Giao tiếp
Các loài khác > Động vật

Bài chi tiết: Giao tiếp ở động vật
Giao tiếp ở động vật là quá trình cho và nhận thông tin tại động vật. Lĩnh vực nghiên cứu giao tiếp ở động vật được gọi là ký hiệu học động vật. Có nhiều điểm tương đồng giữa giao tiếp ở động vật và ở người, mà một trong số đó là việc con người và nhiều động vật bày tỏ đồng cảm nhờ bắt chước cử động và tư thế. Tuy vậy cũng có một vài điểm khác biệt quan trọng như ở chỗ con người còn tham gia giao tiếp ngôn ngữ trong khi giao tiếp ở động vật chỉ bao gồm giao tiếp phi ngôn ngữ. Một số nhà lý thuyết đã cố gắng phân biệt giao tiếp ở người và ở động vật trên cơ sở rằng giao tiếp ở động vật được cho là không có chức năng tham chiếu và vì vậy không thể có liên hệ gì đến hiện tượng bên ngoài. Song, nhiều quan sát dường như cho thấy mâu thuẫn với góc nhìn này, ví dụ như tín hiệu cảnh báo những loại thú săn mồi từ khỉ vervet, cầy thảo nguyên Gunnison và sóc đỏ. Một hướng tiếp cận khác nữa là phân biệt thông qua sự phức tạp của ngôn ngữ loài người, nhất là khả năng gần như vô hạn trong việc kết hợp các đơn vị ngữ nghĩa cơ bản thành cấu trúc ngữ nghĩa phức tạp hơn. Một quan điểm cho rằng đệ quy là cái tách bạch ngôn ngữ loài người với tất cả hệ thống giao tiếp phi con người khác. Một điểm khác biệt nữa là giao tiếp ở người thường gắn liền với ý hướng gửi đi thông tin có ý thức, cái thường không thể phân biệt được đối với giao tiếp ở động vật. Bất chấp những điểm khác biệt trên, một số nhà lý thuyết sử dụng thuật ngữ "ngôn ngữ động vật" để chỉ các quy luật giao tiếp nhất định trong hành vi của động vật tương đồng ở mức độ nào đó với ngôn ngữ loài người.
Giao tiếp ở động vật bao gồm đa dạng các hình thái như giao tiếp qua thị giác, thính giác, xúc giác, khứu giác và vị giác. Giao tiếp thị giác xảy ra ở hình thức cử động, cử chỉ, biểu cảm và màu sắc, chẳng hạn như cử động trong nghi thức giao phối, màu sắc của chim và ánh sáng có nhịp điệu của đom đóm. Giao tiếp thính giác diễn ra qua phát âm từ các loài như chim, linh trưởng và chó. Tín hiệu âm thanh thường được dùng để báo động. Hệ thống sống bậc thấp thường có quy luật phản hồi thông điệp âm thanh đơn giản, phản ứng bằng cách tiến gần hoặc tránh xa. Động vật bậc cao có quy luật phản hồi phức tạp hơn khi chúng có thể dùng tín hiệu khác nhau cho các loại thú săn mồi và phản hồi khác nhau. Chẳng hạn, một vài linh trưởng dùng một tập tín hiệu cho thú săn mồi bay và một tập tín hiệu khác cho thú săn mồi trên cạn. Giao tiếp xúc giác xảy đến qua tiếp xúc, rung động, vuốt ve, chà xát hay sức ép, có vai trò đặc biệt quan trọng cho quan hệ giữa bố mẹ với con, tán tỉnh, chào xã giao và tự vệ. Giao tiếp khứu giác và vị giác lần lượt diễn ra về mặt hóa học thông qua mùi và vị.
Có những điểm khác biệt lớn giữa các loài liên quan đến việc giao tiếp có chức năng gì, giao tiếp được thực hiện đến đâu và hành vi nào được dùng để giao tiếp. Các chức năng phổ biến bao gồm tán tỉnh và giao phối, quan hệ giữa bố mẹ và con non, quan hệ xã giao, điều hướng, tự vệ và tính lãnh thổ. Một bộ phận trong tán tỉnh và giao phối chủ yếu gồm nhận diện và thu hút bạn tình tiềm năng qua đa dạng phương thức. Châu chấu và dế mèn giao tiếp âm thanh bởi tiếng kêu, bướm đêm lệ thuộc vào phương thức hóa học nhờ tiết ra pheromone, và đom đóm gửi đi thông điệp thị giác bằng ánh sáng chớp ra. Đối với một số loài, con non phụ thuộc vào bố mẹ để sống sót. Một chức năng cốt lõi của giao tiếp giữa bố mẹ với con non là để chúng nhận ra lẫn nhau. Trong một vài trường hợp, bố mẹ còn có khả năng hướng dẫn được hành vi của con non.
Động vật xã hội như tinh tinh, bonobo, sói và chó tham gia nhiều hình thái giao tiếp khác nhau để bày tỏ cảm nghĩ và xây dựng quan hệ. Giao tiếp hỗ trợ cho điều hướng nhờ giúp động vật di chuyển qua môi trường của chúng theo cách có mục đích, ví dụ như định vị thức ăn, tránh kẻ thù và lần theo động vật khác. Ở dơi, sự điều hướng diễn ra nhờ tiếng vang, tức là gửi đi tín hiệu âm thanh và xử lý thông tin từ âm thanh dội lại. Ong là một trường hợp đề cập phổ biến khác ở khía cạnh này do chúng thực hiện một loại vũ điệu để chỉ báo cho ong khác rằng hoa nằm ở đâu. Về mặt tự vệ, giao tiếp được dùng để cảnh báo cá thể khác và đánh giá xem có thể tránh được một cuộc chiến tai hại hay không. Một chức năng khác của giao tiếp là đánh dấu và kiểm soát vùng lãnh thổ dùng cho ăn mồi và giao phối. Chẳng hạn, một số chim đực chiếm lấy bờ giậu hoặc một phần thảo điền bằng cách lấy tiếng hót để không cho con đực khác lại gần và thu hút con cái.
Hai lý thuyết cạnh tranh nhau trong nghiên cứu giao tiếp ở động vật là lý thuyết bẩm sinh và lý thuyết nuôi dưỡng. Xung đột giữa chúng liên quan đến việc giao tiếp ở động vật được lập trình sẵn vào gen dưới dạng thích nghi thay vì được học từ kinh nghiệm trước đó dưới dạng phản xạ có điều kiện tới mức độ nào. Ở cấp độ được học, giao tiếp ở động vật thường diễn ra qua ấn tượng, tức là một hình thái học tập vốn chỉ duy trì trong một giai đoạn nhất định và về sau gần như không thể đảo ngược.