stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Scopula succrassula

| Scopula succrassula> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Tông (tribus): Scopulini
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. succrassula
Danh pháp hai phần
Scopula succrassula Prout, 1931 
Scopula succrassula là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Sihvonen, P., 2005: Phylogeny and classification of the Scopulini moths (Lepidoptera: Geometridae, Sterrhinae). Zoological Journal of the Linnean Society 143: 473–530.
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Scopula synethes

| Scopula synethes> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Tông (tribus): Scopulini
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. synethes
Danh pháp hai phần
Scopula synethes (Turner, 1922) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Acidalia synethes Turner, 1922 
Scopula synethes là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Sihvonen, P., 2005: Phylogeny and classification of the Scopulini moths (Lepidoptera: Geometridae, Sterrhinae). Zoological Journal of the Linnean Society 143: 473–530.
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Tuấn Ngọc

| Tuấn Ngọc |
| --- | --- |

Thông tin nghệ sĩ
Tên khai sinh: Lã Anh Tuấn
Tên gọi khác: Tuấn Ngọc
Sinh: 4 tháng 10, 1947 (77 tuổi) Đà Lạt, Liên Bang Đông Dương
Thể loại: Nhạc tiền chiến Tình khúc 1954–1975 Nhạc hải ngoại Nhạc trẻ
Nhạc cụ: Giọng hát
Hợp tác với: The Strawberry Four The Top Five The Uptight Thái Hiền Thái Thảo Duy Cường
Bài hát tiêu biểu: Riêng một góc trời Áo lụa Hà Đông Bây giờ tháng mấy Khúc thụy du Rong rêu Bài không tên số 4

Tuấn Ngọc (sinh năm 1947) tên thật là Lã Anh Tuấn, là một ca sĩ người Việt Nam. Tuấn Ngọc nhận được sự đánh giá cao của giới chuyên môn và được coi là "tượng đài" của dòng nhạc trữ tình Việt Nam ở hải ngoại. Ông còn được xem là nam ca sĩ có ảnh hưởng mạnh mẽ đến các thế hệ đồng nghiệp chung thể loại nhạc với bản thân mình.
Tiểu sử

Tuấn Ngọc sinh năm 1947, tên thật của ông là Lữ Anh Tuấn. Ông là con của Lữ Liên, thành viên nhóm nhạc trào phúng AVT. Ngay từ lúc 5 tuổi, ông được cha mình đưa đi hát ở Đài phát thanh Đà Lạt và bắt đầu với con đường âm nhạc. Các anh chị em của Tuấn Ngọc đều là những ca sĩ Bích Chiêu, Anh Tú, Khánh Hà, Thúy Anh, Lưu Bích. Nghệ danh Tuấn Ngọc bắt nguồn từ việc khi gia đình ông chuyển vào Sài Gòn thì ông cũng hát trên các đài phát thanh ở Sài Gòn. Lúc đó có một kịch sĩ tên là Anh Tuấn cũng làm việc trong đài, nên cha ông phải đặt lại cho ông cái tên Tuấn Ngọc. Tuấn Ngọc cho biết năm 11 tuổi, ông bắt đầu hát nhạc Mỹ và tới 13 tuổi bắt đầu hát để kiếm sống, tới năm 17 tuổi bắt đầu biểu diễn chuyên nghiệp.
Vốn thành danh tại Sài Gòn trước năm 1975 trong ban nhạc The Strawberry Four, Tuấn Ngọc có nhiều thuận lợi trong sự nghiệp hoạt động âm nhạc khi sang Mỹ định cư. Ông cũng tham gia nhóm The Top Five.
Sau 1975, Tuấn Ngọc rời Việt Nam và định cư tại Nam California. Đến giữa thập niên 1980, ông được xem là một trong những nghệ sĩ lớn của tầng lớp ca nhạc hải ngoại Việt Nam và có tiếng với những bài hát trữ tình của Từ Công Phụng, Ngô Thụy Miên, Vũ Thành An... Có thời gian ông sống tại Hawaii. Năm 1989, khi Tuấn Ngọc cùng Thái Hiền ra CD Lời gọi chân mây với những ca khúc trữ tình, dòng nhạc tình ca mang âm hưởng thời tiền chiến, đây trở thành dòng nhạc làm nên tên tuổi của Tuấn Ngọc.
Tiểu sử > Về nước hoạt động nghệ thuật

Đầu năm 2001, ông cùng Ý Lan về nước và thực hiện một tour diễn khắp Việt Nam, đồng thời tham gia chương trình Duyên dáng Việt Nam. Năm 2002, Cục Nghệ thuật Biểu diễn Việt Nam đã quyết định cho Tuấn Ngọc được biểu diễn để thu thanh, ghi hình, và sản xuất băng đĩa tại Việt Nam, thông qua khâu phát hành và xin phép của Hãng phim truyện I. Quyết định này có hiệu lực bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 10 năm 2004. Tuy nhiên, ở thời điểm đó, Tuấn Ngọc mới chỉ được phép thu album chứ chưa được hoạt động biểu diễn trên sân khấu ca nhạc tại Việt Nam.
Ngày 1 tháng 4 năm 2006, Tuấn Ngọc biểu diễn 20 bản tình ca trong chương trình "Riêng một góc trời" tại khách sạn Sheraton, thành phố Hồ Chí Minh dù lúc xuống sân bay, ông bị viêm họng. Đây cũng được xem là liveshow chính thức đầu tiên tại Việt Nam của ông sau hơn 30 năm định cư ở Mỹ. Giá vé chợ đen cho đêm diễn lên đến 4 triệu đồng một cặp.
Thập niên 2010, Tuấn Ngọc về nước và nhận được sự đón nhận của công chúng. Tháng 5 năm 2011, ông đã có đêm nhạc chung cùng ca sĩ Nguyên Thảo. Ca sĩ này cho biết kể từ khi trở về Việt Nam đến giờ, ông luôn muốn được tổ chức một chương trình của riêng bản thân tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Theo tiết lộ của bản thân, ông từng về Việt Nam biểu diễn khắp ba miền nhưng chưa lần nào quan trọng như biểu diễn tại Nhà hát Lớn nên đã tổ chức chương trình "Riêng một góc trời" diễn ra trong 3 đêm từ ngày 2 đến ngày 4 tháng 1 năm 2012 với tổng số 20 bài hát. Dù đã từng kết hợp với nhau trong một số chương trình biểu diễn cho cộng đồng Việt kiều, nhưng trong liveshow này, Tuấn Ngọc lần đầu tiên song ca với ca sĩ Mỹ Linh trước khán giả Hà Nội. Hai người từng xảy ra sự cố hát sai lời nghiêm trọng nên ban tổ chức chương trình đã phải lên tiếng khẳng định sẽ có màn hình phụ trợ cho ca sĩ để khắc phục "triệt để" sự cố này.
Cuối năm 2011, Tuấn Ngọc tham gia buổi phỏng vấn trực tuyến lúc ngày 20 tháng 12 tại Hà Nội với VnExpress để bày tỏ rõ hơn ý kiến gây tranh cãi thời điểm đó của ông là "không có con thì tốt hơn". Năm 2016, ông làm ban giám khảo mùa thi thứ sáu của "Tiếng hát mãi xanh", là lần đầu tiên Tuấn Ngọc về nước làm giám khảo một chương trình. Năm 2017, nhân kỷ niệm ngày sinh nhạc sĩ Phạm Duy, Tuấn Ngọc cùng hãng phim Phương Nam ra mắt album Phạm Duy vol.8 – Còn chút gì để nhớ. Album ngoài Tuấn Ngọc còn có sự góp giọng của một số nam ca sĩ khác như Tấn Minh, Đức Tuấn và Hồ Trung Dũng. Tuy nhiên sau đó Tuấn Ngọc đã xin công ty sản xuất bỏ hết bản thu âm lần một trong CD vừa ra mắt vì không ưng ý khi nghe lại. Năm 2019, Tuấn Ngọc tham gia Giọng hát Việt với vai trò là huấn luyện viên và đồng thời là vị huấn luyện lớn tuổi nhất trong lịch sử chương trình. Tuy nhiên, việc ông tham gia chương trình cũng nhận không ít ý kiến trái chiều từ phía người xem.
Đời tư

Tuấn Ngọc kết hôn với Thái Thảo, là con gái của nhạc sĩ Phạm Duy vào năm 1994. Thái Thảo kém Tuấn Ngọc 14 tuổi, hai người có với nhau 3 người con gái, riêng Thái Thảo có một người con trai riêng. Từng có sự nghiệp đáng chú ý về nghề ca hát nhưng trong khoảng thời gian dài, Thái Thảo không đi hát mà ở nhà chăm lo cho gia đình. Ông đã bình luận về những thách thức của việc nuôi dạy con cái. Các con của ông đều trưởng thành ở Mỹ.
Nhận định

Theo Vietnamnet, Tuấn Ngọc nhận được sự đánh giá cao của giới chuyên môn và được coi là "tượng đài" của dòng nhạc trữ tình Việt Nam ở hải ngoại. Ông còn được xem là nam ca sĩ có ảnh hưởng mạnh mẽ đến các thế hệ đồng nghiệp chung thể loại nhạc với ông. Báo VnExpress nhận xét ông có "chất giọng trầm ấm và kỹ thuật âm nhạc thuộc loại hiếm có" nên đã tạo ra ảnh hưởng khá lớn với những thế hệ nghệ sĩ sau như: Nguyên Khang, Xuân Phú, Thụy Long, Trần Thái Hòa. Đài phát thanh quốc tế Pháp đã cho rằng "riêng một góc trời", một sáng tác của Ngô Thụy Miên vẫn chưa có người nào thể hiện thành công hơn Tuấn Ngọc. Đài này tự nhận định Tuấn Ngọc này trở thành một "tượng đài" của nền tân nhạc Việt Nam. Theo báo Tiền phong, ông để lại dấu ấn "khó phai" lên một số lượng bài hát đáng kể. Một số nam ca sĩ chịu ảnh hưởng cách hát Tuấn Ngọc thường được liêt kê nhưng ít người trong số họ thực sự có một cái tên riêng. Ngoại trừ Quang Dũng cũng được coi là chịu ảnh hưởng Tuấn Ngọc nhưng thiên về phong cách hơn chất giọng.
Quan điểm > Phong cách

Tuy được cha mở đường cho sự nghiệp âm nhạc lúc mới 5 tuổi nhưng Tuấn Ngọc không chịu ảnh hưởng từ phong cách của cha mà chọn phong cách âm nhạc Mỹ và châu Âu. Ông cho biết nguồn gốc phong cách âm nhạc của mình là nhạc trữ tình, trong đó sở thích của ông là những bài hát khoảng thập niên 1950 đến 1980. Tuấn Ngọc đặc biệt luôn luôn thích biểu diễn các tác phẩm của 3 tác giả Từ Công Phụng, Trịnh Công Sơn và Phạm Duy. Mỗi khi hát, ông coi trọng yếu tố "tình cảm hơn kỹ thuật" và lời nhạc, nội dung ca từ mới là quan trọng nhất.
Tự nhận xét về niềm tin yêu của khán giả với mình, Tuấn Ngọc cho rằng cả đời ông bị chê "hát dở" và cho biết nếu có ai chê thì sẽ biểu diễn "với tình yêu âm nhạc đến khi khán giả từ chối mới thôi". Tuấn Ngọc thường thể hiện biểu cảm như nhăn mặt trong lúc biểu diễn. Lý giải về việc này, ông cho rằng trên sân khấu vì quá nhập tâm vào các nhạc phẩm trữ tình nên mới "nhăn nhó". Ông cũng bày tỏ niềm yêu thích được biểu diễn trong những căn phòng nhỏ hơn là khán phòng lớn, vì như vậy ông mới có thể đứng gần khán giả và tương tác với nhau.
Quan điểm > Âm nhạc Việt Nam

Qua mỗi lần về nước biểu diễn, Tuấn Ngọc cho biết âm nhạc Việt Nam "đang tiến gần tới tính chuyên nghiệp, nhất là dòng nhạc trẻ." Tuấn Ngọc cho biết âm nhạc Việt Nam thời ông còn bé "mới chỉ được nhạc sĩ để tâm đến giai điệu mà chưa có những yếu tố khác". Nói về thái độ cư xử của các nghệ sĩ, ông cho rằng "nghệ sĩ Việt bực mình là cãi nhau, la lối trên sân khấu".
Sự cố

Trong một chương trình biểu diễn tưởng niệm nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương, Tuấn Ngọc đã không thuộc bài "Đêm đông". Nhiều khán giả tỏ ra thông cảm vì tuổi tác nên trí nhớ của ông bị ảnh hưởng, nhưng không ít khán giả hâm mộ tỏ ra hụt hẫng.
Năm 2023, cư dân mạng tranh cãi về việc ca sĩ Tuấn Ngọc cố tình sửa lời khi thể hiện bài hát "Tình bơ vơ" của nhạc sĩ Lam Phương trong một buổi diễn tại Thành phố Hồ Chí Minh. Bình luận với BBC News Tiếng Việt, nhà báo Mạnh Hà của báo Tiền Phong nói có thể chỉ là "nhầm lẫn cá nhân" của ông. Một ngày sau khi bị dư luận chỉ trích, trang YouTube Mây Saigon Live Stage đã gỡ bỏ video clip tiết mục này.
Album

Lời Gọi Chân Mây (Diễm Xưa), 1989
Chuyện tình buồn (Làng Văn CD 15), 1990
Thương ai (Mai Productions), 1992, với Ý Lan
Môi nào hãy còn thơm (Diễm xưa CD 57), 1993, với Trịnh Vĩnh Trinh
Giọt lệ cho ngàn sau, tình khúc Từ Công Phụng (1994)
Ngày đó chúng mình / Tình ca Phạm Duy (Khánh Hà CD 21), với Khánh Hà
Em ngủ trong một mùa đông (Diễm xưa CD 62), tình khúc Đăng Khánh
Rong rêu
Mưa trên vùng tóc rối, 1999, tình khúc Lê Xuân Trường
Lối về (Bích Thu Vân CD 1), với Cẩm Vân
Em đi như chiều đi (Bích Thu Vân CD 2)
Đừng bỏ em một mình (Bích Thu Vân CD 3), với Ý Lan
Đêm thấy ta là thác đổ (Bích Thu Vân CD 4), 15 tình khúc Trịnh Công Sơn
Lá đổ muôn chiều
Phôi pha
Riêng một góc trời
Tâm sự gởi về đâu
Hoài cảm, với Thái Hiền
Tình yêu, với Thanh Hà
Đi giữa mọi người để nhớ một người, 2001
Dù nghìn năm qua đi, nhạc Đăng Khánh
Bến lỡ, với Ý Lan, tình khúc phổ thơ Hoàng Ngọc Ẩn
Lời yêu thương, với Ý Lan
Sao đổi ngôi, 2002, tình khúc Bảo Trường, với Ý Lan.
Collection Và tôi mãi yêu em / Trên bờ môi dấu yêu (Asia CD 172: The best of Tuấn Ngọc, 4 CD), 2002
Hãy yêu nhau đi Vol. 2, 2005
Tình cuốn mây ngàn, 2005, với Quang Dũng
Chiều nay không có em
Phạm Duy vol.8 - Còn chút gì để nhớ
Riêng Một Góc Trời, TNCD611 (2019)
Chương trình truyền hình

| Chương trình | Vai trò | Năm | Chú thích |
| --- | --- | --- | --- |
| Giọng hát Việt (mùa 6) | Huấn luyện viên | 2019 |  |
| Ký ức vui vẻ | Khách mời | 2021 |  |
| Giao lộ thời gian | Khách mời | 2023 |  |
Trình diễn trên sân khấu > Trung tâm Mây

| STT | Tiết mục | Thể hiện với | Chương trình | Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Hãy Yêu Như Chưa Yêu Lần Nào (Lê Hựu Hà) | solo | Hollywood Night 6 | 1993 |
| 2 | Em Đã Thấy Mùa Xuân Chưa (Quốc Dũng) | solo | Hollywood Night 8 | 1993 |
| 3 | Xin Còn Gọi Tên Nhau (Trường Sa) | solo | Hollywood Night 11 | 1994 |
Trình diễn trên sân khấu > Trung tâm ASIA

| STT | Tiết mục | Thể hiện với | Chương trình | Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Nỗi lòng Người Đi (Anh Bằng) | solo | ASIA 2 | 1993 |
| 2 | LK Con Quỳ Lạy Chúa (Phạm Duy), Lời Người Ngoại Đạo (Lê Dinh) | Thùy Dương | ASIA 6 | 1994 |
| 3 | LK Mùa Đông Của Anh (Trần Thiện Thanh), Trên Đỉnh Mùa Đông (Trần Thiện Thanh), Đêm Đông (Nguyễn Văn Thương), Tình Chết Theo Mùa Đông (Lam Phương) | Duy Quang, Trung Hành | ASIA 6 | 1994 |
| 4 | Bây Giờ Tháng Mấy (Từ Công Phụng) | solo | ASIA 7 | 1995 |
| 5 | Giữ Đời Cho Nhau (Từ Công Phụng) | solo | ASIA 19 | 1998 |
| 6 | Thu Quyến Rũ (Đoàn Chuẩn, Từ Linh) | solo | ASIA 20 | 1998 |
| 7 | Ghen (Trọng Khương, Nguyễn Bính) | solo | ASIA 22 | 1998 |
| 8 | Tình Yêu Như Mũi Tên (LV: Anh Bằng) | solo | ASIA 24 | 1999 |
| 9 | Amor | solo | ASIA 25 | 1999 |
| 10 | Tưởng niệm (Trầm Tử Thiêng) | solo | ASIA 27 | 1999 |
| 11 | Bài không tên số 4 (Vũ Thành An) | solo | ASIA 28 | 2000 |
| 12 | Tình Hận (LV: Phạm Duy) | solo | ASIA 30 | 2000 |
| 13 | Ai Về Sông Tương (Thông Đạt) | solo | ASIA 31 | 2000 |
| 14 | Trên Ngọn Tình Sầu (Từ Công Phụng) | solo | ASIA 33 | 2001 |
| 15 | Hướng về Hà Nội (Hoàng Dương) | solo | ASIA 34 | 2001 |
Trình diễn trên sân khấu > Trung tâm Vân Sơn

| STT | Tiết mục | Thể hiện với | Chương trình | Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Ngỡ Ngàng (Huỳnh Nhật Tân) | solo | Vân Sơn 24 | 2003 |
| 2 | LK Nhớ Người Yêu | Chế Linh | Vân Sơn 26 | 2004 |
| 3 | Bạc Tình (Huỳnh Nhật Tân) | solo | Vân Sơn 26 | 2004 |
| 4 | Hờn Dỗi (Huỳnh Nhật Tân) | solo | Vân Sơn 27 | 2004 |
| 5 | Linh Hồn Tượng Đá (Mai Bích Dung) | solo | Vân Sơn 28 | 2004 |
| 6 | Lệ Đá (Trần Trịnh, Hà Huyền Chi) | Chế Linh, Trường Vũ, Nguyên Khang | Vân Sơn 28 | 2004 |
| 7 | Beauty And The Beast | Thái Thảo | Vân Sơn 29 | 2005 |
| 8 | LK Phạm Duy | Thái Thảo | Vân Sơn 30 | 2005 |
| 9 | Chỉ Vì Yêu Em | Thái Thảo | Vân Sơn 31 | 2005 |
| 10 | LK Hà Nội | Thái Thảo | Vân Sơn 34 | 2006 |
| 11 | Vẫn Chờ Em (Trịnh Nam Sơn) | Thái Thảo | Vân Sơn 35 | 2006 |
| 12 | Bài không tên số 8 (Vũ Thành An) | solo | Vân Sơn 36 | 2007 |
| 13 | Vắng Bóng Em (Lê Hoàng) | solo | Vân Sơn 42 | 2009 |
| 14 | Cô Bắc Kỳ Nho Nhỏ (Phạm Duy) | solo | Vân Sơn 46 | 2011 |
| 15 | Mùa Hè 42 (LV: Phạm Duy) | solo | Vân Sơn 47 | 2011 |
| 16 | Bảy Ngày Đợi Mong (Trần Thiện Thanh) | solo | Vân Sơn 48 | 2012 |
| 17 | Rong Rêu (Nguyễn Tâm) | solo | Vân Sơn 49 | 2013 |
| 18 | Ru Đời Đi Nhé (Trịnh Công Sơn) | solo | Vân Sơn 50 | 2014 |
| 19 | LK Đức Huy: Cơn Mưa Phùn, Để Quên Con Tim | Đức Huy | Vân Sơn 50 | 2014 |
| 20 | Nỗi lòng (Nguyễn Văn Khánh) | solo | Vân Sơn 51 | 2015 |
| 21 | Em Là Tất Cả (Lam Phương) | solo | Vân Sơn 53 | 2017 |
Trình diễn trên sân khấu > Đêm nhạc tại Việt Nam

Riêng một góc trời, Hà Nội, 2011
Cỏ hồng, Hà Nội, 2011
Tour diễn tại chuỗi cà phê sách Phương Nam, 2011
Đêm nhạc tại phòng trà Memory Lounge của MC Kỳ Duyên, Đà Nẵng, 2011
Gọi tên bốn mùa, Thành phố Hồ Chí Minh, 2011
2 đêm nhạc tại phòng trà We, Thành phố Hồ Chí Minh, 2013
Sen concert - Mộng dưới hoa, Hà Nội, 2013
Tình khúc vượt thời gian, Thành phố Hồ Chí Minh, 2014
Đêm tình nhân 2, Hà Nội, 2015
Gala Vàng son một thuở, Hà Nội, 2016
Love Songs, Hà Nội, 2016
Danh ca Việt Nam, Hà Nội, 2017
Thay lời muốn nói, Thành phố Hồ Chí Minh, 2017
Chuyện của mùa đông, Hà Nội, 2018
Mây Saigon Live Stage, Thành phố Hồ Chí Minh, 2023
Tuấn Ngọc năm 2013
Scopula supernivearia

| Scopula supernivearia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Tông (tribus): Scopulini
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. supernivearia
Danh pháp hai phần
Scopula supernivearia Inoue, 1963 
Scopula supernivearia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Sihvonen, P., 2005: Phylogeny and classification of the Scopulini moths (Lepidoptera: Geometridae, Sterrhinae). Zoological Journal of the Linnean Society 143: 473–530.
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Scopula syriacaria

| Scopula syriacaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Scopula
Loài (species): S. syriacaria
Danh pháp hai phần
Scopula syriacaria Culot, 1918 
Scopula syriacaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Karate

Japanese martial artBản mẫu:SHORTDESC:Japanese martial art
| Karate 空手 |
| --- | --- |
Hanashiro Chōmo, k. 1938
Tên khác: Karate Do (空手道)
Trọng tâm: Striking
Mức độ bạo lực: Full-contact, semi-contact, light-contact
Xuất xứ: Vương quốc Lưu Cầu (ngày nay là Tỉnh Okinawa, Nhật Bản)
Ảnh hưởng từ: Võ thuật bản địa của quần đảo Ryukyu, Võ thuật Trung Hoa
Olympic: Debuted in 2021
| --- | --- |
Karate World Championship 2006 trong Tampere, Phần Lan; Chung kết hạng nặng nam
Cơ quan quản lý cao nhất: Liên đoàn Karate Thế giới
First developed: Vương quốc Lưu Cầu, ca. 17th century
Đặc điểm
Va chạm: Có
Giới tính hỗn hợp: Không
Hình thức: Võ thuật
Hiện diện
Quốc gia hoặc vùng: Toàn cầu
Olympic: Ra mắt trong  2021]]
Karate (空手 (Không Thủ), Karate?) hay Karate-dō (空手道  (Không Thủ Đạo), Karate-dō?) là một môn võ thuật truyền thống của vùng Okinawa (Nhật Bản). Karate có tiếng là nghệ thuật chiến đấu với các đòn đặc trưng như đấm, đá, cú đánh cùi chỏ, đầu gối và các kỹ thuật đánh bằng bàn tay mở. Trong Karate còn có các kỹ thuật đấm móc, các kỹ thuật đấm đá liên hoàn, các đòn khóa, chặn, né, quật ngã và những miếng đánh vào chỗ hiểm. Để tăng sức cho các động tác tấn đỡ, Karate sử dụng kỹ thuật xoay hông hay kỹ thuật kime, để tập trung lực năng lượng toàn cơ thể vào thời điểm tác động của cú đánh.
Xuất xứ tên gọi "Karate"

Trước đây, khi mới chỉ giới hạn ở Okinawa, môn võ này được gọi là Totei theo ngôn ngữ ở đây, và được viết là 唐手 (tōsho, Đường thủ, tức các môn võ thuật có gốc từ Trung Hoa). Vào thời kỳ Minh Trị, môn võ này bắt đầu được truyền vào lãnh thổ chính của Nhật Bản, thì chữ 唐手 được phát âm theo tiếng Nhật là Karate và giữ nguyên cách viết này. Tuy nhiên, do 唐手 thường bị hiểu không đúng là "võ Trung Quốc", cộng thêm việc môn võ này thường chỉ dùng tay không để chiến đấu, nên người Nhật bắt đầu từ thay thế chữ 唐 bằng một chữ khác có cùng cách phát âm và mang nghĩa "KHÔNG", đó là 空. Tên gọi Karate và cách viết 空手 bắt đầu như vậy từ thập niên 1960. Giống như nhiều môn khác ở Nhật Bản (Trà đạo, Thư đạo, Cung đạo, Kiếm đạo, Côn đạo, Hoa đạo...), Karate được gắn thêm vĩ tố "đạo" (道), phát âm trong tiếng Nhật là "do". Vì thế, có tên Karate-do. Đa phần người tập Karate đều hướng tới chữ "do" này muốn học trò của mình có đạo đức nhân cách.
Lịch sử hình thành

Những nghiên cứu gần đây cho thấy Karate được phát triển trên cơ sở tổng hợp các phương thức chiến đấu của người Ryukyu với các môn võ thuật ở phía Nam Trung Quốc nhằm chống lại ách đô hộ hà khắc mà giới cai trị Nhật Bản áp đặt lên dân bản xứ bấy giờ. Tuy nhiên, xuất xứ chính xác của môn võ này còn chưa được xác định, bởi không tìm được thư tịch cổ nào của Vương quốc Lưu Cầu xưa ghi chép về môn võ này. Người ta chỉ có thể đưa ra được những giả thiết về nguồn gốc của Karate.
Xuất phát từ các điệu múa vùng nông thôn Lưu Cầu, một môn võ (người Ryukyu gọi là dei và viết bằng chữ Thủ 手) hình thành và phát triển thành Todei (唐手). Đây là giả thiết do Azato Anko đưa ra.
Do tập đoàn người Hoa từ Phúc Kiến di cư sang Okinawa và định cư tại thôn Kuninda ở Naha và truyền các môn võ thuật Trung Quốc tới đây. Vì thế mà có tên gọi là tote (唐手) với chữ to (唐 - Đường) chỉ Trung Quốc, còn te (手 - Thủ) nghĩa là "võ", tức các môn võ thuật có gốc từ Trung Hoa.
Theo con đường thương mại tới Okinawa. Vương quốc Lưu Cầu xưa có quan hệ thương mại rộng rãi với Trung Quốc và các quốc gia Đông Nam Á. Các môn võ thuật có thể từ các miền đất này theo các thuyền buôn và truyền tới Okinawa.
Bắt nguồn từ môn vật của Okinawa có tên là shima.
Lịch sử hình thành > Du nhập Việt Nam

Võ sư Hồ Cẩm Ngạc là người Việt đầu tiên đem những phái võ Nhật Bản gồm có nhu đạo, Karate, kendo và aikido về Sài Gòn, Việt Nam năm 1947. Trong khi đó ở Huế có Suzuki Choji, một viên sĩ quan trong Quân đội Đế quốc Nhật Bản, sau Đệ nhị Thế chiến chọn ở lại Việt Nam, định cư ở Huế và mở võ đường, lúc đầu dạy Judo, đến năm 1963 thì chuyển sang dạy Karate. Địa điểm võ đường là số 8 đường Võ Tánh.
Phương pháp luyện tập

Bài chi tiết: Kata, Karate
Việc tập luyện Karate hiện đại được chia làm ba phần chính: kỹ thuật cơ bản ("Kihon" theo tiếng Nhật), Quyền ("Kata") và tập luyện giao đấu ("Kumite")
Kỹ thuật cơ bản (Kihon) (基本) được tập luyện từ các kỹ thuật cơ bản (kỹ thuật đấm, động tác chân, các thế tấn), thân pháp, nhãn pháp, hơi thở trong từng kĩ thuật của môn võ. Đây là thể hiện "mặt chung" của môn võ mà phần lớn mọi người thừa nhận, ví dụ những bước thực hành đòn đấm.
Kata (型) nghĩa là "bài quyền" hay "khuôn mẫu" "bài hình", tuy nhiên nó không phải là các động tác múa. Các bài kata chính là các bài mẫu vận động và chiêu thức thể hiện các nguyên lý chiến đấu trong thực tế. Kata có thể là chuỗi các hành động cố định hoặc di chuyển nhằm vào các kiểu tấn công và phòng thủ khác nhau. Mục đích của kata là hệ thống hóa lại các đòn thế cho dễ nhớ dễ thuộc và những bài kata đi từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp tùy theo trình độ của môn sinh, mỗi hệ phái Karate-do lại có một kĩ thuật khác nhau vì thế mà trong luật thi đấu của liên đoàn Karate thế giới phải tuân theo kĩ thuật của 4 hệ phái lớn.
Các lưu phái Karate

Karate có nhiều lưu phái. Giữa các lưu phái có sự khác nhau ít nhiều về bài quyền, phương pháp huấn luyện, quy cách thi đấu. Trước hết, Karate chia thành Karate truyền thống và Full Contact Karate.
Các lưu phái Karate > Karate truyền thống

Karate truyền thống theo nghĩa hẹp gồm các lưu phái tuân theo quy tắc sundome (寸止め). Quy tắc sundome tức là chấp hành cách đánh khi thi đấu phải giữ cự ly nhất định của đòn đánh vào đối phương hoặc giữ sức mạnh đòn đánh ở mức độ nhất định. Karate truyền thống theo nghĩa rộng chỉ tất cả các lưu phái, tổ chức tham gia Liên minh Karatedo Toàn Nhật Bản (trong nước Nhật) và Liên minh Karatedo Thế giới (quốc tế).
Karate truyền thống có một số đặc trưng sau:
Coi trọng lễ tiết, triết học
Các bài quyền (kata) theo lối cổ điển
Phương pháp luyện tập sử dụng nhiều phương pháp từ xưa để lại
Ít tổ chức thi đấu
Sử dụng chế độ phong đẳng cấp dựa vào số lượng bài quyền và động tác cơ bản luyện tập được. Thời gian phong đẳng cấp khác nhau giữa các lưu phái, song nhìn chung đều lâu.
Karate truyền thống gồm các nhóm lưu phái sau:
Karate cổ truyền: Đây là các lưu phái Karate không bị thể thao hóa hay hình thức hóa. Các lưu phái này coi trọng các kỹ thuật chiến đấu và luyện tập như nguồn gốc ở Okinawa. Đó là các hệ phái Kojou-ryū (hoặc Kogusuku-ryū theo phương ngôn Okinawa), Honbu-ryū, Shintō-ryū, v.v…
Karate truyền thống theo nghĩa hẹp gồm các lưu phái đi theo dòng Karate thể thao hóa nhưng áp dụng quy tắc sundome, bao gồm bốn hệ phái chính là Gōjyu-ryū, Shōtōkan-ryū, Wadō-ryū, Shitō-ryū
Karate Okinawa: Các lưu phái Karate có cơ sở chính ở Okinawa như Okinawa Gōjyu-ryū, Shōrin-ryū (Tiểu Lâm Lưu), Shōrin-ryū (Thiếu Lâm Lưu), Shōrinji-ryū (Thiếu Lâm Tự Lưu), Gensei-ryū, Hojo-ryū, Isshin-ryū, Makiwara, Ryu-te, Ryuei-ryū, Shuri-ryū, Shōei-ryū, v.v…