Chiến tranh du kích
Lịch sử chiến tranh du kích

Chiến tranh du kích là một loại chiến tranh phi đối xứng: là cuộc chiến giữa các đối thủ có sức mạnh không cân bằng. Nó cũng là một loại chiến tranh bất thường: nó nhằm mục đích không chỉ đơn giản là để câu giờ hay phá hoại kẻ thù, mà còn để giành chiến thắng hỗ trợ việc mở rộng và tăng ảnh hưởng chính trị. Theo đó, chiến lược du kích nhằm mục đích gia tăng từng bước quy mô lực lượng, từ nhỏ lên thành một đạo quân lớn. Nếu thành công, chiến tranh du kích sẽ làm suy yếu quân đối phương bằng cách tiêu hao lực lượng theo thời gian dài, cuối cùng buộc quân đối phương phải rút lui.
Trong cuộc Cách mạng Mỹ, quân đội 13 bang thuộc địa (nay là nước Mỹ) chống lại quân đội Anh quốc, quân đội thuộc địa đã dùng chiến thuật này. Dù lực lượng yếu hơn nhưng dưới sự chỉ huy của thủ lĩnh George Washington, họ phát triển chiến tranh du kích ở vùng rừng núi Bắc Mỹ và gây tổn thất lớn cho quân đội Anh. Khi quân Anh đã kiệt sức và chán nản, quân Mỹ tung ra những trận quyết định để đánh bại quân Anh, buộc nước Anh phải công nhận nền độc lập.
Tại cuộc chiến tranh Đông Dương, các lãnh đạo Việt Nam như Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp, Chu Văn Tấn đã hoàn thiện và phổ biến chiến tranh du kích, "chiến tranh nhân dân" để chống lại quân Pháp. Đến cuộc chiến tranh Việt Nam, tướng Nguyễn Chí Thanh của quân Giải phóng miền Nam tiếp tục sử dụng chiến lược này để đánh lại quân Mỹ. Khi mà quân đội Hoa Kỳ sử dụng một lực lượng lớn bộ binh, thiết giáp với quy mô lên đến cấp sư đoàn để tiến hành các cuộc tấn công càn quét thì ngược lại, Mặt Trận Dân tộc Giải Phóng Miền Nam Việt Nam dùng các đơn vị bộ binh nhỏ, linh hoạt, trang bị thô sơ để phản kích lại. Chiến lược này khiến quân Mỹ bị sa lầy, thương vong và gánh nặng tài chính ngày càng tăng.
Chiến thuật du kích có nhiệm vụ quấy rối, làm hao mòn sức mạnh, khiến quân địch phải bố trí phân tán và suy yếu dần, trong khi quân ta thì ngày càng có kinh nghiệm chiến đấu hơn và có thời gian tập trung lực lượng. Khi tương quan lực lượng đã thay đổi theo hướng có lợi cho quân ta thì có thể chuyển sang đánh lớn theo lối chính quy để giành thắng lợi quyết định. Ví dụ như Việt Nam sau khi dùng chiến thuật du kích để chống Pháp trong nhiều năm thì đã tập trung 5 sư đoàn chính quy để tiến hành Chiến dịch Điện Biên Phủ, giành thắng lợi quyết định. Đến năm 1968, sau vài năm đánh du kích thì Việt Nam cũng tiến hành giao chiến bằng những lực lượng với quy mô sư đoàn. Sau năm 1970, họ mở các chiến dịch quy mô lớn như Chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh để phá được Hàng rào McNamara của quân Mỹ, cuối cùng thì Chiến dịch mùa xuân năm 1975 đã huy động 5 quân đoàn chính quy (tương đương một tập đoàn quân thiếu) để giành thắng lợi quyết định.
Cho tới thời hiện đại, tuy vũ khí đã tân tiến hơn nhiều nhưng chiến tranh du kích vẫn tiếp tục phát huy hiệu quả lớn. Trong cuộc Chiến tranh Afghanistan (2001–2021), quân Mỹ đã huy động các lực lượng quân sự hùng hậu, vậy nhưng mất tới 20 năm mà họ vẫn không chiến thắng được lực lượng du kích Taliban chống Mỹ. Chiến thuật của Taliban là tấn công một khu vực, chiếm giữ cho tới khi đối phương kéo tới thì lại rút lui, rồi sau đó lại tấn công ở một nơi khác, khiến quân Mỹ buộc phải phân tán, chia tách nhỏ lực lượng đối phó. Nếu các lực lượng Mỹ chiếm giữ một khu vực nào đó, họ sẽ phải tiếp viện hàng hóa đến đó, nhưng các đoàn vận tải lại liên tục bị Taliban tấn công khiến cho bất cứ nỗ lực chiếm giữ một địa bàn nào của quân Mỹ cũng chỉ mang tính tạm thời. Bằng các chiến thuận du kích nhỏ lẻ nhưng hiệu quả, Taliban có khả năng tấn công đối phương ngay tại trung tâm Thủ đô Kabul, vốn là địa bàn được bảo vệ nghiêm ngặt nhất bởi các lực lượng quân sự do chính Mỹ đào tạo. Trong trận chiến tại Ghazni năm 2018, mặc dù có nhiều phương tiện trinh sát hiện đại (vệ tinh, UAV trinh sát...) nhưng quân Mỹ vẫn không thể phát hiện được việc Taliban tập hợp lực lượng phát động cuộc tấn công. Kết quả là dù chiếm giữ được các thành phố lớn nhưng quân Mỹ lại không thể kiểm soát các vùng nông thôn Afghanistan, và cũng không thể đánh diệt được Taliban. Theo một quan chức tình báo Mỹ, nếu Washington rút quân khỏi Afghanistan thì "Kabul và chính quyền do Mỹ dựng nên sẽ khó có thể tồn tại quá một tuần". Và quả thực là như vậy, sau 20 năm sa lầy, quân Mỹ đã rút khỏi Afghanistan vào giữa năm 2021. Quân Taliban phát động tấn công toàn diện, lật đổ chính phủ Afghanistan thân Mỹ chỉ sau 3 tháng và giành thắng lợi quyết định cho toàn cuộc chiến. Cùng với chiến tranh Việt Nam, đây là lần thứ 2 mà Mỹ phải chịu thất bại trong một cuộc chiến, cũng chủ yếu bởi chiến tranh du kích của đối phương.