stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Phascogale
Chú thích

1 2  Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Phascogale”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Barbara Roymans

Belgian model (born 1997)Bản mẫu:SHORTDESC:Belgian model (born 1997)
| Barbara Roymans |
| --- | --- |
Sinh: 7 tháng 6, 1997 (27 tuổi) Ronse, Bỉ
Nghề nghiệp: Trợ lý đường sắt
Danh hiệu:  Hoa hậu Trái Đất Bỉ 2023 
Thông tin chỉ số
Màu mắt: Nâu
Màu tóc: Vàng
 
Thành tích sắc đẹp
Cuộc thi lớn:  Hoa hậu Trái Đất Bỉ 2023 (Chiến thắng)  Hoa hậu Trái Đất 2023 (TBA) 
 
Barbara Roymans (sinh ngày 7 tháng 6 năm 1997) là một trợ lý đường sắt, Hoa hậu người Bỉ. Cô đăng quang Hoa hậu Trái Đất Bỉ 2023.
Với danh hiệu đạt được, Barbana sẽ đại diện Bỉ thi đấu tại Hoa hậu Trái Đất 2023 diễn ra ở Nha Trang, Khánh Hòa, Việt Nam. Cô sẽ trải qua khóa huấn luyện đặc biệt ở Philippines, tại Kagandahang Flores Beauty Pageant Camp dưới sự hướng dẫn của Rodgil Flores.
Chú thích

↑  “Barbara Roymans crowned Miss Exclusive 2023”. world360news (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 6 năm 2023. Truy cập ngày 29 tháng 6 năm 2023.
Basiliscus (chi thằn lằn)

| basilisk |
| --- | --- |
Basiliscus vittatus, Costa Rica
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Phân ngành (subphylum): Vertebrata
Lớp (class): Reptilia
Bộ (ordo): Squamata
Phân bộ (subordo): Iguania
Họ (familia): Corytophanidae
Chi (genus): Basiliscus Laurenti, 1768
Basiliscus là một chi thằn lằn trong họ Corytophanidae là các loài đặc hữu miền nam Mexico, Trung Mỹ và phía bắc Nam Mỹ. Thường được gọi là Thằn lằn Chúa Kitô Giêsu, hoặc chỉ đơn giản là Thằn lằn Chúa Giêsu do khả năng chạy trên mặt nước một đoạn trước khi chìm của các loài trong chi này.
Các loài

Basiliscus basiliscus
Basiliscus galeritus
Basiliscus plumifrons
Basiliscus vittatus
Chú thích

↑  Basiliscus (TSN 173907) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
Banate

| Đô thị Banate> Vị trí |
| --- | --- |
Bản đồ Iloilo với vị trí của BanateBản đồ Iloilo với vị trí của Banate
Chính quyền
Vùng: Tây Visayas (Vùng VI)
Tỉnh: Iloilo
Huyện: Đơn vị thứ tư của Iloilo
Các Barangay: 18
Cấp:: hạng 4
Thị trưởng: Carlos Cabangal, Jr.
Số liệu thống kê
Dân số      Tổng:   27.263 (2000)
Banate là một thị xã ven biển ở phía bắc tỉnh Iloilo, vùng VI (Tây Visayas), Philippines. Theo điều tra năm 2000, thị xã này có dân số 27.263 người với 5.279 hộ.
Các đơn vị hành chính

| --- | --- |
 Alacaygan  Bariga  Belen  Bobon  Bularan  Carmelo  De La Paz  Dugwakan  Juanico:  Libertad  Magdalo  Managopaya  Merced  Poblacion  San Salvador  Talokgangan  Zona Sur  Fuentes
Barbara Palvin

| Barbara Palvin |
| --- | --- |
Palvin tại Liên hoan phim Cannes 2016
Sinh: 8 tháng 10, 1993 (30 tuổi) Budapest, Hungary
Nghề nghiệp: Người mẫu
Chiều cao: 1,75 m (5 ft 9 in)
Màu tóc: Nâu sáng
Màu mắt: Xanh nước biển
Quản lý:  IMG Models (toàn thế giới)  UNO Models (Barcelona)  Icon Model Management (Budapest) 
Barbara Palvin (sinh ngày 8 tháng 10 năm 1993 ở Budapest) là một người mẫu thời trang, nữ diễn viên và người mẫu của Victoria Secret. Cô cũng được biết tới với vai trò là diễn viên trong phim Hercules: The Thracian Wars.
Đời sống cá nhân

Barbara Palvin sinh ra ở Budapest, Hungary. Thời thơ ấu, Palvin thích bóng đá và ca hát. Hiện tại cô đang hẹn hò với ngôi sao nhí "Zack & Cody" Dylan Sprouse, và họ bắt đầu dọn về sống chung với nhau vào đầu năm 2019 tại Brooklyn, New York.
Caesalpinia digyna

| Caesalpinia digyna> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Tông (tribus): Caesalpinieae
Chi (genus): Caesalpinia
Loài (species): C. digyna
Danh pháp hai phần
Caesalpinia digyna Rottler 
Caesalpinia digyna là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Rottler miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Caesalpinia digyna”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Beauprea spathulifolia

| Beauprea spathulifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Proteales
Họ (familia): Proteaceae
Chi (genus): Beauprea
Loài (species): B. spathulifolia
Danh pháp hai phần
Beauprea spathulifolia Brongn. & Gris, 1871 
Beauprea spathulifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Quắn hoa. Loài này được Brongn. & Gris miêu tả khoa học đầu tiên năm 1871.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Beauprea spathulifolia”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Sericoderus debilis

| Sericoderus debilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Corylophidae
Chi (genus): Sericoderus
Loài (species): S. debilis
Danh pháp hai phần
Sericoderus debilis Casey, 1900 
Sericoderus debilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Corylophidae. Loài này được Casey miêu tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Danh sách nữ diễn viên điện ảnh Ấn Độ

Dưới đây là danh sách nữ diễn viên điện ảnh Ấn Độ, tên được sắp xếp theo bảng chữ cái trong tiếng Latinh.
Entosthodon hildebrandtii

| Entosthodon hildebrandtii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Funariales
Họ (familia): Funariaceae
Chi (genus): Entosthodon
Loài (species): E. hildebrandtii
Danh pháp hai phần
Entosthodon hildebrandtii Müll. Hal., 1879 
Entosthodon hildebrandtii là một loài Rêu trong họ Funariaceae. Loài này được Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1879.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Entosthodon hildebrandtii”. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2014.
Phan Văn Trị

| Phan Văn Trị |
| --- | --- |
Tượng Phan Văn Trị trong Bảo tàng thành phố Cần Thơ
Sinh: 1830 Bến Tre
Mất: 22 tháng 6, 1910(1910-06-22) (80 tuổi) Phong Điền, Cần Thơ, Liên bang Đông Dương
Nghề nghiệp: Nhà thơ
Phan Văn Trị (潘文值, 1830–1910); còn gọi là Cử Trị là một nhà thơ Việt Nam trong thời kỳ đầu kháng Pháp của dân tộc Việt.
Thân thế cuộc đời

Phan Văn Trị sinh năm Canh Dần (1830) tại thôn Hưng Thạnh, huyện Bảo An, phủ Hoằng An, trấn Vĩnh Thanh (nay là xã Thạnh Phú Đông, huyện Giồng Trôm tỉnh Bến Tre). Thân phụ ông tên là Phan Văn Tấn, "làm quan khâm sai Chưởng tiền dinh Đô thống chế, đã bị triều đình nhà Nguyễn phạt chín đời không được làm quan", thuộc dòng dõi Phan Văn Triệu, một võ tướng đã từng giúp Nguyễn Ánh chống nhau với Tây Sơn, về sau được liệt vào miếu Trung hưng công thần tại cố đô Huế.
Khoảng năm 1847 – 1848, ông đến làng Hạnh Thông Tây, Gia Định (nay là Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh) trú ngụ tại nhà người thân để học. Khoa thi Hương năm Tự Đức thứ 3 (Kỷ Dậu, 1849), ông đỗ thứ 10 trên 17 Cử nhân. Năm ấy, ông vừa tròn 19 tuổi. Nhân việc đỗ Cử nhân, nhân dân trong vùng gọi ông là Cử Trị.
Với tài học đó, Cử Trị có thể ra làm quan, nhưng buồn vì thời cuộc cứ rối ren... ông không ra làm quan, mà về sống đạm bạc bằng việc dạy học ở làng Bình Cách (nay thuộc thị xã Tân An, tỉnh Long An). Sau, ông tị địa về Vĩnh Long, rồi về Phong Điền (Cần Thơ). Ở đó, ông dạy học, bốc thuốc và làm thơ...
Phan Văn Trị mất ngày 16 tháng 5 năm Canh Tuất (tức 22 tháng 6 năm 1910) tại làng Nhơn Ái, tổng Định Bảo, quận Châu Thành, tỉnh Cần Thơ (ngày nay thuộc huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ), thọ 80 tuổi.
Sự nghiệp văn chương

Phan Văn Trị sáng tác nhiều nhưng hiện chỉ mới tìm được khoảng trăm bài bao gồm thơ vịnh vật như: "Con mèo", "Cái cối xay", "Hột lúa", "Con rận", "Cào cào", "Con cóc",... và chùm thơ họa lại 10 bài thơ của Tôn Thọ Tường.
Trước khi thực dân Pháp đến, Phan Văn Trị thường vịnh cảnh, vịnh vật để bày tỏ chí hướng, ước muốn giúp đời, cứu dân hoặc để phê phán những người bất tài, hám danh. Đến khi quân Pháp chiếm đóng Nam Kỳ, ông làm thơ yêu nước.
Lòng yêu nước ấy chan chứa trong bài thơ tiêu biểu sau:
Và khi quân Pháp đàn áp cuộc khởi nghĩa của Đinh Sâm nổ ra tại Láng Hầm, cạnh Phong Điền. Để tỏ lòng tiếc thương những nghĩa sĩ đã bỏ mình, Phan Văn Trị đã làm hai câu đối thật xúc động:
Tạm dịch:
Mặt khác, nói về mảng thơ mang tính chiến đấu của ông, nhà thơ Bảo Định Giang nêu nhận xét:
Trong Bản lược đồ văn học VN, GS. Thanh Lãng cũng đã viết:
Đề cập vai trò của ông trong cuộc bút chiến với Tôn Thọ Tường, Từ điển văn học (bộ mới) có đoạn:
Trích một bài thơ họa:
Tưởng nhớ

Đức độ và tài năng của Phan Văn Trị đã làm cho nhiều người cảm phục. Trong số đó có cai tổng Định Bảo tên là Lê Quang Chiểu xem ông như một bậc thầy, nên đã giới thiệu người em gái con cô con cậu là Đinh Thị Thanh(1835 – 26 tháng 6 năm 1911) kết duyên cùng ông Trị.
Ông Chiểu cũng cho người dựng một mái nhà tranh lá cho Phan Văn Trị nương náu và khi ông Trị mất đã được chôn trên phần đất của vị cai tổng này.
Ngày trước, mộ Phan Văn Trị chỉ là một nấm mồ bằng đất giản dị. Năm 2005, chính quyền cùng nhân dân đã cho xây dựng đền thờ, trùng tu phần mộ Phan Văn Trị và cải táng mộ vợ ông ở gần đó về nằm cận kề, trong khu đất rộng, phía trước là con lộ trải nhựa rộng khoảng 5 m và con rạch Cái Tắc, thuộc ấp Nhơn Lộc I, thị trấn Phong Điền, huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ thành một nơi khang trang, rộng rãi và đẹp đẽ; hàng năm đều có tổ chức lễ giỗ trọng thể.
Trước 1975, vì là vùng chịu nhiều bom đạn, nên cơ ngơi bằng gạch bề thế của ông Chiểu cũng đã đổ nát hết, và căn nhà tre lá của cử nhân Trị cũng không còn sót lại bất cứ vật dụng gì. Tại xã Thạnh Phú Đông, quê hương Phan Văn Trị, đầu năm 1998, chính quyền huyện Giồng Trôm (tỉnh Bến Tre) cũng đã cho xây dựng nhà tưởng niệm Phan Văn Trị. Công trình đã hoàn thành vào dịp kỷ niệm 89 năm ngày mất của ông (22 tháng 6 năm 1999).
Hiện nay, nhiều trường học, đường phố ở nhiều nơi mang tên Phan Văn Trị.
Ảnh

Đền thờ Phan Văn Trị.
Phong cảnh trong khu đền thờ và mộ Phan Văn Trị.
Phong cảnh trong Khu đền thờ và mộ Phan Văn Trị (ảnh 2).
Rạch Trà Niềng.
Chú thích

↑  Theo "Phan Văn Trị, thân thế và hành trang" của Nguyễn Q. Thắng và Nguyễn Bá Thế, Nhà xuất bản Văn hoá nghệ thuật, Sở Văn hoá Thông tin Bến Tre, 1-1986.
↑  Theo Quốc triều hương khoa lục của Cao Xuân Dục.
↑  Vùng Ba Láng - Trà Niềng, khi xưa được gọi là Láng Hầm, nay thuộc thành phố Cần Thơ. Trà Niềng là tên một con rạch ở thị trấn Phong Điền, nằm cách khu đền mộ của nhà thơ Phan Văn Trị khoảng vài trăm mét.
↑  Bạch Mai thi xã gây được tiếng vang vào khoảng giữa thập niên 1850. Đó là nơi hội tụ của các vị khoa bảng như: Phan Hiển Đạo, Bùi Hữu Nghĩa, Huỳnh Mẫn Đạt, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Thông... Xu hướng chung của nhóm là ca ngợi thiên nhiên đất nước, đề cao thú vui của kẻ sĩ. Khi quân Pháp đánh chiếm vùng Gia Định thì thi xã cũng tan rã luôn.
↑  Trích lời nói đầu trong tác phẩm Phan Văn Trị, cuộc đời và tác phẩm của Nguyễn Khắc Thuần và Nguyễn Quảng Tuân, Nhà xuất bản T.P HCM, 1986, tr.10-11.
↑  Thanh Lãng, Bản lược đồ văn học VN (quyển 2), Nhà xuất bản Trình Bày, Sài Gòn, không ghi năm xuất bản, tr.56-57.
↑  Lê Chí Dũng, mục từ "Phan Văn Trị" trong Từ điển văn học, Nhà xuất bản Thế giới, 2004, tr. 1403.
↑  Sau này, Cai tổng Chiểu cũng bỏ luôn quyền chức, đứng về phía những sĩ phu và nhân dân yêu nước. Trong trận bút chiến giữa Phan Văn Trị và Tôn Thọ Tường, ông Chiểu cũng có làm 10 bài thơ họa lại để đả kích Tôn Thọ Tường. Ông Chiểu về sau sưu tập thơ văn, tác giả cuốn Quốc âm thi hiệp tuyển.
↑  Bà Đinh Thị Thanh trước đây mang họ Trần, nhưng do cuộc khởi nghĩa của Đinh Sâm nổ ra ở Láng Hầm - Ba Láng (Cần Thơ) vào năm 1868. Lãnh tụ Sâm đã giết chết cai tổng Nguyễn Văn Vĩnh, nên từ đó dòng họ Đinh phải đổi sang họ Trần vì sợ bị trả thù và bị chính quyền bắt bớ...Và lúc Phan Văn Trị còn khỏe, cả nhà sống lây lất nhờ nghề dạy học của ông, cho nên đến khi ông mất, gia cảnh sa sút rất nhanh, bà Thanh phải làm nghề giã gạo mướn để kiếm sống qua ngày. Sau bà tục huyền với ông Trụ, một người cùng nghề, nhưng chẳng bao lâu sau thì bà mất. Trước khi được cải táng, mộ bà nằm cạnh mộ em gái tên Đinh Thị Nhàn, ở gần trường phổ thông cơ sở Nhân Ái I. Người quản lý khu mộ Phan Văn Trị còn cho biết: Ông Phan Văn Trị sống với bà Thanh có bốn người con (2 trai, 2 gái; gồm Phan Thị Đào, Phan Phước Tùng, Phan Văn Đường và Phan Thị Mai), nhưng tứ tán đã lâu. Ở Phong Điền hiện nay không còn con cháu ông Trị, chỉ thỉnh thoảng có một nhóm người nói là cháu chắt của ông từ Thành phố Hồ Chí Minh đến thăm viếng...
↑  Năm 1942, hai ông là Kiều Thanh Quế và Lê Thọ Xuân đã đến Phong Điền, gặp được học trò của Phan Văn Trị là Hồ Kim Đính, khi ấy đã già yếu và đang lâm bệnh nặng. Nhờ ông Đính chỉ dẫn, hai ông mới tìm ra ngôi mộ Phan Văn Trị đang nằm ở sau nhà ông Lê Quang Thừa. Đó là một nấm mộ "không có bia, không tam cấp đá, không có gò đất đắp vun lên..." (theo Kiều Thanh Quế, Hoài niệm vong linh Cử Trị: ngôi mả hoang. Tạp chí Tri Tân, Hà Nội, số 75, 1949, tr.19-20). Như vậy, tấm bia rêu phong (ảnh), chắc có sau cuộc viếng thăm này.
↑  Công trình hoàn thành vào ngày 19 tháng 12 năm 2005
Khu đền thờ và mộ Phan Văn Trị.
Mộ Phan Văn Trị và vợ.
Tấm bia mộ khi xưa đặt trước nấm mộ đất của Phan Văn Trị.
Barry Gibb

| Sir Barry Gibb   CBE |
| --- | --- |
Barry Gibb năm 1973
Thông tin nghệ sĩ
Tên khai sinh: Barry Alan Crompton Gibb
Sinh: 1 tháng 9, 1946 (78 tuổi) Douglas, Isle of Man
Nguyên quán: Lớn lên: Chorlton-cum-Hardy, Manchester, Anh Chuyển đến: Brisbane, Úc
Thể loại: Pop, rock, soft rock, blue-eyed soul, disco, funk, nhạc đồng quê
Nghề nghiệp: Ca sĩ, sáng tác, sản xuất âm nhạc
Nhạc cụ: Hát, guitar
Năm hoạt động: 1958–nay
Hãng đĩa: Polydor, MCA
Hợp tác với: Bee Gees

Website: www.barrygibb.com
Ngài Barry Alan Crompton Gibb, CBE (sinh 1 tháng 9 năm 1946), là một ca sĩ, nhạc sĩ, người viết nhạc và nhà sản xuất người Anh. Ông là thành viên sáng lập (cùng với các em mình Robin và Maurice) của ban nhạc Bee Gees, một trong các ban nhạc thành công về tài chính và được đánh giá cao nhất trong lịch sử. Barry là người nổi tiếng nhất với chất giọng nam cao falsetto đặc trưng với các ca khúc nổi tiếng cùng ban nhạc, như How Deep Is Your Love, If I Can't Have You, hay Tragedy,...
Kỷ lục thế giới Guinness ghi nhận Barry Gibb là người viết nhạc thành công thứ nhì trong lịch sử, chỉ sau Paul McCartney.
Đĩa đơn

1969: "I'll Kiss Your Memory"
1970: "One Bad Thing"
1978: "A Day in the Life"
1981: "Guilty
1981: "What Kind of Fool"
1984: "Face To Face"
1984: "Shine, Shine"
1984: "Fine Line"
1988: "Childhood Days"
2006: "Dr. Mann"
2006: "Underworld"
2007: "Drown on the River"
2011: "All in Your Name" (hợp tác với Michael Jackson)
2011: "Daddies Little Girl""
2011: "Grey Ghost"
Chú thích

↑  Smith, Steve. “First Abba song in 18 years and Hollywood honors McCartney”. SGVTribune.com. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 5 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2012.
↑  “Gibb Songs”. Columbia.edu. Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2011.
↑  “All In Your Name”. barrygibb.com. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2011.
Battlefield V

| Battlefield V |
| --- | --- |

Nhà phát triển: EA DICE
Nhà phát hành: Electronic Arts
Nhà sản xuất: Aleksander Grøndal Andreas Morell David Sirland Lars Gustavsson Ryan McArthur
Thiết kế: Daniel Berlin Nathalie Ek Ross Darvill
Minh họa: Carlos Villarreal Kwasek Conny Bergqvist Fabien Christin Joakim Stigsson
Kịch bản: Steven Hall
Âm nhạc: Patrik Andrén Johan Söderqvist
Dòng trò chơi: Battlefield
Công nghệ: Frostbite 3
Nền tảng: Microsoft Windows PlayStation 4 Xbox One
Phát hành: ngày 20 tháng 11 năm 2018
Thể loại: Bắn súng góc nhìn người thứ nhất, Battle royale game
Chế độ chơi: Chơi đơn, Chơi mạng
Battlefield V là 1 trò chơi bắn súng góc nhìn thứ nhất được phát triển bởi EA DICE và phát hành bởi Electronic Arts. Nó là phần thứ 16 trong sê-ri game Battlefield. Nó được phát hành trên toàn thế giới vào ngày 20/1/2018. Những người đặt trước phiên bản Deluxe Editon của tựa game được chơi trước vào ngày 15/1/2018. Tựa game được được dựa trên Thế Chiến 2 và là phần nối tiếp của Battlefield 1.
Đoạn trailer của tựa game gây ra phản ứng trái chiều từ người hâm mộ với tựa game về mức độ không chính xác trong lịch sử và sự xuất hiện của các nữ quân nhân. Khi phát hành, Battlefield V nhận được đánh giá thuận lợi từ các nhà phê bình, được khen ngợi về lối chơi nhưng bị chỉ trích vì thiếu nội dung khi ra mắt và thiếu sáng tạo. Trò chơi đã bán được 7,3 triệu bản vào cuối năm 2018 nhưng là một sự thất vọng về mặt thương mại cho Electronic Arts.
Epidendrum dipus

| Epidendrum dipus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Phân họ (subfamilia): Epidendroideae
Tông (tribus): Epidendreae
Phân tông (subtribus): Laeliinae
Chi (genus): Epidendrum
Loài (species): E. dipus
Danh pháp hai phần
Epidendrum dipus Lindl. 
Danh pháp đồng nghĩa
 Epidendrum nutans var. dipus (Lindl.) Lindl. (1853) 
Epidendrum dipus là một loài lan in the genus Epidendrum.
Rupicapra pyrenaica parva

| Sơn dương Cantabria |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Artiodactyla
Họ (familia): Bovidae
Phân họ (subfamilia): Caprinae
Chi (genus): Rupicapra
Loài (species): Rupicapra pyrenaica
Phân loài (subspecies): R. p. parva
Danh pháp ba phần
Rupicapra pyrenaica parva (Cabrera, 1914)
Sơn dương Cantabria (Danh pháp khoa học: Rupicapra pyrenaica parva) là một phân loài của loài Rupicapra pyrenaica. Chúng còn là một trong 10 phân loài của chi Rupicapra. Đây là một loài dê núi có thân hình thon gọn và phạm vi phân bố của nó dao động dãy núi Cantabria ở phía Bắc Tây Ban Nha với dân số lên đến 17.000 cá thể trong năm 2007 và năm 2008. Loài này có tên tiếng bản địa là Rebeco, Rebeco Cantabrico, Gamuza, Robezu (trong vùng Asturias) và Rebezo (trong vùng Galicia).
Mô tả

Loài sơn dương này nhìn chung có kích thước tương đồng với một con dê nhà cỡ vừa. Cả hai giới đều có sừng tạt đặc thù nhưng sừng có nhiều nối hơn và ở con đực và dày hơn ở con cái. Sừng của sơn dương có một mô hình phân khúc ngang do tăng trưởng theo mùa (mùa đông và mùa hè). Đầu chúng có màu quế cũng như ở cổ họng và má, với thiết kế mặt nạ đen tối đi vòng qua đôi mắt to của chúng.
Chúng còn có một mảng màu nâu tối ở lưng, ngực, chân và hai bên sườn, và màu nhạt ở vai và màu nâu ở thân sau. Vào mùa đông, lưng và bụng của chúng trở nên nhạt màu trong khi đó màu sắc và hai bên sườn thì lại tối hơn, tạo ra một mô hình màu sắc tương phản hơn. Những cá thể chưa thành niên phô bày màu ít sự tương phản. Bộ lông vào mùa hè là màu nhạt hơn và ít tương phản hơn bộ lông vào thời điểm mùa đông.
Đây là một loài sơn dương cỡ vừa và nhỏ. Trọng lượng của chúng từ 24 đến 30kg tương ứng ở cả con đực và con cái. Chiều dài từ đầu đến đuôi là 100–104 cm. Chiều cao đến vai là từ 72–74 cm. Chiều dài chân sau từ 32–34 cm. Chu vi ngực từ 71–77 cm. Chiều dài đến hàm 13,7-13,9 cm. Tuổi thọ đối với con đực trung bình là 9 năm, và đạt tối đa là 18 năm. Con cái thì có tuổi thọ trung bình khoảng 10 năm, tối đa là 21 năm. Công thức răng của chúng là: I (0-0)/(3-3), C (0-0)/(1-1), PM (3-3)/(3-3), M (3-3)/(3-3) = 32 cái.
Tập tính

Loài này chỉ sinh có một con trên mỗi năm, vào khoảng tháng 5 và tháng sáu là lần sinh đầu tiên vào giữa tháng. Con cái trưởng thành sinh dục (động dục) ở lúc 3 năm tuổi và cho đến ít nhất là 14 năm tuổi. Hành vi của chúng thích giao du. Kích thước của nhóm chúng. Chúng là động vật xã hội. Các đơn vị xã hội ổn định là và con con sống với mẹ có thể kéo dài cho đến khi con cái là 2 năm tuổi.
Thiên địch của chúng cũng không quá nhiều do chúng sống ở địa hình hiểm trở, ít có kẻ với tới được. Những con đực trưởng thành chỉ có mối nguy hiểm chỉ bởi những con sói. Những con non có thể bị bắt và ăn thịt bởi chó sói, cáo và con đại bàng vàng. Nhiều bệnh lây sang người, chẳng hạn như ghẻ Sarcoptic, là một mối đe dọa nghiêm trọng cho chúng. Mange Sarcoptic là do ghẻ acari Sarcoptes, gây thiệt hại và ngứa trên da của một số lượng lớn các loài động vật móng guốc trên toàn thế giới. Nó có thể gây tử vong do ảnh hưởng đến tình trạng cơ thể và gây căng thẳng nghiêm trọng.
Hình thái

Các hệ thống về các loài này đang được thảo luận. Ángel Cabrera (1914), nghiên cứu về các hình dạng cơ thể và hình thái hộp sọ, coi loài này rất giống với sơn dương Pyrene như là của cùng một loài. Lovari (1987), sử dụng hình thái, dữ liệu di truyền và phong tục học đề xuất để tách các loài động vật châu Âu về phía tây nam của dãy núi Cantabria và Pyrenees (Rupicapra pyrenaica parva, Rp pyrenaica), từ phần còn lại của các loài động vật châu Âu và châu Á (Rupicapra r cartusiana. caucasica -núi Chartreuse-, Rupicapra r. Rupicapra-Alps-, Rupicapra r. tatrica–Sơn dương Tatra-, Rupicapra r. carpatica-Romania-, Rupicapra r. balcanica-Balkans-, Rupicapra r. asiatica -Turkey- y Rupicapra r. – Sơn dương núi Caucasus). Nghiên cứu di truyền khác nhau vẫn còn tranh cãi về nguyên tắc phân loại của các loài.
Núi Cantabrian (Tây Bắc Tây Ban Nha). Từ Đông Reserve Saja và Alto Ason (Cantabria) đến Tây Ancares Reserve (Lugo, Galicia). Phân bố loài đã giảm trong suốt thời gian lịch sử. Các dãy núi Cantabria nằm ở phía tây bắc của bán đảo Iberia, chạy dọc 450 km về phía Đông-Tây, song song với biển Cantabria và rất gần với (độ cao 2648 masl max.) bờ biển. Các lưu vực phía bắc là có tình trạng rất ẩm ướt (2000 mm/năm) và lưu vực phía nam có khí hậu lục địa, khô và nóng vào mùa hè và mùa khô và lạnh trong mùa đông. Nơi này có những hệ sinh thái đan xen giữa rừng và đồng cỏ núi cao, với những vách đá gần như các khu vực nơi ẩn náu, trốn thoát và tạo điều kiện cho loài sơn dương này sinh sống. Cỏ sinh sống quanh năm với sự gia tăng tỷ lệ cây bụi lùn trong mùa đông (Calluna vulgaris, Erica cinerea, Erica arborea).
Số lượng

Có tổng cộng có 17.400 con sơn dương trong năm 2007 và năm 2008. Quy mô lịch sử dân số tối thiểu chưa được rõ nhưng nó đã diễn ra giữa 1943 đến năm 1966. Sau khi kỷ băng hà cuối cùng, Loài R. pyrenaica chiếm hầu hết bán đảo Iberia. Trong suốt thời kỳ đồ đá nó đã có mặt phía nam cũng như các tỉnh Teruel, Valencia, Jaén (Núi Segura) và Granada (600 km về phía nam của dãy phân phối hiện tại). Nó duy trì sự chiếm đóng của dãy phía Nam ít nhất là cho đến thời đại đồ đồng 5.000 năm trước Công nguyên.
Những di chỉ lịch sử cho thấy rằng năm 1800 phạm vi phân phối được giới hạn phía bắc của bán đảo Iberia, từ phía bắc của Burgos cho đến tỉnh Zamora. Việc săn bắn quá mức, cùng với sự gia tăng của súng trường, và việc săn theo kiểu lái xe đường dài (ban đêm lái xe rọi đèn nếu gặp sơn dương thì bắn hạ) dẫn đến quy mô dân số của chúng giảm đến mức tối thiểu, điều này đã xảy ra từ năm 1943 đến năm 1966. Dân số bắt đầu tăng lên cùng với sự sáng tạo ra các khu bảo tồn và lập ra những đội săn bắn theo kế hoạch mà không tùy tiện như trước đây.
Những thay đổi lớn nhất trong quy mô dân số sơn dương Cantabria đã diễn ra từ năm 1995. Trong năm bùng phát dịch ghẻ (ban đầu phát hiện 2 năm trước, ở phía nam-trung tâm của Asturias và bắc trung tâm của Leon) bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể các khu vực này. Mười lăm năm sau khi sự bùng nổ dịch (1993-2008) bệnh đã lan ra khoảng 40 km về phía đông, trung bình 2,6 km/năm. Trong năm 2009 chỉ có dân số ở phía tây của sự tập trung bùng phát này là thoát khỏi bị nhiễm bệnh. Các bệnh có thể không có lây lan sang quần thể phía tây do mật độ dân số rất thấp trong các lĩnh vực mà riêng phía tây từ các quần thể phía đông.
Trong năm 2008, có 56% của toàn bộ dân số và 60% phạm vi sinh sống đã bị ảnh hưởng bởi căn bệnh quái ác này. Các bệnh ghẻ đang tiếp tục lây lan ở thời điểm hiện tại trong năm 2010. Mặc dù các sáng kiến tái áp dụng đầu tiên bắt đầu vào năm 1970, chương trình áp dụng lại nhân giống lại đã không thành công cho đến những năm 1980. Các chương trình này đã mở rộng phạm vi phân bố ở phía đông và phía tây, nơi mật độ rất thấp của sơn dương đã được tái du nhập tự nhiên của các vùng khó khăn hơn.
Hình một con sơn dương trong mùa hè
Phân bố của sơn dương