stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Wettinia disticha

| Wettinia disticha> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Arecales
Họ (familia): Arecaceae
Chi (genus): Wettinia
Loài (species): W. disticha
Danh pháp hai phần
Wettinia disticha (R.Bernal) R.Bernal 
Wettinia disticha là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được (R.Bernal) R.Bernal miêu tả khoa học đầu tiên năm 1995.
Wettinia fascicularis

| Wettinia fascicularis> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Arecales
Họ (familia): Arecaceae
Chi (genus): Wettinia
Loài (species): W. fascicularis
Danh pháp hai phần
Wettinia fascicularis (Burret) H.E.Moore & J.Dransf. 
Wettinia fascicularis là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được (Burret) H.E.Moore & J.Dransf. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Wettinia castanea

| Wettinia castanea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Arecales
Họ (familia): Arecaceae
Chi (genus): Wettinia
Loài (species): W. castanea
Danh pháp hai phần
Wettinia castanea H.E.Moore & J.Dransf. 
Wettinia castanea là loài thực vật có hoa thuộc họ Arecaceae. Loài này được H.E.Moore & J.Dransf. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Viện Năng lượng Nguyên tử Trung Quốc

Viện Năng lượng Nguyên tử Trung Quốc hoặc CIAE (tiếng Trung: 中国原子能科学研究院), tiền thân là Viện Năng lượng Nguyên tử thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, là viện nghiên cứu chính của Tập đoàn Hạt nhân Quốc gia Trung Quốc (CNNC).
Cơ quan này được thành lập vào năm 1950, chuyên tiến hành nghiên cứu trong các lĩnh vực vật lý hạt nhân, kỹ thuật hạt nhân, hóa học phóng xạ và phát triển công nghệ hạt nhân.
Vriesea vulpinoidea

| Vriesea vulpinoidea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Bromeliaceae
Phân họ (subfamilia): Tillandsioideae
Chi (genus): Vriesea
Loài (species): V. vulpinoidea
Danh pháp hai phần
Vriesea vulpinoidea L.B.Sm. 
Vriesea vulpinoidea là một loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài đặc hữu của Brasil.
VinFast VF Wild

| VinFast VF Wild> Tổng quan |
| --- | --- |
Nhà chế tạo: VinFast
Mẫu năm: 2024
Lắp ráp: Việt Nam: Đình Vũ – Cát Hải (Hải Phòng) Hoa Kỳ:
Nhà thiết kế: Gomitiv (Úc)
Thân và khung gầm
Phân loại: Bán tải
Truyền động
Sạc điện: CCS
Kích thước
Chiều dài: 5.324 mm (209,6 in)
Chiều rộng: 1.997 mm (78,6 in)
VinFast VF Wild là mẫu xe hơi concept được giới thiệu lần đầu tiên tại Hội chợ Điện tử Tiêu dùng – CES 2024 diễn ra tại Las Vegas, Hoa Kỳ. Đây là mẫu xe bán tải điện đầu tiên của hãng.
Cấu hình

Kích thước (Dài x Rộng X Cao - mm): 5324 x 1997 x
Chiều dài cơ sở (mm):
Chiều dài khoang chứa hàng: 1.524 đến 2.438 mm
Khoảng sáng gầm xe không tải:
Loại động cơ:
Công suất tối đa (kW):
Mô men xoắn tối đa (Nm):
Hệ dẫn động:
Tốc độ tối đa duy trì 1 phút (km/h):
Thời gian tăng tốc từ 0–100 km (giây):
Số chỗ ngồi:
USS Decatur (DD-341)

Về những tàu chiến Hoa Kỳ khác mang cùng tên, xin xem USS Decatur.
| --- | --- |
Tàu khu trục USS Decatur (DD-341)
Lịch sử
Hoa Kỳ
Tên gọi:  USS Decatur (DD-341)
Đặt tên theo:  Stephen Decatur
Xưởng đóng tàu:  Xưởng hải quân Mare Island
Đặt lườn:  15 tháng 9 năm 1920
Hạ thủy:  29 tháng 10 năm 1921
Nhập biên chế:  9 tháng 8 năm 1922
Xuất biên chế:  28 tháng 7 năm 1945
Xóa đăng bạ:  13 tháng 8 năm 1945
Số phận:  Bán để tháo dỡ, 30 tháng 11 năm 1945
Đặc điểm khái quát
Lớp tàu:  Lớp tàu khu trục Clemson
Trọng tải choán nước:  1.215 tấn Anh (1.234 t) (tiêu chuẩn) 1.308 tấn Anh (1.329 t) (đầy tải)
Chiều dài:  314,4 ft (95,8 m)
Sườn ngang:  31 ft (9,4 m)
Mớn nước:  9,3 ft (2,8 m)
Động cơ đẩy:  2 × turbine hơi nước hộp số Westinghouse; 4 × nồi hơi 300 psi (2.100 kPa); 2 × trục; công suất 27.600 hp (20.600 kW)
Tốc độ:  35,5 kn (65,7 km/h)
Tầm xa:  4.900 nmi (9.070 km; 5.640 mi) ở tốc độ 15 hải lý trên giờ (28 km/h; 17 mph)
Số tàu con và máy bay mang được:  4 × xuồng đổ bộ LCP
Thủy thủ đoàn tối đa:  122 sĩ quan và thủy thủ
Vũ khí:  4 × pháo 4 in (100 mm)/50 caliber; 1 × pháo 3 in (76 mm)/23 caliber; 12 × ống phóng ngư lôi 21 in (530 mm) (4×3)
USS Decatur (DD-341) là một tàu khu trục lớp Clemson được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo vào cuối Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Nó là chiếc tàu chiến thứ ba của Hải quân Hoa Kỳ được đặt theo tên Thiếu tướng Hải quân Stephen Decatur (1779-1820), người tham gia cuộc Chiến tranh 1812. Decatur đã tiếp tục phục vụ trong Chiến tranh Thế giới thứ hai cho đến khi được cho ngừng hoạt động và bị tháo dỡ năm 1945.
Thiết kế và chế tạo

Decatur được đặt lườn vào ngày 15 tháng 9 năm 1920 tại Xưởng hải quân Mare Island ở Vallejo, California. Nó được hạ thủy vào ngày 29 tháng 10 năm 1921, được đỡ đầu bởi bà J. S. McKean, và được đưa ra hoạt động vào ngày 9 tháng 8 năm 1922 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Đại úy Hải quân C. K. Osborne.
Lịch sử hoạt động > Giữa hai cuộc thế chiến

Sau khi hoàn tất việc chạy thử máy, Decatur khởi hành đi San Diego, California, nơi nó được cho xuất biên chế vào ngày 17 tháng 1 năm 1923; nhưng rồi nhập biên chế trở lại vào ngày 26 tháng 9 và trở thành soái hạm của Hải đội Khu trục 11 trực thuộc Hạm đội Chiến trận. Cho đến năm 1937, nó hoạt động dọc theo vùng bờ Tây Hoa Kỳ, vùng biển Hawaii và vùng biển Caribe. Từ tháng 4 đến tháng 9 năm 1925, nó thực hiện chuyến viếng thăm Samoa, New Zealand và Australia, và vào tháng 4 năm 1926 đã thực hiện một cuộc khảo sát rộng rãi bờ biển Mexico. Vào ngày 28 tháng 7 năm 1926, chiếc tàu khu trục đón lên tàu Bộ trưởng Hải quân Curtis D. Wilbur tại Bremerton, Washington cho chuyến viếng thăm chính thức đến các cảng Alaska, quay trở về Bremerton vào ngày 6 tháng 8. Nó cũng từng đưa Cao ủy Haiti đến Santiago, Cuba vào ngày 14 tháng 3 năm 1930, rồi viếng thăm New York và vịnh Chesapeake cho một cuộc Duyệt binh Hạm đội Tổng thống vào ngày 19 tháng 5 trước khi quay trở lại vùng bờ Tây trong tháng 6.
Decatur đi đến Norfolk, Virginia vào ngày 22 tháng 2 năm 1937 để làm nhiệm vụ cùng Phân đội Huấn luyện thuộc Hạm đội Hoa Kỳ. Nó hộ tống cho chuyến đi của Tổng thống Franklin Delano Roosevelt trên chiếc Potomac đi đến New Orleans và Texas, rồi phục vụ trong các chuyến đi huấn luyện học viên sĩ quan và quân nhân dự bị, cũng như hoạt động Tuần tra Trung lập dọc vùng bờ Đông Hoa Kỳ kéo dài đến vùng biển Cuba cho đến tháng 9 năm 1941.
Lịch sử hoạt động > Thế Chiến II

Đi đến Argentia, Newfoundland vào ngày 14 tháng 9 năm 1941, Decatur phục vụ trong việc hộ tống các đoàn tàu vận tải và tuần tra đến các cảng tại Iceland cho đến khi nó quay trở về Boston, Massachusetts vào ngày 17 tháng 5 năm 1942. Từ ngày 4 tháng 6 đến ngày 25 tháng 8, nó hoạt động hộ tống vận tải giữa Norfolk và Key West, Floriad, rồi giữa và vịnh Guantánamo, Cuba từ ngày 30 tháng 8 đến ngày 13 tháng 10. Cho đến ngày 14 tháng 1 năm 1943, nó hộ tống tàu bè ra khơi giữa Boston và New York, rồi khởi hành vào ngày 11 tháng 2 để đi sang khu vực Địa Trung Hải, trước khi quay trở về Aruba thuộc Tây Ấn. Nó còn thực hiện bốn chuyến đi từ New York và Aruba đến Địa Trung Hải cho đến ngày 1 tháng 10.
Decatur tham gia đội đặc nhiệm hình thành chung quanh tàu sân bay hộ tống USS Card và khởi hành từ Norfolk vào ngày 24 tháng 11 năm 1943 cho hoạt động tìm và diệt tàu ngầm, quay trở về New York vào ngày 3 tháng 1 năm 1944. Từ ngày 26 tháng 1 đến ngày 17 tháng 2, nó hộ tống một đoàn tàu đi Panama, quay trở về cùng một đoàn tàu khác đến Hampton Roads. Vào ngày 13 tháng 3, nó rời Norfolk trong vai trò soái hạm của Lực lượng Đặc nhiệm 64, hộ tống một đoàn tàu vận tải lớn đi sang Bizerte, Tunisia. Vào ngày 31 tháng 3, đang khi di chuyển giữa Oran và Algiers, lực lượng thành công trong việc đẩy lui một cuộc tấn công phối hợp của máy bay và tàu ngầm Đức, và đi đến nơi vào ngày 3 tháng 4. Tám ngày sau, nó lên đường quay trở về Hoa Kỳ, về đến Boston vào ngày 2 tháng 5, trải qua một đợt đại tu ngắn rồi tiến hành huấn luyện sau đó.
Đi đến Norfolk vào ngày 2 tháng 7 năm 1944, Decatur khởi hành từ cảng này để làm nhiệm vụ hộ tống và huấn luyện tại vùng biển Caribe cho đến ngày 30 tháng 6 năm 1945, khi nó đi vào Xưởng hải quân Philadelphia để chuẩn bị ngừng hoạt động. Nó được cho xuất biên chế vào ngày 28 tháng 7 năm 1945 và bị bán vào ngày 30 tháng 11 năm 1945 để tháo dỡ.
Phần thưởng

Decatur được tặng thưởng hai Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.
Vượn cáo đỏ

| Eulemur rufus |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Primates
Họ (familia): Lemuridae
Chi (genus): Eulemur
Loài (species): E. rufus
Danh pháp hai phần
Eulemur rufus Audebert, 1799 
 
Vượn cáo đỏ (danh pháp hai phần: Eulemur rufus) là một loài động vật có vú trong họ Lemuridae, bộ Linh trưởng. Loài này được Audebert mô tả năm 1799.
Loài này sinh sống ở Madagascar. Cho đến năm 2001, nó được coi là một phân loài của vượn cáo nâu.
Chú thích

↑  Andriaholinirina, N., Baden, A., Blanco, M., Chikhi, L., Cooke, A., Davies, N., Dolch, R., Donati, G., Ganzhorn, J., Golden, C., Groeneveld, L.F., Hapke, A., Irwin, M., Johnson, S., Kappeler, P., King, T., Lewis, R., Louis, E.E., Markolf, M., Mass, V., Mittermeier, R.A., Nichols, R., Patel, E., Rabarivola, C.J., Raharivololona, B., Rajaobelina, S., Rakotoarisoa, G., Rakotomanga, B., Rakotonanahary, J., Rakotondrainibe, H., Rakotondratsimba, G., Rakotondratsimba, M., Rakotonirina, L., Ralainasolo, F.B., Ralison, J., Ramahaleo, T., Ranaivoarisoa, J.F., Randrianahaleo, S.I., Randrianambinina, B., Randrianarimanana, L., Randrianasolo, H., Randriatahina, G., Rasamimananana, H., Rasolofoharivelo, T., Rasoloharijaona, S., Ratelolahy, F., Ratsimbazafy, J., Ratsimbazafy, N., Razafindraibe, H., Razafindramanana, J., Rowe, N., Salmona, J., Seiler, M., Volampeno, S., Wright, P., Youssouf, J., Zaonarivelo, J. & Zaramody, A. (2014). “Eulemur rufus”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2014.1. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2014.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
1 2  Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Eulemur rufus”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Vriesea rubra

| Vriesea rubra |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Bromeliaceae
Phân họ (subfamilia): Tillandsioideae
Chi (genus): Vriesea
Loài (species): V. rubra
Danh pháp hai phần
Vriesea rubra (Ruiz & Pav.) Beer 
Danh pháp đồng nghĩa
  Danh sách  Tillandsia rubra Ruiz & Pav.   Phytarrhiza rubra (Ruiz & Pav.) E.Morren ex Baker   Vriesea albiflora Ule   Tillandsia rhododactyla Mez  
Vriesea rubra là một plant loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài bản địa của Bolivia và Venezuela.
Chú thích

↑  Kew World Checklist of Selected Plant Families
Vriesea rodigasiana

| Vriesea rodigasiana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Bromeliaceae
Phân họ (subfamilia): Tillandsioideae
Chi (genus): Vriesea
Loài (species): V. rodigasiana
Danh pháp hai phần
Vriesea rodigasiana E.Morren 
Vriesea rodigasiana là một loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Giống

Vriesea 'Mags'
Vriesea 'Margaret B'
Vriesea 'Raiane'
Vriesea 'Vigeri'
Vriesea 'Vigeri-Major'
Vriesea 'Vigeri-Minor'
Viciria tergina

| Viciria tergina> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Salticidae
Chi (genus): Viciria
Loài (species): V. tergina
Danh pháp hai phần
Viciria tergina Simon, 1903 
Viciria tergina là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Viciria. Viciria tergina được Eugène Simon miêu tả năm 1903.
Chú thích

↑  Platnick, N. I. (2012) The world spider catalog, version 12.5. American Museum of Natural History. DOI: 10.5531/db.iz.0001.
Vriesea weberi

| Vriesea weberi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Bromeliaceae
Phân họ (subfamilia): Tillandsioideae
Chi (genus): Vriesea
Loài (species): V. weberi
Danh pháp hai phần
Vriesea weberi E.Pereira & I.A.Penna 
Vriesea weberi là một loài thuộc chi Vriesea. Đây là loài đặc hữu của Brasil.
Viciria semicoccinea

| Viciria semicoccinea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Salticidae
Chi (genus): Viciria
Loài (species): V. semicoccinea
Danh pháp hai phần
Viciria semicoccinea Simon, 1902 
Viciria semicoccinea là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Viciria. Viciria semicoccinea được Eugène Simon miêu tả năm 1902.
Chú thích

↑  Platnick, N. I. (2012) The world spider catalog, version 12.5. American Museum of Natural History. DOI: 10.5531/db.iz.0001.
Viciria prenanti

| Viciria prenanti> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Salticidae
Chi (genus): Viciria
Loài (species): V. prenanti
Danh pháp hai phần
Viciria prenanti Berland & Millot, 1941 
Viciria prenanti là một loài nhện trong họ Salticidae.
Loài này thuộc chi Viciria. Viciria prenanti được Lucien Berland & Millot miêu tả năm 1941.
Chú thích

↑  Platnick, N. I. (2012) The world spider catalog, version 12.5. American Museum of Natural History. DOI: 10.5531/db.iz.0001.
Windorf

| Windorf   |
| --- | --- |

  Huy hiệu
Vị trí của Windorf 
Windorf  
Quốc gia: Đức
Bang: Bayern
Vùng hành chính: Niederbayern
Huyện: Passau
Chính quyền
 • Thị trưởng: Franz Langer
Diện tích
 • Tổng cộng: 56,90 km2 (2,200 mi2)
Độ cao cực đại: 540 m (1,770 ft)
Độ cao cực tiểu: 306 m (1,004 ft)
Dân số (2020-12-31)
 • Tổng cộng: 4.925
 • Mật độ: 0,87/km2 (2,2/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+01:00)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 94575
Mã vùng: 08546
Biển số xe: PA
Trang web: www.markt-windorf.de
Windorf là một đô thị ở huyện Passau bang Bayern thuộc nước Đức.
| x t Xã và đô thị thuộc huyện Passau |
| --- | --- | --- |
| Aicha | Aidenbach | Aldersbach | Bad Füssing | Bad Griesbach | Beutelsbach | Breitenberg | Büchlberg | Eging | Fürstenstein | Fürstenzell | Haarbach | Hauzenberg | Hofkirchen | Hutthurm | Kirchham | Kößlarn | Malching | Neuburg | Neuhaus | Neukirchen | Obernzell | Ortenburg | Pocking | Rotthalmünster | Ruderting | Ruhstorf | Salzweg | Sonnen | Tettenweis | Thyrnau | Tiefenbach | Tittling | Untergriesbach | Vilshofen | Wegscheid | Windorf | Witzmannsberg  | Aicha | Aidenbach | Aldersbach | Bad Füssing | Bad Griesbach | Beutelsbach | Breitenberg | Büchlberg | Eging | Fürstenstein | Fürstenzell | Haarbach | Hauzenberg | Hofkirchen | Hutthurm | Kirchham | Kößlarn | Malching | Neuburg | Neuhaus | Neukirchen | Obernzell | Ortenburg | Pocking | Rotthalmünster | Ruderting | Ruhstorf | Salzweg | Sonnen | Tettenweis | Thyrnau | Tiefenbach | Tittling | Untergriesbach | Vilshofen | Wegscheid | Windorf | Witzmannsberg  |  |
Vitex cochinchinensis

| Vitex cochinchinensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Vitex
Loài (species): V. cochinchinensis
Danh pháp hai phần
Vitex cochinchinensis Dop, 1928 
Vitex cochinchinensis là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Dop miêu tả khoa học đầu tiên năm 1928.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Vitex cochinchinensis”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
5975 Otakemayumi

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: Endate và Watanabe
Nơi khám phá: Kitami
Ngày phát hiện: 21 tháng 9 năm 1992
Tên định danh
Tên định danh: 5975
Tên định danh thay thế: 1992 SG
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.3148410
Viễn điểm quỹ đạo: 2.7878976
Độ lệch tâm: 0.0927064
Chu kỳ quỹ đạo: 1488.5328392
Độ bất thường trung bình: 233.47857
Độ nghiêng quỹ đạo: 14.96448
Kinh độ điểm mọc: 359.11343
Góc cận điểm: 85.77590
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 12.8
 
5975 Otakemayumi (1992 SG) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 21 tháng 9 năm 1992 bởi Endate và Watanabe ở Kitami.
Vilajuïga

Vilajuïga là một đô thị trong ‘‘comarca’’ Alt Empordà, Girona, Catalonia, Tây Ban Nha.
Guarea carapoides

| Guarea carapoides> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Sapindales
Họ (familia): Meliaceae
Chi (genus): Guarea
Loài (species): G. carapoides
Danh pháp hai phần
Guarea carapoides Harms 
Guarea carapoides là một loài thực vật thuộc họ Meliaceae. Đây là loài đặc hữu của Peru.
Hội chứng Alport

| Hội chứng Alport |
| --- | --- |

Biểu hiện mất thính lực ở bé trai 13 tuổi.
Khoa/Ngành: Di truyền học y khoa 
Nguyên nhân: Hội chứng Alport
Hội chứng Alport (IPA: /æl'pɔːt/) là hội chứng di truyền do đột biến gen, được thầy thuốc Arthur Cecil Alport phát hiện và mô tả đầu tiên vào năm 1927. Tên hội chứng này trong tiếng Anh là Alport syndrome, về mặt di truyền y học, đây là bệnh di truyền gen trội liên kết X.
Tổng quan

Hội chứng Alport là một tập hợp nhiều bệnh do rối loạn di truyền, hiện đã biết tần số khoảng 1/50.000, đôi khi là 1/10.000 trẻ em, đặc trưng bởi viêm cầu thận, hoặc bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối và suy giảm thính lực dần dần. Lúc mới phát hiện hội chứng này (năm 1927), Arthur Cecil Alport đã gọi bệnh này là "hereditary familial congenital haemorrhagic nephritis" (viêm thận bẩm sinh di truyền theo gia đình") trong một bài báo khoa học ông công bố ở Tạp chí Y học Anh. Ngót 30 năm sau, không có trường hợp bệnh học nào tương tự, cho mãi đến năm 1951 có một nghiên cứu mô tả một gia đình lớn bị ảnh hưởng bệnh thận bẩm sinh giống như A.C. Alport đã phát hiện. Khoảng mười năm tiếp theo, các báo cáo từ khắp nơi trên thế giới đã thống kê được 250 người bệnh thuộc 19 gia đình mắc hội chứng này.
Vào 1961, Tiến sĩ A.J. Williamson đã tổng kết các dữ liệu có được và cho rằng:
Người bệnh là nam giới nhiều hơn hẳn nữ giới. Bệnh luôn có triệu chứng đầy đủ của  viêm thận cầu thận mạn tính, bệnh nhân thường qua đời trước 30 tuổi.
Rối loạn thính giác bắt đầu ở bệnh nhân vào khoảng 10 tuổi, diễn biến chậm nhưng  hầu hết bệnh nhân bị mất thích giác hoàn toàn ở nam giới, còn ở nữ giới chỉ gặp một tỷ lệ bị điếc nhỏ hơn nhiều. Ngoài ra, nhiều bệnh nhân (nhưng không phải tất cả) có kèm thêm triệu chứng bệnh nhãn khoa.
Đây là bệnh di truyền liên kết giới tính, nhưng con cái người bệnh lại ít bị ảnh hưởng nghiêm trọng và hầu hết sống một cuộc sống bình thường.
Triệu chứng

Hội chứng Alport đặc trưng bởi các triệu chứng về bệnh thận, mất thính lực và bất thường về mắt.
Những người mắc hội chứng Alport đều bị chức năng thận giảm sút dần. Hầu hết tất cả các người bệnh đều có máu trong nước tiểu (tiểu máu), điều này cho thấy chức năng bất thường của thận.
Nhiều người mắc hội chứng Alport cũng được phát hiện lượng prôtêin rất cao trong nước tiểu (protein niệu). Do đó, thận giảm sút khả năng hoạt động và nếu kéo dài thì dẫn đến bệnh thận giai đoạn cuối (End Stage Renal Disease viết tắt là ESRD).
Những người mắc hội chứng Alport thường xuyên bị suy giảm thính giác, ban đầu thường là nghe kém, sau đó có thể khiếm thính hoàn toàn, do sự bất thường của tai trong có thể xảy ra từ bé hoặc tuổi vị thành niên.
Những người bị bệnh này còn có thể biến đổi thị giác như nhìn bị lệch, nhìn nhận màu sắc bất thường  do biến đổi mô chứa thụ thể cảm quang ở võng mạc. Tuy nhiên hiếm thấy mất thị lực hoàn toàn dẫn đến khiếm thị.
Cơ sở di truyền

Hội chứng Alport được gây ra bởi các đột biến ở một hoặc tất cả ba alen là COL4A3, COL4A4 và COL4A5, là ba trong số sáu gen của người liên quan đến quá trình sinh tổng hợp collagen ở màng nền (basement membrane) kiểu IV, gọi tắt là collagen IV. Đột biến ở bất kỳ gen nào trong số này ngăn cản việc sản xuất hoặc lắp ráp đúng cách của mạng lưới collagen loại IV "345" chuyên biệt, là thành phần cấu trúc quan trọng của màng nền ở thận, tai trong và mắt. Nó cũng được tìm thấy ở các vị trí khác, như ở phế nang của phổi. Khi đột biến ngăn cản sự hình thành mạng lưới collagen loại IV trong cầu thận, mạng "112", được hình thành trong sự phát triển của thai nhi nhưng thường được thay thế bằng "345". Protein này đóng một vai trò quan trọng đặc biệt là trong cấu trúc của cầu thận. Do đó đột biến dẫn đến sự bất thường của collagen loại IV trong cầu thận, ngăn thận lọc máu bình thường và làm cho máu và protein vào nước tiểu.
Các alen nói trên có lô-cut định vị ở vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X; gen đột biến là trội, nên hội chứng Alport được kế thừa theo phương thức di truyền gen trội liên kết X. Tuy nhiên có khá nhiều kiểu di truyền khác nhau. Khoảng 80% các trường hợp đã biết được gây ra bởi đột biến alen COL4A5 và được di truyền theo mô hình liên kết X. Gen này nằm trên nhiễm sắc thể X, là một trong hai nhiễm sắc thể giới tính. Ở nam giới chỉ có một nhiễm sắc thể X, còn Y không có alen, nên một bản sao của alen COL4A5 trong mỗi tế bào cũng đủ để gây suy thận và các triệu chứng nghiêm trọng khác của rối loạn. Ở nữ giới có hai nhiễm sắc thể X, nên cả hai alen cùng là alen đột biến thì bệnh nặng, còn nếu chỉ có một alen COL4A5 đột biến (còn alen kia lặn) thì thường chỉ dẫn đến bệnh tiểu máu, ít nghiêm trọng hơn. Một đặc điểm của phương thức di truyền này là người cha bị bệnh nhưng không thể truyền alen bệnh cho con trai, vì con trai chỉ nhận Y của cha.
Trong khoảng 15% các trường hợp, hội chứng Alport là kết quả của đột biến ở cả hai bản sao của gen COL4A3 hoặc COL4A4 và được di truyền theo mô hình lặn tự phát. Cha mẹ của một cá thể dạng lặn tự phát của tình trạng này, mỗi người có một bản sao của gen bị đột biến và được gọi là người mang gen. Một số người mang mầm bệnh không bị ảnh hưởng và những người khác phát triển một tình trạng ít nghiêm trọng hơn được gọi là bệnh thận màng đáy mỏng, được đặc trưng bởi tiểu máu.
Hội chứng Alport có di truyền trội tự phát trong khoảng 5 phần trăm trường hợp. Những người mắc hội chứng Alport này có một đột biến ở gen COL4A3 hoặc COL4A4 trong mỗi tế bào. Hiện vẫn chưa rõ lý do tại sao một số cá nhân có một đột biến trong gen COL4A3 hoặc COL4A4 có hội chứng Alport trội tự phát và những người khác có bệnh lý màng đáy mỏng.
Nguồn trích dẫn

↑  “Diseases of the Kidney: Alport Syndrome”. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 6 năm 2004. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2004.
1 2 3  “Alport syndrome”.
↑  “What is Alport syndrome?”. Alport syndrome (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 1 năm 2019. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2019.
1 2  “CECIL ALPORT: NAMING THE SYNDROME”.
↑  Richard R Trail. “Arthur Cecil Alport”. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 10 năm 2019.
↑  “What Is End Stage Renal Disease?”.
↑  “Alport syndrome”.
↑  Chen D, Jefferson B, Harvey SJ, Zheng K, Gartley CJ, Jacobs RM, Thorner PS (2003). “Cyclosporine a slows the progressive renal disease of alport syndrome (X-linked hereditary nephritis): results from a canine model”. Journal of the American Society of Nephrology. 14 (3): 690–8. doi:10.1097/01.ASN.0000046964.15831.16. PMID 12595505.