stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Quán cà phê
Lịch sử > Thế giới Hồi giáo

Người kể chuyện (meddah) tại một quán cà phê ở Đế chế Ottoman. Những quán cà phê đầu tiên xuất hiện trong thế giới Hồi giáo vào thế kỷ 15.
Một quán cà phê ở Cairo, thế kỷ 18
Các quán cà phê đầu tiên, ban đầu được gọi là  qahveh khaneh  ở Farsi, đã xuất hiện ở thế giới Hồi giáo. Chúng xuất hiện ở Mecca, ở Bán đảo Ả Rập, vào thế kỷ 15, sau đó lan đến thủ đô Istanbul của Đế chế Ottoman vào thế kỷ 16. Các quán cà phê trở thành nơi gặp gỡ phổ biến, nơi mọi người tụ tập uống cà phê, trò chuyện, chơi các trò chơi trên bàn cờ như cờ vua và cờ hậu, nghe truyện và âm nhạc cũng như thảo luận về tin tức và chính trị. Họ được gọi là "trường học của sự khôn ngoan" cho loại khách hàng mà nơi này thu hút, và các buổi diễn thuyết tự do và thẳng thắn của họ.
Các quán cà phê ở Mecca trở thành mối quan tâm của các ông hoàng, những người coi chúng là nơi tụ tập và uống rượu chính trị, dẫn đến lệnh cấm từ năm 1512 đến năm 1524.[cần dẫn nguồn] Tuy nhiên, những lệnh cấm này không thể được duy trì, do cà phê đã trở nên ăn sâu vào nghi lễ và văn hóa hàng ngày trên khắp thế giới Hồi giáo. Biên niên sử Ottoman İbrahim Peçevi tường thuật trong các tác phẩm của ông (1642–49) về việc mở quán cà phê đầu tiên ở Istanbul:
Cho đến năm 962 [1555], tại Constantinople, được mệnh danh là thành phố được Đấng Tối cao bảo vệ, cũng như ở các vùng đất Ottoman nói chung, cà phê và quán cà phê không tồn tại. Khoảng năm đó, một người bạn tên là Hakam từ Aleppo và một chiếc xe ngựa tên là Shams từ Damascus đến thành phố; Họ từng mở một cửa hàng lớn trong quận tên là Tahtakale, và bắt đầu bán cà phê..
Nhiều truyền thuyết liên quan đến việc giới thiệu cà phê đến Istanbul tại một "Kiva Han" vào cuối thế kỷ 15 lưu truyền trong truyền thống ẩm thực, nhưng không có tài liệu nào. Nhà du hành và nhà văn người Pháp vào thế kỷ 17 Jean Chardin đã mô tả sinh động về khung cảnh quán cà phê ở Ba Tư:
Mọi người tham gia vào cuộc trò chuyện, vì ở đó tin tức được truyền đạt và nơi những người quan tâm đến chính trị chỉ trích chính phủ một cách tự do và không sợ hãi, vì chính phủ không để ý đến những gì người dân nói. Các trò chơi ngây thơ... tương tự như cờ caro, nhảy lò cò và cờ vua, được diễn ra. Ngoài ra, gái điếm và các  giáo sĩ Hồi giáo, nhà thơ thay phiên nhau kể những câu chuyện bằng thơ hoặc bằng văn xuôi. Những lời tường thuật của hai loại người này là những bài học đạo đức, giống như những bài giảng của chúng ta, nhưng nếu không chú ý đến chúng thì không bị coi là tai tiếng.Không ai bị buộc phải từ bỏ trò chơi hoặc cuộc trò chuyện của mình vì nó. Một gái điếm sẽ đứng lên ở giữa hoặc ở cuối của quán cà phê (qahveh-khaneh), và bắt đầu rao giảng bằng một giọng lớn, hoặc một giáo sĩ đột nhiên tiến vào, và trừng phạt những người được tập hợp trên sự hư vô của thế giới và của cải vật chất của nó. Thường xảy ra trường hợp hai hoặc ba người nói chuyện cùng một lúc, một bên là bên này, bên kia đối diện, và đôi khi một người sẽ là nhà thuyết giáo và người kia là người kể chuyện.
Lịch sử > Châu Âu

Vào thế kỷ 17, cà phê xuất hiện lần đầu tiên ở châu Âu bên ngoài Đế chế Ottoman, và các quán cà phê được thành lập, nhanh chóng ngày càng trở nên phổ biến. Các quán cà phê đầu tiên xuất hiện ở Venice từ năm 1629  đến năm 1645 do giao thông giữa Cộng hòa Venice và Ottoman. Vào thế kỷ 19 và 20 ở châu Âu, các quán cà phê thường là điểm hẹn của các nhà văn và nghệ sĩ.
Quán cà phê ở London, thế kỷ 17
"Thảo luận về Chiến tranh tại một quán cà phê ở Paris", The Illustrated London News, ngày 17 tháng 9 năm 1870
Chú thích

↑  Haine, W. Scott (11 tháng 9 năm 1998). The World of the Paris Café. Nhà xuất bản JHU. tr. 1–5. ISBN 0801860709.
↑  Haine, W. Scott (12 tháng 6 năm 2006). Rượu: Lịch sử văn hóa xã hội. Berg. tr. 121. Bản gốc lưu trữ 29 tháng 3 năm 2017. Truy cập 20 tháng 9 năm 2019.
↑  Hướng dẫn thô sơ về Pháp. Rough Guides. 2003. tr. 49. Truy cập 20 tháng 9 năm 2019.
↑  “Quán cà phê cổ điển: quán cà phê Formica hoài cổ của London!”. classiccafes.co.uk. Bản gốc lưu trữ 20 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2013.
↑  Davies, Russell (2005). Trứng, thịt xông khói, khoai tây chiên và đậu: 50 quán cà phê tuyệt vời và những thứ làm cho chúng trở nên tuyệt vời. HarperCollins Entertainment. Bản gốc lưu trữ 10 tháng 6 năm 2015. Truy cập 28 tháng 9 năm 2013.
↑  “Coffeehouse”. MerriamWebster. Bản gốc lưu trữ 4 tháng 11 năm 2011. Truy cập 7 tháng 4 năm 2012.
↑  Rubin, Joan Shelley; Boyer, Paul S.; Casper, Professor Scott E. (2013). “Bob Dylan”. Bách khoa toàn thư Oxford về lịch sử văn hóa và tri thức Hoa Kỳ. Mỹ: Nhà xuất bản Đại học Oxford. tr. 317.
↑  “Blue Mountain Café vs Blue Mountain Coffee”. Jamaican Blue Mountain Coffee. Bản gốc lưu trữ 13 tháng 1 năm 2013. Truy cập 10 tháng 12 năm 2012.
↑  Từ điển tiếng Anh Oxford , tái bản lần 2 (1989), số mục nhập 50031127 (café).
↑  Từ điển tiếng Anh Oxford, tái bản lần 2 (1989), số mục nhập 00333259 (caffé, n)
↑  Từ điển tiếng Anh Oxford , tái bản lần 2 (1989), số mục nhập 50031130 (caff)
1 2  “Online Etymology Dictionary”. etymonline.com. Bản gốc lưu trữ 27 tháng 6 năm 2017. Truy cập ngày 1 tháng 9 năm 2017.
↑  “Định nghĩa và ý nghĩa của cà phê - Từ điển tiếng Anh Collins”. collinsdictionary.com. Bản gốc lưu trữ 12 tháng 6 năm 2018. Truy cập 15 tháng 3 năm 2018.
↑  “CAFE: Từ nguyên CAFE”. cnrtl.fr. Bản gốc lưu trữ 18 tháng 10 năm 2017. Truy cập 15 tháng 3 năm 2018.
↑  “etymologiebank.nl”. etymologiebank.nl. Bản gốc lưu trữ 19 tháng 3 năm 2018. Truy cập 15 tháng 3 năm 2018.
↑  “Archived copy”. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 4 năm 2019. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2019.Quản lý CS1: bản lưu trữ là tiêu đề (liên kết)
↑  Trích trong Bernard Lewis,  Istanbul và nền văn minh của Đế chế Ottoman , Nhà xuất bản Đại học Oklahoma (tái bản, 1989), p. 132 Internet Archive Lưu trữ 2017-03-28 tại Wayback Machine. ISBN 978-0-8061-1060-8.
↑  “Coffee – The Wine of Islam”. Superluminal.com. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2011.
↑  Reich, Anna. "Coffee & Tea History in a Cup". Herbarist 76 (2010): 8–15.
Từ nguyên trong các ngôn ngữ châu Âu.
Giáo phận Reykjavík

| Giáo phận Reykjavík Dioecesis Reykiavikensis Biskupsdæmi Reykjavíkur(tiếng Iceland) |
| --- | --- |
Huy hiệu
Vị trí
Quốc gia:  Iceland
Địa giới: Iceland
Giáo tỉnh: Trực thuộc Tòa Thánh
Thống kê
Khu vực: 103.000 km2 (40.000 dặm vuông Anh)
Dân số - Địa bàn - Giáo dân: (tính đến 2022) 376,248 14,723 (3.9%)
Giáo xứ: 6
Nhà thờ: 18
Thông tin
Giáo phái: Công giáo
Giáo hội Sui iuris: Giáo hội Latin
Nghi chế: Nghi chế Roma
Thành lập: 18 tháng 10, 1968
Nhà thờ chính tòa: Vương cung thánh đường Chúa Kitô Vua
Thánh bổn mạng: Thánh Thorlacus
Linh mục giáo phận: 6
Lãnh đạo hiện tại
Giáo hoàng: Franciscus
Giám mục: Dávid Bartimej Tencer O.F.M.Cap.
Tổng Đại diện: Patrick Breen
Bản đồ
 Giáo phận Reykjavík bao trùm toàn bộ diện tích Cộng hòa Iceland. Các giáo xứ được đánh dấu theo danh sách này.
Trang mạng
catholica.is
Giáo phận Reykjavík là một giáo phận Công giáo tại Iceland. Giáo phận có diện tích 103.000 km2, bao trùm toàn bộ lãnh thổ nước Iceland, cũng là nơi sinh sống của 14.723 tín hữu Công giáo (2022). Ngai giám mục chính tòa giáo phận đặt tại Vương cung thánh đường Chúa Kitô Vua, thành phố Reykjavík.
Lịch sử

Thời kỳ Trung Cổ, các tín đồ Công giáo tại Iceland được đặt dưới sự chăm sóc mục vụ của các giám mục tại Skálholt và Hólar; tuy vậy, trong thời kỳ Cải cách Kháng nghị, hai giáo phận này đã chấp nhận giáo lý của chủ nghĩa Luther và đến năm 1801 thì được hợp nhất lại thành Giáo phận Iceland trực thuộc Hội Thánh Tin Lành Lutheran Iceland. Các tín hữu Công giáo không có vị chủ chăn riêng kể từ khi Cải cách Kháng nghị nổ ra cho tới khi Hạt Phủ doãn Tông tòa Iceland được thành lập vào năm 1923. Năm 1929, thì được nâng lên thành Hạt Đại diện Tông tòa Iceland; và đến năm 1968 thì được nâng lên thành Giáo phận Reykjavík.
Giám mục của Giáo phận Reykjavík là thành viên của Hội đồng Giám mục Bắc Âu.
Danh sách giáo xứ

Giáo xứ Chúa Kitô Vua, (Reykjavík)
Giáo xứ Thánh Franciscus Assisi (vùng Tây)
Giáo xứ Thánh Ioannes Tông đồ (vùng Vestfirðir)
Giáo xứ Thánh Petrus (vùng Bắc)
Giáo xứ Thánh Thorlacus (vùng Đông)
Giáo xứ Thánh Maria, Đức Mẹ Sao Biển (Breiðholt và vùng Nam)
Giáo xứ Thánh Ioannes Paulus II (vùng Tây Nam)
Giáo xứ Thánh Iosephus (Hafnarfjörður)
Các đời giám chức quản nhiệm

Phủ doãn Tông tòa Iceland
Martin Meulenberg S.M.M. (12.06.1923 bổ nhiệm –  30.05.1929 thăng làm Đại diện Tông tòa Iceland)
Đại diện Tông tòa Iceland
Martin Meulenberg S.M.M. (30.05.1929 bổ nhiệm – 03.08.1947 qua đời)
Jóhannes Gunnarsson S.M.M. (23.02.1942 bổ nhiệm – 14.10.1967 từ nhiệm)
Giáo mục Chính toà Reykjavík
Hendrik Hubert Frehen S.M.M. (18.10.1968 bổ nhiệm – 31.10.1986 qua đời)
Alfred James Jolson S.J. (12.12.1987 bổ nhiệm – 21.03.1994 qua đời)
Joannes Gijsen (12.10.1995 giám quản – 24.05.1996 bổ nhiệm – 30.10.2007 từ nhiệm)
Pierre Bürcher (30.10.2007 bổ nhiệm – 18.09.2015 từ nhiệm)
Dávid Bartimej Tencer O.F.M.Cap. (18.09.2015 bổ nhiệm – nay)
Phong trào Đồng khởi

"Đồng Khởi" đổi hướng tới đây. Đối với các định nghĩa khác, xem Đồng Khởi (disambiguation).
Nhà truyền thống phong trào Đồng Khởi ở huyện Mỏ Cày Nam, Bến Tre
Đồng Khởi là phong trào do những thành viên Việt Minh ở lại miền Nam Việt Nam kêu gọi nhân dân nổi dậy đồng loạt chống lại Hoa Kỳ và chính phủ Việt Nam Cộng hòa. Trước hết là những vùng nông thôn rộng lớn ở Nam Bộ và cả vùng núi Nam Trung bộ Việt Nam. Phong trào này diễn ra từ cuối năm 1959, đỉnh cao là năm 1960, nhanh chóng lan rộng khắp miền Nam làm tan rã cơ cấu chính quyền cơ sở nông thôn của chính phủ Việt Nam Cộng hòa thời kỳ Ngô Đình Diệm, dẫn đến sự thành lập của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.
Nguyên nhân

Tháng 5 năm 1959, Ngô Đình Diệm ban hành Đạo luật 10/59 lê máy chém đi khắp Miền Nam Việt Nam, công khai "đặt Cộng sản ngoài vòng pháp luật".
Tháng 1 năm 1959, diễn ra hội nghị lần thứ 15 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam, đã quyết định "cho phép lực lượng cách mạng miền Nam sử dụng bạo lực để đánh đổ chính quyền Mỹ-Diệm". Kết hợp đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang để lật đổ chính quyền Việt Nam Cộng hòa, cao trào diễn ra ở các địa phương: Bác Ái (02/1959), Trà Bồng (08/1959)... phong trào lan nhanh ra khắp miền Nam, đặc biệt là phong trào Đồng khởi ở tỉnh Bến Tre. Ngày 17 tháng 1 năm 1960, tại ba xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh thuộc huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre diễn ra cuộc biểu tình phản đối (về sau lấy ngày 17 tháng 1 là ngày kỷ niệm), sau đó lan ra các huyện Giồng Trôm, Thạnh Phú, Ba Tri... làm bộ máy chính phủ Việt Nam Cộng hòa hoang mang.
Từ Bến Tre, phong trào lan rộng ra khắp Nam Bộ, Tây Nguyên, và các nơi khác ở miền Trung. Cuối năm 1960, phong trào đã làm chủ nhiều thôn xã ở miền Nam, Tây Nguyên, và ven biển miền Trung Việt Nam.
Sự thành công của phong trào đã chiếm được nhiều vùng rộng lớn và thúc đẩy sự thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (ngày 20 tháng 12 năm 1960).
Diễn biến > Đồng khởi Bến Tre

Đêm 2 tháng 1 năm 1960, ban lãnh đạo tỉnh Bến Tre họp tại xã Tân Trung, quyết định: "phát động một tuần lễ toàn dân đồng khởi, diệt ác ôn, phá thế kìm kẹp, giải phóng nông thôn, làm chủ ruộng vườn" và quyết định khởi nghĩa thống nhất từ ngày 17 tháng 1 đến ngày 25 tháng 1. Điểm đột phá tại cù lao Minh (gồm 3 huyện Minh Tân, Mỏ Cày, Thạnh Phú), điểm chính ở Mỏ Cày.
Rạng sáng ngày 17 tháng 1 năm 1960, theo kế hoạch đã định, cuộc Đồng khởi nổ ra đúng như dự kiến tại ba xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh (huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre) và kiểm soát hoàn toàn các xã sau 2 ngày. Trung đội quân giải phóng đầu tiên của Bến Tre thành lập tại vườn dừa, xã Bình Khánh.
Sau đó, phong trào chuyển hướng sang Giồng Trôm, tập trung ở các xã trọng điểm Châu Hòa, Châu Bình và Phong Mỹ dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Thị Định.
Từ thắng lợi trên, trong vòng một tuần (17 đến 24 tháng 1), 47 xã ở Mỏ Cày, Giồng Trôm, Châu Thành, Ba Tri, Thạnh Phú nổi dậy. Lực lượng nổi dậy làm chủ nhiều ấp, trong đó hoàn toàn làm chủ 22 xã.
Trước tình hình phong trào ngày càng mở rộng, quân lực Việt Nam Cộng hòa phản kích lại. Ngày 22 tháng 2, đại đội từ Mỏ Cày tiến vào Phước Hiệp. Ngày 24 tháng 2, huy động 3.000 quân đánh vào 3 xã "điểm" (Định Thủy, Bình Khánh, Phước Hiệp). Quân dân ba xã đã dùng các vũ khí thô sơ phản kích, điển hình là súng ngựa trời. Cuộc tấn công thất bại. Từ Bến Tre, phong trào Đồng Khởi lan khắp miền Nam, làm lung lay bộ máy Việt Nam Cộng hòa tại các cấp địa phương.
Từ những thắng lợi trên, Xứ ủy Nam Bộ Đảng Lao động Việt Nam đề nghị Trung ương Đảng nâng đấu tranh vũ trang lên ngang với đấu tranh Chính trị.
Ngày 25 tháng 3 năm 1960, hơn 10.000 quân hỗn hợp thủy-bộ-biệt kích-dù tiến vào vây quét các xã "điểm" ở huyện Mỏ Cày. Trước tình hình trên, lãnh đạo Bến Tre quyết định dùng biện pháp chính trị, phát động quần chúng, đặc biệt là phụ nữ.
Tháng 3 năm 1960, hơn 7.000 phụ nữ Giồng Trôm biểu tình đòi các đơn vị quân chủ lực của chính phủ đang càn quét phải rút về vị trí cũ.
Tháng 6 năm 1960, các chi bộ của những người cộng sản quyết định phát động Đồng khởi trong toàn Nam Bộ.
Ngày 24 tháng 9 năm 1960, những người cộng sản ở Bến Tre phát động cuộc Đồng khởi lần hai. Bấy giờ, phong trào không chỉ diễn ra ở những nơi họ nghĩ là có thể thắng thế mà còn dám phát động ngay cả ở những vùng yếu khác.
Diễn biến > Tây Nam Bộ

Cùng thời gian với Bến Tre, tỉnh Kiến Phong (Đồng Tháp ngày nay) cũng nổi dậy. Các đại đội 272, 274 đã có các trận đánh tiêu diệt và làm bị thương 25 lính, chiếm trụ sở xã, thu súng và làm chủ xã Mỹ Hòa. Đến ngày 20 tháng 1 năm 1960 thì tỉnh Kiến Phong đã tiêu diệt, làm bị thương 165, bắt 40, giáo dục cải tạo 40 binh lính Việt Nam Cộng hòa. Một số địa điểm tiêu biểu
Trong khi chính quyền địa phương đang lo đối phó với Mỹ Hòa thì huyện Hồng Ngự nổi dậy. Bắt đầu từ ba xã "điểm" Tân Thành, Thường Thới, Thường Phước. Đại đội 271 diệt đồn Cả Cái, giải phóng Tân Thành.
Tại Cao Lãnh, lực lượng vũ trang xã Bình Thạnh bức rút đồn Bà Cò, làm chủ 1 ấp (thuộc xã Đốc Bình Kiều).
Từ ngày 6 tháng 3 năm 1960, phong trào càng lan rộng ra các tỉnh:
Tại Cà Mau, tiểu đoàn Ngô Văn Sở phục kích đánh bại, tiêu diệt và bắt sống 150 lính, thu 133 súng, giải phóng nhiều xã.
Tại Sóc Trăng, sáu tháng đầu năm 1960, các vùng nông thôn các huyện Vĩnh Châu, Mỹ Xuyên, Gia Rai, Hồng Dân, Vĩnh Lộc với hàng chục vạn dân do những người giải phóng làm chủ.
Diễn biến > Đông Nam Bộ

Xứ ủy Nam Bộ sau khi kiến nghị với Trung ương Đảng Lao động nâng cao đấu tranh vũ trang đã quyết định mở một trận tiến công lớn. Mục tiêu là lấy thêm vũ khí để nhanh chóng phát triển lực lượng, mở rộng phong trào "Đồng khởi", lan sang Đông Nam Bộ.
Địa điểm được chọn là bốt Tua Hai, tiền tiêu án ngữ biên giới Việt Nam-Campuchia, nằm trên đường 22, cách thành phố Tây Ninh ngày nay 5 km về phía bắc. Lực lượng Quân lực Việt Nam Cộng hòa có 2 trung đoàn (phần lớn mới nhập ngũ), 1 chi đội thiết giáp, 1 đại đội pháo.
Lực lượng giải phóng gồm gần 1 tiểu đoàn và một số đoàn quân giáo phái tấn công ngày 26 tháng 1 năm 1960. Quân đội Việt Nam Cộng hòa thiệt hại 500 binh sĩ, 500 bị bắt sống. Lực lượng Đồng Khởi thu 1500 súng các loại.
Trận Tua Hai mở đầu cho cuộc đồng khởi ở Đông Nam Bộ. Sau Tua Hai, lực lượng giải phóng Tây Ninh gỡ 50% đồn bốt, giải phóng 24 xã và làm chủ nhiều phần tại 19 xã khác.
Ngày 16 tháng 3 năm 1961, lực lượng Tiểu đoàn 800 quân Giải phóng miền Đông Nam Bộ tấn công Chi khu quân sự Hiếu Liêm, hôm sau tấn công bốt An Lạc, hỗ trợ dân chúng các nơi nổi dậy.
Bên cạnh các hoạt động quân sự, các phong trào chính trị tại đây cũng tăng cao, điểm hình là các cuộc biểu tình thị uy của công nhân đồn điền cao su các tỉnh Biên Hòa, Bà Rịa, Thủ Dầu Một vào cuối năm 1960. Đoàn biểu tình phá hủy các trụ sở hành chính, bốt gác của quân lực Việt Nam Cộng hòa.
Diễn biến > Liên khu V

Do phần lớn lực lượng quân sự đã tập kết ra Bắc, lực lượng hoạt động chính trị ở các tỉnh miền trung – Tây Nguyên bị cô lập khá nhiều. Trong đạo luật Tố Cộng – Diệt Cộng, phần lớn lực lượng Việt Minh còn lại ở các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định và nhiều lực lượng ở Tây Nguyên bị chính quyền giết hại. Việt Minh gần như bị xóa sổ, buộc phải tự thành lập các lực lượng vũ trang nhỏ lẻ để tự vệ.
Những cuộc nổi dậy tự phát đầu tiên của nông dân người dân tộc thiểu số: Ba Na, Chăm, Răgklay... Đến cuộc khởi nghĩa lớn nhất ở Trà Bồng (Quảng Ngãi) phát động phong trào Đồng Khởi trên toàn miền nam. Các tỉnh Khu 5 thành lập liên tiếp những lực lượng vũ trang. Sau Nghị quyết trung ương 15, Bộ Chỉ huy quân sự Khu 5 thành lập do Võ Chí Công đứng đầu. Bộ Chỉ huy này hoạt động bằng những chỉ thị trực tiếp từ miền bắc và đón cán bộ vào.
Ngày 31 tháng 7 năm 1960, lực lượng vũ trang tỉnh Bình Thuận giành quyền làm chủ ở một số khu vực giáp ranh giữa đồng bằng và rừng núi, tấn công Bắc Ruộng và quận lỵ Hoài Đức. Tiêu diệt, bắt sống 300 binh sĩ. Đây là trận mở màn, trên thực tế có rất nhiều trận tấn công ở miền núi và đồng bằng. Qua các trận đánh, lực lượng tiêu hao nhanh chóng được bổ sung bằng quân số mới gia nhập, đồng thời thành lập liên tiếp các đơn vị võ trang ở từng tỉnh.
Để trả đũa, quân lực Việt Nam Cộng hòa dồn quân càn quét những lực lượng Giải phóng tại từng tỉnh. Đồng thời uy hiếp, khủng bố tinh thần người dân, giết hại dã man những người đứng đầu các cuộc Đồng Khởi ở địa phương. Trên Tây Nguyên là địa bàn ít dân, Quân đội Việt Nam Cộng hòa lập nhiều đồn bót nhằm cô lập Quân Giải phóng với các bản làng người dân tộc thiểu số. Tuy nhiên Việt Nam Cộng hòa cũng chỉ kiểm soát được các đô thị và những nơi đông dân, không giữ nổi những buôn làng đã được Việt Minh kiểm soát.
Kết quả

Tính đến cuối năm 1960, phong trào Đồng khởi đã căn bản làm tan rã cơ cấu chính quyền cơ sở nông thôn của Việt Nam Cộng hòa. Trong 2.627 xã toàn miền Nam, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam đã lập chính quyền tự quản ở 1.383 xã, đồng thời làm tê liệt chính phủ Việt Nam Cộng hòa ở hầu hết các xã khác. Dân số vùng giải phóng toàn miền Nam có khoảng 6,5 triệu người thuộc vùng kiểm soát của Mặt trận. Kế hoạch lập khu trù mật và chính sách "cải cách điền địa" của Ngô Đình Diệm bị thất bại nặng. Hai phần ba số ruộng đất trong Cải cách điền địa (khoảng 17 vạn héc ta) được chia lại cho người dân. Phong trào Đồng khởi ở nông thôn thúc đẩy mạnh mẽ phong trào đấu tranh chính trị ở đô thị. Trong năm 1960 ở miền Nam có 10 triệu lượt người tham gia đấu tranh chính trị, trong đó tiêu biểu nhất là phong trào đấu tranh nhân ngày 20-7-1960.
Ngày 20 tháng 12 năm 1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam được thành lập, số lượng thành viên tăng nhanh, thậm chí lên gấp đôi mỗi năm. Đầu năm 1961, Quân Giải phóng miền Nam cũng được thành lập, bằng cách thống nhất các lực lượng du kích ở từng địa phương và thành lập mới những tiểu đoàn bộ đội tập trung. Hàng chục ngàn thanh thiếu niên tại miền Nam đã gia nhập Giải phóng quân mỗi năm.
Trong một báo cáo gửi Tổng thống Mỹ Kennedy, Cục Tình báo Trung ương Hoa Kỳ thừa nhận::
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Một thời kỳ hết sức nghiêm trọng đối với Tổng thống Ngô Đình Diệm và Việt Nam Cộng hoà đã ở ngay trước mặt. Chỉ trong vòng 6 tháng cuối năm 1960 tình hình an ninh trong nước vẫn tiếp tục ngày càng xấu đi và nay đã lên tới mức nghiêm trọng… Toàn bộ vùng nông thôn ở phía Nam và Tây nam Sài Gòn cũng như một số vùng phía Bắc đã nằm trong quyền kiểm soát rất lớn của Việt Cộng. | ” |
Để trả đũa, Tổng thống Kennedy và Ngô Đình Diệm đề xuất ra Ấp Chiến lược. Theo đó, người dân bị cưỡng ép phải rời khỏi nơi cư trú để chuyển vào trong những khu trại do Mỹ và Việt Nam Cộng hòa xây dựng, nhằm ngăn không cho người dân có thể đi lại tiếp tế cho du kích của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam.
Uốn ván

| Uốn ván |
| --- | --- |

Thế ưỡn cong ở người bị uốn ván, tranh của Sir Charles Bell, 1809.
Nguyên nhân: Clostridium tetani
Uốn ván hay phong đòn gánh là một bệnh cấp tính gây bởi ngoại độc tố của vi khuẩn Clostridium tetani. Đặc trưng của bệnh là biểu hiện co thắt cơ, cứng cơ, và rối loạn tự chủ. Tình trạng co cứng thường bắt đầu ở hàm và cổ rồi lan ra toàn thân.
Dấu hiệu và triệu chứng

Thời kỳ ủ bệnh sau nhiễm bào tử có thể từ 1 ngày đến vài tháng, đa số 3 ngày đến 3 tuần, trung bình là 8 ngày. Nơi bào tử xâm nhập càng xa hệ thần kinh trung ương thì thời kỳ ủ bệnh càng kéo dài. Nguy cơ bệnh nặng và tử vong sẽ cao hơn nếu bệnh phát tác sớm hơn. Đây được xem là một trong những chỉ báo tiên lượng tốt nhất, ví dụ vết thương ở đầu hoặc thân thường ứng với thời kỳ ủ bệnh ngắn nhất tức bệnh dễ nặng.
Uốn ván được phân thành ba loại dựa theo đặc điểm lâm sàng: toàn thân, cục bộ, đầu, hoặc thêm một loại nữa ở trẻ sơ sinh. Ba đặc trưng của bệnh là cứng cơ, co thắt cơ, và rối loạn tự chủ. Cứng cổ, đau họng, và khó mở miệng thường là những triệu chứng sớm.
Dấu hiệu và triệu chứng > Uốn ván toàn thân

Uốn ván toàn thân là dạng phổ biến nhất chiếm hơn 80% ca. 90% bệnh nhân lúc đầu bị co thắt cơ nhai dẫn đến khó mở miệng hoặc hàm, gọi là cứng khít hàm hay khóa hàm. Co thắt cơ mặt tạo ra nét mặt đặc trưng risus sardonicus (cười nhăn): lông mày nhướn lên, trán nhăn, khóe miệng mở sang. Tiếp theo biểu hiện lan xuống dưới với các nhóm cơ cổ, ngực, bụng, rồi các chi. Ban đầu, co thắt xảy ra do tác nhân kích thích bên ngoài như đụng chạm hay tiếng động bất chợt, sau là tự phát.
Các cơn co thắt gây đau đớn vô cùng và có thể dẫn đến gãy xương hay đứt gân. Suy hô hấp là hậu quả sớm nghiêm trọng nhất và nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trước khi có những phương thuốc hiệu quả. Co thắt thanh môn có thể lập tức dẫn đến tử vong. Hệ cơ hoành và bụng cũng hay bị tác động rủi ro gây ngừng thở. Ở những ca nặng, co thắt cơ dựng cột sống khiến lưng bị uốn ngược tạo ra thế người ưỡn cong (opisthotonus).
Sau vài ngày bệnh, rối loạn hệ thần kinh tự chủ có thể xảy ra bao gồm tăng huyết áp không ổn định, tim đập nhanh, loạn nhịp tim, toát mồ hôi, co mạch biên, đôi khi giảm huyết áp. Tình trạng này báo hiệu tiên lượng xấu và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong hoàn cảnh bệnh nhân được chăm sóc tích cực và hỗ trợ hô hấp.
Tác nhân

Uốn ván là bệnh trung gian độc tố do vi khuẩn Clostridium tetani gây ra. C. tetani là trực khuẩn sinh bào tử, Gram dương, kỵ khí bắt buộc, điển hình có chiều dài 2–2,5 μm, bề ngang 0,3–0,5 μm. Mặc dù được phân loại là vi khuẩn Gram dương nhưng kết quả nhuộm có thể thay đổi, nhất là trong mô hoặc mẻ cấy cũ. C. tetani có năng lực di động hạn chế và nhiều roi bao quanh trong thời kỳ sinh trưởng. Nhiệt độ phù hợp cho sinh trưởng là 14–43 °C, tối ưu 33–37 °C. Vi khuẩn trưởng thành mất roi và thường hình thành nội bào tử ở một đầu, làm nên hình dạng như dùi trống hay vợt tennis (hoặc vợt bóng quần). Chúng nhạy cảm với nhiệt và không thể sống sót trong môi trường có oxy.
Bào tử của C. tetani thì ngược lại, rất bền bỉ nên hiện diện ở mọi nơi trên thế giới. Bào tử phân tán rộng khắp trong đất, ruột và phân động vật. Ở những vùng nông thôn, nhiều người trưởng thành mang bào tử trong đường tiêu hóa và trên da. Chúng có thể tồn tại nhiều tháng đến nhiều năm nếu không tiếp xúc với ánh sáng mặt trời. Chúng chịu được cực điểm nhiệt và ẩm, nhiều chất sát khuẩn và hóa chất như phenol, ethanol, formalin. Trong nồi hấp, bào tử bị tiêu diệt tại nhiệt độ 121 °C và áp suất 103 kPa (15 psi) sau 15 phút.
C. tetani sản sinh hai ngoại độc tố: tetanolysin và tetanospasmin. Vai trò của tetanolysin chưa được biết rõ, nhưng nó có thể thúc đẩy hoại tử mô và vi khuẩn sinh sôi tại vết thương. Tetanospasmin là độc tố thần kinh và nguyên nhân gây ra những biểu hiện của uốn ván. Đây là một trong những độc tố mạnh nhất được biết, liều tử vong tối thiểu cho người ước tính là 2,5 ng trên 1 kg trọng lượng cơ thể.
Uốn ván thường được liên hệ với gỉ sét, nhất là đinh gỉ. Gỉ thực chất không gây uốn ván nhưng những vật thể bị gỉ thường ở ngoài trời, đặc biệt là trong đất hay trên bề mặt đất, nơi thường có vi khuẩn hoặc bào tử. Giẫm phải đinh gỉ có nguy cơ bị uốn ván bởi đinh gỉ dễ mang bào tử vi khuẩn và nó nhọn đâm xuyên da đưa bào tử vào sâu bên trong chỗ vết thương là môi trường thiếu oxy thuận lợi cho bào tử sinh trưởng. 'Gỉ sét là nguyên nhân gây uốn ván' là quan niệm sai lầm phổ biến.