stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Campuchia
Kinh tế

Bài chi tiết: Kinh tế Campuchia
Bài chi tiết: Tiền tệ Campuchia
Vương quốc Campuchia đã bị tàn phá gần như hoàn toàn sau thời kỳ Polpot Khmer Đỏ, thành phố lớn nhất Phnompenh phục hồi từ một thành phố chết không một bóng người và được khôi phục với vẻ huy hoàng như ngày nay. Ảnh hưởng của chiến tranh nghiêm trọng hơn ở Việt Nam nên cho đến nay nền kinh tế vẫn còn nhiều điều bất cập, tình trạng tham nhũng lớn và luật pháp lỏng lẻo khiến cho đất nước có nhiều điều cần phải giải quyết. Tính đến năm 2016, GDP của Campuchia đạt 19,368 tỷ USD, đứng thứ 113 thế giới, đứng thứ 35 châu Á và đứng thứ 8 Đông Nam Á.
Sự phát triển của nền kinh tế Campuchia bị chậm lại một cách đáng kể trong thời kỳ 1997-1998 vì khủng hoảng kinh tế trong khu vực, bạo lực và xung đột chính trị. Đầu tư nước ngoài và du lịch giảm mạnh. Trong năm 1999, năm đầu tiên có được hòa bình thực sự trong vòng 30 năm, đã có những biến đổi trong cải cách kinh tế và tăng trưởng đạt được ở mức 5%. Mặc dù bị lũ lụt, GDP tăng trưởng ở mức 5.0% trong năm 2000, 6.3% trong năm 2001 và 5.2% trong năm 2002. Du lịch là ngành dịch vụ tăng trưởng mạnh nhất của Campuchia, với số du khách tăng 34% trong năm 2000 và 40% trong năm 2001 trước sự kiện khủng bố 11 tháng 9 năm 2001 tại Mỹ. Mặc dù đạt được những sự tăng trưởng như vậy nhưng sự phát triển dài hạn của nền kinh tế sau hàng chục năm chiến tranh vẫn là một thách thức to lớn. Dân cư thất học và thiếu các kỹ năng nghề nghiệp, đặc biệt là ở vùng nông thôn nghèo đói gần như chưa có các điều kiện cần thiết của cơ sở hạ tầng. Sự lo ngại về không ổn định chính trị và tệ nạn tham nhũng trong một bộ phận chính quyền làm chán nản các nhà đầu tư nước ngoài và làm chậm trễ các khoản trợ giúp quốc tế. Chính quyền đang phải giải quyết các vấn đề này với sự hỗ trợ của các tổ chức song phương và đa phương. Campuchia bị Liên Hợp Quốc xem là một trong các nước kém phát triển nhất tại Châu Á do mức thu nhập thấp, nguồn lực con người nghèo nàn và có nền kinh tế dễ bị tổn thương.
Campuchia đã gia nhập tổ chức Tổ chức Thương mại Thế giới từ ngày 13 tháng 10 năm 2004.
Dân cư và ngôn ngữ

Bài chi tiết: Tiếng Khmer
Campuchia là quốc gia thuần nhất về dân cư với hơn 90% dân số là người Khmer và nói tiếng Khmer, ngôn ngữ chính thức. Số còn lại là người Việt, người Campuchia gốc Hoa, người Chàm và người Thượng sống tập trung ở miền núi phía bắc và đông bắc.
Phật giáo Theravada hay còn gọi là Phật giáo nguyên thủy bị Khmer Đỏ hủy diệt đã được phục hồi là tôn giáo chính thức, với khoảng 95% dân số. Phật giáo Đại thừa Bắc tông chủ yếu tập trung trong cộng đồng người Việt và người Hoa. Hồi giáo và đạo Bà la môn ở các cộng đồng Chăm, Ki-tô giáo chiếm khoảng 2% dân số...
Tiếng Pháp và tiếng Anh được nhiều người Campuchia sử dụng như là ngôn ngữ thứ hai và thông thường là ngôn ngữ phải học trong các trường phổ thông và đại học. Nó cũng được sử dụng thường xuyên trong chính quyền. Một số lớn trí thức mới của Campuchia được đào tạo tại Việt Nam là một thuận lợi cho quan hệ kính tế, văn hóa ba nước Đông Dương.
Cuộc nội chiến và nạn diệt chủng dưới thời Khmer Đỏ có ảnh hưởng mạnh đến cấu trúc dân số Campuchia. Độ tuổi trung bình là 20,6, với hơn 50% dân cư trẻ hơn 25 tuổi. Tỷ lệ nam/nữ là 0.95, thấp nhất trong số các quốc gia tiểu khu vực sông Mê Kông. Trong số người Campuchia độ tuổi hơn 65, tỷ lệ nữ/nam là 1,6:1.
Bên cạnh đó tiếng Việt cũng được nói nhiều ở khu vực biên giới Việt Nam - Campuchia và vùng Tonlé Sap vì có nhiều người gốc Việt sinh sống tại những khu vực này hoặc người có cha hoặc mẹ là người Việt. Một trong những nguyên do khác là người Campuchia ở vùng này học tiếng Việt để giao tiếp được với người Việt ở biên giới và để giao thương với người Việt.
Du lịch

Bài chi tiết: Du lịch Campuchia
Vương quốc Campuchia là một trong những địa điểm du lịch mới và hẫp dẫn nhất trên thế giới. Sau hơn 25 năm cô lập, Campuchia mở cửa đón khách du lịch vào những năm đầu của thập niên 90 và lượng khách du lịch tăng lên qua từng năm
Những điểm du lịch hấp dẫn nhất của Vương quốc Campuchia là đền Angkor Wat và những ngôi đền thuộc quần thể Angkor thuộc tỉnh Siem Reap, cũng như các địa điểm văn hóa hẫp dẫn thuộc thủ đô Phnôm Pênh và những bãi biển thuộc tỉnh Sihanoukville với đầy đủ các dịch vụ cần thiết như khách sạn, nhà hàng, điểm vui chơi giải trí và một số dịch vụ du lịch khác.
Các điểm tham quan khác có thể phải kể đến vùng đồi núi thuộc tỉnh Ratanakiri và tỉnh Mondulkiri, những ngôi đền nằm biệt lập thuộc tỉnh Preah Viherd và Banteay Chhmar và các khu vực kinh tế quan trọng như Battambang, Kep và Kampot là những địa danh mới được khám phá gần đây.
Campuchia là vùng đất của những cái đẹp, các ngôi đền cổ kính thuộc quần thể Angkor, đền Bayon và sự sụp đổ của đế chế Khmer luôn mang dấu ấn của sự trang trọng, hùng vĩ và chiếm vị trí trung tâm trong các kỳ quan thế giới – có thể so sánh với Machu Picchu, Kim tự tháp Ai Cập hay Vạn lý trường thành. Nhưng sự hùng vĩ này lại trái ngược với Cánh đồng chết và bảo tàng diệt chủng Toul Sleng, cũng như trái ngược với những chứng tích lịch sử cận đại của Campuchia, thời gian mà lực lượng Polpot và chế độ cực đoan Khmer Đỏ cai trị cuối những năm 1970, gây nên một trong những tội ác ghê rợn và tàn bạo nhất của thế kỷ XX.
Ngày nay, người Khmer vốn chiếm 95% dân số Campuchia đã tạo ra những ấn tượng sâu đậm cho khách du lịch, họ chính là những người thân thiện và hạnh phúc nhất mà du khách từng gặp. Nụ cười người Khmer có ở khắp nơi, như trong chuyện cổ tích và truyền thống đậm đà bản sắc riêng của dân tộc này. Campuchia vì vậy thật sự là vùng đất của sự tương phản: giữa ánh sáng và bóng tối, giữa những bản hùng ca và những bi kịch, giữa sự quặn đau tuyệt vọng và nguồn cảm hứng tương lai. Dường như đó là một đặc điểm vô song của đất nước Campuchia. Điều đó thúc đẩy bất cứ du khách nào cũng khát khao một lần đặt chân lên mảnh đất này.
Du lịch tại Campuchia tập trung chia làm 5 vùng trọng điểm.
Thủ đô Phnôm Pênh:
Vương cung Campuchia
Chùa Bạc
Bảo tàng Quốc gia Phnôm Pênh
Tượng đài Độc lập Phnôm Pênh (Vimean Akareach)
Tượng đài Hữu nghị Việt Nam - Campuchia
Bảo tàng diệt chủng Tuol Sleng
Chùa Wat Phnom
Trung tâm Diệt chủng Choeung Ek
Cố đô Oudong
Phnom Đa/Angkor Borei
Tháp Bà Đen - Prasat Neang Khmau
Tonle Bati/Ta Prohm
Núi Ta Mao và Vườn thú Ta Khmau
Đảo Mekong - làng thủ công Koh Okhna Tey
Siêm Riệp:
Toàn bộ quần thể di tích Angkor
Hồ Tonlé Sap
Prasat Preah Vihear
Núi Kulen và sông ngàn Linga
Ratanakiri
Banlung
Stung Treng
Sen Monorom
Thành phố Sihanouk
Kok Kong
Kep
Pailin
Batambang
Poipet
Sisophon
Nghệ thuật

Bài chi tiết: Kiến trúc của Campuchia
Kiến trúc của Campuchia phần lớn được biết đến nhờ vào những công trình được xây dựng từ thời Khmer cổ đại (khoảng cuối thế kỷ XII, đầu thế kỷ XIII). Đạo Phật và tư duy huyền thoại có ảnh hưởng lớn đến nghệ thuật trang trí các công trình kiến trúc vĩ đại này.
Đặc trưng cơ bản của kiến trúc giai đoạn này là được xây dựng từ vật liệu gỗ, tre nứa hoặc rơm rạ và đá. Nhưng những gì còn lại ngày nay người ta có thể chiêm ngưỡng là các công trình bằng đá tảng như các bức tường thành, đường sá,... và các ngôi đền hoặc các con đường có những bao lơn tạc hình con rắn chín đầu, vươn cao 2–3m, xòe rộng phủ bóng xuống mặt đường. Còn hình thức chung của các ngôi đền là có đỉnh chóp nhọn, bốn mặt đền được chạm trổ các bức phù điêu miêu tả cuộc sống con người ở thế giới bên kia, hoặc cuộc sống hiện tại của người dân Campuchia bấy giờ, hay cuộc chiến với nước láng giềng vũ nữ dân gian (Ápsara) với thân hình mềm mại, cân đối đang múa khá uyển chuyển, và sự tham gia của cả những con khỉ, con ngựa trong sử thi Ramanaya của Ấn Độ.
Bên cạnh đó, hình thức khắc những ký tự hay con số cũng rất phổ biến ở công trình. Các ngôi đền thường có một cửa còn ở ba phía còn lại của đền cũng có cửa nhưng chỉ là giả, để tạo cảm giác đối xứng cho ngôi đền. Công trình có tiếng nhất ở đây là ngôi đền Bayon với 200 gương mặt của thần Avalokitesvara (một dạng của Quan Âm Bồ Tát).
Chiêm ngưỡng những công trình này, ta không thể không khâm phục sức mạnh phi thường và bàn tay tài ba của những người dân Khmer cổ đại. Kiến trúc của Campuchia cũng có ảnh hưởng lớn đến kiến trúc của Thái Lan và người Chăm của Việt Nam.
Văn hóa

Bài chi tiết: Văn hóa Campuchia
Nền văn hóa Campuchia có lịch sử phong phú đa dạng trải qua nhiều thế kỷ và chịu ảnh hưởng nặng của Ấn Độ. Nền văn hóa Campuchia gây ảnh hưởng mạnh và được coi là mẹ đẻ của văn hóa Thái Lan, Lào. Trong lịch sử Campuchia, tôn giáo có vai trò lớn trong các hoạt động văn hóa. Trải qua gần 2000 năm, người dân Campuchia đã phát triển một tín ngưỡng Khmer độc đáo với các tín ngưỡng hỗn hợp gồm tín ngưỡng thuyết vật linh bản địa và các tôn giáo Ấn Độ như Phật giáo và Hindu giáo.
Văn hóa > Ẩm thực

Bài chi tiết: Ẩm thực của Campuchia
Ẩm thực Campuchia, cũng như thói quen ẩm thực của nhiều dân tộc thuộc nền văn minh lúa nước trong khu vực châu Á, cho thấy những đặc điểm riêng biệt. Người dân Campuchia có thói quen ăn gạo tẻ và ăn nhiều cá hơn thịt. Vào các ngày lễ tết, nông thôn cũng như thành thị đều có gói bánh tét, bánh ít. Phần lớn trong mỗi gia đình đều có mắm bồ hóc để ăn quanh năm.
Ẩm thực Campuchia ảnh hưởng phong cách mạnh mẽ của Ấn Độ và Trung Hoa, hầu hết các món ăn có vị lạt, ngọt và béo. Món ăn Ấn Độ tìm thấy hầu hết ở các gia vị được dùng chủ yếu là cay như sa tế, ớt, tiêu, nhục, hồi v.v. Món ăn Trung Hoa được tìm thấy nhiều với vị lạt và khá béo, nhiều dầu mỡ nhất là mang phong cách ẩm thực vùng Tứ Xuyên.
Văn hóa > Âm nhạc

Dàn nhạc ping peat (ngũ âm) và các nhạc cụ truyền thống tạo ra vô số các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao và độc đáo. Âm nhạc truyền thống của Thái Lan và Lào cũng chịu ảnh hưởng lớn từ Campuchia.
Văn hóa > Văn học

Bài chi tiết: Riêm kê
Nổi tiếng nhất là thể loại trường ca Riêm kê là thể loại sáng tác bằng thơ ca dân gian dài hàng vạn câu. Cốt truyện chủ yếu vay mượn từ sử thi Ramayana của Ấn Độ.
Những ngày lễ chính

Người Campuchia cũng giống như các quốc gia khác đều sử dụng Tây lịch. Tuy nhiên, trừ một số ngày lễ của người Khmer, họ sử dụng lịch Campuchia như ngày lễ Tết, lễ nhập điền hay lễ cầu hôn. Lịch Khmer có thể sớm hay muộn hơn lịch Tây tùy vào thời điểm của năm. Sự giao thoa về văn hóa và dân cư khiến cho một số ngày lễ của Campuchia có thêm một số ngày lễ như Tết Việt Nam và Trung Quốc, tết Đoan Ngọ,...
Ngày 1 tháng 1 hằng năm: Tết Tây.
Ngày 7 tháng 1 hằng năm: Ngày giải phóng đất nước khỏi chế độ Khmer Đỏ.
Ngày 15 tháng 1 (âm lịch) hằng năm: Ngày Māgha Pūjā (Lễ rằm tháng giêng).
Ngày 8 tháng 3 hằng năm: Ngày Quốc tế Phụ nữ.
Ngày 13–15 tháng 4 hằng năm: Ngày tết Chol Chnam Thmey của người Khmer.
Ngày 13–15 tháng 5 hằng năm: Sinh nhật nhà vua Norodom Sihamoni.
Ngày 15 tháng 4 (âm lịch) hằng năm: Lễ Phật Đản.
Ngày 1 tháng 5 hằng năm: Ngày Quốc tế Lao động.
Ngày 23 tháng 5 hằng năm: Ngày lễ cầu mùa Vương Cung.
Ngày 18 tháng 6 hằng năm: Ngày sinh nhật Vương thái hậu Norodom Moninaeth.
Ngày 24 tháng 9 hằng năm: Ngày Hiến pháp quốc gia.
Ngày 28–30 tháng 9 hằng năm: Ngày Pchum Ben (lễ báo hiếu ông bà).
Ngày 23 tháng 10 hằng năm: Ngày ký Hiệp định hòa bình Paris.
Ngày 29 tháng 10 hằng năm: Ngày nhà vua đăng quang.
Ngày 31 tháng 10 hằng năm: Ngày sinh nhật Thượng vương Norodom Sihanouk.
Ngày 09 tháng 11 hằng năm: Ngày Quốc khánh.
Ngày 11–13 tháng 11 hằng năm: Ngày lễ hội cúng trăng, đua thuyền (ghe Ngo).
Ngày 10 tháng 12 hằng năm: Ngày Nhân quyền Quốc tế.
Giáo dục

Tỷ lệ biết chữ ở Campuchia khoảng 77,2%, trong đó tỷ lệ nam biết chữ cao hơn nữ và thành thị cao hơn nông thôn.
Trong thời kỳ Khmer Đỏ thống trị, giáo dục Campuchia bị tàn phá nặng nề và hiện nay đang từng bước được phục hồi.
Tôn giáo

Bài chi tiết: Tôn giáo ở Campuchia
Tôn giáo tại Campuchia (2019)
Phật giáo (97.1%)
Hồi giáo (2.0%)
Tín ngưỡng (0.6%)
Công giáo Roma (0.3%)
Không tôn giáo và tôn giáo khác (0.2%)
Phật giáo Nguyên thủy là tôn giáo chính thức của Campuchia, được thực hành bởi hơn 95% dân số. Phật giáo là tôn giáo phổ biến và phát triển mạnh mẽ trong tất cả các tỉnh, với ước tính khoảng 4.392 đền thờ, tu viện trong cả nước. Phần lớn sắc tộc Khmer theo đạo Phật, và có những hiệp hội gần gũi giữa Phật giáo, truyền thống văn hóa và cuộc sống hằng ngày. Tuân thủ Đạo Phật thường được xem là bản sắc dân tộc và văn hóa của đất nước. Tôn giáo ở Campuchia, trong đó có Phật giáo, đã bị đàn áp bởi chế độ Khmer Đỏ trong thời gian cuối những năm 1970 nhưng kể từ khi chế độ này bị lật đổ, Phật giáo đã hồi sinh trở lại trên đất nước này.
Hồi giáo là tôn giáo của đa số người Chăm và người Mã Lai thiểu số ở Campuchia. Đa số là người Hồi giáo Sunni và tập trung đông ở tỉnh Kampong Cham. Hiện nay có hơn 250.000 người Hồi giáo trong nước.
1% dân số Campuchia được xác định là Kitô hữu, trong đó Công giáo Rôma tạo thành nhóm lớn nhất tiếp theo là cộng đồng Tin Lành. Hiện nay có 20.000 người Công giáo tại Campuchia, chiếm 0,15% tổng dân số. Các nhánh Kitô giáo khác bao gồm Baptist, Liên minh Kitô giáo và truyền giáo, Phong trào Giám Lý, Nhân chứng Giê-hô-va, Phong trào Ngũ Tuần, và Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu Kitô.
Phật giáo Đại thừa là tôn giáo của đa số Hoa kiều và Việt kiều tại Campuchia. Các yếu tố của thực hành tôn giáo khác, chẳng hạn như việc tôn kính các anh hùng dân gian và tổ tiên, Khổng giáo và Đạo giáo kết hợp với Phật giáo Trung Hoa cũng được thực hành.
Trước chế độ Khmer Đỏ, có 73.164 tín đồ đạo Cao Đài ở Campuchia, trong đó Việt kiều chiếm 64.954 người và số người Campuchia là 8210 người. Hiện nay, chỉ còn khoảng 2.000 tín đồ Cao Đài ở Campuchia tập trung ở thủ đô Phnôm Pênh với một Thánh thất Cao Đài.
Dữ liệu chung > Chính trị

| STT | Đối tượng | Dữ liệu |
| --- | --- | --- |
| 1 | Tên gọi chính thức | Vương quốc Campuchia |
| 2 | Chính thể | Quân chủ lập hiến hình thức tuyển cử theo hệ thống đại nghị |
| 3 | Hình thái nhà nước | Nhà nước Quân chủ |
| 4 | Nguyên thủ quốc gia | Quốc vương được lựa chọn bởi Hội đồng Tôn vương |
| 5 | Chính phủ | Thủ tướng và Nội các |
| 6 | Cơ chế Đảng phái chính trị | Đảng phái ưu thế |
| 7 | Cơ quan lập pháp | Nghị viện lưỡng viện: Thượng viện có 61 thành viên, Quốc hội có 123 thành viên |
| 8 | Đứng đầu Nghị viện | Chủ tịch Thượng viện và Chủ tịch Quốc hội |
| 9 | Độ tuổi bầu cử | Từ 18 tuổi trở lên |
| 10 | Nhiệm kỳ Nghị viện | 6 năm với Thượng viện và 5 năm với Quốc hội |
| 11 | Quan hệ với Liên Hợp Quốc | Thành viên chính thức |
| 12 | Quan hệ với WTO | Thành viên chính thức |
| 13 | Khung hình phạt cao nhất | Chung thân (đã bãi bỏ luật tử hình) |
| 14 | Chỉ số dân chủ 2013 | Thể chế hỗn hợp |
| 15 | Chỉ số dân chủ 2014 | Thể chế hỗn hợp |
| 16 | Chỉ số tự do 2013 | Không tự do |
| 17 | Chỉ số tự do 2014 | Không tự do |
| 18 | Tranh chấp lãnh thổ với các quốc gia | Thái Lan, Việt Nam, Lào |
Dữ liệu chung > Kinh tế

| STT | Đối tượng | Dữ liệu |
| --- | --- | --- |
| 1 | GDP (danh nghĩa) 2009 | 10.871 triệu USD |
| 2 | GDP (danh nghĩa) 2012 | 14.118 triệu USD |
| 3 | Tỉ lệ tăng trưởng GDP (danh nghĩa) 2009-2012 | 29,87% |
| 4 | GDP/người 2009 | 786 USD |
| 5 | GDP/người 2012 | 926 USD |
| 6 | Tỉ lệ tăng trưởng GDP/người 2009-2012 | 17,81% |
| 7 | Trữ lượng dầu mỏ | 0 thùng |
| 8 | Sản lượng dầu thô | 0 thùng/ngày |
| 9 | Tiền tệ sử dụng chính thức | Riel Campuchia |
Dữ liệu chung > Địa lý và hành chính

| STT | Đối tượng | Dữ liệu |
| --- | --- | --- |
| 1 | Tổng diện tích | 181.035 Km2 |
| 2 | Tỉ lệ mặt nước | 2,5% |
| 3 | Diện tích mặt nước | 4.526 km2 |
| 4 | Diện tích mặt đất | 113.509 km2 |
| 5 | Đơn vị hành chính cấp I | 24 tỉnh và thành phố |
| 6 | Hệ thống sông hồ quan trọng | Tonlé Sap, Mê Kông |
| 7 | Đảo lớn nhất | Đảo Koh Kong |
| 8 | Chiều dài bờ biển  | 433 km |
| 9 | Biên giới quốc tế trên bộ | Việt Nam, Lào, Thái Lan |
| 10 | Thực thể biển quan trọng | Biển Đông, Vịnh Thái Lan, Vịnh Kompong Som |
| 11 | Dân số 2009 | 13.830.789 người |
| 12 | Dân số 2012 | 15.246.220 người |
| 13 | Tỉ lệ tăng trưởng dân số 2009-2012 | 10,23% |
| 14 | Thủ đô | Phnôm Pênh |
| 15 | Thành phố lớn nhất | Phnôm Pênh |
| 16 | Thành phố lớn thứ 2 | Batambang |
Dữ liệu chung > Văn hóa và giáo dục

| STT | Đối tượng | Dữ liệu |
| --- | --- | --- |
| 1 | Ngôn ngữ sử dụng chính thức | Tiếng Khmer |
| 2 | Nhóm chủng tộc chiếm đa số | Người Khmer |
| 3 | Cơ sở giáo dục đại học và sau đại học danh tiếng nhất | Học viện Vương thất Campuchia |
| 4 | Ý nghĩa tên gọi quốc gia | Vùng đất của Đế quốc Khmer |
| 5 | Quốc hoa | Rumdul |
| 6 | Quốc điểu | Cò quăm lớn |
Bản đồ Đông Nam Á lục địa khoảng năm 900
Angkor Wat tại Xiêm Riệp, di sản thế giới
Đồ đá tráng men có niên đại từ thế kỷ 12
Bức chạm nổi mô tả quân Khmer giao chiến với quân Chăm ở đền Bayon tại Angkor
Bản đồ Đông Dương năm 1760
Norodom Sihanouk và Mao Trạch Đông năm 1956
Các phòng của Bảo tàng Diệt chủng Tuol Sleng chứa hàng nghìn bức ảnh do Khmer Đỏ chụp các nạn nhân của chúng.
Choeung Ek, một địa điểm nổi tiếng là ngôi mộ tập thể cho các nạn nhân diệt chủng trong thời kỳ Khmer Đỏ
Các cuộc biểu tình chống chính phủ ủng hộ đảng đối lập CNRP đã diễn ra ở Campuchia sau cuộc tổng tuyển cử năm 2013.
Bản đồ hành chính Campuchia
Các vùng ở Campuchia
Dãy núi Dangrek
Phnôm Pênh
Người nông dân Campuchia
Odong
Odong
Bayon
Cá hấp amok Campuchia
Pandeia

Nữ thần mặt trăng tròn, sương nuôi dưỡng trái đất và tuổi trẻ
Cha mẹ: Zeus & Selene
↑  “Danh sách nhân vật thần thoại Hy Lạp”, Wikipedia tiếng Việt, 21 tháng 2 năm 2025, truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2025
USS Pompano (SS-181)

Về những tàu chiến Hoa Kỳ khác mang cùng tên, xin xem USS Pompano.
| --- | --- |
Tàu ngầm USS Pompano (SS-181) trong vịnh San Francisco, California, năm 1938
Lịch sử
Hoa Kỳ
Tên gọi:  USS Pompano
Đặt tên theo:  chi cá pompano trong họ Cá khế
Xưởng đóng tàu:  Xưởng hải quân Mare Island, Vallejo, California
Đặt lườn:  14 tháng 1, 1936 
Hạ thủy:  11 tháng 3, 1937 
Người đỡ đầu:  bà Isaac I. Yates
Nhập biên chế:  12 tháng 6, 1937 
Xóa đăng bạ:  12 tháng 1, 1944 
Danh hiệu và phong tặng:  7 × Ngôi sao Chiến trận
Số phận:  Có thể đắm do trúng thủy lôi về phía Bắc Honshū, tháng 9, 1943 
Đặc điểm khái quát
Lớp tàu:  lớp Porpoise Kiểu P-5 
Kiểu tàu:  tàu ngầm Diesel-điện
Trọng tải choán nước:   1.350 tấn Anh (1.370 t) (mặt nước)   1.997 tấn Anh (2.029 t) (lặn)  
Chiều dài:   298 ft (91 m) (mực nước)   300 ft 6 in (91,59 m) (chung)  
Sườn ngang:  25 ft 1 in (7,65 m) 
Mớn nước:  13 ft 9 in (4,19 m) 
Động cơ đẩy:   Khi hạ thủy:  4 × động cơ diesel Hooven-Owens-Rentschler (H.O.R.) 8-xylanh, công suất 1.300 hp (970 kW) mỗi chiếc, dẫn động máy phát điện   4 × động cơ điện Allis-Chalmers tốc độ cao với hộp số giảm tốc 4,19:1, công suất 1.090 hp (810 kW) mỗi chiếc   2 × ắc quy Gould AMTX33HB 120-cell   2 × động cơ diesel phụ General Motors 6-241 bốn thì   2 × trục   Tái trang bị (1942):  4 × động cơ diesel Fairbanks-Morse Kiểu 38D8⅛, công suất 1.365 hp (1.018 kW) mỗi chiếc  1 × động cơ diesel phụ Fairbanks-Morse Kiểu 7-38A5¼ 
Tốc độ:   19,25 hải lý trên giờ (35,65 km/h) (mặt nước)   8,75 hải lý trên giờ (16,21 km/h) (lặn)  
Tầm xa:   11.000 hải lý (20.000 km) trên mặt nước ở tốc độ 10 hải lý trên giờ (19 km/h)   21.000 hải lý (39.000 km) trên mặt nước ở tốc độ 10 hải lý trên giờ (19 km/h) khi chứa dầu FO trong thùng dằn  
Tầm hoạt động:   10 giờ khi lặn ở tốc độ 5 kn (5,8 mph; 9,3 km/h)  36 giờ ở tốc độ tối thiểu  
Độ sâu thử nghiệm:  250 ft (80 m) 
Sức chứa:  92.801 gal Mỹ (351.290 l) dầu FO 
Thủy thủ đoàn tối đa:   5 sĩ quan, 45 thủy thủ (thời bình)   8 sĩ quan, 65 thủy thủ (thời chiến) 
Vũ khí:   6 × ống phóng ngư lôi 21 in (530 mm)   4 trước mũi, 2 phía đuôi  16 quả ngư lôi   1 × hải pháo 4 inch/50 caliber   4 × súng máy M1919 Browning .30-caliber (7,62 mm) (2x2) 
USS Pompano (SS-181) là một tàu ngầm lớp Porpoise được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo vào giữa thập niên 1930. Nó là chiếc tàu chiến thứ hai và là chiếc tàu ngầm đầu tiên của Hải quân Hoa Kỳ được đặt cái tên này, theo tên chi cá pompano trong họ Cá khế. Nó đã phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, thực hiện tổng cộng bảy chuyến tuần tra và đánh chìm năm tàu Nhật Bản với tổng tải trọng 21.443 tấn. Con tàu bị mất tích trong chuyến tuần tra cuối cùng vào tháng 9, 1943 tại vùng biển phía Bắc Honshū, có thể do trúng thủy lôi hoặc bởi máy bay và tàu chiến đối phương. Pompano được tặng thưởng bảy Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.
Thiết kế và chế tạo

Bài chi tiết: Porpoise (lớp tàu ngầm Hoa Kỳ)
Lớp tàu ngầm Porpoise Kiểu P-5 có thiết kế được dựa trên Kiểu P-3 do hãng Electric Boat phát triển, vốn được Hải quân Hoa Kỳ đánh giá là tốt hơn so với Kiểu P-1 do Xưởng hải quân Portsmouth phát triển. Chúng có cấu trúc vỏ kép một phần với hai đầu là vỏ đơn, một phiên bản hoàn thiện hơn của chiếc USS Dolphin (SS-169). Những chiếc được đóng bởi các Xưởng hải quân Portsmouth và Mare Island là những tàu ngầm Hoa Kỳ cuối cùng còn sử dụng kết cấu bằng đinh tán cho một phần con tàu, là nguyên nhân gây ra sự rò rỉ nhiên liệu khi hoạt động trong chiến tranh; những chiếc do Electric Boat đóng và mọi lớp tàu ngầm sau này đều áp dụng kỹ thuật hàn cho toàn bộ cấu trúc con tàu.
Pompano dài khoảng 300 foot (91 m) và trọng lượng choán nước khi lặn khoảng 1.998 tấn Anh (2.030 t), với một cấu trúc thượng tầng tháp chỉ huy lớn và cồng kềnh. Tốc độ tối đa chỉ đạt khoảng 18 hải lý trên giờ (33 km/h) để duy trì độ bền cho động cơ, nhưng một cải tiến nhằm chứa dầu FO trong các thùng dằn chính đã giúp tăng gần gấp đôi tầm xa hoạt động, giúp chúng có thể hoạt động tuần tra đến tận các đảo chính quốc Nhật Bản. Vũ khí trang bị chính ban đầu chỉ có sáu ống phóng ngư lôi 21 in (530 mm), gồm bốn ống trước mũi và hai ống phía đuôi, cùng một hải pháo 3 inch/50 caliber trên boong tàu và hai súng máy M1919 Browning .30-caliber (7,62 mm).
Thiết kế và chế tạo > Trục trặc liên quan đến động cơ H.O.R.

Sáu chiếc Kiểu P5 trang bị ba cấu hình động cơ disel từ những nhà sản xuất khác nhau, trong đó chỉ riêng Pompano được trang bị động cơ H.O.R. (Hooven-Owens-Rentschler) 8-xy lanh, là phiên bản nguyên mẫu được sản xuất nhượng quyền từ động cơ phụ MAN trang bị trên tàu tuần dương hạng nhẹ Leipzig. Do khoảng trống rất giới hạn trên một tàu ngầm, kiểu động cơ này được ưa chuộng vì gọn gàng. Tuy nhiên động cơ trang bị cho Pompano là một thất bại hoàn toàn, bị rung động nặng do mất cân bằng bên trong và mắc phải những lỗi khác ngay lần chạy thử máy đầu tiên khi vừa rời Xưởng hải quân Mare Island.
Con tàu bị bỏ không trong tám tháng cho đến năm 1938, khi được thay thế bằng kiểu động cơ H.O.R. 9-xy lanh, một biến thể khác của cùng thiết kế này. Nó khắc phục phần nào sự rung động, nhưng vẫn bị đánh giá là không đạt yêu cầu. Cuối cùng Pompano được thay thế bằng động cơ Fairbanks-Morse Kiểu 38D8⅛, vào năm 1942. Kiểu động cơ H.O.R. 9-xy lanh được hãng Electric Boat trang bị trên những  tàu ngầm lớp Salmon và   Sargo sau này đều được thay thế bằng động cơ General Motors Kiểu 16-248 hai thì 16-xy lanh.
Thiết kế và chế tạo > Chế tạo

Pompano được đặt lườn tại Xưởng hải quân Mare Island ở Vallejo, California vào ngày 14 tháng 1, 1936. Nó được hạ thủy vào ngày 11 tháng 3, 1937, được đỡ đầu bởi bà Isaac I. Yates, và được cho nhập biên chế cùng Hải quân Hoa Kỳ vào ngày 12 tháng 6, 1937 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Thiếu tá Hải quân L. S. Parks.
Lịch sử hoạt động > 1937 - 1941

Trong những năm trước chiến tranh, hoạt động dọc theo vùng bờ Tây Hoa Kỳ từ căn cứ San Francisco, California. Pompano đang trên đường hướng sang vùng biển quần đảo Hawaii khi Hải quân Đế quốc Nhật Bản bất ngờ tấn công căn cứ Trân Châu Cảng vào ngày 7 tháng 12, 1942, khiến chiến tranh bùng nổ tại Mặt trận Thái Bình Dương.