Giải Văn học Nghệ thuật Quốc gia
Văn hóa

Xem thêm: Đại hội Nhạc trẻ, Du ca Việt Nam, Hát cho đồng bào tôi nghe, và Ký giả đi ăn mày
Trong những năm sau chiến dịch Mậu Thân, nền trị an Việt Nam Cộng hòa thường xuyên phiền nhiễu vì những vụ quăng lựu đạn bất thình lình của các phần tử Việt Cộng, điển hình nhất là vụ nổ phòng trà Tự Do năm 1971 khiến có nhiều nghệ sĩ bị tử thương, cho nên Nha Cảnh Sát Đô Thành luôn phải ở trong tình trạng báo động rất cao để phòng ngừa những trường hợp bất trắc.
Vì lẽ đó, để đảm bảo an toàn cho sinh hoạt văn nghệ toàn quốc, toàn thể lễ phát thưởng Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Toàn quốc do Biệt Bộ Tổng Thống Phủ đặc trách và chỉ diễn ra trong khuôn viên dinh Độc Lập mà thôi. Quan khách đến và đi đều có xe mui kín của Tổng Thống Phủ đưa rước tận nơi. Sự kiện được tổ chức từ 16 giờ 30 phút cho đến cận giờ giới nghiêm, tức là 23 giờ 30 phút. Nhờ vậy cho nên trong suốt lịch sử các kì Giải Thưởng, giới kí giả chưa ghi nhận được có bất kì biến sự nào.
Tuy vậy, Giải cũng gây tranh luận trong báo giới và văn nghệ sĩ. Vì trước thời điểm 1967, Giải nầy không nằm trong hệ thống chính trị, vì vậy việc tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đứng ra phát động và trao thưởng bị coi là vi phạm nguyên tắc tự do văn nghệ trong hiến pháp. Thậm chí là chủ đề nóng trong các đàm thoại văn nghệ về sự ưu ái quá mức đối với nghệ sĩ không trực tiếp cầm súng mà chỉ lo sáng tác ở hậu phương.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Cũng như về giải thưởng về thơ có sự hiểu lầm giữa nhà thơ Hoàng Trúc Ly và Du Tử Lê. Không hề có sự kiện nhà thơ Hoàng Trúc Ly được tuyển chọn từ vòng đầu đến vòng cuối và giờ chót thì có sự thay đổi bằng Du Tử Lê. Một thành viên trong Hội đồng Chấm giải đã khẳng định như vậy. Cũng như những giải thưởng Văn học khác, dĩ nhiên có sự bẽ bàng giữa người được giải và người không được giải. Những giải văn chương lớn trên thế giới cũng có những chuyện tương tự như thế | ” |
— Nguyễn Mạnh Trinh, Hai mươi năm Văn Học Miền Nam
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Lần cuối cùng, tôi gặp Phan Nhật Nam, vào một sáng Chủ Nhật, đâu khoảng hơn tháng trước ngày miền Nam rơi vào tay cộng sản. Nam đang đứng nói chuyện với nhà văn Vũ Bằng và nhà văn Mặc Thu trên lề đường trước nhà ông Chu Tử và vợ chồng Đằng Giao, 104 đường Công Lý. Thấy Nam trẻ trung tươi sáng trong bộ quân phục Nhảy Dù vải kaki vàng thẳng cứng nếp hồ với đầy đủ lon lá, huy chương và sợi giây Bảo Quốc rực rỡ, tôi thoáng ngạc nhiên vì lần gặp gỡ trước Nam đã nói với tôi rằng vừa giải ngũ. Tôi hỏi đùa : "Bạn tôi quân cách rềnh ràng đi lãnh thưởng ?". Tôi có ý trêu Nam về số tiền một triệu ông Chu Tử đề nghị báo Sóng Thần tặng Nam về tác phẩm Tù Binh Và Hòa Bình để bỉ thử giải Văn học Nghệ thuật bần tiện của [Nguyễn Văn] Thiệu. Nam cười lớn : "Cái giải thưởng của bố già cậu sài mẹ nó hết rồi, có cụ Vũ Bằng biết đấy". Rồi Nam tự giải thích khi thấy tôi hóm hỉnh nhìn Nam với bộ quân phục : "Cậu Nam giải ngũ nhưng cậu Nam vẫn là lính Nhảy Dù hợp lệ. Nhưng mà giải ngũ rồi chán quá mi ơi, buồn cóc biết làm gì và thèm mặc lại quân phục". Xong Nam dịu giọng nói như than thở : "Có lẽ tao lại phải làm đơn xin tái ngũ, giải ngũ mà tao có cảm tưởng xấu hổ như một thằng đào ngũ". Tôi có chuyện cần, vội gặp ông Chu Tử nên không nán lại góp chuyện với ba người và tìm hiểu chuyện Nam giải ngũ là đùa hay thật. Tôi chào và leo lên gác. Lúc trở xuống thì Nam đã không còn đấy nữa, và đó là lần cuối cùng tôi gặp Phan Nhật Nam, cho đến ngày di tản và cho đến bây giờ là sáu năm chia biệt. | ” |
— Đào Vũ Anh Hùng
Ngày sau Sự kiện 30 tháng Tư, ở thời kì xảy ra "chiến dịch bài trừ văn hóa phẩm đồi trụy" dưới chế độ mới, nhiều văn nghệ sĩ phải giấu rất kĩ những kỉ vật Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Toàn quốc để tránh bị công an xách nhiễu. Theo lời ca sĩ Thanh Mai, vì bấy giờ bà đã định cư ở Paris nên mẹ và em gái kẹt lại ở Sài Gòn phải chôn bức tượng vàng và những giấy phát thưởng dưới nền nhà. Sau này đào lên chỉ còn tượng, trong khi giấy bị "đất chùi đi hết". Cô em phải cắt tượng thành nhiều mảnh rồi nhét trong hành lí đem sang Pháp trao lại cho bà làm kỉ niệm một thời hoa lệ.
Cũng theo danh ca Hùng Cường, đương thời Chân trời tím là xuất phẩm điện ảnh ẵm nhiều vinh dự Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Toàn quốc nhất, cho nên Sở Văn Hóa Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh mới cứ theo những tư liệu còn lại của Giải nầy để thống kê và đưa ra những biện pháp thanh trừng. Cụ thể, bức ảnh trên báo ghi lại cảnh ông và bạn diễn Kim Vui nằm hôn nhau ngoài bãi biển Vũng Tàu trong phim bị chính quyền mới phóng to và trưng bày ở cửa vào khu triển lãm "tội ác Mĩ-ngụy" để đấu tố suốt một tuần lễ. Về sau, khoảng năm 2004 và 2005, cuốn băng sao trắng đen của bộ phim này lại được đem chiếu cho du khách tại Hội trường Thống Nhất, tuy nhiên vì chất lượng băng đã quá nhiễu nên phải cất đi sau một thời gian.