Hiệp định Hòa bình Paris 1991
Kết quả

Các công thức chung của các văn bản bảo đảm sự đồng tình của bốn bên có lý tưởng trái ngược với chủ nghĩa Mao, cộng sản thân Liên Xô, bảo hoàng và cộng hòa có thể sớm cho thấy giới hạn của các bên.
Một ví dụ điển hình là điều khoản "yêu cầu các biện pháp đặc biệt để đảm bảo... không quay trở lại các chính sách và thực hành trong quá khứ". Mặc dù mục đích ban đầu là lên án tội ác của chế độ Khmer Đỏ, nhưng từ ngữ đã được giảm nhẹ đến mức có thể được chấp nhận bởi tất cả các bên đến mức mỗi bên có thể coi nó như một tham chiếu đến những sai sót của hệ thống chính trị do các bên ký kết khác đưa ra.
Điểm chính gây tranh cãi là yêu cầu xác minh rằng "tất cả các loại lực lượng nước ngoài, cố vấn nước ngoài và quân nhân nước ngoài còn lại ở Campuchia, cũng như vũ khí, đạn dược và thiết bị của họ, sẽ được rút ngay lập tức khỏi Campuchia và sẽ không được gửi trở lại". Điều này thực chất là để đảm bảo rằng quân đội Việt Nam thực sự đã được rút khỏi Campuchia như Hà Nội đã tuyên bố vào tháng 4 năm 1989. Nhưng một sự hiểu lầm nhanh chóng xuất hiện, những người phản đối Cộng hòa Nhân dân Campuchia, cũng như một bộ phận người dân Campuchia, phàn nàn về sự gia tăng người Việt Nam nhập cư kể từ năm 1979, coi những người này cũng như bất kỳ cá nhân gốc Kinh nào, ngay cả khi họ đã sống ở nước này vài năm, nhiều thế hệ, bị coi là những tác nhân của một cuộc Việt Nam hóa đất nước đang lan tràn, trong khi chính quyền Việt Nam tuyên bố rằng họ thực chất chỉ là một bộ phận của người dân bị Cộng hòa Khmer và Kampuchea Dân chủ trục xuất trong những năm 1970.
Trên thực tế, vấn đề cơ bản liên quan đến kỳ vọng của mọi người về sứ mệnh của UNTAC. Sự thất bại của việc giải giáp lực lượng Khmer Đỏ thường sẽ được nhắc đến sau này. Việc dỡ bỏ chính quyền của Cộng hòa Nhân dân Kampuchea, nơi quan chức nhỏ nhất trong làng nhỏ nhất phải là thành viên của Đảng Nhân dân Cách mạng Khmer (KPRP), mà trong thời gian này đã trở thành Đảng Nhân dân Campuchia (CPP), cũng được mong đợi. Cuối cùng, các quan chức của FUNCINPEC và Đảng Dân chủ Tự do Phật giáo (PLDB), hầu hết di cư vào năm 1975 và không trực tiếp trải qua các cuộc sách nhiễu của Khmer Đỏ hoặc những người của chế độ thân Việt Nam, hy vọng sẽ tận dụng kiến thức của họ về phương Tây, ngôn ngữ và văn hóa để tự coi mình là trung gian cho các cơ quan quốc tế trong công cuộc tái thiết đất nước.
Sự việc đầu tiên xảy ra vào tháng 11 năm 1991 khi, theo thỏa thuận, Khieu Samphan và Son Sen đến Phnôm Pênh để mở một chi nhánh của phong trào Khmer Đỏ. Họ may mắn thoát được khỏi sự vây chặt bởi một đám đông giận dữ. Nhiều phương tiện truyền thông phương Tây đã đưa tin về cuộc vượt ngục nhục nhã của họ dưới sự bảo vệ của cảnh sát nhà nước Campuchia.
Ngay sau đó, phe Khmer Đỏ quyết định không giữ các cam kết của mình, đặc biệt là việc giải trừ quân bị, với lý do sự hiện diện của công dân Việt Nam tại Campuchia trái với việc rút tất cả các lực lượng nước ngoài theo quy định của Hiệp định Paris và từ chối quân đội Liên hợp quốc tiếp cận tới các khu vực mà họ kiểm soát, nếu muốn sẽ bằng vũ khi. Các phe phái khác, vốn có mọi thứ để đạt được từ việc giải giáp quân đội của họ, đã không thể làm như vậy. Các bên khác, những người có tất cả mọi thứ để mất do phá vỡ tiến trình hòa bình, đã quyết định ở lại bàn đàm phán, nơi Liên hợp quốc không thể ép buộc chính phủ ở Phnôm Pênh, vì lo ngại rằng những người ủng hộ Pol Pot sẽ giữ quyền lực của họ để gây ra rắc rối, để phá bỏ chính quyền của mình. Tối đa, họ có thể cung cấp các nguồn lực hậu cần của mình cho các đảng là nạn nhân của sự phức tạp sách nhiễu trong việc tổ chức các chiến dịch bầu cử của họ
Trái với dự đoán, cuộc bầu cử năm 1993 đã thành công về số cử tri đi bỏ phiếu, bất chấp những lời đe dọa của Khmer Đỏ can thiệp vào cuộc bỏ phiếu. Gần 90% cử tri đã đăng ký đã chọn trong số 3,200 ứng cử viên do 20 đảng giới thiệu trong cuộc đua. Về kết quả, trong khi FUNCINPEC giành được nhiều phiếu bầu và ghế nhất, thì kết quả vẫn sát nút, đảng CPP giành được đa số phiếu bầu ở 11 tỉnh và FUNCINPEC có 10. Về số ghế, hai đảng chiếm vị trí đầu tiên ở 9 tỉnh và hơn 3 tỉnh còn lại. Tuy nhiên, trong khi đảng bảo hoàng thống trị ở 5 trong số 6 tỉnh đông dân nhất, họ đã thu được kết quả đáng nể trên khắp đất nước, lợi dụng danh tiếng Norodom Sihanouk và Vương quốc Campuchia, được coi là thời kỳ hoàng kim của hầu hết người dân Campuchia. Mặt khác, CPP đang bị mất quyền lực sau 14 năm đứng đầu đất nước.
CPP vốn giữ thế thượng phong trong việc điều hành, tranh cãi kết quả và trong một thời gian, đã ngăn cản việc thành lập Chính quyền mới. Các cuộc đàm phán bắt đầu và thông qua sự trung gian của Sihanouk, một thỏa hiệp đã đạt được; nó đã được lên kế hoạch để thành lập một cơ quan lãnh đạo hai người đúng đầu với các chức vụ cấp bộ trưởng được chia đều cho hai đảng chính.
Lúc đầu, việc thử nghiệm không diễn ra quá tệ, mỗi đảng trong số hai đảng lớn đều làm sống lại truyền thống bảo trợ cũ của Campuchia và lợi dụng vị trí của họ để bán bớt tài nguyên của đất nước hoặc chuyển hướng viện trợ quốc tế cho những người ủng hộ họ. Đồng thời, đối mặt với tình trạng đào ngũ ngày càng nhiều trong hàng ngũ của họ, một số lãnh đạo đơn vị Khmer Đỏ đã quyết định thương lượng việc tập hợp của họ và của quân đội của họ với một trong hai đảng cầm quyền. Phe thứ hai, quá vui mừng khi tăng cường tiềm lực quân sự của họ theo cách này, đã nhận được các yêu cầu với sự quan tâm, nhưng vấn đề này, khi nó ngày càng gia tăng, nó sẽ làm đảo lộn sự cân bằng mong manh của chính phủ liên minh, mỗi phe lo sợ rằng phe kia sẽ lợi dụng cơ hội này để thay thế mình. Tranh chấp trở thành một cuộc xung đột vũ trang vào năm 1997, kết thúc có lợi cho CPP. Hun Sen đã lật đổ Norodom Ranariddh, nhưng cẩn thận để không làm mất lòng cộng đồng quốc tế bằng cách đưa Ung Huot lên thay làm Thủ tướng thứ nhất, một thành viên FUNCINPEC khác có thái độ hòa giải hơn với ông. Nhưng bất chấp những lần xuất hiện, cựu đảng viên KPRP vẫn giành được ưu thế trước đối thủ của mình. Trong cuộc bầu cử năm 1998, đã giành được đa số và Hun Sen trở thành Thủ tướng duy nhất. Đảng bảo hoàng giờ đây chỉ là một lực lượng hậu thuẫn và sẽ trở nên mờ nhạt theo thời gian cho đến khi không có đại biểu vào năm 2013.
Cuộc bỏ phiếu năm 1998 cũng sẽ xác nhận một xu hướng đã được quan sát trong năm 1993 và xu hướng này sẽ được lặp lại từ cuộc bầu cử này sang cuộc bầu cử tiếp theo. Do đó, trong khi cuộc bỏ phiếu cho phép lựa chọn các đại biểu trong tương lai, mục đích chính của giai đoạn đầu tiên này là để cho các nước tài trợ thấy rằng các tổ chức mà họ đã giúp thành lập vẫn đang hoạt động, nhưng ngay sau khi kết quả được biết, các đảng thiểu số, bất kể đường lối chính trị của họ như thế nào, từ chối cuộc bỏ phiếu bằng cách viện dẫn những điều bất thường, từ chối bất kỳ sự tham gia nào vào các cơ quan mới được bầu và cố gắng chặn các tổ chức này. Tiếp theo là các cuộc đàm phán, độ dài của cuộc đàm phán phụ thuộc vào trọng lượng của mỗi bên, cho đến khi cuộc khủng hoảng được giải quyết, nói chung là bằng cách phân chia các vị trí trách nhiệm.