stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Hotel Rwanda
Quá trình sản xuất

Bộ phim lấy bối cảnh năm 1994 trong cuộc diệt chủng Rwandan, trong đó ước tính 800.000 người, chủ yếu là người Tutsi, đã bị giết bởi những kẻ cực đoan người Hutu. Trong năm đó, dân số bảy triệu người của Rwanda gồm có hai nhóm chính: Hutu (khoảng 85%) và Tutsi (14%). Vào đầu những năm 1990, những kẻ cực đoan người Hutu trong giới tinh hoa chính trị của Rwanda đổ lỗi cho toàn bộ dân tộc thiểu số Tutsi về các vấn đề kinh tế và chính trị của đất nước. Dân thường Tutsi cũng bị cáo buộc ủng hộ một nhóm phiến quân thống trị Tutsi mang tên Mặt trận Yêu nước Rwandan.
Vào ngày 6 tháng 4 năm 1994, một chiếc máy bay chở Tổng thống Juvénal Habyarimana, một người thuộc tộc Hutu, đã bị bắn hạ. Sau sự cố đó, cuộc diệt chủng bắt đầu. Những kẻ cực đoan người Hutu thuộc lực lượng dân quân Interahamwe đã đưa ra kế hoạch tiêu diệt toàn bộ dân số Tutsi. Người Tutsi và những người bị nghi ngờ là người Tutsi đã bị giết trong nhà của họ và khi họ cố gắng chạy trốn khỏi đất nước. Ước tính có khoảng 200.000 người đã tham gia vào cuộc tấn công diệt chủng Rwandan. Quản lý Paul Rusesabagina của khách sạn sang trọng Mille Collines (thuộc sở hữu của Bỉ), đã sử dụng sức và tầm ảnh hưởng của mình để đích thân cứu cả người tị nạn Tutsi và Hutu. Paul thường xuyên phải mua chuộc những gã lính Hutu và giữ dân quân bên ngoài khách sạn trong suốt trăm ngày chết chóc. Sau cuộc tàn sát, Paul Rusesabagina sống sót cùng với vợ, bốn đứa con, hai cháu gái nuôi; hầu hết những người tị nạn mà anh che chở cũng còn sống.
Chia sẻ suy nghĩ của mình về việc thiếu sự can thiệp của quốc tế trong cuộc khủng hoảng, đạo diễn Teddy George nhận xét: "Đơn giả là vì mạng sống của người châu Phi không được coi là có giá trị như của người châu Âu hay người Mỹ. "  Để cố gắng truyền đạt nỗi kinh hoàng của nạn diệt chủng trong phim, đạo diễn đã tìm cách kể câu chuyện về Paul Rusesabagina, được miêu tả là một người nhân đạo trong khi các hành động bạo lực không ngừng leo thang. Tuy nhiên, Paul Rusesabagina kể từ đó đã bị chỉ trích vì bị cáo buộc rằng ông đã tống tiền khách để đổi lấy phòng trú ẩn và thức ăn. Cũng có báo cáo rằng trụ sở của Liên Hợp Quốc tại Kigali nhận được thông tin rằng Paul đã cung cấp cho một chỉ huy quân đội Rwanda một danh sách số khách trọ của khách sạn và số phòng của họ. Các nhà quan sát của Liên Hợp Quốc đã cố gắng để thay đổi số phòng của những người bị đe dọa nhiều nhất. Nhân vật Tướng Olivier người Canada dựa trên Thượng nghị sĩ Roméo Dallaire, hiện đã nghỉ hưu sau khi phục vụ Lực lượng quân đội Canada. Ông kể lại những trải nghiệm của chính mình trong tiểu sử của mình, Shake Hands with the Devil. Cuốn sách sau đó đã được chuyển thể thành hai bộ phim truyện; một bộ phim tài liệu và một bộ phim chính kịch ra mắt năm 2007.
George cho rằng điều quan trọng là phải tạo ra bộ phim cho khán giả đại chúng, phải tự hỏi liệu bộ phim có "có nên được chiếu ở Peoria không? Sẽ có người hiểu bộ phim không? Phim đã đủ tính đại chúng chưa? "
Quá trình sản xuất > Quay phim

Phim được quay tại ở Kigali, Rwanda và Johannesburg, Nam Phi. Paul Rusesabagina đã được thông báo trong quá trình viết bộ phim. Mặc dù nhân vật của Tướng Oliver do Nick Nolte thủ vai có phần hư cấu, nhưng nhân vật này được lấy cảm hứng từ chỉ huy lực lượng Liên Hợp Quốc cho UNAMIR, Roméo Dallaire. Tổng thống Ugandan Yoweri Museveni, tổng thống Rwandan Juvénal Habyarimana, và lãnh đạo Mặt trận Yêu nước Rwandan (hiện là tổng thống) Paul Kagame xuất hiện trong các đoạn phim tài liệu lưu trữ trong phim.
Các nhà sản xuất của bộ phim đã hợp tác với Quỹ Liên Hợp Quốc để tạo ra Quỹ quốc tế cho Rwanda, hỗ trợ cho Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc giúp đỡ những người sống sót ở Rwandan. "Mục tiêu của bộ phim không chỉ là thu hút khán giả vào câu chuyện diệt chủng mà còn truyền cảm hứng cho họ để giúp khắc phục sự tàn phá khủng khiếp", George nói.
Quá trình sản xuất > Nhạc phim

Nhạc phim Khách sạn Rwanda được phát hành bởi hãng Commotion vào ngày 11 tháng 1 năm 2005, bao gồm các bài hát được viết bởi Wyclef Jean và Deborah Cox. Nhạc nền phim được sáng tác bởi Rupert Gregson-Williams, Andrea Guerra và Afro Celt Sound System, và được Michael Connell chỉnh sửa.
Các liên kết khác

Hotel Rwanda trên Internet Movie Database
Hotel Rwanda tại AllMovie
Hotel Rwanda tại Rotten Tomatoes
Hotel Rwanda tại Metacritic
Hotel Rwanda tại Box Office Mojo
Tiếng Digan

| Romani |
| --- | --- |
romani ćhib
Sử dụng tại: Trung và Đông Âu và cộng đồng người Do Thái Romani
Tổng số người nói: 3 triệu
Phân loại: Ấn-ÂuẤn-IranẤn-AryaTâyRomani
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ thiểu số được công nhận tại:  Colombia  Cộng hoà Séc   Đức   Hungary   Thụy Điển 
Mã ngôn ngữ
ISO 639-2: rom
ISO 639-3: tùy trường hợp: rmn – Balkan Romani rml – Baltic Romani rmc – Carpathian Romani rmf – Finnish Kalo rmo – Sinte Romani rmy – Vlax Romani rmw – Welsh Romani
Glottolog: roma1329
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Ngôn ngữ Digan, hoặc ngôn ngữ Romani (/roʊməni/), hoặc ngôn ngữ Gypsy (tiếng Digan: ćhib romani) là một số ngôn ngữ của người Digan, thuộc ngữ chi Ấn-Arya trong hệ ngôn ngữ Ấn-Âu .
Theo Ethnologue, có bảy loại ngôn ngữ Digan khác nhau đủ để được coi là các ngôn ngữ riêng. Lớn nhất trong số này là Vlax Romani (với khoảng 900.000 người sử dụng), Balkan Romani (700.000), Carpath Romani (500.000) và Sinte Romani (300.000). Một số cộng đồng Digan nói các ngôn ngữ hỗn hợp dựa trên các ngôn ngữ bản địa nhưng giữ lại từ vựng có nguồn gốc từ ngôn ngữ Digan cổ - chúng được gọi bằng ngôn ngữ học là các ngôn ngữ Para-Romani, chứ không phải là phương ngữ Romani nữa .
Sự khác biệt giữa các ngôn ngữ Digan có thể khác nhau rất nhiều như sự khác biệt giữa các ngôn ngữ Slav khác nhau.
Friends: Mononoke Shima no Naki

| Friends: Mononoke Shima no Naki  |
| --- | --- |
Film poster
Đạo diễn: Yamazaki Takashi, Yagi Ryūichi
Tác giả: Yamazaki Takashi
Dựa trên: Naita Aka Oni của Hamada Hirosuke
Sản xuất: Kawamura Genki
Diễn viên: Katori Shingo, Yamadera Koichi
Âm nhạc: Sato Naoki, Misia
Hãng sản xuất: Shirogumi 
Phát hành: Toho
Công chiếu:  17 tháng 12 năm 2011 (2011-12-17) (Nhật Bản)  
Quốc gia: Nhật Bản
Ngôn ngữ: Tiếng Nhật
Friends: Mononoke Shima no Naki (friends もののけ島のナキ, Lit: Friends: Naki of Monster Island ?) là một bộ phim hoạt hình máy tính Nhật Bản 2011 dựa trên truyện thiếu nhi Nhật Bản Naita Aka Oni của Hamada Hirosuke. Phim của đạo diễn Yamazaki Takashi và Yagi Ryuichi. Kịch bản phim cũng của Yamazaki. Thành viên SMAP Katori Shingo và nam diễn viên Yamadera Koichi lồng tiêang các nhân vật trong phim.
Phim đươkc cômg chiếu ở các rạp Nhật Bản vào ngày 17 tháng 12 năm 2011.
Phân vai lồng tiếng

Katori Shingo vai Naki
Yamadera Kōichi vau Gunjō
You vai Mikke
Kato Seishiro vai Konaki
Frogman vai Samurai
Abe Sadao vai Gōyan
Chú thích

1 2 3  “friends もののけ島のナキ on eiga.com”. eiga.com (bằng tiếng Nhật). Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2011.
↑  “香取慎吾、3DCGアニメ「friends」で"赤おに"に”. eiga.com (bằng tiếng Nhật). ngày 7 tháng 12 năm 2010. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2011.
↑  “friends もののけ島のナキ on Moviewalker”. Kadokawa Magazines (bằng tiếng Nhật). Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2011.
Ida Lupino

| Ida Lupino |
| --- | --- |

Sinh: (1918-02-04)4 tháng 2 năm 1918 Herne Hill, Luân Đôn, Anh, Anh Quốc
Mất: 3 tháng 8 năm 1995(1995-08-03) (77 tuổi) Los Angeles, California, Hoa Kỳ
Nguyên nhân mất: Stroke
Tư cách công dân: British/American
Trường lớp: Royal Academy of Dramatic Art
Nghề nghiệp: Diễn viên, ca sĩ, đạo diễn, nhà sản xuất
Năm hoạt động: 1931–1978
Phối ngẫu: Louis Hayward (cưới 1938⁠–⁠1945) Collier Young (cưới 1948⁠–⁠1951) Howard Duff (cưới 1951⁠–⁠1984)
Con cái: Bridget Duff
Cha mẹ: Stanley Lupino Connie Emerald
Người thân: Lupino Lane (bác)
Ida Lupino (4 tháng 2 năm 1918 – 3 tháng 8 năm 1995) là một nữ diễn viên và ca sĩ người Mỹ gốc Anh. Bà đã trở thành một đạo diễn và nhà sản xuất tiên phong-người phụ nữ duy nhất làm việc trong hệ thống phòng thu Hollywood trong những năm 1950 đã làm như vậy. Với công ty sản xuất độc lập của mình, bà đồng sáng tác và đồng sản xuất nhiều phim truyền tải thông điệp xã hội và là người phụ nữ đầu tiên đạo diễn một bộ phim noir, The Hitch-Hiker năm 1953. Trong sự nghiệp 48 năm, bà xuất hiện trong 59 phim và đạo diễn tám phim khác, chủ yếu ở Hoa Kỳ, nơi bà đã trở thành một công dân của nước này trong năm 1948. Phần lớn sự nghiệp sau này của bà với tư cách một nữ diễn viên, nhà văn và đạo diễn, là trên truyền hình, nơi bà đạo diễn hơn một trăm tập phim của các tác phẩm khác nhau, từ phim cao bồi miền tây, những câu chuyện siêu nhiên, phim hài tình huống, phim bí ẩn giết người và những câu chuyện về xã hội đen. Bà là người phụ nữ duy nhất đạo diễn các tập của bản gốc loạt phim The Twilight Zone và cũng là đạo diễn duy nhất đã đóng vai chính trong loạt phim này.
Phát thanh

| Năm | Chương trình | Phần |
| --- | --- | --- |
| 1944 | Screen Guild Players | High Sierra |
| 1944 | Suspense | The Sisters |
Chloroclystis marmorata

| Mesocolpia marmorata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Mesocolpia
Loài (species): M. marmorata
Danh pháp hai phần
Mesocolpia marmorata (Warren, 1899) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Chloroclystis marmorata Warren, 1899 
Mesocolpia marmorata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  “Home of Ichneumonoidea”. Taxapad. Dicky Sick Ki Yu. 1997–2012. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 8 năm 2017. Truy cập 2013. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |access-date= (trợ giúp)
↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Donacaula caminarius

| Schoenobius caminarius> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Donacaula
Loài (species): D. caminarius
Danh pháp hai phần
Donacaula caminarius (Zeller, 1852) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Schoenobius caminarius Zeller, 1852 
Donacaula caminarius là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Tinh Châu nhật báo

| --- | --- |
Số đầu tiên của Singapore năm 1929
Loại hình: Báo hàng ngày
Hình thức: Báo khổ rộng
Chủ sở hữu:  Media Chinese International Limited (Chủ chính)  Sin Chew Media Corporation Berhad 
Người sáng lập: Hồ Văn Hổ
Nhà xuất bản: Media Chinese International
Biên tập viên: Quách Thanh Giang
Thành lập: 15 tháng 1 năm 1929; 95 năm trước (1929-01-15) tại Các khu định cư Eo biển
Khuynh hướng chính trị: Barisan Nasional Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Ngôn ngữ: Tiếng Trung
Số lượng lưu hành: 340.584 (Tây Malaysia)   52.711 (Sarawak)   12.102 (báo đêm)  55.291 (báo điện tử)  *Source: Audit Bureau of Circulations, Malaysia - July to December 2015
Website: www.sinchew.com.my
Tinh Châu nhật báo (tiếng Trung: 星洲日報), là tờ báo tiếng Trung hàng đầu ở Malaysia. Theo báo cáo của Cục Kiểm toán Phát hành cho giai đoạn kết thúc vào ngày 31 tháng 12 năm 2011, Tinh Châu nhật báo có số lượng phát hành trung bình hàng ngày gần 500.000 bản và cũng là tờ báo tiếng Trung bán chạy nhất bên ngoài Trung Quốc đại lục. Chỉ vào Chủ nhật, số lượng phát hành của các tờ báo bằng tiếng Mã Lai (ngôn ngữ quốc gia của Malaysia) mới vượt quá số lượng của Tinh Châu nhật báo.
Tinh Châu nhật báo thuộc sở hữu của Sin Chew Media Corporation Berhad, vốn là công ty con của Media Chinese International Limited. Nó còn là thành viên thuộc Mạng Tin tức châu Á. Tờ báo này được lưu hành khắp Malaysia và các nước lân cận, ở miền Nam Thái Lan, Brunei và Indonesia. Nó cũng được xuất bản và in ở Indonesia và Campuchia, dưới các tiêu đề khác nhau. Tinh Châu nhật báo có tới 53 văn phòng tin tức và sáu nhà máy in ở Bán đảo và Đông Malaysia.
Lịch sử

Tinh Châu nhật báo do Hồ Văn Báo (胡文豹) và Hồ Văn Hổ (胡文虎), chủ dầu cù là Tiger Balm (虎標萬金油) thành lập vào ngày 15 tháng 1 năm 1929 tại Các khu định cư Eo biển như một phần của tờ báo Star Amalgamated được hai nhà từ thiện này lập nên. Tờ báo bị đình chỉ từ năm 1942 đến năm 1945 trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng Mã Lai.
Văn phòng ở Kuala Lumpur được thành lập vào năm 1950, nhưng ngay cả sau khi Singapore tách khỏi Malaysia vào năm 1965, Tinh Châu nhật báo vẫn hoạt động với trụ sở chính tại Singapore dưới sự quản lý của hậu duệ anh em nhà họ Hổ. Để đẩy nhanh quá trình in ấn, vào năm 1966, Tinh Châu nhật báo đã xây dựng một nhà máy mới đặt tại trụ sở chính hiện tại ở Petaling Jaya.  Với việc thành lập nhà máy mới này, các bộ phận khác như tin tức, biên tập, sản xuất và phát hành đã được bắt đầu. Hoạt động của Petaling Jaya trở nên độc lập với trụ sở chính tại Singapore. Tuân theo chỉ thị của chính phủ về việc hạn chế người nước ngoài kiểm soát báo chí, gia đình họ Hổ đã chuyển quyền sở hữu Tinh Châu nhật báo cho Lâm Khánh Kim vào năm 1982.
Năm 1987, Tinh Châu nhật báo chìm sâu vào rắc rối tài chính và người quản lý công ty được bổ nhiệm. Ngày 27 tháng 10 năm 1987, giấy phép xuất bản của Tinh Châu nhật báo đã bị đình chỉ theo Operasi Lalang, một trong những cuộc đàn áp quyết liệt nhất đối với những người bất đồng chính kiến ​​dân sự do chính phủ phát động. Doanh nhân Trương Hiểu Khanh đến từ Sarawak đã mua lại Tinh Châu nhật báo vào năm 1988. Sau 5 tháng 11 ngày, Tinh Châu nhật báo tiếp tục xuất bản vào ngày 8 tháng 4 năm 1988. Đầu thập niên 1990, Tinh Châu nhật báo nổi lên là tờ báo tiếng Trung  bán chạy nhất, đánh bại Nam Dương thương báo, tờ báo tiếng Trung hàng đầu lúc bấy giờ ở Malaysia.
Lập trường biên tập của Tinh Châu nhật báo được coi là phe phái ủng hộ Barisan Nasional (BN), chính đảng nắm quyền kiểm soát chính phủ liên bang Malaysia kể từ khi nước này giành độc lập cho đến khi thất bại trong cuộc tổng tuyển cử năm 2018. Tương tự như hầu hết các ấn phẩm khác ở Malaysia, Tinh Châu nhật báo còn được coi là tờ báo thân Bắc Kinh, thường đăng tin tức từ các nguồn thân Đảng Cộng sản Trung Quốc như Thời báo Hoàn Cầu và Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc.
Syzygium oblanceolatum

| Syzygium oblanceolatum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Syzygium
Loài (species): S. oblanceolatum
Danh pháp hai phần
Syzygium oblanceolatum (C.B.Rob.) Merr., 1951 
Syzygium oblanceolatum là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (C.B.Rob.) Merr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1951.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Syzygium oblanceolatum”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Lịch sử Khánh Hòa

Ngày 30 tháng 6 năm 1989, Quốc hội ra Nghị quyết chia tỉnh Phú Khánh thành hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa.
Thời tiền sử và Vương quốc Chăm Pa

Bài chi tiết: Kauthara
Các tư liệu khảo cổ học khẳng định rằng ngay từ thời tiền sử, con người đã sinh sống ở Khánh Hòa. Ở Hòn Tre trong Vịnh Nha Trang các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra nhiều công cụ bằng đá của một nền nông nghiệp dùng cuốc. Với việc phát hiện ra bộ đàn đá Khánh Sơn vào tháng 2 năm 1979 tại huyện Khánh Sơn, cho thấy chủ nhân của bộ đàn đá này đã sinh sống ở đây khoảng giữa thiên niên kỷ 1 TCN.
Các di chỉ đã phát hiện của nền văn hóa Xóm Cồn (Ba Ngòi, Cam Ranh) cho phép khẳng định nền văn hóa thời đại đồ sắt ở Khánh Hòa có niên đại khoảng gần 4000 năm và phát triển sớm hơn văn hóa Sa Huỳnh. Nằm trong địa bàn phân bố của văn hóa Sa Huỳnh, Khánh Hòa có nhiều di chỉ khảo cổ học về nền văn hóa này như: Diên Sơn, Bình Tân, Hòn Tre, Ninh Thân.
Vào đầu Công Nguyên, một bộ phận trong bộ tộc Cau (Kranukavamsa) - một trong hai bộ tộc lớn của người Chăm Pa thời bấy giờ - đã thành lập nên một tiểu quốc và được đặt tên là Tiểu quốc Nam Chăm (bia ký ghi là Panrăn hay Panduranga). Tiểu quốc này gồm hai xứ là Panrăn (khu vực ngày nay là Phan Rang, Phan Thiết) và Kauthara (khu vực Khánh Hòa ngày nay). Đối địch với Tiểu quốc Nam Chăm là Tiểu quốc Bắc Chăm ở khu vực thuộc Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định ngày nay.
Sau đó, trải qua nhiều thế kỷ nội chiến liên miên, vương quốc Chăm Pa được thành lập trên cơ sở sự thống nhất của hai xứ Nam Chăm và Bắc Chăm. Đến thế kỷ VIII, Nam Chăm chiếm ưu thế dẫn đến sự ra đời của Vương triều Panduranga (Hoàn Vương Quốc), vùng Kauthara từ đó phát triển đến mức cực thịnh với những khu đền tháp to lớn và linh thiêng mà tiêu biểu là ngôi đền Po Nagar thờ vị nữ thần mẹ xứ sở Yang Pô Y Na Gar. Đến nay, vẫn còn tồn tại nhiều bia ký ghi bằng tiếng Phạn và tiếng Chăm cổ ở Khánh Hòa nằm rải rác ở nhiều nơi.
Trung đại

Năm 1653, lấy cớ vua Chiêm Thành là Bà Tấm (hay còn gọi là Bà Bật) quấy nhiễu dân Việt ở Phú Yên, Chúa Nguyễn Phúc Tần đã sai quan cai cơ Hùng Lộc Hầu Trương Phúc Hùng đem 3000 quân sang đánh. Thất bại nặng nề, vua Chiêm Thành sai con mang thư hàng và xin dâng đất cho Chúa từ sông Phan Rang trở ra đến Phú Yên. Chúa chấp thuận và đặt dinh Thái Khang gồm hai phủ là phủ Thái Khang gồm các huyện Tân Định, Quảng Phước ở phía bắc (nay là thị xã Ninh Hòa và huyện Vạn Ninh) và phủ Diên Ninh gồm các huyện Phước Diên, Hoa Châu, Vĩnh Xương ở phía nam (nay là các huyện Diên Khánh, Cam Lâm, Khánh Sơn, 2 thành phố Cam Ranh, Nha Trang và một phần phía Bắc của tỉnh Ninh Thuận), giao cho Hùng Lộc làm thái thú. Từ đó, vùng đất này đã trở thành một bộ phận của lãnh thổ Việt Nam và công cuộc khai khẩn lập làng của người Việt được đẩy mạnh. Dân cư sống tập trung tại các hạ lưu sông Dinh và sông Cái. Đến năm 1690, phủ Thái Khang được đổi tên thành phủ Bình Khang. Năm 1742, phủ Diên Ninh đổi thành phủ Diên Khánh.
Vào năm 1771, ba anh em nhà Tây Sơn dấy binh đánh Chúa Nguyễn. Chỉ ba năm sau, quân Tây Sơn đã kiểm soát vùng đất kéo dài từ Quy Nhơn đến Bình Thuận. Sau đó, tướng nhà Nguyễn là Tống Phúc Hạp kéo quân ra đánh lấy lại được Dinh Bình Thuận và Phủ Diên Khánh nhưng rồi lại bị Nguyễn Huệ đem quân đánh lấy lại được hai vùng trên. Tháng 7 năm 1793, Định Vương Nguyễn Phúc Ánh thân chinh thống lĩnh đại binh thủy, bộ từ Gia Định kéo ra Nha Trang. Từ Nha Trang tấn công lên Diên Khánh. Quân Tây Sơn không cầm cự nổi phải bỏ Diên Khánh và Bình Khang. Nguyễn Ánh sai người xây thành Diên Khánh, lập xưởng đóng thuyền. Sau đó, tướng Tây Sơn là Trần Quang Diệu còn hai lần đem quân vào đánh nữa vào các năm 1794, 1795 nhưng đều không thành.
Năm 1802, sau khi đánh bại nhà Tây Sơn, Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi lấy hiệu là Gia Long. Năm 1803, Dinh Bình Khang được đổi tên thành Dinh Bình Hòa, phủ Bình Khang cũng được đổi tên thành phủ Bình Hòa nhưng sở lỵ đã được chuyển từ đây sang phủ Diên Khánh. Năm 1808, Dinh được đổi thành Trấn. Đến năm 1831 (năm Minh Mạng thứ 12), trấn Bình Hòa được đổi tên thành tỉnh Khánh Hòa, còn phủ Bình Hòa trở thành phủ Ninh Hòa. Vào thời điểm đó, tỉnh Khánh Hòa gồm 2 phủ, 4 huyện là: Phủ Diên Khánh gồm 2 huyện: Phước Điền, Vĩnh Xương; Phủ Ninh Hòa gồm 2 huyện: Quảng Phước và Tân Định, tỉnh lỵ là Phủ Diên Khánh.
Năm 1884, triều đình nhà Nguyễn ký kết hiệp ước Patenotre với Pháp, tạo cơ sở cho việc thiết lập chính quyền đô hộ của Pháp ở Việt Nam và sự suy yếu của nhà Nguyễn. Là một tỉnh ở xứ Trung Kỳ, Khánh Hòa vẫn là bộ phận của Nam triều, đồng thời tồn tại Chính quyền bảo hộ Pháp. Quan lại của Nam triều gồm có chức tuần vũ, án sát coi việc hành chính, lãnh binh coi việc canh gác và giữ gìn an ninh trong tỉnh, đóng tại Diên Khánh. Cơ quan bảo hộ Pháp gồm có chánh sứ, phó sứ và giám binh, đóng tại Nha Trang. Nha Trang dần phát triển thành thị trấn.
Ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật đảo chính Pháp, giao tỉnh Khánh Hòa cho các quan Nam triều quản lý, cơ quan hành chính của tỉnh dời xuống Nha Trang. Từ đó, Nha Trang chính thức trở thành tỉnh lỵ của tỉnh Khánh Hòa.
Trước thời Pháp thuộc > Thời Vương quốc Chăm Pa

Đất Khánh Hòa ngày nay là đất của nước Kauthara, sau đó, nước này bị người Chiêm Thành thôn tính và được sáp nhập vào lãnh thổ Chiêm Thành. Tên Cù Huân cổ nhân dùng để gọi Khánh Hòa có lẽ do chữ Kauthara đọc trại. Tại Nha Trang hiện nay còn một vùng gọi là Hà Ra. Như vậy Kaut của người Chăm ngày xưa chắc đọc na ná như "Cù Huân" hoặc Kaut đọc là "Cù" còn "Huân" là được người Việt thêm sau cho đẹp lời.
Vào đầu Công Nguyên, một bộ phận trong bộ tộc Cau, một trong hai bộ tộc lớn của người Chăm Pa thời bấy giờ, đã thành lập nên một tiểu quốc và được đặt tên là Tiểu quốc Nam Chăm, hay còn gọi là Panrãn hay Panduranga (tiếng Chăm Cổ). Tiểu quốc này gồm hai xứ là Panduranga (ngày nay là Phan Rang, Phan Thiết) và Kauthara (tức Khánh Hòa ngày nay). Đối địch với Tiểu quốc Nam Chăm là Tiểu quốc Bắc Chăm ở khu vực thuộc Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định ngày nay.
Sau đó, trải qua nhiều thế kỷ nội chiến liên miên, vương quốc Chăm Pa được thành lập trên cơ sở sự thống nhất của hai xứ Nam Chăm và Bắc Chăm. Đến thế kỷ thứ 8, dưới sự ra đời của vương triều Panduranga (Hoàn Vương Quốc), vùng Kauthara phát triển đến mức cực thịnh chỉ sau kinh đô với những khu đền tháp to lớn và linh thiêng mà tiêu biểu là ngôi đền thánh Ponagar thờ vị nữ thần mẹ xứ sở Yang Pô Y Na Gar. Từ đó, cho đến thế kỷ 18, mặc dù Vương quốc Chăm Pa chiến tranh, loạn lạc diễn ra liên miên nhưng vùng đất này vẫn phát triển mạnh mẽ và luôn khẳng định được vị thế của mình.
Trước thời Pháp thuộc > Thời các Chúa Nguyễn (1653-1775)

Trong Đại Nam Nhất Thống Chi có ghi, năm 1653, vua Chăm là Bà Tấm sai quân quấy nhiễu biên cảnh, giết dân Việt ở Phú Yên, thuộc địa phận xứ Đàng Trong của Chúa Hiền, tức Nguyễn Phúc Tần. Chúa sai cai cơ Hùng Lộc đem quân vào chống giữ, nhân đêm tối đốt thành và tiến đánh đến tận sông Phan Lang (Phan Rang). Thất bại nặng nề, vua Chăm sai con mang thư hàng và xin dâng đất cho Chúa từ vùng Phan Rang trở ra đến Phú Yên. Chúa chấp thuận và đặt dinh Thái Khang chia làm 2 phủ Thái Khang và Diên Ninh gồm 5 huyện là Phước Diên, Hoa Châu, Vĩnh Xương, Tân Định và Quảng Phước đều giao cho Hùng Lộc trấn giữ. Từ đó, vùng đất này đã trở thành một bộ phận của lãnh thổ Việt Nam cho đến ngày nay.
Vào năm 1690, phủ Thái Khang được đổi thành phủ Bình Khang và vào năm 1742, phủ Diên Ninh được đổi thành phủ Diên Khánh.
Trước thời Pháp thuộc > Thời Tây Sơn

Vào năm 1771, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dấy nghĩa binh đánh Chúa Nguyễn. Chỉ ba năm sau, Chúa Nguyễn phải bỏ Phú Xuân chạy vào Gia Định. Quân Tây Sơn đã kiểm soát vùng đất kéo dài từ Quy Nhơn đến Bình Thuận.
Sau đó, tướng nhà Nguyễn là Tống Phúc Hạp kéo quân ra đánh lấy lại được Dinh Bình Thuận và Phủ Diên Khánh nhưng rồi lại bị Nguyễn Huệ đem quân đánh tan lấy lại được hai vùng trên. Từ đó, trong gần 20 năm, nhân dân Bình Khang, Diên Khánh sống trong cảnh hòa bình và no ấm.
Đến tháng 7 năm 1793, Định Vương Nguyễn Phúc Ánh thân chinh thống lĩnh đại binh thủy, bộ từ Gia Định kéo ra Nha Trang. Từ Nha Trang tấn công lên Diên Khánh. Quân Tây Sơn không cầm cự nổi phải bỏ Diên Khánh và Bình Khang. Sau đó, tướng Tây Sơn là Trần Quang Diệu đem quân vào đánh chiếm vào các năm 1794, 1795 nhưng đều không thành.
Vào năm 1802, Vua Gia Long lên ngôi, Dinh Bình Khang lại được đổi tên thành Trấn Bình Hòa, phủ Bình Khang được đổi thành phủ Bình Hoa. Sau đó, phải đến năm 1831 thì trấn Bình Hòa mới được đổi tên thành Khánh Hòa như ngày nay.