stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lê Chân Tông
Làm vua

Cuối thu năm 1643, nhân một buổi vào chầu nhà vua, Chúa gặp bà Tiệp dư họ Đặng tuổi vừa đôi mươi mà xinh đẹp như tiên giáng trần mới cầm tay và nói rằng:
Bà Tiệp dư đáp rằng:
Việc này sau đồn ầm lên, Chúa biết mình đã quá trớn, nên vào ngày 23 tháng 11 năm 1643, ép Hoàng thượng nhường ngôi cho Thái tử là Lê Duy Hựu, là Lê Chân Tông, tôn nhà vua làm Thái thượng hoàng ở cung riêng.[3][4] Ngày 5 tháng 12 cùng năm, vua mới sai Nguyễn Danh Thế mang phù tiết bằng ngọc, và sách ấn vàng để gia tôn Trịnh Tráng làm Đại nguyên soái thống quốc chính thái thượng sư phụ Thanh vương.[1]
Cũng giống như các vua đời trước Chân Tông tuy làm vua nhưng không có thực quyền. Quyền trị quốc nằm trong tay Thanh Đô vương Trịnh Tráng.
Tháng 4 ÂL, Trịnh Tráng nhân danh vua Lê phong Trịnh Tạc làm Thái úy tả tướng tiết chế các doanh quân thủy, quân bộ các xứ, giữ quyền bính trong nước, tước Tây Quận công, mở phủ Khiêm Định.
Cái chết

Năm Kỷ Sửu (1649), ngày 2 tháng 10 vua băng hà, không có con nối dõi. Vua ở ngôi 7 năm thọ 20 tuổi. Rư­ớc thần chủ ở Thái miếu, miếu hiệu Chân Tông, táng tại Hoa Phố lăng. Lê Chân Tông băng hà, không có con nối. Chúa Trịnh Tráng ép Thượng hoàng Thần Tông, cha ông ra làm vua lần 2 thay cho ông.
Gia quyến

Thân phụ: Lê Thần Tông
Thân mẫu: Quý phi Nguyễn Thị Ngọc Bạch, truy tôn là Minh Thục hoàng thái hậu
Gia quyến > Hậu phi

| STT | Danh hiệu | Tên | Sinh mất | Cha | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Phương Từ Hoàng hậu (? - 1688) (芳慈皇后) | Trịnh Thị (鄭氏) |  | Thanh Đô Vương Trịnh Tráng |  |
Gia quyến > Hậu duệ

| STT | Danh hiệu | Tên | Sinh mất | Mẹ | Ghi chú |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Diệu Sắt Tinh Thụy Công chúa (妙瑟星璀公主) | Lê Thị Ngọc Phù (黎氏玉芙) | 1649 - ? | Trịnh Thị (鄭氏) | Bà được gả cho Quốc vương của Ayutthaya. |
Niên hiệu

Trong thời gian ở ngôi, Lê Chân Tông chỉ đặt một niên hiệu duy nhất:
Phúc Thái (1643 - 1649)
Lưu Minh Truyền

| Lưu Minh Truyền |
| --- | --- |
Lưu Minh Truyền
Chức vụ
Đài Loan tuần phủ
Nhiệm kỳ: 1885 – 1891
Tiền nhiệm: không
Kế nhiệm: Thiệu Hữu Liêm
 
Thông tin cá nhân
Sinh: (1836-09-07)7 tháng 9 năm 1836 Hợp Phì, An Huy, Nhà Thanh
Mất: 12 tháng 1 năm 1896(1896-01-12) (59 tuổi) Hợp Phì, An Huy, Nhà Thanh
Tặng thưởng: Nhất đẳng Nam tước
Binh nghiệp
Thuộc: Nhà Thanh
Phục vụ: Hoài quân
Năm tại ngũ: 1853–1872(?); 1884–1885
Cấp bậc: Đề đốc
Chỉ huy: Trực Lệ đề đốc (1864–1868) Thiểm Tây đốc biện quân vụ (1869–1872?) Đài Loan đốc biện quân vụ (1884–1885)
Tham chiến: Thái Bình Thiên Quốc Niệp quân Chiến tranh Pháp-Thanh
Lưu Minh Truyền (giản thể: 刘铭传; phồn thể: 劉銘傳; bính âm: Liú Míng Chuán, 07 tháng 09 năm 1836 – 12 tháng 01 năm 1896), còn đọc là Lưu Minh Truyện, tên tự là Tỉnh Tam (省三), hiệu là Đại Tiềm Sơn Nhân, người Tây hương, huyện Hợp Phì, tỉnh An Huy   , đại thần cuối đời Thanh, tướng lãnh trọng yếu của Hoài quân. Ông tham gia trấn áp khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc, khởi nghĩa Niệp quân, chỉ huy kháng Pháp ở Đài Loan, sau đó trở thành tuần phủ đầu tiên của tỉnh mới Đài Loan, thực hiện một loạt cải cách làm cơ sở cho công cuộc hiện đại hóa của hòn đảo này về sau.
Khởi đầu binh nghiệp

Minh Truyền sanh ra trong một gia đình nhiều đời làm nghề nông ở đập Lưu Lão dưới chân núi Đại Tiềm thuộc Tây hương. Cha là Lưu Huệ, có sáu con trai, Minh Truyền là nhỏ nhất. Bởi Minh Truyền từng bị đậu mùa, trên mặt có rỗ, nên còn được gọi là Lưu Lục Ma Tử. Minh Truyền lên 11 tuổi thì cha mất, anh cả và anh ba cũng mất, những anh trai khác đều thành gia thất, chỉ còn mẹ ông Chu thị và ông nương tựa vào nhau, sanh hoạt nhờ vào việc bán muối lậu. Minh Truyền tính khí hào sảng, trở nên có tiếng trong đám thanh niên địa phương. Năm Hàm Phong thứ 4 (1855), Tây hương tổ chức quân Đoàn luyện chống lại nghĩa quân Thái Bình Thiên Quốc, đám thổ hào dựa vào đấy mà nhũng nhiễu nhân dân. Đến một ngày, người nhà họ Lưu không chịu nộp lương thực cho quân đoàn luyện, bị đám thổ hào đánh đập sỉ nhục, Minh Truyền nổi giận xông ra đánh đuổi bọn chúng, được mấy trăm thanh niên địa phương ủng hộ, bèn tự đứng ra tổ chức đoàn luyện, lập trại ở núi Đại Tiềm.  Sau đó, Minh Truyền đưa quân đoàn luyện theo quan quân chiếm Lục An, cứu viện Thọ Châu , được thưởng binh hàm Thiên tổng.
Rời khỏi quan trường

Tháng 12 năm thứ 8 (1869), tướng Tương quân là Lưu Tùng Sơn bị nghĩa quân dân tộc Hồi ở Bắc Sơn  giết chết. Tây thái hậu (tức Từ Hi) muốn Lý Hồng Chương vào Thiểm làm Đốc biện quân vụ, Thiểm Cam tổng đốc Tả Tông Đường không muốn Hồng Chương tranh công, bèn phái bộ tướng tâu lên rằng tặc phỉ bị dẹp gần xong, không cần Hồng Chương phải đến. Hồng Chương cũng không muốn giành giật với Tông Đường, bèn phái Minh Truyền đi thay. Sau khi Minh Truyền soái bọn Đường Định Khuê, Đằng Học Nghĩa, Hoàng Quế Lan đến Thiểm Tây, Tông Đường rất bất mãn, tìm cách gây khó dễ cho ông; Minh Truyền cũng tức giận, đem quân tình ở Thiểm Cam tâu lên Tây thái hậu. Tông Đường biết được thì vô cùng căm phẫn, khiến cho hiềm khích cá nhân của Minh Truyền với Tương quân càng sâu dày.
Cuộc tranh giành giữa các phái hệ trong đình nhà Thanh rất khốc liệt, không chỉ Tương – Hoài 2 quân, mà còn có bọn đại thần Ông Đồng Hòa; Minh Truyền xuất thân võ biền, nhận thấy không thể đảm đương, bèn dâng sớ nói bị đau đầu rất nặng, xin được bãi chức về làng, tiến cử Cam Túc đề đốc Tào Khắc Trung thay thế; triều đình chuẩn cho ông nghỉ dưỡng 3 tháng. Khi ấy Minh quân có đến 2 vạn người, vì bất phục Tào Khắc Trung mà nảy ra xung đột, Minh Truyền do tiến cử lầm người phải chịu cách chức chờ xử lý. Việc này khiến Minh Truyền càng thêm chán nản, bỏ về quê nhà, xây dựng trang viện, tu sửa các con đập Lưu Lão (ở Tây hương) và Lưu Tân (ở Ma Phụ ).
Minh Truyền nhàn cư ở quê nhà đến mười mấy năm, không rõ vì sao. Đây là thời gian mà Lý Hồng Chương (đại biểu của Hoài quân) vươn đến đỉnh cao quyền lực, đối trọng của ông ta chỉ có thể là Tả Tông Đường (đại biểu của Tương quân). Có lẽ Thanh triều lo sợ Minh Truyền sẽ giúp cán cân nghiêng hẳn về phía Hồng Chương – bởi các nhân vật xuất thân từ Tương quân không ai sánh được với ông về công trạng và danh vọng; mặt khác có lẽ bản thân Hồng Chương nhiều năm nhờ cậy Minh Truyền, cũng e ngại ông công cao át chủ. Một thuyết khác cho rằng Ông Đồng Hòa – thầy của Quang Tự hoàng đế – từng chiêu dụ Minh Truyền, nhưng bị phớt lờ; việc này góp phần gây trở ngại cho hoạn lộ của ông.
Trong suốt thời gian này, thế nước ngày càng suy yếu, nỗi lo ngoại xâm cứ lớn dần, Minh Truyền thường xuyên đi lại với các thành viên phái Dương Vụ và những nhân sĩ có tư tưởng cải cách, dần được mở mang tầm mắt.  Năm Quang Tự thứ 6 (1880), người Nga trả lại Y Lê, triều đình tranh luận về vấn đề biên phòng. Minh Truyền được triệu về kinh, lập tức dâng sớ đề nghị xây dựng đường sắt, cho rằng lợi ích không chỉ ở việc giao thông nam bắc, mà còn ở việc điều động binh lương, lại nói đây là cơ sở để đất nước tự cường.
Kháng Pháp vệ Đài > Vượt biển

Tháng 7 năm Quang Tự thứ 10 (1884), tư lệnh Amédée Courbet đưa hạm đội Viễn Đông nước Pháp xâm nhiễu một dải Phúc Kiến, Đài Loan. Người Pháp lộ rõ dã tâm giành lấy mỏ than Cơ Long, tận dụng nguồn nhiên liệu này để không chỉ chiếm trọn Đài Loan, mà còn đánh khắp các tỉnh duyên hải của Trung Quốc. Đài Loan cáo cấp, triều đình vội vã khởi dụng Minh Truyền, mệnh cho ông thụ hàm tuần phủ, giữ chức Đài Loan đốc biện quân vụ. Minh Truyền lập tức dâng sớ điều trần "Hải phòng vũ bị 10 sự", phần lớn đều được tiếp nạp. Sau khi Minh Truyền đến Thượng Hải, công sứ Pháp nhiều lần dò xét thời điểm xuất hành, ý đồ ám hại ông trên biển. Minh Truyền đánh tiếng tăng cường thủy đội để bảo vệ mình, tỏ ra vô cùng sợ hãi, khiến người Pháp tin rằng ông không dám đi Đài Loan. Vào một đêm mưa gió, Minh Truyền lẻn xuống thuyền nhỏ ra biển, từ đó lên chiến hạm chạy thẳng đến Đài Loan.
Sau khi ra đảo, Minh Truyền phát hiện công tác phòng bị Đài Loan rất kém: có 40 doanh, hơn 2 vạn người nhưng phải bảo vệ hơn 2000 dặm bờ biển; trang bị đều hỏng, rất ít đại pháo trên các pháo đài bắn được; có thủy quân nhưng không có thuyền hạm; Đài Loan binh bị đạo Lưu Ngao (tướng Tương quân) đem 31 doanh đặt ở Đài Nam, chỉ có 9 doanh ở Đài Bắc. Thêm nữa, Minh Truyền ngoài 2 viên tùy tướng và vài trăm thân binh Hoài quân, trên đảo còn lại đều là Tương quân, thậm chí Tôn Khai Hoa – tướng trấn thủ cảng Hỗ Vỹ - vốn là bộ tướng của Bào Siêu.   Minh Truyền chủ động tìm gặp Lưu Ngao, ra sức hòa hoãn những mâu thuẫn trước đây.
Kháng Pháp vệ Đài > Cơ Long thất thủ

Ngày 04 tháng 08, phó tư lệnh Sébastien Lespès đưa 3 cỗ chiến hạm áp sát cảng Cơ Long. Bấy giờ Cơ Long chỉ có 800 quân, còn 5 khẩu pháo bắn được, đều đặt ở chính diện. Ngày 5, quân Pháp khai hỏa, bộc lộ rõ ưu thế về khí tài, lập tức phá hủy pháo đài phía đông, khiến kho thuốc súng nổ tung. Hôm sau, Minh Truyền rút phần lớn quân Thanh ra sau núi, chỉ còn một ít giữ cao điểm. Quân Pháp hăng hái lên bờ tiến vào Cơ Long, bị Phúc Ninh (trấn) tổng binh Tào Chí Trung (tướng Tương quân) men núi theo 2 hướng đông – tây vu hồi bao vây, 3 mặt giáp kích. Quân Pháp thất bại, chạy về chiến hạm, Lespès đành lui về Mã Tổ. Triều đình nghe Minh Truyền khoa trương rằng quân Thanh đã gây thương vong hơn trăm tên địch, đặc biệt phát 3000 lạng bạc để khao thưởng.
Ngày 30 – 31 tháng 08, Courbet đưa 5 cỗ chiến hạm đến oanh kích Cơ Long. Minh Truyền mộ quân đoàn luyện lên phía bắc cứu viện, cố thủ cửa sông Đạm Thủy, không để quân Pháp lên bờ. Lưu Ngao cũng phái Lâm Triều Đống đưa quân đoàn luyện đến hiệp trợ phòng thủ Cơ Long. Sau đó, người Pháp tạm dừng để đàm phán. Ngày 01 tháng 10, Courbet chiếm được pháo đài núi Tiên Động ở mặt tây cảng khẩu. Ngày 02, Lespès tấn công cảng Hỗ Vỹ - cửa ngõ của phủ Đài Bắc , Minh Truyền chỉ để lại hơn 300 quân giữ Cơ Long, điều quân cứu viện Hỗ Vỹ. Ngày 03, quân Thanh bắt đầu phá hủy mỏ than, vận chuyển khí tài triệt thoái khỏi Cơ Long. Ngày 04, lũy Sư Cầu Lĩnh thất thủ, quân Pháp chiếm được Cơ Long. Sau khi nhận thấy tình hình Hỗ Vỹ không đáng ngại, Minh Truyền vào giữ thành Đài Bắc, điều Chương Cao Nguyên (tướng Hoài quân) đem 4 doanh tăng viện cho Hỗ Vỹ. Lưu Ngao thừa cơ xúc xiểm với Tả Tông Đường rằng Minh Truyền không được Tương quân ở Hỗ Vỹ tín nhiệm, phạm sai lầm nên chịu mất Cơ Long, triều đình tin lời ấy, ban chiếu răn đe ông. Dù chịu áp lực nặng nề, Minh Truyền vẫn thản nhiên chỉ huy tác chiến; ngày 08 tháng 10, ông phái Chương Cao Nguyên chi viện cho Chương Châu tổng binh Tôn Khai Hoa (tướng Tương quân) đẩy lui nỗ lực lên bờ của quân Pháp.
Kháng Pháp vệ Đài > Khổ chiến

Ngày 23 tháng 10, hạm đội Viễn Đông bắt đầu tiến hành các hoạt động phong tỏa Đài Loan; mặt khác, quân Pháp được tăng cường 1800 người. Trong hoàn cảnh khó khăn, Minh Truyền khẳng định không mong cứu viện sẽ đến, kiên quyết cố thủ chờ tình hình thay đổi. Một mặt Minh Truyền hiệu triệu nhân dân bỏ tiền ra sức để bảo vệ quê hương; một mặt tín nhiệm tuyệt đối tướng lãnh Tương quân là bọn Tôn Khai Hoa, Tào Chí Trung, cho phép bọn họ tùy nghi hành động. Nhân sĩ, phú hào tự động quyên nộp gần trăm vạn lạng bạc, dân chúng, nam nữ hăng hái hiệp đồng với quan quân chiến đấu; tướng sĩ Đài Loan có lúc thắng có lúc thua, nhưng không hề nhụt chí. Minh Truyền đồng cam cộng khổ với sĩ tốt, ra trận thì đi trước mọi người, nghỉ ngơi thi áo cộc nằm trên mặt đất. Ngựa bị đạn pháo làm hoảng hốt, hất chủ xuống đất, mũ quan bị đạn bắn sượt qua, Minh Truyền đều thần sắc không đổi, tiếp tục chỉ huy chiến đấu, khiến mọi người khâm phục, hoàn toàn nghe theo mệnh lệnh của ông.
Ngày 13 tháng 04 năm Quang Tự thứ 11 (1885), chánh phủ Pháp đình chỉ chiến sự. Ngày 14 tháng 04, Courbet cởi bỏ tình trạng phong tỏa. Ngày 09 tháng 06, Lý Hồng Chương ký kết điều ước Thiên Tân. Ngày 11, Courbet mất ở đảo Mã Công, quần đảo Bành Hồ. Ngày 16, Lespès thay làm tư lệnh, trao đổi tù binh ở Cơ Long. Ngày 21, quân Pháp rút khỏi Cơ Long. Ngày 04 tháng 08, hạm đội Viễn Đông rút khỏi Bành Hồ, chiến sự ở Đài Loan chính thức kết thúc.
Uất ức mà chết

Bấy giờ nhân sĩ Đài Loan phần lớn chỉ trích Minh Truyền, quan lại ở triều đình tin lời xúc xiểm của bọn Lưu Ngao mà dâng sớ đàn hặc ông. Giữa lúc khó khăn bủa vây, Thuần Thân vương Dịch Huyên – người ủng hộ Minh Truyền tích cực nhất – qua đời. Minh Truyền biết đại thế đã mất, bèn dâng sớ xin nghỉ hưu, vào tháng 04 năm thứ 17 (1891) được chuẩn y.
Năm thứ 20 (1894), Thanh – Nhật xung đột ở Triều Tiên, triều đình nhiều lần triệu Minh Truyền, nhưng ông có bệnh không thể lên đường. Đến khi nghe tin nhà Thanh thất bại trong chiến tranh Giáp Ngọ, phải cắt nhượng Đài Loan, Minh Truyền uất ức đến nỗi không gượng dậy nổi. Tương truyền trước lúc lâm chung, Minh Truyền nhìn về phương đông, kêu to: "Trời xanh ơi! Trả lại Đài Loan cho ta!"
Có chiếu truy niệm công tích, được tặng Thái tử thái bảo, ban tuất, xây chuyên từ, thụy là Tráng Túc.
Đánh giá

Thanh sử cảo chép về việc Minh Truyền kiến nghị làm đường sắt: Sớ dâng lên, tuy chưa được thi hành, nhưng sự phát triển của đường sắt Trung Quốc, bắt đầu từ Minh Truyền vậy! Bình luận rằng: Lưu Minh Truyền tài khí vô song, không ở dưới người, nên dễ lui khó tiến. Giữ Đài trị Đài, tự có công lao.
Dư Mộc: Nhân vật số một trong các chánh trị gia trị lý Đài Loan, công nghiệp của ông cùng Đài Loan đều bất hủ vậy!
Chú thích

↑  Khuyết danh – Phì Tây Lưu thị tông phả, bản chỉnh sửa năm 1943
↑  Nay là huyện Phì Tây, địa cấp thị Hợp Phì, tỉnh An Huy
↑  Nay là huyện Thọ, địa cấp thị Lục An, An Huy
↑  Tân Hoa Võng, tlđd, Tằng Quốc Phiên rất xem trọng Hoài quân, chẳng những cung ứng khí giới và lương thảo tương đương với Tương quân, mà còn tham gia công tác tổ chức đội ngũ vào buổi đầu thành lập. Tương truyền Quốc Phiên ở sau rèm quan sát bọn đầu mục (Lưu Minh Truyền, Trương Thụ Thanh, Chu Thịnh Ba, Phan Đỉnh Tân,...), nói riêng với Lý Hồng Chương rằng: "Người mặt rỗ có tài tướng soái đấy!"
↑  Nay là 2 trấn Hàng Đầu, Tân Tràng, khu Nam Hối, trực hạt thị Thượng Hải
↑  Thanh sử cảo, tlđd chép là 4000
↑  Nay là trấn Xuyên Sa, khu Phố Đông, trực hạt thị Thượng Hải
↑  Nay là khu Kim Sơn, trực hạt thị Thượng Hải
↑  Nay là tây bắc trạm xe điện ngầm Bắc Tân Kính, Thượng Hải
↑  Nay là trạm bưu chính Tứ Giang Khẩu, trấn Thiên Nguyên, huyện cấp thị Từ Khê, địa cấp thị Ninh Ba, Chiết Giang
↑  Thanh sử cảo, tlđd, nghĩa quân ở đây đã đầu hàng từ năm 1862, sau đó bị vây đến nay
↑  Nay là trấn Bôn Ngưu, khu Vũ Tiến, địa cấp thị Thường Châu, Giang Tô
↑  Thanh sử cảo, tlđd chép là Hồng Phúc Thiến/Chấn
↑  Nay là khu Xuyên Vị, địa cấp thị Chu Khẩu, Hà Nam
↑  Nay là trấn Ngõa Điếm, khu Uyển Thành, địa cấp thị Nam Dương, Hà Nam
↑  Nay là trấn Nam Đốn, huyện cấp thị Hạng Thành, địa cấp thị Chu Khẩu, Hà Nam
↑  Thanh sử cảo, tlđd chép là Trương Tổng Ngu, có ý miệt xưng
↑  Nay là sông Vĩnh Long, địa cấp thị An Lục, Hồ Bắc
↑  Nay là khu Hàn Đình, địa cấp thị Duy Phường, Sơn Đông
↑  Nay là huyện Thương, địa cấp thị Thương Châu, Hà Bắc
↑  Huyện này từ năm 1949 được chia làm khu Đức Thành, huyện cấp thị Lạc Lăng, huyện Lâm Ấp thuộc địa cấp thị Đức Châu và huyện Thương Hà thuộc địa cấp thị Tế Nam, đều ở tỉnh Sơn Đông
↑  Nay là trấn Trương Thu, huyện Dương Cốc, địa cấp thị Liêu Thành, Sơn Đông
↑  Bắc Sơn thuộc tỉnh Cam Túc là tên gọi chung của các dãy núi cùng mạch: Mã Tông, Hợp Lê, Long Thủ, nhưng cũng là tên gọi phiếm chỉ dãy núi Mã Tông
↑  Nay là trấn Ma Phụ, huyện Kim Trại, địa cấp thị Lục An, An Huy
↑  Nay là khu Đạm Thủy, trực hạt thị Tân Bắc
Minh Kỳ

| Minh Kỳ |
| --- | --- |
Chân dung nhạc sĩ Minh Kỳ
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Tên khai sinh: Nguyễn Phúc Vĩnh Mỹ
Ngày sinh: 1930
Nơi sinh: Nha Trang, Khánh Hòa, Trung Kỳ, Liên bang Đông Dương
 
Mất: 
Ngày mất: 31 tháng 8, 1975 (45 tuổi)
Nơi mất: Biên Hòa, Đồng Nai, Cộng hòa miền Nam Việt Nam
 
Giới tính: nam
Quốc tịch:  Việt Nam Cộng hòa
Dân tộc: Kinh
Nghề nghiệp: Nhạc sĩ Cảnh sát

Sự nghiệp âm nhạc
Bút danh: Minh Kỳ
Dòng nhạc: Nhạc vàng
Hợp tác với: Anh Bằng Hồ Đình Phương  Hoài Linh Lê Dinh Mạnh Phát  Nguyễn Hiền Thu Hồ Y Vân
Thành viên của: Lê Minh Bằng
Ca khúc: Anh tiền tuyến em hậu phương Chuyến tàu hoàng hôn Về với cát bụi Xuân đã về
 
 
x • t • 
Minh Kỳ (1930–1975) là nhạc sĩ trước năm 1975 nổi tiếng với ca khúc Xuân đã về. Ông là một trong ba thành viên của nhóm Lê Minh Bằng.
Cuộc đời

Ông tên thật là Nguyễn Phúc Vĩnh Mỹ, gốc Huế nhưng sinh tại Nha Trang, Khánh Hòa. Theo gia phả hoàng tộc triều Nguyễn, Minh Kỳ là cháu 6 đời của Vua Minh Mạng.
Ông học nhạc từ năm 14 tuổi ở trường Gagelin (Quy Nhơn), sau đó được gửi đi du học ở Trường Bách khoa Paris (Pháp). Tác phẩm đầu tay của ông là bài Chị Hằng viết năm 1949.
Năm 1957, ông vào định cư tại Sài Gòn. Năm 1959, ông cùng với Anh Bằng, Lê Dinh lập nên nhóm Lê Minh Bằng. Chức vụ cuối cùng trước 30/4/1975 là Đại uý Cảnh sát Quốc gia Việt Nam Cộng hòa.
Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông bị bắt đi học tập cải tạo ở trại An Dưỡng, Biên Hòa.
Đêm khuya ngày 31 tháng 8 năm 1975, ông thiệt mạng vì lựu đạn nổ khi đang ngồi ăn cơm cùng bạn tù trong sân.
Phần tro cốt thi hài ông hiện được lưu giữ tại nhà hài cốt thuộc Giáo xứ Tân Định.
Năm 2006, trung tâm Asia thực hiện chương trình Asia 52 - Huyền thoại Lê Minh Bằng vinh danh ông, cùng với hai nhạc sĩ Anh Bằng và Lê Dinh.
Sáng tác

Danh sách này không tính những bài hát ký tên chung trong nhóm Lê Minh Bằng để tránh nhầm lẫn.
Sau 1975, hai ca khúc Thương về miền Trung và Ai ra xứ Huế của Duy Khánh bị nhầm lẫn tác giả thành Minh Kỳ.
Sáng tác > Thập niên 1950

Ánh xuân về
Bình minh đồng quê
Chị Hằng (Minh Kỳ - Mộng Lan) (1953)
Chiều mơ
Cô lái sông Hương (với Nguyễn Túc)
Đêm về tưởng nhớ (lời Hồ Đình Phương) (1959)
Đón trăng
Giòng thời gian (Minh Kỳ - Huyền Sơn) (1957)
Học sinh hợp xướng
Làng em (với Huyền Sơn)
Một ngày bên nhau (lời Hồ Đình Phương) (1959)
Nha Trang (lời Hồ Đình Phương) (1954)
Nha Trang chiều mưa (Minh Kỳ - Mộng Lan) (1958)
Nhớ anh (lời Hồ Đình Phương) (1958)
Nhớ Nha Trang (lời Hồ Đình Phương) (1956)
Ra khơi (Minh Kỳ - Thùy Anh) (1953)
Rồi một ngày mai
Trai làng tôi
Tiễn bạn (1954)
Tình suối
Tuổi hoa niên
Xuân đã về (1954)
Vọng về Nha Trang (1959)
Sáng tác > Thập niên 1960 - 1970

Anh tiền tuyến em hậu phương (1966)
Chỉ có một người (1964)
Đón xuân hòa bình
Gửi người lính chiến (1961)
Lá vàng rơi (1962)
Lá rụng hoàng hôn (1964)
Lời mẹ tôi
Năm cụm núi quê hương (ý thơ Tường Linh) (1973)
Người đưa thư (1969)
Người em miền cát trắng (1969)
Người em năm cũ (1962)
Nhắn về sông Hương (1961)
Nước mắt vu quy
Quán biên thuỳ (1965)
Thế là hết (1970)
Tiễn anh ra đi (1960)
Tình đã muộn rồi
Tình em với tôi
Tình hậu phương (1967)
Tình yêu tuối trẻ
Trai mùa ly loạn
Trên đường du học (1965)
Từ giã kinh kỳ (1965)
Xe hoa rẽ lối
Về với cát bụi (1970)
Sáng tác > Viết chung với Lê Dinh

13 tuổi lính (1966)
Anh đi từ độ ấy (1960)
Ba người bạn (1962)
Cánh thiệp đầu xuân (1962)
Chiều thu sơn cước (1961)
Có khi nào anh nhớ đến em (1963)
Còn đâu nữa (1960)
Đám Cưới Nhà Binh
Đọc thư em (1961)
Đường chiều sơn cước (1961)
Đường về khuya (1962)
Gác nhỏ đêm xuân (1963)
Hạnh phúc đầu xuân (1963)
Lá rừng (1962)
Mùa đông xứ Huế (1970)
Mùa thu giã biệt (1962)
Mùa xuân gửi em (1966)
Người em xứ Thượng (1960)
Sao Rừng (1962)
Tiếng hát Mường Luông (1961)
Tôi đã gặp (1960)
Sáng tác > Hoài Linh viết lời

Bao giờ em lấy chồng (1964)
Biệt kinh kỳ (1962)
Cánh buồm chuyển bến (1963)
Chuyến tàu hoàng hôn 1, 2 (1962)
Chuyện hai người (1963)
Chuyện Tây Thi (2 bài) (1965)
Hạnh ngộ (1959)
Hoa mùa tái ngộ (1960)
Khói lam chiều (1958)
Mấy độ thu về (1959)
Mưa buồn (1964)
Nếu một mai anh biệt kinh kỳ (1962)
Nhớ mãi không quên (1960)
Sầu tím thiệp hồng (1965)
Thương về xứ Huế (1958)
Tình lặng lẽ (1961)
Sáng tác > Sáng tác chung với những nhạc sĩ khác

Bao giờ trở lại kinh kỳ (với Y Vân) (1963)
Chiều nào anh ghé qua đây (với Y Vân) (1960)
Chiếc khăn tay (với Y Vân) (1961)
Chuyến tàu tiễn biệt (với Y Vân) (1961)
Đêm mưa tiễn bạn (với Y Vân) (1961)
Mái tóc thề (với Y Vân) (1961)
Mây trắng biên thùy (với Y Vân) (1961)
Nếu anh đã biết (với Y Vân)
Người em áo tím (với Y Vân) (1961)
Thưở ấy (với Y Vân) (1961)
Ân tình lên ngôi (với Nguyễn Hiền) (1965)
Buồn ga nhỏ (với Nguyễn Hiền) (1964)
Đã mấy thu rồi (với Nguyễn Hiền) (1963)
Kiếp hoang (với Nguyễn Hiền) (1964)
Tiếng hát học trò (với Nguyễn Hiền) (1963)
Từ giã thơ ngây (với Nguyễn Hiền) (1964)
Cám ơn người (với Anh Bằng)
Chuyện tình Hồ Than Thở (với Anh Bằng)
Em là mùa xuân (với Anh Bằng) (1965)
Nghĩa của tình yêu (với Anh Bằng) (1965)
Vọng gác lưng đồi (với Anh Bằng)
Đừng quên nhau (với Mạnh Phát) (1959)
Ngày nào em với tôi (với Mạnh Phát)
Chiếc áo biên cương (với Thu Hồ) (1963)
Người ấy là anh (với Thu Hồ) (1959)
Nước mắt đêm mưa (với Hoài An) (1966)
Đồng Tháp duyên gì (với Vì Dân) (1959)
Tình đời đổi thay (với Song An) (1971)
Chú thích

↑  Phạm Tín An Ninh. Ở cuối hai con đường. San Jose, CA: Papyrus, 2008. Trang 103.
↑  Theo Lê Dinh, Minh Kỳ bỏ mạng oan trong trại cải tạo chỉ vì "một sự giằng co, tranh chấp bán buôn đường sữa linh tinh của những người về từ rừng rú, để rồi thiệt mạng vì một trái lựu đạn trả thù vô lối, trong khi anh không có liên quan gì." - đăng trong bài viết trên Nguyệt San Nghệ thuật 148 - 7/2006.
↑  Nguồn: trang 333, Đại Học Máu, Hà Thúc Sinh, 1988
Bìa bản nhạc Đường chiều sơn cước do Diên Hồng xuất bản ngày 17 tháng 5 năm 1961.
Hoa hậu Hoàn cầu

Đừng nhầm lẫn với Hoa hậu Toàn cầu.
| Hoa hậu Hoàn cầu |
| --- | --- |
Sáng lập: Alen Mouradian – 1925; 100 năm trước (1925)
Loại: Cuộc thi sắc đẹp
Trụ sở chính:  Albania
Trang web: Miss Globe-based in Albania official website Miss Globebased in Turkey official website 
Hoa hậu Hoàn cầu (tiếng Anh: The Miss Globe) là một cuộc thi sắc đẹp quốc tế lớn lâu đời nhất thế giới, được xếp hạng thứ bảy trên thế giới dành cho nữ giới cấp quốc tế được tổ chức thường niên từ năm 1925 với tên gọi Dream Girl International. Tới năm 1975, nó được đổi tên thành Miss Globe  Cuộc thi có trụ sở chính thức tại Albania. Người chiến thắng đầu tiên của Miss Globe International với tên gọi "Dream Girl International" vào năm 1925 được xác định là Alma F. Cavagnaro đến từ Hoa Kỳ.
Lịch sử

Cuộc thi Hoa hậu Hoàn cầu bắt nguồn từ năm 1925 với một cuộc thi được tổ chức tại Rạp chiếu phim Emek ở quận Beyoğlu của Istanbul , Thổ Nhĩ Kỳ. Cuộc thi được Alien Mouradian, một trong những giám đốc rạp chiếu phim, sáng tạo ra như một cách để thu hút khán giả đến rạp. Sự kiện ban đầu được gọi là Dream Girl International và người chiến thắng đầu tiên được cho là Alma F. Cavagnaro đến từ Hoa Kỳ. Tuy nhiên, Arak Çetin cũng được trích dẫn là người đầu tiên giành danh hiệu, mặc dù một số báo cáo đương thời cho rằng cuộc thi đã bị đánh giá không công bằng. Do tranh cãi này, các nhà điều hành rạp chiếu phim đã thông báo rằng họ sẽ ngừng cuộc thi ngay sau khi ra mắt.
Sau đó, Mouradian chuyển đến Hoa Kỳ và tiếp tục tổ chức cuộc thi Hoa hậu Hoàn cầu, đáng chú ý là tổ chức một sự kiện tại vũ hội dành cho người mẫu ở Winnipesaukee, nơi Alma Cavagnaro đã đăng quang.
Đăng ký nhãn hiệu chính thức đầu tiên cho Cuộc thi sắc đẹp Hoa hậu Hoàn cầu được thực hiện tại Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 1950, dưới sự bảo trợ của công ty phim quốc tế RCA . Cuộc thi sắc đẹp này đã trở thành một sự kiện truyền thống và vào năm 1975, được Charlie See mua lại sau khi Mouradian qua đời.
Dưới sự lãnh đạo của See, cuộc thi Hoa hậu Hoàn cầu Quốc tế đã được tái cấu trúc và mở rộng. Cuộc thi chung kết tại Thổ Nhĩ Kỳ do Süha Özgermi chủ trì và được tổ chức tại sân khấu Halikarnas ở Bodrum , Muğla . Sau đó, cuộc thi đã phát triển thành một sự kiện toàn cầu, với các cuộc thi quốc gia được tổ chức tại nhiều quốc gia khác nhau, lên đến đỉnh điểm là một trận chung kết quốc tế.
Trước khi cuộc thi chia thành nhiều tổ chức, một số quốc gia đã giành được nhiều danh hiệu: Philippines giành được 5 vương miện, trong khi Venezuela và Hoa Kỳ mỗi nước giành được 4 vương miện. Brazil giành được 3 danh hiệu, và Albania, Đức, Canada, Úc, Nga, Cộng hòa Séc và Cộng hòa Dominica mỗi nước giành được 2 vương miện. Các quốc gia khác chỉ giành được một vương miện bao gồm Thụy Sĩ, Algeria, Romania, Litva, Slovakia, Peru, Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp, Argentina, Estonia, Turkmenistan, Tây Ban Nha, Na Uy, Ấn Độ, Việt Nam, Trung Quốc, Mexico, Kosovo và Malaysia.
Hoa Hậu Hoàn cầu hiện nay được xếp vào Top 8 cuộc thi sắc đẹp lớn nhất hành tinh cùng với Hoa hậu Thế giới, Hoa hậu Hoàn vũ, Hoa hậu Quốc tế, Hoa hậu Trái Đất, Hoa hậu Siêu quốc gia, Hoa hậu Hoà bình Quốc tế, Hoa hậu Liên lục địa.