stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Argostemma neurosepalum

| Argostemma neurosepalum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Argostemma
Loài (species): A. neurosepalum
Danh pháp hai phần
Argostemma neurosepalum Bakh.f. 
Argostemma neurosepalum là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Bakh.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1953.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Argostemma neurosepalum”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Aspidolopha lesagei

| Aspidolopha lesagei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Aspidolopha
Loài (species): A. lesagei
Danh pháp hai phần
Aspidolopha lesagei Takizawa, 1987 
Aspidolopha lesagei là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Takizawa miêu tả khoa học năm 1987.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Ashly Burch

| Ashly Burch |
| --- | --- |
Ashly Burch năm 2013
Sinh: 19 tháng 6, 1990 (34 tuổi) Phoenix, Arizona, Hoa Kỳ
Tên khác: Jackie Ross
Học vị: Occidental College
Nghề nghiệp: Diễn viên, ca sĩ, nhà văn, diễn viên lồng tiếng
Năm hoạt động: 2007–nay
Nổi tiếng vì: Aloy trong Horizon Zero Dawn, Chloe Price trong Life Is Strange, Tiny Tina trong Borderlands 2,  Sasha Braus trong Attack on Titan và Miss Pauling trong Team Fortress 2.
Tác phẩm nổi bật: Hey Ash, Whatcha Playin'?
Người thân: Anthony Burch (anh trai)
Website: www.ashlyburch.com
Ashly Burch (sinh ngày 19 tháng 6 năm 1990) là một nữ diễn viên, nữ diễn viên lồng tiếng, ca sỹ, kiêm nhà văn người Mỹ. Burch được biết đến với vai lồng tiếng của Aloy trong trò chơi video Horizon Zero Dawn, Tiny Tina in the video game Borderlands 2, loạt game trên mạng Hey Ash, Whatcha Playin'?, Chloe Price trong video game Life Is Strange, Mayuri Shiina từ Steins;Gate và Sasha Braus từ Attack on Titan.
Cô là nhà văn viết truyện cho loạt truyện trên Cartoon Network Adventure Time và tác phẩm của cô trong Life Is Strange và Horizon Zero Dawn mang lại cho cô các giải Golden Joystick Awards 2015 và 2017 cho diễn xuất tốt nhất. Cô cũng là người dẫn chương trình của loạt  của Unplugged Geek & Sundry.
Thời trẻ

Burch lớn lên ở Phoenix, Arizona và có một người anh trai tên là Anthony. Cả cô và anh trai đều có tổ tiên hỗn hợp, với bố là người da trắng và mẹ là người nhập cư của dân tộc Thái / Đông Ấn. Burch tin rằng con đường sự nghiệp của cô là một nữ diễn viên lồng tiếng cho "Metal Gear Solid ở tuổi 12. Khi nhìn thấy tên của diễn viên lồng tiếng David Hayter cùng với tên của các nhân vật chính, cô đã googled tên của anh ấy và nhận ra rằng có những người thực sự lồng tiếng cho các nhân vật và cô nhận ra đó là điều cô muốn làm trong sự nghiệp. Burch tốt nghiệp Occidental College ở Los Angeles năm 2012.
Sopwith Rhino

| Sopwith Rhino |
| --- | --- |

Kiểu: Máy bay ném bom ba tầng cánh
Nguồn gốc:  Vương quốc Anh
Nhà chế tạo: Sopwith Aviation Company
Chuyến bay đầu: 1918
Số lượng sản xuất: 2
Sopwith 2B2 Rhino là một loại máy bay ném bom ba tầng cánh của Anh, do Sopwith Aviation Company tự thiết kế chế tạo.
Tính năng kỹ chiến thuật

Dữ liệu lấy từ British Aeroplanes 1914–18
Đặc tính tổng quát
Kíp lái: 2
Chiều dài: 27 ft 8 in (8,43 m)
Sải cánh: 33 ft 0 in (10,06 m)
Chiều cao: 10 ft 11 in (3,33 m)
Diện tích cánh: 545 foot vuông (50,6 m2)
Trọng lượng rỗng: 2.185 lb (991 kg)
Trọng lượng có tải: 3.590 lb (1.628 kg)
Sức chứa nhiên liệu: 60 Imp Gallon (273 L)
Động cơ: 1 × Beardmore Halford Pullinger (BHP) kiểu động cơ piston thẳng hàng 6 xy-lanh, làm mát bằng nước, 230 hp (170 kW)
Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 103 mph (166 km/h; 90 kn) 10.000 ft (3.050 m), 114 mph (99 kts, 184 km/h) trên mực nước biển
Thời gian bay: 3 h 45 phút
Trần bay: 12.000 ft (3.658 m)
Thời gian lên độ cao: 24 phút 50 s lên độ cao 10.000 ft (3.050 m)
Vũ khí trang bị
Súng: 1 × súng máy Vickers và 1 × súng máy Lewis 0.303 in (7,7 mm)
Bom: 450 lb (205 kg) bom
Sopwith Swallow

| Swallow |
| --- | --- |
Kiểu: Máy bay tiêm kích
Nguồn gốc:  Vương quốc Anh
Nhà chế tạo: Sopwith Aviation Company
Chuyến bay đầu: Tháng 10, 1918
Số lượng sản xuất: 1 (Scooter) + 1 (Swallow)
Phát triển từ: Sopwith Camel
Sopwith Swallow là một loại máy bay tiêm kích của Anh trong Chiến tranh thế giới I.
Tính năng kỹ chiến thuật (Swallow)

Dữ liệu lấy từ War Planes of the First World War: Volume Three Fighters
Đặc tính tổng quát
Kíp lái: 1
Chiều dài: 18 ft 9 in (5,72 m)
Sải cánh: 28 ft 10 in (8,79 m)
Chiều cao: 10 ft 2 in (3,10 m)
Diện tích cánh: 160 foot vuông (15 m2)
Trọng lượng rỗng: 889 lb (403 kg)
Trọng lượng có tải: 1.420 lb (644 kg)
Động cơ: 1 × Le Rhône 9J , 110 hp (82 kW)
Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 113,5 mph (183 km/h; 99 kn) trên độ cao 10.000 ft (3.050 m)
Trần bay: 18.500 ft (5.639 m)
Vũ khí trang bị
Súng: 2× Súng máy Vickers .303 in
Aspidolopha erberi

| Aspidolopha erberi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Aspidolopha
Loài (species): A. erberi
Danh pháp hai phần
Aspidolopha erberi Medvedev, 2005 
Aspidolopha erberi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Medvedev miêu tả khoa học năm 2005.
Chú thích

↑  Chrysomelidae năm Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Nguyễn Thanh Sằng

| Nguyễn Thanh Sằng |
| --- | --- |

Chức vụ
 Tư lệnh Tiền phương Quân đoàn IV
Nhiệm kỳ: 8/1972 – 4/1973
Cấp bậc: -Thiếu tướng (8/1972)
Vị trí: Quân khu IV
 
 Tư lệnh Sư đoàn 22 Bộ binh (Lần thứ hai)
Nhiệm kỳ: 2/1965 – 6/1966
Cấp bậc: -Chuẩn tướng
Tiền nhiệm: -Chuẩn tướng Nguyễn Xuân Thịnh
Kế nhiệm: -Đại tá Nguyễn Văn Hiếu
Vị trí: Vùng 2 chiến thuật
 
 Tư lệnh Sư đoàn 25 Bộ binh
Nhiệm kỳ: 12/1964 – 2/1965
Cấp bậc: -Chuẩn tướng (11/1964)
Tiền nhiệm: -Đại tá Nguyễn Viết Đạm
Kế nhiệm: -Đại tá Phan Trọng Chinh
Vị trí: Vùng 3 chiến thuật
 
 Tư lệnh Sư đoàn 2 Bộ binh
Nhiệm kỳ: 7/1964 – 10/1964
Cấp bậc: Đại tá (11/1963)
Tiền nhiệm: -Chuẩn tướng Ngô Dzu
Kế nhiệm: -Đại tá Hoàng Xuân Lãm
Vị trí: Vùng 1 chiến thuật
 
 Chỉ huy trưởng Trung tâm Huấn luyện Quang Trung
Nhiệm kỳ: 2/1964 – 7/1964
Cấp bậc: -Đại tá
Tiền nhiệm: -Trung tá Phạm Văn Liễu
Kế nhiệm: -Trung tá Vũ Ngọc Tuấn
Vị trí: Biệt khu Thủ đô
 
 Tư lệnh Sư đoàn 22 Bộ binh (Lần thứ nhất)
Nhiệm kỳ: 11/1963 – 2/1964
Cấp bậc: -Đại tá
Tiền nhiệm: -Đại tá Nguyễn Bảo Trị
Kế nhiệm: -Thiếu tướng Linh Quang Viên
Vị trí: Vùng 2 chiến thuật
 
 Tỉnh trưởng tỉnh Bình Định thuộc Quân khu II
Nhiệm kỳ: 1/1960 – 11/1963
Cấp bậc: -Trung tá (1/1960) -Đại tá (11/1963)
Tiền nhiệm: -Cử nhân Bùi Thúc Duyên
Vị trí: Vùng 2 chiến thuật
 
Thông tin cá nhân
Quốc tịch:  Việt Nam Cộng hòa
Sinh: Tháng 11 năm 1926 Thừa Thiên, Liên bang Đông Dương
Mất: 2005 (78–79 tuổi) Thành phố Hồ Chí Minh
Nguyên nhân mất: Tuổi già
Nơi ở: Sài Gòn
Nghề nghiệp: Quân nhân
Dân tộc: Kinh
Vợ: Lê Thị Trúc Anh
Con cái: 10 người con (6 trai, 4 gái)
Học vấn: Tú tài bán phần
Alma mater: -Trường Trung học Phổ thông tại Huế -Trường Võ bị Quốc gia tại Huế -Học viện Chỉ huy Tham mưu Fort Leavenworth, Hoa Kỳ
Quê quán: Trung Kỳ
Phục vụ trong quân đội
Thuộc:  Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Phục vụ:  Việt Nam Cộng hòa
Năm tại ngũ: 1949-1973
Cấp bậc:  Thiếu tướng
Đơn vị:  Sư đoàn 2 Bộ binh  Sư đoàn 22 Bộ binh  Sư đoàn 25 Bộ binh  TTHL Quang Trung  Quân đoàn IV và QK 4
Chỉ huy:  QĐ Liên hiệp Pháp  Quân đội Quốc gia  Quân lực Việt Nam Cộng hòa
Tham chiến: -Chiến tranh Đông Dương -Chiến tranh Việt Nam
Nguyễn Thanh Sằng (1926-2005), nguyên là một cựu tướng lĩnh Bộ binh của Quân lực Việt Nam Cộng hòa, cấp bậc Thiếu tướng. Ông xuất thân từ những khóa đầu tiên ở trường Võ bị Quốc gia do Chính phủ Quốc gia Việt Nam, được sự hỗ trợ của Quân đội Pháp mở ra tại Trung phần vào những năm cuối của thập niên 1940, với mục đích đào tạo sĩ quan người Việt phục vụ cho Quân đội Quốc gia nằm trong Quân đội Liên hiệp Pháp. Ông đã từng đảm trách chức vụ Tỉnh trưởng, Tư lệnh Sư đoàn Bộ binh. Trước khi giải ngũ, ông giữ chức Tư lệnh Tiền phương của một Quân đoàn.
Tiểu sử & Binh nghiệp

Ông sinh vào tháng 11 năm 1926, trong một gia đình nho giáo tại Thừa Thiên, miền Trung Việt Nam. Năm 1945, ông tốt nghiệp Trung học chương trình Pháp ở Huế với văn bằng Tú tài bán phần (Part I). Sau đó làm công chức tại Huế cho đến khi gia nhập quân đội.
Tiểu sử & Binh nghiệp > Quân đội Liên hiệp Pháp

Trung tuần tháng 9 năm 1949, thi hành lệnh động viên, ông nhập ngũ vào Quân đội Liên hiệp Pháp, mang số quân: 46/200.786. Theo học khóa 2 Quang Trung tại trường Võ bị Huế, khai giảng ngày 25 tháng 9 năm 1949. Ngày 24 tháng 6 năm 1950 mãn khóa tốt nghiệp với cấp bậc Thiếu úy hiện dịch. Ra trường, ông được điều động vào Tiểu đoàn Việt Nam với chức vụ Trung đội trưởng hoạt động trên địa bàn Bắc phần.
Tiểu sử & Binh nghiệp > Quân đội Quốc gia

Đầu năm 1952, chính thức chuyển sang phục vụ Quân đội Quốc gia ông được thăng cấp Trung úy và được cử làm Đại đội trưởng. Tháng 8 năm 1954, sau Hiệp Genève (ngày 20 tháng 7), theo đơn vị di chuyển vào Nam, ông được thăng cấp Đại úy và được chỉ định vào chức vụ Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn Việt Nam.
Tiểu sử & Binh nghiệp > Quân đội Việt Nam Cộng hòa

Giữa năm 1957, sau 2 năm từ Quân đội Quốc gia chuyển sang phục vụ cơ cấu mới là Quân đội Việt Nam Cộng hòa, ông được thăng cấp Thiếu tá tại nhiệm. Giữ năm 1959, ông được cử đi du học lớp Chỉ huy Tham mưu cao cấp tại Học viện Chỉ huy và Tham mưu Fort Leavenworth, Tiểu bang Kansas, Hoa Kỳ trong thời gian 6 tháng. Đến đầu năm 1960 mãn khóa học về nước, ông được thăng cấp Trung tá và được bổ nhiệm làm Tỉnh trưởng tỉnh Bình Định thay thế Cử nhân Bùi Thúc Duyên.
Đầu tháng 11 năm 1963, sau cuộc đảo chính Tổng thống Ngô Đình Diệm (ngày 1 tháng 11). Ngày 5 tháng 11, ông được thăng cấp Đại tá và được bổ nhiệm chức vụ Tư lệnh Sư đoàn 22 Bộ binh thay thế Đại tá Nguyễn Bảo Trị.
Thượng tuần tháng 2 năm 1964, sau cuộc Chỉnh lý các tướng lãnh trong Hội đồng Quân nhân Cách mạng để giành quyến lãnh đạo của Trung tướng Nguyễn Khánh, ông được lệnh bàn giao chức vụ Tư lệnh Sư đoàn 22 Bộ binh lại cho Thiếu tướng Linh Quang Viên. Hai tuần sau, ông được cử làm Chỉ huy trưởng Quân trường Quang Trung thay thế Trung tá Phạm Văn Liễu. Cuối tháng 7, ông được lệnh bàn giao chức vụ Chỉ huy trưởng Quân trường Quang Trung lại cho Trung tá Vũ Ngọc Tuấn cùng ngày chuyển ra Quân khu 2 để nhận chức Tư lệnh Sư đoàn 2 Bộ binh thay thế Chuẩn tướng Ngô Du. Ba tháng sau, ông bàn giao chức vụ Tư lệnh Sư đoàn 2 lại cho Đại tá Hoàng Xuân Lãm, trở về Bộ Tổng tham mưu chờ nhận nhiệm vụ mới. Đầu tháng 11 cùng năm, nhân ngày kỷ niệm 1 năm Cách mạng 1 tháng 11 thành công, ông được thăng cấp Chuẩn tướng tại nhiệm. Đầu tháng 12 cuối năm, ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh Sư đoàn 25 Bộ binh thay thế Đại tá Nguyễn Viết Đạm.
Cuối tháng 2 năm 1965, ông rời khỏi chức vụ Tư lệnh Sư đoàn 25 Bộ binh sau khi bàn giao Sư đoàn lại cho Đại tá Phan Trọng Chinh. Ngay sau đó, thuyên chuyển trở lại Quân khu 2 ông được cử tái nhiệm chức vụ Tư lệnh Sư đoàn 22 Bộ binh thay thế Chuẩn tướng Nguyễn Xuân Thịnh được cử đi làm Tư lệnh phó Quân đoàn III và Quân khu 3.
Hạ tuần tháng 6 năm 1966, ông được lệnh bàn giao Sư đoàn 22 Bộ binh lại cho Đại tá Nguyễn Văn Hiếu. Sau đó, thuyên chuyển về Quân khu 4 giữ chức vụ Phó Tư lệnh Quân đoàn IV đặc trách Hành quân. Đến tháng 8 năm 1972, ông được thăng Thiếu tướng và được chỉ định giữ chức vụ Tư lệnh Bộ Tư lệnh Tiền phương Quân đoàn IV và Quân khu 4. Tháng 4 năm 1973, ông được giải ngũ với lý do đã phục vụ quân đội trên 20 năm.
1975

Sau ngày 30 tháng 4, ông ra trình diện Quân Giải phóng, chính quyền mới đưa ông đi học tập và cải tạo từ Nam ra Bắc cho đến ngày 14 tháng 9 năm 1987 ông mới được trả tự do. Ông ở lại Việt Nam. Tháng giêng năm 2005, ông từ trần tại tại Thành phố Hồ Chí Minh, Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hưởng thọ 79 tuổi.
Gia đình

Phu nhân: Bà Lê Thị Trúc Anh - Ông bà có 10 người con gồm 6 trai, 4 gái.
Chú thích

↑  Trung tá Phạm Văn Liễu sinh năm 1927 tại Nam Định, tốt nghiệp trường sĩ quan Võ bị Lục quân Chapa và khóa 5 Võ bị Đà Lạt. Sau cùng là Đại tá Trưởng ban Tham vấn Hòa đàm Paris, giải ngũ cùng cấp.
↑  Trung tá Vũ Ngọc Tuấn sinh năm 1930 tại Mỹ Tho, tốt nghiệp Sĩ quan Thủ Đức khóa 1. Sau cùng là Đại tá Tham mưu trưởng Quân đoàn III.
Nguyễn Sĩ Dũng

| Nguyễn Sĩ Dũng> Chức vụ.Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Việt Nam |
| --- | --- |
Nhiệm kỳ: 10 tháng 10 năm 2003 – tháng 3 năm 2016
Vị trí:  Việt Nam
 
Giám đốc Trung tâm Thông tin, Thư viện và Nghiên cứu khoa học của Văn phòng Quốc hội
Nhiệm kỳ: 1997 – 2003
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 1955 (68–69 tuổi) huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, Việt Nam
Nguyễn Sĩ Dũng (sinh năm 1955) là một tiến sĩ ngành giáo dục học, nhà khoa học, công chức, nhà hoạt động xã hội người Việt Nam. Ông từng giữ chức vụ Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Việt Nam (2003-2016). Ông là nhà phản biện xã hội và chuyên gia trong lĩnh vực khoa học chính trị của Việt Nam hiện nay. Ông là một trong 12 thành viên Nhóm tư vấn của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng nhiệm kỳ 2011-2016. Hiện nay ông giữ chức vụ Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) nhiệm kỳ 2018 - 2021.
Xuất thân

Nguyễn Sĩ Dũng sinh năm 1955 tại huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Ông là con đầu trong một gia đình có tám người con. Cha ông là giáo viên dạy văn, còn mẹ ông là nhân viên phục vụ của một trường y tế. Nguyễn Sĩ Dũng là cháu của tú tài Nguyễn Sĩ Trâm, em trai tú tài Nguyễn Sĩ Giản, người sinh ra nhà cách mạng Nguyễn Sĩ Sách.
Giáo dục

Nguyễn Sĩ Dũng thi đạt điểm tuyệt đối khoa Văn trường Đại học Tổng hợp, sau đó nhận được học bổng của nhà nước Việt Nam du học ở Liên Xô, học chuyên ngành tiếng Anh.
Sau khi tốt nghiệp đại học với thành tích xuất sắc, ông tiếp tục làm nghiên cứu sinh ngành Giáo dục học ở Liên Xô.
Ông có bằng phó tiến sĩ Giáo dục học tại Trường Đại học Sư phạm Ngoại ngữ, Nga.
Nguyễn Sĩ Dũng từng thực tập tại Nghị viện Úc.
Sự nghiệp

Từ năm 1997 đến năm 2003, Nguyễn Sĩ Dũng làm Giám đốc Trung tâm Thông tin, Thư viện và Nghiên cứu khoa học của Văn phòng Quốc hội Việt Nam.
Ngày 10 tháng 10 năm 2003, ông được Chủ tịch Quốc hội Việt Nam Nguyễn Văn An bổ nhiệm chức vụ Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Việt Nam cùng với ông Nguyễn Đức Hiền (Vụ trưởng Vụ Tổng hợp Văn phòng Quốc hội).
Nguyễn Sĩ Dũng là thành viên Nhóm tư vấn của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng nhiệm kỳ 2011-2016.
Ông từng là Chủ tịch Hội đồng khoa học của Văn phòng Quốc hội.
Ông từng là Ủy viên thường trực Ban điều phối các dự án hợp tác quốc tế của Văn phòng Quốc hội.
Ông từng là Thành viên Hội đồng biên tập của Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp.
Ông là Ủy viên thường trực Ban Biên tập Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992.
Ông từng là thư ký của ông Vũ Mão (1939-2020), Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.
Ông là Thành viên Ban soạn thảo Dự án Luật giao dịch điện tử, Dự án Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Dự án Luật tổ chức Quốc hội, Dự án Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Tổ chức Quốc hội.
Từ tháng 3 năm 2016, ông nghỉ hưu.
Từ ngày 28 tháng 05 năm 2018 đến nay, ông giữ chức vụ Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC)
Quan điểm > Các dự án BOT của Bộ Giao thông Vận tải

Nguyễn Sĩ Dũng phản đối việc đặt trạm BOT sai chỗ ở những con đường người dân không đi qua mà vẫn phải đóng phí.
Quan điểm > Về Nguyễn Xuân Anh

Ông cho rằng Nguyễn Xuân Anh bị mất chức Bí thư Thành ủy Đà Nẵng năm 2017 là vì Nguyễn Xuân Anh non kém về bản lĩnh chính trị, chưa làm được gì cho thành phố Đà Nẵng, chưa thu phục được nhân tâm mà đã bắt chước mạnh miệng như người tiền nhiệm (Nguyễn Bá Thanh) nên tạo ra nhiều kẻ thù.
Sách đã xuất bản

Nguyễn Sĩ Dũng, "Những nghịch lý của thời gian".
Nguyễn Sĩ Dũng, Thế sự - một góc nhìn, Nhà xuất bản Tri thức.
Nguyễn Sĩ Dũng, Bàn về Quốc hội, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, năm 2017.
Các bài báo

Ông có nhiều bài báo bàn về lập pháp, pháp luật và cải cách hành chính, chính trị, kinh tế, xã hội.
Göllü, Mardin

| Göllü |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
GöllüVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Mardin
Huyện: Mardin
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 862 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 47000 
Göllü là một xã thuộc huyện Mardin, tỉnh Mardin, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 862 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Mardin”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2012.
Ngỗi Hiêu

| Ngỗi Hiêu |
| --- | --- |
Tên chữ: Quý Mạnh
Thông tin cá nhân
Sinh: thế kỷ 1 TCN
Mất: 33
Giới tính: nam
x • t • 
Ngỗi Hiêu hay Ngôi Hiêu (chữ Hán: 隗囂, ? – 33, còn được phiên âm là Quỳ Ngao), tên tự là Quý Mạnh, người huyện Thành Kỷ, quận Thiên Thủy , là thủ lĩnh quân phiệt cuối đời Tân, đầu đời Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc.
Khởi binh phản Tân

Thuở thiếu thời Hiêu làm quan ở châu quận. Quốc sư nhà Tân là Lưu Hâm tiến cử ông vào triều. Hâm mất, Hiêu quay lại quê nhà.
Chú út của Hiêu là Thôi, hành xử hào hiệp, rất được lòng người. Nghe tin Hán Canh Thủy đế lên ngôi, quân nhà Tân liên tiếp thất bại, vì thế Thôi cùng anh trai Nghĩa và người Thượng Khuê là Dương Quảng, người đất Ký là Chu Tông mưu khởi binh hưởng ứng nhà Hán. ông can rằng: "Ôi việc binh là việc dữ dằn. Tông tộc có tội tình gì chứ!?" Thôi không nghe, tập hợp mấy ngàn người, giết quan lại nhà Tân. Thôi và bọn Quảng bàn nhau lập một thủ lĩnh được lòng người, đều cho rằng Hiêu có tiếng tăm, cử làm Thượng tướng quân. Hiêu từ chối không được, đành nhận lời.
Quy thuận Canh Thủy

Hiêu đã khởi binh, sai sứ đem sính lễ mời người Bình Lăng là Phương Vọng, dùng làm quân sư. Theo kế của Vọng, Hiêu lập miếu thờ Cao Tổ, Văn đế, Vũ đế nhà Hán; bọn Hiêu 31 người bày cuộc uống máu ăn thề theo lễ tiết xưa; rồi truyền hịch cáo khắp các châu, quận, Hiêu tự xưng là Thượng tướng quân, Thôi là Bạch hổ tướng quân, Nghĩa là Tả tướng quân, Dương Quảng là Hữu tướng quân, Vương Tuân là Minh uy tướng quân, Chu Tông là Vân kỳ tướng quân, tuyên bố chống lại nhà Tân, hưởng ứng Canh Thủy đế.
Hiêu nắm 10 vạn quân, giết chết Ung Châu mục Trần Khánh. Ông gởi thư chiêu dụ An Định đại doãn Vương Hướng – con trai của Bình A hầu Vương Đàm Chi, em họ Vương Mãng – ông ta không theo. Hướng giỏi cai trị, An Định không có nơi nào nổi dậy chống lại nhà Tân. Hiêu tiến đánh bắt được Hướng, đem ra xé xác, các huyện An Định đều sợ hãi xin hàng. Khi ấy Vương Mãng bị giết ở Trường An, ông bèn chia các tướng đi đánh Lũng Tây, Vũ Đô, Kim Thành, Vũ Uy, Trương Dịch, Tửu Tuyền, Đôn Hoàng, đều hạ được.
Năm Canh Thủy thứ 2 (24), đế sai sứ triệu Hiêu cùng bọn Thôi, Nghĩa. Ông sắp lên đường, Phương Vọng ngăn lại, cho rằng Canh Thủy đế chưa biết có thể làm nên hay không!? Hiêu không nghe, Vọng bỏ đi.
Bọn Hiêu đến Trường An, đế dùng ông làm Hữu tướng quân, Thôi, Nghĩa đều giữ hiệu cũ. Mùa đông năm ấy, Thôi, Nghĩa mưu phản để quay về, Hiêu sợ liên lụy, nên tố giác. Thôi, Nghĩa bị giết, đế cho rằng ông trung thành, dùng làm Ngự sử đại phu.
Khởi binh lần 2

Mùa hạ năm sau, nghĩa quân Xích Mi vào Quan, vùng Tam Phụ nhiễu loạn. Quang Vũ đế lên ngôi ở Hà Bắc, Hiêu khuyên đế theo về với Quốc tam lão Lưu Lương – chú của Quang Vũ đế - Canh Thủy đế không nghe. Các tướng muốn bắt Canh Thủy đế về miền đông, ông cũng tham dự. Việc bị phát giác, Canh Thủy đế sai sứ triệu Hiêu, ông xưng bệnh không đi, rồi cùng bọn Vương Tuân, Chu Tông đưa quân cố thủ. Chấp kim ngô Đặng Diệp đến vây, Hiêu đóng cửa chống lại; đến lúc hoàng hôn thì phá vây, cùng vài mươi kỵ binh phá cửa quan Bình Thành, chạy về Thiên Thủy. Ông lại tập hợp bộ hạ, chiếm cứ đất cũ, tự xưng Tây Châu thượng tướng quân .
Khi Canh Thủy đế thất bại, kỳ lão, sĩ đại phu Tam Phụ đều theo về chỗ Hiêu. Ông hành xử khiêm nhường, cung kính, hạ mình mặc áo vải tiếp đón, kết giao với kẻ sĩ. Lấy người Trường An là Cốc Cung, vốn là Bình Hà đại doãn nhà Tân, làm Chưởng dã đại phu, người Bình Lăng là Phạm Thuân làm sư hữu, Triệu Bỉnh, Tô Hành, Trịnh Hưng làm tế tửu, Thân Đồ Cương, Đỗ Lâm làm trì thư, Dương Quảng, Vương Tuân, Chu Tông cùng người Bình Tương là Hành Tuần, người A Dương là Vương Tiệp, người Trường Lăng là Vương Nguyên làm Đại tướng quân, thân thuộc ở Đỗ Lăng, Kim Đan làm tân khách. Nhờ vậy mà nổi danh Tây Châu, lan đến Sơn Đông.
Xưng thần với Hán

Năm Kiến Vũ thứ 2 (26), Đại tư đồ Đặng Vũ tây tiến đánh nghĩa quân Xích Mi, đóng đồn Vân Dương, bị bộ tướng Phùng Âm làm phản. Phùng Âm chạy về hướng Thiên Thủy, Hiêu đánh đuổi, phá hắn ta ở Cao Bình, bắt hết quân nhu. Vì thế Vũ thừa chế sai sứ cầm cờ tiết mệnh cho ông làm Tây Châu đại tướng quân, được chuyên chế mọi việc ở Lương Châu, Sóc Phương. Khi quân Xích Mi bỏ Trường An, muốn tây tiến lên đất Lũng, Hiêu sai tướng quân Dương Quảng đón đánh, phá được, lại đuổi theo đánh bại bọn họ ở khoảng Ô Thị, Kính Dương.
Năm thứ 3 (27), Hiêu nhân có công với nhà Hán, sai sứ dâng thư triều đình. Quang Vũ đế tiếp đón theo lễ chế dành cho sứ thần một nước, đãi ngộ rất hậu, gọi tên tự của ông để tỏ ra thân thiết. khi ấy, người Trần Thương là Lữ Vị nắm mấy vạn quân, cùng Công Tôn Thuật vào cướp Tam Phụ, Hiêu điều quân giúp Chinh tây đại tướng quân Phùng Dị đánh đuổi Vị, rồi tâu lên tình hình. Đế tự viết thư đáp lại, lời lẽ thiết tha, đối đãi trọng hậu hơn trước.
Sau khi Công Tôn Thuật mấy lần tấn công Hán Trung, sai sứ đem ấn thụ Đại tư không, Phù An vương cho Hiêu. Ông tự nhận mình cùng Thuật là nước thù địch, xấu hổ vì bị đối xử như bề tôi, ra quân đánh ông ta, liên tiếp phá địch, khiến quân Thục không dám ra bắc nữa.
Cát cứ Lũng Tây

Bấy giờ các tướng Hán ở Quan Trung nói rằng có thể đánh Thục, Đế thông báo với Hiêu, nhằm tỏ ra tín nhiệm ông. Hiêu bèn sai trưởng sử dâng thư, hết lời cho rằng Tam Phụ yếu kém, bên cạnh lại có Lưu Văn Bá (tức Lư Phương), chưa nên tính đến Thục. Đế biết ông hai lòng, vì thế truất đi lễ tiết dành cho Hiêu, làm gương cho quần thần.
Ban đầu, Hiêu cùng Lai Hấp, Mã Viện có quan hệ tốt, nên Đế mấy lần sai Hấp, Viện làm sứ giả đi lại, khuyên ông vào triều, hứa ban cho trọng tước, Hiêu vờ khiêm nhường mà từ chối. Năm thứ 5 (29), Đế lại sai Lai Hấp khuyên ông đưa con trai vào chầu, Hiêu nghe tin Lưu Vĩnh, Bành Sủng đã bị diệt, nên cho con trưởng là Tuân đến triều đình. Tuân được làm Hồ kỵ hiệu úy, phong Tuyên Khương hầu. Tướng của ông là Vương Nguyên, Vương Tiệp cho rằng thiên hạ chưa biết sẽ ra sao, cứ ngồi giữ một phương mà xem tình hình, Hiêu nghe theo.
Năm thứ 6 (30), bình xong Quan Đông, Đế muốn tạm hưu binh, tranh thủ sai sứ chiêu dụ Hiêu và Thuật. Sứ giả của Hiêu là Chu Du bị kẻ thù giết ở doanh trại của Phùng Dị, tài vật mà Đế sai Vệ úy Diêu Kỳ đem ban cho ông bị cướp ở đất Trịnh. Đế vẫn khen Hiêu là bậc trưởng giả, một lòng muốn chiêu dụ, đến nay thì cảm thán, cho rằng ý trời không muốn đôi bên hòa hợp.
Xưng thần với Thục

Gặp lúc Thuật cướp Nam Quận, Đế ban chiếu cho Hiêu từ Thiên Thủy phạt Thục, ông sai tân khách – đều là văn học sinh – dùng lời lẽ hoa mỹ, tìm cớ từ chối. Đế biết không thể dụ được Hiêu, tự đến Trường An, sai bọn Cảnh Yểm 7 tướng quân từ Lũng phạt Thục, trước đó sai Lai Hấp mang tỷ thư đi dụ ông. Hiêu nghi sợ, lập tức phát binh, sai Vương Nguyên chặn Lũng Để, chặt cây chắn đường, mưu tính giết Hấp, Hấp thoát về được.
Quân Hán bị Hiêu đánh bại, đều lui về. Hiêu thừa thắng sai Vương Nguyên, Hành Tuần xâm phạm Tam Phụ, bị bọn Chinh tây đại tướng quân Phùng Dị, Chinh lỗ tướng quân Sái Tuân đánh phá. Ông dâng sớ đổ lỗi cho thuộc hạ, Đế đáp thư đòi Hiêu đưa con trai thứ 2 vào triều. Ông bèn sai sứ xưng thần với Công Tôn Thuật.
Năm sau (31), Thuật lấy Hiêu làm Sóc Ninh vương, sai quân đi lại, chi viện lẫn nhau. Mùa thu, ông đưa 3 vạn bộ kỵ xâm phậm An Định, đến Âm Bàn, Phùng Dị soái chư tướng chống lại. Hiêu lại lệnh cho bộ tướng tiến xuống đất Lũng, đánh Sái Tuân ở Thủy Kiên, kết quả không được lợi, nên lui về. Nhân đó triều đình chiêu dụ Vương Tuân, Tuân đưa gia thuộc theo về với nhà Hán.