Taliban

| Taliban طالبان (Pashto) |
| --- | --- |
Tham dự  Chiến tranh Afghanistan  Chiến tranh chống khủng bố 
Cờ Taliban
Hoạt động:  1994–1996 (dân quân)  1996–2001 (chính quyền)  2002–2021 (nổi dậy)  2021–nay (chính quyền) 
Hệ tư tưởng:  Chủ nghĩa chính thống Hồi giáo  Chủ nghĩa Hồi giáo Deobandi  Chủ nghĩa dân tộc tôn giáo  Pashtunwali 
Phân nhóm: Người Pashtun tiền thân; một nhóm người Tajik ở Bắc Afghanistan
Lãnh đạo:  Mohammed Omar # (sáng lập, 1994–2013)  Abdul Ghani Baradar (đồng sáng lập)  Akhtar Mansour † (2015–2016)  Hibatullah Akhundzada (2016–nay)  Muhammad Rasul (nhóm phân lập, 2015–nay) 
Trụ sở: Kandahar, Afghanistan (1994–2001)
Khu vực hoạt động:    Dưới sự kiểm soát của Chính phủ Afghanistan, NATO và Đồng minh   Dưới sự kiểm soát của Taliban, Al-Qaeda, và Liên minh Hồi giáo Jihad
Tiền thân: Sinh viên Jamiat Ulema-e-Islam
Đồng minh: Đồng minh với tư cách quốc gia   Pakistan (công khai trước năm 2001, hiện tại đang bị cáo buộc)   Qatar (bị cáo buộc)   Iran (bị cáo buộc)   Trung Quốc (bị cáo buộc)   Nga (Mỹ cáo buộc, Nga phủ nhận)   Ả Rập Xê Út (bị cáo buộc cho đến năm 2013)  Đồng minh khác   Mạng lưới Haqqani   al-Qaeda   Lashkar-e-Taiba   Jaish-e-Mohammed   Harkat-ul-Mujahideen   Tehreek-i-Taliban Pakistan (2004–2007, 2009, since 2017)   Tehreek-e-Nafaz-e-Shariat-e-Mohammadi   Hezb-e Islami Gulbuddin (until 2016)   Phong trào Hồi giáo Uzbekistan (chống ISIL faction) 
Kẻ thù: Kẻ thù với tư cách quốc gia  Cộng hòa Hồi giáo Afghanistan   Ấn Độ   Hoa Kỳ   Vương quốc Anh   NATO   ISAF  Kẻ thù khác   Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant ‑ tỉnh Khorasan   Phong trào Hồi giáo Uzbekistan (ISIL allied faction)   Jamiat-e Islami   Junbish-i-Milli   Hezbe Wahdat 
Trận đánh:  Nội chiến Afghanistan (1992–1996)  Nội chiến Tajik (1992–1997)  Nội chiến Afghanistan (1996–2001)  Chiến tranh Afghanistan (2001–2021) Xung đột Taliban–ISIL tại Afghanistan  Cuộc tấn công của Taliban 2021 
Website: alemarahenglish.net (tiếng Anh) alemarahpashto.com (tiếng Pashtin) alemarahdari.net (tiếng Dari/Persian) alemarahearabi.org (tiếng Ả rập) alemarahurdu.org (tiếng Urdu) 
Taliban (/ˈtɑːliː-bɑːn/; tiếng Pashtun: طالبان, đã Latinh hoá: ṭālibān, dịch nghĩa: 'học giả' hay 'giáo đồ') hay Taleban (/ˈtɑːlɛ-bɑːn/, /ˈtɑːlə-, -bɑːn/), tự xưng là Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan (IEA), là một tổ chức quân sự và phong trào Hồi giáo Deobandi tại Afghanistan, hiện đang tiến hành Chiến tranh Afghanistan. Kể từ năm 2016, thủ lĩnh của Taliban là Mawlawi Hibatullah Akhundzada.
Từ năm 1996 đến 2001, Taliban nắm giữ khoảng 3/4 lãnh thổ Afghanistan và thực thi một phiên bản nghiêm ngặt của Sharia, hay luật Hồi giáo. Taliban nổi lên vào năm 1994 như một trong những phe nổi bật trong Nội chiến Afghanistan và phần lớn bao gồm các sinh viên (talib) từ các khu vực Pashtun ở miền đông và miền nam Afghanistan, những người đã được học trong các trường Hồi giáo truyền thống, và đã chiến đấu trong Chiến tranh Liên Xô-Afghanistan. Dưới sự lãnh đạo của Mohammed Omar, phong trào này lan rộng khắp hầu hết Afghanistan, tranh giành quyền lực với các lãnh chúa Mujahideen. Chế độ độc tài Tiểu Vương quốc Hồi giáo Afghanistan được thành lập vào năm 1996 và thủ đô của Afghanistan được chuyển tới Kandahar. Taliban nắm quyền kiểm soát hầu hết Afghanistan cho đến khi bị lật đổ sau cuộc xâm lược Afghanistan do Mỹ lãnh đạo vào tháng 12 năm 2001 sau các cuộc tấn công ngày 11 tháng 9. Ở đỉnh điểm, sự công nhận chính thức về mặt ngoại giao đối với chính quyền của Taliban chỉ gồm 3 quốc gia: Pakistan, Ả Rập Xê-út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất thừa nhận. Nhóm này sau đó tập hợp lại như một phong trào nổi dậy để chống lại chính quyền Karzai được Mỹ hậu thuẫn và ISAF do NATO lãnh đạo trong chiến tranh ở Afghanistan.
Taliban đã bị quốc tế lên án vì việc thực thi hà khắc luật Hồi giáo Sharia, dẫn đến việc nhiều người Afghanistan bị đối xử tàn bạo. Trong thời gian cầm quyền từ năm 1996 đến năm 2001, Taliban và các đồng minh của họ đã thực hiện các cuộc thảm sát nhằm vào thường dân Afghanistan, từ chối cung cấp lương thực của Liên Hợp Quốc cho 160.000 dân thường chết đói và tiến hành chính sách tiêu thổ, đốt cháy những vùng đất màu mỡ rộng lớn và phá hủy hàng chục nghìn ngôi nhà. Trong thời kỳ cai trị của mình, họ cấm các sở thích và hoạt động như thả diều và nuôi chim làm thú cưng, và phân biệt đối xử với các dân tộc thiểu số và tôn giáo. Theo Liên Hợp Quốc, Taliban và các đồng minh của họ là nguyên nhân gây ra 76% thương vong cho dân thường Afghanistan trong năm 2010, 80% vào năm 2011 và 80% vào năm 2012. Taliban cũng đã tham gia vào cuộc diệt chủng văn hóa, phá hủy nhiều di tích bao gồm cả các tượng Phật 1500 năm tuổi nổi tiếng của Bamiyan.
Hệ tư tưởng của Taliban được mô tả là kết hợp một hình thức "sáng tạo" của luật Hồi giáo Sharia dựa trên chủ nghĩa cơ yếu Deobandi và chủ nghĩa Hồi giáo chiến binh kết hợp với các chuẩn mực văn hóa và xã hội Pashtun được gọi là Pashtunwali, vì hầu hết Taliban là người của bộ lạc Pashtun.
Cộng đồng quốc tế và chính phủ Afghanistan cáo buộc rằng Lực lượng Tình báo Liên ngành và quân đội Pakistan đã hỗ trợ Taliban trong suốt thời gian chúng thành lập và nắm quyền, cũng như tiếp tục hỗ trợ Taliban trong cuộc nổi dậy. Pakistan tuyên bố rằng họ đã ngưng tất cả sự ủng hộ dành cho nhóm này sau vụ tấn công ngày 11 tháng 9. Năm 2001, có 2.500 người Ả Rập dưới sự chỉ huy của thủ lĩnh Al-Qaeda Osama bin Laden đã chiến đấu cho Taliban.