HQ-272
Thiết kế và đóng tàu

Hải quân Việt Nam mua thiết kế sơ bộ tàu tuần tra TK-400 của Viện Phát triển công nghệ tàu biển (MTD) nay là Công ty phát triển hàng hải thuộc Liên bang Nga với giá khoảng 800.000 USD (Nếu mua bản thiết kế đầy đủ và chuyển giao công nghệ là 11.000.000 USD). Tàu được thiết kế phù hợp với tiêu chuẩn Quy phạm đóng tàu cao tốc, tàu lướt và tàu chiến loại nhỏ và đã được đăng kiểm (DNV) của Na Uy thẩm định, được thử mô hình trong bể thử năm 2001.
Viện Kỹ thuật Hải Quân tự thiết kế công nghệ, thiết kế kỹ thuật từ năm 2006 và Công ty TNHH MTV đóng tàu Hồng Hà tổ chức thiết kế thi công và đóng mới. Tàu thỏa mãn Quy phạm phân cấp và đóng tàu cao tốc Việt Nam năm 1998 và Quy phạm phân cấp và đóng tàu biển Việt Nam năm 1997. Theo đánh giá của tạp chí Jane’s, giá hoàn thành một chiếc tàu như vậy từ 15-20 triệu USD (Hiện nay Việt Nam đang chào giá đóng mới một con tàu TT-400TP khoảng 2 triệu USD_chưa kể vũ khí kèm theo do nhu cầu trang bị của khách hàng).
Đồng thời Việt Nam đã hợp tác với Nga để thi công đóng tàu TT-400TP, cũng như mua và lắp đặt các trang thiết bị, vũ khí trên tàu. Qua đó có 5 tập đoàn/công ty đã hợp tác giúp Việt Nam đóng tàu pháo TT400TP, đó là các đơn vị "Tập đoàn đóng tàu SNSZ (ở St. Petersburg), Tập đoàn Đóng tàu thống nhất (USC, Moscow), Tập đoàn xuất khẩu vũ khí Rosoboronexport (Moscow), Trung tâm thiết kế hàng hải Almaz (St. Petersburg), Viện nghiên cứu đóng tàu thuộc Học viện Hải quân (St. Petersburg)". FSMTC cho biết 5 đơn vị này đã hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp linh kiện phụ tùng thiết bị, vũ khí để Việt Nam đóng tàu pháo dự án TT-400TP.
Việc đóng tàu pháo TT-400TP là bước đột phá có ý nghĩa quan trọng: "Lần đầu tiên Việt Nam tự thiết kế một phần và đóng mới tàu pháo, một loại tàu chiến tích hợp nhiều hệ thống tự động hóa, nhất là tích hợp hệ thống vũ khí điều khiển tự động trên tàu có những đặc tính ưu việt khi hoạt động tác chiến trên biển". Có thể nói TT-400TP được sử dụng nhiều công nghệ cao gồm hệ thống điều khiển tàu, những màn hình, nút bấm, tay gạt, la bàn, điện đàm... tất cả được số hóa, điều khiển tự động, con tàu có thể "nghe", "nhìn" trong mọi thời tiết, kể cả ban đêm.
Trong quá trình thực hiện tàu pháo TT-400TP được các cán bộ, kỹ sư của Công ty đóng tàu Hồng Hà, thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (Nhà máy Z173) cũng phối hợp với chuyên gia ở các viện nghiên cứu ứng dụng trong nước, đã ứng dụng nhiều phần mềm công nghệ tiên tiến trên thế giới để triển khai thiết kế toàn bộ phần công nghệ, thiết kế các hệ thống trong không gian ba chiều và dùng phần mềm để phóng dạng, biến hình...: Như ứng dụng các phần mềm hỗ trợ cho thiết kế (bao gồm phần mềm kiến tạo vỏ tàu thủy HCS 4.0, phần mềm thiết kế đường ống tàu thủy PCPS 4.0, phần mềm thiết kế SP3DS, phần mềm thiết kế điện, ống thông khí, thông gió, điều hòa, thiết kế hệ thống vũ khí...), nhất là thiết kế 3D, đã giúp cho chất lượng tàu được nâng lên, bảo đảm tiến độ, giảm được chi phí. Khâu khó nhất là tự thiết kế chi tiết công nghệ phục vụ thi công phần tàu và phần lắp đặt vũ khí. Ở phần tàu, các kỹ sư phải làm sao để sức cản của tàu nhỏ nhất, lượng choán nước ít nhất trong điều kiện công suất của máy không đổi để đạt được vận tốc tối ưu.
TT-400TP được đóng theo phương pháp mới của thế giới là đóng tổng đoạn từng module độc lập (trong mỗi module được thiết kế và bố trí lắp đặt các thiết bị gần như hoàn chỉnh theo từng khối, sau đó chỉ cần cẩu - đấu - lắp tổng thành các đoạn module lại). Vì thế, các trang thiết bị đóng sẵn có thể đưa lên trước, tiến độ nhanh hơn, độ chính xác cao hơn. Mặt khác các kỹ sư Nhà máy Z173 đã thiết kế thành công trên máy vi tính cái nào cần lắp đặt trước, cái nào cần lắp đặt sau....Đặc biệt là hệ thống vũ khí khí tài trên tàu là nhiều loại, nhiều trạng thái nên cần phải kiểm tra cân chỉnh trước khi lắp ráp. Việc bảo đảm độ phẳng của mặt phẳng để lắp pháo là yếu tố sống còn, yêu cầu trọng tâm của việc đóng tàu chiến. Khi hoạt động hay chiến đấu trên biển, tàu thường bị rung, nhất là trong quá trình bắn pháo. Trước yêu cầu khắt khe về việc lắp đặt vũ khí mà độ dung sai được tính bằng các thông số cực nhỏ, nên các kỹ sư đã thiết kế công nghệ tạo mặt phẳng chuẩn kiểm tra trung tâm theo đó tất cả các thiết bị, vũ khí trên tàu phải thông qua mặt phẳng chuẩn để kiểm tra độ chính xác và thống nhất tọa độ cả trước, trong và sau khi lắp ráp.
Tàu TT-400TP được lắp và lập trình hệ thống máy lái tự động. Trước đây, công đoạn đặt chế độ lái tự động trên biển cho tàu phải thuê chuyên gia nước ngoài rất tốn kém. Với tàu này, Việt Nam đã nghiên cứu kết nối thành công toàn bộ hệ thống lái thủy lực (lái bằng tay) với la bàn điện để nhận hướng tàu. Thông thường để sản xuất một lớp tàu, người ta thiết kế sơ bộ, sản xuất mẫu thử, rút kinh nghiệm và hoàn chỉnh thiết kế, sau đó mới sản xuất. Với tàu TT-400TP, Việt Nam đã vừa chuyển giao thiết kế vừa huấn luyện đào tạo đóng tàu, vừa giám sát thiết kế và thi công.
Chiếc tàu TT-400TP đầu tiên mang tên HQ-272 đã được đóng từ tháng 4/2009, hơn 2 năm sau đó vào tháng 8/2011 con tàu được hạ thủy và bàn giao cho Quân chủng Hải quân Việt Nam vào cuối tháng 9/2011 sau khi đã chạy thử và kiểm tra và bắn nghiệm thu đạn thật, mọi thông số đều đảm bảo theo thiết kế. Tàu được Quân chủng Hải quân, các cơ quan thiết kế và Hội đồng nghiệm thu của Bộ Quốc phòng đánh giá cao về chất lượng kỹ thuật, mỹ thuật, đạt được đầy đủ tính năng kỹ-chiến thuật theo phê duyệt của Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam
Tàu HQ-272 đã được Hải quân Việt Nam chính thức giới thiệu vào đầu năm 2012.