stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ninh Tiến
Lịch sử

Vùng đất xã Ninh Tiến có từ thế kỷ thứ X – thế kỷ thứ XI.
Năm 1956, xã Ninh Tiến được thành lập trên cơ sở 5 thôn: Phúc Sơn, Hoàng Sơn, Phủ Võng, Cổ Loan, Phúc Trì thuộc huyện Hoa Lư.
Ngày 2 tháng 11 năm 1996, Chính phủ ban hành Nghị định số 69-CP về việc thành lập phường Nam Thành thuộc thị xã Ninh Bình trên cơ sở sáp nhập 44,87 ha diện tích tự nhiên và 1.207 nhân khẩu của thôn Phúc Trì, xã Ninh Tiến thuộc huyện Hoa Lư.
Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Ninh Tiến còn lại 518,29 ha diện tích tự nhiên và 4.047 nhân khẩu với 4 thôn: Phúc Sơn, Hoàng Sơn, Cổ Loan Trung, Cổ Loan Hạ.
Ngày 9 tháng 1 năm 2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 16/2004/NĐ-CP về việc chuyển xã Ninh Tiến thuộc huyện Hoa Lư về thị xã Ninh Bình quản lý.
Ngày 7 tháng 2 năm 2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 19/2007/NĐ-CP về việc thành lập thành phố Ninh Bình thuộc tỉnh Ninh Bình. Xã Ninh Tiến trực thuộc thành phố Ninh Bình.
Năm 2009, xã Ninh Nhất được chia làm 9 thôn: Phúc Sơn 1, Phúc Sơn 2, Hoàng Sơn Đông, Hoàng Sơn Tây, Cổ Loan Trung 1, Cổ Loan Trung 2, Cổ Loan Thượng, Cổ Loan Hạ 1, Cổ Loan Hạ 2.
Ngày 10 tháng 12 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1318/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025). Theo đó, thành lập thành phố Hoa Lư thuộc tỉnh Ninh Bình trên cơ sở thành phố Ninh Bình và huyện Hoa Lư. Xã Ninh Tiến trực thuộc thành phố Hoa Lư.
Danh nhân

Ninh Tiến nổi tiếng là một vùng quê có truyền thống hiếu học. Đến nay xã đã có nhiều người giữ cương vị lãnh đạo như:
Nguyễn Thị Thu Hà: Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam.
Lê Văn Bàng: Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao.
Thiếu tướng Hoàng Văn Thạ: Nguyên Chính ủy Bộ Tư lệnh Pháo Binh.
Hoàng Xuân Khuyên: Nguyên Phó Chủ tịch tỉnh Ninh Bình.
Thiếu tướng Hoàng Lượng: Nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 3.
Đại tá Hoàng Văn Trực: Phó Cục trưởng Cục CSĐT tội phạm về kinh tế – Bộ Công An.
Thiếu tướng Hoàng Thuận: Phó Tư lệnh pháo binh.
Thiếu tướng Hoàng Cao Tánh: Nguyên Phó Giám đốc Công an tỉnh Ninh Bình, Cục Trưởng Cục an ninh Xã hội, Tổng cục An ninh, Bộ Công An.
Nguyễn Hoàng Hiệp: Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.
Thiếu tướng Tống Mạnh Chinh: Giám đốc bệnh viện 30 tháng 4 thuộc Bộ Công An.
NSƯT – Đại tá Nguyễn Quang Mạo: Một người con của quê hương Ninh Tiến, có nhiều đóng góp cho nền âm nhạc, nghệ thuật của nước nhà. Bài hát nổi tiếng về Ninh Tiến: "Ninh Tiến quê hương yêu dấu".
Chú thích

1 2 3  “Sơ lược về xã Ninh Tiến”. Trang thông tin điện tử xã Ninh Tiến, thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 7 năm 2024.
1 2 3  “Dự thảo báo cáo tóm tắt Đề án: "Thành lập thành phố Hoa Lư, đồng thời sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã và thành lập các phường trực thuộc"” (PDF). 11 tháng 7 năm 2024. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 16 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2024.
↑  Tổng cục Thống kê
↑  “Thông tư số 06/2019/TT-BTNMT ngày 28 tháng 6 năm 2019 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc ban hành Danh mục địa danh dân cư, sơn văn, thuỷ văn, kinh tế - xã hội phục vụ công tác thành lập bản đồ phần đất liền tỉnh Ninh Bình”. Thư viện Pháp luật. 28 tháng 9 năm 2019.
↑  “Nghị định số 69-CP năm 1996 về việc điều chỉnh địa giới hành chính thị xã Ninh Bình và huyện Hoa Lư, thành lập phường thuộc thị xã Ninh Bình; thành lập thị trấn huyện lỵ huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình”. Thư viện pháp luật. 2 tháng 11 năm 1996.
↑  “Nghị định số 16/2004/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính mở rộng thị xã Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình”. Thư viện pháp luật. 9 tháng 1 năm 2004.
↑  “Nghị định số 19/2007/NĐ-CP về việc thành lập thành phố Ninh Bình thuộc tỉnh Ninh Bình”. Thư viện pháp luật. 7 tháng 2 năm 2007.
↑  “Nghị quyết số 1318/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2023 – 2025”. Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam. 10 tháng 12 năm 2024. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2024.
Trịnh Đạc

Trịnh Đạc (chữ Hán: 鄭檡, ? - 1765), tước phong Doãn Trung công (允忠公), là một đại thần dưới triều nhà Lê Trung Hưng trong lịch sử Việt Nam.
Tiểu sử > Mất quyền kế vị

Theo gia phả họ Trịnh, Trịnh Đạc là con trai trưởng của Duệ Tổ Tấn Quang vương Trịnh Bính, chắt trưởng của Chiêu Tổ Khang vương Trịnh Căn - vị chúa đời thứ 5 của dòng họ Trịnh.
Cũng theo gia phả, mẹ ruột của ông là Thứ phi của Trịnh Bính, tên húy là Ngọc Hội, không rõ họ là gì. Vì bà Thứ phi gốc gác không rõ ràng (phả ghi: tính thị bất hiển), nên dù Trịnh Đạc đã là con trưởng nhưng không được chọn kế thừa ngôi chúa của tằng tổ Trịnh Căn. Vị trí này được chuyển cho người em trai thứ 2 của ông, Trịnh Cương, do một Thứ phi khác sinh ra.
Tiểu sử > Làm quan trong triều

Sinh thời ông được phong làm Doãn quận công, dự phong Thôi trung Dực vận Tán trị công thần.
Em ông là Hy Tổ Nhân vương Trịnh Cương mất năm 1729, truyền ngôi cho con trưởng là Dụ Tổ Thuận vương Trịnh Giang. Những năm cuối 1730, Trịnh Giang bỏ bê chính sự, lánh mình trong cung Thưởng Trì, giao cả việc nước vào tay hoạn quan Hoàng Công Phụ, khiến triều chính rối ren, các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra khắp nơi, cơ đồ họ Trịnh lung lay dường như sắp đổ.
Trước tình hình đó, Trịnh Đạc cùng với các đại thần như Vũ Tất Thận, Nguyễn Quý Cảnh,  Nguyễn Đình Hoàn..., được sự tán thành của em dâu là Trịnh thái phi Vũ thị, đều có ý lập Vương thế đệ Trịnh Doanh lên thay giữ ngôi chúa  để trừ hoạn nạn trong cung vua và phủ chúa. Chính biến thành công, Trịnh Doanh lên ngôi chúa, tôn Trịnh Giang làm Thái thượng vương.
Đầu năm 1741, vì chúa Trịnh Doanh thân chinh dẫn đại quân đánh dẹp khởi nghĩa Ngân Già của Vũ Đình Dung, kinh thành Thăng Long bỏ trống, quân Ninh Xá của Nguyễn Tuyển, Nguyễn Cừ tiến thẳng quân sát bến sông Nhị Hà, uy hiếp kinh thành Thăng Long. Bấy giờ trong thành không có quân, lòng người rất lo sợ. Vũ thái phi ở trong cung, điều khiển Trịnh Đạc chiểu theo địa giới giữ bốn cửa thành; lại phân phối sai các quan văn đem hết dân cư ngoài thành ra bến sông bố trí hàng ngũ, để làm nghi binh, khiến quân khởi nghĩa tưởng là trong thành có phòng bị. Liền sau đó, viện quân các trấn kéo về kịp lúc, mà chúa Trịnh Doanh dẹp xong quân Ngân Già cũng gấp rút quay về, nhờ thế kinh sư được yên ổn.
Tháng 7 năm đó, nhân bàn công phong thưởng, chúa Trịnh cho ông là người có công giữ vững kinh thành, bèn gia phong cho từ tước Doãn quận công lên Doãn Trung công.
Tháng 11 năm 1744, vì cớ thủ lĩnh nông dân tên là Tương cướp phá huyện Yên Sơn, Trịnh Doanh sai Đặng Đình Quỳnh đem quân đi đánh. Ông này không có tài năng gì, chỉ vì là anh rể của nhà chúa mới được cất nhắc. Khi ra trận, Quỳnh dắt cả Quận chúa và tì thiếp cùng đi dùng chợ làm đồn đóng quân, không xếp đặt điểm canh phòng gì cả. Khi quân khởi nghĩa kéo đến xã Tiên Lữ, thì Đình Quỳnh dắt cả quận chúa và tì thiếp bỏ chạy, quân Trịnh tan vỡ. Chúa lại phải sai Trịnh Đạc làm Thống lãnh ra phản kích, thủ lĩnh Tương bỏ trốn.
Mùa xuân năm 1761, vì quân công, ông được thưởng thêm thái ấp ăn lộc.
Tiểu sử > Qua đời

Ông mất tháng 2 năm Giáp Thân (1765) dưới triều vua Lê Hiển Tông, được tặng phong là Uyên công. Do trưởng tử là Nhuận quận công mất sớm, nên đích tôn là huyện thừa Trịnh Thu (鄭橚) phụng tự. Quốc sử ghi nhận về sự ông
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Đạc là con Tấn Quang vương, trải thờ 3 triều. Cần lao khiểm cẩn, là người đứng đầu trong đám công thần | ” |
Chú thích nguồn

1 2 3 4  Trịnh thị thế gia, đời thứ 7
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 830.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 831 - 832.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 842.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 851.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 865.
↑  Nhiều tác giả (2018), tr. 212.
↑  Quốc sử quán triều Nguyễn 1998, tr. 897.
↑  Nhiều tác giả (2018), tr. 297.
Danh mục nguồn

Nhiều tác giả (2018), Đại Việt sử ký tục biên (1676 - 1789) , Hồ Chí Minh: Nhà Xuất bản Hồng Đức
Quốc sử quán triều Nguyễn (1998) [1884], Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục (PDF), Hà Nội, Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 23 tháng 1 năm 2022, truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2023
Không rõ tác giả (1927–1928). “Trịnh thị thế gia”. Tạp chí Nam Phong, số 124, phần Hán văn.Quản lý CS1: định dạng ngày tháng (liên kết)
Thời đại Ubaid

| --- | --- |
Tell Abu ShahrainTell al-'UbaidTell el-'OueiliTepe GawraChoga Mami Các di chỉ quan trọng của thời đại Ubaid.
Phạm vi địa lý: Cận Đông
Thời kỳ: Thời đại Đồ Đá mới
Thời gian: k. 6500 – k. 3700 TCN
Di chỉ mẫu: Tell al-'Ubaid
Các di chỉ lớn:  Tell el-'Oueili  Tell Abu Shahrain  Hadji Muhammed  Choga Mami  Tell Abada  Tepe Gawra 
Văn hóa trước:  Hậu kỳ đá mới  Thời đại Samarra  Thời đại Hassuna  Thời đại Halaf 
Văn hóa tiếp:  Giai đoạn chuyển tiếp Halaf-Ubaid  Thời đại Uruk 
Thời đại Ubaid (kéo dài từ khoảng năm 6500 TCN cho tới khoảng năm 3700 TCN) là một giai đoạn tiền sử của nền văn minh Lưỡng Hà. Tên gọi của giai đoạn này được đặt theo tên gọi của di chỉ Tell al-'Ubaid, tại nơi này Henry Hall là người đầu tiên đã tiến hành một cuộc khai quật lớn vào năm 1919 và tiếp theo sau đó là các cuộc khai quật của Leonard Woolley.
Ở khu vực miền nam Lưỡng Hà, đây là giai đoạn có niên đại sớm nhất được phát hiện ở khu vực đồng bằng phù sa mặc dù vậy vẫn có khả năng là sẽ còn các giai đoạn lịch sử khác với niên đại lâu đời hơn đang nằm ẩn bên dưới lớp bồi tích. Giai đoạn này kéo dài từ khoảng năm 6500 TCN cho tới năm 3800 TCN ở khu vực miền nam Lưỡng Hà và được tiếp nối bởi thời đại Uruk. Trong khi đó ở khu vực Thượng Lưỡng Hà thì giai đoạn này chỉ kéo dài từ khoảng năm 5300 TCN cho tới khoảng năm 4300 TCN.
Thuật ngữ "Thời đại Ubaid" cùng với các thuật ngữ khác như thời đại Jemdet Nasr và Uruk đã được công bố lần đầu tiên tại một hội nghị ở Baghdad vào năm 1930.
Niên đại và các thời kỳ

Thời đại Ubaid được chia làm bốn giai đoạn chính:
Giai đoạn Ubaid 0 kéo dài từ khoảng năm 5500 cho tới khoảng năm 5400 TCN, giai đoạn này còn được gọi là giai đoạn Oueili bởi vì những di chỉ có niên đại sớm nhất của giai đoạn Ubaid 0 được phát hiện lần đầu tiên tại Tell el-'Oueili.
Giain đoạn Ubaid 1 kéo dài từ khoảng năm 5400 TCN cho tới khoảng năm 4700 TCN, giai đoạn này còn được gọi là giai đoạn Eridu theo tên của thành phố Eridu và nó chỉ giới hạn ở khu vực miền nam Iraq. Giai đoạn này cho thấy mối liên hệ rõ nét của nó với nền văn hóa Samarra ở phía bắc. Nguồn nước ngầm dồi dào ở khu vực miền nam Iraq đã giúp cho những cư dân của giai đoạn này trở thành những người tiên phong trong việc gieo trồng ở khu vực có khí hậu cực kỳ khô hạn.
Giai đoạn Ubaid 2 kéo dài từ khoảng năm 4800 TCN cho tới khoảng năm 4500 TCN. Vào giai đoạn này, các cư dân của nó đã tạo ra các đồ gốm phong cách Hadji Muhammed. Giai đoạn này còn chứng kiến sự xuất hiện của các mạng lưới kênh đào rộng lớn nằm gần các khu định cư quan trọng.
Chú thích

↑  Carter, Robert A. and Philip, Graham  Beyond the Ubaid: Transformation and Integration in the Late Prehistoric Societies of the Middle East (Studies in Ancient Oriental Civilization, Number 63) Lưu trữ 2013-11-15 tại Wayback Machine The Oriental Institute of the University of Chicago (2010) ISBN 978-1-885923-66-0 p. 2; "Radiometric data suggest that the whole Southern Mesopotamian Ubaid period, including Ubaid 0 and 5, is of immense duration, spanning nearly three millennia from about 5500 to 3800 B.C."
↑  Henry R.H. Hall, C.L. Woolley, et al., "Al 'Ubaid", 1927 Lưu trữ 2022-10-10 tại Wayback Machine
↑  Hall, Henry R. and Woolley, C. Leonard. 1927. Al-'Ubaid. Ur Excavations 1. Oxford: Oxford University Press.
↑  Adams, Robert MCC. and Wright, Henry T. 1989. 'Concluding Remarks' in Henrickson, Elizabeth and Thuesen, Ingolf (eds.) Upon This Foundation - The  'Ubaid Reconsidered. Copenhagen: Museum Tusculanum Press. pp. 451–456.
1 2  Carter, Robert A. and Philip, Graham. 2010. 'Deconstructing the Ubaid' in Carter, Robert A. and Philip, Graham (eds.) Beyond the Ubaid: Transformation and Integration in the Late Prehistoric Societies of the Middle East. Chicago: The Oriental Institute of the University of Chicago. p. 2.
↑  Matthews, Roger (2002), Secrets of the dark mound: Jemdet Nasr 1926-1928, Iraq Archaeological Reports, 6, Warminster: BSAI, ISBN 0-85668-735-9
1 2  
Kurt, Amélie Ancient near East V1 (Routledge History of the Ancient World) Routledge (31 Dec 1996) ISBN 978-0-415-01353-6 p. 22
↑  Roux, Georges "Ancient Iraq" (Penguin, Harmondsworth)
Bản đồ các di chỉ khảo cổ quan trọng của khu vực Cận Đông cùng với vị trí của bốn thành phố mất tích: Larak, Awan, Akshak, và Rapiqum.
Ryki

| Ryki |
| --- | --- |

  Hiệu kỳ Huy hiệu
Ryki
Quốc gia:  Ba Lan
Tỉnh: Lubelskie
Huyện: Rycki
Diện tích
 • Tổng cộng: 28 km2 (11 mi2)
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 9.557
 • Mật độ: 351/km2 (910/mi2)
Múi giờ: UTC+1, UTC+2
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Mã hành chính: 61604
Ryki là một thị trấn thuộc huyện Rycki, tỉnh Lubelskie ở đông-nam Ba Lan. Thị trấn có diện tích 28 km². Đến ngày 1 tháng 1 năm 2011, dân số của thị trấn là 9557 người và mật độ 351 người/km².
Jamwonus subcostatus

| Jamwonus subcostatus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Jamwonus
Loài (species): J. subcostatus
Danh pháp hai phần
Jamwonus subcostatus Harold, 1879 
Jamwonus subcostatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Thủy điện A Roàng

(Việt Nam)
Thủy điện A Roàng là công trình thủy điện xây dựng trên suối A Lung thuộc lưu vực thượng nguồn sông Bồ tại vùng đất xã A Roàng huyện A Lưới, thành phố Huế., Việt Nam.
Thủy điện A Roàng có công suất 7,2 MW với 2 tổ máy, sản lượng điện hàng năm 30 triệu  KWh, khởi công tháng 8/2012, hoàn thành tháng 9/2015.
Tên xã là A Roàng xác định theo Dư địa chí Thừa Thiên Huế, và theo Danh mục địa danh dân cư.... Một số văn liệu viết thành xã A Roằng, và là phát âm của người địa phương.
Đô la Tây Ban Nha

Đô la Tây Ban Nha, còn được gọi là "mảnh tám" (Tiếng Tây Ban Nha: Real de a ocho, Dólar, Peso duro, Peso fuerte hoặc Peso), là một đồng xu bạc có đường kính khoảng 38 mm (1,5 in) có tỷ giá quy đổi bằng 8 đồng Real Tây Ban Nha. Nó được đúc trong lãnh thổ Đế quốc Tây Ban Nha sau cuộc cải cách tiền tệ năm 1497.
Đô la Tây Ban Nha được sử dụng rộng rãi như đơn vị tiền tệ thanh toán thương mại quốc tế. Một số quốc gia đã cho đóng dấu ngược (countermarked) lên xu này để sử dụng làm nội tệ của quốc gia mình. Đến thế kỷ XIX, khi chủ nghĩa thực dân phương Tây bành trướng ra khắp châu Á, họ đã cho đúc các loại xu bạc theo tiêu chuẩn của đô la Tây Ban Nha để sử dụng trong thương mại ở thuộc địa, lịch sử tiền tệ gọi chúng là "Đô la thương mại", các đồng tiền này có thể kể đến như: Piastre Đông Dương do Pháp đúc, lưu hành ở Đông Dương thuộc Pháp; Đô la Thương mại Nhật, được đúc dưới thời Thiên hoàng Minh Trị; Đô la Hải thần của người Anh; Đô la Rồng được đúc cuối thời Nhà Thanh; Đô la Thương mại Mỹ...
Đô la Tây Ban Nha chính là đồng tiền tiêu chuẩn mà đồng Đô la Mỹ đầu tiên đã nương theo, chúng được đúc và lưu hành cho đến khi có Đạo luật đúc tiền 1857. Vào thế kỷ XVIII, vì đô la Tây Ban Nha được sử dụng rộng rãi ở châu Âu, châu Mỹ và Viễn Đông, nên nó đã được chấp nhận như một loại tiền tệ quốc tế đầu tiên trong lịch sử. Ngoài Đô la Mỹ, một số loại tiền tệ khác, chẳng hạn như Đô la Canada, Yên Nhật, Nhân dân tệ của Trung Quốc, Peso Philippines và các loại tiền tệ ở Nam Mỹ, ban đầu đều dựa trên tiêu chuẩn của đồng đô la Tây Ban Nha và đồng bạc 8 real của các thuộc địa của Tây Ban Nha. Người ta thường chấp nhận rằng, biểu tượng của đồng đô la hiện nay ($) được tạo ra từ hình tượng của 2 chiếc cột và dải ruy băng cuốn quanh cột trên mặt trước đồng Hispan (8 real Tây Ban Nha).
Thuật ngữ Peso trong tiếng Tây Ban Nha để chỉ mệnh giá 8 real và nó đã trở thành tiêu chuẩn cho các loại tiền tệ ở các thuộc địa cũ của Tây Ban Nha, bao gồm: Argentina, Bolivia, Chile, Colombia, Costa Rica, Cuba, Dominica, Ecuador, Guatemala, Honduras, Mexico, Nicaragua, Paraguay, Philippines, Puerto Rico, Peru, El Salvador, Uruguay và Venezuela. Trong số này, "peso" vẫn là tên tiền tệ chính thức ở Argentina, Chile, Colombia, Cuba, Cộng hòa Dominica, Mexico, Philippines và Uruguay.
Hàng triệu đô la Tây Ban Nha đã được đúc trong suốt vài thế kỷ. Chúng là một trong những đồng tiền được lưu hành rộng rãi nhất trong thời kỳ thuộc địa ở châu Mỹ, và vẫn được sử dụng ở Bắc Mỹ và Đông Nam Á vào thế kỷ 19.
Từ nguyên của "đô la"

Vào thế kỷ XVI, Bá tước Hieronymus Schlick của Bohemia bắt đầu cho đúc xu bạc được gọi là Joachimsthaler, trong Tiếng Đức có nghĩa là Thung lũng Thánh Joachim, là tên của nơi khai thác bạc để đúc ra loại tiền này - Thung lũng ở Dãy núi Ore. Joachimstaler sau đó được rút ngắn thành Thaler hoặc Taler, những từ tương tự được tìm thấy trong các ngôn ngữ châu Âu bao gồm "tálero" trong Tiếng Tây Ban Nha và "dollar" trong Tiếng Anh.
Joachimsthaler nặng 451 Troy grain (29,2 gam). Những đồng tiền này rất được ưa chuộng và chúng thành công đến mức những loại tiền tương tự được đúc ở Công quốc Bourgogne và Vương quốc Pháp. Xu bạc "Burgundian Cross Thaler" với Thánh giá Burgundy trên mặt xu được lưu hành phổ biến ở Hà Lan Bourgogne, mà đây là vùng đất đang nổi dậy chống lại sự thống trị của Vua Tây Ban Nha và Công tước Burgundy - Philip II. Sau năm 1575, Các tỉnh nổi dậy của Hà Lan đã thay thế đồng tiền này bằng đồng tiền khắc hình một con Sư tử, do đó nó có tên bằng Tiếng Hà Lan là Leeuwendaalder.
Để tạo thuận lợi trong việc thúc đẩy thương mại, xu bạc leeuwendaalder được đúc với tỷ lệ bạc là 75%, có nghĩa là lượng bạc trong xu ít hơn so với các loại xu có mệnh giá tương đương thời đó. Rõ ràng là thương nhân Hà Lan thanh toán nợ bằng đồng leeuwendaalder sẽ có lợi hơn là bằng những đồng tiền khác. Do đó Leeuwendaalder (Đô la Sư tử) đã nhanh chống trở thành một loại tiền tệ dành cho ngoại thương. Nó trở nên phổ biến ở Trung Đông và các thuộc địa của Cộng hòa Hà Lan.
Xu bạc leeuwendaalder cũng lưu hành ở khắp các thuộc địa của Đế quốc Anh trong thế kỷ XVII và đầu thế kỷ XVIII. Từ thuộc địa Tân Hà Lan, đồng đô la sư tử lan sang tất cả Mười ba thuộc địa ở Bắc Mỹ của Anh. Những người nói Tiếng Anh bắt đầu sử dụng từ "đô la" cho đồng 8 real Tây Ban Nha (mảnh tám) vào năm 1581, và sau Cách mạng Mỹ đồng tiền đầu tiên của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ cũng được áp dụng tiêu chuẩn và tên gọi này.
Tây Ban Nha

Sau khi xu bạc Guldengrischen của Áo ra đời vào năm 1486, ý tưởng về một đồng bạc lớn với tỷ lệ bạc cao cuối cùng đã lan rộng ra khắp châu Âu và mau chóng trở thành hiện thực. Cuộc cải cách tiền tệ ở Tây Ban Nha đã dẫn đến sự ra đời của đồng 8 real (hoặc 1 peso) vào năm 1497, được đúc theo các tiêu chuẩn sau:
Năm 1497: 8 + 3⁄8 đô la với 25,563 gam bạc mịn.
Năm 1728: 8,50 đô la với 24,809 gam bạc mịn.
Năm 1772: 8,50 đô la với 24,443 gam bạc mịn, nhưng tỷ lệ bạc thực sự trong đồng xu từ năm 1772 - 1821 chỉ là 89% bạc.
Xu vàng với tên gọi escudo được đúc vào năm 1537, với hàm lượng vàng chứa 91,7%, tỷ lệ này giảm xuống còn 90,6% vào năm 1742 và 87,5% vào năm 1786. Mỗi đồng escudo vàng tương đương với 15 - 16 real bạc hoặc khoảng 2 đô la. Gold Doubloon có trị giá 2 escudo hoặc 4 đô la.
Từ thế kỷ XV đến thế kỷ XIX, các đồng xu được đúc với nhiều kiểu dáng khác nhau tại nhiều xưởng đúc tiền ở Tây Ban Nha và Tân Thế giới, các đồng tiền này đã được lưu thông rộng rãi bên ngoài biên giới của Tây Ban Nha. Nhờ có trữ lượng bạc khổng lồ được tìm thấy chủ yếu ở Potosí thuộc Bolivia ngày nay và các mỏ bạc nhỏ hơn ở Mexico (ví dụ, tại Taxco và Zacatecas) và các nguồn bạc khác của Tây Ban Nha trên khắp châu Mỹ. Các xu bạc ở các thuộc địa Tân Thế giới của Tây Ban Nha được đúc ở Potosí, Lima, Thành phố Mexico, ngoài ra còn có các xưởng đúc tiền nhỏ hơn ở Bogotá, Popayán, Guatemala City và Santiago. Đô la bạc ở thuộc địa có thể phân biệt với các loại xu bạc đúc ở Tây Ban Nha dựa trên hình tượng 2 cây trụ Hecules ở mặt sau đồng xu.
Mỗi đô la hoặc peso được chia thành 8 real ở Châu Mỹ Latinh cho đến thế kỷ XIX khi các đồng peos được chi nhỏ thành 100 centavos. Tuy nhiên, sự hỗn loạn tiền tệ ở Tây Ban Nha bắt đầu dưới thời trị vì của Vua Philip II dẫn đến đồng đô la được chia nhỏ như sau (chỉ tính riêng tại Tây Ban Nha):
Cho đến năm 1642: 1$ = 8 real.
Từ năm 1642: 1$ = 10 real các tỉnh.
Từ năm 1687: 1$ = 15 + 2⁄34 reales de vellon.
Từ năm 1737: 1$ = 20 reales de vellon.
Năm 1864: 1$ = 2 Escudo bạc (khác với escudo vàng).
Vào năm 1869: 1$ = 5 Peseta Tây Ban Nha, đồng tiền có tỷ giá ngang bằng với Franc Pháp trong Liên minh tiền tệ Latinh.
Tây Ban Nha sử dụng đồng peseta vào năm 1869 và gia nhập Liên minh tiền tệ Latinh đồng nghĩa với việc chấm dứt dấu tích cuối cùng của đô la Tây Ban Nha trên chính đất nước Tây Ban Nha. Tuy đồng 5 peseta (hay duro) có đường kính nhỏ và trọng lượng nhẹ hơn một chút so với đô la Tây Ban Nha, nhưng tỷ lệ bạc trong xu cũng cao, lên đến 90%.
Vào những năm 1990, những đồng xu kỷ niệm với mệnh giá 2.000 peseta đã được đúc, có kích thước và trọng lượng tương tự như đồng đô la.
Mexico

Sau khi giành độc lập khỏi Tây Ban Nha vào năm 1821, nhà nước Mexico tiếp tục cho đúc xu bạc 8 real và escudo vàng cho đến khi tiền tệ Mexico được thập phân hoá và cho đúc đồng peso thay thế. Trong suốt thế kỷ XIX, xu bạc 8 real Mexico được người Việt trước đây gọi là xu con cò, được đúc theo tiêu chuẩn của đô la Tây Ban Nha thời thuộc địa. Trong khi đó đồng peso được đúc với trọng lượng 27,07 gam, với tỷ lệ bạc trong xu là 90,28% và đồng escudo vàng có trọng lượng 3,383 gam và tỷ lệ vang trong xu là 87,5%. Các đồng 8 real và peso do nhà nước Mexico độc lập đúc tiếp tục là một loại xu bạc thương mại được giao dịch quốc tế phổ biến trong suốt thể kỷ XIX.
Sau năm 1918, đồng peso bị giảm kích thước và tỷ lệ bạc, sau đó những năm 1940 và 1950 lại tiếp tục giảm. Tuy nhiên, các đồng 2 peso (1921); 5 peso (1947) và 10 peso (1955) đã được đúc với kích thước và tỷ lệ bạc tương đương như đồng peso cũ.
Ireland và các thuộc địa của Anh

"Cob" là thuật ngữ mà Ireland và các thuộc địa của Anh dùng để chỉ đồng bạc 8 real của Tây Ban Nha, bởi vì trong thời kỳ đó, các đồng tiền vàng và bạc của Tây Ban Nha có hình dạng bất thường và thô.
Châu Úc

Sau khi Thuộc địa New South Wales được thành lập ở Lục địa Úc vào năm 1788, nó đã gặp phải vấn đề thiếu tiền đúc, vì các tàu buôn đã lấy các xu bạc ra khỏi thuộc địa để đổi lấy hàng hoá. Năm 1813, Thống đốc Lachlan Macquarie đã sáng tạo ra một ý tưởng biến nguồn xu bạc đô la Tây Ban Nha do chính phủ Anh gửi đến thuộc địa thành 10.000 bảng Anh. Để ngăn chặn nguồn đô la Tây Ban Nha này thất thoát ra ngoài thuộc địa New South Wales và tăng gấp đôi mệnh giá của xu bạc, giữa các đồng xu đã bị đục lỗ. Phần tâm được đục lỗ gọi là "dump", có giá trị là 15 pence, và vành ngoài còn lại được gọi là "Đô la holey" có trị giá 5 shilling. Mặt trước của đồng đô la holey được đóng dấu dòng chữ "New South Wales" kèm theo năm 1813 và mặt sau của đồng xu có dòng chữ "5 shilling". Trong khi đó mặt trước của đồng xu "dump" được đóng dấu vương miện, dòng chữ "New South Wales" kèm năm 1813, mặt sau của đồng xu là dòng chữ "15 pence".
Các đồng tiền được cắt ra từ đô la Tây Ban Nha trở thành những loại tiền tệ chính thức đầu tiên được lưu thông ở Úc, tuy thời gian tồn tại tương đối ngắn. Quốc hội Anh đã thông qua Đạo luật Sterling bạc vào năm 1825, đạo luật này đưa tiền xu của Vương quốc Anh trở thành tiền tệ duy nhất được lưu hành ở các thuộc địa Úc châu của Anh, chấm dứt thời kỳ tồn tại của đồng đô la holey.