Cảm xúc

Mười sáu khuôn mặt thể hiện niềm đam mê của con người – bản khắc màu của J. Pass, 1821, theo tên Charles Le Brun
Cảm xúc (tiếng Anh: emotion) là trạng thái thể chất và tinh thần do những thay đổi về thần kinh sinh lý gây ra, liên quan đến suy nghĩ, tâm trạng, phản ứng hành vi và mức độ vui thích hoặc không vui. Không có sự đồng thuận mang tính khoa học nào cho một định nghĩa. Cảm xúc thường gắn liền với tâm trạng, tính khí, tính cách, khuynh hướng hoặc sự sáng tạo.
Nghiên cứu về cảm xúc đã tăng lên trong hai thập kỷ qua, với sự đóng góp của nhiều lĩnh vực bao gồm tâm lý học, y học, lịch sử, xã hội học về cảm xúc, khoa học máy tính và triết học.
Nhiều nỗ lực nhằm giải thích nguồn gốc, chức năng và các khía cạnh khác của cảm xúc đã thúc đẩy nghiên cứu chuyên sâu về chủ đề này. Lý thuyết về nguồn gốc tiến hóa và mục đích có thể có của cảm xúc đã có từ thời Charles Darwin. Các lĩnh vực nghiên cứu hiện tại bao gồm khoa học thần kinh về cảm xúc, sử dụng các công cụ như quét PET và fMRI để nghiên cứu các quá trình hình ảnh cảm xúc trong não.
Từ quan điểm cơ học thuần túy, "Cảm xúc có thể được định nghĩa là một trải nghiệm tích cực hoặc tiêu cực có liên quan đến một mô hình hoạt động sinh lý cụ thể." Cảm xúc tạo ra những thay đổi về sinh lý, hành vi và nhận thức khác nhau. Vai trò ban đầu của cảm xúc là thúc đẩy các hành vi thích nghi mà trong quá khứ sẽ góp phần vào việc truyền gen thông qua sự sinh tồn, sinh sản và lựa chọn họ hàng.
Trong một số lý thuyết, nhận thức là một khía cạnh quan trọng của cảm xúc. Đối với những người hành động chủ yếu dựa trên cảm xúc, họ có thể cho rằng họ không suy nghĩ, nhưng các quá trình tinh thần liên quan đến nhận thức vẫn rất cần thiết, đặc biệt là trong việc giải thích các sự kiện. Ví dụ, việc nhận ra rằng chúng ta tin rằng chúng ta đang ở trong một tình huống nguy hiểm và sự kích thích tiếp theo của hệ thống thần kinh của cơ thể (nhịp tim nhanh và nhịp thở, đổ mồ hôi, căng cơ) là không thể thiếu đối với cảm giác sợ hãi của con người. Tuy nhiên, các lý thuyết khác cho rằng cảm xúc tách biệt và có thể đi trước nhận thức. Ý thức trải nghiệm một cảm xúc là thể hiện một đại diện tinh thần của cảm xúc đó từ một kinh nghiệm quá khứ hoặc giả thuyết, được liên kết trở lại trạng thái nội dung của niềm vui hoặc sự không hài lòng. Các trạng thái nội dung được thiết lập bằng cách giải thích bằng lời nói về các kinh nghiệm, mô tả một trạng thái nội bộ.
Cảm xúc rất phức tạp. Theo một số lý thuyết, chúng là những trạng thái cảm giác dẫn đến những thay đổi về thể chất và tâm lý ảnh hưởng đến hành vi của chúng ta. Sinh lý học của cảm xúc được liên kết chặt chẽ với sự kích thích của hệ thống thần kinh với các trạng thái và sức mạnh khác nhau của kích thích liên quan, rõ ràng, với các cảm xúc cụ thể. Cảm xúc cũng được liên kết với xu hướng hành vi. Những người hướng ngoại có nhiều khả năng hòa đồng và thể hiện cảm xúc của họ, trong khi những người hướng nội có nhiều khả năng bị xã hội rút lui và che giấu cảm xúc. Cảm xúc thường là động lực thúc đẩy động lực, tích cực hay tiêu cực. Theo các lý thuyết khác, cảm xúc không phải là lực nhân quả mà chỉ là hội chứng của các thành phần, có thể bao gồm động lực, cảm giác, hành vi và thay đổi sinh lý, nhưng không ai trong số các thành phần này là cảm xúc. Cảm xúc cũng không phải là một thực thể gây ra các thành phần này.
Cảm xúc liên quan đến các thành phần khác nhau, chẳng hạn như kinh nghiệm chủ quan, quá trình nhận thức, hành vi biểu cảm, thay đổi tâm sinh lý và hành vi công cụ. Có một thời, các học giả đã cố gắng xác định cảm xúc với một trong những thành phần: William James với kinh nghiệm chủ quan, các nhà hành vi với hành vi công cụ, nhà tâm sinh lý học với những thay đổi sinh lý, v.v. Gần đây, cảm xúc được cho là bao gồm tất cả các thành phần. Các thành phần khác nhau của cảm xúc được phân loại hơi khác nhau tùy thuộc vào ngành học. Trong tâm lý học và triết học, cảm xúc thường bao gồm một trải nghiệm chủ quan, có ý thức đặc trưng chủ yếu bởi các biểu hiện tâm sinh lý, phản ứng sinh học và trạng thái tinh thần. Một mô tả đa yếu tố tương tự của cảm xúc được tìm thấy trong xã hội học. Ví dụ, Peggy Thoits  mô tả cảm xúc liên quan đến các thành phần sinh lý, nhãn văn hóa hoặc cảm xúc (tức giận, bất ngờ, v.v.), hành động biểu cảm của cơ thể và đánh giá các tình huống và bối cảnh.