stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Yeniyer, Sorgun

| Karakız |
| --- | --- |
—  Thị trấn  —
 

KarakızVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Yozgat
Huyện: Sorgun
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 1,896 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Karakız là một thị trấn thuộc huyện Sorgun, tỉnh Yozgat, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 1.896 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Yozgat”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Rhododendron lepidotum

| Rhododendron lepidotum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Ericaceae
Chi (genus): Rhododendron
Loài (species): R. lepidotum
Danh pháp hai phần
Rhododendron lepidotum Wall. 
Rhododendron lepidotum là một loài thực vật có hoa trong họ Thạch nam. Loài này được Wall. ex G. Don miêu tả khoa học đầu tiên năm 1834.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Rhododendron lepidotum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Án văn tự đời Thanh

Dưới triều nhà Thanh (1644-1911), đã xảy ra hai vụ án lớn có liên quan đến văn tự, làm liên lụy nhiều người, đó là vụ án Minh Sử và vụ án Điềm kiềm ký văn trong lịch sử Trung Quốc.
Vụ án Minh Sử

Vụ án Minh Sử xảy ra ở khu vực Hàng Châu, Chiết Giang, kéo dài từ năm đầu năm 1662 cho đến năm 1663, dưới thời vua Thanh Thánh Tổ, tức là Khang Hi.
Theo nghiên cứu của Vũ Đức Sao Biển, thì mặc dù vụ án xảy ra dưới triều vua Khang Hi, nhưng khi ấy nhà vua mới lên nối ngôi và tuổi hãy còn nhỏ (8 tuổi), nên mọi việc trong ngoài đều do Ngao Bái (một Tứ mệnh đại thần) trực tiếp xử lý...Rất may là Khang Hi đã kịp thời bắt giữ viên quan này, thi hành một chính sách khoan hòa với người Hán, sửa sai những tội lỗi của tổ tiên trước đây. Ông được người Hán xưng tụng là một minh quân nhân từ và mặc cảm Hán-Mãn đã được giải tỏa...
Vụ án Minh Sử > Nguyên nhân

Thời đầu nhà Thanh, để duy trì được quyền lực, nhà cầm quyền đã áp dụng một chính sách độc tài, nặng về trấn áp và trừng trị. Hai biến động quan trọng nhất mang tính chất răn đe, đó là là vụ Thuế ở Giang Nam (1661) và vụ án Minh Sử.
GS. Phan Khoang, viết:
Vụ án Minh Sử > Hậu quả

Biểu hiện tập trung của chính sách tàn bạo và khủng bố dân tộc của nhà cầm quyền Mãn Thanh là các vụ: Mười ngày thảm sát Dương Châu (Dương Châu thập nhật), Ba lần làm cỏ gia định (Gia Định tam đồ). và vụ án Minh Sử...
Hậu quả, giống như các vụ án văn tự xảy ra đầu đời Minh, là trong vòng tám mươi năm, một lượng lớn những tác phẩm tầm thường vô vị, tô son điểm phấn cho giai cấp thống trị, cho giai cấp địa chủ ra đời. 
Tuy nhiên, điểm khác nhau là vào thời kỳ này cũng đã có được một số tác phẩm phản ánh cuộc sống nghèo khổ của nông dân và phản đối sự bức hại chủng tộc, như: Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh, Thủy hử hậu truyện của Trần Thẩm, Thuyết Nhạc toàn truyện của Tiền Thái, Trường sinh điện của Hồng Thăng, Mạc Lăng Xuân của Ngô Vĩ Nghiệp, thơ ca của Cố Viêm Vũ, Khuất Đại Quân...
Theo học giả Nguyễn Hiến Lê, nhờ đầu đời Thanh, có những vua như Khang Hi, Càn Long, vừa giỏi võ bị, vừa trọng văn hóa. Họ khôn khéo hơn các vua đầu đời Nguyên. Họ vừa cho mở nhiều khoa thi để thu dùng những kẻ sĩ, vừa cấm lập xã (đoàn thể), lập hội. Kẻ nào có giọng chê bai nhà Thanh, nhất là trong sách vở thì đều bị tử hình, mà vụ án đã làm 70 người bị chết chỉ vì cuốn Minh Sử có phạm đến điều húy kị...là một minh chứng.
Vụ án Điềm kiềm ký văn

Đới Danh Thế (1653-1713), một danh sĩ ở Đồng Thành, sau khi đọc xong bộ sách Điềm Kiềm ký văn của Tiến sĩ Phương Hiếu Tiêu (lúc này đã mất), đã phát hiện được một số ghi chép không đúng sự thật và ông quyết tâm tìm thêm sử liệu để khảo đính lại. Nguyên nhân vụ án phát xuất từ ý định đó.
Vụ án Điềm kiềm ký văn > Phương Hiếu Tiêu và sách Điềm kiềm ký văn

Phương Hiếu Tiêu (chưa rõ năm sinh, năm mất và quê quán) còn có tên là Phương Huyên Thành, tự là Hiếu Tiêu, lại còn có hiệu là Lâm Cương. Ông thi đỗ Tiến sĩ năm nào chưa rõ, được bổ làm Thị Độc học sĩ.
Năm Thuận Trị thứ 11 (1654), ông lại được cử làm mưu sĩ cho nhà vua, và rất được quý trọng. Năm Thuận Trị thứ 14 (1657), Phương Du là ngườì Đồng Thành được mời làm Chủ khảo kỳ thi Hương ở Giang Nam.
Vì tư lợi, Phương Du lấy đỗ bất công, làm cho sĩ tử ở đây vô cùng phẫn nộ. Trong số đỗ có con của Phương Củng Càn là đồng tông với Phương Du, và người em trai thứ năm của Phương Hiếu Tiêu là Phương Chương Thành.
Không lâu sau, Cấp sự trung âm Ứng Tíết dâng biểu tố cáo Phương Chương Thành thi đỗ là do đút lót. Vua Thuận Trị xem xong vô cùng tức giận bèn cho cách chức Chủ khảo Phương Du và Tiền Khai Tôn cùng toàn bộ các quan coi việc chấm thi. Lại ra lệnh bắt Phương Chương Thành, Phương Củng Càn về kinh tra xét.
Tháng 3 năm Thuận Trị thứ 15 (1658), nhà vua cho sát hạch lại số cử nhân do Phương Du chấm đỗ, rồi công nhận 24 người đủ tư cách, xoá tên 14 người. Không lâu sau với tội danh "mua bán thi cử làm rối kỷ cương", Phương Du và Tiền Khai Tôn bị chém đầu, còn các quan đồng khảo khác đều bị xử treo cổ.
Phương Chương Thành và 8 sĩ tử khác bị phạt đánh 40 gậy trước công đường, bị tịch thu gia sản, cả nhà phải lưu đày đi Ninh Cổ Tháp. Tiến sĩ Phương Hiếu Tiêu cũng bị lưu đày theo.
Khi Khang Hi lên ngôi ra lệnh đại xá thiên hạ (1662), cha con Phương Hiếu Tiêu mới được cho về quê.
Năm Khang Hi thứ 12 (1673), Phương Hiếu Tiêu đi du ngoạn xuống phía Nam, nhưng đến nơi thì gặp lúc Bình Tây Vương Ngô Tam Quế khởi binh chống lại nhà Thanh ở Vân Nam. Phương Hiếu Tiêu lại bị Ngô Tam Quế bắt giam. Ở trong ngục, Phương Hiếu Tiêu giả bệnh, nhân lúc lính canh không chú ý, ông trốn thoát được.
Lần ngao du này tuy gặp nạn, nhưng ông cũng thu thập được không ít sử liệu về chính quyền nhà Nam Minh. Về nhà, ông viết luôn quyển "Điềm Kiềm ký văn" ghi chép lại tương đối tỉ mỉ việc chính sự của vương triều này.
Vụ án Điềm kiềm ký văn > Sách chưa xong, họa đã đến

Biết việc Đới Danh Thế muốn biên tập lại sách "Điềm Kiềm ký văn", học trò của ông là Xa Trạm, tình cờ gặp được một chứng nhân đó là Lê Tri, nên báo lại cho thầy.
Trước đây, Lê Tri từng làm quan trong triều và từng hầu hạ Quế vương Chu Do Lang (1646-1662). Năm Vĩnh Lịch thứ 15 (1661), Quế Vương bị Ngô Tam Quế hại, khiến Lê Tri phải chạy khỏi cung đình, rồi trở thành nhà sư đi khất thực khắp nơi.
Mừng rỡ, nhưng Đới Danh Thế không gặp được Lê Tri vì nhà sư này đã đi xa. Sốt ruột vì công việc của mình bị chậm trễ, Đới Danh Thế viết thư nhờ Xa Trạm chép lại những gì đã nghe được từ Lê Tri rồi gửi đến cho ông.
Không lâu sau, Đới Danh Thế nhận được tài liệu, đem đối chiếu với sách "Điềm Kiềm ký văn" và đã phát hiện có nhiều sự kiện trái ngược nhau, nhưng vì ông không dám quyết nên cũng không thể thêm bớt được gì.
Đới Danh Thế còn có một học trò khác tên là Vưu Vân Ngạc, vì yêu văn bút của thầy, nên đã sao chép được hơn 100 bài văn của Đới Danh Thế.
Năm Khang Hi thứ 41 (1702), Vưu Vân Ngạc thu thập thêm những bản thảo của thầy đế khắc in. Do Đới Danh Thế ở Nam Sơn Cương, bèn lấy tên sách là "Nam Sơn tập ngẫu sao", gọi tắt là "Nam Sơn tập".
Năm Đới Danh Thế 52 tuổi (1705), ông mới bắt đầu đi thi Hương ở phủ Thuận Thiên và đã đỗ đạt. Bốn năm sau, ông lại đi thi Hội và đỗ Đệ nhất danh cống sĩ. Vào thi Đình lại đỗ Giáp đệ nhị danh tức Bảng nhãn và được phong chức Biên tu Hàn Lâm viện.
Lúc đó, con của Tả Đô Ngự sử Triệu Thân Kiều là Triệu Hùng Chiêu lại đỗ Trạng nguyên, mọi người xôn sao bàn tán, cho rằng tài học của Đới Danh Thế trội hơn Triệu Hùng Chiêu, việc Chiêu đỗ trạng chắc là nhờ Tả Đô Ngự sử Triệu Thân Kiều giúp đỡ.
Nghe được, Triệu Thân Kiều liền tìm cách dẹp tin đồn và ngầm tìm cớ triệt bỏ Đới Danh Thế.
Năm Khang Hi thứ 50 (1711), Triệu Thân Kiều dùng quyển "Dữ Dư Sinh thư" trong "Nam Sơn tập" để dâng sớ tố cáo Đới Danh Thế, phạm tội phóng túng ngông cuồng, bất cẩn, mục đích cuối cùng là tạo nên sách phản và trục lợi. Khang Hi tiếp biểu xong, giao ngay cho bộ Hình nhanh chóng tra xét.
Thế là hai họ Phương và Đới cùng tất cả những người tham gia in ấn, đề tựa sách "Nam Sơn tập" đều bị bắt giữ. Mấy ngày sau, bộ Hình dâng báo cáo lên nhà vua.
Căn cứ tấu biểu của bộ Hình, vua Khang Hi cho rằng vụ án quá nghiêm trọng, bèn triệu tập Cửu khanh nghị án, đồng thời ra chiếu chỉ rằng:
Căn cứ vào ý chỉ của Vua, Hình bộ thượng thư và Cửu Khanh đồng đưa ra ý kiến:
Theo đề nghị của bộ Hình thì phải có hơn 300 người chịu án. Phạt như thế thì quá nặng và phạm vi liên luỵ cũng quá rộng, không có lợi cho việc nhà Thanh đang mua chuộc lòng người.
Sau khi cân nhắc, năm 1713, vua Khang Hi ra quyết định cuối cùng: Xử chém Đới Danh Thế, Lưu đày hai họ Phương, Đới đi Hắc Long Giang, những người như Vưu Vân Ngạc, Phương Bao... bị giam vào Bát kỳ.
Việc xử lần này so với vụ án Minh Sử cách đây 50 năm thì đã rộng lượng hơn nhiều. Đây có thể do những năm cuối đời Khang Hy, việc chính sự và xã hội đã khá ổn định. Trong tình thế như vậy, vương triều nhà Thanh cũng không cần phải giết chóc để thị uy nữa.
Chú thích

↑  Vũ Đức Sao Biển, Kim Dung giữa đời tôi (tập 1). Nhà xuất bản Đồng Nai, 1997, tr. 291.
↑  Phan Khoang, Trung Quốc sử lược (bản in lần thứ 4). Nhà xuất bản Văn Sử học ấn hành, Sài Gòn, 1970, tr. 357-358.
↑  Do nhân dân ở hai nơi này phẫn uất, phản kháng mãnh liệt, nên sau khi quân Mãn Thanh phá được thành Dương Châu, họ đã giết 80 vạn người và chém đi chém lại ba lần ở thành Gia Định.
↑  Nhiều người soạn, Sở nghiên cứu văn học thuộc Viện KHXH Trung Quốc, Lịch sử văn học Trung Quốc (tập 3). Bản dịch của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, 1995, tr. 481 và 484.
↑  Nguyễn Hiến Lê (Đại cương Văn học sử Trung Quốc. Nhà xuất bản Trẻ, tr. 621) và Sử Trung Quốc tập 2 (cũng của Nguyễn Hiến Lê. Nhà xuất bản Văn hóa, 1997, tr. 182).
Roeselare

| Roeselare |
| --- | --- |
—  Đô thị  —
 
The Rumbeke castle, near Roeselare
  Hiệu kỳ Huy hiệu

RoeselareVị trí tại Bỉ Vị trí của Roeselare ở Tây Flanders 
Quốc gia: Bỉ
Cộng đồng: Cộng đồng Vlaanderen
Vùng: Flemish Region
Tỉnh: Tây Flanders
Quận hành chính: Roeselare
Thủ phủ: Roeselare 
Chính quyền
 • Thị trưởng: Luc Martens (CD&V)
 • Đảng chính phủ: CD&V, SP.A-Spirit
Dân số (2018-01-01)
 • Tổng cộng: 62.301
Múi giờ: UTC+1 
Mã bưu chính: 8800
Mã vùng: 051
Thành phố kết nghĩa: Trulben, Dogbo-Tota 
Trang web: www.roeselare.be
Roeselare (tiếng Pháp: Roulers) là một thành phố và đô thị thuộc tỉnh Tây Flanders. Đô thị này gồm thành phố Roeselare và các thị xã Beveren, Oekene và Rumbeke.
Yukarıyaylabel, Aksu

| Yukarıyaylabel |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
YukarıyaylabelVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Isparta
Huyện: Aksu
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 252 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Yukarıyaylabel là một xã thuộc huyện Aksu, tỉnh Isparta, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 252 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Isparta”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Reboulia maderensis

| Reboulia maderensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Marchantiopsida
Bộ (ordo): Marchantiales
Họ (familia): Aytoniaceae
Chi (genus): Reboulia
Loài (species): R. maderensis
Danh pháp hai phần
Reboulia maderensis Raddi, 1821 
Reboulia maderensis là một loài rêu trong họ Aytoniaceae. Loài này được Raddi mô tả khoa học đầu tiên năm 1821. Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Reboulia maderensis”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Zantedeschia pentlandii

| Zantedeschia pentlandii |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Alismatales
Họ (familia): Araceae
Chi (genus): Zantedeschia
Loài (species): Z. pentlandii
Danh pháp hai phần
Zantedeschia pentlandii (R.Whyte ex W.Watson) Wittm. 
Zantedeschia pentlandii là một loài thực vật có hoa trong họ Ráy (Araceae). Loài này được (R.Whyte ex W.Watson) Wittm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1898.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Zantedeschia pentlandii”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Reşadiye

| Reşadiye |
| --- | --- |
—  Huyện  —
 
Vị trí của Reşadiye
ReşadiyeVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Tokat
Diện tích
 • Tổng cộng: 1.246 km2 (481 mi2)
Dân số (2007)
 • Tổng cộng: 40.319 người
 • Mật độ: 32/km2 (80/mi2)
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Reşadiye là một huyện thuộc tỉnh Tokat, Thổ Nhĩ Kỳ. Huyện có diện tích 1246 km² và dân số thời điểm năm 2007 là 40319 người, mật độ 32 người/km².
Chú thích

↑  “Districts of Turkey” (bằng tiếng Anh). statoids.com. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2012.
Zola bifasciata

| Zola bifasciata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Zola
Loài (species): Z. bifasciata
Danh pháp hai phần
Zola bifasciata Schrank, 1802 
Zola bifasciata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Çalıkhasan, Eşme

| Çalıkhasan |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
ÇalıkhasanVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Uşak
Huyện: Eşme
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 66 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 64600 
Çalıkhasan là một xã thuộc huyện Eşme, tỉnh Uşak, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 66 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Uşak”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 5 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Oberstadt

| Oberstadt   |
| --- | --- |

 
Vị trí của Oberstadt   thuộc Huyện Hildburghausen  
Oberstadt  
Quốc gia: Đức
Bang: default
Huyện: Hildburghausen
Liên xã: Feldstein
Chính quyền
 • Thị trưởng: Erich Barfuß
Diện tích
 • Tổng cộng: 13,41 km2 (518 mi2)
Độ cao: 430 m (1,410 ft)
Dân số (2021-12-31)
 • Tổng cộng: 331
 • Mật độ: 0,25/km2 (0,64/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+01:00)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 98530
Mã vùng: 036846
Biển số xe: HBN
Oberstadt là một đô thị ở huyện Hildburghausen, ở bang Thüringen, Đức. Đô thị này có diện tích 13,41 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 405 người.
| x t Xã và đô thị ở huyện Hildburghausen |
| --- | --- | --- |
|  Ahlstädt  Auengrund  Bad Colberg-Heldburg  Beinerstadt  Bischofrod  Brünn  Dingsleben  Ehrenberg  Eichenberg  Eisfeld  Gompertshausen  Grimmelshausen  Grub  Hellingen  Henfstädt  Hildburghausen  Kloster Veßra  Lengfeld  Marisfeld  Masserberg  Nahetal-Waldau  Oberstadt  Reurieth  Römhild  Sachsenbrunn  Schlechtsart  Schleusegrund  Schleusingen  Schmeheim  Schweickershausen  St. Bernhard  St. Kilian  Straufhain  Themar  Ummerstadt  Veilsdorf  Westhausen  |  Ahlstädt  Auengrund  Bad Colberg-Heldburg  Beinerstadt  Bischofrod  Brünn  Dingsleben  Ehrenberg  Eichenberg  Eisfeld  Gompertshausen  Grimmelshausen  Grub  Hellingen  Henfstädt  Hildburghausen  Kloster Veßra  Lengfeld  Marisfeld  Masserberg  Nahetal-Waldau  Oberstadt  Reurieth  Römhild  Sachsenbrunn  Schlechtsart  Schleusegrund  Schleusingen  Schmeheim  Schweickershausen  St. Bernhard  St. Kilian  Straufhain  Themar  Ummerstadt  Veilsdorf  Westhausen  |  |
Đường Lâm (nhà Đường)

| Đường Lâm  |
| --- | --- |
Tên chữ: Bổn Đức
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 600
Quê quán: Trường An
 
Mất: 659
Giới tính: nam
Gia quyến: 
Thân phụ: Đường Hoằng
Hậu duệ: Đường Cảnh
 
Nghề nghiệp: chính khách
Quốc tịch: nhà Đường
x • t • 
Đường Lâm (chữ Hán: 唐临, 600? – 659?), tên tự là Bổn Đức, tịch quán ở Trường An, Kinh Triệu , là quan viên nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc.
Thân thế

Ông tổ 5 đời của Lâm là Đường Sủy, đầu đời Bắc Ngụy làm đến Bắc Hải thái thú, nên định cư ở Bình Thọ, Bắc Hải .
Ông kỵ là Đường Luân, làm đến Thanh Châu thứ sử (quận Bắc Hải thuộc Thanh Châu).
Ông cụ là Đường Vĩnh, làm đến Đông Ung Châu thứ sử, Vệ tướng quân, Bình Thọ bá, sử cũ có truyện. Vĩnh phục vụ chánh quyền Tây Ngụy, dời nhà vào Quan Trung.
Ông nội là Đường Cấn, làm đến Tư tông trung đại phu, kiêm Nội sử, Cô Tạng huyện công, tặng Tiểu tông bá, sử cũ có truyện.
Không rõ cha của Lâm là ai; bác của ông là Đường Lệnh Tắc, làm đến Thái tử tả thứ tử cuối niên hiệu Khai Hoàng đời Tùy Văn đế. Thái tử Dương Dũng bị phế, Văn đế kết luận Lệnh Tắc siểm nịnh thái tử, khép tội chết.
Sự nghiệp

Lâm từ nhỏ đã cùng anh trai Đường Kiểu có tiếng là tài năng. Đầu niên hiệu Vũ Đức thời Đường Cao Tổ, Thái tử Lý Kiến Thành thống lãnh quân đội đông chinh, Lâm đến gặp ông ta, hiến sách lược bình định Trịnh đế Vương Thế Sung, được thái tử tiến dẫn làm Trực điển thư phường, sau đó thụ chức Hữu vệ soái phủ Khải tào tham quân.
Sau sự biến Huyền Vũ môn, Lâm ra làm Vạn Tuyền (huyện) thừa, sau đó được thăng làm Thị ngự sử. Ít lâu sau Lâm phụng mệnh đi sứ Lĩnh Ngoại (tức Lĩnh Nam), tra xét việc bọn Giao Châu thứ sử Lý Đạo Ngạn kết án oan hơn 3000 người là cướp. Sau đó Lâm được chuyển làm Hoàng môn thị lang, gia chức Ngân thanh Quang lộc đại phu.
Đường Cao Tông nối ngôi (649), Lâm được làm Kiểm hiệu Lại bộ thị lang. Năm ấy, Lâm được thăng làm Đại Lý khanh. Cao Tông hỏi Lâm số lượng tù nhân, Lâm xem xét rồi đáp chẳng gì không tường tận. Đế vui vẻ nói: “Trẫm xưa ở Đông cung, khanh đã làm việc cho trẫm; trẫm kế thừa đại vị, khanh lại ở chức gần gũi, nhằm nương tựa vào nhau như ngày nào, nên mới thụ cho khanh nhiệm vụ này. Mà cơ yếu của quốc gia, nằm ở hình pháp; pháp luật nghiêm khắc thì hại người, pháp luật khoan dung thì lọt tội, vì thế cần phải trung dung, mới vừa ý trẫm vậy.” Cao Tông lại đích thân xét hỏi tử tù, phát hiện những người kêu oan đều bị kết án bởi các Đại Lý khanh tiền nhiệm, còn những người bị kết án bởi Lâm đều thừa nhận tội trạng, không thể nói gì. Đế than thở hồi lâu mà nói rằng: “Làm ngục giả thì nên như vậy!”
Năm Vĩnh Huy đầu tiên (650), Lâm được làm Ngự sử đại phu. Năm sau (651), Hoa Châu thứ sử Tiêu Linh Chi bị phát giác tội ăn hối lộ khi còn làm Quảng Châu đô đốc; ông ta là quan viên đứng đầu địa phương, lại là cháu 5 đời của Nam Tề Cao đế, tức là dòng dõi quý tộc, nên theo định chế phải do quần thần nghị luận. Mọi người bàn rằng Linh Chi đáng tội chết, Cao Tông giận, lệnh cho xử tử ông ta ở triều đường. Lâm biết ý Cao Tông không muốn giết Linh Chi (vì ông ta là đồng tộc với Tiêu Thục phi) nên tâu rằng Linh Chi tuy đáng tội chết, nhưng xét thân phận tôn quý của ông ta, không nên phán quá nặng. Cao Tông đồng ý, đày Linh Chi ra Lĩnh Ngoại.
Lâm được thăng làm Hình bộ thượng thư, gia Kim tử quang lộc đại phu, lần lượt làm Thượng thư các bộ Binh, Độ chi, Lại. Ban đầu, Lai Tế (con trai danh tướng Lai Hộ Nhi nhà Tùy) bị trích ra Đài Châu , Lý Nghĩa Phủ bị trích ra Phổ Châu . Khi Lâm làm Lại bộ thượng thư, tâu xin lấy Hứa Y làm Giang Nam tuần sát sứ, Trương Luân làm Kiếm Nam tuần sát sứ; Y vốn thân thiện với Tế, mà Luân hiềm khích với Nghĩa Phủ. Võ hậu vốn quan tâm Nghĩa Phủ, đến năm Hiển Khánh thứ 4 (659), xét thấy việc ấy, bắt lỗi Lâm sắp xếp quan lại có ý riêng , biếm ông làm Triều Châu thứ sử.
Lâm mất khi đang ở chức, hưởng thọ 60 tuổi.
Trước tác

Lâm trước tác Minh báo ký (冥报记) 2 quyển, ghi chép sự tích trong niên hiệu Vĩnh Huy (650 – 655), ngày nay vẫn còn. Minh báo ký được xuất bản gần nhất vào năm 1959 bởi Nhà xuất bản Văn học Nhân Dân (Trung Quốc).
Tính cách

Khi Lâm làm Vạn Tuyền huyện thừa, trong nhà tù của huyện có mười mấy tù nhân phạm tội nhẹ, gặp lúc cuối xuân có thời tiết tốt, Lâm trình bày với huyện lệnh xin thả họ ra để kịp gieo cấy vụ mùa, Lệnh không cho. Lâm tự nhận bảo lãnh cho họ, Lệnh mới đồng ý; Lâm cho tù nhân về nhà để làm ruộng, ước định với họ thời điểm quay lại nhà tù. Tù nhân cảm ơn ấy, đến hẹn đều quay về nhà tù, Lâm nhờ đó mà nổi tiếng.
Khi Lâm làm Thị ngự sử, Đại phu Vi Đĩnh quen thói đứng không đúng vị trí của mình trong buổi chầu, hôm ấy ông ta vượt lên để nói chuyện với Giang Hạ vương Lý Đạo Tông; Lâm tiến đến, nói: “Vương gây rối ban.” Đạo Tông đáp: “Cùng đại phu nói chuyện, có sao đâu!” Lâm lại nói: “Đại phu cũng gây rối ban.” Đĩnh thất sắc, mọi người đều sợ phục.
Lâm sanh hoạt kiệm ước kềm chế, không sửa sang nhà cửa, ăn mặc đều giản dị; ông tính xử thế khoan dung rộng rãi, không tìm cách phơi bày lỗi lầm của người khác. Lâm từng muốn điếu tang, sai gia đồng về nhà lấy cho mình cái áo trắng, gia đồng lấy nhầm áo khác, sợ không dám dâng lên. Lâm dò biết được, sai người gọi cậu ta đến, nói rằng: “Hôm nay khí nghịch , không nên thương khóc, trước đòi lấy áo trắng, hãy tạm dừng việc ấy.” Lâm từng lệnh cho người ta nấu thuốc, kẻ ấy làm hỏng mất. Lâm dò biết được, nói rằng: “Âm ám không nên uống thuốc, hãy lập tức bỏ đi.”
Gia đình

Anh trai là Đường Kiểu, đầu niên hiệu Vũ Đức làm Ký thất của phủ Tần vương Lý Thế Dân, theo Tần vương chinh chiến, chuyên coi thư hịch, được đãi ngộ thân thiết. Trong niên hiệu Trinh Quan thời Đường Thái Tông, Kiểu dần được thăng đến Lại bộ thị lang. Buổi đầu của nhà Đường, triều đình tuyển chọn quan lại không đặt ra giới hạn thời gian, gặp người thì bổ nhiệm; đến thời thái bình, tuyển chọn ít đi, Kiểu mới xin tổ chức tuyển chọn bắt đầu từ đầu mùa đông, đến cuối mùa xuân thì hoàn tất, trở thành phép tắc của các triều đại từ đây về sau. Kiểu làm đến Ích Châu trưởng sử, mất khi đang ở chức, được tặng Thái Thường khanh.
Con trai là Đường Chi Kỳ, trong niên hiệu Điều Lộ (679 – 680) làm đến Cấp sự trung; vì Chi Kỳ từng làm liêu thuộc của Chương Hoài thái tử Lý Hiền, nên bị kết tội lưu đày ra vùng biên. Năm Văn Minh đầu tiên (684) thời Đường Duệ Tông (ở ngôi lần thứ nhất), Chi Kỳ được khởi làm Quát Thương (huyện) lệnh, cùng Từ Kính Nghiệp dấy binh chống lại Võ hậu, thất bại bị giết.
Cháu nội là Đường Thiệu, cố sự được chép phụ liệt truyện của Lâm.
Chú thích

↑  Nay là Tây An, Thiểm Tây
↑  Nay là Duy Phường, Sơn Đông
↑  Câu này chỉ có ở Cựu Đường thư, tlđd, còn Tân Đường thư, tlđd thì không có. Sử cũ không nhắc gì đến việc Đường Lâm từng phục vụ ở Đông cung. Cơ cấu Ngự sử đài đời Đường như sau: Đài viện do Thị ngự sử chưởng quản, Điện viện do Điện trung thị ngự sử chưởng quản và Giám viện do Giám sát ngự sử chưởng quản; trong đó Điện trung thị ngự sử coi sóc nghi thức cung phụng ở điện đình. Nếu Đường Lâm từng tiếp xúc với Thái tử thì chức vụ của ông khi ấy có thể là Điện trung thị ngự sử
↑  Nay là Đài Châu, Chiết Giang
↑  Nay là Tây Xương, Tứ Xuyên
↑  Lai Tế nằm trong nhóm quan viên phản đối lập Võ chiêu nghi làm hoàng hậu, bị bọn Hứa Kính Tông, Lý Nghĩa Phủ vu cáo, chịu trọn đời lưu đày ở Tây Vực. Về sau Lý Nghĩa Phủ cũng chịu trọn đời lưu đày ở Tứ Xuyên. Ở đây Võ hậu cho rằng Đường Lâm có ý chèn ép Lý Nghĩa Phủ
↑  Theo Đông y, Khí nghịch là khí đưa ngược lên. Phế khí, vị khí đưa xuống là thuận, đưa lên là nghịch, như phế khí nghịch thì sinh ho, suyễn, vị khí nghịch thì sinh nôn mửa, ợ, nấc
Zola hepararia

| Zola hepararia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Zola
Loài (species): Z. hepararia
Danh pháp hai phần
Zola hepararia Schrank, 1802 
Zola hepararia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Zola phana

| Zola phana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Zola
Loài (species): Z. phana
Danh pháp hai phần
Zola phana Prout 
Zola phana là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.