Hình tượng bò sát trong văn hóa
Tổng quan văn hóa > Hình tượng con rùa

Bài chi tiết: Hình tượng con rùa trong văn hóa và Con rùa vũ trụ
Rùa là con vật có thật được linh hóa, biểu trưng cho sự bền vững, trường tồn. Trong văn hóa châu Á, thì con rùa được hình tượng là một Con rùa/rùa già khôn ngoan và hiền lành (Quy lão) vì chúng sống lâu nên được biểu tượng cho sự trường thọ. Những người có mắt rùa (đuôi mắt xệ xuống) thường xem là tướng hiền lành nhưng hay thờ ơ, còn có những người có cái lưng rùa to bè. Trong văn hoá Việt Nam, con rùa mang biểu tượng thần thánh, linh thiêng lần đầu tiên xuất hiện trong truyền thuyết dưới thời dựng nước Âu Lạc của An Dương Vương giúp xây thành Cổ Loa và chống quân Triệu Đà, dưới thời nhà Minh đô hộ Đại Việt hơn 20 năm sau khi đánh bại nhà Trần.
Theo truyền thuyết rùa thần đã giúp Lê Lợi đánh bại quân Minh bằng việc cho mượn thanh gươm thần rồi sau đó thần Kim Quy ngoi lên lấy lại gươm ở Hồ Hoàn Kiếm, câu chuyện này trở thành sự tích nằm lòng của nhiều người Việt. Rùa thần không chỉ có sức mạnh thần thông quảng đại, trừ yêu diệt quái chẳng hạn như con Kê tinh tức là con gà lông trắng (trong truyền thuyết Nỏ thần) mà còn được như vật trân bảo, có nơi, người ta tôn thờ rùa như là con vật bảo hộ cho đê điều nhưng hình ảnh thường thấy nhất của rùa chính là việc vận dụng hình tượng rùa để dựng bia, đặt rùa làm đế cho bia tạo cho bia sự vững bền.
Theo quan điểm của người Việt, rùa là loài bò sát lưỡng cư, có tuổi thọ rất cao, thường được gọi là cụ rùa, thần rùa. Rùa có thân hình chắc chắn cộng với khả năng sống lâu cho nên được ví như biểu tượng của sự trường tồn, rùa là loài vật ăn ít, có khả năng nhịn đói tốt nên được coi là thoát tục, Rùa có ý nghĩa là quy nghĩa sự quay trở về, hạc lại tượng trưng cho sự thanh cao, thuần khiết với dụng ý con người cần phải quay trở về với bản tính thiện lương, sự thanh cao và trong sáng ban đầu, đó chính là quay về với nguồn cội Ngày nay, nhiều gia đình, nhiều chùa chiền nuôi rùa sống với ý nghĩa phong thủy là chính, để thiêng hóa nó, người ta còn thêm thắt chi tiết cho ly kỳ như ở ngôi chùa rùa biết nghe tụng kinh Phật
Rùa thường được tạc trong hình thức đội bia đá, tháp Phật, Rùa cũng được trang trí trên các đồ vật, tượng trưng cho sự trường thọ của chủ nhân sử dụng. Từ cuối thời Lê Trung Hưng, chủ đề "thủy ba" diễn tả rùa phun nước thường được thể hiện bằng hội họa hay phù điêu. Trong Văn Miếu Quốc Tử giám ở Hà Nội, mỗi tấm bia được làm bằng đá, khắc tên các vị thi đỗ Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa, Hoàng giáp, Tiến sĩ đặt trên lưng một con rùa và ngày nay nhiều người hay xoa đầu rùa lến hên. Thần Rùa hiện diện trong các đình, miếu, đền và trên trống đồng có từ 5.000 năm nay, Thần Rùa là biểu tượng văn hóa, là cội nguồn trong suốt chiều dài lịch sử.
Trong văn hóa phương Tây, rùa là một loài sinh vật không thực sự nổi bật nhưng vẫn gây được thiện cảm đối với con người, đối với họ, rùa là con vật chậm chạp, ù lì, nhưng đồng thời nó đáng yêu và ngốc nghếch là những gì có thể nghĩ đến đầu tiên khi nói về loài động vật này. Huyền thoại về bộ tứ Ninja rùa cũng được lấy cảm hứng từ những con rùa chậm này. Rùa sở hữu cái miệng của một loài động vật ăn thịt và cái lỗ thức ăn đó được thiết kế khá đặc biệt để bẫy các con mồi. Tuy nhiên, thức ăn ưa thích của rùa chỉ là những con sứa biển và điều này một lần nữa giúp chúng ghi điểm trong mắt người khác. Chúng có thể nuốt trôi hàng trăm con sứa mỗi ngày, so với rùa thì sứa rất nhỏ, loài rùa không chỉ duy trì khẩu phần ăn của mình dựa vào sứa là một sinh vật có thể tấn công gây hại cho con người và các loài sinh vật biển khác nhưng chúng nuốt chửng loài sứa như thể đang thưởng thức những chiếc hộp gà McNuggets.
Trong các bộ phim hoạt hình, rùa cũng thường được miêu tả như thể chúng có thể gỡ bỏ mai rùa giống như thay một bộ quần áo, tuy vật chi tiết này không có cơ sở trong thực tế vì mai rùa là một bộ phận cơ thể của rùa chứ không phải là bộ áo khoác. Nếu bắt gặp những con rùa nhỏ ở nhà, sân hay khu vườn thì sẽ gặp may trong kinh doanh. Rùa luôn được hình mẫu về một loài chậm chạp, nặng nề, lặng lẽ và hay lo âu mà ví dụ hiếm hoi về những con rùa nhanh nhẹn và hoạt bát là bộ truyện Nija rùa với những chiến binh rùa nhanh nhẹn, tài năng để chiến đấu chống lại những âm mưu của các thế lực hắc ám.
Trong nền văn hóa của các dân tộc thiểu số, đặc biệt là một số dân tộc thiểu số ở Việt Nam thì biểu tượng rùa xuất hiện xuyên suốt trong quá trình lịch sử của người Mường, từ trước khi trở thành vật linh thiêng, hình ảnh người bạn rùa gần gũi và có xuất thân cao quý: "Người anh tôi là ông vua khú/Tôi là em vợ ông vua trời", biểu tượng rùa được phản ánh trong thế giới ý niệm của người Mường và một số dân tộc khác cũng phong phú, là biểu tượng cổ truyền có nguồn gốc từ xa xưa gắn với đời sống sơ khởi của các dân tộc này cùng với các dân tộc khác tôn thờ rùa trên lãnh thổ Việt Nam.
Biểu tượng rùa xuất hiện rất sớm trong đời sống của người Mường ở phía Bắc Việt Nam, tồn tại ở khắp mọi nơi, suốt chiều rộng không gian và chiều dài thời gian của văn hóa xứ Mường và được ghi chép lại trong cuốn Mo sử thi "Đẻ đất, đẻ nước" nổi tiếng. Rùa đã trở thành loài vật linh thiêng với người dân Mường, họ kiêng không ăn thịt rùa, rùa trở thành vị thần được thờ cúng trong nhà ngoài bản xưa. Ý nghĩa biểu tượng hình ảnh vị rùa không chỉ ăn sâu bám rễ trong tâm thức các thế hệ của người Mường mà còn trải rộng trên tất cả các miền, các dân tộc láng giềng khác nhau.
Người Bahnar ở Tây Nguyên có câu chuyện thần Rùa giúp Vua, dâng nước đánh thần Diều gây nên nạn đại hồng thủy. Người Khơme Nam Bộ, trong lễ cầu mưa bao giờ cũng đào hố cạnh cây bồ đề trong chùa, đặt biểu tượng cá và rùa xuống hố rồi mời thầy cúng hoặc sư đến tụng kinh cầu mưa để cứu vớt chúng sinh thủy cư (rùa, cá) cầu xin các thần linh ban mưa lành xuống, Rùa cũng là sự hóa thân của đức Ca Diếp (Kasyapa), vị tổ thứ nhất trong thần phả, vừa của đạo Phật, vừa của đạo Hinđu. Thần Rùa còn tượng trưng cho tri thức. Đối với người thiểu số thì rùa còn là biểu tượng cho nhà sàn, mai rùa khum khum tượng trưng cho trời (mái nhà), bụng bằng phẳng tượng trưng cho đất (sàn nhà), chân là biểu tượng cột nhà, sống trong nhà sàn là sống trong dòng sinh khí của trời đất, âm dương, nên gắn với hạnh phúc.