stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tây Dữ
Lịch sử

Ngày 16 tháng 7 năm 1683, đảo bị quân Thanh tấn công trong hải chiến Bành Hồ, từ tay quân Minh-Trịnh.
Tên gọi "Tây Dữ" (đảo Tây) là vì nó nằm ở phía tây của đảo chính Bành Hồ. Ngoài ra, đảo còn được gọi là "đảo Ngư Ông" vì tài nguyên ngư nghiệp ở eo biển Đài Loan rất phong phú từ thời xưa, và có rất nhiều thuyền đánh cá hoạt động ở vùng biển phía tây đảo Tây. Vào đầu thế kỷ 17, Đảo Ngư Ông (Pescadores) trở thành tên gọi chung của người Hà Lan dành cho quần đảo Bành Hồ. Trong số đó, "Nhật ký thành Zelandia" xuất hiện nhiều địa danh và đảo danh của Bành Hồ. Năm 1726, "Biên niên sử Công ty Đông Ấn Mới và Cũ" bao gồm "Bản đồ đảo Formosa và quần đảo Ngư Ông", có ghi Piscadores (quần đảo Ngư Ông, đề cập đến quần đảo Bành Hồ), Pehou (đảo Bạch Sa), đảo Ngư Ông (đảo Tây) và các đảo khác, sau này các nhà vẽ bản đồ phương Tây cũng tuân theo nguyên tắc đặt tên này.
Vào đầu thế kỷ 18, trong "Bản đồ quần đảo Bành Hồ" năm 1819, đảo Tây được ghi là Sisseyu. Trong các tài liệu hoặc văn bản chính thức của Trung Quốc, "Bành Hồ đồ thuyết" trong "Hoàng minh thế pháp lục" có từ sau năm 1630 có ghi các địa danh như Tây dữ và Tây dữ đầu. Các sách sau này như "Bành Hồ kỉ lược" và "Bành Hồ tục biên" và "Bành Hồ thính chí" cũng sử dụng "Tây dữ" để gọi hòn đảo.
Sau thập niên 1860, Đài Loan lần lượt mở các cảng thông thương như Đạm Thủy, An Bình, Kê Lung, Đả Cẩu, và Đài Loan và Bành Hồ trở thành mục tiêu chiến lược của các cuộc chiến tranh hoặc mậu dịch của nước ngoài. Tên đảo Ngư Ông thường xuất hiện trên các bản đồ nước ngoài để chỉ đảo Tây, nhưng tên đảo Ngư Ông không được triều đình nhà Thanh sử dụng chính thức hoặc dân gian cho đến năm 1875.
Ngày 10 tháng 3 năm 2012, Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc Mã Anh Cửu đến thăm khu vực và tham gia nghi lễ tại các đền thờ trên đảo.
Địa lý

Hương Tây Dữ gồm hai đảo có người ở là đảo Ngư Ông (漁翁島) và đảo Tiểu Môn (小門嶼), và một đảo nhỏ không có người ở là đá ngầm Hải Càn (海墘礁).
Đảo Tây chỉ cách điểm gần nhất của Mã Công khoảng bốn hải lý. Một vùng biển kín được được bao quanh bởi đảo Tây, đảo chính Bành Hồ và đảo Bạch Sa, vùng biển có lối ra ở phía bắc và phía nam, lối ra phía bắc giữa Bạch Sa và đảo Tây là "thủy đạo Hống Môn", lối ra phía nam có các đảo Hổ Tỉnh, Thũng Bàn, Tứ Giác, Kê Lung che chắn, tạo thành một vùng trú ẩn tự nhiên an toàn.
Tổng diện tích của đảo Tây là 18,7148 km2, thôn Hoành Tiêu ở hương Tây Dữ và thôn Thông Lương ở hương Bạch Sa được nối với nhau bằng cây cầu vượt biển Bành Hồ.
Động Kình Ngư Tiểu Môn nằm trên bờ biển phía tây bắc của đảo Tiểu Môn, là một hang động bị biển xâm thực có hình dạng giống như đầu cá voi.
Núi Ngưu Tâm là một trong tám danh lam thắng cảnh cổ xưa ở Bành Hồ. Tên gọi bắt nguồn từ việc nó nhìn xa trông giống tim của con bò. Ban đầu nó là một địa hình núi vuông bazan tách biệt khỏi đảo Tây, sau đó được kết nối với đất liền thông qua bồi tích của biển, tạo thành một hòn đảo nối liền. Địa hình của núi Ngưu Tâm là hai lớp đá bazan với một lớp đá sa thạch và một lớp đá phiến sét kẹp giữa chúng, với chiều cao trung bình khoảng vài chục mét.
Hành chính

Hương Tây Dữ gồm có 11 thôn:
Thôn Hoành Tiêu  (橫礁村, Héngjiāo Cūn)
Thôn Hợp Giới (合界村, Héjiè Cūn)
Thôn Trúc Loan (竹灣村, Zhúwān Cūn)
Thôn Tiểu Môn (小門村, Xiǎomén Cūn) trên đảo Tiểu Môn
Thôn Đại Trì (大池村, Dàchí Cūn)
Thôn Nhị Khám (二崁村, Èrkàn Cūn)
Thôn Trì Đông (池東村, Chídōng Cūn)
Thôn Trì Tây (池西村, Chíxī Cūn)
Thôn Xích Mã (赤馬村, Chìmǎ Cūn)
Thôn Nội Am (內垵村, Nèiǎn Cūn)
Thôn Ngoại Am (外垵村, Wàiǎn Cūn)
Nhân khẩu

| Năm | Số dân | ±% |
| --- | --- | --- |
| 1981	 | 11.413 | —     |
| 1986	 | 10.763 | −5.7% |
| 1991	 | 9.634 | −10.5% |
| 1996	 | 8.742 | −9.3% |
| 2001	 | 8.593 | −1.7% |
| 2006	 | 8.163 | −5.0% |
| 2011	 | 8.354 | +2.3% |
| 2016	 | 8.403 | +0.6% |
| 2021	 | 8.338 | −0.8% |
Nguồn：
Theo thống kê của phòng dân chính Bành Hồ, đến cuối năm 2022 hương Tây Dữ có khoảng 3,1 nghìn hộ, dân số khoảng 8,3 nghìn người. Các thôn có dân số đông nhất và thấp nhất lần lượt là 2.379 người và 147 người, trong đó thôn Ngoại Am là thôn đông dân nhất huyện Bành Hồ, đứng thứ 10  trong các đơn vị cấp thôn của Bành Hồ.
Giáo dục

Trung học Quốc dân Tây Dữ (澎湖縣立西嶼國民中學)
Tiểu học Quốc dân Ngoại Am hương Tây Dữ (澎湖縣西嶼鄉外垵國民小學)
Tiểu học Quốc dân Đại Trì hương Tây Dữ (澎湖縣西嶼鄉大池國民小學)
Tiểu học Quốc dân Nội An hương Tây Dữ (澎湖縣西嶼鄉內垵國民小學)
Tiểu học Quốc dân Trì Đông hương Tây Dữ (澎湖縣西嶼鄉池東國民小學)
Tiểu học Quốc dân Hợp Hoành hương Tây Dữ ( 澎湖縣西嶼鄉合橫國民小學)
Tiểu học Quốc dân Trúc Loan hương Tây Dữ (澎湖縣西嶼鄉竹灣國民小學)
Hoành Tiêu Ngũ Thiên cung
Đá bazan ở thôn Trì Đông
Cầu vượt biển Bành Hồ nối đảo Tây và đảo Bạch Sa
Alpina bentelioides

| Alpina bentelioides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Alpina
Loài (species): A. bentelioides
Danh pháp hai phần
Alpina bentelioides Wehrli 1921 
Alpina bentelioides là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Styrax ferrugineus

| Styrax ferrugineus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Styracaceae
Chi (genus): Styrax
Loài (species): S. ferrugineus
Danh pháp hai phần
Styrax ferrugineus Nees & Mart. 
Styrax ferrugineus là một loài thực vật có hoa trong họ Bồ đề. Loài này được Nees & Mart. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1823.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Styrax ferrugineus”. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2013.
Symplocarpus

| Symplocarpus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Alismatales
Họ (familia): Araceae
Chi (genus): Symplocarpus Salisb. ex W.P.C.Barton, 1817
Danh pháp đồng nghĩa
 Spathyema Raf.  Ictodes Bigelow 
Symplocarpus là một chi thực vật có hoa trong họ Ráy
Loài

Chi này gồm các loài sau:
Chú thích

↑  Kew World Checklist of Selected Plant Families
↑  The Plant List (2010). “Symplocarpus”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Macromya anthemon

| Macromya anthemon> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Macromya
Loài (species): M. anthemon
Danh pháp hai phần
Macromya anthemon
Macromya anthemon là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Vers-en-Montagne

| --- | --- |
 Vers-en-Montagne

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Bourgogne-Franche-Comté
Tỉnh: Jura
Quận: Lons-le-Saunier
Tổng: Champagnole
Thống kê
Độ cao: 586–660 m (1.923–2.165 ft) (bình quân 595 m (1.952 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
INSEE/Mã bưu chính: 39554/ 39300

Vers-en-Montagne là một xã trong vùng hành chính Franche-Comté, thuộc tỉnh Jura, quận Lons-le-Saunier, tổng Champagnole. Tọa độ địa lý của xã là 46° 48' vĩ độ bắc, 05° 54' kinh độ đông. Vers-en-Montagne nằm trên độ cao trung bình là 595 mét trên mực nước biển, có điểm thấp nhất là 586 mét và điểm cao nhất là 660 mét. Xã có diện tích 8.35 km², dân số vào thời điểm 1999 là 191 người; mật độ dân số là 23 người/km².
Thông tin nhân khẩu

| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 150 | 167 | 209 | 217 | 227 | 191 |
Địa điểm tham quan

Nhà thờ giáo khu có nguồn gốc từ thế kỉ thứ 15 và được cải tạo trong thế kỉ thứ 16 và thế kỉ thứ 17.
594 Mireille

594 Mireille
| Tên |
| --- | --- |
Tên: Mireille
Tên chỉ định: 1906 TW
Phát hiện
Người phát hiện: Max Wolf
Ngày phát hiện: 27 tháng 3 năm 1906
Nơi phát hiện: Heidelberg
Thông số quỹ đạo
KNTV 18 tháng 8 năm 2005 (ngJ 2453600.5)
Độ lệch tâm (e): 0.351
Bán trục lớn (a): 2.631 ĐVTV
Cận điểm quỹ đạo (q): 1.708 ĐVTV
Viễn điểm quỹ đạo (Q): 3.553 ĐVTV
Chu kỳ quỹ đạo (P): 4.267 NJ
Độ nghiêng quỹ đạo (i): 32.582°
Kinh độ (Ω): 155.190°
Acgumen (ω): 76.955°
Độ bất thường trung bình (M): 93.206°
594 Mireille là một tiểu hành tinh ở vành đai chính. Nó được Wax Wolf phát hiện ngày 27.3.1906 ở Heidelberg và được đặt theo tên vở opera Mireille của Charles Gounod (Mirèio trong ngôn ngữ Provençal gốc), một truyện thơ của thi sĩ Frédéric Mistral, nguồn gợi hứng của vở opera nói trên
8322 Kononovich

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: N. S. Chernykh
Nơi khám phá: Đài vật lý thiên văn Crimean
Ngày phát hiện: 5 tháng 9 năm 1978
Tên định danh
Tên định danh: 8322
Tên định danh thay thế: 1978 RL1
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.7492242
Viễn điểm quỹ đạo: 3.7033850
Độ lệch tâm: 0.1478721
Chu kỳ quỹ đạo: 2116.6862078
Độ bất thường trung bình: 48.05866
Độ nghiêng quỹ đạo: 1.80521
Kinh độ điểm mọc: 148.88962
Góc cận điểm: 202.45689
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 12.9
 
8322 Kononovich (1978 RL1) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 5 tháng 9 năm 1978 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.
USS Thomas F. Nickel (DE-587)

| --- | --- |
Tàu hộ tống khu trục USS Thomas F. Nickel (DE-587), vào khoảng thập niên 1950
Lịch sử
Hoa Kỳ
Tên gọi:  USS Thomas F. Nickel
Đặt tên theo:  Thomas F. Nickel
Xưởng đóng tàu:  Xưởng tàu Bethlehem-Hingham, Hingham, Massachusetts
Đặt lườn:  15 tháng 12, 1943
Hạ thủy:  22 tháng 1, 1944
Người đỡ đầu:  bà Fred W. Nickel
Nhập biên chế:  9 tháng 6, 1944
Tái biên chế:  22 tháng 9, 1950
Xuất biên chế:  31 tháng 5, 1946 * 26 tháng 2, 1958
Hoạt động:  8 tháng 7, 1948
Ngừng hoạt động:  22 tháng 9, 1950
Xóa đăng bạ:  1 tháng 12, 1972
Danh hiệu và phong tặng:  1 × Ngôi sao Chiến trận
Số phận:  Bán để tháo dỡ, 9 tháng 6, 1973
Đặc điểm khái quát
Lớp tàu:  Lớp Rudderow
Kiểu tàu:  Tàu hộ tống khu trục
Trọng tải choán nước:   1.450 tấn Anh (1.473 t) (tiêu chuẩn)  1.673 tấn Anh (1.700 t) (đầy tải) 
Chiều dài:   300 ft (91,4 m) (mực nước)  306 ft (93,3 m) (chung) 
Sườn ngang:  36 ft 6 in (11,1 m)
Mớn nước:  11 ft (3,4 m) (đầy tải)
Công suất lắp đặt:  12.000 bhp (8.900 kW)
Động cơ đẩy:   2 × nồi hơi ống nước Foster-Wheeler kiểu Express "D"  2 × turbine hơi nước General Electric, dẫn động hai máy phát điện công suất 9.200 kilôwatt (12.300 hp)  2 × động cơ điện   2 × chân vịt ba cánh đường kính 8 ft 6 in (2,59 m) 
Tốc độ:  24 kn (44 km/h)
Tầm xa:  5.500 nmi (10.200 km) ở tốc độ 15 kn (28 km/h)
Thủy thủ đoàn tối đa:  15 sĩ quan, 168 thủy thủ
Hệ thống cảm biến và xử lý:   Radar: Kiểu SL dò tìm mặt biển  Kiểu SC và Kiểu SA dò tìm không trung  Sonar: Kiểu 128D hoặc Kiểu 144 trong vòm thu vào được  Định vị: ăn-ten MF trước cầu tàu, ăn-ten HF/DF Kiểu FH 4 trên cột ăn-ten. 
Vũ khí:   2 x pháo 5 inch (130 mm)/38 đa dụng (2×1);  4 × pháo phòng không Bofors 40 mm (2×2);  10 × pháo phòng không Oerlikon 20 mm (6×1);  3 × ống phóng ngư lôi Mark 15 21 inch (533 mm) (1×3);  1 × súng cối chống tàu ngầm Hedgehog (24 nòng, 144 quả đạn);  8 × máy phóng mìn sâu Kiểu K;  2 × đường ray thả mìn sâu, mang theo cho đến 200 quả 
USS Thomas F. Nickel (DE-587) là một tàu hộ tống khu trục lớp Rudderow từng phục vụ cùng Hải quân Hoa Kỳ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến duy nhất của Hải quân Hoa Kỳ được đặt cái tên này, theo tên binh nhì Thủy quân Lục chiến Thomas Frederick Nickel (1921-1942), người từng phục vụ cùng Tiểu đoàn 1 Biệt kích Thủy quân Lục chiến tại quần đảo Solomon, đã tử trận trong Trận Tulagi vào ngày 7 tháng 8,  1942 và được truy tặng Huân chương Ngôi sao Bạc. Nó đã phục vụ cho đến khi chiến tranh kết thúc, xuất biên chế năm 1946, rồi được huy động trở lại để tiếp tục phục vụ từ năm 1950 đến năm 1958. Con tàu cuối cùng bị bán để tháo dỡ vào năm 1973. Thomas F. Nickel được tặng thưởng một Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.
Thiết kế và chế tạo

Bài chi tiết: Rudderow (lớp tàu hộ tống khu trục)
Lớp Rudderow có thiết kế hầu như tương tự với lớp Buckley trước đó; vì giữ lại kiểu động cơ turbine-điện General Electric, cung cấp điện năng cho mô-tơ điện để dẫn động hai trục chân vịt. Lớp này còn được gọi là kiểu TEV, do hệ thống động lực Turbo-Electric và cỡ pháo 5-inch (V).
Dàn pháo chính được nâng cấp lên hai khẩu pháo 5 inch (130 mm)/38 cal trên hai tháp pháo nòng đơn, được phân bố một phía trước mũi và một phía sau tàu. Hỏa lực phòng không được nâng lên hai khẩu đội pháo phòng không Bofors 40 mm nòng đôi và mười pháo phòng không Oerlikon 20 mm. Vũ khí chống ngầm bao gồm một dàn súng cối chống tàu ngầm Hedgehog Mk. 10 (có 24 nòng và mang theo 144 quả đạn); hai đường ray Mk. 9 và tám máy phóng K3 Mk. 6 để thả mìn sâu. Con tàu vẫn giữ lại ba ống phóng ngư lôi Mark 15 21 inch (533 mm), và được trang bị radar SL dò tìm không trung và radar SC/SA dò tìm mặt biển. Thủy thủ đoàn đầy đủ bao gồm 15 sĩ quan và 168 thủy thủ.
Thomas F. Nickel được đặt lườn tại Xưởng tàu Bethlehem-Hingham ở Hingham, Massachusetts vào ngày 15 tháng 12, 1943. Nó được hạ thủy vào ngày 22 tháng 1, 1944, được đỡ đầu bởi bà Fred W. Nickel, và nhập biên chế cùng Hải quân Hoa Kỳ vào ngày 9 tháng 6, 1944 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Thiếu tá Hải quân Claude Singley Farmer.
Lịch sử hoạt động > 1948 - 1957

Vào tháng 6, 1946, Thomas F. Nickel được điều động sang Quân khu Hải quân 12 như một tàu huấn luyện, và được kéo đến San Francisco vào ngày 31 tháng 10, rồi sau đó chuyển đến Sacramento. Con tàu được cho hoạt động trở lại vào ngày 8 tháng 7, 1948, phục vụ như tàu huấn luyện cho nhân sự thuộc Hải quân Dự bị Hoa Kỳ. Nó thực hiện những chuyến đi huấn luyện vào dịp cuối tuần cùng những chuyến đi thực tập kéo dài hai tuần vào mùa Hè đến Mexico, Canada, Alaska, Trân Châu Cảng hay các cảng dọc theo bờ biển Thái Bình Dương. Nó chính thức nhập biên chế trở lại vào ngày 22 tháng 9, 1950, nhưng vẫn phục vụ như tàu huấn luyện tại San Francisco cho đến tháng 12, 1951, khi nó được điều đến San Diego.
Thomas F. Nickel thực hiện chuyến viếng thăm đến vịnh Humboldt, California nhân Ngày Lực lượng Vũ trang vào tháng 5, 1954; sau đó là chuyến đi vượt Thái Bình Dương vào tháng 2, 1955, đi đến Honolulu vào ngày 17 tháng 2 và quay trở về đảo Treasure, San Francisco vào ngày 26 tháng 2. Nó lại được đưa về Hạm đội Dự bị Thái Bình Dương vào ngày 25 tháng 11, 1957.
Thomas F. Nickel được cho xuất biên chế lần sau cùng vào ngày 26 tháng 2, 1958 và neo đậu tại San Diego, cho đến khi bị rút tên khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 1 tháng 12, 1972. Con tàu bị bán cho hãng Levin Metals Co. tại San Jose, California để tháo dỡ vào ngày 9 tháng 6, 1973.
Phần thưởng

Thomas F. Nickel được tặng thưởng một Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
 

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Huân chương Chiến dịch Hoa Kỳ | Huân chương Chiến dịch Hoa Kỳ | Huân chương Chiến dịch Châu Á-Thái Bình Dương với 1 Ngôi sao Chiến trận | Huân chương Chiến dịch Châu Á-Thái Bình Dương với 1 Ngôi sao Chiến trận |
| Huân chương Chiến thắng Thế Chiến II | Huân chương Phục vụ Phòng vệ Quốc gia | Huân chương Phục vụ Phòng vệ Quốc gia | Huân chương Giải phóng Philippine  (Philippine) |
8320 van Zee

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: Chương trình tiểu hành tinh Indiana
Nơi khám phá: Đài thiên văn Goethe Link
Ngày phát hiện: 13 tháng 9 năm 1955
Tên định danh
Tên định danh: 8320
Tên định danh thay thế: 1955 RV, 1974 WD, 1978 YX, 1983 AN5, 1989 RZ5, 1991 FR6, 1995 FP11
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 1.9601425
Viễn điểm quỹ đạo: 2.9002787
Độ lệch tâm: 0.1934269
Chu kỳ quỹ đạo: 1383.7711778
Độ bất thường trung bình: 302.86053
Độ nghiêng quỹ đạo: 2.43091
Kinh độ điểm mọc: 178.24505
Góc cận điểm: 221.35605
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 13.6
 
8320 van Zee (1955 RV) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 9 năm 1955 by Chương trình tiểu hành tinh Indiana ở Đài thiên văn Goethe Link, Brooklyn, Indiana. The name honors Liese van Zee, a member of the faculty thuộc Đại học Indiana's astronomy department.
Tiếng Cơ Ho

| Tiếng Cơ Ho |
| --- | --- |
K'Ho
Sử dụng tại: Việt Nam
Tổng số người nói: 200.800
Phân loại: Nam ÁBahnarBahnar NamCơ Ho–MnôngTiếng Cơ Ho
Hệ chữ viết: Latinh
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: cả hai: kpm – Kơho cma – Mạ
Glottolog: koho1243
Tiếng Kơ Ho (còn viết là K'Ho hay Kaho) là ngôn ngữ chính thức của người Kaho được sử dụng rộng rãi trong khi nói và viết và đặc biệt là trong giao tiếp giữa cộng đồng người Kaho với nhau. Cũng như giữa người Kaho với một số anh em các dân tộc lân cận cùng sử dụng ngữ điệu Kaho như là: Kaho Cil, Kaho Lạch, Kaho Mạ và một số dân tộc anh em khác trong cộng đồng.... Người Kaho nhìn chung đa số sống tập trung tại Lâm Đồng, Việt Nam. Cộng đồng anh em sống rãi rác tại các huyện trong tỉnh. Ngoài ra cộng đồng người Kaho còn sống tại một số tỉnh thành như: Khánh Hòa, Ninh Thuận, Đồng Nai, Sài Gòn (thành phố Hồ Chí Minh ngày nay). Một số cộng đồng người Kaho định cư và sinh sống tại nước ngoài chủ yếu là đất nước Hoa Kỳ.
Phân nhóm-phương ngữ

Có ít nhất 12 nhóm phương ngữ tiếng Cơ Ho: Chil (Cil, Til); Kalop (Tulop); Kơyon (Kodu, Co-Don); Làc (Làt, Lach); Mà (Mạ, Maa); Nồp (Nop, Xre Nop, Noup); Pru; Ryông Tô (Riồng, Rion); Sop, Sre (Chau Sơre, Xrê); Talà (To La); Tring (Trinh). Dù tiếng Mạ là một nhóm phương ngữ tiếng Cơ Ho, người Mạ tự coi mình là một dân tộc riêng.
Âm vị học

Dữ liệu bên dưới lấy từ H. Olsen (2015).
Âm vị học > Phụ âm > Phụ âm đầu

|  |  | Đôi môi | Chân răng | Vòm | Ngạc mềm | Thanh hầu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tắc | vô thanh | p | t | c | k | ʔ |
| Tắc | bật hơi | pʰ | tʰ | cʰ | kʰ |  |
| Tắc | hữu thanh | b | d | ɟ | g |  |
| Tắc | hút vào | ɓ | ɗ |  |  |  |
| Mũi | Mũi | m | n | ɲ | ŋ |  |
| Xát | Xát |  | s |  |  | h |
| R | R |  | r |  |  |  |
| Tiếp cận | Tiếp cận | w | l | j |  |  |

Âm /r/ thường là âm rung [r] nhưng cũng thường trở thành âm vỗ [ɾ] khi nằm trong cụm phụ âm.
Âm vị học > Phụ âm > Phụ âm cuối

|  |  | Đôi môi | Chân răng | Vòm | Ngạc mềm | Thanh hầu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tắc | Tắc | p | t | c | k | ʔ |
| Mũi | Mũi | m | n | ɲ | ŋ |  |
| Xát | Xát |  | s |  |  | h |
| R | R |  | r |  |  |  |
| Tiếp cận | Tiếp cận | w | l | j |  |  |

Trước /c/ và /ɲ/, có một âm lướt sau nguyên âm [Vʲ], nên /pwac/ ‘thịt’ phiên âm chính xác là [pwaʲc] và /ʔaɲ/ ‘tôi (đại từ ngôn thứ nhất số ít)’ là [ʔaʲɲ].
Âm vị học > Nguyên âm

|   | Trước | Giữa | Sau |
| --- | --- | --- | --- |
| Đóng | /i/ | /ɨ~ɯ/ | /u/ |
| Nửa đóng | /e/ | /ǝ/ | /o/ |
| Nửa mở | /ɛ/ |  | /ɔ/ |
| Mở |  | /a/ | /ɑ/ |
Nguyên âm phân biệt về độ dài.
Hình thái học > Ghép từ

Ghép từ là một cách thường dùng để tạo từ mới trong tiếng Cơ Ho. Vài ví dụ:
muh mat ‘mặt’
< muh [muh] ‘mũi’ 
+ mat [mat] ‘mắt’
phe mbar ‘gạo nếp
< phe [phɛ] ‘gạo’ 
+ mbar [mbar] ‘dính’
oui ao ‘quần áo’
< oui [ʔoːj] ‘mền, chăn’ 
+ ao [ʔaːw] ‘áo’
Hình thái học > Thêm phụ tố

Một trong những tiền tố thường dùng nhất trong tiếng Cơ Ho là tiền tố gây khiến tön- [tən-]. Nếu từ được gắn tiền tố bắt đầu bằng âm mũi thì "luật tránh cụm phụ âm mũi" được áp dụng.
| Từ | Nghĩa | Dạng gắn tiền tố | Nghĩa |
| --- | --- | --- | --- |
| duh [duh] | nóng | tönduh [tənduh] | làm cho nóng, đun nóng |
| chöt [cʰət] | chết | tönchöt [təncʰət] | giết |
| ring [riŋ] | bằng, phẳng | tönring [tənriŋ] | san bằng, làm bằng |
| mut [mut] | vào | tömut [təmut] | cho vào, làm cho vào |
| muu [muːʔ] | xuống | tömuu [təmuːʔ] | hạ thấp, làm cho xuống |
Nguồn tham khảo

↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Koho-Maa”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
1 2  Olsen, Neil H. (2015). “Kơho-Sre”.  Trong Jenny, Mathias; Sidwell, Paul (biên tập). The Handbook of Austroasiatic Languages. Leiden: Brill..
↑  Le, Tan Duong (2003). A phonological comparison of Maa and Koho varieties (Luận văn). Payap University.
Tài liệu

Olsen, Neil H. (2014). A descriptive grammar of Koho-Sre: a Mon-Khmer language (Luận văn). University of Utah.
A tràng dạng kén

| A tràng dạng kén |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Dichapetalaceae
Chi (genus): Dichapetalum
Loài (species): D. gelonioides
Danh pháp hai phần
Dichapetalum gelonioides (Roxb.) Engl. 
Danh pháp đồng nghĩa
 Chailletia gelonioides   (Roxb.) Bedd.  Chailletia gelonioides   (Roxb.) Hook. f.  Dichapetalum howii  Merr. & Chun  Dichapetalum kerrii  Craib  Elaeocarpus integrifolius  Blanco [Illegitimate  Moacurra gelonioides  Roxb. 
A tràng dạng kén (danh pháp khoa học: Dichapetalum gelonioides), là thực vật nửa thường xanh, dạng bụi lớn cao tới 5m. Cây thuộc họ Dichapetalaceae, được mô tả bởi (Roxb.) Engl và mô tả lần đầu năm 1896. Khu vực phân bố chủ yếu của A tràng dạng kén là Đông Nam Á và một số nước Nam Á, chúng được sử dụng làm thuốc diệt chuột và trừ sâu bọ.
8706 Takeyama

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: T. Kobayashi
Nơi khám phá: Oizumi
Ngày phát hiện: 3 tháng 2 năm 1994
Tên định danh
Tên định danh: 8706
Tên định danh thay thế: 1994 CM
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.5962369
Viễn điểm quỹ đạo: 3.0987295
Độ lệch tâm: 0.0882345
Chu kỳ quỹ đạo: 1755.0528337
Độ bất thường trung bình: 47.90047
Độ nghiêng quỹ đạo: 8.61017
Kinh độ điểm mọc: 33.05659
Góc cận điểm: 45.74222
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 13.1
 
8706 Takeyama (1994 CM) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 3 tháng 2 năm 1994 bởi T. Kobayashi ở Oizumi.
Vi Bảo Hành

| Vi Bảo Hành |
| --- | --- |
Tên chữ: Uẩn Dụng

Tư đồ Đường
Nhiệm kỳ 873
Tiền nhiệm: Vương Đạc
Kế nhiệm: Vương Đạc
Tư không Đường
Nhiệm kỳ 872—873
Tiền nhiệm: Hạ Hầu Tư
Kế nhiệm: Tiêu Phảng
Thượng thư Hữu bộc xạ Đường
Nhiệm kỳ 872
Tiền nhiệm: Vu Tông
Kế nhiệm: Tiêu Nghiệp
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: thế kỷ 9
Quê quán: Trường An
 
Mất: 873
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Vi Khác
Phối ngẫu: Đồng Xương công chúa
 
Gia tộc: họ Vi Kinh Triệu
Nghề nghiệp: chính khách
Quốc tịch: nhà Đường
x • t • 
Vi Bảo Hành (giản thể: 韦保衡; phồn thể: 韋保衡; bính âm: Wéi Bǎohéng, ? - 873), tên tự Uẩn Dụng (蘊用), là một quan lại triều Đường. Ông có quyền lực rất lớn vào cuối triều đại của nhạc phụ là Đường Ý Tông, chức quan lên đến thượng thư, tư đồ và trở thành quan lại quyền lực nhất trong triều đình. Tuy nhiên, sau khi Đường Ý hoàng đế giá băng thì ông bị cáo buộc phạm tội rồi bị đưa đi lưu đày, sau lại bị ép tự sát.
Thân thế

Ông là thành viên của danh tộc họ Vi ở Kinh Triệu, thuộc chi được gọi là Bình Tề công — được đặt theo một trong các tổ tiên của ông là Vi Thiến (韋瑱), người mang tước Bình Tề công vào thời Bắc Chu. Tổ tiên phụ hệ của Vi Bảo Hành từng làm quan cho nhà Hán, Tào Ngụy, Bắc Ngụy, Bắc Chu, nhà Tùy, và nhà Đường. Tổ phụ của ông là Vi Nguyên Trinh (韋元貞) không được liệt kê giữ chức quan nào, mặc dù cả Vi Nguyên Trinh và phụ thân của Bảo Hành là Vi Khác (韋愨) đỗ tiến sĩ, Vi Khác làm quan trong triều, cuối cùng được giữ chức Vũ Xương tiết độ sứ. Theo Tể tướng thế hệ biểu trong Tân Đường thư, Vi Bảo Hành có ít nhất một huynh là Vi Đức Lân (韋德鄰), và có ít nhất năm đệ là Vi Bảo Ân (韋保殷), Vi Thận Tư (韋慎思), Vi Bảo Phạm (韋保範), Vi Bảo Nghệ (韋保乂), và Vi Bảo Hiệp (韋保合), sau đó họ đều được làm quan.