stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Stylosomus xantholus
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Agrypnus subcompactus

| Agrypnus subcompactus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Agrypnus
Loài (species): A. subcompactus
Danh pháp hai phần
Agrypnus subcompactus Elston, 1927 
Agrypnus subcompactus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Elston miêu tả khoa học năm 1927.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Pessopteris vittaria

| Pessopteris vittaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Pteridopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Polypodiaceae
Chi (genus): Pessopteris
Loài (species): P. vittaria
Danh pháp hai phần
Pessopteris vittaria (Mett.) Pic. Serm., 1977 
Pessopteris vittaria là một loài thực vật có mạch trong họ Polypodiaceae. Loài này được (Mett.) Pic. Serm. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1977.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pessopteris vittaria”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Tiêu Tự Tiên

Tiêu Tự Tiên (tiếng Trung: 蕭嗣先; ? – ?) là tướng lĩnh cuối thời Liêu trong lịch sử Trung Quốc.
Cuộc đời

Tiêu Tự Tiên là em trai của đại thần Tiêu Phụng Tiên, anh em của Hoàng hậu Tiêu Đoạt Lý Lại, Nguyên phi Tiêu Quý Ca của vua Thiên Tộ, quan đến Tư không.
Năm 1114, tộc trưởng Nữ Chân Hoàn Nhan A Cốt Đả khởi binh phản Liêu, tấn công Ninh Giang Châu. Đông Bắc lộ thống quân sứ của nhà Liêu là Tiêu Thát Bất Dã [zh] không thể cản bước quân Nữ Chân. Tháng 11 cùng năm, Thiên Tộ phái Tiêu Tự Tiên làm Đông Bắc lộ thống quân sứ, Tiêu Thát Bất Dã làm phó, dẫn 7.000 quân đi bình định. Quân Liêu đóng quân ở  Xuất Hà Điếm nằm ở bờ bắc sông Áp Tử.
Quân Nữ Chân do A Cốt Đả chỉ huy chỉ có 3.700 giáp. Không lâu sau, A Cốt Đả lợi dụng đêm tối để vượt sông Áp Tử sang bờ bắc, chỉ với hơn 1.200 binh sĩ tập kích doanh trại quân Liêu. Quân Liêu không rõ tình hình, bỏ chạy tán loạn, bỏ lại đồ quân nhu nhiều vô kể. Người Nữ Chân thừa thắng đánh chiếm Tân Châu, Tường Châu, Hàm Châu,... thu phục các tộc Ngột Nhạ, Hề,...
Khu mật sứ Tiêu Phụng Tiên sợ em trai bị xử tử, bèn nói với Thiên Tộ: Quân đông chính mang tội bỏ chạy, đi đến đâu cướp bóc đến đó, nếu không tha bổng, chỉ sợ sẽ tụ tập gây họa. Thiên Tộ nghe theo, không truy cứu tội của Tự Tiên, chỉ bãi quan. Không rõ hậu sự của Tiêu Tự Tiên.
Trong văn hóa

Trong tiểu thuyết Thủy hử hậu truyện, Tiêu Tự Tiên xuất hiện ở hồi 15, là đại tướng cầm 10 vạn quân phòng ngự quân Kim, dùng một thanh đao, đánh với nguyên soái quân Kim là Niêm Một Hát hơn 50 hiệp không phân thắng bại. Bỗng nhiên trời trở gió, cát bụi mù mịt khiến quân Liêu không nhìn thấy gì, Tiêu Tự Tiên bị Niêm Một Hát thừa cơ đâm chết. Tướng giữ phủ Hoàng Long là Tiêu Địch Lý bỏ thành mà chạy.
Chú thích

1 2 3  Thoát Thoát, Liêu sử, quyển 102, Tiêu Phụng Tiên Lý Xử Ôn Trương Lâm Gia Luật Dư Đổ truyện.
↑  Trần Thầm, Thủy hử hậu truyện, quyển 15, Đại chinh chiến Gia Luật Thuần bôn hội; Tiểu cát liệt Tả Xí Cung hiến thi.
Al-Rawda, Tartus

| Al-Rawda الروضة Rauda |
| --- | --- |
—  Town  —
 
Al-RawdaLocation in Syria
Country:  Syria
Governorate: Tartus
District: Baniyas
Subdistrict: Rawda
Dân số (2004)
 • Tổng cộng: 3,131
Al-Rawda (tiếng Ả Rập: الروضة‎; cũng đánh vần Rauda) là một thị trấn nhỏ ở phía tây bắc Syria, một phần hành chính của Tỉnh Tartus. Nó nằm dọc theo bờ biển Địa Trung Hải và ngay phía tây dãy núi ven biển Syria ở giữa Tartus (phía nam) và Baniyas (ở phía bắc). Theo Cục Thống kê Trung ương Syria (CBS), al-Rawda có dân số 3.131 trong cuộc điều tra dân số năm 2004. Đây là trung tâm hành chính của Subdistrict Rawda (nahiyah) bao gồm chín địa phương với dân số tập thể là 11.688. Cư dân của nó chủ yếu là Kitô hữu, từ các giáo phái khác nhau.
Akodon montensis

| Akodon montensis> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Rodentia
Họ (familia): Cricetidae
Chi (genus): Akodon
Loài (species): A. montensis
Danh pháp hai phần
Akodon montensis (Thomas, 1913) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Akodon arviculoides montensis
Akodon montensis là một loài động vật có vú trong họ Cricetidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Thomas mô tả năm 1913.
Chú thích

↑  Pardinas, U., D'Elia, F., Fagundes, V., Christoff, A. & Geise, L. (2008). Akodon montensis. 2008 Sách đỏ IUCN. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế 2008. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2009.
1 2  Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Akodon montensis”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Peucedanum camerunense

| Peucedanum camerunense> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Apiales
Họ (familia): Apiaceae
Chi (genus): Peucedanum
Danh pháp hai phần
Peucedanum camerunense Jacq.-Fél. 
Peucedanum camerunense là một loài thực vật có hoa thuộc họ Apiaceae. Loài này chỉ có ở Cameroon, môi trường sống tự nhiên của chúng là đồng cỏ khô nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới vùng đất thấp.
Philydor lichtensteini

| Philydor lichtensteini> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Furnariidae
Chi (genus): Philydor
Loài (species): P. lichtensteini
Danh pháp hai phần
Philydor lichtensteini
Philydor lichtensteini là một loài chim trong họ Furnariidae.
Chú thích

↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Philydor ruficaudatum

| Philydor ruficaudatum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Furnariidae
Chi (genus): Philydor
Loài (species): P. ruficaudatum
Danh pháp hai phần
Philydor ruficaudatum
Philydor ruficaudatum là một loài chim trong họ Furnariidae.
Chú thích

↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Akseki, Tosya

| Akseki |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
AksekiVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Kastamonu
Huyện: Tosya
Dân số (2008)
 • Tổng cộng: 154 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 37300 
Akseki là một xã thuộc huyện Tosya, tỉnh Kastamonu, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2008 là 154 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Kastamonu”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.[liên kết hỏng]
Persea peduncularis

| Persea peduncularis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliidae
Bộ (ordo): Laurales
Họ (familia): Lauraceae
Chi (genus): Persea
Loài (species): P. peduncularis
Danh pháp hai phần
Persea peduncularis (Nees) Nees, 1836 
Persea peduncularis là loài thực vật có hoa trong họ Nguyệt quế. Loài này được (Nees) Nees miêu tả khoa học đầu tiên năm 1836.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Persea peduncularis”. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2013.
Thành cổ của Salah Ed-Din

| Thành cổ của Salah Ed-Din |
| --- | --- |
Qal'at Salah al-Din (قلعة صلاح الدين)
Gần Al-Haffah, Latakia, Syria 

Thành cổ của Salah Ed-Din
Tọa độ: 35°35′45″B 36°03′26″Đ﻿ / ﻿35,595833°B 36,057222°Đ﻿ / 35.595833; 36.057222
Loại: Lâu đài
Thông tin địa điểm
Sở hữu: Chính phủ Syria
Mở cửa cho công chúng: Có
Điều kiện: Một phần bị hủy hoại
Lịch sử địa điểm
Vật liệu: Đá vôi

 Di sản thế giới UNESCO
Loại: Văn hóa
Tiêu chuẩn: ii, vi
Đề cử: 2006 (Kỳ họp 30)
Một phần của: Crac des Chevaliers và Qal’at Salah El-Din
Số tham khảo: 1229
Quốc gia:  Syria
Vùng: Châu Á và châu Đại Dương
 
 
Thành cổ của Salah Ed-Din (tiếng Ả Rập: قلعة صلاح الدين‎, Qal'at Salah al-Din), còn được biết đến là Sahyun hoặc Lâu đài Saladin là một lâu đài thời Trung Cổ ở tây bắc Syria. Nó cách thị trấn Al-Haffah 7 kilômét (4,3 mi) về phía đông và 30 kilômét (19 mi) về phía đông của Latakia, trong một khu vực có địa hình núi cao bên sườn núi, giữa hai khe núi và bao quanh bởi rừng. Địa điểm này đã được củng cố ít nhất từ giữa thế kỷ thứ 10. Năm 975, hoàng đế Đông La Mã Ioannes I Tzimiskes chiếm được địa điểm này và nó vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Đông La Mã cho đến khoảng năm 1108. Đầu thế kỷ 12, người Francia nắm quyền kiểm soát địa điểm này và nó là một phần của Thành bang Thập tự quân Antioch mới được thành lập. Thập tự quân đã thực hiện một kế hoạch xây dựng rộng lớn, đem lại cho lâu đài phần lớn diện mạo như hiện tại. Năm 1188, nơi này rơi vào tay của Saladin sau một cuộc bao vây kéo dài ba ngày. Lâu đài một lần nữa bị bao vây vào năm 1287, lần này cả người bảo vệ và kẻ tấn công đều là Mamluk. Năm 2006, Qal'at Salah El-Din cùng với Krak des Chevaliers được UNESCO công nhận là di sản thế giới, và hiện là tài sản của chính phủ Syria.
Vị trí và tên gọi

Thành trì này nằm cách Latakia 25 kilômét (16 mi) về phía đông bắc, gần với thị trấn Al-Haffah. Tên truyền thống của nó là Ṣahyūn, quy đổi tiếng Ả Rập của Zion. Theo nhà sử học Hugh N. Kennedy thì đó là lý do tên đó chính xác hơn là Qalʿat alāḥ al-Dīn, có nghĩa là "Lâu đài của Saladin". Những người Đông La Mã gọi nó là Sigon còn người Francia gọi nó là Saône.
Mô tả

Lâu đài được xây dựng trên một sườn núi dài 700 mét giữa hai hẻm núi sâu. Nó bảo vệ tuyến đường giữa Latakia và thành phố Antioch. Đoạn đường lâu đài được xây dựng được kết nối với một cao nguyên ở phía đông. Những người Đông La Mã đã bảo vệ địa điểm này bằng cách xây dựng một bức tường ở phía đông sườn núi. Các bức tường tạo ra một hàng rào bao quanh không đều với các tháp bên các cánh. Liền kề với công sự, ở cuối phía đông của sườn núi là một khu định cư nhỏ. Một trong những đặc điểm hoành tráng nhất của pháo đài là mương nước sâu 28 mét, là một kiến trúc cắt vào đá, có thể do người Đông La Mã xây. Con mương này dài 156 mét dọc theo phía đông, rộng từ 14 đến 20 mét và có một cột tháp đơn độc cao 28 mét để đỡ cây cầu bắc qua.
Đường vào lâu đài thông qua một lối đi ở phía nam của pháo đài. Bên phải lối vào là một tòa tháp, một công sự được xây dựng bởi quân Thập tự chinh. Có một cái khác cách đó vài mét. Có một bể chứa nước và một chuồng ngựa ngay bên cạnh một hầm lớn nhìn qua mương nước. Khu vực này có những bức tường dày 5 m và nó có diện tích gần 24 m². Xa hơn về phía bắc là cổng nơi cầu rút được sử dụng. Ngoài ra, còn có tòa thành Đông La Mã, nằm ở trung tâm của pháo đài, một hầm lớn khác, nhà trà Thập tự chinh và một nhà thờ Thập tự chinh tiếp giáp với một trong hai nhà nguyện Đông La Mã. Đối với các công trình bổ sung của Ả Rập vào pháo đài, chúng bao gồm một nhà thờ Hồi giáo, có từ thời Qalawun, và một cung điện, bao gồm các phòng tắm với sân và iwans. Chúng đã được sửa chữa đôi chút.
Thư mục

Folda, Jaroslav (2005), Crusader Art in the Holy Land: From the Third Crusade to the Fall of Acre, 1187–1291, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-83583-1
Kennedy, Hugh (1994), Crusader Castles, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0-521-42068-7
Molin, Kristian (2001), Unknown Crusader Castles, London: Continuum, ISBN 978-1-85285-261-0
Morray, D. W. (1995), “Ṣahyūn”,  trong Bosworth, C.E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P.; Pellat, Ch. (biên tập), The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume VIII: Ned–Sam, Leiden and New York: BRILL, tr. 850–851, ISBN 90-04-09834-8Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách biên tập viên (liên kết)
Vùng Levant vào năm 1135, với Thành bang Thập tự quân trong màu đỏ
Qal'at Salah al-Din
Quang cảnh bên trong
Akseki, İspir

| Akseki |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
AksekiVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Erzurum
Huyện: İspir
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 23 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 25950 
Akseki là một xã thuộc huyện İspir, tỉnh Erzurum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 23 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Erzurum”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Phegopteris prionitis

| Phegopteris prionitis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Thelypteridaceae
Chi (genus): Phegopteris
Loài (species): P. prionitis
Danh pháp hai phần
Phegopteris prionitis F, 1850 
Phegopteris prionitis là một loài dương xỉ trong họ Thelypteridaceae. Loài này được F mô tả khoa học đầu tiên năm 1850.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Phegopteris prionitis”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Sulfonat

Cấu trúc của một loại sulfonat ion.
Sulfonat là một muối hoặc một este của axit sulfonic R-SO3−.
Muối sunfonat

Anion có công thức chung RSO3− được gọi là sulfonates. Chúng là thành phần tạo nên của axit sulfonic với công thức RSO2OH. Vì axit sulfonic có khuynh hướng là axit mạnh nên các sulfonat tương ứng là sẽ yếu. Do tính ổn định của anion sulfonat, các cation của muối sulfonat như triflat scandi có ứng dụng như axit Lewis.
Để điều chế muối sunfonat, ta cho haloalkanes phản ứng với một sunfit như natri sunfit. Thí nghiệm lần đầu tiên được Adolph Strecker miêu tả vào năm 1868 (ankyl hóa sunfit của Strecker). Phản ứng được mô tả qua phương trình sau:
Iodide được sử dụng là chất xúc tác.
Este sunfonic

Este có công thức chung là R1SO2OR2 được gọi là este sunfonic. Các chất này được gọi tên tương tự như este carboxyl thông thường. Ví dụ, nếu nhóm R2 là một nhóm metyl và nhóm R1 là một nhóm trifluoromethyl, hợp chất kết quả là metyl trifluoromethanesulfonate.
Các este sulfonic được sử dụng làm chất phản ứng trong tổng hợp hữu cơ, chủ yếu bởi vì nhóm RSO3 là một nhóm rời tốt, đặc biệt khi R nhận electron. Ví dụ Metyl triflate là một chất chuyển hóa metyl mạnh.
Este sunfonic > Sultones

Cyclic sulfonic este được gọi là sultones. Một ví dụ là 1,3-propan sultone. Một số sulton là các chất trung gian thời gian ngắn, được sử dụng làm chất alkyl hóa mạnh để đưa ra một nhóm sulfonat tích điện âm. Khi có mặt nước, chúng từ từ thủy phân thành các axit hydroxy sulfonic. Sultone oximes là sản phẩm trung gian then chốt trong quá trình tổng hợp thuốc chống co giật zonisamide.
Tisocromide là một ví dụ của một sultone.
Ví dụ

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Tên  | Tên khác | Gốc |
| Mesylat | Methanesulfonat | CH3SO3− |
| Triflat | Trifluoromethanesulfonat | CF3SO3− |
| Ethanesulfonat | Esilat, esylat | C2H5SO3− |
| Tosylate | p-toluenesulfonat | CH3C6H4SO3− |
| Axit benzenesulfonic | Besylat | C6H5SO3− |
| Closilat | Closylat, chlorobenzenesulfonat | ClC6H4SO3− |
| Camphorsulfonat | Camsilat, camsylat | (C10H15O)SO3− |
1,3-Propane sultone
Perissus declaratus

| Perissus declaratus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Perissus
Loài (species): P. declaratus
Danh pháp hai phần
Perissus declaratus Holzschuh, 2003 
Perissus declaratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Peucedanum cervariifolium

| Peucedanum cervariifolium> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Apiales
Họ (familia): Apiaceae
Chi (genus): Peucedanum
Loài (species): P. cervariifolium
Danh pháp hai phần
Peucedanum cervariifolium C.A.Mey. 
Peucedanum cervariifolium là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tán. Loài này được C.A. Mey. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Peucedanum cervariifolium”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Philicus griseoguttatus

| Philicus griseoguttatus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Philicus
Loài (species): P. griseoguttatus
Danh pháp hai phần
Philicus griseoguttatus Breuning, 1959 
Philicus griseoguttatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Peucedanum cervaria

| Peucedanum cervaria |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Apiales
Họ (familia): Apiaceae
Chi (genus): Peucedanum
Loài (species): P. cervaria
Danh pháp hai phần
Peucedanum cervaria Cusson ex Lapeyr. 
Danh pháp đồng nghĩa
  Danh sách  Cervaria rivini Gaertn.   Selinum cervaria L.   Athamantha cervaria (L.) L.   Ligusticum cervaria (L.) Vill.   
Peucedanum cervaria là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tán. Loài này được (L.) Lap. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  Botany.cz
↑  The Plant List (2010). “Peucedanum cervaria”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Thục (nước)

Bài này viết về nước Thục thời trước khi Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc. Đối với các nước khác cũng có tên là Thục, xem Thục.
Vị trí của Thành Đô tại tỉnh Tứ Xuyên ngày nay
Thục (蜀) hay Cổ Thục (古蜀) là một quốc gia cổ ở vùng Tứ Xuyên, Trung Quốc. Xuất phát quyền lực của nước Thục là đồng bằng Thành Đô, với lãnh thổ chủ yếu nằm ở vùng Trung và Tây bồn địa Tứ Xuyên, cũng như vùng thượng thung lũng sông Hán Thủy. Nước Thục bị Tần đánh bại vào năm 316 TCN. Khi đó kinh đô của Thục đặt tại Thành Đô.
Lịch sử

Trong lịch sử, nước Thục được nhắc đến lần đầu trong vai trò một đồng minh với nhà Chu lật đổ nhà Thương, tham gia trận Mục Dã. Trong tài liệu khảo cổ học, nước Thục thời hậu Mục Dã thể hiện một văn hóa với kỹ thuật quân sự cao, tương đương với các nước chư hầu của nhà Chu; tuy nhiên, trong những thế kỷ sau, kỹ thuật quân sự của Thục đã đình đốn, điều này được phản ánh bởi sự vắng bóng trong sử sách.
Theo truyền thuyết, một vị vua thần thoại là Tàm Tùng có công dạy dân trồng lúa, hậu duệ của Tàm Tùng là Đỗ Vũ nhân nhà Chu suy yếu đã xưng đế hiệu là Thục Vọng Đế. Sau này Vọng Đế vì thông dâm với vợ của tướng quốc Biết Linh (鳖灵), do chuyện đổ bể nên nhường ngôi cho vị tướng quốc này. Biết Linh lên ngôi hiệu là Khai Minh Đế mở ra triều đại mới, triều đại này truyền được 12 đời thì bị nước Tần tiêu diệt. Trong nửa sau của thời Xuân Thu-Chiến Quốc, văn hóa Thục chịu ảnh hưởng ngày càng nhiều từ các nền văn hóa Sở và Ba; ví dụ, Thục học theo tục táng bằng thuyền của người Ba. Các bằng chứng khảo cổ học còn cho thấy rằng Thục cũng giao lưu với các nền văn hóa ở phía Nam tại Vân Nam và Quý Châu.
Trong thời Chiến Quốc, Tần và Sở ngày càng xâm lấn vào sâu trong vùng thung lũng sông Hán Thủy. Các xung đột với Thục đã bắt đầu tăng lên một cách không tránh khỏi; Thục đánh Tần năm 387 TCN và đánh Sở năm 377 TCN.
Lịch sử > Bị nước Tần diệt

Các bằng chứng khảo cổ học cho thấy nhiều đường sạn đạo từ Tần tới Thục đã được xây dựng trong thời Chiến Quốc, qua các vùng địa hình vô cùng hiểm trở: dãy Tần Lĩnh và Đại Ba Sơn [zh]. Tuy truyền thuyết cho rằng người đã xây dựng con đường sạn đạo đầu tiên - Thạch Ngưu đạo [zh] - là vị vua Khai Minh cuối cùng (bị Tần lừa), nhưng các con đường này có lẽ đã được quân Tần xây dựng để chuẩn bị cho việc đánh chiếm bồn địa Tứ Xuyên.
Nhân việc Thục và Ba gây chiến lẫn nhau và cùng cầu cứu Tần, Tần vương xem xét khả năng nên đánh nước nào. Hai quân sư chính của Tần Huệ Vương, Trương Nghi và Tư Mã Thác, đã giữ các quan điểm trái nhau về vấn đề xâm lấn Thục. Trương Nghi tin rằng Tần đã gần với chiến thắng trong việc kiểm soát Trung Nguyên, ông cho rằng Tần nên tấn công kẻ thù truyền thống của là Hàn thì hơn là đánh Thục. Ở phía kia, Tư Mã Thác cho rằng việc xâm chiếm Thục sẽ làm tăng đáng kể nguồn lương thực cho Tần, làm nghiêng cán cân quyền lực về cho Tần. Vua Huệ Văn đã đồng ý với Tư Mã Thác và giao nhiệm vụ cho hai quân sư này chỉ huy cuộc tấn công vào Thục. Tần đánh bại Thục, giết chết vị vua Khai Minh cuối cùng, truất Thục vương đổi hiệu làm hầu.
Lịch sử > Phục quốc bất thành

Tần biến Thục thành một quận và áp dụng một quy trình chặt chẽ để sáp nhập Thục vào Tần. Tần gửi quan chức đến trực tiếp cai trị tại Thục và chủ động khuyến khích dân di cư từ Tần tới Thục. Tuy Tần cố gắng xoa dịu dân chúng Thục bằng cách cho vua Thục cuối cùng là Thục hầu Thông tước vị Thục hầu, Thục vẫn nhiều lần nổi dậy chống Tần, và Tần lại đem quân đến dẹp.
Khi Tần Huệ Văn vương chết vào năm 311 TCN, quan Tần cai trị đất Thục là Thục tướng Trần Tráng (陈壮) đã lãnh đạo một cuộc nổi dậy chống Tần. Tư Mã Thác, Trương Nghi và Cam Mậu đã dẫn quân Tần vào Thục và dập tắt cuộc nổi loạn. Năm 301 TCN, Thục hầu Huy, con của Thông, đã nổi dậy. Tư Mã Thác dẫn quân vào Thục và dập tắt cuộc khởi nghĩa. Người lên thay Thục hầu Huy là Thục hầu Quán cũng nổi dậy chống Tần. Lần này, Trương Nhược dập tắt cuộc nổi dậy. Sau cuộc nổi dậy cuối cùng này, con cháu của các vua Khai Minh bị vĩnh viễn tước quyền lực thực sự.
Sau khi đảm bảo được quyền kiểm soát Thục, Tần dùng Thục làm một nơi lưu đày, nhà Hán sau này cũng học theo truyền thống này.
Danh sách quân chủ nước Thục

| Quốc quân thụy hiệu | Họ tên | Thân phận và ghi chú |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Tàm Tùng 蠶叢 |  | hậu duệ Thục Sơn thị |  |
| đời sau chưa rõ | đời sau chưa rõ | đời sau chưa rõ |  |
|  |  | thời vua Kiệt nhà Hạ |  |
đời sau chưa rõ
|  |  | nửa đầu thời nhà Thương |  |
| Quốc quân thụy hiệu | Họ tên | Thời gian tại vị |
| --- | --- | --- |
| Bá Quán 柏灌 |  | nửa đầu thời nhà Thương |
thế hệ sau chưa rõ
|  |  | nửa cuối thời nhà Thương |
| Thụy hiệu | Họ tên | Thời gian tại vị |
| --- | --- | --- |
| Ngư Phù 魚鳧 |  | nửa cuối thời nhà Thương |
đời sau chưa rõ
|  |  | cử binh giúp Chu Vũ Vương phạt Trụ |
đời sau chưa rõ
|  |  | giữa thời Tây Chu |
| Quốc quân thụy hiệu | Họ tên | Ghi chú |
| --- | --- | --- |
| Bồ Ti |  | giữa thời Tây Chu |
đời sau chưa rõ
| Thục Vọng Đế | Đỗ Vũ 杜宇 | đầu thời Xuân Thu ở Trung Nguyên |
| STT | Quốc quân thụy hiệu | Họ tên | Thân phận và ghi chú |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Thục Tùng Đế | Miết (Biết) Linh 鱉靈 | tướng quốc nước Thục, nhận ngôi từ Vọng Đế |
| 2 | Thục Thành Đế 蜀成帝 |  | tức Thục Lư Đế, từng đưa quân tấn công nước Tần |
| 3 | Thục Bảo Tử Đế 蜀保子帝 |  | cũng gọi là Thục Bao Tử Đế |
đời thứ 4 không rõ
| 5 | Thục Biệt Đế 蜀別帝 |  | mở rộng thế lực ra vùng Hán Trung |
3 đời chưa rõ
| 9 | Thục Khai Minh Thượng Vương |  | bỏ đế hiệu mà xưng vương, tiếp thu văn hóa Trung Nguyên |
đời 10 chưa rõ
| 11 |  |  | thường xuyên xung đột với nước Ba |
| 12 | Lô tử Bá vương |  | 316 TCN bị Tần Huệ Văn Vương tiêu diệt |
Ali Ouédraogo

Ali Ouédraogo (sinh ngày 31 tháng 12 năm 1976) là một cầu thủ bóng đá người Burkina Faso tính đến 2006 thi đấu cho Etoile Filante Ouagadougou.
Anh là một phần của đội tuyển Burkina Faso tại Cúp bóng đá châu Phi 2002, đứng cuối bảng B ở vòng Một, và không thể góp mặt ở vòng tứ kết.