stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Jacques Necker
Bộ trưởng Tài chính Pháp > Compte rendu au roi (Bản báo cáo của Nhà vua)

Đến năm 1781, nước Pháp đang gặp khó khăn về tài chính, và với tư cách là tổng giám đốc kho bạc hoàng gia, ông bị đổ lỗi cho khoản nợ khá cao phát sinh từ Cách mạng Hoa Kỳ. Một loạt các tập sách nhỏ xuất hiện, chỉ trích Necker. Jacques-Mathieu Augerard đã tấn công ông về nguồn gốc nước ngoài, đức tin và các lựa chọn kinh tế của ông. Lý do chính đằng sau điều này là hành động "làm giả sổ sách" hoặc làm sai lệch hồ sơ của Necker. Ông đã làm sáng tỏ bức tranh bằng cách loại trừ các khoản chi tiêu quân sự và các khoản phí 'phi thường' khác (Menus-Plaisirs du Roi) và bỏ qua nợ quốc gia. Cả Necker và Calonne đều bị lừa dối với số lượng lương hưu và tiền thưởng. Nhà vua đã chi nhiều hơn cho anh em của mình so với sức khỏe cộng đồng. Sau khi Necker trình báo cáo thường niên của mình cho Louis XVI, nhà vua đã cố gắng giữ bí mật nội dung của báo cáo. Necker đã đáp trả thách thức một cách hung hăng bằng cách yêu cầu Nhà vua đưa ông vào hội đồng hoàng gia. Để trả thù, Necker đã công khai Compte rendu au roi; chỉ trong thời gian ngắn đã bán được 200.000 bản. Nó đã nhanh chóng được dịch sang tiếng Hà Lan, Đức, Đan Mạch, Ý và Anh.
Trong tác phẩm có ảnh hưởng nhất của mình, mang lại cho ông danh tiếng ngay lập tức, Necker đã tóm tắt thu nhập và chi tiêu của chính phủ để cung cấp hồ sơ đầu tiên về tài chính hoàng gia từng được công khai. Tài khoản được cho là một tác phẩm giáo dục cho người dân và trong đó, ông bày tỏ mong muốn tạo ra một dân chúng có hiểu biết và quan tâm. Trước đây, người dân chưa bao giờ coi thu nhập và chi tiêu của chính phủ là mối quan tâm của họ, nhưng Compte rendu đã khiến họ chủ động hơn.
Maurepas trở nên ghen tị, và Vergennes gọi ông là một nhà cách mạng. Necker tuyên bố rằng ông sẽ từ chức trừ khi được trao toàn bộ danh hiệu và thẩm quyền của một bộ trưởng, với một ghế trong Hội đồng Hoàng gia. Cả Maurepas và Vergennes đều trả lời rằng họ sẽ từ chức nếu điều này được thực hiện. Khi Necker bị sa thải vào ngày 19 tháng 5 năm 1781, người dân ở mọi tầng lớp đã đổ xô đến nhà ông ở St. Ouen. Joseph II đã gửi lời chia buồn và Catherine Đại đế đã mời ông đến Nga. Vào tháng 8 năm 1781, Madame Necker đã đi xa đến tận Utrecht để mua những lời vu khống xuất hiện dưới tên Turgot chống lại chồng bà. Bà thậm chí còn cố gắng bắt giữ những người bán sách.
Sau khi bị sa thải, Necker đã mua một điền trang ở Coppet. Anh trai của ông là Louis đã mua một điền trang ở Cologny. Cả hai điền trang đều nằm gần Hồ Genève . Khi nghỉ hưu, Necker, tin vào "chính sách đáng tin cậy", đã dành thời gian cho luật pháp và kinh tế, cho ra đời cuốn Traité de l'administration des financials de la France (1784) nổi tiếng của mình. Calonne đã cố gắng ngăn chặn việc phân phối cuốn sách ở Paris. Chưa bao giờ có một tác phẩm nào về một chủ đề nghiêm túc như vậy lại đạt được thành công chung như vậy; 80.000 bản đã được bán ra.
Bộ trưởng Tài chính Pháp > Nhiệm kỳ thứ hai với tư cách là Tổng kiểm toán

Gia đình Necker trở về vùng Paris, cho rằng họ đã có mặt tại đám cưới của cô con gái duy nhất của họ là Germaine vào tháng 1 năm 1786. Tình trạng vỡ nợ quốc gia sắp xảy ra của Pháp khiến Calonne triệu tập một Hội đồng của những người đáng chú ý theo lệnh bãi bỏ các tòa phúc thẩm cấp tỉnh parlement để thực thi cải cách thuế. Hội đồng đã không họp kể từ năm 1626. Người ta không thể cấp các khoản vay mới nếu không có sự chấp thuận của Parlement. Trong bài phát biểu của mình, Calonne bày tỏ sự nghi ngờ về số liệu thống kê của Necker trong Compte rendu. Theo ông, chúng là sai và gây hiểu lầm, vì doanh thu của nhà nước đã được điều chỉnh tăng. Đối với Calonne, thâm hụt của Pháp là do Necker gây ra, người đã không tăng thuế. Tuy nhiên, Calonne đã dính líu đến một số vụ bê bối tài chính liên quan đến "Công ty Calonne" và bị nhà vua sa thải vào ngày 8 tháng 4 năm 1787. Vào ngày 11 tháng 4, Necker đã trả lời về những cáo buộc do Calonne đưa ra. Hai ngày sau, Louis XVI trục xuất Necker bằng một lettre de cachet vì đã trao đổi các tập sách rất công khai.
Sau hai tháng, Necker được phép trở lại Paris. Necker đã xuất bản Nouveaux éclaircissement sur le compte rendu. Louis Philippe II, Công tước xứ Orléans và thư ký của ông là Charles-Louis Ducrest cũng đưa ra các đề xuất. Bộ trưởng tài chính tiếp theo là Loménie de Brienne đã từ chức trong vòng mười lăm tháng. Vào ngày 24 tháng 8 năm 1788; nhà vua đã cấp cho ông một khoản lương hưu khổng lồ.
Vào ngày 25 hoặc 26 tháng 8, Necker được triệu tập trở lại văn phòng kèm theo pháo hoa. Theo John Hardman, Marie-Antoinette đã giúp tổ chức việc Necker trở lại nắm quyền. Lần này, ông khăng khăng đòi chức danh Tổng kiểm toán tài chính và được tiếp cận với hội đồng hoàng gia. Necker được bổ nhiệm làm Bộ trưởng chính phủ Pháp. Ông đã thu hồi lệnh ngày 16 tháng 8 yêu cầu những người sở hữu trái phiếu phải chấp nhận giấy tờ thay vì tiền; trái phiếu chính phủ đã tăng 30% trên thị trường.
Vào ngày 7 tháng 9 năm 1788, Paris đang phải đối mặt với nạn đói, và Necker đã đình chỉ việc xuất khẩu ngô, mua bảy mươi triệu livre lúa mì và công khai đăng lại sắc lệnh của Hội đồng Nhà vua ngày 23 tháng 4 năm 1789 cho phép cảnh sát kiểm tra các kho thóc và kho ngũ cốc tư nhân, nhưng không có nỗ lực nào trong số này có thể giải quyết được vấn đề. Năm 1788, các cuộc nổi loạn nổ ra ở Brittany, và Necker lại bị sa thải. Trong một lá thư gửi Florimond Claude, Bá tước de Mercy-Argenteau, Marie-Antoinette đã nhận công lao cá nhân vì đã buộc nhà vua phải ra tay trong vấn đề này. Bà tin rằng Necker sẽ làm giảm quyền lực của Nhà vua và viết rằng "thời điểm này rất cấp bách. Necker phải chấp nhận là điều rất cần thiết".
Bộ trưởng Tài chính Pháp > Tác động của Cách mạng Hoa Kỳ

Một trong những vấn đề tài chính quan trọng nhất mà Necker phải đối mặt là Chiến tranh Cách mạng Hoa Kỳ và khoản nợ phát sinh sau đó. Cuộc chiến này được hầu hết người Pháp ủng hộ, ngoại trừ Necker. Lần đầu tiên, nhà vua tiến hành chiến tranh mà không tăng thuế. Vì Pháp đã tài trợ cho sự tham gia của mình gần như hoàn toàn bằng trái phiếu thành phố, Necker đã cảnh báo về hậu quả đối với ngân sách quốc gia của Pháp khi chiến tranh tiếp diễn. (Cuộc chiến đã khiến nhà nước thiệt hại khoảng 1,5 tỷ livre.) Các bộ trưởng Chiến tranh và Hải quân đặc biệt thù địch với ông.
Năm 1781, Quốc hội bổ nhiệm Robert Morris làm Tổng giám đốc Tài chính Hoa Kỳ sau khi phá sản. Năm 1783, Morris cắt giảm các khoản thanh toán lãi cho Pháp, chủ nợ nước ngoài lớn nhất của nước này. Điều này khiến Necker phải tìm kiếm nguồn vốn từ nơi khác. Nicolaas van Staphorst nói với Necker rằng toàn bộ khoản nợ của Pháp có thể được trả mà không bị mất mát thông qua thị trường vốn Amsterdam. Nhà Van Staphorst đã đưa ra lời đề nghị mua trái phiếu của Mỹ. Necker đã nồng nhiệt với đề xuất này nhưng yêu cầu thế chấp và sự chấp thuận của một ngân hàng đầu tư lớn. Necker quyết định rằng nếu không có thế chấp hoặc sự chấp thuận của một ngân hàng đầu tư lớn, thì đề xuất này không được chấp nhận.
Thomas Jefferson, người kế nhiệm Franklin làm bộ trưởng Hoa Kỳ tại Pháp và John Adams làm người đứng đầu bộ phận tài chính Hoa Kỳ tại châu Âu vào năm 1785, chỉ biết về cuộc gặp giữa đại diện của Van Staphorsts và Bộ trưởng Tài chính Pháp vào tháng 11 năm 1786, khi ông nhận được một tài liệu đã biên tập mô tả lời đề nghị của Hà Lan từ Étienne Clavière, một chủ ngân hàng người Genève  và ủng hộ Hoa Kỳ.
Các chủ ngân hàng Hà Lan đã ứng trước cho kho bạc đủ tiền để ngăn chặn một cuộc khủng hoảng trong năm tiếp theo. Mùa đông năm 1788–89 là một trong những mùa đông khắc nghiệt nhất trong lịch sử. Đến mùa hè năm 1789, người dân phải chịu nạn đói. Necker đã đích thân can thiệp và thành công tại ngân hàng Hope & Co. ở Amsterdam để cung cấp ngũ cốc cho 'Vua Pháp'. Ông đã sử dụng 2,4 triệu livre trong kho bạc hoàng gia làm tài sản thế chấp.
Cuộc sống cá nhân

Năm 1786, con gái của Necker là Germaine kết hôn với Erik Magnus Staël von Holstein; bà đã trở thành một nhân vật nổi bật theo đúng nghĩa của mình và là đối thủ hàng đầu của Napoleon Bonaparte. Vào ngày 22 tháng 3 năm 1814, bà được hứa sẽ nhận được 21 năm lãi suất từ ​​khoản đầu tư của cha mình vào kho bạc công. Sau khi ông qua đời, con gái ông đã xuất bản "Vie privée de Mr. Necker". Cháu trai của ông là Auguste de Staël (1790–1827) đã biên tập Complete Oeuvres của Jacques Necker.
Cháu trai của ông là Jacques Necker (1757–1825), một nhà thực vật học, đã kết hôn với Albertine Necker de Saussure. Họ chăm sóc chú của mình sau khi vợ ông qua đời vào năm 1794. Con trai của họ là nhà địa chất học và tinh thể học Louis Albert Necker de Saussure.
Đinh Nhật Thận

Đinh Nhật Thận (丁日慎, 1815-1866), tự: Tử Úy, hiệu: Bạch Mao Am; là danh sĩ Việt Nam thời Nguyễn.
Tiểu sử

Đinh Nhật Thận là người xã Thanh Tiên, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.
Ông nổi tiếng là người thông minh, nhớ lâu và giỏi thơ văn. Năm Mậu Tuất (1838), dưới triều vua Minh Mạng, ông đỗ Tiến sĩ, được bổ nhiệm làm Tri phủ Anh Sơn (nay là huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An). Nhưng vì tính cương trực, ít lâu sau ông bị cách chức.
Năm Quý Sửu (1853), Đinh Nhật Thận được phục chức, nhưng ông cáo bệnh không ra làm quan nữa.
Ở quê nhà, ông mở trường dạy học, làm thuốc; đồng thời vận động người dân khai hoang lập ấp ở làng Thanh Liêm và làng Tiên Hội, gọi là ấp Gia Hội .
Ông là bạn thân Cao Bá Quát. Khi ông này dấy binh chống triều Nguyễn, Đinh Nhật Thận bị tình nghi có liên quan nên bị bắt giải về kinh (Huế) để xét hỏi. Ít lâu sau, ông được tha .
Trở về quê, Đinh Nhật Thận dạy học cho đến lúc mất (1866), hưởng dương 51 tuổi.
Tác phẩm

Tác phẩm của Đinh Nhật Thận hiện còn là:
Bạch Mao Am thi loại (Thơ phân loại của Bạch Mao Am).
Thu dạ lữ hoài ngâm (Khúc ngâm nỗi lòng của người lữ khách trong đêm thu).
Sự nghiệp văn chương

Trong Bạch Mao Am thi loại phần lớn là thơ thù ứng; và vì lý do nào đó khi sao chép, tập thơ này đã bị lẫn với thơ của một số người khác.
Song tác phẩm đã làm nên tên tuổi ông, đó chính là khúc Thu dạ lữ hoài ngâm, gồm 140 câu  bằng chữ Hán, thể song thất lục bát, được làm ra trong thời gian ông bị quản thúc ở Huế.
Nội dung khúc ngâm là tình thương nhớ quê và gia đình, là nỗi đau xót khi bị bắt giam cầm ở một nơi lạnh lẽo và xa lạ. Về hình thức, điểm đáng chú ý đó là tác giả làm thơ bằng chữ Hán, nhưng lại sử dụng thể song thất lục bát của dân tộc Việt. Về sau, Thu dạ lữ hoài ngâm được diễn ra chữ Nôm, vẫn theo thể thơ này, và giữ nguyên số câu (140 câu). Theo PGS. Nguyễn Thạch Giang, thì chính tác giả là người diễn ra chữ Nôm .
Thu dạ lữ hoài ngâm (trích)

Dưới đây là mấy đoạn trích trong Thu dạ lữ hoài ngâm (bản Nôm):
| --- | --- |
 ...Xưa ta đi liễu đang xanh tốt, Chim hoàng oanh thỏ thẻ ba câu. Bằng nay cúc đã hoa thâu, Liễu kia nghĩ cũng âu sầu vì ve. Xưa ta đi đào khoe tiếu kiểm  Gió đông phong mới điểm ba hàng. Bằng nay là đã dò sương Đào non sương rụng võ vàng vì thu. Làm chi vậy buồn rầu đất khách, Ngày quán đồng  mượn cách làm khuây Có đêm nương bóng phòng tây, Ba tiêu  sương khóc hơi may gọi trùng. Làm chi vậy lạnh lùng quán lữ. Năm sương yên kể nửa vừa rồi  Có đêm ngồi nhẫn thư trai Gió lay bên trúc, nguyệt cài trên lương .:  ...Nay đứng trông vời nơi bể rộng Cánh buồm xanh tối gióng về đồn. Lòng quê đâu đã cồn cồn, Phút theo buồm vượt mấy làn sóng khơi. Ngày mai đứng trông nơi non thẳm, Một làn mây sớm ngắm trên không. Lòng quê đâu đã bồng bồng. Phút theo mây kéo mấy trùng non xa. ...Đến bao giờ cùng ngồi kể chuyện, Kể hương tình cho đến khách trung. Mà nay nào nguyệt, nào phong, Nào thơ rượu cũ biết cùng ai hay. Sầu ly biệt tuôn đầy hai mắt, Bóng hương quan xa khuất dặm ngàn. Rượu rồi ngồi dựa câu lơn, Chiêm bao tỉnh giấc đêm tàn về thu.
Sách tham khảo

Hoàng Hữu Yên (chủ biên), Văn học thế kỷ XIX. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2004.
Trần Nho Thìn, mục từ "Đinh Nhật Thận" in trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
Chú thích

↑  Chép theo Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam (tr. 166).
↑  Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam chép: Bị khép tội tử hình, nhưng sau đó Đinh Nhật Thận được ân xá, phải lưu giữ ở Huế để dạy những người trong hoàng tộc. Tuy nhiên, sách Văn học thế kỷ XIX (tr. 350) và Từ điển văn học (bộ mới, tr. 425) đều không có thông tin này.
↑  Theo Văn học thế kỷ XIX, tr. 360.
↑  Theo Văn học thế kỷ XIX, tr. 350.
↑  Tiểu kiếm: má cười.
↑  Quán đồng: trẻ đã lớn.
↑  Ba tiêu: cây chuối.
↑  Ý cả câu nói năm đã quá nửa, đã sang thu.
↑  Lương là rường nhà.
↑  Trong Văn học thế kỷ XIX có toàn văn bản chữ Hán và bản tiếng Việt. Mấy đoạn trích trên cùng chú thích chép trong sách này. Bản Nôm trong Hán văn tinh tuý (Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh, 1992) có chỗ chép khác.
Đệ tam giáp tiến sĩ xuất thân Đinh Nhật Thận trên Bia Tiến sĩ năm Mậu Tuất (1838), đặt tại Văn Thánh Miếu Huế, bia thứ 6 nhà bia Hữu vu.
Trận Vũ Hán
Bối cảnh

Sau sự kiện Lư Câu Kiều ngày 7 tháng 7 năm 1937, Lục quân Đế quốc Nhật Bản tiến hành xâm lược Trung Quốc. Đến ngày 30 tháng 7, cả hai trọng trấn phía Bắc là Bắc Bình và Thiên Tân đều lần lượt rơi vào tay quân Nhật, khiến toàn bộ vùng Hoa Bắc bị đe dọa nghiêm trọng. Tháng 8, quân Nhật chiếm được Sát Cáp Nhĩ và Tuy Viễn. Sau đó, họ đánh dọc theo tuyến đường sắt Bắc Bình – Hán Khẩu và Thiên Tân – Phổ Khẩu xuống Hoa Bắc. Đầu tháng 9, quân Nhật chiếm được Thái Nguyên và khai thác các mỏ than ở đây để cung cấp nhiên vật liệu cho mình. Từ Thái Nguyên, quân Nhật đánh sang Hân Khẩu, đánh bại cả liên quân Dân quốc, Cộng sản và quân phiệt Tấn hệ ở Sơn Tây.
Ngày 13 tháng 8, nhằm làm gián đoạn kế hoạch cũng như phân tán lực lượng đối phương, Tưởng Giới Thạch quyết định tấn công các vị trí của Nhật Bản ở Thượng Hải, mở ra một mặt trận thứ hai. Sau 3 tháng kịch chiến, Quốc dân Cách mệnh quân tuy chống trả quyết liệt song đã chịu tổn thất nặng nề và phải rút lui toàn bộ vào ngày 12 tháng 11. Việc để mất Thượng Hải khiến cửa ngõ tiến đến thủ đô Nam Kinh rộng mở. Tưởng Giới Thạch tuy ban đầu tuyên bố tử thủ, nhưng sau đó đã phải hạ lệnh từ bỏ Nam Kinh để di dời thủ đô về Trùng Khánh nằm sâu trong nội địa Trung Quốc. Từ Thượng Hải, quân Nhật dễ dàng chiếm được thủ đô Nam Kinh và gây ra một cuộc thảm sát tàn bạo ở đây. Tháng 5 năm 1938, quân Nhật chiếm được Từ Châu ở Giang Tô.
Ngoài áp lực từ việc phải di chuyển các cơ quan chính phủ về Trùng Khánh, chính quyền Trung Quốc còn phải đối mặt với làn sóng người tị nạn khổng lồ di chuyển vào nội địa từ các khu vực chiến sự. Hệ thống cơ sở hạ tầng nghèo nàn bị quá tải khiến chính quyền không thể hoàn thành việc di dời các cơ quan đầu não. Vũ Hán từ đó trở thành thủ đô kháng chiến trên thực tế của Trung Hoa Dân Quốc sau khi Nam Kinh thất thủ. Kể từ khi chiến tranh bùng nổ, Quốc Quân đã được Liên Xô cung cấp khí tài quân sự các loại. Ngoài ra, họ cũng cử sang Trung Quốc hàng nghìn chuyên gia quân sự, trong đó có các phi công thuộc Đội Tình nguyện Liên Xô.
Bối cảnh > Vai trò của Vũ Hán

Vũ Hán là thủ phủ của tỉnh Hồ Bắc và là thành phố lớn thứ hai Trung Quốc vào thời điểm cuối năm 1938 với dân số 1,5 triệu người. Án ngữ tại ngã ba Trường Giang – Hán Thủy, thành phố này được chia thành ba khu vực, bao gồm Vũ Xương, Hán Khẩu và Hán Dương. Vũ Xương là trung tâm chính trị, Hán Khẩu là khu thương mại và Hán Dương là khu công nghiệp. Trong lịch sử, Vũ Hán được biết đến là một trung tâm nghệ thuật và học thuật, nổi tiếng với Hoàng Hạc lâu xây dựng từ năm 223 từng được nhà thơ Thôi Hiệu thời Đường đề thơ. Sau khi tuyến đường sắt Việt Hán kết nối Quảng Đông và Hồ Bắc hoàn thành vào năm 1936, Vũ Hán một lần nữa thiết lập tầm quan trọng với tư cách là một trung tâm giao thông vận tải chính trong nội địa Trung Quốc. Ngoài ra, thành phố này cũng đóng vai trò là điểm trung chuyển quan trọng cho viện trợ nước ngoài di chuyển vào nội địa từ các cảng phía nam.
Sau khi Nhật Bản chiếm được Nam Kinh, phần lớn các cơ quan chính phủ quốc gia và trụ sở chỉ huy quân đội Trung Quốc đều được đặt ở Vũ Hán, dù thủ đô mới được ấn định là Trùng Khánh. Vì vậy, Vũ Hán đã trở thành thủ đô thời chiến trên thực tế tính đến thời điểm quân Nhật tấn công thành phố này. Chính phủ Nhật Bản và bộ chỉ huy của Đạo quân Viễn chinh Trung Quốc dự kiến Vũ Hán sẽ thất thủ "trong vòng một hoặc hai tháng." Phía Trung Quốc thì quyết tâm bảo vệ Vũ Hán, cầm chân đối phương ở đây để đánh bại kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của Nhật và có thời gian cho trung ương di chuyển về Trùng Khánh.
Bối cảnh > Chuẩn bị

Tháng 12 năm 1937, chính phủ Quốc dân Đảng thành lập Ủy ban Quân sự Chính phủ Quốc dân (Quân ủy) để lập kế hoạch tác chiến bảo vệ Vũ Hán. Sau khi để mất Từ Châu vào tháng 5 năm 1938, khoảng 1,1 triệu lính thuộc 120 sư đoàn của Quốc dân Cách mạng quân đã được tái bố trí. Quân ủy Trung Quốc quyết định tổ chức phòng thủ xung quanh dãy Đại Biệt, hồ Bà Dương cũng như ven bờ Trường Giang. Lý Tông Nhân và Bạch Sùng Hy thuộc Chiến khu 5 được giao nhiệm vụ bảo vệ phía bắc Trường Giang. Trần Thành thuộc Chiến khu 9 được giao nhiệm vụ bảo vệ phía nam. Chiến khu 1, đóng ở phía tây tuyến đường sắt Kinh Hán đoạn Trịnh Châu–Tín Dương, được giao nhiệm vụ ngăn quân Nhật tràn xuống từ vùng Hoa Bắc. Chiến khu 3 ở Vu Hồ, An Khánh và Nam Xương, được lệnh bảo vệ tuyến đường sắt Việt Hán.
Sau khi chiếm Từ Châu, phía Nhật Bản tích cực tìm cách mở rộng quy mô cuộc chiến. Ban đầu, quân Nhật ý định cử một đội tiên phong đến chiếm An Khánh, dùng nơi đây làm bàn đạp tấn công vào Vũ Hán. Quân chủ lực sau đó sẽ tấn công khu vực phía bắc dãy Đại Biệt bằng cách di chuyển dọc theo Hoài Hà, từ đó sẽ tiến đánh Vũ Hán thông qua đường Vũ Thắng Quan. Tiếp đó, một phân đội khác sẽ di chuyển về phía tây dọc theo Trường Giang. Tuy nhiên, sự kiện Quốc Dân đảng phá đê sông Hoàng Hà khiến Hà Nam, An Huy và Giang Tô ngập nặng buộc quân Nhật phải từ bỏ kế hoạch tấn công theo đường Hoài Hà mà thay vào đó là tiến công dọc theo hai bờ Trường Giang.
Ngày 4 tháng 5, Đại tướng Hata Shunroku huy động khoảng 350.000 người của Quân đoàn 2 và 11 để chuẩn bị cho chiến dịch Vũ Hán. Trung tướng Okamura Yasuji chỉ huy 5 sư đoàn rưỡi thuộc Quân đoàn 11 tiến dọc theo hai bờ Trường Giang là mũi tiến công chính đánh vào Vũ Hán. Trung tướng Higashikuni Naruhiko chỉ huy 4 sư đoàn rưỡi thuộc Quân đoàn 2 dọc theo chân phía bắc của dãy Đại Biệt để hỗ trợ cuộc tấn công. Quân Nhật được yểm trợ bởi 120 chiến hạm thuộc Hạm đội 3 của Hải quân Đế quốc Nhật Bản dưới sự chỉ huy của Oikawa Koshirō, hơn 500 máy bay của Lực lượng Không quân Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Ngoài ra, 5 sư đoàn khác thuộc Phương diện quân Trung tâm cũng được huy động để bảo vệ các thành phố lớn như Thượng Hải, Bắc Bình, Hàng Châu cùng các vùng lân cận nhằm bảo vệ hậu tuyến quân Nhật.
Lực lượng

Để chống lại quân Nhật tấn công Vũ Hán, Tưởng Giới Thạch bố trí tới 120 sư đoàn tinh nhuệ nhất của mình ở lại Vũ Hán cùng các chỉ huy ưu tú nhất của Quân đội Cách mạng Dân quốc như Trần Thành, Tiết Nhạc, Ngô Kỳ Vỹ, Trương Phát Khuê, Vương Kính Cửu, Âu Chấn, Lý Tông Nhân, Tôn Liên Trọng. Đặc biệt, lần này phía Trung Quốc nhận được sự chi viện của Liên Xô bao gồm cả một phi đội máy bay chiến đấu.
Phía quân Nhật là Phương diện quân Trung tâm Trung Quốc do đại tướng Hata Shunroku chỉ huy. Phương diện quân này có 2 quân đoàn. Quân đoàn số 11 do trung tướng Okamura Yasuji chỉ huy gồm 6 sư đoàn. Quân đoàn số 2 do hoàng thân, trung tướng Higashikuni Naruhiko chỉ huy gồm 4 sư đoàn.
Chuẩn bị

Ngày 28 tháng 2 năm 1938, không quân Nhật Bản đã đến ném bom xuống Vũ Hán. Tuy nhiên, quân Trung Quốc đã đẩy lui được. Ngày 29 tháng 4, máy bay Nhật lại đến ném bom Vũ Hán để kỷ niệm ngày sinh của Thiên hoàng Chiêu Hòa. Quân Trung Quốc đã dự đoán được điều này và chuẩn bị kỹ lực lượng để giáng trả. Một trong những cuộc không chiến dữ dội nhất trong chiến tranh Trung-Nhật đã diễn ra. Không quân Trung Quốc đã bắn hạ 21 máy bay của quân Nhật và bản thân mất 12 máy bay.
Cố gắng để có thêm thời gian chuẩn bị cho cuộc giao tranh ở Vũ Hán, quân Trung Quốc đã mở khẩu đê sông Hoàng Hà chỗ chảy qua Hoa Viên Khẩu gây ngập lụt trên diện rộng buộc quân Nhật phải hoãn tấn công. Trận lụt này được gọi là Lụt Hoàng Hà 1938. Tuy nhiên, nó đã cướp đi 50 vạn sinh mạng thường dân Trung Quốc.
Diễn biến

Ở phía Nam sông Dương Tử, ngày 13 tháng 6, quân đoàn 11 của Nhật đổ bộ và chiếm được An Khánh, mở màn trận Vũ Hán. Quân Nhật tiến dọc theo bờ Nam sông Dương Tử đánh nhanh từ Đông sang Tây rồi quay lại về phía Đông. Lần lượt các thị trấn An Khánh, Cửu Giang, Thụy Xương, Nhược Hy, Tân Đàm Phố, Mã Đương, Phú Kim Sơn, Dương Tân, Đạt Chi, Kỳ Tha Thành bị quân Nhật chiếm. Ngày 1 tháng 10, sư đoàn số 106 quân đoàn 11 của quân Nhật do thiếu tướng Matsuura Junrokuro chỉ huy được lệnh đi vòng sau lưng quân Trung Quốc ở Nam Tầm tới vùng Vạn Gia Lĩnh để chia cắt quân Trung Quốc ở Nam Tấm với lực lượng phía sau. Tuy nhiên, ý đồ này bị quân Trung Quốc phát hiện. Khoảng 10 vạn quân Trung Quốc thuộc biên chế của 3 quân đoàn tăng cường thêm 8 sư đoàn và 1 trung đoàn nữa đã bao vây sư đoàn số 106 của quân Nhật. Tướng Nhật Okamura điều sư đoàn 27 đến giải vây cho sư đoàn 106 nhưng không thành công. Phần lớn sư đoàn 106 của Nhật, khoảng 10.000 người, đã bị tiêu diệt, chỉ có khoảng 1.700 người thoát được. Đây là lần đầu tiên trong chiến tranh Trung-Nhật, 1 sư đoàn của Nhật bị tiêu diệt. Tuy nhiên, phía quân Trung Quốc cũng bị thương vong tới 40.000 người.
Đến ngày 29 tháng 10 (tức là sau 3 tháng rưỡi), quân Nhật đến được Vũ Xương sát thành phố Vũ Hán.
Ở phía Bắc sông Dương Tử, ngày 24 tháng 7, sư đoàn 6 quân đoàn 11 của Nhật từ An Huy đánh sang Thái Hồ. Quân Nhật đã chọc thủng phòng tuyến của quân Trung Quốc và đến ngày 3 tháng 8 đã chiếm được các huyện Thái Hồ, Túc Tùng và Hoàng Mai (Hồ Bắc). Tuy nhiên, đến cuối tháng 8, quân Trung Quốc giành lại được Thái Hồ và Túc Tùng. Quân Trung Quốc nhân đà đó tiến hành phản công, song thất bại và phải rút về Quảng Tế để củng cố lực lượng. Sau đó, họ cố gắng đánh vào sườn quân Nhật ở Hoàng Mai để kìm bước tiến của địch, song không thành công. Quảng Tế và Vũ Khuyết rơi vào tay quân Nhật. Các nỗ lực chặn địch của quân Trung Quốc đều thất bại vì quân Nhật có ưu thế hỏa lực và kinh nghiệm tác chiến vượt trội. Quân Nhật chiếm được Thiên Gia trấn vào ngày 29 tháng 9, Hoàng Pha vào ngày 24 tháng 10, áp sát Hán Khẩu.
Đại Biệt Sơn là một dãy núi lớn giữa 2 tỉnh Hồ Bắc và An Huy, chạy dài theo hướng Tây Bắc-Đông Nam từ sông Hoài tới sông Dương Tử. Vùng này thuộc phạm vi của quân khu 5 của Trung Hoa Dân quốc. Quân đoàn 2 của Nhật bắt đầu tiến công vào Đại Biệt Sơn từ cuối tháng 8 theo 2 hướng. Sư đoàn 13 tấn công ở phía Nam. Sư đoàn 10 và sư đoàn 3 tấn công ở phía Bắc.
Ngày 12 tháng 10, cánh quân phía Bắc của quân đoàn 2 Nhật đánh đến Tín Dương và di chuyển về hướng Nam hỗ trợ cánh quân phía Nam. Ngày 24 tháng 10, quân đoàn 2 đánh đến Ma Thành, sau đó tiếp tục di chuyển xuống phía Nam cùng quân đoàn 11 hợp vây thành phố Vũ Hán. Quân Trung Quốc rút lui khỏi thành phố Vũ Hán để bảo toàn lực lượng. Ngày 26 tháng 10, Vũ Xương và Hán Khẩu thất thủ. Ngày 27, Hán Dương thất thủ.
Sử dụng vũ khí hóa học

Theo Yoshiaki Yoshimi và Seiya Matsuno, Thiên hoàng Chiêu Hòa đã cho phép quân Nhật sử dụng vũ khí hóa học để đánh quân Trung Quốc. Trong trận Vũ Hán, Hoàng thân Kan'in đã truyền lệnh của Thiên hoàng dùng hơi độc 375 lần, từ tháng 8 đến tháng 10 năm 1938, bất chấp Điều 23 của Công ước Hague (1899 và 1907), Điều 171 của Hòa ước Versailles, Điều V của Hiệp ước hữu quan về sử dụng tàu ngầm và hơi độc trong chiến tranh 
. Sau đó, một giải pháp đã được Hội Quốc Liên thông qua ngày 14 tháng 5 ngăn chặn Lục quân Đế quốc Nhật Bản sử dụng hơi độc.
Kết quả

Sau 4 tháng kịch chiến, về cơ bản Hải quân và Không quân Trung Quốc đã bị Quân đội Nhật quét sạch. Vũ Hán rơi vào tay Quân đội Nhật Bản. Tuy nhiên, trận thắng tại Vũ Hán là một chiến thắng kiểu Pyrros của Quân đội Nhật Bản: trong khi Quân đội Nhật yếu đi vì thương vong, thì lực lượng Quân đội Trung Quốc sống sót vẫn còn khá đông. Nỗ lực của quân Nhật đánh đòn kết liễu quân Trung Quốc đã không thành công. Sau trận này, quân Nhật không còn sức đánh trận lớn nào nữa cho đến tận Chiến dịch Ichi-Go (hay trận Đại Lục đả thông).