stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Giá Rai
Lịch sử > Giai đoạn 1956 – 1976 > Việt Nam Cộng hòa

Ngày 9 tháng 3 năm 1956, Chính quyền Việt Nam Cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 32-NV về việc sáp nhập 4 xã: Định Thành, Hoà Thành, Tân Thành, Phong Thạnh Tây thuộc quận Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu vào địa bàn tỉnh Cà Mau mới được thành lập quản lý.
Sau năm 1956, các làng gọi là xã. Thời Việt Nam Cộng hòa, tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Sóc Trăng được hợp nhất thành tỉnh mới là tỉnh Ba Xuyên vào ngày 22 tháng 10 năm 1956. Lúc này, quận Giá Rai thuộc tỉnh Ba Xuyên. Quận Giá Rai chỉ còn một tổng là Long Thủy với 4 xã: Phong Thạnh, Long Điền, An Trạch, Vĩnh Mỹ. Quận lỵ đặt tại xã Phong Thạnh.
Ngày 24 tháng 12 năm 1961, xã Vĩnh Hưng và xã Vĩnh Phú, nguyên thuộc quận Phước Long (lúc này được bàn giao cho tỉnh Chương Thiện mới được thành lập) được sáp nhập vào quận Giá Rai thuộc tỉnh Ba Xuyên.
Ngày 18 tháng 4 năm 1963, xã Vĩnh Phú thuộc quận Giá Rai, tỉnh Ba Xuyên được sáp nhập trở lại vào quận Phước Long, tỉnh Chương Thiện.
Ngày 8 tháng 9 năm 1964, Thủ tướng chính quyền mới của Việt Nam Cộng hòa ký Sắc lệnh số 254-NV về việc quy định kể từ ngày 1 tháng 10 năm 1964, tái lập tỉnh Bạc Liêu. Quận Giá Rai trở lại thuộc tỉnh Bạc Liêu cho đến năm 1975. Sau năm 1965, cấp tổng bị giải thể, các xã trực thuộc quận. Năm 1970, quận Giá Rai có 5 xã: Phong Thạnh, Long Điền, An Trạch, Vĩnh Mỹ, Vĩnh Hưng.
Lịch sử > Giai đoạn 1956 – 1976 > Chính quyền cách mạng

Năm 1957, Liên Tỉnh uỷ miền Tây giải thể tỉnh Bạc Liêu, đồng thời đưa huyện Giá Rai giao về tỉnh Sóc Trăng quản lý. Năm 1962, huyện Giá Rai được chính quyền Cách mạng sáp nhập vào tỉnh Cà Mau. Tháng 11 năm 1973, khi Liên Tỉnh uỷ miền Tây tái lập tỉnh Bạc Liêu thì huyện Giá Rai trở lại thuộc tỉnh Bạc Liêu như trước cho đến năm 1976.
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban đầu vẫn đặt huyện Giá Rai thuộc tỉnh Bạc Liêu cho đến đầu năm 1976. Lúc này, chính quyền Cách mạng cũng bỏ danh xưng "quận" có từ thời Pháp thuộc và lấy danh xưng "huyện" (quận và phường dành cho các đơn vị hành chánh tương đương khi đã đô thị hóa). Huyện lỵ là thị trấn Giá Rai, được thành lập do tách một phần nhỏ đất đai từ các xã Phong Thạnh và Long Điền.
Kinh tế - xã hội

Cơ cấu kinh tế (giá hiện hành) có sự chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng tăng tỷ trọng các ngành phi nông nghiệp, cụ thể: Công nghiệp - xây dựng tăng từ 46,2% năm 2015 lên 49,6% năm 2020; thương mại - dịch vụ tăng từ 30,2% năm 2015 lên 31,4% năm 2020 và nông nghiệp – thủy sản giảm từ 23,6% năm 2015 xuống còn 19% năm 2020.
Tổng sản phẩm (GRDP) bình quân/người đạt 75 triệu đồng, kim ngạch xuất khẩu đạt 600 triệu USD. Sản lượng lương thực năm 2020 đạt 169.515 tấn và cả giai đoạn 2016 – 2020 là 730.599 tấn, sản lượng thủy sản năm 2020 đạt 42.000 tấn và cả giai đoạn 2016 – 2020 là 167.818 tấn. Thu ngân sách trên địa bàn thị xã đạt 444 tỷ 600 triệu đồng. Có 100% số xã đạt 19/19 tiêu chí nông thôn mới. Tỷ lệ rác thải đô thị được thu gom và xử lý đạt 95%, tỷ lệ rác thải nông thôn được thu gom và xử lý đạt 80%, tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch đô thị đạt 76%, tỷ lệ hộ dân sử dụng điện đạt 99,65%. Có 7 xã đạt chuẩn văn hóa, có 95,05% gia đình đạt chuẩn văn hóa, công nhận 14 tuyến phố văn minh đô thị. Tỷ lệ trường đạt chuẩn Quốc gia là 82,92%, có 18 trường đạt chuẩn Quốc gia mức độ 2. Tỷ lệ hộ nghèo còn 0,1%, đào tạo nghề 19.741 lao động nâng tổng số lao động qua đào tạo đạt 59,77%, giới thiệu và giải quyết việc làm 21.826 lao động. Số giường bệnh trên 1 vạn dân đạt 28 giường, trung tâm y tế thị xã đạt hạng 3, tỷ lệ dân số tham gia bảo hiểm y tế đạt 85%. Trạm y tế đạt bộ tiêu chí Quốc gia về y tế đạt 100%, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên 1%. Tỷ lệ trẻ em trong độ tuổi mẫu giáo đến trường đạt 100%, tiểu học đạt 100%, học sinh hết tiểu học được xét tuyển vào trung học cơ sở đạt 99%.
Kinh tế - xã hội > Nông nghiệp

Cây lúa: thị xã đã thực hiện tốt công tác tuyên truyền, vận động bà con nông 
dân tích cực cải tạo vườn tạp, mở rộng diện tích đất chuyên trồng lúa. Đến nay 
diện tích đất trồng lúa tăng từ 7.544 ha (năm 2015) lên 7.697 ha (năm 2020), tăng 
153 ha. Tổng sản lượng lương thực giai đoạn 2016 – 2020 đạt 730.599 tấn.
Rau màu: tổ chức tuyên truyền, vận động Nhân dân cải tạo vườn tạp, tận dụng bờ liếp vuông tôm trồng một số loại cây ăn trái, rau màu có giá trị kinh tế; trồng hoa kiểng những nơi có điều kiện nhằm cung cấp hoa kiểng trang trí đô thị; từng bước đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng, hướng đến nông nghiệp đô thị. Giai đoạn 2016 – 2020 diện tích rau màu đạt 2.930 ha, sản lượng đạt 19.338 tấn.
Thủy sản: tổng sản lượng thủy sản giai đoạn 2016 – 2020 đạt 167.818 tấn, tăng 39.538 tấn so với giai đoạn 2011 - 2015, cụ thể:
Nuôi trồng thủy sản: tổng diện tích nuôi trồng thủy sản trên địa bàn thị xã là 22.294 ha (trong đó diện tích nuôi tôm CN-BCN 300 ha, tôm quảng canh kết hợp 21.86 9ha, nuôi cá và thủy sản khác 125ha). Sản lượng nuôi trồng đạt 142.118 tấn.
Khai thác thủy sản: trên địa bàn thị xã có tổng cộng 40 tàu thuyền đăng ký, đăng kiểm. Tuy nhiên, số lượng tàu thuyền hoạt động khai thác thường xuyên chỉ có 20 tàu, công suất từ 90CV trở lên. Nguyên nhân do một số tàu thuyền đã sử dụng quá lâu, máy móc bị hư hỏng, chưa sửa chữa, nâng cấp, bên cạnh đó một số tàu thuyền chuyển sang nghề kinh doanh, buôn bán. Lũy kế sản lượng khai thác giai đoạn 2016 – 2020 đạt 25.700 tấn.
Chăn nuôi: tích cực tuyên truyền bà con mở rộng quy mô, đa dạng hóa các loài nuôi, chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học, tiếp tục nhân rộng một số mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm có hiệu quả như: nuôi dê, bò, một số loài gia cầm có giá trị kinh tế cao như gà Đông Tảo, vịt siêu thịt,... kết hợp công tác phòng chống dịch bệnh, tiêu độc sát trùng chuồng trại. Từ đó, ngành chăn nuôi trên địa bàn thị xã thời gian qua không ngừng phát triển ổn định, góp phần giải quyết việc làm tại chỗ và tăng thu nhập cho hộ dân. Tuy nhiên, trong năm 2019 tình hình bệnh Dịch tả lợn (heo) Châu Phi trong nước diễn biến hết sức phức tạp, tốc độ lây lan nhanh. Ngày 08/7/2019 thị xã Giá Rai phát hiện ổ dịch đầu tiên, đến ngày 30/9/2019 đã lây lan khắp 10/10 xã, phường, có 54 khóm, ấp/465 hộ bị ảnh hưởng, buộc tiêu hủy 3.262 con heo, với tổng trọng lượng là 237.078 kg, gây thiệt hại nhiều về kinh tế cũng như tâm lý người chăn nuôi và cả người tiêu dùng.
Kinh tế - xã hội > Công nghiệp – xây dựng

Tổng giá trị sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp giai đoạn 2016 – 2020 đạt 43.149 tỷ đồng. Từ đó, tạo việc làm ổn định cho hàng ngàn lao động địa phương, góp phần giảm nghèo, tăng thu nhập cho người dân và cho xã hội, đời sống nhân dân được nâng lên rõ rệt.
Tổng số hộ sử dụng điện trên địa bàn thị xã là 38.725 hộ, nâng tỷ lệ hộ sử dụng điện trên địa bàn thị xã đạt 99,65%.
Xây dựng: Công tác quy hoạch, phát triển đô thị thường xuyên kiểm tra, xử lý vi phạm trật tự xây dựng, trật tự đô thị và hành lang an toàn đường bộ. Trực tiếp tuyên truyền nhắc nhở các hộ dân mua bán lấn chiếm lòng lề đường, vỉa hè chấp hành đúng quy định pháp luật.
Kinh tế - xã hội > Thương mại – dịch vụ

Thường xuyên sắp xếp trật tự mua bán tại các chợ trên địa bàn thị xã; đồng thời, đầu tư nâng cấp vỉa hè các tuyến đường chính, sắp xếp bố trí, sử dụng vỉa hè hợp lý, nhằm đảm bảo trật tự mua bán, an toàn giao thông, văn minh đô thị. Đẩy 
nhanh tiến độ xây dựng Trung tâm thương mại – dịch vụ Hộ Phòng, phát triển nhiều loại hình dịch vụ như: dịch vụ vận chuyển hành khách, viễn thông, ngân hàng, bảo hiểm... Khởi công xây dựng khu dân cư thương mại xã Phong Thạnh; hoàn thiện và đưa vào sử dụng khu nhà ở thương mại phường 1; nâng cấp một số chợ như: Chợ Xóm Lung, chợ Khúc Tréo, chợ phường 1,... Tổng mức bán lẻ hàng hóa, thương mại và dịch vụ giai đoạn 2016 – 2020 đạt 44.992 tỷ đồng.
Kinh tế - xã hội > Nguồn lao động

Năm 2020, tổng số lao động trong độ tuổi toàn thị xã 83.145 người (chiếm 57,3% tổng dân số), trong đó đang làm việc trong các ngành kinh tế 80.402 người, chiếm 96,7% lao động trong độ tuổi.
Cơ cấu lao động trong giai đoạn 2015 - 2020 chuyển đổi theo hướng tích cực, cụ thể:
Nông - lâm - ngư nghiệp giảm từ 41,17% năm 2015 xuống còn 35,81% năm 2020.
Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và xây dựng tăng từ 35,21% năm 2015 lên 38,46% năm 2020.
Thương mai – dịch vụ tăng từ 23,62% năm 2015 lên 25,73% năm 2020.
Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 59,77%, giai đoạn 2016 – 2020 đào tạo nghề 19.741 lao động, giới thiệu và giải quyết việc làm 21.826 lao động.
Kinh tế - xã hội > Giáo dục

Toàn thị xã Giá Rai có 43 trường, trong đó:
MN-MG: có 13 trường, trong đó có 1 trường mầm non tư thục.
Tiểu học: có 16 trường tiểu học.
THCS: có 10 trường.
TH-THCS: có 3 trường (loại hình trường hai cấp học).
Cơ sở vật chất: Toàn thị xã đã có 957 phòng học, phòng bộ môn và phòng chức năng, cụ thể: phòng học và phòng bộ môn 643 phòng (phòng lầu: 427, phòng cấp 4: 216); phòng chức năng 314 phòng (100 phòng lầu, 214 phòng cấp 4).
Hiện tại quy mô trường lớp cơ bản đáp ứng nhu cầu dạy và học, mạng lưới trường lớp phân bổ cơ bản phù hợp với địa bàn dân cư và cơ cấu của hệ thống giáo dục quốc dân, tạo điều kiện thuận lợi để huy động học sinh ra lớp.
Kinh tế - xã hội > Y tế

Y tế phát triển theo hướng hiện đại, bệnh viện được xây dựng kiên cố và phủ rộng các nơi trên địa bàn thị xã, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực theo hướng phát triển y tế chuyên sâu, kỹ thuật cao, nghiên cứu ứng dụng y học tân tiến, nâng dần trình độ sử dụng máy móc, trang thiết bị y tế hiện đại của đội ngũ y, bác sĩ. Từng bước xây dựng và triển khai dịch vụ khám chữa bệnh chất lượng cao nhằm mang tới cho người dân dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt với chi phí hợp lý.
Dân số

Thị xã Giá Rai có diện tích tự nhiên là 354,49 km², dân số năm 2016 là 142.017 người, trong đó: dân tộc Kinh 132.958 người chiếm 93,62%; dân tộc Hoa 2.518 người chiếm 1,77%; dân tộc Khmer 6.672 người chiếm 4,70%; dân tộc khác 50 người chiếm 0,04%.
Dân số năm 2018 là 142.790 người, mật độ dân số của thị xã là 403 người/km². Trong đó, dân số sống ở thành thị là 56.400 người chiếm tỉ lệ 39,50% và dân số sống ở nông thôn là 86.390 người chiếm tỉ lệ 60,50%.
Theo thống kê năm 2019, thị xã Giá Rai có diện tích 354,49 km², dân số là 143.772 người, mật độ dân số đạt 406 người/km².
Năm 2020, dân số toàn thị xã Giá Rai là 144.593 người, trong đó, dân số thành thị là 52.698 người chiếm 36,45%, dân số nông thôn là 91.895 người chiếm 63,55%.
Theo thống kê ngày 1 tháng 11 năm 2021, dân số thị xã Giá Rai là 145.340 người, trong đó: dân số thành thị là 52.945 người (36,43%), dân số nông thôn là 92.395 người (63,57%).
Thị xã Giá Rai có diện tích 354,49 km², dân số năm 2022 là 145.891 người, mật độ dân số đạt 412 người/km².
Thị xã Giá Rai có diện tích 353,99 km², dân số quy đổi tính đến ngày 31/12/2022 là 166.324 người, mật độ dân số đạt 469 người/km².
Du lịch

Trên địa bàn thị xã có nhiều địa điểm du lịch tâm linh như: nhà thờ Tắc Sậy, chùa Thiên Trúc; di tích lịch sử Đồng Nọc Nạng, đình thần Phong Thạnh, thất Giồng Bốm; du lịch sinh thái: vườn chim Phong Thạnh. Tuy nhiên, việc khai thác phục vụ phát triển kinh tế đang còn hạn chế. Nhằm từng bước khai thác tốt lĩnh vực du lịch trên địa bàn thị xã, đóng góp vào tốc độ phát triển kinh tế hàng năm, Giá Rai đang kêu gọi các dự án đầu tư nhằm khai thác các tiềm năng và thế mạnh về các sản phẩm du lịch tâm linh, du lịch sinh thái.
Giao thông > Giao thông thủy

Hệ thống giao thông thủy của thị xã vận chuyển chủ yếu tuyến kênh Cà Mau – Bạc Liêu (tàu thuyền 300 – 400 tấn có thể lưu thông), kênh Giá Rai – Phó Sinh, Hộ Phòng – Chủ Chí,...
Có mật độ kênh rạch dày đặc, phân bố đều khắp trên địa bàn là tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông đường thủy phát triển ở thị xã Giá Rai. Các tuyến 
giao thông thủy chính gồm:
Tuyến kênh Bạc Liêu – Cà Mau: là tuyến giao thông thủy quan trọng nhất của toàn vùng Bán đảo Cà Mau, nối thành phố Cà Mau với thành phố Bạc Liêu dài 67 km, chạy dọc theo Quốc lộ 1 đoạn qua địa bàn thị xã dài khoảng 30 km. Tuyến kênh này có thể đảm bảo cho các phương tiện có tải trọng trung bình giao thông suốt tuyến, liên kết giữa các tỉnh, thị xã trong vùng.
Tuyến kênh Quản Lộ – Phụng Hiệp: là tuyến vận tải thủy quốc gia, chạy qua trung tâm vùng Bán đảo Cà Mau, liên kết 3 tỉnh Cà Mau, Bạc Liêu, Hậu Giang và thành phố Cần Thơ. Đoạn qua thị xã dài 12 km, rộng 60 – 70m, đảm bảo cho các phương tiện có tải trọng trung bình lưu thông.
Tuyến kênh Hộ Phòng – Gành Hào – Cạnh Đền: tuyến kênh liên thị xã từ thị trấn Gành Hào (trung tâm huyện Đông Hải) đến phường Hộ Phòng và nối vào kênh Quản Lộ - Phụng Hiệp. Toàn tuyến có chiều dài khoảng 36 km, đoạn qua thị xã dài khoảng 12 km.
Tuyến kênh Giá Rai - Phó Sinh – Vĩnh Thuận: tuyến kênh liên thị xã từ phường 1 Giá Rai cắt ngang kênh Quản Lộ – Phụng Hiệp tại Phó Sinh, thẳng đến Vĩnh Thuận của tỉnh Kiên Giang. Toàn tuyến dài khoảng 40 km, đoạn qua thị xã khoảng 15 km, rộng 50 – 60m, sâu khoảng 2m đảm bảo cho các phương tiện thủy loại nhỏ lưu thông giữa Giá Rai – Phước Long – Vĩnh Thuận.
Tuyến kênh Hộ Phòng – Chủ Chí từ giáp ranh với huyện Phước Long tại xã Phong Thạnh; chạy qua phường Hộ Phòng và các xã Phong Thạnh A, Phong Thạnh.
Kết nghĩa

Thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình.
Hình ảnh

Nhà thờ Tắc Sậy
Phường 1, thị xã Giá Rai
Khu hành chính thị xã Giá Rai
Trụ sở HĐND - UBND thị xã Giá Rai
Thị xã Giá Rai về đêm
Đồng Nọc Nạng
Xuân Canh Tý 2020 ở thị xã Giá Rai
Khu hành chính thị xã Giá Rai vào xuân về đêm
Giá Rai nhìn từ trên cao
Giá Rai nhìn từ cầu vượt
Tuyến tránh vòng xoay Hộ Phòng
Trung tâm hành chính Giá Rai
Trung tâm hành chính Giá Rai
Samarkand

| Samarkand Samarqand / Самарқанд |
| --- | --- |
Theo chiều kim đồng hồ từ trên xuống:  Registan, Nhà thờ Bibi-Khanym, Gur-e-Amir, Shah-i-Zinda,
  Ấn chương
SamarkandVị trí ở Uzbekistan
Tọa độ: 39°39′15″B 66°57′35″Đ﻿ / ﻿39,65417°B 66,95972°Đ﻿ / 39.65417; 66.95972 
Quốc gia:  Uzbekistan
Tỉnh: Tỉnh Samarqand
Độ cao: 702 m (2,303 ft)
Dân số (2008)
 • Thành phố: 596,300
 • Đô thị: 643,970
 • Vùng đô thị: 708,000
Múi giờ: UTC+5
Mã điện thoại: 662
Thành phố kết nghĩa: Firenze, Quận Balkh, Merv, Bukhara, Nishapur, Lahore, Lviv, Istanbul, Eskişehir, Cuzco, Mary, Turkmenistan, Banda Acheh, Khujand, Antalya, Gyeongju, Krasnoyarsk, New Delhi, Tây An, Thành phố México, Rio de Janeiro, Kairouan, Bremen, Lyon, Liège, Plovdiv, Jūrmala, Samara, Thành phố Nara, Ganca
Website: http://www.samarkand.info

 Di sản thế giới UNESCO
Tên chính thức: Samarkand – Ngã giao văn hóa
Loại: Văn hóa
Tiêu chuẩn: i, ii, iv
Đề cử: 2001
Số tham khảo: 603
Quốc gia: Uzbekistan
Vùng: Châu Á và châu Đại Dương
 
 
Samarkand (tiếng Uzbek: Samarqand, phát âm [sæmærqænd, -ænt]; tiếng Tajik: Самарқанд; tiếng Ba Tư: سمرقند; tiếng Nga: Самарканд) là thành phố lớn thứ hai của Uzbekistan và là thủ phủ của tỉnh Samarqand, cách thủ đô Tashkent khoảng 350 km. Đây là một thành phố du lịch nổi tiếng ở khu vực Trung Á.
Samarkand là một trong những thành phố có người sống lâu đời nhất ở Trung Á. Có bằng chứng về những hoạt động của con người trong khu vực hiện nay của thành phố từ thời kỳ đồ đá cũ, mặc dù không có bằng chứng cụ thể về thời điểm chính xác Samarkand được thành lập; một số giả thuyết cho rằng nó được thành lập giữa thế kỷ 8 và 7 trước Công nguyên. Trở nên thịnh vượng từ vị trí của nó trên con đường tơ lụa giữa Trung Quốc và Địa Trung Hải, đã có thời điểm Samarkand là một trong những thành phố lớn nhất ở Trung Á.
Vào thời kỳ đế chế Achaemenes của Ba Tư, thành phố là thủ phủ của Sogdiana. Thành phố đã được Alexander Đại đế chiếm vào năm 329 trước Công nguyên, khi nó được gọi bằng tên tiếng Hy Lạp là Marakanda. Thành phố được cai trị bởi một loạt các nhà chính trị ở Iran và Thổ Nhĩ Kỳ cho đến khi người Mông Cổ dưới quyền Thành Cát Tư Hãn chinh phục Samarkand vào năm 1220. Thành phố được ghi nhận là một trung tâm Hồi giáo cho nghiên cứu học thuật. Vào thế kỷ 14, nó trở thành kinh đô của đế chế Thiếp Mộc Nhi (Tamerlane) và cũng là địa điểm của lăng mộ ông (Gur-e Amir). Nhà thờ Hồi giáo Bibi-Khanym (một bản sao hiện đại) vẫn là một trong những địa danh nổi tiếng nhất của thành phố
Đây là cố đô của Uzbekistan, có lịch sử gần 3000 năm, trước đây từng là nơi sinh sống của các đoàn du mục và các thổ dân. Thành phố đầy ắp các cung điện, thánh đường, lăng tẩm với những tòa tháp cao vút với các mái vòm lớn, hầu như đều có điểm nhấn là màu xanh trời và hàng trăm năm tuổi. Năm 2001, UNESCO đã thêm thành phố 2,750 năm tuổi này vào danh sách di sản thế giới với tên Samarkand – các giao lộ văn hóa.
Lịch sử > Thời sơ khai

Cùng với Bukhara, Samarkand là một trong những thành phố cổ nhất ở Trung Á, phát triển từ vị trí của nó trên tuyến đường thương mại giữa Trung Quốc và các nước phương Tây (Con đường tơ lụa).
Các cuộc khai quật khảo cổ được tổ chức trong giới hạn thành phố (Syob và Midtown) cũng như các khu vực ngoại thành (Hojamazgil, Sazag'on) đã tìm ra những bằng chứng từ 40000 năm trước về hoạt động của con người, có từ thời kỳ đồ đá cũ. Một số dấu tích của thời kỳ đồ đá mới (thiên niên kỷ 12 - 7 TCN) đã được phát hiện tại Sazag'on-1, Zamichatosh và Okhalik (vùng ngoại ô của thành phố). Các con kênh Syob và Darg'om, nguồn nước chính của thành phố và vùng ngoại ô, xuất hiện từ khoảng thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên (thời kỳ đồ sắt sớm). Không có bằng chứng cụ thể thời điểm Samarkand được thành lập. Các nhà nghiên cứu của Viện Khảo cổ học Samarkand vẫn đang tranh cãi về sự tồn tại của thành phố, ước tính phổ biến là từ giữa thế kỷ thứ 8 và thứ 7 trước Công nguyên.
Samarkand là một trong những trung tâm chính của nền văn minh Sogdiana từ những ngày đầu thành lập. Vào thời triều đại nhà Achaemenes của Ba Tư, nó đã trở thành thủ đô của Sogdiana.
Lịch sử > Thời Hellenistic

Alexander Đại đế chinh phục Samarkand vào năm 329 TCN. Thành phố này được người Hy Lạp gọi là Maracanda. Các nguồn văn bản cung cấp những manh mối nhỏ cho hệ thống chính quyền tiếp theo. Họ kể về một người Orepius đã trở thành người cai trị "không phải từ tổ tiên, mà là một món quà của Alexander".
Sau khi Samarkand bị thiệt hại đáng kể trong cuộc xâm lược ban đầu của Alexander, thành phố đã phục hồi nhanh chóng và phát triển mạnh dưới ảnh hưởng Hellenic mới. Cũng có những kỹ thuật xây dựng mới lớn; gạch hình chữ nhật được thay thế bằng hình vuông và các phương pháp cao cấp của khối xây và trát được giới thiệu.
Cuộc chinh phục của Alexander quảng bá văn hóa Hy Lạp cổ đại vào Trung Á; trong một thời gian, thẩm mỹ Hy Lạp ảnh hưởng nặng nề đến các nghệ nhân địa phương. Di sản Hy Lạp này tiếp tục khi thành phố trở thành một phần của các quốc gia kế thừa khác nhau trong nhiều thế kỷ sau cái chết của Alexander, bao gồm vương quốc Seleukos, vương quốc Hy Lạp-Bactria và đế quốc Quý Sương (mặc dù bản thân Nguyệt Chi có nguồn gốc ở Trung Á). Sau khi nhà nước Quý Sương mất quyền kiểm soát Sogdia, trong thế kỷ thứ 3 sau Công Nguyên, Samarkand bắt đầu suy tàn và đánh mất vị thế trung tâm kinh tế, văn hóa và quyền lực chính trị. Nó đã không còn hồi sinh đáng kể cho đến thế kỷ thứ 5.
Lịch sử > Trước khi Mông Cổ đến

Samarkand đã bị nhà Sassanid của Ba Tư chinh phục vào khoảng năm 260. Dưới sự cai trị của người Sassan, vùng này trở thành một địa điểm quan trọng cho chủ nghĩa Mani giáo, và tạo điều kiện cho việc phổ biến tôn giáo khắp Trung Á.
Sau khi người Hephtalite (Hun) chinh phục Samarkand, họ kiểm soát nó cho đến Göktürk, trong một liên minh với người Sassanid mà họ đã thắng trong trận Bukhara. Người Thổ Nhĩ Kỳ cai trị Samarkand cho đến khi họ bị đánh bại bởi người Sassanid trong cuộc Chiến tranh Göktürk - Ba Tư.
Sau khi người Ả Rập chinh phục Iran, người Turk chiếm được Samarkand và giữ nó cho đến khi hãn quốc Tây Turk sụp đổ do thất bại trong cuộc chiến tranh với nhà Đường của Trung Quốc. Trong thời gian này thành phố đã bị Trung Quốc bảo hộ và phải tuế cống nhà Đường hàng năm. Quân đội của Umayyad Caliphate dưới quyền giám hộ của Qutayba chiếm được thành phố từ người Turk vào năm 710.
Trong thời gian này, Samarkand là một cộng đồng tôn giáo đa dạng và là nơi có một số tôn giáo, bao gồm Phật giáo, Hỏa giáo, Ấn Độ giáo, Do Thái giáo và Kitô giáo Nestorian. Tuy nhiên, sau khi người Ả Rập chinh phục Sogdiana, Hồi giáo trở thành tôn giáo thống trị, với phần lớn dân số đổi sang đạo này.
Truyền thuyết kể rằng trong thời gian nhà Abbas cai trị, những bí quyết về sản xuất giấy đã được truyền đạt từ hai tù nhân Trung Quốc từ trận Đát La Tư năm 751, dẫn đến nền tảng của nhà máy giấy đầu tiên của thế giới Hồi giáo ở Samarkand. Sáng chế sau đó lan truyền đến phần còn lại của thế giới Hồi giáo, và từ đó đến châu Âu.
Việc kiểm soát Samarkand của nhà Abbasid sớm tan biến và được thay thế bằng chính quyền Samanid (862–999), mặc dù người Samanid vẫn là những chư hầu danh nghĩa của Caliph trong sự kiểm soát của họ đối với Samarkand. Dưới sự cai trị của Samanid, thành phố đã trở thành một trong những kinh đô của triều đại Samanid và một mối quan hệ thậm chí còn quan trọng hơn giữa nhiều tuyến thương mại. Nước Samanid bị lật đổ bởi những người Kara-Khanid vào khoảng năm 1000. Trong vòng 200 năm tới, Samarkand bị cai trị bởi một loạt các bộ lạc Turk khác, bao gồm cả nhà Seljuk và nhà Khwarezm-Shah.
Lịch sử > Thời Mông Cổ cai trị

Người Mông Cổ chinh phục Samarkand vào năm 1220. Mặc dù Thành Cát Tư Hãn "không làm phiền người dân của thành phố theo bất kỳ cách nào", theo Juvaini, ông đã giết tất cả những người tị nạn trong thành và trong các nhà thờ Hồi giáo, cướp phá thành phố hoàn toàn và cưỡng ép 30.000 người đàn ông trẻ cùng với 30.000 thợ thủ công. Samarkand phải chịu ít nhất một đợt cướp phá khác của Mông Cổ từ Khan Baraq để có được kho báu mà ông ta cần để trả cho một đội quân. Nơi đây vẫn là một phần của hãn quốc Sát Hợp Đài (một trong bốn vương quốc thuộc đế quốc Mông Cổ) cho đến năm 1370.
Marco Polo du ký của Marco Polo, nơi Polo ghi lại hành trình của mình dọc theo con đường tơ lụa, mô tả Samarkand là "một thành phố rất lớn và lộng lẫy..."
Khu vực Enisei có một cộng đồng những người thợ dệt có gốc gác Trung Quốc. Cả Samarkand và Ngoại Mông đều có các nghệ nhân gốc Trung Quốc mà Khâu Xứ Cơ là ví dụ rõ ràng nhất. Sau khi người Mông Cổ chinh phục Trung Á bởi Thành Cát Tư Hãn, người Mông Cổ được chọn làm giai cấp cai trị; người Trung Quốc và Qara-Khitay (Khitan) được cho đồng quản lí vườn và cánh đồng ở Samarqand, vì người Hồi giáo không được phép quản lý riêng.
Ibn Battuta đến thăm Samarkand vào năm 1333 và gọi thành phố này là "một trong những thành phố lớn nhất và tốt nhất, và hoàn hảo nhất trong số đó về vẻ đẹp". Ông cũng lưu ý các vườn cây được cung cấp nước thông qua norias (bánh xe nước).
Năm 1365, một cuộc nổi dậy chống lại sự kiểm soát của hãn quốc Sát Hợp Đài xảy ra ở Samarkand.