stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nam Hà (tỉnh)
Lịch sử

Tỉnh được thành lập ngày 21 tháng 4 năm 1965 trên cơ sở hợp nhất hai tỉnh Hà Nam và Nam Định.
Sau khi hợp nhất tỉnh, các huyện cũng được hợp nhất:
Giao Thủy hợp nhất với huyện Xuân Trường thành huyện Xuân Thủy
Nam Trực hợp nhất với huyện Trực Ninh thành huyện Nam Ninh
Sáp nhập huyện Mỹ Lộc vào thành phố Nam Định và huyện Bình Lục.
Từ ngày 27 tháng 12 năm 1975, Nam Hà lại được hợp nhất với Ninh Bình thành tỉnh Hà Nam Ninh.
Ngày 26 tháng 12 năm 1991, tỉnh Nam Hà được tái lập. Khi tách ra tỉnh Nam Hà có diện tích 2.423,59 km², dân số là 2.435.995 người, gồm thành phố Nam Định (tỉnh lỵ), thị xã Hà Nam và 11 huyện: Bình Lục, Duy Tiên, Hải Hậu, Kim Bảng, Lý Nhân, Nam Ninh, Nghĩa Hưng, Thanh Liêm, Vụ Bản, Xuân Thủy, Ý Yên.
Theo thống kê năm 1993, tỉnh có diện tích 2.479,8 km², dân số là 2.590.373 người.
Ngày 6 tháng 11 năm 1996, kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa IX ra nghị quyết chia tỉnh Nam Hà để tái lập tỉnh Hà Nam và tỉnh Nam Định:
Tỉnh Hà Nam gồm thị xã Phủ Lý (đổi tên từ thị xã Hà Nam) và 5 huyện: Bình Lục, Duy Tiên, Kim Bảng, Lý Nhân, Thanh Liêm.
Tỉnh Nam Định gồm thành phố Nam Định và 6 huyện: Hải Hậu, Nam Ninh, Nghĩa Hưng, Vụ Bản, Xuân Thủy, Ý Yên.
Nguyễn Vĩnh Nghiệp

| Nguyễn Vĩnh Nghiệp |
| --- | --- |

Chức vụ
Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh
Nhiệm kỳ: Tháng 5 năm 1989 – Tháng 3 năm 1991
Tiền nhiệm: Phan Văn Khải
Kế nhiệm: Trương Tấn Sang
 
Thông tin cá nhân
Sinh: (1931-12-25)25 tháng 12, 1931 thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau, Liên bang Đông Dương
Mất: 9 tháng 11, 2007(2007-11-09) (75 tuổi) Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Đảng chính trị: Đảng Cộng sản Việt Nam
Vợ: Nguyễn Thị Hường
Nguyễn Vĩnh Nghiệp (1931–2007) là một Anh hùng Lao động của Việt Nam. Tuy ông từng giữ chức Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng nhiều người biết ông như là một nhà hoạt động xã hội, người sáng lập và là Chủ tịch Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo Thành phố Hồ Chí Minh.
Thân thế và sự nghiệp chính trị

Ông còn có các tên gọi khác là Sáu Tường, Ba Công, Tám Kiến, Mười Bền, sinh năm 1930 tại xã An Xuyên, tổng Quản Long, quận Cà Mau, tỉnh Bạc Liêu (nay thuộc thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau), trong một gia đình trung nông. Sau năm Mậu Thân 1968, gia đình ông di cư về ấp Ba Tiệm (xã Phú Mỹ, huyện Phú Tân, tỉnh Cà Mau) cho đến ngày nay. Ngay tại nơi gia đình ông sinh sống, hiện nay, ngôi trường THCS mang tên ông nằm ngay trên mảnh đất được người nhà của ông hiến tặng để xây dựng trường học.
Tháng 8 năm 1945, khi Việt Minh khởi nghĩa giành chính quyền, ông tham gia Ủy ban Nhi đồng Cứu vong, rồi làm Cán bộ Thanh niên phụ trách Thiếu nhi xã Phú Mỹ, cán bộ Mặt trận Việt Minh. Tháng 12 năm 1947, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (Chính thức: tháng 3 năm 1948), làm cán bộ Huyện ủy huyện Ngọc Hiển.
Từ tháng 12 năm 1950 đến 1952, ông lần lượt giữ các chức vụ Huyện ủy viên huyện Ngọc Hiển phụ trách Tuyên huấn, Trường Đảng, Giám đốc Trường Bổ túc Văn hóa. Từ 1953 đến 1955, ông là Ủy viên Thường vụ Huyện ủy, Trưởng ban Tuyên huấn, Trưởng Thông tin Ban Văn nghệ huyện Ngọc Hiển.
Sau Hiệp định Genève, ông không tập kết ra Bắc mà được Xứ ủy giao nhiệm vụ bí mật ở lại miền Nam,
Từ năm 1956 đến tháng 8 năm 1959, lần lượt giữ các chức vụ Phó Bí thư rồi Bí thư thị xã Bạc Liêu, Bí thư thị xã Sóc Trăng, Tỉnh ủy viên Sóc Trăng.
Tháng 9 năm 1959, sau khi Nghị quyết 15 phổ biến vào Xứ ủy Nam Bộ, ông được Xứ ủy điều về công tác ở Khu ủy Sài Gòn – Gia Định. Tháng 5 năm 1960, ông bị Đoàn công tác đặc biệt miền Trung của chính quyền Việt Nam Cộng hòa bắt giam vì phát hiện ông có dính líu đến các hoạt động chống chính quyền, mãi đến tháng 1 năm 1964, sau khi các tướng làm đảo chính lật đổ Ngô Đình Diệm, rồi tướng Nguyễn Khánh "chỉnh lý" lật đổ các tướng, ông mới có cơ hội thoát ra do sự rối loạn của chính quyền.
Mãi đến cuối tháng 8 năm 1964, ông mới móc nối lại được với tổ chức và trở lại công tác trong Khu ủy Sài Gòn – Gia Định, lần lượt giữ các chức vụ: Ủy viên Thường vụ, Phó Bí thư Ban Cán sự cánh đô thị; Ủy viên Thường vụ Phân Khu ủy Phân khu 5.
Từ năm 1967 đến năm 1969: Khu ủy viên dự khuyết, Phó Bí thư Phân Khu ủy cánh đô thị; Bí thư Ban Cán sự đô thị – Phân khu 1; Bí thư Liên Quận ủy quận 4.
Từ năm 1970 đến 1975: Khu ủy viên, Trưởng Phân ban Đông Bắc; Bí thư Phân ban Thành ủy nội thành; Bí thư, Chủ tịch quận Bình Hòa.
Tham gia chính quyền TP Hồ Chí Minh

Từ tháng 6 năm 1975, ông giữ các chức vụ Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, phụ trách khối Dân vận Mặt trận, Trưởng ban Tổ chức Thành ủy thành phố Sài Gòn (sau đổi thành Thành phố Hồ Chí Minh).
Từ tháng 10 năm 1980 đến tháng 10 năm 1986: Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng ban Nông nghiệp Thành ủy, Trưởng Phân ban Nông thôn Thành ủy; Phó Chủ tịch ủy ban nhân dân TP phụ trách Nông nghiệp Thành ủy.
Từ tháng 10 năm 1986, ông giữ chức vụ Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch ủy ban nhân dân TP, Trưởng ban Kinh tế Đối ngoại thành phố.
Dưới sự hậu thuẫn của tân Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh (nguyên Bí thư Thành ủy), ông cùng các lãnh đạo thành phố bắt đầu thực hiện các bước "Đổi mới" của Đại hội VI.
Tháng 4 năm 1987, ông được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa 8, Tháng 3 năm 1989, ông được cử làm quyền Chủ tịch ủy ban nhân dân TP, thay cho Chủ tịch Phan Văn Khải ra Trung ương giữ chức Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước.
Tháng 5 năm 1989 ông được bầu làm Chủ tịch ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và giữ chức vụ này cho đến năm 1991.
Tháng 3 năm 1992, ông xin từ chức với lý do sức khỏe (bệnh viêm thanh quản).
Hiệp sĩ của người nghèo

Trong suốt giai đoạn 1986 đến 1991, khi ông đang giữ chức Phó chủ tịch rồi Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, được sự hậu thuẫn của Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh rồi Thủ tướng Võ Văn Kiệt, ông đã chỉ đạo chính quyền thành phố thực hiện nhiều kế hoạch quan trọng, đặc biệt là kế hoạch tiến ra biển Đông, tập trung xây dựng các cơ sở hạ tầng về phía biển, là tiền đề của sự phát triển của thành phố về hướng Nhà Bè - Cần Giờ. Ông được người dân và các cộng sự đánh giá là người liêm khiết, có suy nghĩ mới, ghét ồn ào.[cần dẫn nguồn]
Tuy nhiên, nhiều người biết đến ông gắn liền với Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo Thành phố Hồ Chí Minh. Tháng 1 năm 1994, ông cùng một số bạn hữu, đồng chí như bà Ngô Thị Huệ (còn gọi là Bảy Huệ, phu nhân cựu Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh), Bác sĩ Đoàn Thúy Ba (Anh hùng Lao động, Thầy thuốc Nhân dân, cựu thứ trưởng Bộ Y tế), Viện sĩ - Bác sĩ Dương Quang Trung (Anh hùng Lao động, cựu Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh)... đã vận động và quyên góp thành lập Hội Bảo trợ bệnh viện miễn phí An Bình, xây dựng các quỹ vận động để tài trợ cho các bệnh viện miễn phí chuyên chữa trị cho bệnh nhân nghèo như Bệnh viện An Bình, Bệnh viện An Nhơn Tây. Một thời gian ngắn sau đó, Hội đổi tên thành Hội Bảo trợ bệnh nhân nghèo Thành phố Hồ Chí Minh và ông được phân công làm Chủ tịch hội và giữ chức vụ này trong gần 14 năm. Trong suốt thời gian đó, Hội đã hoạt động hiệu quả, được sự ủng hộ của nhiều cá nhân như ông Nguyễn Văn Linh, ông Võ Trần Chí... và các tổ chức như Hội Hoa Trắng (Pháp), tổ chức Lavifu, Đại Hương Sơn Từ Âm Nghiêm, Bệnh viện Trường Canh Đài Loan, Hội Tân Nhãn khoa toàn cầu Mitchell, Hội doanh nghiệp Singapore, Nhật Bản tại Thành phố Hồ Chí Minh..., vận động được hơn 300 tỷ đồng và giúp đỡ chữa bệnh miễn phí cho hơn 3,5 triệu bệnh nhân nghèo, kể cả một số bệnh nan y như chữa mắt, chữa tim.[cần dẫn nguồn] Đối tượng bệnh nhân nghèo được giúp đỡ không chỉ giới hạn ở Thành phố Hồ Chí Minh, mà còn lan rộng đến các tỉnh, thậm chí sang Campuchia và Lào. Do những đóng góp của ông trong các lĩnh vực chính trị và xã hội, tháng 10 năm 2002, ông đã được Chủ tịch nước Trần Đức Lương phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.
Tháng 9 năm 2006, các bác sĩ phát hiện ông bị ung thư tủy sống và Hội doanh nghiệp Singapore đã tài trợ cho ông đi điều trị tại Singapore ngày 11 tháng 7 năm 2007. Tuy nhiên, do bệnh đã vào giai đoạn cuối, ngày 16 tháng 8 năm 2007, ông về lại Việt Nam. Ông qua đời lúc 13 giờ 04 ngày 9 tháng 11 năm 2007 tại bệnh viện Nguyễn Trãi. Đám tang của ông được tổ chức rất trọng thể và có sự tham dự của nhiều người nghèo đã được chữa bệnh nhờ nguồn quỹ của Hội. Theo ước nguyện của ông, sau đám tang, gia đình đã trao lại cho Hội toàn bộ số tiền phúng điếu hơn 600 triệu đồng.
Sinh thời, ông được Nhà nước Việt Nam tặng thưởng nhiều danh hiệu: Anh hùng Lao động; Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng; Huân chương Độc lập hạng nhất; Huân chương Quyết thắng hạng nhất; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhất; Huy chương Vì an ninh Tổ quốc; Huy chương Vì thế hệ trẻ...[cần dẫn nguồn]
Gia đình

Ông lập gia đình với bà Nguyễn Thị Hường năm 1953. Hai người có với nhau 5 người con (4 gái, 1 trai). Người con gái lớn của ông bà tên là Nguyễn Thị Thanh Phương. Người con trai duy nhất của ông bà là Nguyễn Văn Dũng, sinh năm 1960, đã hy sinh trên chiến trường Tây Nam năm 1979.[cần dẫn nguồn]
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |

| Tiền nhiệm: Phan Văn Khải | Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh 1989 - 1991 | Kế nhiệm: Trương Tấn Sang |
Bãi biển Mỹ Khê

"Mỹ Khê" đổi hướng tới đây. Đối với các định nghĩa khác, xem Mỹ Khê (định hướng).
Bãi biển Mỹ Khê, một trong những bãi biển đẹp nhất Đà Nẵng
Mỹ Khê là một bãi biển trung tâm ở Đà Nẵng, Việt Nam.
Đặc điểm và vị trí

Bãi biển Mỹ Khê có chiều dài 900 m, thuộc vào loại nhộn nhịp nhất trong số các bãi tắm của Đà Nẵng, Việt Nam. Trước năm 1975, một phần của bãi tắm do quân đội Mỹ quản lý. Họ thiết lập một số cơ sở dịch vụ tại đây để phục vụ nhu cầu giải trí, vui chơi của binh lính Mỹ.
Commersonia tatei

| Commersonia tatei |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Malvaceae
Chi (genus): Commersonia
Loài (species): C. tatei
Danh pháp hai phần
Commersonia tatei F.Muell. ex Tate, 1889 
Commersonia tatei là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được F.Muell. ex Tate mô tả khoa học đầu tiên năm 1889.
Chú thích

↑
↑  The Plant List (2010). “Commersonia tatei”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Fabrizio De André

| Fabrizio De André |
| --- | --- |
Tên khai sinh: Fabrizio Cristiano De André
Sinh: (1940-02-18)18 tháng 2 năm 1940 Genova, Vương quốc Ý
Mất: 11 tháng 1 năm 1999(1999-01-11) (58 tuổi) Milano, Ý
Thể loại: Dân ca, Italian folk music, Chanson, Nhạc thế giới
Nghề nghiệp: Ca sĩ kiêm sáng tác nhạc
Nhạc cụ: Hát, Guitar, Acoustic guitar, Classical guitar
Năm hoạt động: 1958–1999
Hãng đĩa: Karim (record label), Bluebell Records, Produttori Associati, Dischi Ricordi, Sony BMG

Website: fondazionedeandre.it
Fabrizio Cristiano De André (18 tháng 2 năm 1940 – 11 tháng 1 năm 1999) là một ca sĩ kiêm nhạc sĩ người Ý nổi bật với tư tưởng tiến bộ và sự đồng cảm sâu sắc dành cho các nhóm yếu thế trong xã hội.
Được biết đến với quan điểm gần gũi chủ nghĩa vô chính phủ, tự do cánh tả và hòa bình, âm nhạc của De André thường xoay quanh những nhân vật bị gạt ra bên lề xã hội như người Romani, gái mại dâm, nô lệ và những kẻ nổi loạn, đồng thời chỉ trích mạnh mẽ hệ thống quyền lực của Giáo hội Công giáo. Trong gần 40 năm sự nghiệp, với 13 album phòng thu, ông được công nhận là một trong những nghệ sĩ lớn nhất của âm nhạc Ý. Chất lượng lời bài hát của De André thường được ví như thơ ca, và ông cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tôn vinh các ngôn ngữ địa phương, nổi bật nhất là tiếng Ligurian, cùng các phương ngữ khác như tiếng Sardinia, Gallurese và Neapolitan. Sau khi ông qua đời, tên ông được đặt cho nhiều đường phố, công viên, trường học và thư viện công cộng.
Tiểu sử

Fabrizio De André sinh ra ở Genoa trong một gia đình có nguồn gốc từ vùng Piedmont. Cha ông, Giuseppe, đến từ Turin, còn mẹ ông xuất thân từ làng Pocapaglia. Ngay từ khi chào đời, Fabrizio đã được đón mừng bằng giai điệu bản waltz nổi tiếng của Gino Marinuzzi, “Nước Waltz”. Hai mươi lăm năm sau, De André sáng tác bài hát “Waltz for a Love” lấy cảm hứng từ giai điệu này.
Trong thời kỳ Thế chiến thứ hai, gia đình ông buộc phải lánh nạn tại một trang trại ở Revignano, thuộc tỉnh Asti, Piedmont. Tại đây, De André kết bạn với cô bé Jacanna "Nina" Manfieri, người bạn đồng hành trong suốt tuổi thơ của ông, và sau này được bất tử hóa qua bài hát “Ho visto Nina volare” (Tôi thấy Nina bay) – một trong những tác phẩm cuối cùng của ông. Cha của De André, vốn là một người chống phát xít, đã gia nhập lực lượng kháng chiến. Khi chiến tranh kết thúc năm 1945, gia đình trở về Genoa, nơi cha ông trở thành một nhân vật quan trọng trong giới doanh nhân, giữ vai trò giám đốc điều hành và sau đó là chủ tịch của Eridania – một công ty sản xuất đường.
De André theo học tiểu học tại trường của các nữ tu Marcellian, sau đó chuyển sang trường công lập Cesare Battisti và Liceo Classico "Cristoforo Colombo". Sau khi tốt nghiệp, ông đăng ký học Luật tại Đại học Geneva nhưng không hoàn thành chương trình học, bỏ dở khi chỉ còn vài kỳ thi cuối. Ông từng chia sẻ rằng từ bỏ ngành luật để theo đuổi âm nhạc là quyết định đúng đắn, vì ông sẽ trở thành một luật sư tệ hại, nhưng lại là một nhạc sĩ xuất sắc.
De André bắt đầu học violin, sau đó chuyển sang chơi guitar và gia nhập một số ban nhạc jazz địa phương, bởi ông luôn coi jazz là “tình yêu đầu đời” trong âm nhạc.
Tại ngưỡng cửa Vĩnh hằng

| Sorrowing Old Man ('At Eternity's Gate') |
| --- | --- |

Tác giả: Vincent van Gogh
Thời gian: 1890
Địa điểm: Kröller-Müller Museum, Otterlo
Ông già buồn bã (Tại ngưỡng cửa Vĩnh hằng) là một bức tranh sơn dầu bởi Vincent van Gogh mà ông vẽ trong khoảng năm 1890 ở Saint-Rémy de Provence dựa trên một bản in thạch sớm. Bức vẽ được hoàn thành vào đầu tháng 5, vào lúc Van Gogh đang dần hồi phục từ một đợt bệnh tái phát và chỉ hai tháng trước khi ông qua đời - thường được mọi người coi là một vụ tự tử.
Năm 1970, trong một ca-ta-lô các tác phẩm, bức tranh được đặt tên là: Kiệt sức: Tại ngưỡng cửa Vĩnh hằng.
Chú thích

↑  Sorrowing old man ('At Eternity's Gate'), Kröller-Müller Museum[liên kết hỏng]
↑  “Archived copy”. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 12 năm 2013. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2012.Quản lý CS1: bản lưu trữ là tiêu đề (liên kết)
↑  “To Theo van Gogh. The Hague, Sunday, 26 and Monday, ngày 27 tháng 11 năm 1882”. Vincent van Gogh: The Letters. Van Gogh Museum.
↑  Hulsker, Jan (1986). The Complete Van Gogh: Paintings, Drawings, Sketches. Random House. tr. 444. ISBN 0-517-44867-X.
İçeribükü, Çaybaşı

| İçeribükü |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
İçeribüküVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Ordu
Huyện: Çaybaşı
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 183 người
Múi giờ: UTC+3, Giờ ở Thổ Nhĩ Kỳ
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
İçeribükü là một xã thuộc huyện Çaybaşı, tỉnh Ordu, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 183 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Ordu”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Bothriechis supraciliaris

| Bothriechis supraciliaris |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Serpentes
Phân thứ bộ (infraordo): Alethinophidia
Họ (familia): Viperidae
Chi (genus): Bothriechis
Loài (species): B. supraciliaris
Danh pháp hai phần
Bothriechis supraciliaris (Taylor, 1954) 
Bothriechis supraciliaris là một loài rắn trong họ Rắn lục. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1954.
Hopea sublanceolata

| Hopea sublanceolata> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Cực kỳ nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Dipterocarpaceae
Chi (genus): Hopea
Loài (species): H. sublanceolata
Danh pháp hai phần
Hopea sublanceolata Symington 
Hopea sublanceolata là một loài thực vật thuộc họ Dipterocarpaceae. Đây là loài đặc hữu của Malaysia.
Nuôi lợn

Nuôi lợn ở Cuba
Nuôi lợn hay nuôi heo là việc thực hành chăn nuôi các giống lợn nhà để lấy thịt lợn và các sản phẩm từ lợn. Chăn nuôi lợn là một ngành hết sức quan trọng, nó cung cấp một số lượng rất lớn thịt cho bữa ăn của hàng tỷ người trên Trái Đất và là một loại thực phẩm thiết yếu. Lợn nuôi chủ yếu dùng để lấy thịt. Các sản phẩm khác từ thịt lợn như xúc xích, lạp xưởng, jambon. Đầu lợn có thể được dùng làm dưa da đầu lợn. Gan, huyết và các nội tạng khác cũng được dùng làm thực phẩm (lòng lợn). Một số tôn giáo như Do Thái giáo và Hồi giáo, thịt lợn là thực phẩm cấm kỵ.
| --- | --- |
Sản lượng Lợn  năm 2007
(triệu)
 Trung Quốc: 425,6
 Hoa Kỳ: 61,7
 Brasil: 35,9
Tổng thế giới: 918,3
Nguồn:   FAO  (FAO)
Tổng quan

Ở một số nước phát triển và đang phát triển, lợn thuần hóa là loài bản địa thường được nuôi thả ngoài trời hoặc trong chuồng. Ở một số vùng lợn được thả tìm thức ăn trong rừng có thể có người trông coi. Ở các quốc gia công nghiệp nuôi lợn thuần hóa được chuyển từ việc nuôi chuồng trại truyền thống sang hình thức chăn nuôi công nghiệp. Nhờ đó mà có chi phí sản xuất thấp nhưng sản lượng lại cao. Những trang trại nuôi lợn lớn hơn nhiều so với trong quá khứ, với hầu hết các trang trại quy mô lớn chứa 5.000 con hoặc nhiều hơn trong các tòa nhà khí hậu kiểm soát. 100 triệu con lợn bị giết mổ mỗi năm.
Lợn được nuôi ở nhiều nước, mặc dù các nước tiêu thụ chính là ở châu Á. Mặc dù có đàn lớn nhất thế giới nhưng Trung Quốc là nước nhập siêu lợn và đã tăng nhập khẩu trong thời gian phát triển kinh tế của mình do dân số quá đông và nhu cầu tiêu thụ lớn. Các nhà xuất khẩu lợn lớn nhất là Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và Canada. Canada đã xuất khẩu 22,8 triệu con lợn trong năm 2008 đi 143 quốc gia.
Chăn nuôi

Trên thế giới, việc nâng cao năng suất - chất lượng con giống trong quá trình sản xuất lợn thịt luôn là yếu tố hàng đầu, then chốt được các nhà nghiên cứu, các tập đoàn chăn nuôi của mọi quốc gia trên thế giới quan tâm. Việc nghiên cứu chọn lọc dòng cao su sản huyết thống và lai tạo tìm ra các tổ hợp lai đạt số con sơ sinh sống/ổ cao, tỷ lệ nạc cao, tiêu tốn thức ăn thấp và độ dày mỡ lưng mỏng đã thành công ở hầu hết các nước có nền chăn nuôi tiên tiến như: Mỹ, Đức, Canada, Anh, Hà Lan, Đan Mạch và Úc.
Người ta đã cho rằng tuổi thành thục của lợn giống bắt đầu vào khoảng 5-8 tháng tuổi và lượng tinh dịch sản xuất ra tăng dần đến ổn định khi lợn đạt 18 tháng tuổi. Tại thời điểm này, mỗi lần xuất tinh thể tích tinh dịch đạt 200 - 400 ml/lần, tổng số tinh trùng tiến thẳng từ 20 - 80 tỷ/lần. Mức này duy trì đến 60 tháng tuổi sau đó giảm dần. Khả năng sinh sản của lợn lai (Danube White x Landrace) phối với đực giống thuần và đực giống lai đã kết luận tỉ lệ thụ thai ở nhóm lợn nái lai được phối giống với đực lai (Hampshire x Pietrain) cao hơn so với nhóm đực thuần Hampshire và Pietrain.
Chọn giống

Để có được lợn con tốt nuôi thịt cần lưu ý đến nguồn gốc sản xuất ra heo con (có phẩm chất giống tốt, được xuất xứ từ những trang trại có đảm bảo quy trình tiêm chủng). Người mua heo con nuôi thịt cần chú ý những điểm sau như thường có thân dài, bụng thon, mông nở, vai nở, lanh lợi, đuôi luôn ve vẩy, mắt sáng không đổ ghén hay chảy nước mắt, da lông bóng mượt. Tránh chọn những con có khuyết tật như tai vẹo, đuôi vẹo, hernia rốn hay hernia dịch hoàn. Nên quan sát nhịp thở, thở phải đều đặn, không thở dốc (có thể bị viêm phổi), lông mịn không thô dày, da mỏng không nhăn nheo không có mẫn đỏ, bầm tím hay đóng vẩy. Chúng cần tiêm chủng các bệnh thông thường, khi vẫn chuyển về cần tái chủng lại, sau khi kiểm tra heo phát triển tốt không có dấu hiệu bệnh (nên tái chủng bệnh dịch tả, Tụ huyết trùng, Thương hàn).
Nhằm đáp ứng yêu cầu về chất lượng thịt xẻ cho chế biến và tiêu dùng, đực lai cuối cùng đã được sử dụng rất phổ biến trong hệ thống lai thương phẩm. Nhờ các dòng đực lai tổng hợp có ưu thế lai cao, giá thành sản xuất con giống hạ và sử dụng kỹ thuật thụ tinh nhân tạo, số lượng lợn đực giống cần nuôi giữ và sử dụng ngày càng giảm. Đồng nghĩa với việc giảm chi phí và tăng hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. Trên thế giới, việc sử dụng đực lai cuối cùng là rất phổ biến, các tổ hợp đực lai tổng hợp cuối cùng có ưu thế lai cao và hạ giá thành sản xuất con giống.
Trên thế giới, người ta không chỉ quan tâm đến các chỉ tiêu về số lượng như: khả năng tăng trọng, mức độ tiêu tốn thức ăn, tỷ lệ thịt nạc...mà còn đặc biệt quan tâm đến các chỉ tiêu về chất lượng thịt như: Màu sắc thịt, tỷ lệ mỡ giắt, độ giữa nước của thịt, cấu trúc thịt cũng như hương vị thịt...Để giải quyết vấn đề này, lai tạo các dòng đực lai để có thể kết hợp được nhiều ưu điểm về chất lượng thịt của các giống là hướng chủ đạo, đặc biệt là trong những công thức lai cuối để tạo ra lợn thương phẩm.
Hầu hết những công ty lớn trên thế giới như PIC (Pig Improvement Company) của Anh, Danbred của Đan Mạch, Flanders Pigbreeders Association của Bỉ đều nghiên cứu và đưa ra thị trường nhiều loại đực lai riêng biệt cho các công thức lai giống khác nhau. Các nước chăn nuôi tiên tiến đã xác định rõ dòng đực cuối cùng trong các chương trình lai và họ đã thu được kết quả cao trong chăn nuôi lợn. Tùy theo nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng ở các quốc gia khác nhau, việc sử dụng hệ thống lai thương phẩm cũng có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực hay giữa các quốc gia, các dòng đực lai cuối cùng được nghiên cứu lai tạo và sử dụng chủ yếu từ hai dòng thuần.
Ở Việt Nam

Tổng đàn lợn của Việt Nam hiện nay là 28 triệu con. Trước đây, nông dân Việt Nam ở các vùng đồng bằng chủ yếu nuôi lợn để tận dụng các phế phụ phẩm nông nghiệp (cám gạo, cám ngô, khoai, sắn, rau, bèo...). Ngoài mục đích tăng thu nhập (từ bán lợn thịt, lợn giống), các chất thải từ chăn nuôi lợn (phân, chất độn chuồng) còn là nguồn phân hữu cơ chính cho nhiều loại cây trồng...Lợi nhuận từ chăn nuôi lợn không đáng là bao chủ yếu là lấy công làm lãi, tránh bỏ phí phụ phẩm nông nghiệp và nhiều người coi nuôi lợn như cách bỏ tiền tiết kiệm. Ở trung du và miền núi còn có hình thức nuôi lợn thả rông.
Việt Nam cũng đã phát triển mô hình trại chăn nuôi hợp tác xã, thành lập các nông trường trong đó có các trại chăn nuôi cùng với một số trung tâm giống ở các địa phương cung cấp giống cho nông dân. Một số trung tâm mổ và chế biến thịt lợn đã hoạt động và đã xuất khẩu thịt lợn sang các nước thuộc Liên Xô cũ và một số nước Đông Âu. Sau đó những chính sách kinh tế mới nói chung và những chính sách trong nông nghiệp nói riêng của thời kỳ đổi mới trong đó có ngành chăn nuôi đã có những thay đổi rất lớn trong tất cả các khâu từ nghiên cứu lai tạo giống, quy trình chăn nuôi đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Hình thức chăn nuôi truyền thống vẫn còn nhưng cũng xuất hiện không ít các mô hình chăn nuôi hiện đại từ quy mô hộ gia đình đến các trung tâm, công ty v.v. Trước sự cạnh tranh về chất lượng và giá sản phẩm ở cả thị trường trong và ngoài nước, chăn nuôi lợn đứng trước các vấn đề cần giải quyết như nâng cao chất lượng giống, nhập và lai tạo giống bên cạnh bảo tồn và phát huy ưu điểm của các giống bản địa, hiện đại hóa quy trình chăn nuôi, quy trình chế biến, đảm bảo tiêu chuẩn trong nước và quốc tế về vệ sinh thực phẩm...
Hiện nay, các giống heo nội đang dần được thay thế bởi các giống heo ngoại cao sản, đặc biệt ở nhiều trại quy mô lớn có trình độ chăn nuôi thâm canh và đầu tư cao. Tuy nhiên, trong điều kiện sản xuất nông hộ ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, đại đa số nông dân nuôi con lai giữa nái địa phương và đực ngoại. Các giống heo nái nội có tầm vóc nhỏ bé, nhiều mỡ, ít nạc, nhưng có nhiều đặc tính ưu việt: Chịu kham khổ, dễ nuôi dưỡng, tận dụng tốt nguồn thức ăn địa phương, mắn đẻ, nuôi con khéo, đề kháng cao với bệnh tật và đặc biệt thích nghi với môi trường khí hậu. Trong khi đó các giống ngoại lớn nhanh cho nhiều nạc.
Việc lai tạo giữa các giống heo nội với các giống heo ngoại sẽ kết hợp bổ sung những đặc tính tốt của cả hai giống. Con lai có tầm vóc cải thiện, tăng trọng cao và giữ được năng suất sinh sản tốt. Cần phải bảo tồn nguồn gen heo nội để nhân thuần cung cấp nái nền lai tạo với các giống ngoại nhập trong các hệ thống sản xuất nhỏ, đặc biệt chăn nuôi nông hộ thường thiếu vốn đầu tư và kỹ thuật, với phương thức chăn nuôi tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp vẫn còn phổ biến.