Vương quốc Pontos
Lịch sử > Mithridates VI Eupator > Chiến tranh Mithridates lần thứ hai và lần thứ ba

Bài chi tiết: Chiến tranh Mithridatic lần thứ hai và Chiến tranh Mithridatic lần thứ ba
Hiệp ước với Sulla đã không kéo dài lâu. Từ 83 - 82 TCN, Mithridates đã chiến đấu và đánh bại Licinius Murena người đã được Sulla để lại cai quản các tỉnh ở châu Á. Cái được gọi là chiến tranh Mithridates lần thứ hai đã kết thúc mà không có bất kỳ lợi ích lãnh thổ nào cho cả hai phe. Người La Mã bây giờ đã bắt đầu bảo vệ vùng ven biển Lycia và Pamphylia khỏi bọn cướp biển và thiết lập quyền kiểm soát đối với Pisidia và Lycaonia. Mithridates bây giờ phải đối mặt với các tướng lĩnh La Mã trên cả hai mặt khi chấp chính quan Lucullus chiếm lấy Cilicia. Cướp biển Cilicia không thực sự bị đánh bại hoàn toàn, tuy nhiên, Mithridates đã liên minh với họ. Ông cũng liên minh với chính quyền của Quintus Sertorius tại Tây Ban Nha và với sự giúp đỡ của họ, ông đã tổ chức lại một số trong quân đội của mình theo khuôn mẫu lê dương La Mã với thanh kiếm ngắn.
Chiến tranh Mithridates lần thứ ba nổ ra khi vua Nicomedes của Bithynia qua đời mà không có người thừa kế năm 75 TCN và để lại vương quốc cho Rome. Năm 74 TCN, Rome huy động quân đội ở Tiểu Á, có thể do một số biến động gây ra bởi Mithridates nhưng không có nguồn gì chắc chắn về điều này. Trong năm 73TCN, Mithridates xâm lược Bithynia và hạm đội của ông đánh bại người La Mã tại Chalcedon và tiến hành cuộc vây hãm đối với Cyzicus. Lucullus hành quân từ Phrygia với năm quân đoàn của ông và buộc Mithridates phải rút lui trở lại Pontus. Năm 72 TCN Lucullus xâm chiếm Pontus qua Galatia và tiến về phía bắc tới sông Halys ở bờ biển phía bắc, ông đã bao vây Amisus mà đã đứng vững cho đến năm 70 TCN. Năm 71, ông hành quân qua Iris và thung lũng sông Lycus và thành lập căn cứ của mình ở Cabeira. Mithridates đã gửi kỵ binh của mình tới để cắt đường cung cấp của Cappadocia ở phía nam, nhưng họ phải chịu thương vong nặng nề. Mithridates, vẫn không muốn tiến hành một trận đánh quyết định lúc này đã bắt đầu rút lui tới Lesser Armenia, nơi ông dự kiến sẽ nhận sự trợ giúp từ đồng minh của ông Tigranes Đại đế. Bởi vì sự suy yếu của lự lượng kỵ binh của ông, sự rút lui trở nên hỗn loạn và hầu hết quân đội Hắc Hải đã bị tan rã hoặc bị bắt. Những sự kiện này đã dẫn việc Machares con trai của Mithridates và vua của Crimea Bosporos tìm kiếm một liên minh với Rome. Mithridates chạy đến Armenia.
Vào mùa hè 69 TCn, Lucullus xâm chiếm lãnh thổ Armenia, hành quân với 12.000 người lính xuyên qua Cappadocia tới Sophene, mục tiêu của ông là Tigranocerta thủ đô mới đế quốc của Tigranes II và Tigranes rút lui để tập hợp lực lượng của ông. Lucullus bao vây thành phố, và khi Tigranes trở lại với quân đội của ông bao gồm số lượng lớn của rất nhiều kỵ binh thiết giáp được gọi là cataphract, lực lượng với số quân lớn hơn nhiều của Lucullus. Mặc dù vậy, Lucullus đã dẫn người lính của mình tiến hành đột kích vào lực lượng kị binh Armenia và giành một chiến thắng tuyệt vời trong trận Tigranocerta. Tigranes bỏ chạy về phía bắc trong khi Lucullus phá hủy thủ đô mới của ông ta và xóa bỏ sự cai trị của ông ta ở phía nam bằng cách công nhận độc lập cho Sophene và trao lại Syria cho vua Seleukos là Antiochus XIII Asiaticus. Năm 68 trước Công nguyên, Lucullus xâm chiếm miền bắc Armenia, tàn phá đất nước và chiếm Nisibis, nhưng Tigranes lẩn tránh chiến đấu. Trong khi đó Mithridates xâm chiếm Pontus, và trong năm 67 ông đánh bại một lực lượng La Mã lớn gần Zela. Lucullus bây giờ phải đối mặt với một đội quân mệt mỏi và bất bình, rút về Pontus, sau đó đến Galatia và ông đã được thay thế bằng hai tướng lĩnh mới đến từ Ý với những quân đoàn mới, Marcius Rex và Acilius Glabrio. Mithridates lúc này phục hồi được Pontus trong khi Tigranes xâm chiếm Cappadocia.
Trong phản ứng để tăng cường hoạt động chống cướp biển ở đông Địa Trung Hải, Viện nguyên lão bổ nhiệm Pompey chức vụ quan tổng đốc Imperium khắp Địa Trung Hải trong năm 67 trước Công nguyên. Pompey loại trừ cướp biển, và trong năm 66 ông được lệnh tới Tiểu Á để đối phó với Pontus. Pompey tổ chức lực lượng của mình, gần 45.000 lính lê dương, bao gồm cả quân cũ của Lucullus và ông đã ký một liên minh với người Parthia những người tấn công và kìm giữ Tigranes bận rộn ở phía đông. Mithridates đã tập trung quân đội của mình, khoảng 30.000 lính và 2-3,000 kỵ binh nặng của Dasteira ở Tiểu Armenia. Pompey tiến đánh nhằm bao vây ông ta với việc đào hào trong sáu tuần nhưng Mithridates cuối cùng đã rút lui về phía bắc. Pompeius đã truy đuổi và cố gắng để tấn công lực lượng của ông ta một cách bất ngờ vào ban đêm, quân đội Pontos bị thương vong nặng nề. Sau khi trận chiến Pompey thành lập thành phố Nicopolis. Mithridates chạy trốn tới Colchis, và sau đó tới chỗ Machares, con trai của ông ở Crimea trong năm 65 trước Công nguyên. Pompey lúc này hướng tới phía đông tiến vào Armenia, nơi Tigranes quy phục ông, đặt vương miện hoàng gia của mình tại bàn chân của ông. Pompey đã chiếm hầu hết đế chế của Tigranes ở phía đông, nhưng đã để cho ông ta vẫn làm vua của Armenia. Trong khi đó Mithridates đang tổ chức phòng thủ ở Crimea khi Pharnaces con trai của ông ta nổi dậy chống lại với quân đội, và ông đã buộc phải tự tử hoặc bị ám sát.