Tra tấn
Người thực hiện

Các nghiên cứu có xu hướng tập trung vào nạn nhân tra tấn, nên thông tin về người thực hiện ít được biết đến. Nhiều người thực hiện coi tra tấn là hành động phục vụ cho các mục tiêu chính trị hoặc ý thức hệ, cái cớ biện minh cho việc sử dụng tra tấn là một phương tiện hợp pháp hóa để bảo vệ chính quyền. Nạn nhân tra tấn thường bị coi là mối đe dọa nghiêm trọng, và là kẻ thù của nhà nước. Các nghiên cứu về những người thực hiện tra tấn thiếu chứng cứ chứng minh giả định phổ biến rằng họ có vấn đề về tâm lý; nhiều thủ phạm tỏ ra miễn cưỡng trước việc sử dụng bạo lực và phải dựa vào các cơ chế đối phó, như lạm dụng rượu hoặc ma túy. Trong thẩm vấn, nếu người tra tấn tỏ ra thích thú khi làm tổn thương người khác sẽ bị xét xử vì hành vi trên, những người này thường bị coi là không chuyên nghiệp và bị đồng nghiệp xa lánh. Nhà tâm thần học PérPau ez-Sales phát hiện rằng, thủ phạm tra tấn được thúc đẩy bởi nhiều động cơ khác nhau, như cam kết về ý thức hệ, vị lợi cá nhân, sự phụ thuộc nhóm, né tránh trách nhiệm, hoặc giảm bớt cảm giác tội lỗi về những hành vi tra tấn trước đó.
Lệnh tra tấn thường được cho là bắt nguồn từ lệnh của chính phủ. Nhưng nhà xã hội học Jonathan Luke Austin cho rằng ủy quyền của chính phủ là điều kiện "cần, nhưng chưa đủ" để tra tấn xảy ra, mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác. Trong một số trường hợp, sự kết hợp giữa tính cách và hoàn cảnh dẫn đến việc một cá nhân trở thành người tra tấn. Trong trường hợp tra tấn có hệ thống, người tra tấn trở nên "chai lì" sau khi tiếp xúc với bạo lực trong quá trình đào tạo. Theo Darius Rejali, mệnh lệnh mâu thuẫn với nhau, cấp trên bao che, kỷ luật kém hoặc môi trường làm việc có tính ganh đua là điều kiện tiên quyết của tra tấn trong môi trường nhà tù. Tình trạng này thường xảy ra trong các đơn vị cảnh sát chuyên trách, do tính chất bí mật và ít bị giám sát từ bên ngoài. Hầu hết những người tra tấn đều không được đào tạo bài bản.
Tra tấn có thể phản ánh sự bất cập trong hệ thống tư pháp hình sự, khi tình trạng thiếu nguồn lực tài chính; nền tư pháp thiếu tính độc lập hoặc tham nhũng làm ảnh hưởng đến quá trình điều tra và quyền được xét xử công bằng. Trong hoàn cảnh đó, những người không có khả năng trả tiền hối lộ thường dễ trở thành đối tượng bị tra tấn. Khi lực lượng cảnh sát đối mặt với tình trạng thiếu nhân sự hoặc không được đào tạo đầy đủ, thường có xu hướng áp dụng tra tấn như một biện pháp trong quá trình thẩm vấn. Tại một số nước, ví dụ như Kyrgyzstan, nghi phạm có nguy cơ cao bị tra tấn vào cuối tháng do áp lực hoàn thành chỉ tiêu công việc.
Vai trò và ảnh hưởng của bộ máy quan liêu đối với tra tấn chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng, cũng như không được hiểu một cách rõ ràng. Các chuyên gia quân sự, tình báo, tâm lý, y tế và pháp lý đều là nhóm có khả năng cao trở thành đồng lõa với tra tấn. Phần thưởng khuyến khích có tác động thúc đẩy ủng hộ tra tấn ở cấp tổ chức hoặc cá nhân, và một số thủ phạm thực hiện có động cơ từ triển vọng thăng tiến trong sự nghiệp. Bộ máy quan liêu có thể làm lu mờ trách nhiệm đối với hành vi tra tấn, tạo điều kiện cho thủ phạm thoái thác hành động của họ. Bảo mật thông tin đóng vai trò then chốt trong việc duy trì chương trình tra tấn, việc này có thể được thực hiện theo nhiều cách khác nhau, như kiểm duyệt; phủ nhận; gắn mác tra tấn cho hành vi khác hoặc đưa hoạt động lạm dụng ra ngoài lãnh thổ. Ngoài việc phủ nhận, tra tấn còn được dung túng thông qua việc miễn trừ trách nhiệm cho thủ phạm, và gạt bỏ chuẩn mực đạo đức đối với nạn nhân. Sự ủng hộ của người dân về việc áp dụng các biện pháp cứng rắn đối với tội phạm làm gia tăng sử dụng tra tấn.
Việc truy tố trách nhiệm hình sự hành vi tra tấn hiếm khi xảy ra, và lời khai của nạn nhân trong đơn tố cáo thường bị coi là không đáng tin. Nghị định thư Istanbul [en] là công cụ giúp giám định vết thương dựa trên bằng chứng khoa học, nhưng phần lớn các đợt kiểm tra thể chất đều không đưa ra kết luận rõ ràng. Tra tấn thường dẫn đến việc lời khai của nạn nhân không nhất quán, gây khó khăn cho việc xác nhận thông tin và truy cứu trách nhiệm hình sự đối với thủ phạm, đồng thời làm mất cơ hội được tị nạn ở nước ngoài.
Một khi chương trình tra tấn được khởi xướng, rất khó hoặc không thể ngăn chặn chúng lan rộng đến nhiều người khác và leo thang thành các biện pháp tàn bạo hơn, vượt xa dự định ban đầu của của những người có thẩm quyền. Việc kiểm soát tra tấn leo thang trong các hoạt động chống nổi dậy là thách thức đặc biệt khó khăn. Các phương thức tra tấn có thể được phổ biến từ quốc gia này sang quốc gia khác, chủ yếu thông qua các quân nhân từng tiếp xúc với tra tấn trong chiến tranh. Sau khi giải ngũ và được tuyển dụng vào lực lượng cảnh sát, họ áp dụng kinh nghiệm tra tấn vào thực thi pháp luật dân sự.