stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tháp chùa Việt Nam
Cửu Phẩm Liên Hoa > Lịch sử

Sách Việt nam Phật giáo sử luận cho biết Thiền sư Huyền Quang đã xây dựng hai đài “Cửu phẩm liên hoa”, một đặt ở chùa Tư Phúc (chùa Côn Sơn), một đặt ở chùa Ninh Phúc (chùa Bút Tháp):
"Ở chùa Tư Phúc… ông có xây một tòa tháp có thể xoay được, gọi là Cửu phẩm liên hoa… sách Bắc Ninh phong thổ tạp ký nói rằng Huyền Quang đã đi thăm nhiều chùa, trong đó có chùa Ninh Phúc ở Bút Tháp. Tại đây ông cũng đã dựng một đài Cửu phẩm liên hoa. Trong những ngày lễ lớn, tín đồ tới chùa tay xoay đài, miệng trì chú hay niệm Phật. Tháp xoay có chín tầng tám mặt, mỗi mặt của tầng dưới chạm nổi hình ảnh sự tích Phật, trong đó có hình ảnh thế giới Cực Lạc và Phật A Di Đà. Tòa Cửu phẩm tại chùa Côn Sơn chắc cũng tương tự”.
Sách Kiến tính thành Phật cho biết, từ năm 1684 đến năm 1693, Thiền sư Chân Nguyên đã cho dựng các đài cửu phẩm:
“… dựng đài Cửu phẩm liên hoa tại chùa Quỳnh Lâm theo kiểu mẫu đài Cửu phẩm liên hoa của Thiền sư Huyền Quang ở chùa Ninh Phúc… ra sức tạo dựng đài Cửu phẩm liên hoa, qua chín năm thì hoàn thành ba đài ở ba nơi: đài chùa Quỳnh Lâm núi Tiên Du, đài chùa Hoa Yên núi Yên Tử, đài chùa Linh Ứng huyện Thanh Hà”.
Như vậy, hai đài Cửu phẩm liên hoa mà Thiền sư Huyền Quang tạo tác thật sự là tác phẩm nghệ thuật xuất hiện lần đầu tiên trong lịch sử Phật giáo Việt. Thiền sư Chân Nguyên Tuệ Đăng làm ba đài cũng là kế thừa từ Thiền sư Huyền Quang.
Cửu Phẩm Liên Hoa > Hiện nay

Hiện nay tại Việt Nam chỉ còn lại ba tòa Cửu phẩm liên hoa làm bằng gỗ, đặt trong nhà phẩm, đều có niên đại vào thế kỉ XVII, là những tác phẩm nghệ thuật cổ cực kì giá trị nhưng đều đã xuống cấp và bị mất trộm nhiều bộ phận (chủ yếu là tượng gắn trên tòa phẩm):
Cửu phẩm liên hoa chùa Bút Tháp đã được công nhận là bảo vật quốc gia (2020), vẫn giữ được các mảng phù điêu chạm khắc và vẫn xoay được.
Cửu phẩm liên hoa chùa Đồng Ngọ đã được công nhận là bảo vật quốc gia (2016), hiện mất khá nhiều tượng cổ, không xoay được.
Cửu phẩm liên hoa chùa Giám đã được công nhận là bảo vật quốc gia (2015), hiện mất gần hết tượng cổ (còn 5 pho), vẫn xoay được nhưng nhà chùa hạn chế để bảo vệ.
Cũng có cửu phẩm liên hoa bằng đá và từng xoay được như tòa cửu phẩm ở Chùa Trung Sơn ở xã Cẩm Vũ (Cẩm Giàng, Hải Dương) Ngoài ra có một số chùa dựng những tháp cửu phẩm liên hoa bằng gạch sau này như Chùa Cổ Lễ (1927), chùa Mía...
Sau khi tiến hành khai quật khảo cổ năm 2012 tại Chùa Côn Sơn và tìm được nền móng tòa Cửu phẩm liên hoa, Ban quản lý khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc quyết định phục dựng lại tòa Cửu phẩm. Tòa Cửu phẩm và nhà Phẩm mới đã hoàn thành vào năm 2017.
Bầu cử quốc hội Uzbekistan 2024

Cuộc bầu cử quốc hội được tổ chức tại Uzbekistan vào ngày 27 tháng 10 năm 2024 để bầu ra các nghị sĩ của Viện lập pháp.
Kết quả

| Đảng | Đảng | Tỷ lệ> Phiếu bầu | Tỷ lệ> % | Tỷ lệ> Ghế | Khu vực bầu cử> Phiếu bầu | Khu vực bầu cử> % | Khu vực bầu cử> Ghế | Tổng số ghế | +/– |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Đảng Dân chủ Tự do Uzbekistan | 5.194.041 | 34.75 | 26 |  |  | 38 | 64 | +11 |
|  | Đảng Dân chủ Phục hưng Quốc gia Uzbekistan | 2.812.493 | 18.82 | 14 |  |  | 15 | 29 | −7 |
|  | Đảng Dân chủ Nhân dân Uzbekistan | 2.558.016 | 17.11 | 13 |  |  | 7 | 20 | −2 |
|  | Đảng Dân chủ Xã hội Công lý | 2.420.857 | 16.20 | 12 |  |  | 9 | 21 | −3 |
|  | Đảng Sinh thái Uzbekistan | 1.960.764 | 13.12 | 10 |  |  | 6 | 16 | +1 |
| Tổng cộng | Tổng cộng | 14.946.171 | 100.00 | 75 |  |  | 75 | 150 | 0 |

| Phiếu bầu hợp lệ | Phiếu bầu hợp lệ | 14.946.171 | 99.46 |  |  |  |  |  |  |
| Phiếu bầu không hợp lệ/trống | Phiếu bầu không hợp lệ/trống | 81.358 | 0.54 |  |  |  |  |  |  |
| Tổng cộng phiếu bầu | Tổng cộng phiếu bầu | 15.027.529 | 100.00 |  |  |  |  |  |  |
| Cử tri phiếu bầu đã đăng ký | Cử tri phiếu bầu đã đăng ký | 19.944.859 | 75.35 |  |  |  |  |  |  |
Nguồn: MSK, MSK
Hồn Trương Ba, da hàng thịt (kịch)

Xin xem các mục từ khác có tên tương tự ở Hồn Trương Ba, da hàng thịt (định hướng).
"Hồn Trương Ba, da hàng thịt" là vở kịch nói nổi tiếng của nhà thơ, nhà soạn kịch Lưu Quang Vũ, được sáng tác vào năm 1981 - 1984, dựa theo truyện dân gian "Hồn Trương Ba, da hàng thịt", nội dung có ý nghĩa xã hội vô cùng sâu sắc.
Cho đến nay, đây là vở kịch hiện đại duy nhất của Việt Nam tiếp cận được với sân khấu quốc tế. Vở kịch do đạo diễn Nguyễn Đình Nghi dàn dựng cho Nhà hát kịch nói Việt Nam. Vở diễn đã giành được huy chương vàng tại Hội diễn Sân khấu toàn quốc năm 1990 và là vở kịch nói đầu tiên được công diễn ở nước ngoài. Các nhà nghiên cứu sân khấu quốc tế đã đánh giá cao giá trị nội dung cũng như nghệ thuật của vở diễn.[cần dẫn nguồn]
Năm 2002, "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" được ê-kíp đạo diễn, thiết kế người Anh thực hiện và được công diễn tại nhà hát Yellow Earth với tên "The Butcher's Skin".
Năm 2004, vở kịch được Nhà hát kịch Việt Nam dàn dựng lại với dàn diễn viên mới và truyền hình trực tiếp từ Nhà hát Lớn Hà Nội trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam.
Tóm tắt nội dung

Trương Ba là một ông lão giỏi đánh cờ tướng, được mọi người kính trọng vì lòng nhân hậu và tính tình hiền lành, nhưng lại bị Bắc Đẩu do sơ suất mà gạch nhầm tên trong sổ tử dẫn tới cái chết . Vì muốn sửa sai, nên Nam Tào, Bắc Đẩu và Đế Thích cho hồn Trương Ba được sống lại và nhập vào xác của một anh hàng thịt vừa mới chết (do Trương Ba lúc này đã chết từ lâu, thân thể ông đã tan rữa trong bùn đất nên không thể hoàn hồn trở lại). Trú nhờ trong thể xác của anh hàng thịt, linh hồn Trương Ba gặp phải rất nhiều điều phiền toái: lí trưởng sách nhiễu, chị hàng thịt đòi chồng, gia đình Trương Ba cảm thấy xa lạ vì không phải da thịt của người thân mình..., bản thân Trương Ba thì vô cùng đau khổ vì phải sống trái tự nhiên, giả tạo. Đặc biệt, Trương Ba khi này nhiễm phải nhiều thói xấu và những nhu cầu vốn không phải của chính bản thân ông do phải trú trong thân xác của anh hàng thịt. Trước nguy cơ tha hóa về nhân cách và sự phiền toái từ việc mượn thân xác của kẻ khác, Trương Ba quyết định trả lại xác cho hàng thịt và chấp nhận cái chết theo đúng quy luật sinh - lão - bệnh - tử.
Trong kịch bản, Lưu Quang Vũ đã phân tích rõ từng nghịch cảnh:
Cảnh 1: Linh hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt, 2 người tranh cãi với nhau khá gay go và thú vị.
Cảnh 2, 3 và 4: Nỗi buồn trong gia đình và cảm xúc nội tâm của Trương Ba và vợ ông, cái Gái và cu Tị, con dâu của ông.
Cảnh 5 & 6: Đế Thích được Ngọc Hoàng và Nam Tào xá tội việc đưa hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt và trả lại cho chị hàng thịt, Trương Ba đã cứu sống cu Tị trước khi nhắm mắt xuôi tay, lìa đời.
NSND Trần Tiến đã sáng tạo thêm chi tiết tính cách, hành động của Đế Thích có xu hướng đồng tính.
Vai diễn

Dàn diễn viên của đợt dàn dựng đầu tiên (năm 1989):
NSND Trọng Khôi - Trương Ba.
NSND Trần Tiến - Đế Thích.
NSƯT Phạm Bằng - Lí trưởng.
...
Kiwi Ngô Mai Trang

| Kiwi Ngô Mai Trang |
| --- | --- |
Sinh: Ngô Thị Mai Trang 17 tháng 4, 1982 (42 tuổi) Nam Định, Việt Nam
Nghề nghiệp: Người mẫu  Ca sĩ  Chuyên gia thẩm mỹ
Năm hoạt động: 2005–nay
Phối ngẫu: Đỗ Hoàng Dương (cưới 2007)
Con cái: 4
Thông tin chỉ số
Số đo: 85-61-90 cm
Chiều cao: 1,69 m (5 ft 7 in)
 
Thành tích sắc đẹp
Cuộc thi lớn:  Hoa hậu Châu Á Thái Bình Dương Quốc tế 2005 (Tham dự) 
 
Ngô Thị Mai Trang (hay còn được biết đến với nghệ danh Kiwi Ngô Mai Trang, sinh ngày 17 tháng 4 năm 1982 tại thành phố Nam Định) là nữ người mẫu, ca sĩ, chuyên gia thẩm mỹ và doanh nhân Việt Nam. Cô từng đoạt giải Hoa hậu Tài năng tại Hoa hậu châu Á Thái Bình Dương năm 2005 được tổ chức tại Trung Quốc với danh hiệu Best singer (Người có giọng hát hay nhất) trong phần thi với 52 thí sinh khác qua màn trình diễn bài "Niềm tin chiến thắng" của nhạc sĩ Lê Quang.
Sự nghiệp

Kiwi Ngô Mai Trang tốt nghiệp ngành marketing tại Đại học Kinh tế. Năm 2004, cô đăng ký khoá đào tạo người mẫu của công ty Elite Việt Nam và trở thành người mẫu. Sau một năm, cô được lựa chọn tham gia cuộc thi "Hoa hậu châu Á Thái Bình Dương 2005" và nhận danh hiệu "Người có giọng hát hay nhất". Sau đó, cô được mời làm ca sĩ độc quyền cho công ty thời trang Elite.
Tháng 10 năm 2006 cô bỏ nghề người mẫu và chính thức bước vào nghề ca sĩ với việc phát hành album đầu tiên.
Cuối năm 2009, cô tham gia chương trình ca nhạc cùng các nghệ sĩ nổi tiếng của Campuchia tại sân vận động quốc gia Olympic với khoảng 50 ngàn khán giả.
Năm 2010 ngoài sự nghiệp ca hát cô bước chân vào kinh doanh khi khai trương Thẩm mỹ viện Kiwi tại Tp Hồ Chí Minh.
Năm 2014 cô cùng chồng tham gia cuộc thi truyền hình thực tế The Amazing Race (phiên bản Việt Nam- Cuộc Đua Kỳ Thú- phát hàng tuần trên VTV6) trong màu áo Xanh Dương và lập kỷ lục: Đội về nhất 5 chặng đua liên tiếp.
Năm 2016 cô trở thành chuyên gia thẩm mỹ nổi tiếng khi cùng chồng thành lập công ty Kiwi Brow Art International Studio & Academy đăng ký hoạt động tại Texas - Hoa Kỳ và thường xuyên mở các lớp dạy nghề lĩnh vực làm đẹp tại Hoa Kỳ, Canada, Úc và Việt Nam...
Năm 2017 Kiwi Ngô Mai Trang đoạt giải quán quân cuộc thi nấu ăn Master Chef (phiên bản Việt Nam - Vua Đầu Bếp Việt Nam 2017). Sau đó cô mở chuỗi nhà hàng thương hiệu Sado Chado chuyên doanh món ăn, cà phê và trà sữa Nhật Bản.
Năm 2020 đánh dấu sự kiện 10 năm tham gia vào lĩnh vực làm đẹp, cô tiếp tục mở rộng và khai trương thêm Viện Giảm Béo Kiwi.
Đầu năm 2021 cô phát hành bộ đĩa đôi song ca cùng nam ca sỹ Quang Hà album Nhạc Xưa và album Nhạc Hoa Lời Việt
Cuộc sống riêng

Ngày 31 tháng 5 năm 2007, Kiwi Ngô Mai Trang kết hôn với doanh nhân Đỗ Hoàng Dương. Năm 2008, sau khi sinh con trai đầu lòng, cô quay lại sự nghiệp ca hát với việc phát hành album thứ hai mang tên "Em vẫn hát". Cô tâm sự rằng được chồng ủng hộ theo đuổi đam mê ca hát. Tại thời điểm hiện tại, hai vợ chồng có ba con trai và một gái.
Các album đã phát hành

Kiwi Ngô Mai Trang vol 1 (với Phi Hùng, Quang Vinh và Phan Đinh Tùng CD & VCD
Em vẫn hát CD
Em vẫn hát DVD
Phận má hồng CD & DVD
Lạc vào thế giới anh DVD (single)
Ôi trời ơi (đĩa đơn phát hành trực tuyến)
Ly rượu mừng và các tình khúc xuân bất hủ (DVD)
Chú thích

1 2 3 4  “Kiwi Ngô Mai Trang có phải "người đẹp hát"?”. Báo điện tử Dân Trí. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2012.
1 2 3  “Nghệ sĩ: "Mùi vị" của Kiwi Ngô Mai Trang”. Thanh niên Online. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2012.
1 2  “Kiwi Ngô Mai Trang lên xe hoa”. Báo điện tử Dân trí. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2012.
↑
↑  “Ngô Mai Trang hạnh phúc vì chồng tâm lý”. VnExpress. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2012.
↑  “Những ca sĩ Việt chỉ có một bài hit”. Zing news. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 9 năm 2011. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2012.
↑  “Ngô Mai Trang khoe sắc trong nắng”. Ngoisao.net. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2012.[liên kết hỏng]
↑  “Kiwi Ngô Mai Trang hạnh phúc khi đã là một bà mẹ trẻ!”. Báo điện tử Dân trí. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2012.
↑  “Ca sĩ Kiwi Ngô Mai Trang: "Chồng là một người bạn lớn"”. Thời Trang Trẻ. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 4 năm 2012. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2012.
↑  “4 nhóc tỳ nhà Kiwi Ngô Mai Trang”. Ngoisao.net. ngày 4 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2023.
↑  “Kiwi Ngô Mai Trang và hôn nhân hạnh phúc với chồng doanh nhân, lấy lại vóc dáng sau 4 lần sinh nở”. VGT TV. ngày 9 tháng 1 năm 2023. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2023.
| Giải thưởng và thành tích |
| --- | --- | --- |

| Tiền nhiệm: Trần Lệ Hân | Miss Asia Pacific Vietnam 2005 | Kế nhiệm: Hoàng Thu Thảo |
Sông Mã (huyện)

Đối với con sông cùng tên, xem Sông Mã.
Sông Mã là một huyện miền núi nằm ở phía tây nam của tỉnh Sơn La, Việt Nam.
Địa lý

Huyện Sông Mã nằm ở phía tây nam tỉnh Sơn La, có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp huyện Thuận Châu
Phía nam giáp huyện Sốp Cộp và giáp Lào
Phía đông giáp huyện Mai Sơn
Phía tây giáp huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên.
Huyện Sông Mã có diện tích tự nhiên 164.220 ha, dân số năm 2019 là 154.224 người. Mật độ dân số đạt 94 người/km², gồm 6 dân tộc: Thái, Kinh, Mông, Xinh Mun, Khơ Mú, Kháng.
Huyện Sông Mã có địa bàn kéo dài dọc sông Mã, địa hình khá phức tạp, bị chia cắt mạnh bởi các dãy núi cao chạy theo hướng tây bắc - đông nam xen kẽ với các thung lũng và hệ thống sông, suối. Hệ thống núi dọc biên giới Việt - Lào của huyện có độ cao từ 306 - 1819m so với mực nước biển. Điểm thấp nhất là cánh đồng Nà Co Nghe, bản Trại Phong, xã Chiềng Cang và điểm cao nhất là đỉnh núi bản Huổi Hưa, xã Mường Cai, độ dốc chung toàn huyện từ 250 - 300m. Phần lớn là địa hình cao và dốc gây khó khăn cho việc phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ sở hạ tầng; các khu vực bằng và thung lũng chiếm tỉ lệ nhỏ phân bố rải rác tạo ra tiểu vùng khí hậu phù hợp với nhiều loại cây trồng, con giống khác nhau.
Diện tích đất thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp là 22.545ha chiếm 13,82% tổng diện tích tự nhiên, trong đó đất để canh tác ruộng nước 1.700 ha chiếm 0,9% diện tích đất nông nghiệp, còn lại hầu hết là đất dốc. Đất có rừng có 55.814ha chiếm 34%, đất chưa sử dụng 93.364 ha chiếm 57,23% tổng diện tích đất tự nhiên.
Hành chính

Huyện Sông Mã có 19 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Sông Mã (huyện lỵ) và 18 xã: Bó Sinh, Chiềng Cang, Chiềng En, Chiềng Khoong, Chiềng Khương, Chiềng Phung, Chiềng Sơ, Đứa Mòn, Huổi Một, Mường Cai, Mường Hung, Mường Lầm, Mường Sai, Nà Nghịu, Nậm Mằn, Nậm Ty, Pú Bẩu, Yên Hưng.
| Đơn vị hành chính cấp xã | Thị trấn Sông Mã | Xã Bó Sinh | Xã Chiềng Cang | Xã Chiềng En | Xã Chiềng Khoong | Xã Chiềng Khương | Xã Chiềng Phung | Xã Chiềng Sơ | Xã Đứa Mòn | Xã Huổi Một | Xã Mường Cai | Xã Mường Hung | Xã Mường Lầm | Xã Mường Sai | Xã   Nà Nghịu | Xã Nậm Mằn | Xã Nậm Ty | Xã Pú Bẩu | Xã Yên Hưng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Diện tích (km²) | 4,31 | 62,31 | 132,22 | 66,18 | 102,10 | 85,61 | 73,66 | 60,66 | 133,98 | 140,16 | 151,77 | 93,87 | 33,12 | 64,22 | 101,68 | 100,50 | 128,24 | 25,34 | 79,65 |
| Dân số (người) | 7.121 | 5.465 | 13.029 | 6.380 | 14.854 | 12.788 | 5.627 | 8.644 | 8.520 | 7.580 | 6.095 | 9.682 | 5.743 | 4.686 | 17.151 | 3.381 | 9.600 | 3.148 | 7.291 |
| Mật độ dân số (người/km²) | 1.652 | 88 | 99 | 96 | 146 | 149 | 76 | 143 | 64 | 54 | 40 | 103 | 173 | 73 | 169 | 34 | 75 | 124 | 92 |
Nguồn: Báo cáo thuyết minh tổng hợp Quy hoạch sử dụng đất thời kì 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và kế hoạch sử dụng đất năm 2022 huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La (Diện tích, Dân số trang 22+23) (Niên giám thống kê năm 2020 huyện Sông Mã)
Lịch sử > Thời Pháp thuộc (1884-1945)

Dưới thời Pháp thuộc (trước cách mạng tháng 8/1945) chưa có huyện Sông Mã, lúc đó ba vùng đất của Sông Mã thuộc ba châu khác nhau. Vùng Sốp Cộp là một tổng thuộc Mường Thanh (Điện Biên), vùng Mường Lầm thuộc Mường Muổi (Thuận Châu), vùng Mường Hung thuộc Mường Mụa (Mai Sơn).
Lịch sử > Sau cách mạng tháng 8 năm 1945

Ngày 7 tháng 3 năm 1953, Khu ủy Tây Bắc quyết định tách ba vùng: Sốp Cộp (thuộc Điện Biên), Mường Lầm (thuộc Thuận Châu) và Mường Hung (thuộc Mai Sơn) gộp lại thành lập châu mới là châu Sông Mã, thuộc tỉnh Sơn La. Từ 1953 đến giữa năm 1962 gọi là châu Sông Mã và từ giữa năm 1962 đến nay gọi là huyện Sông Mã.
Khi thành lập, huyện Sông Mã gồm 24 xã: Chiềng Ban, Chiềng Cang, Chiềng Đen, Chiềng En, Chiềng Khoong, Chiềng Khương, Chiềng Phung, Chiềng Sơ, Dồm Cang, Đứa Mòn, Huổi Một, Mường Cai, Mường Hung, Mường Lầm, Mường Lạn, Mường Lèo, Mường Và, Nà Nghịu, Nậm Mằn, Pắc Ma, Pú Bẩu, Púng Bánh, Sốp Cộp và Yên Hưng.
Tháng 3 năm 1953, châu Sông Mã chuyển trung tâm từ bản Lấu Ngày (xã Mường Lầm) về khu cánh kiến (nay thuộc xã Nà Nghịu) và đến đầu năm 1976 châu Sông Mã chuyển trung tâm từ khu cánh kiến về địa điểm mới (Thị trấn hiện nay).
Ngày 26 tháng 10 năm 1961, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 173-CP. Theo đó, giải thể xã Mường Cai, địa bàn sáp nhập vào các xã Mường Và, Chiềng Khoong và Mường Lạn.
Lịch sử > Từ năm 1976 đến nay

Ngày 13 tháng 4 năm 1977, thành lập thị trấn Sông Mã (thị trấn huyện lỵ huyện Sông Mã) trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Nà Nghịu.
Ngày 25 tháng 7 năm 1978, đổi tên xã Chiềng Ban thành xã Nậm Lạnh, đổi tên xã Chiềng Đen thành xã Nậm Ty và đổi tên xã Pắc Ma thành xã Bó Sinh.
Ngày 16 tháng 1 năm 1979, tái lập xã Mường Cai trên cơ sở tách một số bản thuộc các xã Sốp Cộp, Chiềng Khoong, Mường Và và Mường Lạn.
Ngày 13 tháng 3 năm 1979, chuyển xã Mường Sai thuộc huyện Mai Sơn về huyện Sông Mã quản lý.
Ngày 11 tháng 1 năm 1986, chia xã Púng Bánh thành 2 xã: Púng Bánh và Sam Kha.
Cuối năm 2002, huyện Sông Mã có 27 đơn vị hành chính, bao gồm thị trấn Sông Mã và 26 xã: Bó Sinh, Chiềng Cang, Chiềng En, Chiềng Khoong, Chiềng Khương, Chiềng Phung, Chiềng Sơ, Dồm Cang, Đứa Mòn, Huổi Một, Mường Cai, Mường Hung, Mường Lầm, Mường Lạn, Mường Lèo, Mường Sai, Mường Và, Nà Nghịu, Nậm Lạnh, Nậm Mằn, Nậm Ty, Pú Bẩu, Púng Bánh, Sam Kha, Sốp Cộp, Yên Hưng.
Ngày 2 tháng 12 năm 2003, tách 8 xã: Sốp Cộp, Mường Lạn, Dồm Cang, Sam Kha, Mường Và, Mường Lèo, Púng Bánh và Nậm Lạnh để thành lập huyện Sốp Cộp.
Huyện Sông Mã còn lại 1 thị trấn và 18 xã như hiện nay.
Ngày 1 tháng 2 năm 2025, điều chỉnh một phần diện tích tự nhiên và dân số của xã Nà Nghịu về thị trấn Sông Mã quản lý.
Kinh tế

Trong những năm gần đây, kinh tế của huyện Sông Mã luôn tăng trưởng khá. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực. Các thành phần kinh tế đều có bước phát triển khá. Kết cấu hạ tầng có nhiều tiến bộ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Giá trị tổng sản phẩm huyện Sông Mã năm sau cao hơn năm trước. Sản xuất nông nghiệp - lâm nghiệp và kinh tế nông thôn liên tục phát triển khá theo hướng sản xuất hàng hóa. Diện tích cây ăn quả được duy trì và phát triển.
Chăn nuôi phát triển khá toàn diện và đa dạng. Nhiều mô hình kinh tế trang trại, chăn nuôi tập trung, bán công nghiệp có hiệu quả đang hình thành và nhân rộng; các dự án khoanh nuôi và bảo vệ vốn rừng, tái tạo môi sinh, môi trường được quan tâm thực hiện.
Thế mạnh kinh tế của huyện Sông Mã chủ yếu là một số cây ăn quả, cây lương thực như nhãn, ngô, một số vật nuôi như: trâu, bò, dê, ba ba gai, cá lăng và một số dịch vụ.
Những ngành phát triển mạnh tại huyện Sông Mã thời điểm này chủ yếu là nông - lâm nghiệp, công nghiệp - xây dựng và chế biến sản phẩm nông nghiệp như: Nhãn, ngô.
Kinh tế > Dân số

Huyện Sông Mã có dân số năm 2020 là 156.785 người, trong đó dân số nam 79.580 người, chiếm 50,76%; dân số nữ 77.205 người, chiếm 49,24%; dân số khu vực thành thị 7.121 người, chiếm 4,54%; dân số khu vực nông thôn 149.664 người, chiếm 95,46% tổng dân số; tỷ lệ tăng dân số tự nhiên 1,32%.
Du lịch

Huyện Sông Mã có 2 di tích lịch sử được công nhận xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hoá cấp tỉnh:
Di tích Cây đa Mường Hung được công nhận xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hoá cấp tỉnh theo Quyết định số 1214/QĐ-UBND ngày 28/4/2006 của UBND tỉnh Sơn La về việc xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hoá cấp tỉnh.
Di tích Đền thờ Hai Bà Trưng (bản Nam Tiến, xã Chiềng Khương) được công nhận xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hoá cấp tỉnh theo Quyết định số 2636/QĐ-UBND ngày 11/11/2011 của UBND tỉnh Sơn La về việc xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hoá và danh lam thắng cảnh cấp tỉnh.
Huyện Sông Mã có dòng sông Mã, núi Mường Hung, có bài hát "Tình ca Tây Bắc", nơi đây có nhiều suối nước nóng, nhiều hang động đẹp, có thể xây dựng thành các điểm du lịch, đặc biệt là quần thể động Ten Ư (Chiềng Sơ) gồm 36 hang động đẹp.
Địa hình huyện Sông Mã, bên phải là một phần thị trấn Sông Mã
Urgleptes mancus

| Urgleptes mancus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Urgleptes
Loài (species): U. mancus
Danh pháp hai phần
Urgleptes mancus (Melzer, 1932) 
Urgleptes mancus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Arachniodes miqueliana

| Arachniodes miqueliana |
| --- | --- |

Phân loại khoa học 
Giới:: Plantae
nhánh:: Tracheophyta
Lớp:: Polypodiopsida
Bộ:: Polypodiales
Phân bộ:: Polypodiineae
Họ:: Dryopteridaceae
Chi:: Arachniodes
Loài:: A. miqueliana
Danh pháp hai phần
Arachniodes miqueliana (Maxim. ex Franch. & Sav.) Ohwi

Arachniodes miqueliana là một loài dương xỉ thuộc họ Dryopteridaceae. Loài này được Ohwi mô tả khoa học năm 1962.
Minh Đại Tông

Minh Đại Tông (chữ Hán: 明代宗; 21 tháng 9 năm 1428 – 23 tháng 3 năm 1457), là vị Hoàng đế thứ bảy của nhà Minh trong lịch sử Trung Quốc. Trong 7 năm trị vì ngắn ngủi của mình, ông chỉ sử dụng một niên hiệu duy nhất là Cảnh Thái (景泰), do đó còn gọi là Cảnh Thái Đế (景泰帝).
Lên ngôi trị vì

Cảnh Thái đế có tên là Chu Kì Ngọc (朱祁鈺). Ông là con trai thứ hai của Minh Tuyên Tông Tuyên Đức Đế và mẹ là Vinh Tư Hiền phi Ngô thị. Nhân lúc vua anh là Minh Anh Tông bị bộ tộc Ngõa Lạt của Mông Cổ bắt, ông kế vị anh mình và cai trị từ năm 1449 đến năm 1457.
Năm 1450, sau khi biết được nhà Minh đã có vua mới, Anh Tông được Mông Cổ trả về, bị Đại Tông quản thúc Diên An cung, hay còn gọi là Nam Cung, tôn làm Thái Thượng hoàng, mặc dù ngôi vị này trước nay chỉ dành cho cha của Hoàng đế.
Trong thời kỳ cai trị của Đại Tông, cùng với sự trợ giúp của Vu Khiêm, ông đặc biệt chú ý những vấn đề ảnh hưởng đến sự phát triển của đất nước. Đại Tông cho sửa sang lại kênh đào Đại Vận Hà cũng như những hệ thống đê điều dọc theo sông Hoàng Hà. Nền kinh tế dưới thời Cảnh Thái Đế cực kỳ thịnh vượng và quân đội cũng hùng mạnh hơn.
Năm 1452, con của Anh Tông là Thái tử Chu Kiến Thâm (Minh Hiến Tông sau này) bị phế truất, thay vào đó là Chu Kiến Tế - con trai vua Đại Tông. Tuy nhiên năm sau, Chu Kiến Tế chết yểu, có thuyết cho là bị đầu độc. Ngự sử Chung Đồng dâng sớ đề nghị phục hồi ngôi Thái tử cho Chu Kiến Thâm, nhưng Đại Tông không nghe, giận dữ sai đánh đòn Chung Đồng đến chết.
Minh Anh Tông bị canh giữ chặt chẽ. Hoạn quan Nguyễn Lãng và Vương Dao từng nhận đồ dùng do ông tặng mang ra ngoài, liền bị Đại Tông bắt giam, kết quả cả hai cùng chết. Đến năm 1455, Đại Tông theo kiến nghị của hoạn quan Cao Bình, sai chặt hết cây cối của cung Diên An để đề phòng những người lén lút vượt tường cao qua lại với Anh Tông
Tháng 12 năm 1456, Minh Đại Tông bị bệnh nặng. Tết nguyên đán 1457, Đại Tông không thể tự cử hành các lễ đầu năm, phải sai đại thần Thạch Hanh làm thay. Thạch Hanh đoán chắc Đại Tông sẽ không qua khỏi, liền bàn với Dương Thiện, Tào Cát Tường chuẩn bị đưa Anh Tông trở lại ngôi vị. Minh Đại Tông dự định sáng ngày 17 tháng giêng sẽ lâm triều. Sáng hôm đó khi trăm quan vào triều đợi từ canh 5, nhưng khi lên điện thì thấy Anh Tông xuất hiện, tuyên bố trở lại Hoàng vị. Ngay hôm sau, Anh Tông hạ lệnh bắt những người thân tín với Đại Tông như Vu Khiêm, Vương Văn. Sự kiện này được gọi là Đoạt môn chi biến (夺门之变).
Ngay sau khi trở lại ngôi vua, Minh Anh Tông phế truất Đại Tông đang bệnh nặng làm Thành vương như cũ, cho ra ở Tây cung. Chỉ mấy ngày sau Thành vương qua đời. Có ý kiến cho rằng ông bị Anh Tông sai người sát hại.
Sau khi Đại Tông qua đời, Anh Tông không cho táng tại Thập tam lăng như những Tiên đế đời trước. Thay vào đó, ông cho táng em mình tại một nơi riêng biệt, gọi là Cảnh Thái lăng (景泰陵), sử dụng nghi lễ của Hoàng tử.
Sau này, Minh Hiến Tông đã phục vị hoàng đế cho ông, truy thuỵ là Cung Nhân Khang Định Cảnh Hoàng đế (恭仁康定景皇帝). Nhà Nam Minh đặt miếu hiệu cho ông là Đại Tông, cải thụy là Phù Thiên Kiến Đạo Cung Nhân Khang Định Long Văn Bố Võ Hiển Đức Sùng Hiếu Cảnh Hoàng đế (符天建道恭仁康定隆文布武顯德崇孝景皇帝)
Gia thất

Cha: Minh Tuyên Tông Tuyên Đức Đế Chu Chiêm Cơ.
Mẹ: Vinh Tư Hiền phi Ngô thị (榮思賢妃吴氏), sau nhà Nam Minh tôn làm Hiếu Dực Ôn Huệ Thục Thận Từ Nhân Khuông Thiên Tích Thánh Chương Hoàng hậu (孝翼溫惠淑慎慈仁匡天錫聖章皇后).