Lê Thái Tổ
Di sản và hình ảnh trong văn hóa

Lê Lợi là vị vua có công đánh đuổi quân Minh, chấm dứt 20 năm Bắc thuộc lần 4 và sáng lập hoàng triều Lê, triều đại tồn tại lâu nhất trong lịch sử Việt Nam. Sau thời kỳ độc lập hơn 400 năm kể từ thế kỷ X, Đại Việt có nguy cơ trở lại thành quận huyện của Trung Hoa. Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn của Lê Lợi đã chấm dứt 20 năm cai trị của Nhà Minh tại Đại Việt. Bởi công lao đó của ông nên đời sau còn nhớ Nhà Lê khi bị Nhà Mạc cướp ngôi và đó là một nguyên nhân khiến Nhà Lê có thể trung hưng (1533). Thậm chí ngay cả khi con cháu triều Lê không còn nắm được thực quyền thì trên danh nghĩa vẫn là người đứng đầu thiên hạ. Chúa Trịnh làm phụ chính nhiều đời nhưng vẫn không dám cướp ngôi Nhà Lê cũng bởi sợ dư luận còn nhớ công lao giành lại độc lập cho đất nước của Nhà Lê. Về cai trị, ông cũng là người thiết lập lại trật tự, quy củ của chế độ quân chủ các triều đại Lý, Trần trước đây mà các thế hệ vua sau tiếp tục củng cố, phát triển cao hơn nữa.
Theo Tiến sĩ Trịnh Vĩnh Tường người Đài Loan, khi quân Minh xâm lược Đại Ngu, đã có 64 cuộc khởi nghĩa của người Việt nhằm chống lại sự cai trị trong thời gian (1407-1424). Quân đội nhà Minh đã dùng các biện pháp khủng khiếp nhằm đàn áp sự phản kháng đó. Quân Minh đã tàn sát dân Việt tới mức phạm tội diệt chủng - tội ác ở tầm nhân loại. Nhờ có Lê Lợi mà nước Việt đã không bị biến mất trên bản đồ thế giới, hưởng nền độc lập tự chủ 360 năm cho tới năm Kỉ Dậu (1789) khi nhà Thanh sang xâm phạm. Về sau khi tìm cách chống lại sự đô hộ của người Pháp, những người chủ trương phục quốc như Phan Bội Châu coi Lê Lợi như là hình mẫu anh hùng khôi phục quốc gia, ông cho rằng đó là hình ảnh chói lọi của vị tổ Trung hưng thứ hai sau Ngô Quyền.
Trường Chinh, nhân vật vạch ra chiến lược cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã viết tác phẩm Kháng chiến nhất định thắng lợi, trong đó ông coi Khởi nghĩa Lam Sơn là hình mẫu của cuộc kháng chiến trường kì của nhân dân Việt Nam trước Pháp và Hoa Kỳ:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Muốn đạt được những kết quả ấy, phải đánh lâu, phải có thời gian. Thời gian làm việc cho ta, thời gian là thầy chiến lược của ta, nếu dân ta quyết tâm kháng chiến bền bỉ. Đời nhà Trần nhân dân trước sau ba lần kháng chiến mất hơn 31 năm mới chiến thắng quân Nguyên hung hãn. Đời nhà Hậu Lê (khởi nghĩa Lam Sơn) dân tộc ta kháng chiến 10 năm mới đuổi được quân Minh bạo tàn,... | ” |
— Trường Chinh
Hồ Chí Minh trong Việt Nam quốc sử diễn ca viết:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Lê Lợi khởi nghĩa Lam Sơn, Mặc dầu tướng ít binh đơn không nàn. Mấy phen sông Nhị núi Lam, Thanh gươm yên ngựa Bắc, Nam ngang tàng. Kìa Túy Động nọ Chi Lăng, Đánh hai mươi vạn quân Minh tan tành. Mười năm sự nghiệp hoàn thành, Nước ta thoát khỏi cái vành nguy nan. Vì dân hăng hái kết đoàn, Nên khôi phục chóng giang san Lạc Hồng. | ” |
Lê Lợi sau khi băng hà được lập đền thờ rộng rãi ở nhiều nơi, như đền thờ làng Mỹ Xá, xã Minh Tân, Nam Sách, Hải Dương; đền thờ Lê Lợi ở làng Năng Cát, xã Trí Nang, huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa; đền thờ Lê Lợi ở phường Đoàn Kết, Thị xã Lai Châu, tỉnh Lai Châu. Tên ông cũng được đặt cho các tên đường, phố, trường học ở Việt Nam.
Khi ngự phê sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục, vua Tự Đức Nhà Nguyễn đánh giá Lê Lợi "mở được nền chính thống nghìn năm, thật đáng là bậc nối gót Hán Cao Tổ".