stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Melittia endoxantha

| Melittia endoxantha> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Sesiidae
Chi (genus): Melittia
Loài (species): M. endoxantha
Danh pháp hai phần
Melittia endoxantha Hampson, 1919 
Melittia endoxantha là một loài bướm đêm thuộc họ Sesiidae. Nó được tìm thấy ở Mozambique và Tanzania.
Chú thích

↑  Afro Moths
Megistoclisma ribbei

| Megistoclisma ribbei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Megistoclisma
Loài (species): M. ribbei
Danh pháp hai phần
Megistoclisma ribbei Pagenstecher, 1886 
Megistoclisma ribbei là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Làm lại cuộc đời

| Làm lại cuộc đời (ReLIFE)  |
| --- | --- |
Áp phích chiếu rạp của phim
Đạo diễn: Furusawa Takeshi
Kịch bản: Aso Kumiko
Dựa trên: ReLIFE của Yayoiso
Sản xuất: Yao Kasumi Satoyoshi Yuya
Diễn viên: Nakagawa Taishi Taira Yuna Takasugi Mahiro Ikeda Elaiza Okazaki Sae Chiba Yudai
Hãng sản xuất:  C&I Entertainment  Culture Entertainment  Dentsu  Earth Star Entertainment  NHN Comico  Nippon Shuppan Hanbai (Nippan) K.K.  Parco Co., Ltd.  Shochiku  TMS Entertainment  
Phát hành: Shochiku
Công chiếu:  15 tháng 4 năm 2017 (2017-04-15) (Nhật Bản)  28 tháng 10 năm 2017 (2017-10-28) (Việt Nam)  
Thời lượng: 120 phút
Quốc gia: Nhật Bản
Ngôn ngữ: Tiếng Nhật
ReLIFE (リライフ, Riraifu?) là một phim điện ảnh tình cảm, lãng mạn của Nhật Bản năm 2017 do Furusawa Takeshi đạo diễn, Yao Kasumi và Satoyoshi Yuya sản xuất, và Aso Kumiko viết kịch bản. Đây là phiên bản live-action chuyển thể từ bộ web manga cùng tên của họa sĩ Yayoiso. Phim có sự tham gia diễn xuất của Nakagawa Taishi, Taira Yuna, Takasugi Mahiro, Ikeda Elaiza, Okazaki Sae và Chiba Yudai.
ReLIFE được công chiếu tại Nhật Bản vào ngày 15 tháng 4 năm 2017 bởi hãng Shochiku. Tại Việt Nam, phim được công chiếu trong khuôn khổ của Liên hoan phim Nhật Bản 2017 với suất chiếu đầu tiên vào ngày 28 tháng 10 năm 2017 dưới tựa đề Làm lại cuộc đời.
Nội dung

Kaizaki Arata, sau năm tháng đi làm ở một công ty, vì bảo vệ một đồng nghiệp mà anh đã phải nghỉ việc và trở thành kẻ thất nghiệp ở tuổi 27, phải trang trải cuộc sống nhờ vào tiền trợ cấp từ ba mẹ. Một hôm trên đường về nhà sau khi say sưa với bạn bè, anh gặp một người lạ mặt xưng là Yoake Ryō. Yoake mời anh tham gia một dự án thí nghiệm mang tên "ReLIFE" trong vòng một năm. Anh được thuyết phục để uống một viên thuốc có khả năng làm khuôn mặt trẻ lại ở tuổi 17 và sống như học sinh cấp III bình thường, học phí khỏi lo đã có người đóng và sau khi tham gia dự án được một năm sẽ giới thiệu công việc cho làm. Sau khi kết thúc, mọi kí ức của học sinh, giáo viên xung quanh về Kaizaki Arata sẽ bị xóa sạch.
Thí nghiệm đã mang đến cho Kaizaki Arata những người bạn mới, trong đó có Hishiro Chizuru và nhận ra mình có tình cảm với cô. Nhưng chỉ một năm thôi, khi thí nghiệm này kết thúc, toàn bộ ký ức về anh trong Chizuru cũng sẽ bị xoá sạch.
Diễn viên

Nakagawa Taishi vai Kaizaki Arata
Taira Yuna vai Hishiro Chizuru
Takasugi Mahiro vai Ōga Kazuomi
Ikeda Elaiza vai Kariu Rena
Okazaki Sae vai Onoya An
Chiba Yudai vai Yoake Ryō
Ono Kenshō (khách mời)
Âm nhạc

Bài hát chủ đề của bộ phim mang tên "Sakura", một bản hát lại của đĩa đơn phát hành năm 2005 của ban nhạc Ketsumeishi, được thể hiện bởi nữ ca sĩ Inoue Sonoko. Nakagawa Taishi, diễn viên thủ vai Kaizaki Arata trong phim, cũng thể hiện một đoạn rap trong bài hát này. Trong phim cũng có sự xuất hiện của bài hát "Message", cũng do Inoue Sonoko trình bày.
Phát hành

Live-action ReLIFE được công chiếu tại Nhật Bản vào ngày 15 tháng 4 năm 2017 bởi hãng Shochiku. Tại Việt Nam, phim được công chiếu dưới tựa đề Làm lại cuộc đời, trong khuôn khổ của Liên hoan phim Nhật Bản 2017 với suất chiếu đầu tiên vào ngày 28 tháng 10 năm 2017. Phim cũng được công chiếu trong khuôn khổ Liên hoan phim Nhật Bản tại nhiều quốc gia khác như Indonesia, Malaysia và Úc.
Maratecoara

| Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Cyprinodontiformes
Họ (familia): Aplocheilidae
Chi (genus): Maratecoara W. J. E. M. Costa, 1995
Loài điển hình
Cynolebias lacortei Lazara, 1991 
Maratecoara là một chi cá trong họ Aplocheilidae thuộc bộ cá chép răng Cyprinodontiformes gồm các loài cá bản địa của vùng Nam Mỹ
Các loài

Hiện hành có 04 loài được ghi nhận trong chi này:
Maratecoara formosa W. J. E. M. Costa & G. C. Brasil, 1995
Maratecoara gesmonei D. T. B. Nielsen, Martins & Britzke, 2014
Maratecoara lacortei Lazara, 1991
Maratecoara splendida W. J. E. M. Costa, 2007
Chú thích

↑  Nielsen, D.T.B., Martins, M. & Britzke, R. (2014): Description of a new species of annual fish, Maratecoara gesmonei (Cyprinodontiformes: Rivulidae) from the rio Xingu system, Amazon basin, Brazil. aqua, International Journal of Ichthyology, 20 (2): 87-96.
Marg Helgenberger

| Marg Helgenberger |
| --- | --- |
Helgenberger tại San Diego Comic Con 2013
Sinh: Mary Marg Helgenberger 16 tháng 11, 1958 (65 tuổi) Fremont, Nebraska, Mỹ
Tên khác: Mary Helgenberger
Nghề nghiệp: Diễn viên
Năm hoạt động: 1977–nay
Nổi tiếng vì: China Beach • CSI: Crime Scene Investigation
Phối ngẫu: Alan Rosenberg (cưới 1989⁠–⁠2010)
Con cái: 1
Mary Marg Helgenberger (sinh ngày 16 tháng 11 năm 1958) là nữ diễn viên người Mỹ. Bà bắt đầu sự nghiệp vào đầu những năm 1980 với vai diễn đáng chú ý đầu tiên là vai Siobhan Ryan trong phim truyền hình Ryan's Hope (1982 - 1986). Trong khoảng thời gian từ năm 2000 - 2013, bà vào vai Catherine Willows trong sê-ri hình sự CSI: Crime Scene Investigation.
Bà cũng được biết đến với các vai trong các loạt phim truyền hình Under the Dome và Intelligence, ở lĩnh vực điện ảnh, bà từng tham gia các phim như Species (1995), Species II (1998), Erin Brockovich (2000) và Mr. Brooks (2007).
Thời thơ ấu

Helgenberger sinh ra ở Fremont, Nebraska, mẹ bà là Mary Kay (nhũ danh Bolte), một y tá, cha bà là Hugh Helgenberger, một thanh tra thực phẩm. Bà lớn lên ở North Bend, Nebraska và tốt nghiệp Trung học North Bend Central. Helgenberger mang dòng máu Ireland và Đức. Bà có một chị gái tên Ann và một em trai tên Curt. Helgenberger từng chơi kèn cor thời học trung học.
Danh sách phim > Điện ảnh

| Năm | Tên | Vai | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- |
| 1982 | Tootsie | Suzanne |  |
| 1989 | After Midnight | Alex |  |
| 1989 | Always | Rachel |  |
| 1989 | Peacemaker | Bà Cooper |  |
| 1991 | Crooked Hearts | Jennetta |  |
| 1993 | Distant Cousins | Connie |  |
| 1994 | The Cowboy Way | Margarette |  |
| 1995 | Just Looking | Darlene Carpenter |  |
| 1995 | Bad Boys | Alison Sinclair |  |
| 1995 | Species | Laura Baker |  |
| 1996 | Frame by Frame | Rose Ekberg |  |
| 1996 | My Fellow Americans | Joanna | Cameo, không được ghi danh |
| 1997 | Fire Down Below | Sarah Kellogg |  |
| 1997 | The Last Time I Committed Suicide | Lizzy |  |
| 1998 | Species II | Laura Baker |  |
| 1999 | Lethal Vows | Ellen Farris |  |
| 2000 | Erin Brockovich | Donna Jensen |  |
| 2004 | In Good Company | Ann Foreman |  |
| 2007 | Mr. Brooks | Bà Emma Brooks |  |
| 2008 | Columbus Day | Alice |  |
| 2009 | Wonder Woman | Hera |  |
| 2009 | Conan: Red Nail | Công chúa Tascela |  |
| 2016 | Holding Patterns | Samantha |  |
| 2019 | A Dog's Journey | Hannah Montgomery |  |
Melligomphus ardens

| Melligomphus ardens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Odonata
Họ (familia): Gomphidae
Chi (genus): Melligomphus
Loài (species): M. ardens
Danh pháp hai phần
Melligomphus ardens Needham, 1930 
Melligomphus ardens là loài chuồn chuồn trong họ Gomphidae. Loài này được Needham mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.
Chú thích

↑  “ardens”. World Odonata List. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2013.
Melanempis scoliiformis

| Melanempis scoliiformis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Apidae
Phân họ (subfamilia): Nomadinae
Tông (tribus): Ammobatini
Chi (genus): Melanempis
Loài (species): M. scoliiformis
Danh pháp hai phần
Melanempis scoliiformis Brooks & Pauly, 2001 
Melanempis scoliiformis là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Brooks & Pauly mô tả khoa học năm 2001.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Megatharsis buckleyi

| Megatharsis buckleyi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Phân thứ bộ (infraordo): Scarabeiformia
Liên họ (superfamilia): Scarabaeoidea
Họ (familia): Scarabaeidae
Chi (genus): Megatharsis
Loài (species): M. buckleyi
Danh pháp hai phần
Megatharsis buckleyi Waterhouse, 1891 
Megatharsis buckleyi là một loài bọ cánh cứng trong họ Bọ hung (Scarabaeidae).
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2014.
↑  Hallan, J. (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Làm lạnh bằng laser

Nguyên lý làm lạnh bằng laser, dùng hiệu ứng Doppler:

1
Nguyên tử đứng yên không hấp thụ laser.

2
Nguyên tử đi ra xa khỏi nguồn laser thấy dịch chuyển đỏ và không hấp thụ.

3.1
Nguyên tử đi vào gần nguồn laser thấy dịch chuyển xanh và hấp thụ laser, và chạy chậm lại.

3.2
Sau khi hấp thụ, nguyên tử bị kích thích ở mức năng lượng cao hơn.

3.3
Nguyển tử nhả ra photon theo hướng ngẫu nhiên, tính trung bình không làm đổi động lượng và nhiệt độ của hệ.
Làm lạnh bằng laser sử dụng một số kỹ thuật làm cho mẫu nguyên tử và phân tử được làm lạnh xuống gần độ không tuyệt đối thông qua sự tương tác với một hoặc nhiều luồng laser.
Thông thường, chúng ta thường nhìn thấy laze được sử dụng trong công nghiệp với công việc cắt các loại kính hay kim loại. Cũng chính vì lý do này mà chúng ta có xu hướng kết hợp laze để làm nóng chảy các vật thể rắn. Tuy nhiên theo Hänsch và Schawlow,  hai nhà khoa học đã đạt giải Nobel, laze cũng có thể được sử dụng để làm lạnh các đối tượng mong muốn, trong đó có nguyên tử và các ion cụ thể.
Cơ chế hoạt động

Bằng cách chiếu các chùm tia laze vào các nguyên tử, một photon trong tia laze có nhiệm vụ chạm vào nguyên tử làm cho nó phát ra các photon có năng lượng trung bình cao hơn so với năng lượng nó hấp thụ từ tia laze. Các photon sau đó qua các kích thích nhiệt được chuyển thành ánh sáng màu và rời khỏi nguyên tử. Các photon rời khỏi nguyên tử sẽ làm nguyên tử mất năng lượng và nguội dần đi.
Điều này cũng có thể được nhìn thấy từ quan điểm của định luật bảo toàn động lượng, khi một nguyên tử là di chuyển tới một chùm tia laze và một photon từ tia laze được hấp thụ bởi các nguyên tử, động lượng của nguyên tử giảm do số lượng xung lượng của photon mà nó hấp thụ. Chính sự chuyển động chậm lại giúp cho các nguyên tử trở nên mát hơn.
Các thông số

Do làm lạnh trên nguyên lý làm chậm lại các nguyên tử hay ion nên mức năng lượng của nguyên tử hay ion không thể xuống dưới mức:
Erecoil = h2 kL2 / 2m
Từ đó ta cũng có thể dễ dàng thấy nhiệt độ thấp nhất mà phương pháp này có thể đạt được theo công thức:
Trecoil = Erecoil / kb  = h2 kL2 / 2mkb
với kb = 1.38 x 10−23 J/K còn được gọi là hằng số Boltzmann.
Ứng dụng

Làm lạnh bằng laser được sử dụng chủ yếu cho các thí nghiệm Vật lý lượng tử để đạt được nhiệt độ gần nhiệt độ không tuyệt đối (0K, -273,15 °C, -459,67 °F). Phương pháp này được thực hiện để quan sát hiệu ứng lượng tử duy nhất chỉ có thể xảy ra ở mức nhiệt này. Nói chung, làm lạnh bằng laze chỉ được sử dụng ở cấp độ nguyên tử để làm nguội các yếu tố, nhưng quá trình này đang được thực hiện trên những quy mô lớn hơn. Năm 2007, một nhóm nghiên cứu MIT thành công làm lạnh bằng laze một tầm vĩ mô (1 gram) đối tượng đến 0,8 K. Năm 2011, một nhóm nghiên cứu từ Viện Công nghệ California và Đại học Vienna đã trở thành những người đầu tiên thực hiện làm lạnh bằng laser với đối tượng cơ khí.
Ngoài ra phương pháp này còn đang được ứng dụng vào máy tính lượng tử.
Thao khảo

Massachusetts Institute of Technology (2007, April 8). Laser-cooling Brings Large Object Near Absolute Zero. ScienceDaily. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2011, from http://www.sciencedaily.com/releases/2007/04/070406171036.htm
Foundations of Quantum Mechanics: From Photons to Quantum Computers by  Reinhold Blümel
http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/optmod/lascool.html
http://www.nature.com/nature/journal/v493/n7433/full/nature11721.html
Laser cooling to the zero-point energy of motion - F Diedrich, JC Bergqiust, WM Itano, DJ Wineland - Physical Review Letters, 1989
Laser cooling and trapping of neutral atoms - CS Adams, E Riis - Progress in Quantum Electronics, 1997
Mức năng lượng khi hấp thụ và nhả photon của nguyên tử
Mecysmauchenius

| Mecysmauchenius> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Mecysmaucheniidae
Chi (genus): Mecysmauchenius Simon, 1884
Mecysmauchenius là một chi nhện trong họ Mecysmaucheniidae.
Chú thích

↑  Norman I. Platnick. “The World Spider Catalog, Version 13.5”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Megacerus tapianus

| Megacerus tapianus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Bruchidae
Chi (genus): Megacerus
Loài (species): M. tapianus
Danh pháp hai phần
Megacerus tapianus Pic, 1934 
Megacerus tapianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1934.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Mecysmauchenioides

| Mecysmauchenioides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Mecysmaucheniidae
Chi (genus): Mecysmauchenioides Forster & Platnick, 1984
Mecysmauchenioides là một chi nhện trong họ Mecysmaucheniidae.
Chú thích

↑  Norman I. Platnick. “The World Spider Catalog, Version 13.5”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Chủ nghĩa thượng đẳng

Chủ nghĩa thượng đẳng, về cơ bản, đúng như tên gọi, là chủ nghĩa tự cho mình quyền tỏ ra thượng đẳng, tỏ ra hơn người khác.
Điển hình của chủ nghĩa thượng đẳng là thái độ phân biệt chủng tộc/ sắc tộc/ màu da/ giới tính. Ví dụ như những quan điểm cho rằng người da trắng thì có quyền hơn da màu, vậy nên kỳ thị người da màu và đối xử với người da màu như tầng lớp hạ đẳng, hay quan điểm cho rằng người Nhật Bản thì ở một đẳng cấp cao hơn người Trung Quốc, quan điểm cho rằng người Ả Rập thượng đẳng hơn người phương Tây, quan điểm cho rằng đàn ông thì thượng đẳng hơn đàn bà, và rất nhiều quan điểm thái độ thượng đẳng khác.
Craniospermum subvillosum

| Craniospermum subvillosum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Chưa đặt
Họ (familia): Boraginaceae
Chi (genus): Craniospermum
Loài (species): C. subvillosum
Danh pháp hai phần
Craniospermum subvillosum Lehm., 1818 
Craniospermum subvillosum là loài thực vật có hoa trong họ Mồ hôi. Loài này được Lehm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1818.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Craniospermum subvillosum”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Meristoides grandipennis

| Meristoides grandipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Meristoides
Loài (species): M. grandipennis
Danh pháp hai phần
Meristoides grandipennis Fairmaire, 1889 
Meristoides grandipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1889.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Dombeya poissonii

| Dombeya poissonii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Malvaceae
Chi (genus): Dombeya
Loài (species): D. poissonii
Danh pháp hai phần
Dombeya poissonii Arènes, 1958 
Dombeya poissonii là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được Arènes mô tả khoa học đầu tiên năm 1958.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Dombeya poissonii”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Autographa montsenyensis

| Autographa montsenyensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Autographa
Loài (species): A. montsenyensis
Danh pháp hai phần
Autographa montsenyensis Sarto y Monteys, 1979 
Autographa montsenyensis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Lucius Cornelius Sulla

Bài này viết về quan độc tài La Mã Sulla. Đối với nữ thần của người Celt đôi khi được gọi là Sulla, xem Sulis.
| Lucius Cornelius Sulla |
| --- | --- |
Tượng bán thân của Sulla tại Munich Glyptothek

Độc tài của Cộng hòa La Mã
Nhiệm kỳ 82 hoặc 81 TCN – 81 TCN
Tiền nhiệm: Gaius Servilius Geminus vào năm 202 TCN
Kế nhiệm: Gaius Julius Caesar vào năm 49 TCN
Chấp chính quan của Cộng hòa La Mã
Nhiệm kỳ 88 TCN – 88 TCN
Tiền nhiệm: Gnaeus Pompeius Strabo và Lucius Porcius Cato
Kế nhiệm: Lucius Cornelius Cinna và Gnaeus Octavius
Chấp chính quan của Cộng hòa La Mã
Nhiệm kỳ 80 TCN – 80 TCN
Tiền nhiệm: Gnaeus Cornelius Dolabella và Marcus Tullius Decula
Kế nhiệm: Appius Claudius Pulcher và Publius Servilius Vatia
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 138 TCN Roma, Cộng hòa La Mã
Mất: 78 TCN (60 tuổi) Puteoli, Cộng hòa La Mã
Đảng chính trị: Optimate
Phối ngẫu: vọ đầu Julia[cần định hướng], vợ haiAelia, vợ ba Cloelia, vợ tư Caecilia Metella, vợ năm Valeria[cần định hướng]
Con cái: Pompeia, Lucius Cornelius Sulla, Cornelia, Faustus Cornelius Sulla, Cornelia Fausta, Cornelia Postuma
Lucius Cornelius Sulla Felix (khoảng 138 TCN - 78 TCN), gọi ngắn gọn là Sulla hay Sylla (theo tiếng Pháp), là một vị tướng và chính khách La Mã. Ông đã có sự khác biệt hiếm hoi khi hai lần nắm giữ chức chấp chính quan rồi thành quan độc tài. Ông là một trong những con người vĩ đại nhất của lịch sử La Mã, bao gồm trong những bộ sưu tập tiểu sử của các tướng lãnh hàng đầu và các chính trị gia, nguồn gốc từ tiểu sử tóm tắt của người La Mã nổi tiếng, được xuất bản bởi Marcus Terentius Varro. Trong tác phẩm của Plutarch, tác phẩm nổi tiếng - Tiểu sử sóng đôi, Sulla là cặp đôi với tướng Spartan và chiến lược gia là Lysander.
Chế độ độc tài của Sulla là đỉnh cao trong cuộc đấu tranh giữa phe bình dân và quý tộc, phe thủ cựu tìm cách duy trì sức mạnh của các đầu sỏ chính trị theo hình thức của viện nguyên lão. Sulla là một vị tướng có nguồn gốc cao quý và tài năng, không bao giờ thua đi một trận chiến, ông vẫn là người duy nhất trong lịch sử đã tấn công và chiếm đóng cả Athens và Rome. Đối thủ của ông, Gnaeus Papirius Carbo, mô tả Sulla là có sự xảo quyệt của một con cáo và lòng can đảm của một con sư tử.
Sulla sử dụng quân đội của mình để tiến vào Rome hai lần, và sau lần thứ hai ông khôi phục lại các văn phòng của nhà độc tài, mà đã không được sử dụng kể từ khi Chiến tranh Punic lần thứ hai hơn một thế kỷ trước. Ông đã sử dụng quyền hạn của mình để ban hành một loạt các cải cách hiến pháp La Mã, có nghĩa là để khôi phục lại sự cân bằng quyền lực giữa viện nguyên lão và các quan bảo dân; ông làm chấn động thế giới La Mã (và con cháu) khi từ chức chế độ độc tài, khôi phục lại chính phủ hợp hiến bình thường, và sau nhiệm kì chấp chính quan thứ hai của mình, nghỉ hưu lui về cuộc sống riêng tư.
Bắt giữ Jugurtha

Năm 107 TCN, Sulla đã được đề cử làm quan coi quốc khố để thay cho Gaius Marius, người đã được bầu làm chấp chính cho năm đó. Marius đã nắm quyền kiểm soát của quân đội La Mã trong cuộc chiến chống lại vua Jugurtha của Numidia ở miền bắc châu Phi.
Chiến tranh Jugurthine đã bắt đầu trong năm 112 TCN, nhưng quân đội La Mã dưới quyền Quintus Caecilius Metellus đã không thành công. Gaius Marius, dưới quyền của Metellus, nhìn thấy một cơ hội để chiếm đoạt chỉ huy của ông ta và tung tin đồn về  sự bất tài và chậm trễ cho các publicani  (nhân viên thu thuế) trong khu vực.
Dưới quyền Marius, các lực lượng La Mã theo sau một kế hoạch tương tự như dưới Metellus và cuối cùng đánh bại người Numidian trong năm 106 TCN, nhờ một phần lớn từ việc Sulla bắt được vua Numidia. Ông đã thuyết phục vua Bocchus của Mauretania, một vương quốc lân cận, phản bội Jugurtha, người đã bỏ chạy tới Mauretania tị nạn. Đó là một hành động mạo hiểm đầu tiên, với việc vua Bocchus đã cân nhắc những lợi thế của việc giao Jugurtha cho Sulla hoặc Sulla cho Jugurtha
Người Cimbri và người Teutones

Năm 104 trước Công nguyên, liên minh di dân người Đức-Celtic do người Cimbri và Teutones lãnh đạo dường như đã đi theo hướng đến Ý. Vì Marius là vị tướng giỏi nhất mà Rome có lúc này, viện nguyên lão cho phép ông ta dẫn đầu chiến dịch chống lại họ. Sulla phục vụ trong ban tham mưu của Marius với chức tribunus militum trong nửa đầu của chiến dịch này. Cuối cùng, cùng với một đồng nghiệp của ông ta, tổng đốc Quintus Lutatius Catulus, lực lượng của Marius đã phải đối mặt với các bộ lạc của đối phương trong trận Vercellae vào năm 101 trước Công nguyên. Sulla vào thời gian này đã chuyển tới quân đội của Catulus để phục vụ như là legatus của ông ta, và được ghi như là động lực chính trong sự thất bại của các bộ lạc (Catulus là một vị tướng không có gì đáng hy vọng và hoàn toàn không có khả năng hợp tác với Marius). Nhờ chiến thắng tại Vercellae, Marius và Catulus đã được ban thưởng một cuộc diễu binh chiến thắng vì là các vị tướng cùng chỉ huy.