stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Công ước Bern

|  Tên đầy đủ:  Công ước Berne cho Bảo vệ tác phẩm văn học và nghệ thuật    |
| --- | --- |
  Danh sách các quốc gia tham gia Công ước Bern
Ngày kí: 9 tháng 9 năm 1886
Nơi kí: Berne, Thụy Sĩ
Ngày đưa vào hiệu lực: 5 tháng 12 năm 1887
Điều kiện: 3 tháng sau khi trao đổi phê chuẩn
Bên tham gia: 177
Người gửi lưu giữ: Tổng giám đốc Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới
Ngôn ngữ: Tiếng Pháp (chiếm ưu thế trong trường hợp có sự khác biệt trong giải thích) và tiếng Anh, được dịch chính thức bằng tiếng Ả Rập, tiếng Đức, tiếng Ý, tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Tây Ban Nha
 Công ước Berne về Bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật tại Wikisource
Đối với các định nghĩa khác, xem Công ước Bern (định hướng).
Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật, còn được gọi ngắn gọn là Công ước Berne (phát âm tiếng Việt: Công ước Bơn hay Công ước Béc-nơ), được ký tại Bern (Thụy Sĩ) năm 1886, lần đầu tiên thiết lập và bảo vệ quyền tác giả giữa các quốc gia có chủ quyền. Nó được hình thành sau các nỗ lực vận động của Victor Hugo. Trước khi có công ước Bern, các quốc gia thường từ chối quyền tác giả của các tác phẩm ngoại quốc. Ví dụ, một tác phẩm xuất bản ở một quốc gia được bảo vệ quyền tác giả tại đó, nhưng lại có thể bị sao chép và xuất bản tự do không cần xin phép tại quốc gia khác.
Các quốc gia tuân thủ công ước Bern công nhận quyền tác giả của các tác phẩm xuất bản tại các quốc gia khác cùng tuân thủ công ước này. Quyền tác giả, theo công ước Berne là tự động: không cần phải đăng ký tác quyền, không cần phải viết trong thông báo tác quyền. Ngoài ra, những quốc gia ký công ước Berne không được đặt ra các thủ tục hành chính sách nhiễu các tác giả trong việc thụ hưởng tác quyền. (Các quốc gia ký công ước Bern vẫn có quyền áp đặt các luật lệ riêng cho các tác giả trong nước họ hoặc từ những nước không ký công ước này).
Công ước Berne cho phép tác giả được hưởng tác quyền suốt đời cộng thêm tối thiểu 50 năm sau đó. Tuy nhiên các quốc gia tuân thủ công ước được phép nâng thời hạn hưởng tác quyền dài hơn, như Cộng đồng châu Âu đã làm năm 1993. Hoa Kỳ cũng gia hạn tác quyền, như trong Đạo luật Kéo dài Bản quyền Sonny Bono năm 1998.
Một số nước tuân thủ phiên bản cũ của công ước Bern cho phép tác giả được hưởng suốt đời cộng 70 năm. Thời hạn này có thể giảm đối với một số loại tác phẩm nghệ thuật (như điện ảnh) hoặc đối với các tác phẩm là công trình của một cơ quan thì thời hạn tác quyền là 95 năm sau lần xuất bản đầu tiên.
Ngày 26 tháng 7 năm 2004, chính phủ Việt Nam đã nộp văn kiện gia nhập Công ước Berne. Trong văn kiện này, nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tuyên bố bảo lưu các quy định tại Điều 33(1) của Công ước Berne và áp dụng chế độ ưu đãi dành cho các nước đang phát triển theo Điều II và Điều III của Phụ lục Công ước Berne. Công ước Berne có hiệu lực tại Việt Nam kể từ ngày 26 tháng 10 năm 2004.
Lịch sử

Công ước Berne đã được sửa chữa vài lần: Berlin (1908), Roma (1928), Brussels (1948), Stockholm (1967) và Paris (1971). Từ năm 1967, Công ước Berne được quản lý bởi Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (World Intellectual Property Organization, viết tắt là WIPO).
Gần như tất cả các quốc gia thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) tuân thủ hầu hết các điều khoản của công ước này, theo thỏa thuận TRIPs.
Cho đến ngày 20 tháng 11 năm 2004, có 157 quốc gia đã ký Công ước Berne.
Oecetis symoensi

| Oecetis symoensi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Leptoceridae
Chi (genus): Oecetis
Loài (species): O. symoensi
Danh pháp hai phần
Oecetis symoensi Marlier, 1981 
Oecetis symoensi là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.
Uzunköy, Adıyaman

| Uzunköy |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
UzunköyVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Adıyaman
Thành phố: Adıyaman
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 285 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Uzunköy là một xã thuộc thành phố Adıyaman, tỉnh Adıyaman, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 285 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Adıyaman”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 22 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Poa eleanorae

| Poa eleanorae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Poa
Loài (species): P. eleanorae
Danh pháp hai phần
Poa eleanorae Bor 
Poa eleanorae là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Bor miêu tả khoa học đầu tiên năm 1948.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Poa eleanorae”. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.
Uzunköprü

| Uzunköprü |
| --- | --- |
—  Huyện  —
 

Vị trí của Uzunköprü
UzunköprüVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Edirne
Đặt tên theo: Uzunköprü Bridge 
Diện tích
 • Tổng cộng: 1.213 km2 (468 mi2)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 70.977 người
 • Mật độ: 59/km2 (150/mi2)
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Uzunköprü là một huyện thuộc tỉnh Edirne, Thổ Nhĩ Kỳ. Huyện có diện tích 1213 km² và dân số thời điểm năm 2007 là 70977 người, mật độ 59 người/km².
Chú thích

↑  “Districts of Turkey” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
Ornithospila odontogramma

| Ornithospila odontogramma> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Ornithospila
Loài (species): O. odontogramma
Danh pháp hai phần
Ornithospila odontogramma Prout, 1916 
Ornithospila odontogramma là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Copadichromis

| Copadichromis |
| --- | --- |
Male Redfin Hap (Copadichromis borleyi) 'Kadango' population
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Perciformes
Họ (familia): Cichlidae
Phân họ (subfamilia): Pseudocrenilabrinae
Tông (tribus): Haplochromini
Chi (genus): Copadichromis Eccles & Trewavas, 1989
Tính đa dạng 
25 loài đã được mô tả
Copadichromis là một chi cá đặc hữu của vùng hồ Malawi ở Đông Phi.
Các loài

Chi này gồm 25 loài đã được mô tả:
Copadichromis atripinnis
Copadichromis azureus
Copadichromis borleyi – Redfin Hap, Goldfin Hap
Copadichromis chizumuluensis Stauffer & Konings, 2006
Copadichromis chrysonotus
Copadichromis cyaneus
Copadichromis cyanocephalus Stauffer & Konings, 2006
Copadichromis diplostigma Stauffer & Konings, 2006
Copadichromis geertsi
Copadichromis ilesi
Copadichromis insularis Stauffer & Konings, 2006
Copadichromis jacksoni
Copadichromis likomae
Copadichromis mbenjii Konings, 1990 – Quads Hap
Copadichromis melas Stauffer & Konings, 2006
Copadichromis mloto
Copadichromis nkatae
Copadichromis parvus Stauffer & Konings, 2006
Copadichromis pleurostigma
Copadichromis pleurostigmoides
Copadichromis quadrimaculatus
Copadichromis trewavasae
Copadichromis trimaculatus – Verduya's Hap
Copadichromis verduyni
Copadichromis virginalis
Ngoài ra, một số quần thể khác biệt đã được nhận diện và một vài trong số đó có thể là loài riêng biệt:
Copadichromis sp. 'Virginalis Kajose'
Một loài thuộc chi Copadichromis
Tập đoàn quân số 5

Tập đoàn quân số 5 là phiên hiệu của một số đại đơn vị cấp tập đoàn quân trong lịch sử quân sự thế giới như:
Đức

Tập đoàn quân số 5 (tiếng Đức: 5. Armee / Armeeoberkommando 5 / A.O.K. 5) của Đế quốc Đức trong Thế chiến thứ nhất.
Tập đoàn quân số 5 (tiếng Đức: 5. Armee) của Đức Quốc xã trong Thế chiến thứ hai
Tập đoàn quân Panzer số 5 (tiếng Đức: 5. Panzerarmee) của Đức Quốc xã trong Thế chiến thứ hai
Tập đoàn quân số 5, một phiên chế cấp tập đoàn quân của khối Warsaw trong Chiến tranh Lạnh dự phòng trong trường hợp chiến tranh với NATO
Nga / Liên Xô

Tập đoàn quân số 5 (tiếng Nga: 5-я армия / 5-я полевая армия / 5 А / 5 ПА) của Đế quốc Nga trong Thế chiến thứ nhất
Tập đoàn quân số 5 (tiếng Nga: 5-я армия) của Nga Xô viết trong Nội chiến Nga
Tập đoàn quân số 5 (tiếng Nga: 5-я армия / 5-я общевойсковая армия / 5-я общевойсковая Краснознамённая армия / 5 OА), còn gọi là Tập đoàn quân hợp thành số 5, Tập đoàn quân Cờ đỏ số 5 của Hồng quân Liên Xô trong Thế chiến thứ hai.
Tập đoàn quân Cận vệ số 5 (tiếng Nga: 5-я гвардейская армия / 5 гв. А) của Hồng quân Liên Xô trong Thế chiến thứ hai.
Tập đoàn quân Xung kích số 5 (tiếng Nga: 5-я ударная армия / 5 Уд. А) của Hồng quân Liên Xô trong Thế chiến thứ hai.
Tập đoàn quân Xe tăng số 5 (Liên Xô) (tiếng Nga: 5-я танковая армия / 5 ТА) của Hồng quân Liên Xô trong Thế chiến thứ hai.
Tập đoàn quân Xe tăng Cận vệ số 5 (tiếng Nga: 5-я гвардейская танковая армия / 5 Гв. ТА) Liên Xô
Tập đoàn quân Không quân số 5 (tiếng Nga: 5-я воздушная армия / 5-я ВА) Liên Xô
Khác

Tập đoàn quân số 5 (Áo-Hung) (tiếng Đức: k.u.k. 5. Armee), sau đổi thành Binh đoàn Isonzo (Isonzo-Armee)
Tập đoàn quân số 5 (Bulgaria) (tiếng Bulgaria: Пета армия)
Tập đoàn quân số 5 (Pháp) (tiếng Pháp: Ve Armée)
Tập đoàn quân số 5 (Đế quốc Ottoman) (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: 5. Ordu)
Tập đoàn quân số 5 (Vương quốc Anh) (tiếng Anh: Fifth Army)
Tập đoàn quân số 5 Hoa Kỳ (tiếng Anh: Fifth United States Army), sau đổi thành Binh đoàn Bắc Hoa Kỳ (United States Army North)
Tập đoàn quân số 5 (Ý) (tiếng Ý: 5 Armata)
Đệ ngũ quân (Nhật Bản) (tiếng Nhật: 第5軍, Dai-go gun)
Đệ ngũ quân (Quốc dân Cách mệnh quân) (tiếng Trung: 第五軍)
Yeşilyurt, Cizre

| Yeşilyurt |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
YeşilyurtVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Şırnak
Huyện: Cizre
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 374 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 73200 
Yeşilyurt là một xã thuộc huyện Cizre, tỉnh Şırnak, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 374 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Şırnak”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Ollezy

| --- | --- |
 Ollezy
Ollezy

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Hauts-de-France
Tỉnh: Aisne
Quận: Saint-Quentin
Tổng: Saint-Simon
Liên xã: Saint-Simon
Xã (thị) trưởng: Alain Van Hyfte (2001-2008)
Thống kê
Độ cao: 63–77 m (207–253 ft) (bình quân 68 m (223 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 5,31 km2 (2,05 dặm vuông Anh)
INSEE/Mã bưu chính: 02570/ 02480

Ollezy  là một xã ở tỉnh Aisne, vùng Hauts-de-France thuộc miền bắc nước Pháp.
Cortaderia jubata

| Cortaderia jubata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Cortaderia
Loài (species): C. jubata
Danh pháp hai phần
Cortaderia jubata (Lem.) Stapf 
Danh pháp đồng nghĩa
 Cortaderia atacamensis
Cortaderia jubata là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Lem.) Stapf mô tả khoa học đầu tiên năm 1898.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cortaderia jubata”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Osmia diomedia

| Osmia diomedia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Megachilidae
Phân họ (subfamilia): Megachilinae
Tông (tribus): Osmiini
Chi (genus): Osmia
Loài (species): O. diomedia
Danh pháp hai phần
Osmia diomedia Warncke, 1988 
Osmia diomedia là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Warncke mô tả khoa học năm 1988.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Vaccinium arcuatum

| Vaccinium arcuatum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Ericaceae
Chi (genus): Vaccinium
Loài (species): V. arcuatum
Danh pháp hai phần
Vaccinium arcuatum (Ashe) Sleumer, 1941 
Vaccinium arcuatum là một loài thực vật có hoa trong họ Thạch nam. Loài này được (Ashe) Sleumer miêu tả khoa học đầu tiên năm 1941.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Vaccinium arcuatum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Cánh đồng

Cánh đồng
Cánh đồng là một khu vực đất đai rộng lớn ở vùng đồng quê hoặc ở khu vực ngoại ô được sử dụng trong lĩnh vực nông nghiệp để trồng trọt hoặc chăn nuôi.
Mô tả

Địa hình của cánh đồng thường là đồng bằng, đồng bằng xen lẫn với các con dốc thoải, hoặc các cánh đồng bậc thang trên các ngọn núi hoặc đồi. Về thổ nhưỡng, đất đai phong phú chất hữu cơ, thuận lợi cho trồng trọt.
Phạm vi cánh đồng phân chia theo các chủ đất sở hữu thường được giới hạn bởi một bờ thửa, hay mương nước. Trên các bờ thửa đắp cao thường là các hàng cây xanh. Chúng được nông dân sử dụng để tránh nắng khi nghỉ ngơi. Đối với cánh đồng lúa nước thường có các đường dẫn nước lớn nhỏ khác nhau và thông với kênh rạch bên ngoài. Ở các vùng đồng bằng châu thổ như Mekong thường niên diễn ra ngập lụt, khi mùa nước đến tất cả các cánh đồng bị nhấn chìm, chúng có tác dụng bổ sung thêm lượng phù sa và khi nước rút các cánh đồng nhận thêm chất dinh dưỡng làm tăng độ màu mỡ của đất.
Hình dạng cánh đồng ở các vùng đồng bằng nhỏ hẹp xen núi thường đa dạng, ở vùng đồng bằng châu thổ hình dạng cánh đồng thường vuông vức. Ở một số nước vùng Trung Đông hoặc khu vực miền Trung nước Mỹ phổ biến hình dạng cánh đồng tròn. Trên cánh đồng này có một trục chính đặt ở giữa để cố định hệ thống tưới xoay vòng.
Sử dụng

Cánh đồng có thể dùng để canh tác, trồng trọt các loại ngũ cốc, như cánh đồng lúa mì, cánh đồng lúa mạch, cánh đồng khoai lang,.... Hoặc dùng chăn nuôi, với mục đích sử dụng này cánh đồng là khu vực đất phủ nhiều cỏ, thường được gọi là đồng cỏ, dùng để chăn nuôi gia súc, gia cầm. Ngoài ra, cánh đồng còn được sử dụng để trồng các sản phẩm nông nghiệp khác, như cánh đồng hoa, cánh đồng trồng hướng dương, cánh đồng sen...
Khu vực ven biển có các cánh đồng muối, với mục đích sản xuất muối biển.
Cánh đồng ở Việt Nam thường sử dụng chủ yếu cho mục đích trồng lúa nước. Với áp lực dân số ngày càng tăng, đất đai thường xảy ra tình trạng manh mún. Một số địa phương tổ chức sản xuất theo hình thức hợp tác xã nên đất đai được sử dụng theo mô hình cánh đồng lớn. Tại các quốc gia như Úc do diện tích rộng lớn, năng suất lao động lại cao nên dân số hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp rất ít. Do đó, cánh đồng thường có diện tích rất lớn.
Mục đích sử dụng cánh đồng có thể thay đổi theo nhu cầu kinh tế. Tại một số vùng, nông dân đào mương lên liếp trồng vườn cây ăn quả. Chuyển đổi từ làm ruộng sang làm vườn.
Từ nguyên

Trong tiếng Hy Lạp cánh đồng được gọi là "agros" và tiếng Latin là "ager" đều dùng để chỉ về một diện tích đất trồng có ranh giới rõ ràng (hành lang). Trong khi đó ở Úc và New Zealand thì cánh đồng được gọi là "paddock" có nghĩa là nơi các gia súc gặm cỏ và là không gian để các loại gia súc như bò, cừu chạy nhảy. Ở Việt Nam, cánh đồng thường được biết đến với những cánh đồng lúa cò bay thẳng cánh được hình thành từ những thửa ruộng.
Một cánh đồng để chăn bò
Porphyrinia debilis

| Porphyrinia debilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Porphyrinia
Loài (species): P. debilis
Danh pháp hai phần
Porphyrinia debilis Christoph, 1884 
Porphyrinia debilis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Xăngti Moocgan

Hình 1: Sơ đồ biểu diễn khoảng cách giữa 2 lô-cut gen giả định là A/a đến B/b = 48,5 cM; còn B/b đến D/d = 67 cM - 48,5 cM = 18,5 cM.
Xăngti Moocgan là đơn vị đo lường trong di truyền học dùng để biểu thị khoảng cách tương đối giữa các lô-cut cùng ở một nhiễm sắc thể. Thuật ngữ này dịch theo kiểu phiên âm từ tiếng Anh centimorgan (IPA: /ˈsɛntɪˌ ˈmɔːgən/). Ở Việt Nam, từ tiếng Anh này hiện đã có nhiều cách phiên âm khác như: xêntimogơn, hay centimoocgan.
Vì Moocgan là tên của Thomas Hunt Morgan, nên khi viết tắt, thì xăngti Moocgan viết là cM và cũng là để tránh nhầm với cm là xăngtimét. Tuy đơn vị cM này biểu thị khoảng cách giữa các gen theo đường thẳng trên một nhiễm sắc thể, nhưng cM không phải là một đơn vị đo lường vật lí (như milimet chẳng hạn), nên mới xác định chức năng của đơn vị này là đo khoảng cách tương đối. Trong quá trình nghiên cứu bản đồ di truyền, cM đã được dùng phổ biến trên thế giới, nên còn được gọi bằng tên khác là map unit (đơn vị bản đồ, viết tắt là m.u) có giá trị hoàn toàn như cM.
Khoảng cách tương đối này có cùng giá trị với tần số hoán vị (kí hiệu f), với mỗi % của f có giá trị bằng 1cM.
Ví dụ: Thay vì nói "tần số hoán vị giữa gen A và B là 30%", ta có thể nói "gen A cách gen B 30cM".
Lược sử

Thuật ngữ "centiMorgan" do nhà di truyền học nổi tiếng người Mỹ là Alfred Henry Sturtevant đề xuất để vinh danh giáo sư của mình là Thomas Hunt Morgan.
Vào khoảng những năm đầu của thập ki 1910, khi phát triển học thuyết di truyền nhiễm sắc thể, Moocgan cho rằng các gen nằm trên nhiễm sắc thể, nghĩa là một nhiễm sắc thể mang nhiều gen nằm dọc theo chiều dài của nó và các gen này không di truyền độc lập theo quy luật Menđen nữa, mà liên kết với nhau tạo ra hiện tượng liên kết gen, tức di truyền liên kết. Morgan hình dung rằng các gen trên cùng một nhiễm sắc thể cũng tương tự như các hạt ngọc trai trên cùng một chuỗi (hình 2). Tuy nhiên, Moocgan cũng phát hiện ra rằng các gen đã liên kết như thế có thể "đổi chỗ" cho nhau gây ra hoán vị gen mà sau này gọi là một kiểu tái tổ hợp tương đồng. Sự đổi chỗ này thường xảy giữa các gen xa nhau trên nhiễm sắc thể, do đó tỉ lệ xuất hiện các loại kiểu hình tái tổ hợp tương đồng phản ánh khoảng cách giữa các lô-cut này. Tỉ lệ càng cao thì khoảng cách càng xa.
Sau khi Moocgan trình bày giả thuyết của mình, Alfred Henry Sturtevant - hồi đó mới là sinh viên 19 tuổi, đang học tập và làm việc dưới sự hướng dẫn của Moocgan - nhận thấy rằng tần số trao đổi chéo có liên quan đến khoảng cách, thì có thể sử dụng thông tin này để "đo" khoảng cách giữa hai gen trên một nhiễm sắc thể. Bời vì hai gen càng cách xa nhau trên một nhiễm sắc thể thì càng có nhiều khả năng tách nhau ra trong quá trình tái tổ hợp (và ngược lại). Bởi vậy, trong một tác phẩm công bố năm 1913, Sturtevant đã giải thích: "tỷ lệ trao đổi chéo có thể được sử dụng như một chỉ số đo khoảng cách giữa hai nhân tố (tức gen) bất kỳ". Từ rất nhiều dữ liệu thí nghiệm của Moocgan, của mình cũng như các cộng sự, Sturtevant thức nhiều đêm để vẽ sơ đồ các gen và khoảng cách giữa chúng, đó là bản đồ gen trên nhiễm sắc thể đầu tiên của loài người.
Công thức tính > 1. Thí nghiệm của Morgan

Moocgan nhận thấy ruồi giấm (Drosophila melanogaster) thường có cơ thể màu xám nhạt, còn cánh dài bình thường. Nhưng ông cũng phát hiện các cá thể ruồi đột biến lại có thân màu đen và cánh teo hẳn chỉ còn dấu vết (cụt cánh). Ông gọi các alen đột biến này là b (black) và v (vestigal). Trong các thí nghiệm tìm hiểu về các alen này, ông đã xác định được: màu xám của thân là tính trạng trội hoàn toàn so với màu đen, còn cánh dài bình thường là tính trạng trội hoàn toàn so với cánh cụt. Bởi vậy ông gọi:
- alen quy định thân xám là b+ (trội so với alen b);
- alen quy định tính trạng cánh dài v+ (là trội so với alen v.
Sau khi lai tạo được ruồi đực dị hợp tử xám, dài (kí hiệu b+b v+v), ông đã cho nó lai phân tích với ruồi cái thân đen, cánh cụt (bbvv) thì được đời con chỉ có 2 kiểu hình là xám, dài và đen, cụt với tỉ lệ bằng nhau:
P: ♂ b+b v+v × ♀ bbvv → F1: 1 xám, dài + 1 đen, cụt. Đó là phép lai thuận (thể dị hợp là ruồi đực).
Vì ruồi cái chỉ cho một loại trứng duy nhất là bv, nên ông khẳng định ruồi đực chỉ có hai loại tinh trùng b+v+ và bv, mà không có b+v và bv+, nghĩa là lôcut b+v+ cùng ở một nhiễm sắc thể, còn bv ở nhiễm sắc thể tương đồng kia; do đó kiểu gen của ruồi cái P viết là  {\frac {b+v+}{bv}}hay b+v+//bv (xem gen liên kết).
Tuy nhiên, khi tiến hành phép lai nghịch (thể dị hợp là ruồi cái), thì thu được kết quả = 965 xám, dài + 944 đen, cụt + 206 xám, cụt + 185 đen, dài. Như vậy, ở ruồi con đã xuất hiện hai kiểu hình "lạ" là xám, cụt và đen, dài với tỉ lệ: (206 + 185)/(965 + 944 + 206 + 185) = 0,17; nghĩa là số trứng "lạ" này   chiếm 17%.
Công thức tính > 2. Vận dụng của Sturtevant

Vì ruồi đực trong thí nghiệm lai nghịch nói trên chỉ cho một loại tinh trùng duy nhất là bv, nên Moocgan khẳng định ruồi cái dị hợp (BV//bv) đã phát sinh bốn loại trứng gồm:
- hai loại "cũ" chiếm 100% - 17% = 83% là b+v+ và bv,
- còn hai loại "lạ" là b+v và bv+ chiếm 17%.
Bởi vì Moocgan đã chứng minh lôcut b+ hoặc b và lô-cut v+ hoặc v ở cùng một nhiễm sắc thể   (trong thí nghiệm về gen liên kết), nên Sturtevant khẳng định: lô-cut gen b+ hoặc b và lô-cut gen v+ hoặc v cách nhau 17 cM.
Như vậy, trong cách tính trên, thì Sturtevant đã tính tỉ lệ của các cá thể tái tổ hợp (các cá thể có kiểu hình "lạ") trên tổng số cá thể thu được trong phép lai phân tích thể dị hợp về hai cặp alen (hình 3).
Nghĩa là 1% tần số hoán vị gen = 1 cM.
Công thức tính > 3. Công thức toán học

Do cách tính của Sturtevant thực chất là vận dụng toán thống kê xác suất, nên sau ông đã có nhiều nhà khoa học trình bày công thức này ở dạng tổng quát hơn như sau.
- Nếu gọi tần số hoán vị gen giữa hai lô-cut A và B là r (recombination), còn gọi d (distance)là khoảng cách đo bằng cM giữa hai lô-cut đó, thì:  d_{AB}=-50\cdot \log(1-2\cdot r_{AB}).
- Tương tự trên, nếu có ba lô-cut là A, B và C cùng ở một nhiễm sắc thể, đã xác định được tần số hoán vị giữa A với B và B với C là r, thì khoảng cách giữa A với C là
(1-2\cdot r_{AC})=(1-2\cdot r_{AB})\cdot (1-2\cdot r_{BC})
Tổng quát hơn nữa, nếu áp dụng công thức phân bố của Poa-xông, thì cách tích là
Hạn chế

Đơn vị cM ngày nay vẫn còn được sử dụng phổ biến trong giảng dạy di truyền học phổ thông, nhưng hiếm được sử dụng trong di truyền phân tử, do sự phát triển mạnh mẽ trong hơn một thế kỉ qua của sinh học hiện đại.
cM (centiMorgan) không phải là đơn vị đo lường phản ánh đúng khoảng cách chính xác, mà cM thực chất là một phép đo xác suất thống kê.
Không bao giờ tất cả các đoạn DNA trên nhiễm sắc thể đều có cùng cấu trúc như nhau và tần số tái tổ hợp giống nhau.
Tần số trao đổi chéo của các loài là khác nhau.
Đơn vị m.u. hay cM thực chất là tần số tái tổ hợp tính trong mỗi 100 lần giảm phân tạo giao tử. Kiểu tính này thường chỉ đúng với các lô-cut gen gần nhau, nhưng không đáng tin cậy cho các lô-cut gen xa nhau vì còn có khả năng bắt chéo nhiều lần dẫn đến trao đổi chéo kép phức tạp.
Ngày nay, 1 cM trung bình ứng với khoảng 1 triệu cặp base, tuy nhiên số cặp base chính xác lại thay đổi tuỳ loài do độ xoắn của nhiễm sắc thể chứa DNA không giơng nhau giữa các loài.
Nguồn trích dẫn

1 2  Campbell và cộng sự: "Sinh học" - Nhà xuất bản Giáo dục, 2010.
↑  Phạm Thành Hổ: "Di truyền học" - Nhà xuất bản Giáo dục, 1998.
↑  Đỗ Lê Thăng: "Di truyền học" - Nhà xuất bản Giáo dục, 2006.
↑  S.H. Pilder (2001). “Centimorgan”.
1 2 3  "Sinh học 12" - Nhà xuất bản Giáo dục, 2019.
↑  “map unit”.
↑  “Map Unit”.
↑  Ingrid Lobo (2008). “Thomas Hunt Morgan, Genetic Recombination, and Gene Mapping”.
1 2 3  “Centimorgan”.
↑  Christopher P. Austin. “Centimorgan”.
Hình 2: Ảnh chụp lại trang sách của Moocgan về gen liên kết, trong đó mỗi lô-cut gen như một hạt trong chuỗi hạt.
Hình 3: Cách tính tần số hoán vị gen, từ đó suy ra khoảng cách là cM.