stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Next Level Games
Trò chơi

| Năm | Tựa | Hệ máy | Nhà phát hành |
| --- | --- | --- | --- |
| 2003 | NHL Hitz Pro | GameCube | Midway Games |
| 2003 | NHL Hitz Pro | Xbox | Midway Games |
| 2003 | NHL Hitz Pro | PlayStation 2 | Midway Games |
| 2004 | The Suffering (công việc bổ sung) | PC | Midway Games |
| 2004 | The Suffering (công việc bổ sung) | Xbox | Midway Games |
| 2004 | The Suffering (công việc bổ sung) | PlayStation 2 | Midway Games |
| 2005 | Super Mario Strikers | GameCube | Nintendo |
| 2007 | Mario Strikers Charged | Wii | Nintendo |
| 2007 | Spider-Man: Friend or Foe | Wii | Activision |
| 2007 | Spider-Man: Friend or Foe | Xbox 360 | Activision |
| 2007 | Spider-Man: Friend or Foe | PlayStation 2 | Activision |
| 2008 | Ticket to Ride | Xbox 360 | Playful Entertainment |
| 2009 | Jungle Speed | Wii | Playful Entertainment |
| 2009 | Punch-Out!! | Wii | Nintendo |
| 2009 | Doc Louis's Punch-Out!! | Wii | Nintendo |
| 2010 | Transformers: Cybertron Adventures | Wii | Activision |
| 2010 | Tom Clancy's Ghost Recon | Wii | Ubisoft |
| 2011 | Captain America: Super Soldier | Xbox 360 | Sega |
| 2011 | Captain America: Super Soldier | PlayStation 3 | Sega |
| 2013 | Luigi's Mansion: Dark Moon | Nintendo 3DS | Nintendo |
| 2016 | Metroid Prime: Federation Force | Nintendo 3DS | Nintendo |
| 2019 | Luigi's Mansion 3 | Nintendo Switch | Nintendo |
Trò chơi > Những tựa trò chơi đã hủy

WWE Titans Parts Unknown – chưa biết hệ máy
Clockwerk – Wii, X360, PS3
Super Mario Spikers – Wii
Halle Bailey

Đừng nhầm lẫn với Halle Berry.
| Halle Bailey |
| --- | --- |
Halle Bailey vào năm 2018
Sinh: Halle Lynn Bailey 27 tháng 3, 2000 (24 tuổi) Atlanta, Mableton, Georgia, Hoa Kỳ
Nghề nghiệp: Ca sĩ nhạc sĩ diễn viên nhà sản xuất âm nhạc
Năm hoạt động: 2006–nay
Người thân: Chloe Bailey (chị gái)
Sự nghiệp âm nhạc
Nguyên quán: Mableton, Georgia, Hoa Kỳ
Thể loại: R&B neo soul pop
Nhạc cụ: Thanh nhạc guitar
Hãng đĩa: Parkwood Columbia
Hợp tác với: Chloe x Halle
 
Chữ ký

Halle Lynn Bailey (sinh ngày 27 tháng 3 năm 2000) là một nữ ca sĩ, nhạc sĩ và diễn viên người Mỹ. Cô được biết đến với tư cách là thành viên của bộ đôi Chloe x Halle cùng với chị gái của mình là Chloe Bailey, họ được đề cử cho 5 giải Grammy kể từ năm 2018. Vai diễn Skyler Forster của cô trong bộ phim sitcom truyền hình Grown-ish mang về cho cô 1 đề cử cho Nữ diễn viên phụ xuất sắc trong một bộ phim hài tại NAACP Image Awards năm 2020. Cô sẽ thể hiện vai diễn Ariel trong bộ phim người đóng Nàng tiên cá của Disney, dự kiến ra mắt vào năm 2023.
Tiểu sử

Halle Lynn Bailey sinh ngày 27 tháng 3 năm 2000 và lớn lên ở Mableton, Georgia cùng với chị gái Chloe Bailey, sau đó cùng nhau chuyển đến Los Angeles vào giữa năm 2012. Hai chị em bắt đầu hát kể từ khi Chloe hát bài "Mary Had a Little Lamb" trong khi mẹ họ làm việc nhà. Họ cũng bắt đầu viết các bài hát của riêng mình, học chơi nhiều loại nhạc cụ thông qua việc xem những bài hướng dẫn trên YouTube. Cha của họ cũng như đồng quản lý, Doug Bailey là người "đã nuôi dạy [họ] tự làm mọi thứ", đồng thời dạy họ cách sáng tác bài hát ở độ tuổi 8 và 10.
Sự nghiệp > 2006–2016: Khởi đầu

Khi sinh sống tại tiểu bang Georgia, Halle đã đảm nhận những vai diễn nhỏ trong các bộ phim như Joyful Noise (2012), bắt đầu sự nghiệp diễn xuất khi mới 3 tuổi và tham gia bộ phim truyền hình Let It Shine (2012) của Disney.
Bộ đôi ra mắt kênh YouTube lần lượt ở độ tuổi 11 và 13 cùng với bản cover cho bài hát "Best Thing I Never Had" của Beyoncé. Video đầu tiên của họ được "lan truyền" là bản cover cho 1 bài hát khác của Beyoncé là "Pretty Hurts". Lần đầu tiên họ biểu diễn với tư cách là Chloe x Halle bắt đầu từ thời điểm mà họ đăng tải những bản cover cho nhiều bài hát nhạc pop trên kênh YouTube của họ. Bộ đôi ra mắt trên chương trình trò chuyện với sự xuất hiện trên The Ellen Show vào tháng 4 năm 2012.
Năm 2013, chị em nhà Bailey đã chiến thắng trong mùa 5 của Radio Disney's The Next Big Thing, sau đó họ xuất hiện với tư cách là khách mời trong loạt phim truyền hình Austin & Ally của Disney và biểu diễn bài hát "Unstoppable" vào tháng 9 năm sau.
Tháng 5 năm 2015, cả hai chị em cùng nhau đàm phán để ký kết hợp đồng với Parkwood Entertainment, trong đó có một số điều khoản trong hợp đồng được đệ trình lên Tòa án Tối cao Manhattan vì cả hai chị em khi đó đều là trẻ vị thành niên, nêu chi tiết rằng họ "[sẽ] nhận được ít nhất 60.000 USD và các khoản tạm ứng có thể đạt tổng cộng gần 1 triệu USD nếu họ thực hiện ít nhất 6 album." Parkwood Entertainment được thành lập bởi Beyoncé, sau cùng cũng ký hợp đồng 5 năm với họ vào năm 2016, trở thành "người kế tục âm nhạc thực sự đầu tiên của [cô]" theo NPR, đồng thời được xem là "thần đồng của Beyoncé".
Chị em nhà Bailey được giới thiệu cùng với Beyoncé, chị em sinh đôi Lisa-Kainde Diaz và Naomi Diaz, Amandla Stenberg và Zendaya trong đoạn clip cho Freedom từ album ảnh Beyoncé: Lemonade được công chiếu trên HBO vào tháng 4 năm 2016.
Sự nghiệp > 2016–nay: Chloe x Halle

Bài chi tiết: Chloe x Halle
Chloe x Halle chính thức ra mắt với mini album Sugar Symphony, sản phẩm được phát hành bởi Parkwood vào ngày 29 tháng 4 năm 2016. Bộ đôi cũng là nghệ sĩ mở màn cho chặng diễn tại châu Âu của Beyoncé trong chuyến lưu diễn Formation World Tour được tổ chức từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 8 năm 2016.
Năm 2017, bộ đôi phát hành mixtape The Two of Us vào ngày 16 tháng 3 và nhận được sự đánh giá cao từ giới phê bình. Bản mixtape được tạp chí Rolling Stone vinh danh trong danh sách Album nhạc R&B xuất sắc nhất năm 2017. Ngày 29 tháng 12 năm 2017, bộ đôi phát hành bài hát chủ đề cho bộ phim truyền hình Grown-ish mang tên "Grown". Năm 2018, họ được chọn vào dàn diễn viên với tư cách là những thành viên cố định của bộ phim sau khi ký hợp đồng cho các vai diễn định kỳ trong mùa đầu tiên.
Cả "Grown" và "The Kids Are Alright" lần lượt là đĩa đơn chính và đĩa đơn thứ hai trong album phòng thu đầu tay The Kids Are Alright của Chloe x Halle mà họ công bố vào cuối tháng 2 năm 2018. Chloe x Halle phát hành album phòng thu đầu tay The Kids Are Alright vào ngày 23 tháng 3 năm 2018 và nhận được sự hoan nghênh từ giới phê bình. Đĩa đơn "Warrior" của họ đã xuất hiện trong nhạc phim của bộ phim Nếp gấp thời gian (2018) cũng như album đầu tay của họ.
Ngày 31 tháng 5 năm 2018, có thông báo rằng bộ đôi sẽ là nghệ sĩ mở màn cho chặng diễn tại Hoa Kỳ trong chuyến lưu diễn On the Run II Tour của Beyoncé và Jay-Z cùng với DJ Khaled. Bộ đôi sau đó được đề cử cho 2 giải Grammy vào tháng 12 năm 2018, bao gồm Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất và Album đương đại thành thị xuất sắc nhất cho The Kids Are Alright.
Ngày 3 tháng 2 năm 2019, buổi biểu diễn "America the Beautiful" của Chloe x Halle tại Super Bowl LIII được khen ngợi bởi người cố vấn Beyoncé của họ ngoài một số báo tin tức. Một tuần sau, vào ngày 10 tháng 2 năm 2019, bộ đôi tưởng nhớ nhạc sĩ người Mỹ Donny Hathaway khi biểu diễn đĩa đơn "Where Is the Love" năm 1972 của ông tại lễ trao giải Grammy lần thứ 61.
Ngày 12 tháng 6 năm 2020, bộ đôi phát hành album thứ hai Ungodly Hour được nhiều người mong đợi và nhận sự hoan nghênh từ giới phê bình. Album ra mắt ở vị trí số 16 trên bảng xếp hạng Billboard 200 với 24.000 bản được bán ra. "Do It" cũng trở thành bài hát đầu tiên của họ trên Billboard Hot 100, ra mắt ở vị trí số 83 trên bảng xếp hạng vào ngày 27 tháng 6.
Chloe x Halle biểu diễn quốc ca của Hoa Kỳ tại trận đấu khởi động cho mùa giải NFL 2020 vào tháng 9. Bộ đôi dẫn chương trình Glamour Women of the Year Awards vào tháng 10. Tháng 11, họ được đề cử trong hạng mục Album của năm, Bài hát của năm, Video của năm và Trình diễn vũ đạo xuất sắc nhất cũng như giải Nhạc sĩ của Ashford và Simpson tại Soul Train Music Awards năm 2020. Họ cũng được đề cử trong hạng mục Album R&B xuất sắc nhất, Bài hát R&B xuất sắc nhất và Trình diễn R&B truyền thống xuất sắc nhất tại lễ trao giải Grammy lần thứ 63. Họ đã biểu diễn "Baby Girl" tại lễ trao giải Billboard Women in Music năm 2020, nơi Beyoncé trao giải Ngôi sao mới nổi.
Sự nghiệp > 2019–nay: Hoạt động solo

Ngày 3 tháng 7 năm 2019, hãng phim Disney thông báo rằng Halle đã được chọn vào vai công chúa Ariel trong bộ phim người đóng Nàng tiên cá do Rob Marshall đạo diễn, đánh dấu lần đầu tiên Disney tuyển chọn diễn viên da màu vào vai một nhân vật mà theo truyền thống là công chúa da trắng trong một phiên bản làm lại. Cô cũng sẽ thu âm và thể hiện nhạc phim cho bộ phim. Việc Halle đảm nhận vai Ariel đã gây ra một số tranh cãi nhỏ, một số người cho rằng việc tuyển chọn một người Mỹ gốc Phi vào vai Ariel là không đúng với nhân vật gốc. Các trang Facebook và Instagram dành riêng cho việc "bênh vực Ariel" bắt đầu xuất hiện vào khoảng thời gian này và thường xuyên chia sẻ các lập luận phân biệt chủng tộc trong việc tuyển chọn Halle cũng như những hình ảnh rập khuôn về phụ nữ da đen trong vai nàng tiên cá. Hãng phim Disney đã phản hồi bằng một bức thư ngỏ nhằm bảo vệ việc tuyển chọn diễn viên của họ. Nữ diễn viên lồng tiếng cho Ariel trong phiên bản gốc là Jodi Benson cũng lên tiếng bảo vệ việc tuyển chọn Halle rằng "điều quan trọng nhất chính là cốt truyện" và cho biết "tinh thần của một nhân vật mới là điều thực sự quan trọng".
Ngày 1 tháng 10 năm 2021, Halle lần đầu tiên thực hiện buổi biểu diễn solo của mình, cô đã thể hiện bản nhạc kinh điển "Can You Feel the Love Tonight" của Disney trong sự kiện truyền hình The Most Magical Story on Earth: 50 Years of Walt Disney World được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập Disney World.
Phong cách nghệ thuật > Ảnh hưởng

Nguồn cảm hứng âm nhạc của Halle đến từ nhạc jazz và cô thường nghe những bài hát của Billie Holiday từ khi còn nhỏ. Cô cho rằng nữ ca sĩ là một trong những người có ảnh hưởng lớn đến giọng hát của cô. Ngoài ca hát, cô còn có thể chơi đàn guitar.
Đời tư

Các thú vui tiêu khiển của cô bao gồm bơi lội, chạy và đi xe đạp, cũng như làm bông tai đính cườm và vòng cổ mà cô bắt đầu bán trên Etsy vào tháng 4 năm 2021. Tháng 5 năm sau, cô nhận nuôi một con mèo tên là Poseidon. Cô hiện đang sống ở Bắc Hollywood, Los Angeles cùng với chị gái của mình.
Danh sách đĩa nhạc > Chloe x Halle

The Kids Are Alright (2018)
Ungodly Hour (2020)
Danh sách phim > Phim điện ảnh

| Năm | Tên | Vai | Ghi chú | Nguồn |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2006 | Last Holiday | Tina |  |  |
| 2012 | Let It Shine | Thành viên hợp xướng |  |  |
| 2016 | Beyoncé: Lemonade | Khách mời | Phân đoạn: Giới thiệu "All Night" |  |
| 2018 | The Kids Are Alright | Bản thân | Phim ngắn |  |
| 2021 | Why The Sun And The Moon Live In The Sky | Sun | Phim ngắn |  |
| 2021 | Halle Bailey presented by Fendi | Bản thân | Phim ngắn |  |
| 2023 | Nàng tiên cá | Công chúa Ariel | Sản xuất trước |  |
| 2023 | The Color Purple | Nettie | Sản xuất trước |  |
Danh sách phim > Phim truyền hình

| Năm | Tên | Vai | Ghi chú | Nguồn |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2007 | Tyler Perry's House of Payne | Tiffany | Tập: "Why Can't We Be Friends" |  |
| 2012 | The Ellen Show | Bản thân | Tập: "April 9, 2012" |  |
| 2013 | Austin & Ally | Bản thân | Tập: "Moon Week & Mentors" |  |
| 2018 | Wild 'n Out | Bản thân | Tập: "Chloe x Halle" |  |
| 2018–nay | Grown-ish | Skylar "Sky" Forster | Vai chính |  |
| 2020 | The Disney Family Singalong: Volume II | Bản thân | Phim truyền hình đặc biệt |  |
| 2020 | The Kelly Clarkson Show | Bản thân | Tập: "July 9, 2020" |  |
| 2020 | The Disney Holiday Singalong | Bản thân | Phim truyền hình đặc biệt |  |
| 2021 | The Most Magical Story on Earth: 50 Years of Walt Disney World | Bản thân | Phim truyền hình đặc biệt; biểu diễn "Can You Feel the Love Tonight" |  |
Giải thưởng và đề cử

| Năm | Giải thưởng | Hạng mục | Đề cử | Kết quả | Nguồn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2020 | NAACP Image Awards | Nữ diễn viên phụ xuất sắc trong một bộ phim hài | Grown-ish | Đề cử |  |
| 2021 | Grammy Awards | Bài hát R&B xuất sắc nhất | "Do It" | Đề cử |  |
Cyperus pseudodistans

| Cyperus pseudodistans> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Cyperus
Loài (species): C. pseudodistans
Danh pháp hai phần
Cyperus pseudodistans Uittien 
Cyperus pseudodistans là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Uittien mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cyperus pseudodistans”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Gia Định thành thông chí

| Gia Định thành thông chí |
| --- | --- |
嘉定城通志
Trang bìa của bản dịch năm 2004 của Lý Việt Dũng
Thông tin sách
Tác giả: Trịnh Hoài Đức
Quốc gia: Việt Nam
Ngôn ngữ: Hán Nôm
Thể loại: địa chí
Ngày phát hành: khoảng 1820
Kiểu sách: bản khắc gỗ, giấy quyến
Bản tiếng Việt
Người dịch: Đỗ Mộng Khương và Nguyễn Ngọc Tỉnh Tu Trai Nguyễn Tạo Lý Việt Dũng
Gia Định thành thông chí (嘉定城通志) hay Gia Định thông chí (嘉定通志) là một quyển địa chí của Trịnh Hoài Đức (1765-1825) viết về miền đất Gia Định bằng chữ Nho và chữ Nôm, là một sử liệu quan trọng về Nam Bộ thời nhà Nguyễn.
Bối cảnh biên soạn

Không rõ thời gian Trịnh Hoài Đức biên soạn sách này, một số học giả cho rằng sách này được hoàn thành vào đời Gia Long (1802–1820) và được hiến vào năm Minh Mạng thứ nhất (Canh Thìn, 1820) sau khi triều Nguyễn có chiếu tìm kiếm và thu thập thư tịch cũ. Theo G. Aubaret thì sách được viết vào thời Minh Mạng, khoảng những năm 1830. Dương Bảo Quân, một học giả của trường Đại học Bắc Kinh, thận trọng cho rằng việc biên soạn được tiến hành vào giữa các năm 1820 và 1822.
Cấu trúc và nội dung

Quyển sách này ghi chép rất công phu và tỉ mỉ về núi sông, khí hậu, hành chính, thành trì, cũng như về phong tục tập quán, tính cách và sinh hoạt của dân cư tại vùng đất Gia Định từ thời Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lược đất này từ năm 1698 cho đến những năm đầu thế kỷ 19. Gia Định hay Gia Định thành ban đầu vốn là tên gọi để dùng toàn bộ khu vực miền Nam Việt Nam. Cho nên bộ sách viết về cả miền Gia Định, hay Nam Bộ xưa. Nguyên bản (bản khắc gỗ) hiện nay không thấy, nhưng theo bản chép tay lưu tại thư viện Viện sử học Việt Nam (ký hiệu HV. 151 (1-6)) thì sách gồm toàn bộ sáu quyển, đóng làm 3 tập khổ 17x30cm, chữ hàng 8 (8 cột), mỗi hàng 21 chữ. Mỗi quyển viết về một phương diện khác nhau.
Cấu trúc và nội dung > Quyển I- Tinh dã chí

Gồm 6 tờ: Quyển này viết về vị trí đất Gia Định so với các vì sao theo thiên văn cổ cũng như phân tích khí hậu vùng đất này. Tác giả căn cứ vào các thiên văn chí và địa lý chí của sách, sử Trung Quốc như Chu lễ sớ, Tiền Hán thư, Đường thư, Nam Việt chí, Tinh kinh... xác định các đất Ngô, Việt và Dương Châu đối với các vì sao để suy ra vị trí của đất Gia Định về mặt thiên văn. Đào Duy Anh đánh giá phần này không có giá trị thiết thực,
Phần phụ về khí hậu thì có phần thiết thực hơn, mặc dù vẫn ảnh hưởng căn bản của Hán học.
Cấu trúc và nội dung > Quyển II- Sơn xuyên chí

Gồm 90 tờ: Mô tả núi, sông Gia Định theo từng trấn:
Cấu trúc và nội dung > Quyển III- Cương vực chí

Gồm 85 tờ: Chép lịch sử khai phá vùng đất Gia Định của các chúa Nguyễn, dẫn nhiều từ Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn, có những tài liệu độc đáo về các cuộc gặp giữa các chúa Nguyễn và các vua Cao Miên.
Phần sau chép về cương vực đất Gia Định và các trấn với danh sách các phủ, huyện, tổng, xã, thôn, lân. Phần về trấn Hà Tiên có những tư liệu độc đáo về quan hệ với Cao Miên và Xiêm La.
Cấu trúc và nội dung > Quyển IV- Phong tục chí

Gồm 18 tờ: Nói về các tập tục, cách ăn mặc, nhà cửa, tín ngưỡng, lễ tết, hội hè trong toàn cõi Gia Định, và những phong tục đặc sắc của mỗi trấn.
Cấu trúc và nội dung > Quyển V- Vật sản chí

Gồm 25 tờ: Nói về nông sản, tình tình ruộng đất, giống lúa và hoa màu, lâm sản, thổ sản, thủy sản... của đất Gia Định.
Cấu trúc và nội dung > Quyển VI- Thành trì chí

Gồm 45 tờ: Giới thiệu về vị trí, giới hạn, quy mô các thành, trấn và huyện lỵ, đồn, lũy, đền, chùa, cầu, chợ, phố xá.
Đánh giá

Bộ sách được xem là một trong những công trình nghiên cứu đặc sắc nhất thời nhà Nguyễn, được người đương thời đánh giá cao và tin cậy vào độ sử liệu của chúng, và coi như một tác phẩm kinh điển và ở khía cạnh nào đó là tác phẩm chính thức về Nam Bộ dưới góc độ địa lý và lịch sử, quan lại Nam Bộ hầu như đều phải nắm rõ sách này. Các sử gia triều Nguyễn đã dựa vào sách này để soạn các bộ: Đại Nam thực lục (Tiền biên), Đại Nam liệt truyện (Tiền biên), Đại Nam nhất thống chí (phần Lục tỉnh Nam bộ). Năm 1862, sau khi thực dân Pháp chiếm được ba tỉnh miền Đông Nam kỳ gồm Gia Định, Định Tường, Biên Hòa đã tổ chức biên dịch ngay sách này thành tiếng Pháp để phục vụ cho công cuộc khai thác thuộc địa của họ. Tại Trung Quốc, sách này cũng được xuất bản cùng với Lĩnh Nam chích quái, và Hà Tiên trấn Hiệp trấn Mạc thị gia phả năm 1991 nhằm giúp hiểu rõ hơn về lịch sử di dân sang Việt Nam của người Trung Quốc vào đầu thời nhà Thanh.
Gia Định thành thông chí là sách đầu tiên mô tả kỹ lưỡng sông núi miền Nam, cũng như mô tả kỹ càng các khu vực hành chính Gia Định từ trấn, phủ tới thôn, lân; các sách địa chí đời sau, như Đại Nam nhất thống chí ở đời Tự Đức cũng không mô tả kỹ hơn. Tên các núi, sông được ghi bằng chữ Hán và chú thêm chữ Nôm, rất tiện lợi cho việc tra cứu, không như các sách địa chí từ thời Minh Mệnh trở về sau chỉ chép tên dịch nghĩa bằng chữ Hán, ví dụ Chợ Củi chép thành Sài Thị. Trong chương Phong tục, tác giả đã kỹ lưỡng trong việc chú giải cách phiên âm chữ Nôm của mình: Nếu gặp quốc âm hay tên địa phương thì cũng lấy trong sách chữ Hán có âm y hệt hay na ná rồi thêm vào trên đầu hay bên hông trái, khi thì bộ sơn để chỉ chữ thuộc núi non, bộ điểu thuộc chim chóc, bộ mộc thuộc cây cối, bộ thảo thuộc hoa cỏ....
Tuy vậy, tác giả ảnh hưởng căn bản của Hán học nên dựa vào khá nhiều vào thư tịch Hán văn khi phân tích hay mở đầu các chương, Đào Duy Anh đánh giá những phần này ít có giá trị thiết thực, chẳng hạn như phần về thiên văn.
G. Aubaret phê phán tác giả thiếu hiểu biết về khoa học khi cho rằng bệnh sốt rét phổ biến ở đất Gia Định là do khí hậu.
Chú thích

1 2  Đỗ Mộng Khương, Nguyễn Ngọc Tỉnh & Đào Duy Anh 1964, tr. 9.
1 2  Gabriel Aubaret 1863, tr. i. Phần Introduction.
1 2 3 4 5 6  Lý Việt Dũng & Huỳnh Văn Tới 2004. Lời giới thiệu
1 2  Đỗ Mộng Khương, Nguyễn Ngọc Tỉnh & Đào Duy Anh 1964, tr. 10.
1 2 3 4 5 6  Đỗ Mộng Khương, Nguyễn Ngọc Tỉnh & Đào Duy Anh 1964, tr. 11.
↑  Long Ẩn Sơn, Bửu Long Sơn, Quy Dự, Bạch Thạch Sơn, Thạch Hỏa Sơn, Đào Cang, Chiêu Thái Sơn, Thần Quy Sơn, Thiết Khâu Sơn, Ký Sơn, Nữ Tăng Sơn, Núi Làng Giao, Trấn Biên Sơn, Bà Rịa Sơn, Sa Trúc Sơn, Thùy Vân Sơn, Thát Ky Sơn, Thần Mẫu Sơn, Phước Long Giang, Đại Phố Châu, Thạch Nghê, Cự Tích Thạch, Ngô Châu, Tân Triều Châu.
↑  Gabriel Aubaret 1863, tr. v. Phần Introduction.
Trang đầu tiên của quyển I "Tinh dã chí"
Trang bìa trước quyển Histoire et description de la Basse Cochinchine của G. Aubaret
Trận Bạch Đằng (938)

Đối với các định nghĩa khác, xem Trận Bạch Đằng.
| x t sKháng chiến của Việt Nam |
| --- | --- |
Chống Tần (218–208 TCN) • Chống Triệu (179 TCN) • Chống Tây Hán (111 TCN) • Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (Chiến tranh Hán–Việt (42-43)) • Chống Đông Hán lần 2 (157-160) • Chống Đông Hán lần 3 (178-181) • Chống Đông Ngô (248) • Chống Lưu Tống (468) • Chống Lương (542–550) • Chống Đường lần 1 (687) • Chống Đường lần 2 (722) • Chống Đường lần 3 (791) • Chống Nam Hán lần 1 (930–931) • Chống Nam Hán lần 2 (938) • Chống Tống lần 1 (981) • Chống Tống lần 2 (1075–1077) • Chiến tranh Nguyên Mông – Đại Việt * (Chống Nguyên-Mông lần 1 (1258) • Chống Nguyên–Mông lần 2 (1285) • Chống Nguyên-Mông lần 3 (1287–1288)) • Chống Minh lần 1 (1406–1407) • Chống Minh lần 2 (1407–1413) • Chống Minh lần 3 (1418–1427) • Chống Xiêm (1785) • Chống Thanh (1788–1789) • Chống Pháp lần 1 (1858–1884) • Chống Nhật (1940–1945) • Chống Pháp lần 2 (1945–1954) • Chống Mỹ (1954–1975)
Trận sông Bạch Đằng (chữ Hán: 白藤江之戰, Hán-Việt: Bạch Đằng giang chi Chiến) năm 938 là một trận đánh giữa quân dân Tĩnh Hải quân (vào thời đó, Việt Nam chưa có quốc hiệu chính thức) do Ngô Quyền lãnh đạo đánh với quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng. Kết quả là người Việt giành thắng lợi lớn nhờ kế sách cắm cọc nhọn dưới lòng sông Bạch Đằng của Ngô Quyền. Trước sự chiến đấu dũng mãnh của người Việt, quá nửa quân Nam Hán chết đuối, hoàng tử Nam Hán là Lưu Hoằng Tháo cũng tử trận. Đây là một trận đánh quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Nó đánh dấu cho việc chấm dứt hơn 1000 năm Bắc thuộc của Việt Nam, nối lại quốc thống cho người Việt.
Sau chiến thắng này, Ngô Quyền lên ngôi vua, tái lập đất nước. Ông được xem là một vị "vua của các vua" trong lịch sử Việt Nam. Đại thắng trên sông Bạch Đằng đã khắc họa mưu lược và khả năng đánh trận của ông.
Bối cảnh

Năm 931, Dương Đình Nghệ đánh đuổi quân Nam Hán – một trong 10 nước thời Ngũ đại Thập quốc nằm liền kề với Tĩnh Hải quân – giành lại quyền tự chủ cho người Việt ở Tĩnh Hải quân, tự xưng là Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ.
Cuối năm 937, Đình Nghệ bị nha tướng Kiều Công Tiễn giết hại để cướp ngôi Tiết độ sứ. Con rể và là một tướng khác của Đình Nghệ là Ngô Quyền bèn tập hợp lực lượng ra đánh Công Tiễn để trị tội phản chủ. Kiều Công Tiễn sợ hãi, bèn sai người sang cầu cứu Nam Hán. Vua Nam Hán là Lưu Cung nhân cơ hội đó bèn quyết định đánh Tĩnh Hải quân lần thứ hai. Lưu Cung cho rằng Dương Đình Nghệ qua đời thì Tĩnh Hải quân không còn tướng giỏi, bèn phong cho con trai thứ 9 là Lưu Hoằng Tháo làm "Bình Hải tướng quân" và "Giao Chỉ vương", thống lĩnh thủy quân.
Diễn biến

Xem thêm: Kiều Công Tiễn
Diễn biến > Ngô Quyền bao vây và giết Kiều Công Tiễn

Sau khi tập hợp các hào kiệt trong nước đứng về phía mình, Ngô Quyền mang quân từ Ái Châu ra Bắc đánh Kiều Công Tiễn. Kiều Công Tiễn bị cô lập không chống nổi, trông chờ viện binh của Nam Hán.
Trong khi vua Nam Hán đang điều quân thì Ngô Quyền đã tiến ra thành Đại La (Tống Bình). Kiều Công Tiễn bị túng thế không đủ sức chống lại nên thành nhanh chóng thất thủ và Kiều Công Tiễn bị giết chết. Lúc đó quân Nam Hán vẫn chưa tiến vào tới biên giới 2 nước.
Diễn biến > Kế hoạch của quân Nam Hán

Vua Nam Hán cho con trai là Hoằng Tháo làm Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ, đổi tước phong là Giao Vương, đem 2 vạn quân sang với danh nghĩa là cứu Công Tiễn. Lưu Cung hỏi kế ở Sùng Văn hầu là Tiêu Ích.
Xem thêm: Các bãi cọc trên sông Bạch Đằng
Diễn biến > Trận chiến trên sông Bạch Đằng

Vào một ngày cuối đông năm 938, trên sông Bạch Đằng, binh thuyền do Hoằng Tháo chỉ huy vừa vượt biển tiến vào cửa ngõ Bạch Đằng. Quân Nam Hán thấy quân của Ngô Quyền chỉ có thuyền nhẹ, quân ít tưởng có thể ăn tươi, nuốt sống liền hùng hổ tiến vào. Ngô Quyền ra lệnh cho quân bỏ chạy lên thượng lưu. Đợi đến khi thủy triều xuống, ông mới hạ lệnh cho quân sĩ đổ ra đánh. Thuyền chiến lớn của Nam Hán bị mắc cạn và lần lượt bị cọc đâm thủng gần hết. Lúc đó Ngô Quyền mới tung quân ra tấn công dữ dội. Quân Nam Hán thua chạy, còn Lưu Hoằng Tháo bỏ mạng với hơn một nửa quân sĩ.
Diễn biến > Kết quả

Vua Nam Hán đang cầm quân tiếp ứng đóng ở biên giới mà không kịp trở tay đối phó. Nghe tin Hoằng Tháo tử trận, Lưu Cung kinh hoàng, đành "thương khóc thu nhặt quân còn lại mà rút lui" (Đại Việt sử ký toàn thư). Từ đó nhà Nam Hán bỏ hẳn mộng xâm lược Tĩnh Hải quân. Lưu Cung cũng than rằng cái tên "Cung" của ông là xấu.
Năm 939, Ngô Quyền lên ngôi vua, xưng là Ngô Vương, lập ra nhà Ngô, đóng đô ở Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội ngày nay).
Di sản

Năm 1288, quân Đại Việt do Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông và Trần Hưng Đạo lãnh đạo giao chiến với quân Nguyên trên sông Bạch Đằng. Trước đó, Trần Hưng Đạo đã cho đóng cọc và phủ cỏ lên trên rồi cho quân khiêu chiến, giả vờ bỏ chạy. Quân Nguyên đuổi theo, quân Đại Việt cố sức đánh lại. Nước triều rút xuống, thuyền quân Nguyên vướng cọc và nghiêng đắm gần hết. Trận này quân Nguyên đại bại, bắt được tướng Nguyên là Ô Mã Nhi, Tích Lệ Cơ Ngọc (là một tướng Hán nhưng nhiều người tưởng là hai tướng) và 400 chiến thuyền.