stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Thời gian

Đối với các định nghĩa khác, xem Thời gian (định hướng).
Đồng hồ cát
Thời gian là một khái niệm để diễn tả trình tự xảy ra của các sự kiện nhất định, biến cố và thời gian kéo dài của chúng. Từ "thời gian" có trong tất cả các ngôn ngữ của loài người. Thời gian được xác định bằng lượng các chuyển động của các đối tượng có tính lặp lại và thường có một thời điểm làm mốc gắn với một sự kiện nào đó.
Thời gian là thuộc tính của vận động và phải được gắn với vật chất, vật thể. Các nhà triết học đúc kết rằng "thế giới" luôn luôn vận động. Giả sử rằng nếu mọi vật trong vũ trụ đứng im, khái niệm thời gian trở nên vô nghĩa. Các sự vật luôn vận động song hành cùng nhau. Có những chuyển động có tính lặp lại, trong khi đó có những chuyển động khó xác định. Vì thế để xác định thời gian người ta so sánh một quá trình vận động với một quá trình khác có tính lặp lại nhiều lần hơn, ổn định hơn và dễ tưởng tượng hơn. Ví dụ chuyển động của con lắc (giây), sự tự quay tròn của Trái Đất hay sự biến đổi của Mặt Trời trên bầu trời (ngày), sự thay đổi hình dạng của Mặt Trăng (tháng âm lịch)... hay đôi khi được xác định bằng quãng đường mà một vật nào đó đi được, sự biến đổi trạng thái lặp đi lặp lại của một "vật".
Thời gian chỉ có một chiều duy nhất (cho đến nay được biết đến) đó là từ quá khứ và hiện tại và tương lai. Do sự vận động không ngừng của thế giới vật chất từ vi mô đến vĩ mô (và kể cả trong ý thức, nhận thức) mà trạng thái và vị trí (xét theo quan điểm động lực học) của các vật không ngừng thay đổi, biến đổi. Chúng luôn có những quan hệ tương hỗ với nhau và vì thế "vị trí và trật tự" của chúng luôn biến đổi, không thể trở về với trạng thái hay vị trí trước đó được. Đó chính là trình tự của thời gian. Theo vật lý động lực học, thời gian có liên quan đến entropi (trạng thái động lực học) vĩ mô. Hay nói cách khác thời gian là một đại lượng mang tính vĩ mô. Nó luôn luôn gắn với mọi mọi vật, không trừ 1 sinh vật hay toàn bộ vật nào hết. Thời gian gắn với từng vật là thời gian riêng, và thời gian riêng thì có thể khác nhau tuỳ thuộc vào bản chất của vật đó và hệ quy chiếu gắn với nó, ví dụ với mỗi hệ chuyển động có vận tốc khác nhau thời gian có thể trôi đi khác nhau. Thời gian của vật này có thể ảnh hưởng đến vật khác.Tuy nhiên,thời gian nếu là sự hoạt động và tương tác vật chất thì nó phải được xác định các sự kiện là hệ quả của nhau.Nếu như các sự kiện mà con người đo đạc chỉ là các sự kiện ngẫu nhiên,hoặc không thể xác định sự liền mạch khi tái chuẩn hoá hoặc lượng tử hoá qua hằng số planck, thời gian có vẻ không tồn tại.
Như vậy, "thời điểm" là một trạng thái vật lý cụ thể (có thể xác định được) của một hệ và "thời gian" là diễn biến của các trạng thái vật lý của một hệ là hệ quả của nhau trong lý thuyết hỗn độn (xem hệ vật lý kín).
Đo đạc

Thời gian được tính bằng năm, tháng, tuần, ngày, giờ, phút, giây, Đêm. Trong đó, đơn vị cơ sở là "ngày", một ngày được chia làm 24 giờ (12 canh giờ – cách tính thường sử dụng thời xưa), 1 giờ chia thành 60 phút, 1 tuần gồm 7 ngày, 1 tháng bao gồm 28 đến 31 ngày tuỳ thuộc vào tháng trong năm...
Theo quy ước hiện đại trong vật lý 1 giây được định nghĩa như sau:
Các đơn vị thời gian thông dụng khác được định nghĩa dựa trên khái niệm giây như sau:
Một phút có 60 giây
Một giờ có 60 phút
Một ngày có 24 giờ
Một tuần có 7 ngày
Một tháng có 4 tuần + 0, 1, 2, 3 ngày, (trung bình 30,4.. ngày)
Một năm là khoảng thời gian trung bình của một chu kỳ Trái Đất quay quanh Mặt Trời, gồm có 12 tháng, hoặc 52 tuần 1 ngày, hoặc 365 ngày và 6 giờ.
Trong lý thuyết tương đối của Albert Einstein, đại lượng ct, với c là vận tốc ánh sáng và t là thời gian, được coi như là một chiều đặc biệt thêm vào cho không gian ba chiều để tạo thành không-thời gian[cần dẫn nguồn]. Việc cho thêm chiều thời gian giúp việc định vị các sự kiện được dễ dàng khi hệ quy chiếu thay đổi, tương tự như định vị các điểm trong không gian ba chiều cổ điển.
Vật lý cũng như nhiều ngành khoa học khác xem thời gian là một trong số những đại lượng cơ bản. Nó được dùng định nghĩa nhiều đại lượng khác như vận tốc nhưng nếu dùng những đại lượng như vậy mà định nghĩa trở lại thời gian sẽ tạo ra lối định nghĩa lòng vòng (tiếng Anh: circular definition). Một dạng định nghĩa theo hoạt động về thời gian được diễn tả như sau: quan sát số lần lập cụ thể của một sự kiện có tính chu kì (như chuyển động của con lắc tự do) nảy sinh một loại đơn vị tiêu chuẩn như giây.
Thời Cổ đại người Trung Quốc thường tính thời gian theo Can Chi tức là chia thời gian theo các Canh theo thứ tự 12 con Giáp để tính thời gian trong ngày. Trên thế giới còn rất nhiều dân tộc như Do Thái, Thổ dân Châu Mỹ, Người Khơ Me... dùng nhiều Lịch khác nhau để tính thời gian khác nhau.
Các định nghĩa và tiêu chuẩn

| Đơn vị | Giá trị | Ghi chú |
| --- | --- | --- |
| Yocto giây | 10−24 s |  |
| Zepto giây | 10−21 s |  |
| Atto giây | 10−18 s | Khoảng thời gian nhỏ nhất có thể đo được chính xác |
| Femto giây | 10−15 s | Xung thời gian trên tia laser nhanh nhất |
| Pico giây | 10−12 s |  |
| Nano giây | 10−9 s | Thời gian cho các phân tử để phát huỳnh quang. |
| Micro giây | 10−6 s |  |
| Milli giây | 0,001 s |  |

| Giây | 1 s | Đơn vị cơ bản trong SI |
| Phút | 60 s |  |
| Giờ | 60 phút |  |
| Ngày | 24 giờ |  |
| Tuần | 7 ngày |  |
| Fortnight | 14 ngày | Tương đương với 2 tuần |
| Tuần trăng | 27.2–29.5 ngày | Các khái niệm khác nhau của tháng âm lịch |
| Tháng | 28–31 ngày |  |
| Quý | 3 tháng |  |
| Năm | 12 tháng |  |
| Năm thường | 365 ngày | 52 tuần + 1 ngày |
| Năm nhuận | 366 ngày | 52 tuần + 2 ngày |
| Năm nhiệt đới | 365,24219 ngày | Trung bình |
| Năm Gregoria | 365,2425 ngày | Trung bình |
| Olympiad | chu kỳ 4 năm |  |
| Thập niên | 10 năm |  |
| Thế hệ | 17-35 năm | Thay đổi khác nhau, tùy ngữ cảnh |
| Thế kỷ | 100 năm | 10 thập kỉ |
| Thiên niên kỷ | 1.000 năm | 10 thế kỉ |
| Exa giây | 1018 s | Gần 32 tỉ năm, gấp hơn 2 lần tuổi của vũ trụ tính theo thời gian hiện tại |
Trong hệ đo lường SI cơ bản, đơn vị của thời gian là giây. Từ đó các đơn vị lớn hơn như phút, giờ, và ngày được tính dựa theo đó, các đơn vị thứ cấp này gọi là đơn vị không SI do chúng không được sử dụng trong hệ thống thập phân. Tuy nhiên, chúng cũng được chấp nhận chính thức cùng với SI. Không có tỉ số cố định giữa giây và tháng hay năm, trong khi tháng và năm có những thay đổi đáng kể trong năm về độ dài.
Định nghĩa về giây chính thức trong SI như sau:
Giây là một khoảng thời gian bằng 9.192.631.770 thời lượng bức xạ tương ứng trong sự chuyển tiếp giữa hai mức năng lượng trong trạng thái cơ bản của nguyên tử caesium 133.
Trong một hội nghị về thời gian năm 1997, CIPM thông báo rằng định nghĩa này đề cập đến một nguyên tử caesium trong trạng thái cơ bản ở 0 K. Trước đó vào năm 1967, giây đã được định nghĩa là:
tỷ lệ 1/31.556.925,9747 của một năm nhiệt đới vào ngày 0 tháng 1 năm 1900 lúc 12 giờ thời gian thiên văn.
Định nghĩa giây hiện tại, kết hợp với định nghĩa hiện tại về mét, được dựa trên thuyết tương đối hẹp, để khẳng định rằng không-thời gian của chúng ta là một không gian Minkowski.
Các định nghĩa và tiêu chuẩn > Thời gian quốc tế

Điều cơ bản trong khoa học thời gian là việc tính liên tục đơn vị giây dựa trên đồng hồ nguyên tử trên toàn thế giới, hay gọi là thời gian Nguyên tử Quốc tế.
Giờ phối hợp quốc tế (UTC) là giờ chuẩn hiện đang được sử dụng trên khắp thế giới.
Giờ GMT là một giờ chuẩn cũ, tính từ ngành đường sắt Anh năm 1847. Sử dụng kính thiên văn thay vì đồng hồ nguyên tử, GMT được hiệu chỉnh theo thời gian Mặt Trời trung bình tại Đài thiên văn Greenwich ở Vương quốc Anh. Giờ vũ trụ (UT) là một thuật ngữ hiện đại được dùng trong hệ thống quốc tế dựa trên quan sát bằng kính thiên văn, được chấp nhận để thay thế cho Giờ trung bình Greenwich ("Greenwich Mean Time") năm 1928 bởi Hiệp hội Thiên văn Quốc tế. Những quan sát tại đài thiên văn Greenwich đã chấm dứt năm 1954, mặc dù vị trí này vẫn còn được sử dụng làm mốc cho hệ thống tọa độ. Do chu kỳ quay của Trái Đất không phải lúc hoàn toàn cố định, khoảng thời gian giây có thể thay đổi nếu được hiệu chỉnh theo tiêu chuẩn dựa trên kính thiên văn như GMT hay UT – trong đó giây được xác định là một tỷ lệ của ngày hay năm.
Hệ thống định vị toàn cầu (GPS) cũng phát đi các tín hiệu thời gian rất chính xác trên toàn cầu, với những chỉ dẫn về cách chuyển đổi giữa giờ GPS và UTC.
Trái Đất được chia thành các múi giờ. Hầu hết mỗi múi giờ cách nhau một giờ, và tính toán giờ địa phương khi cộng thêm vào giờ UTC hay GMT. Ở một số nơi việc cộng thêm giờ thay đổi theo năm do những quy ước về giờ tiết kiệm ánh sáng ngày.
Chú thích

↑  Stephen Hawking. Lược sử thời gian.
↑  Organisation Intergouvernementale de la Convention du Métre (1998). The International System of Units (SI), 7th Edition (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 27 tháng 4 năm 2004. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2006.
↑  “Base unit definitions: Second”. NIST. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2008.
↑  Lược sử thời gian - Stephen Hawking
↑  Duff, Michael J. (2002). “Trialogue on the number of fundamental constants” (PDF). Okun, Lev B.; Veneziano, Gabriele. Institute of Physics Publishing for SISSA/ISAS. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2008. Chú thích journal cần |journal= (trợ giúp) p. 17. "I only add to this the observation that relativity and quantum mechanics provide, in string theory, units of length and time which look, at present, more fundamental than any other."
↑  Duff, Okun, Veneziano, ibid. p. 3. "There is no well established terminology for the fundamental constants of Nature. ... The absence of accurately defined terms or the uses (i.e. actually misuses) of ill-defined terms lead to confusion and proliferation of
wrong statements."
1 2  Organisation Intergouvernementale de la Convention du Métre (1998). The International System of Units (SI), 7th Edition (PDF). Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2006.
↑  Organisation Intergouvernementale de la Convention du Métre (1998). The International System of Units (SI), 7th Edition (PDF). Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2011.
↑  “Base unit definitions: Second”. NIST. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2008.
Tamaulipas

| Tamaulipas Estado Libre y Soberano de Tamaulipas |
| --- | --- |
—  Bang  —
 
  Hiệu kỳ Ấn chương
Hiệu ca: Himno de Tamaulipas Tập tin:Himno Tamaulipas.ogg
 Bang Tamaulipas trong Mexico
Tamaulipas
Tọa độ: 24°17′14″B 98°33′48″T﻿ / ﻿24,28722°B 98,56333°T﻿ / 24.28722; -98.56333 
Quốc gia: México
Thủ phủ: Ciudad Victoria
Thành phố lớn nhất: Reynosa
Số khu tự quản: 43
Gia nhập: 7 tháng 2 năm 1824
Order: 14th
Thủ phủ: Victoria
Chính quyền
 • Thống đốc bang: Egidio Torre Cantú 
 • Thượng Nghị sĩ: Julián Sacramento  Nelly González  Amira Gómez Tueme 
 • Các dân biểu:  Dân biểu Liên bang • Vacant  • Carlos Flores Rico  • Laura García Dávila  • Javier Gil Ortiz  • Alejandro Guevara  • Mercedes Guillén  • Baltazar Hinojosa  • Cruz López Aguilar  • Edgardo Melhem  • José Francisco Rábago  • Felipe Solís Acero  • Cristabell Zamora  • Norma Leticia Salazar  
Diện tích
 • Tổng cộng: 80.175 km2 (30,956 mi2)
 : Ranked 6th
Độ cao cực đại: 3.280 m (10,760 ft)
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 3.268.554
 • Thứ hạng: 13th
 • Mật độ: 41/km2 (110/mi2)
 • Thứ hạng mật độ: 21st
Tên cư dân: Tamaulipeco (a)
Múi giờ: UTC-6
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Mã bưu chính: 87-89
Mã ISO 3166: MX-TAM
HDI:  0.850 high Ranked 10th
GDP: US$ 20,789,236.56 th
Website: Official Web Site
^ a. GDP của bang đạt $266,102,228 peso México vào năm 2008, tương đương $20,789,236.56 đô la Mỹ, với tỉ giá hối đoái 1 đô la Mỹ = 12.80 pesos (tính đến ngày 3 tháng 6 năm 2010). 
Tamaulipas là một trong 31 bang, cùng với Quận liên bang, là 32 thực thể Liên bang của México. Nó được chia thành 43 hạt và thủ phủ là thành phố Ciudad Victoria. Thủ phủ được đặt theo tên Guadalupe Victoria, tổng thống đầu tiên của Mexico.
Tamaulipas nằm ở Đông Bắc Mexico. Nó giáp các bang Veracruz về phía đông nam, San Luis Potosí về phía tây nam và Nuevo León về phía tây. Về phía bắc, nó có đường biên giới 370 km (142,9 mi), tiếp giáp với tiểu bang Texas, Hoa Kỳ.
Dandadan

Dandadan (ダンダダン, Dandadan?) là một bộ manga do  Tatsu Yukinobu [ja] viết và minh họa. Bộ truyện được đăng tải dài kỳ trên nền tảng Shōnen Jump+ của nhà xuất bản Shueisha kể từ tháng 4 năm 2021; các chương truyện được in thành các tập tankōbon riêng lẻ. Phiên bản anime truyền hình dài tập sản xuất bởi hãng phim Science Saru lên sóng kể từ tháng 10 năm 2024.
Nội dung

Câu chuyện lấy bối cảnh tại thành phố hư cấu Kamikoshi của Nhật Bản, nữ sinh trung học Ayase Momo là một người có niềm tin đặc biệt vào ma quỷ nhưng phủ nhận sự tồn tại của người ngoài hành tinh, trái ngược với cô là cậu bạn cùng lớp Takakura Ken tin rằng người ngoài hành tinh có thật trừ ma quỷ. Để chứng minh ai đúng ai sai, cả hai đã chia nhau đi tận mắt chứng kiến lời đồn đại. Trên hành trình điều tra các hiện tượng tâm linh và siêu nhiên kỳ bí đã dẫn đến một kết luận: hoá ra cả ma quỷ lẫn người ngoài hành tinh đều thực sự tồn tại.
Truyền thông > Manga

Sau khi kết thúc vai trò làm trợ lý cho các tác phẩm như Chainsaw Man của Fujimoto Tatsuki và Jigokuraku của Kaku Yuji, Tatsu Yukinobu [ja] bắt đầu sáng tác Dandadan và đăng tải truyện trên nền tảng Shōnen Jump+ của Shueisha kể từ tháng 4 năm 2021. Các chương truyện được tổng hợp lại và in thành các tập tankōbon riêng lẻ. Tập truyện đầu tiên được phát hành vào tháng 8 năm 2021.
Bản dịch tiếng Anh của truyện được Viz Media phát hành trên Manga Plus.
Truyền thông > Anime

Vào tháng 11 năm 2023, Dandadan được công bố chuyển thể thành anime truyền hình dài tập do Science Saru sản xuất và Yamashiro Fūga chỉ đạo, với phần kịch bản của Seko Hiroshi, Onda Naoyuki thiết kế nhân vật, Yoshimichi Kameda phụ trách thiết kế các sinh vật siêu nhiên xuất hiện trong truyện, Ushio Kensuke hỗ trợ phần nhạc nền. Bộ anime dự kiến lên sóng vào khung giờ "Super Animeism Turbo" trên MBS và TBS vào ngày 4 tháng 10 năm 2024. Bài hát mở đầu là "Otonoke" (オトノケ, "Otonoke"?) trình bày bởi Creepy Nuts. Bài hát đoạn kết là là "TAIDADA" (オトノケ, "TAIDADA"?) trình bày bởi Zutomayo.
Ngoài phát sóng trên truyền hình, ba tập đầu anime được phát hành dưới dạng một phim chiếu rạp có tên là Dan Da Dan: First Encounter khởi chiếu trên toàn cầu kể từ ngày 31 tháng 8 năm 2024; tại Việt Nam bộ phim được công chiếu từ ngày 7 tháng 9 năm 2024.
Crunchyroll cấp phép phát hành anime bên ngoài khu vực châu Á, Netflix cấp phép phát hành anime trên toàn cầu, Muse Communication cấp phép phát hành anime cho khu vực Đông Á và Đông Nam Á.
Truyền thông > Anime > Danh sách tập phim

| Số tập | Tựa đề | Đạo diễn | Ngày phát sóng gốc |
| --- | --- | --- | --- |

| 1 | "Vậy là tình yêu bắt đầu hả?" "Sorette Koi no Hajimari jan yo" (それって恋のはじまりじゃんよ)  | Yamashiro Fūga | 4 tháng 10, 2024 |
 Nữ sinh trung học Momo Ayase là một người tin vào sự tồn tại của ma quỷ tình cờ kết bạn với Takakura Ken (biệt danh là Okarun), một người lại tin vào người ngoài hành tinh và các hiện tượng siêu nhiên. Để chứng minh ai đúng ai sai, cả hai đã đi đến những nơi được đồn có ma quỷ và người ngoài hành tinh qua lại. Bước chân vào Bệnh viện Negil, Momo bị bắt cóc bởi chủng loài người ngoài hành tinh Serpo và thức tỉnh một loại năng lực ngoại cảm mạnh mẽ. Tại đường hầm bỏ hoang, Okarun bị yêu quái Turbo Babaa quyền rủa và đánh cắp mất duơng vật của cậu. Thành công giúp đỡ nhau thoát khỏi nguy hiểm, Momo sử dụng năng lực của cô khống chế lời nguyền của Okarun để giúp cậu trở về hình dáng con người và bắt đầu trở về nhà. 

| 2 | "Vậy chẳng phải người vũ trụ sao?" "Sorette Uchūbito ja ne" (それって宇宙人じゃね)  | Moriyama Rushio | 11 tháng 10, 2024 |
 Momo đưa Okarun trở về nhà bà cô là một ngôi đền - để giúp cậu nghỉ ngơi dưỡng sức. Một lúc sau, một ác linh mang hình hài của đô vật Sumo xuất hiện tấn công họ. Tin rằng đây là quái vật Flatwoods, Okarun yêu cầu Momo không chế một phần sự ảnh hưởng của Turbo Babā để cậu có thể cân bằng giữa ý thức và sức mạnh, kết quả làm thay đổi hình dạng của Okarun thành nửa người nửa quỷ. Dưới hình dạng mới, Okarun chiến đấu với con quái vật nhưng không thể đánh bại nó. Momo lùa con quái vật vào trong ngôi đền để cô và Okarun ra khỏi kết giới ngôi đền và dán một lá bùa trừ tà lên cổng đền, làm con quái vật bị thiêu rụi hoàn toàn. Sau chiến thắng, Momon ngã gục vì kiệt sức. 

| 3 | "Bà bà đụng độ bà bà sao?" "Babā to Babā ga Gekitotsu jan ka" (ババアとババアが激突じゃんか)  | Daiki Yonemori | 18 tháng 10, 2024 |

| 4 | "Đến một thế giới tử tế hơn" "Tābo Babā o Buttobasō" (ターボババアをぶっ飛ばそう)  | Moko-chan | 25 tháng 10, 2024 |

| 5 | "Kiểu như, tinh hoàn của bạn đâu rồi?!" "Tama wa Doko jan yo" (タマはどこじゃんよ)  | Hiromi Nishiyama | 1 tháng 11, 2024 |

| 6 | "Một Người Phụ Nữ Nguy Hiểm Đến" "Yabē Onna ga Kita" (ヤベー女がきた)  | Nozomi Fukui | 8 tháng 11, 2024 |

| 7 | "Đến một thế giới tử tế hơn" "Yasashii Sekai e" (優しい世界へ)  | Kōtarō Matsunaga | 15 tháng 11, 2024 |

| 8 | "Tôi có cảm giác buồn cười này" "Nanka Moyamoya Suru jan yo" (なんかモヤモヤするじゃんよ)  | Hiroshi Nishikiori | 22 tháng 11, 2024 |

| 9 | "Hợp nhất! Ác quỷ Serpo Dover Nessie!" "Gattai! Serupo Dōbā Dēmon Nesshī!" (合体！セルポドーバーデーモンネッシー！)  | Kenji Maeba | 29 tháng 11, 2024 |

| 10 | "Bạn đã bao giờ chứng kiến ​​cảnh gia súc bị cắt xẻo chưa?" "Kyatoru Myūtirēshon o Kimi wa Mita ka" (キャトルミューティレーションを君は見たか)  | Kayona Yamada | 6 tháng 12, 2024 |

| 11 | "Mối tình đầu" "Hatsukoi no Hito" (初恋の人)  | Tooru Hasuya | 13 tháng 12, 2024 |

| 12 | "Chúng ta hãy đến ngôi nhà bị nguyền rủa" "Noroi no Ie e Rettsu Gō" (呪いの家へレッツゴー)  | Tetsuya Wakano | 20 tháng 12, 2024 |
Đón nhận

Tính đến tháng 11 năm 2023, bộ truyện lưu hành tổng cộng 3.2 triệu bản và đã thu về hơn 360 triệu lượt đọc trên Shōnen Jump+.
Trong tháng 6 năm 2021, Dandadan được đề cử vào hạng mục Web Manga hay nhất thuộc giải Tsugi ni kuru Manga Taishō lần thứ bảy và đứng thứ hai trong 50 ứng cử viên. Bộ truyện được xếp thứ bốn trong danh sách manga hay nhất dành cho độc giả nam trong năm 2022 của Kono Manga ga Sugoi!. Bộ truyện được đề cử tại giải Manga Taishō lần thứ 17 và được xếp thứ bảy với 53 điểm. Bộ truyện cũng được xếp hạng bốn tại giải thưởng Tsutaya Comic vào năm 2022.
Gauteng

| Gauteng |
| --- | --- |
—  Tỉnh  —
 

 
Khẩu hiệu: Unity in Diversity
 Vị trí của Gauteng tại Nam Phi
Gauteng
Quốc gia:  Nam Phi
Thiết lập: 28 tháng 4, 1994
Thủ phủ: Johannesburg
Huyện:  Danh sách Thành phố Johannesburg Thành phố Tshwane Ekurhuleni Sedibeng West Rand 
Chính quyền
 • Kiểu: Thể chế đại nghị
Diện tích
 • Tổng cộng: 18.176 km2 (7,018 mi2)
Thứ hạng diện tích: Thứ 9 tại Nam Phi
Độ cao cực đại: 1.913 m (6,276 ft)
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 12.272.263
 • Ước tính (2017): 14.278.700
 • Thứ hạng: Thứ 1
 • Mật độ: 680/km2 (1,700/mi2)
 • Thứ hạng mật độ: Thứ 1
Nhóm dân cư
 • Người Phi da đen: 74,1%
 • Người da trắng: 19,1%
 • Người da màu/lai: 3,5%
 • Ấn Độ hay châu Á khác: 2,%
 
Ngôn ngữ
 • Tiếng Zulu: 17,8%
 • Tiếng Anh: 14,3%
 • Tiếng Afrikaans: 13,8%
 • Tiếng Sotho: 11,6%
 • Tiếng Bắc Sotho: 10,6%
 
Múi giờ: UTC+2
Mã ISO 3166: ZA-GP
Thành phố kết nghĩa: Bắc Kinh
Website: www.gautengonline.gov.za
Gauteng (phát âm tiếng Sotho: [xɑ́úˈtʼèŋ̀]), nghĩa là "nơi chứa vàng", là một trong chín tỉnh của Nam Phi. Nó được tạo nên từ một phần của tỉnh Transvaal cũ sau cuộc bầu cử đa sắc tộc đầu tiên của Nam Phi vào tháng 4 năm 1994. Ban đầu tên Pretoria–Witwatersrand–Vereeniging (PWV), tỉnh được đổi tên thành "Gauteng" vào tháng 10 cùng năm.
Tọa lạc trên Highveld, Gauteng là tỉnh nhỏ nhất Nam Phi, chỉ chiếm 1,5% diện tích đất. Tỉnh được đô thị hóa cao độ, với thành phố lớn nhất (Johannesburg) và thủ đô hành chính (Pretoria) của Nam Phi nằm bên trong. Tỉnh còn có những thành phố công nghiệp như Midrand và Vanderbijlpark. Tính đến  năm 2017, Gauteng là tỉnh đông dân nhất Nam Phi với dân số ước tính chừng 14.200.000 người.
Từ nguyên

Cái tên Gauteng bắt nguồn từ tiếng Sotho, "gauta" ("vàng") + hậu tố cách vị trí "-eng". "Gauta" lại xuất phát từ "goud" trong tiếng Hà Lan. Từng có một nền công nghiệp khai thác vàng lớn mạnh ở tỉnh này sau vàng được phát hiện năm 1886 ở Johannesburg. Tại Sesotho, tên "Gauteng" từng được dùng cho Johannesburg và vùng lân cận từ lâu trước khi nó trở thành tên tỉnh.
Địa lý

Biên giới phía nam của Gauteng là sông Vaal, chia tách nó khỏi Free State. Nó cũng tiếp giáp tỉnh Tây Bắc về phía tây, Limpopo về phía bắc, và Mpumalanga về phía đông. Gauteng tỉnh duy nhất vừa không giáp biển vừa không có biên giới với quốc gia khác. Đa phần diện tích Gauteng nằm trên Highveld, một vùng đồng cỏ cao nguyên (khoảng 1.500 m hay 4.921 ft trên mực nước biển). Giữa Johannesburg và Pretoria có những dãy núi thấp và đồi gợn sóng. Ở mạn bắc, khí hậu có xu hướng thiên về cận nhiệt đới hơn, do có độ cao thấp hơn.
Địa lý > Khí hậu

Khí hậu được ảnh hưởng bởi độ cao là chính. Dù nằm trong vùng cận nhiệt đới, khí hậu tương đối mát, nhất là ở Johannesburg, ở 1.700 m (5.577 ft) trên mực nước biển (Pretoria ở 1.330 m hay 4.364 ft). Mưa chủ yếu đổ trong những cơn dông ngắn lúc chiều tối. Mùa đông lạnh khô với sương xuất hiện ở mạn nam tỉnh. Trời hiếm khi đổ tuyết, nhưng đã từng xảy ra tại Johannesburg trong vài dịp.
Địa lý > Thành phố và thị trấn

Johannesburg
Pretoria
Soweto
Benoni
Carletonville
Centurion
Edenvale
Kempton Park
Boksburg
Alexandra
Springs
Krugersdorp
Vereeniging
Vanderbijlpark
Germiston
Alberton
Ga-Rankuwa
Midrand
Braamfontein
Heidelberg
Magaliesburg
Sandton
Parkhurst
Rosebank
Randburg
Houghton
Bedfordview
Đồi gợn sóng tạo cảnh quan vùng nông thôn Gauteng ngay ở phía bắc Johannesburg.
Ga Sông Lũy

| Ga Sông Lũy |
| --- | --- |
Ga Sông Lũy sau khi thi công kéo dài đường và nắn khúc cua đầu Nam
Địa chỉ: Sông Lũy, Bắc Bình, Bình Thuận
Tọa độ: 11°12′53″B 108°19′21″Đ﻿ / ﻿11,21472°B 108,3225°Đ﻿ / 11.21472; 108.32250
Tuyến: Đường sắt Bắc Nam

Ga Sông Lũy là một nhà ga xe lửa tại xã Sông Luỹ, huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận. Nhà ga là một điểm trên tuyến đường sắt Bắc Nam tiếp nối sau ga Châu Hanh và trước ga Long Thạnh. Lý trình ga: Km 1506+100.
Vào năm 2023, ga Sông Lũy thuộc dự án cải tạo, nâng cấp đường sắt Bắc Nam giữa Sài Gòn và Nha Trang với tổng mức đầu tư gần 1.099 tỷ. Các hạng mục đầu tư bao gồm việc thi công kéo dài đường và nắn lại khúc cua nằm tại phía Nam của nhà ga.
Ukraina chiếm đóng Kursk

| Ukraina chiếm đóng Kursk |
| --- | --- |
—  Chiếm đóng quân sự  —
 
 Bản đồ cho thấy phạm vi chiếm đóng tối đa của Ukraina
Quốc gia bị chiếm đóng:  Nga
Lực lượng chiếm đóng:  Ukraina
Chế độ quản trị do Ukraina thiết lập: Phòng chỉ huy quân sự khu vực Kursk (15 tháng 8 năm 2024–nay) (6 tháng, 3 tuần và 6 ngày)
Cuộc tấn công Kursk 2024: 6 tháng 8 năm 2024
Trung tâm hành chính: Sudzha
Khu dân cư lớn nhất: Sudzha
Chính quyền
 • Chỉ huy quân sự: Eduard Mykhailovych Moskaliov
Trong khi chiến tranh Nga – Ukraina và cuộc xâm lược Ukraina của Nga diễn ra, Lực lượng Vũ trang Ukraina đã chiếm đóng một số khu vực thuộc tỉnh Kursk của Nga. Đây là lần đầu tiên lãnh thổ Nga bị quân đội nước ngoài chiếm đóng kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai. Lực lượng Ukraina đã chiếm giữ nhiều khu dân cư, trong đó có thị trấn Sudzha. Việc chiếm đóng là kết quả của cuộc tấn công của Ukraina vào tỉnh Kursk năm 2024.
Lịch sử

Sau khi Lực lượng vũ trang Ukraina không có nhiều thành công trong chiến dịch tiến công giải phóng miền đông vào mùa hè và mùa thu năm 2023, đến lượt quân Nga công kích chậm nhưng mạnh trở lại ở khu vực Donetsk khiến Ukraina liên tục thất thủ ở Bakhmut (tháng 5 năm 2023), Marinka (tháng 12 năm 2024), Avdiivka (tháng 2 năm 2024), bị tấn công dữ dội ở Chasiv Yar (tháng 4 năm 2024 đến nay), thất thủ ở Krasnohorivka và ở Ocheretyne (tháng 4 năm 2024), bị bao vây ở Vuhledar. Tháng 5 năm 2024, Lực lượng vũ trang Nga lại tiến quân vào Kharkiv. Để kéo quân Nga khỏi mặt trận Donbass và giảm căng thẳng cho lực lượng phòng thủ Ukraina, lực lượng Ukraina đã đột kích vào Kursk. Các nguyên nhân khác, theo công bố của lãnh đạo Ukraina, có thể là: tạo một vùng đệm ở phần lãnh thổ Nga, đổi lãnh thổ với Nga. Trong khi đó, phía Nga cho rằng mục đích của Ukraina khi tấn công Kursk là chiếm Nhà máy điện hạt nhân Kursk dù Ukraina phủ nhận.