Lịch sử hành chính Thái Nguyên
Sau năm 1945

Sau Cách mạng tháng Tám thành công, bỏ cấp phủ, gọi chung là huyện. Tổ chức hành chính trên địa bàn gồm thị xã Thái Nguyên và 7 huyện: Đại Từ, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phổ Yên, Phú Bình, Phú Lương, Võ Nhai.
Năm 1957, chuyển xã Mỏ Sắt thuộc huyện Yên Thế của tỉnh Bắc Giang về huyện Đồng Hỷ quản lý và đổi tên thành xã Hợp Tiến.
Năm 1958, thành lập tiểu khu Chiến Thắng và thị trấn Núi Voi thuộc thị xã Thái Nguyên.
Năm 1962, thành lập thành phố Thái Nguyên; điều chỉnh địa giới thành phố Thái Nguyên và các huyện Đồng Hỷ, Phú Bình; thành lập thị trấn Trại Cau thuộc thành phố Thái Nguyên.
Năm 1965, chia tách một số xã thuộc huyện Định Hóa. Cùng năm, hợp nhất tỉnh Bắc Kạn và tỉnh Thái Nguyên thành một tỉnh lấy tên là tỉnh Bắc Thái.
Năm 1967, điều chỉnh địa giới huyện Phú Lương và huyện Bạch Thông. Cùng năm, thành lập thị trấn nông trường Quân Chu thuộc huyện Đại Từ, thị trấn nông trường Sông Cầu thuộc huyện Đồng Hỷ và thị trấn nông trường Bắc Sơn thuộc huyện Phổ Yên.
Năm 1970, sáp nhập xã Đại Xuân vào xã Tiên Phong thuộc huyện Phổ Yên.
Năm 1972, thành lập các thị trấn: Mỏ Chè, Ba Hàng, Bãi Bông thuộc huyện Phổ Yên.
Năm 1974, đổi tên một số xã thuộc các huyện Phú Lương và Phổ Yên.
Năm 1977, thành lập thị trấn Giang Tiên thuộc huyện Phú Lương.
Năm 1982, thành lập phường Núi Voi thuộc thành phố Thái Nguyên và chuyển thị trấn Trại Cau của thành phố Thái Nguyên về huyện Đồng Hỷ quản lý.
Năm 1983, điều chỉnh địa giới một số xã thuộc huyện Đại Từ, Đồng Hỷ và Phổ Yên.
Thành lập xã Phúc Tân, huyện Đồng Hỷ trên cơ sở sáp nhập xã Phúc Thọ, huyện Đại Từ và các xóm Tân Thắng, Đồng Đẳng của xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên và xóm Yên Ninh của xã Phúc Trìu, huyện Đồng Hỷ
Sáp nhập xóm Quyết Tiến của xã Tân Thái, huyện Đại Từ vào xã Bình Thuận.
Năm 1985, điều chỉnh địa giới thành phố Thái Nguyên và các huyện Đồng Hỷ, Phổ Yên, Võ Nhai; thành lập thị trấn Chùa Hang thuộc huyện Đồng Hỷ. Cùng năm, điều chỉnh và thành lập một số, xã phường thuộc huyện Võ Nhai và thành phố Thái Nguyên và thành lập thị xã Sông Công.
Sáp nhập 7 xã Phúc Hà, Phúc Xuân, Phúc Triu, Tân Cương, Thịnh Đán, Thịnh Đức, Tích Lương thuộc huyện Đồng Hỷ vào thành phố Thái Nguyên
Sáp nhập hai phường Chiến Thắng, Núi Voi và xã Đồng Bẩm thuộc thành phố Thái Nguyên vào huyện Đồng Hỷ.
Thành lập thị trấn Chùa Hang, huyện Đồng Hỷ trên cơ sở toàn bộ phường Chiến Thắng và phường Núi Voi.
Sáp nhập 4 xã Phúc Tân, Bình Sơn, Bá Xuyên và Tân Quang thuộc huyện Đồng Hỷ vào huyện Phổ Yên.
Sáp nhập 4 xã Tân Long, Văn Lăng, Hoà Bình và Quang Sơn (trừ 4 xóm Đồng Dong, Cây Thị, Làng Giai và Khuôn Vạc của xã Quang Sơn) thuộc huyện Võ Nhai vào huyện Đồng Hỷ.
Thành lập phường Tân Thịnh, thành phố Thái Nguyên trên cơ sở tách các xóm Na Ranh, Lăng Cả, Tân Dược, Hồng Phong, Phúc Tiến, Phúc Thái và Tân Lập của xã Thịnh Đán.
Thành lập các phường Đồng Quang, Cam Giá, Gia Sàng, thành phố Thái Nguyên trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của các xã có tên tương ứng.
Thành lập thị xã Sông Công trên cơ sở tách thị trấn Mỏ Chè và các xã Cải Đan, Tân Quang và Bá Xuyên thuộc huyện Phổ Yên. Thị xã Sông Công có 3 phường Mỏ Chè, Lương Châu, Thắng Lợi và 3 xã Cải Đan, Tân Quang, Bá Xuyên
Năm 1987, thành lập một số phường thuộc thành phố Thái Nguyên.
Thành lập phường Túc Duyên và Quang Vinh trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của hai xã có tên tương ứng.
Thành lập phường Tân Lập trên cơ sở một phần phường Tân Thịnh.
Năm 1990, thành lập thị trấn Đình Cả thuộc huyện Võ Nhai trên cơ sở một phần diện tích và dân số của xã Phú Thượng.
Năm 1993, thành lập thị trấn Đu thuộc huyện Phú Lương trên cơ sở một phần diện tích và dân số của xã Động Đạt.
Năm 1994, thành lập phường Quang Trung thuộc thành phố Thái Nguyên trên cơ sở một phần diện tích và dân số của phường Đồng Quang.
Năm 1996, tỉnh Thái Nguyên được tái lập. Tỉnh Thái Nguyên có 9 đơn vị hành chính gồm thành phố Thái Nguyên (tỉnh lỵ), thị xã Sông Công và 7 huyện: Đại Từ, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phổ Yên, Phú Bình, Phú Lương, Võ Nhai; trả 9 xã và 1 thị trấn của huyện Phú Lương về huyện Bạch Thông của tỉnh Bắc Kạn quản lý.
Năm 1999, điều chỉnh địa giới thị xã Sông Công và huyện Phổ Yên; thành lập một số xã, phường thuộc thị xã Sông Công và huyện Đại Từ.
Thành lập xã Tân Linh, huyện Đại Từ trên cơ sở một phần xã Phục Linh. Xã Tân Linh có 2.344 ha diện tích tự nhiên và 4.876 người.
Thành lập phường Phố Cò, thị xã Sông Công trên cơ sở một phần xã Cải Đan. Phường Phố Cò có 465 ha diện tích tự nhiên và 4.898 người.
Thành lập xã Vinh Sơn, thị xã Sông Công trên cơ sở một phần xã Bá Xuyên và xã Cải Đan. Xã Vinh Sơn có 792 ha diện tích tự nhiên và 2.023 người.
Thành lập phường Cải Đan, thị xã Sông Công trên cơ sở 533 ha diện tích tự nhiên và 4.336 người còn lại của xã Cải Đan.
Sáp nhập xã Bình Sơn, huyện Phổ Yên vào thị xã Sông Công.
Thị xã Sông Công có 9 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 5 phường, 4 xã với 8.024 ha diện tích tự nhiên và 42.485 người.
Huyện Phổ Yên có 18 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 15 xã, 3 thị trấn với 25.850 ha diện tích tự nhiên và 128.449 người.
Năm 2003, thành lập thị trấn Hương Sơn thuộc huyện Phú Bình trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Úc Sơn và xã Hương Sơn. Thị trấn Hương Sơn có 978,49 ha diện tích tự nhiên và 7.910 người.
Năm 2004, thành lập phường Thịnh Đán và xã Quyết Thắng thuộc thành phố Thái Nguyên.
Thành lập phường Thịnh Đán trên cơ sở một phần phường Tân Thịnh, xã Thịnh Đức và xã Thịnh Đán. Phường Thịnh Đán có 616,18 ha diện tích tự nhiên và 7.866 người.
Đổi tên xã Thịnh Đán thành xã Quyết Thắng. Xã Quyết Thắng có 1.292,78 ha diện tích tự nhiên và 12.833 người.
Năm 2008, điều chỉnh địa giới thành phố Thái Nguyên và huyện Đồng Hỷ.
Sáp nhập xã Cao Ngạn và xã Đồng Bẩm, huyện Đồng Hỷ vào thành phố Thái Nguyên.
Thành phố Thái Nguyên có 18.970,48 ha diện tích tự nhiên và 256.346 người, có 28 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm 18 phường và 10 xã.
Huyện Đồng Hỷ có 45.774,98 ha diện tích tự nhiên và 114.608 người, có 18 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm 3 thị trấn và 15 xã.
Năm 2011, thành lập một số phường, thị trấn thuộc các huyện Phổ Yên, Đồng Hỷ, Đại Từ, thị xã Sông Công và thành phố Thái Nguyên.
Sắp xếp một số đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Đại Từ:
Giải thể thị trấn nông trường Quân Chu. Sáp nhập toàn bộ thị trấn nông trường Quân Chu vào xã Quân Chu, xã Cát Nê, huyện Đại Từ và xã Phúc Thuận, huyện Phổ Yên.
Thành lập thị trấn Quân Chu trên cơ sở một phần xã Cát Nê và một phần xã Quân Chu. Thị trấn Quân Chu có 1.185,31 ha diện tích tự nhiên và 4.036 người.
Sau khi sắp xếp, xã Cát Nê có 2.689,8 ha diện tích tự nhiên và có 4.013 nhân khẩu. Xã Quân Chu có 4.040,19 ha diện tích tự nhiên và có 3.912 nhân khẩu. Huyện Đại Từ có 56.855 ha diện tích tự nhiên và 158.292 nhân khẩu, có 31 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 29 xã và 02 thị trấn.
Sắp xếp một số đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Đồng Hỷ:
Giải thể thị trấn nông trường Sông Cầu. Sáp nhập toàn bộ thị trấn nông trường Đồng Hỷ vào xã Quang Sơn.
Thành lập thị trấn Sông Cầu trên cơ sở điều chỉnh 1.038,39 ha diện tích tự nhiên và 4.052 người của xã Quang Sơn. Thị trấn Sông Cầu có 1.038,39 ha diện tích tự nhiên và 4.052 người.
Sau khi sắp xếp, xã Quang Sơn có 1.671,6 ha diện tích tự nhiên và có 2.775 nhân khẩu. Huyện Đồng Hỷ có 45.754,98 ha diện tích tự nhiên và 114.893 nhân khẩu, có 18 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 15 xã và 03 thị trấn.
Sắp xếp một số đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Phổ Yên:
Giải thể thị trấn nông trường Bắc Sơn. Sáp nhập toàn bộ thị trấn nông trường Bắc Sơn vào xã Minh Đức và xã Phúc Thuận.
Thành lập thị trấn Bắc Sơn trên cơ sở một phần xã Minh Đức và xã Phúc Thuận. Thị trấn Bắc Sơn có 369,03 ha diện tích tự nhiên và 4.160 người.
Sau khi sắp xếp, xã Minh Đức có 1.803,43 ha diện tích tự nhiên và 6.797 nhân khẩu. Xã Phúc Thuận có 5.217,19 ha diện tích tự nhiên và có 13.269 nhân khẩu. Huyện Phổ Yên có 25.670 ha diện tích tự nhiên và 143.162 nhân khẩu, có 18 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 15 xã và 03 thị trấn.
Thành lập phường Tích Lương, thành phố Thái Nguyên trên cơ sở toàn bộ 932,46 ha diện tích tự nhiên và 17.225 người của xã Tích Lương
Thành lập phường Bách Quang, thị xã Sông Công trên cơ sở điều chỉnh 852,5 ha diện tích tự nhiên và 9.260 người của xã Tân Quang.
Năm 2013, thành lập thị trấn Hùng Sơn thuộc huyện Đại Từ và mở rộng thị trấn Đu thuộc huyện Phú Lương.
Thành lập thị trấn Hùng Sơn thuộc huyện Đại Từ trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Đại Từ và xã Hùng Sơn. Thị trấn Hùng Sơn có 1.463,49 ha diện tích tự nhiên và 14.610 người.
Sáp nhập một phần diện tích và dân số của xã Động Đạt và xã Phấn Mễ (huyện Phú Lương) vào thị trấn Đu. Thị trấn Đu có 940,75 ha diện tích tự nhiên và 8.583 người.
Năm 2015, thành lập thị xã Phổ Yên, điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Thái Nguyên và thị xã Sông Công, thành lập thành phố Sông Công.
Thành lập thị xã Phổ Yên trên cơ sở toàn bộ 25.886,9 ha diện tích tự nhiên và 158.619 người của huyện Phổ Yên.
Thành lập các phường thuộc thị xã Phổ Yên:
Thành lập phường Ba Hàng trên cơ sở toàn bộ 183,15 ha diện tích tự nhiên và 7.661 người của thị trấn Ba Hàng; 261,38 ha diện tích tự nhiên và 2.478 người của xã Đồng Tiến. Phường Ba Hàng có 444,53 ha diện tích tự nhiên và 10.139 người.
Thành lập phường Bãi Bông trên cơ sở toàn bộ 350,65 ha diện tích tự nhiên và 5.614 người của thị trấn Bãi Bông.
Thành lập phường Bắc Sơn trên cơ sở toàn bộ 369,09 ha diện tích tự nhiên và 5.231 người của thị trấn Bắc Sơn.
Thành lập phường Đồng Tiến trên cơ sở toàn bộ 780,92 ha diện tích tự nhiên và 16.314 người còn lại của xã Đồng Tiến.
Thị xã Phổ Yên có 18 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, gồm 4 phường và 14 xã.
Sáp nhập toàn bộ xã Lương Sơn, thành phố Thái Nguyên vào thị xã Sông Công. Thành lập phường Lương Sơn, thị xã Sông Công trên cơ sở toàn bộ 1.560,8 ha diện tích tự nhiên và 23.865 người của xã Lương Sơn.
Thành lập thành phố Sông Công trên cơ sở toàn bộ 9.837,07 ha diện tích tự nhiên và 109.409 người của thị xã Sông Công. Thành phố Sông Công có 11 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, gồm 7 phường và 4 xã.
Năm 2017, điều chỉnh địa giới hành chính các huyện Đồng Hỷ, Phú Bình và Phú Lương để mở rộng thành phố Thái Nguyên, thành lập hai phường thuộc thành phố Thái Nguyên.
Sáp nhập toàn bộ thị trấn Chùa Hang, xã Huống Thượng và xã Linh Sơn, huyện Đồng Hỷ; xã Đồng Liên, huyện Phú Bình; xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lương vào thành phố Thái Nguyên.
Thành lập phường Chùa Hang, thành phố Thái Nguyên trên cơ sở toàn bộ 3,02 km² diện tich tự nhiên và 10.948 người của thị trấn Chùa Hang.
Thành lập phường Đồng Bẩm, thành phố Thái Nguyên trên cơ sở toàn bộ 4,02 km² diện tích tự nhiên và 7.150 người của xã Đồng Bẩm.
Thành phố Thái Nguyên có 222,93 km² diện tích tự nhiên và 362.921 người, có 32 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 21 phường và 11 xã.
Năm 2019, sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc thành phố Sông Công và huyện Định Hóa.
Sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Kim Sơn, huyện Định Hóa vào xã Kim Phượng. Xã Kim Phượng có 22,87 km² diện tích tự nhiên và 4.837 người.
Thành lập phường Châu Sơn, thành phố Sông Công trên cơ sở toàn bộ phường Lương Châu và xã Vinh Sơn. Phường Châu Sơn có 10,66 km² diện tích tự nhiên và 5.628 người.
Năm 2022, thành lập các phường thuộc thị xã Phổ Yên và thành lập thành phố Phổ Yên.
Thành lập các phường thuộc thị xã Phổ Yên:
Thành lập phường Đắc Sơn trên cơ sở toàn bộ 14,36 km² diện tích tự nhiên và 11.198 người của xã Đắc Sơn.
Thành lập phường Đông Cao trên cơ sở toàn bộ 6,47 km² diện tích tự nhiên và 9.120 người của xã Đông Cao.
Thành lập phường Hồng Tiến trên cơ sở toàn bộ 18,47 km² diện tích tự nhiên và 15.076 người của xã Hồng Tiến.
Thành lập phường Nam Tiến trên cơ sở toàn bộ 8,31 km² diện tích tự nhiên và 9.124 người của xã Nam Tiến.
Thành lập phường Tân Hương trên cơ sở toàn bộ 9,32 km² diện tích tự nhiên và 10.538 người của xã Tân Hương.
Thành lập phường Tân Phú trên cơ sở toàn bộ 4,78 km² diện tích tự nhiên và 7.025 người của xã Tân Phú.
Thành lập phường Thuận Thành trên cơ sở toàn bộ 5,48 km² diện tích tự nhiên và 9.684 người của xã Thuận Thành.
Thành lập phường Tiên Phong trên cơ sở toàn bộ 14,82 km² diện tích tự nhiên và 16.694 người của xã Tiên Phong.
Thành lập phường Trung Thành trên cơ sở toàn bộ 9,09 km² diện tích tự nhiên và 13.151 người của xã Trung Thành.
Thành lập thành phố Phổ Yên trên cơ sở toàn bộ 258,42 km² diện tích tự nhiên và 231.363 người của thị xã Phổ Yên. Thành phố Phổ Yên có 18 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, gồm 13 phường và 5 xã.
Năm 2023, thành lập thị trấn Hóa Thượng thuộc huyện Đồng Hỷ và sáp nhập xã Quân Chu vào thị trấn Quân Chu thuộc huyện Đại Từ.
Thành lập thị trấn Hóa Thượng, huyện Đồng Hỷ trên cơ sở toàn bộ 13,38 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 13.871 người của xã Hóa Thượng.
Sáp nhập toàn bộ xã Quân Chu, huyện Đại Từ vào thị trấn Quân Chu. Thị trấn Quân Chu có diện tích tự nhiên là 53,18 km2, quy mô dân số là 8.769 người.
Năm 2024, sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã thuộc các huyện Đại Từ, Đồng Hỷ, Định Hóa và Phú Lương
Sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Đại Từ:
Thành lập xã Vạn Phú trên cơ sở toàn bộ xã Vạn Thọ và xã Ký Phú. Xã Vạn Phú có diện tích tự nhiên là 26,67 km2 và quy mô dân số là 13.018 người.
Sáp nhập một phần xã Na Mao vào xã Phú Xuyên. Xã Phú Xuyên có diện tích tự nhiên là 25,93 km2 và quy mô dân số là 9.542 người.
Sáp nhập phần còn lại xã Na Mao vào xã Phú Cường. Xã Phú Cường có diện tích tự nhiên là 22,60 km2 và quy mô dân số là 7.664 người.
Sau khi sắp xếp, huyện Đại Từ có 27 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 25 xã và 02 thị trấn.
Sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Đồng Hỷ:
Sáp nhập toàn bộ xã Tân Lợi vào thị trấn Trại Cau. Thị trấn Trại Cau có diện tích tự nhiên là 27,03 km2 và quy mô dân số là 10.031 người.
Sau khi sắp xếp, huyện Đồng Hỷ có 14 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 11 xã và 03 thị trấn.
Sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Định Hóa:
Sáp nhập toàn bộ xã Bảo Cường vào thị trấn Chợ Chu. Thị trấn Chợ Chu có diện tích tự nhiên là 13,99 km2 và quy mô dân số là 12.007 người.
Sau khi sắp xếp, huyện Định Hóa có 22 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 21 xã và 01 thị trấn.
Sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Phú Lương:
Sáp nhập một phần xã Phấn Mễ vào thị trấn Giang Tiên. Thị trấn Giang Tiên có diện tích tự nhiên là 18,67 km2 và quy mô dân số là 10.185 người.
Sáp nhập phần còn lại xã Phấn Mễ vào thị trấn Đu. Thị trấn Đu có diện tích tự nhiên là 15,65 km2 và quy mô dân số là 15.092 người.
Sau khi sắp xếp, huyện Phú Lương có 14 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 12 xã và 02 thị trấn.