động cuộc khởi nghĩa lật đổ Hoàng đế Phocas, vị vua ngày càng mất lòng dân.
Triều đại của Heraclius gắn liền với những cuộc chiến tranh quy mô lớn. Khi lên ngôi, ông đối mặt với mối đe dọa từ nhiều mặt trận. Mối đe dọa đầu tiên là cuộc chiến chống lại Đế quốc Sassanid trong cuộc chiến Đông La Mã – Ba Tư (602–628), khởi nguồn từ thời Phocas trị vì. Những cuộc đụng độ đầu tiên kết thúc với thất bại nặng nề cho phía Đông La Mã, tạo điều kiện để quân Ba Tư tiến đến eo biển Bosphorus, đe dọa trực tiếp kinh thành Constantinopolis. Tuy nhiên, nhờ hệ thống phòng thủ kiên cố và lực lượng hải quân hùng hậu, thành phố vẫn đứng vững, giúp Heraclius tránh khỏi nguy cơ sụp đổ. Sau giai đoạn phòng ngự, Heraclius tiến hành cải tổ quân đội, tái tổ chức lực lượng vũ trang và mở chiến dịch phản công. Từ năm 622, ông liên tục tấn công sâu vào lãnh thổ Ba Tư, đạt đỉnh cao với chiến thắng quyết định trong trận Nineveh năm 627. Kết quả, Hoàng đế Ba Tư Khosrau II bị lật đổ và sát hại bởi chính con trai mình Kavadh II. Người này sau đó chấp nhận ký hòa ước với Đông La Mã, trả lại toàn bộ lãnh thổ đã chiếm đóng, khôi phục tạm thời thế cân bằng giữa hai đế quốc vốn đã đối đầu suốt nhiều thế kỷ.
Tuy nhiên, những thành quả của Heraclius không kéo dài lâu. Chỉ vài năm sau, Đông La Mã phải đối mặt với một mối đe dọa mới: Đế quốc Rashidun của người Hồi giáo. Các đạo quân Hồi giáo từ bán đảo Ả Rập nhanh chóng đánh bại Ba Tư và chuyển hướng tấn công sang lãnh thổ Đông La Mã. Năm 636, họ tiến vào Syria và giành chiến thắng quyết định trước quân Đông La Mã do em trai của Heraclius là Theodorus, chỉ huy. Trong những năm tiếp theo, Lưỡng Hà, Armenia và Ai Cập lần lượt rơi vào tay quân Rashidun. Trước tình thế hiểm nghèo, Heraclius tiến hành cải cách quân sự, tập trung củng cố khả năng phòng thủ của đế quốc. Những biện pháp này không chỉ giúp Đông La Mã chống đỡ làn sóng chinh phục của người Ả Rập trong ngắn hạn, mà còn đặt nền tảng để các hoàng đế kế nhiệm tiếp tục kháng cự, bảo vệ đế quốc khỏi họa diệt vong.
Về mặt đối ngoại, Heraclius thiết lập quan hệ với người Croatia và người Serbia ở Balkan. Về mặt đối nội, Heraclius cố gắng giải quyết những tranh chấp thần học dai dẳng giữa giáo lý Chính thống giáo và phái Nhất tính luận bằng cách đề xuất một giáo lý dung hòa mang tên Nhất chí luận, thậm chí còn muốn đoàn kết cả Giáo hội phương Đông vào một thể thống nhất. Tuy nhiên, sáng kiến này không đạt được sự đồng thuận và cuối cùng thất bại.
Thân thế

Heraclius là con trai trưởng của Heraclius Cả, người mà phần lớn các sử gia cho rằng có nguồn gốc Armenia. Mẹ ông, Epiphania, được cho là xuất thân từ vùng Cappadocia. Nhà sử học Walter Kaegi nhận định rằng khả năng Heraclius mang dòng máu Armenia là khá cao, đồng thời suy đoán ông có thể đã thông thạo cả tiếng Armenia và tiếng Hy Lạp từ nhỏ, dù điều này vẫn chưa được xác thực. Theo nhà sử học Sebeos vào thế kỷ VII, Heraclius có quan hệ huyết thống với vương triều Arsacid của Armenia. Học giả Elizabeth Redgate cũng đồng tình rằng giả thuyết về nguồn gốc Armenia của ông có cơ sở.
Tuy nhiên, nhà sử học Anthony Kaldellis bác bỏ quan điểm này, cho rằng không có bất kỳ nguồn sử liệu sơ cấp nào khẳng định Heraclius Cả là người Armenia. Theo ông, nhận định này bắt nguồn từ cách hiểu sai tác phẩm của Theophylact Simocatta. Kaldellis dẫn chứng một bức thư của tướng Priscus—người kế nhiệm Heraclius Cả—trong đó yêu cầu ông "rời quân đội và trở về thành phố của mình ở Armenia". Theo Kaldellis, câu này không nói về quê hương của Heraclius Cả mà chỉ đơn thuần đề cập đến tổng hành dinh quân sự của ông tại Armenia. Nhìn chung, nguồn gốc của Heraclius vẫn còn là một vấn đề gây tranh cãi. Heraclius Cả vốn là một tướng lĩnh phục vụ dưới triều Hoàng đế Mauricius. Năm 590, ông tham gia cuộc chiến chống lại Shah Bahram Chobin, kẻ tiếm ngôi của Đế quốc Sassanid. Sau chiến thắng, Mauricius phong ông làm tổng trấn (Exarch) của Africa, đặt nền móng cho gia tộc Heraclius trong chính trường Đông La Mã.
Thời trẻ > Khởi nghĩa chống Phocas và lên ngôi

Năm 608, Heraclius Cả công khai nổi dậy chống lại Hoàng đế Phocas, kẻ đã lật đổ Mauricius sáu năm trước đó. Những đồng tiền do phe nổi dậy phát hành khắc họa hình ảnh cả hai cha con Heraclius trong trang phục hypatos, dù vào thời điểm đó, hai người vẫn chưa chính thức xưng đế. Trong khi đó, Nicetas, em họ của Heraclius, mở chiến dịch đánh chiếm Ai Cập theo đường bộ. Đến năm 609, ông đánh bại tướng Bonosus của Phocas và kiểm soát hoàn toàn tỉnh này. Cùng thời gian đó, Tiểu Heraclius dẫn quân tiến về phía đông bằng đường biển, băng qua hai đảo Sicilia và Síp, tiến gần Constantinopolis.
Khi đến gần kinh thành, Heraclius thiết lập liên lạc với các nhân vật có thế lực trong triều và lên kế hoạch lật đổ giới quý tộc trung thành với Phocas. Khi ông tiến vào Constantinopolis, Cấm vệ quân (Excubitor), do Priscus — con rể của Phocas — chỉ huy, đã quay sang ủng hộ phe nổi dậy. Nhờ đó, Heraclius gần như không gặp phải sự kháng cự đáng kể khi tiến vào kinh thành. Bị bắt giữ, Phocas đối diện với Heraclius. Vị tân đế mới chế nhạo: "Ngươi đã cai trị như thế này sao, tên khốn?" Phocas, dù thất thế, vẫn đáp trả: "Thế ngươi sẽ cai trị tốt hơn ư?" Câu trả lời này khiến Heraclius giận dữ đến mức chém đầu Phocas ngay lập tức. Thi thể Phocas sau đó còn bị cắt bỏ bộ phận sinh dục, một hành động nhằm báo thù cho Photius, một chính khách quyền lực trong triều, vì Phocas từng cưỡng hiếp vợ ông ta.
Ngày 5 tháng 10 năm 610, Heraclius chính thức đăng quang trong nhà nguyện Thánh Stêphanô bên trong Đại cung điện Constantinopolis. Ngay sau đó, ông kết hôn với Fabia, người sau này lấy tên Eudokia. Tuy nhiên, sau khi Eudokia qua đời năm 612, Heraclius tái hôn vào năm 613 với cháu gái của mình, Martina. Cuộc hôn nhân này bị xem là loạn luân và vấp phải sự phản đối kịch liệt trong dân chúng. Dưới triều đại của hai con trai Heraclius, Martina trở thành nhân vật trung tâm của quyền lực và những âm mưu chính trị trong triều đình. Dù bị phần lớn cư dân Constantinopolis căm ghét, Heraclius vẫn bảo vệ bà, thậm chí còn đưa Martina theo trong các chiến dịch quân sự. Khi Thượng phụ Sergius tìm cách ngăn cản và sau đó cố gắng hủy bỏ cuộc hôn nhân này, Heraclius kiên quyết từ chối.
Chiến tranh với người Ả Rập

Bài chi tiết: Chiến tranh Ả Rập – Đông La Mã
Năm 630, các bộ lạc Ả Rập vùng Hejaz, vốn trước đây chia rẽ và không đủ sức gây ra mối đe dọa quân sự đáng kể đối với Đông La Mã hay Ba Tư, nay đã thống nhất dưới một ngọn cờ. Họ nhanh chóng trở thành một trong những thế lực quân sự mạnh nhất khu vực. Cuộc đụng độ đầu tiên giữa Đông La Mã và quân Ả Rập diễn ra vào tháng 9 năm 629 tại trận Mu'tah. Một toán quân Ả Rập nhỏ tấn công tỉnh Ả Rập của Đông La Mã, nhằm trả đũa vụ một sứ giả bị vua người Ghassanid thân La Mã sát hại. Tuy nhiên, cuộc tấn công này đã bị quân Đông La Mã đẩy lùi. Vì đây là một chiến thắng của Đông La Mã, triều đình Constantinopolis không thấy cần phải điều chỉnh tổ chức quân sự trong khu vực. Thời điểm đó, quân đội Đông La Mã chưa có kinh nghiệm giao tranh trên quy mô lớn với các lực lượng Ả Rập, cũng giống như quân đội Hồi giáo non trẻ ở Hijaz chưa từng đối đầu với đội quân chuyên nghiệp của La Mã. Ngay cả Strategikon của Mauricius, một binh thư quan trọng đề cập đến nhiều kẻ thù khác nhau, cũng không có phần nào mô tả chi tiết về chiến tranh với người Ả Rập. Tuy nhiên, sự cuồng tín — một yếu tố mới xuất hiện sau sự trỗi dậy của Hồi giáo — đã trở thành chìa khóa quan trọng giúp quân Ả Rập giành lợi thế trong các chiến dịch chinh phục chống lại Đông La Mã.
Năm sau, quân Ả Rập mở chiến dịch tấn công vào vùng Arabah, phía nam hồ Tiberias, nhanh chóng chiếm được al-Karak. Các toán quân đột kích khác tiến sâu vào Negev, thậm chí chạm đến Gaza. Đến năm 636, trận Yarmouk diễn ra, kết thúc với một thảm bại nặng nề của quân Đông La Mã, dù họ có lợi thế về quân số. Chỉ trong vòng ba năm sau đó, toàn bộ Levant lại rơi vào tay người Ả Rập. Khi Heraclius qua đời vì bạo bệnh vào ngày 11 tháng 2 năm 641, phần lớn Ai Cập cũng đã thất thủ.
Di sản > Khôi phục Thập giá đích thực

Heraclius được Giáo hội phương Tây tôn vinh vì khôi phục Thập giá Đích thực từ tay người Ba Tư. Trong giai đoạn cuối của cuộc chiến, khi Heraclius tiến gần đến kinh đô Đế quốc Sassanid, Khosrau II hoảng sợ bỏ chạy khỏi cung điện Dastagird, gần Baghdad, mà không hề kháng cự. Cùng lúc đó, một nhóm quý tộc Ba Tư đã giải thoát con trai trưởng của Khosrau, Kavadh II, khỏi lao ngục và đưa ông lên ngôi vào đêm 23–24 tháng 2 năm 628. Tuy nhiên, Kavadh II mắc bệnh nặng và lo lắng cho tương lai của con trai nhỏ Ardeshir, hy vọng Heraclius sẽ bảo vệ cậu bé sau khi ông qua đời. Để bày tỏ thiện chí, ông gửi Thập giá Đích thực cùng một phái viên đến thương lượng hòa bình vào năm 628.
Sau một hành trình dài qua nhiều vùng lãnh thổ, Heraclius long trọng đưa cây Thập giá trở lại Jerusalem vào ngày 21 tháng 3 năm 629 hoặc 630. Đối với các Kitô hữu châu Âu thời Trung Cổ, ông được xem là "hiệp sĩ thập tự đầu tiên". Hình ảnh của ông xuất hiện tại thánh đường Mont-Saint-Michel (k. 1060), sau đó trở nên phổ biến rộng rãi, đặc biệt tại Pháp, bán đảo Ý và Đế quốc La Mã Thần thánh.
Một số học giả đặt nghi vấn về tính xác thực của câu chuyện truyền thống về việc Heraclius khôi phục Thập giá Đích thực. Giáo sư Constantin Zuckerman thậm chí đưa ra giả thuyết rằng Thánh Giá thực sự đã bị thất lạc, và mảnh gỗ được đặt trong thánh tích mà Heraclius mang về Jerusalem năm 629 thực chất chỉ là hàng giả. Theo phân tích của ông, vụ dàn dựng này có thể nhằm phục vụ mục tiêu chính trị của cả Heraclius và tướng Shahrbaraz, người từng là kình địch của ông.