Trận Villiers
Trận đánh > Quân Pháp tổng tấn công

Sang ngày 30 thì quân Pháp cuối cùng đã bắc được các cầu phao qua sông Marne. Để đảo bảm thắng lợi cho mình, Ducrot lại tổ chức thêm một số cuộc tấn kích phụ trước khi phát động mũi chủ công. Ông huy động một sư đoàn đánh xuống khu vực giữa sông Seine với Marne, đánh chiếm cao điểm Mont Mesly và làng Bonneuil từ tay một lực lượng mỏng của Württemberg. Sau khi tập trung đủ lực lượng, bộ binh Württemberg dưới sự yểm trợ của pháo binh đã xông lên phản công và đánh đuổi quân Pháp về vị trí ban đầu. Bên kia thành phố, một đơn vị thủy quân lục chiến Pháp đã tiến ra từ St. Denis dưới làn mưa đạn pháo binh Đức, đánh chiếm làng Épinay-sur-Seine và giữ được làng này trong cả ngày hôm ấy. Các mũi tấn công thứ yếu này, cùng với một mũi thứ 3 do quân cánh trái của Ducrot tiến hành nhằm vào Neuilly-sur-Marne, đã phần nào kìm chân được quân tiếp viện Đức từ các nơi khác đến Villiers và tạo điều kiện cho Ducrot thực thi kế hoạch chính của mình. Mặc dù phía Pháp nắm ưu thế lớn về quân số, kinh nghiệm từ cuộc thảm bại tại Châtillon đã cho Ducrot thấy rằng chất lượng chiến đấu của binh lính dưới quyền ông rất kém. Do đó, ông quyết định không bày binh theo những đội hình mở mà quân Phổ đã áp dụng rất thành công trong trận Le Bourget vì sợ rằng làm thế sẽ khiến cho đội quân của ông trở nên hỗn loạn và khó kiểm soát.
Dưới sự yểm hộ của các dàn đại bác trên đảo St. Maur và pháo đài Nogent, các đội hình dày đặc của 2 quân đoàn Pháp ồ ạt xông vào phòng tuyến mỏng yếu của Sư đoàn Württemberg giữa Brie và Champigny. Các hỏa điểm pháo binh Phổ đã bị đại bác Pháp làm cho câm tịt và cả hai thị trấn đều nhanh chóng thất thủ trong buổi sáng. Sau đó, quân Pháp leo dốc lên cao nguyên Villiers và bắt đầu vấp phải sự chống cự mãnh liệt của quân Đức. Quân Württemberg và quân Sachsen đã thiết lập các trung tâm đề kháng vững chắc trong sân vườn của hai lâu đài Coeucilly và Villiers, nơi họ ẩn nấp kỹ đến mức mà không một lượng hỏa lực nào của pháo binh Pháp có thể ép họ bỏ cuộc. Từ đằng sau những bức tường đá của hai lâu đài, họ đồng loạt khai hỏa bắn xối xả vào các khối quân địch. Quân Pháp xung phong 3 lần với khí thế hết sức dũng mãnh, khẳng định tinh thần furia francese (cơn giận Pháp) vẫn chưa chết đi hẳn sau hàng loạt thất bại trong cuộc chiến. Nhưng quân Đức bẻ gãy được cả ba đợt tấn công này và thây lính áo xanh, quần đỏ nằm la liệt trên khắp chiến địa, trong đó xác nào cũng nằm cách Coeucilly cùng lắm là 137.16 m. Trong các đơn vị Pháp tấn công Coeucilly, chỉ riêng Trung đoàn 42 đã chịu thương vong đến 1 đại tá và 400 binh lính. Tình hình cũng diễn ra tương tự ở Villiers, nơi lính bộ binh Bắc Phi Zouave của Pháp tiến công liên tục với quyết tâm rửa sạch mối nhục bại trận ở Châtillon nhưng bị hỏa lực cực mạnh của Đức đẩy lui với thiệt hại hết sức ghê gớm. Trong khuôn viên lâu đài Villiers, một số đơn vị Württemberg đã kéo các khẩu mitrailleuse (một tiền thân của súng máy) mà họ thu được đến cách phe tấn công 274 m rồi xả đạn dồn dập và xé toạc Trung đoàn 136 Pháp thành từng mảnh đẫm máu. Sau đó, quân Württemberg phản kích mạnh mẽ và đè bẹp hoàn toàn Trung đoàn 136. Một sĩ quan Pháp bị bắt tại Villiers đã bày tỏ nỗi khiếp sợ của lính mình đối với quân Đức: "Họ reo hò ầm ĩ, họ tràn tới như tuyết lở và bỗng chốc mọi thứ đều kết thúc".
Đằng sau mặt trận, Ducrot ngồi bạch mã quan sát cuộc chiến đấu và không ngừng thôi thúc những người bỏ cuộc trở lại tiến công. Từ trước trận đánh, do hiểu rằng cao nguyên Villiers khó thể bị chiếm lĩnh bằng các cuộc xung phong trực diện nên Ducrot đã lên kế hoạch cho tướng d'Exéa đem Quân đoàn III thực hiện một cuộc hành quân bọc sườn lớn. Kế hoạch đó yêu cầu Quân đoàn III băng qua sông Marne tại Neuilly rồi chiếm lấy Noisy-le-Grand và tiến đánh Villiers từ mạn đông bắc. Nhưng do thiếu cầu phao nên Quân đoàn III vượt sông với tiến độ rất chậm chạp và Ducrot quan sát quân cánh trái của mình suốt cả buổi sáng mà vẫn không hề thấy quân d'Exea đâu. Phải đến giữa ngày 30 thì quân chủ lực Quân đoàn III mới băng qua được sông Marne. Mừng rỡ, Ducrot phái một toán kỵ binh đến gặp d'Exéa và thúc giục ông này chiếm nhanh Noisy-le-Grand để thay đổi cục diện trận chiến, nhưng toán kỵ binh chưa kịp đi thì đã bị vấp phải hỏa lực của một đơn vị Sachsen đang trên đường tiếp viện cho chiến trường Villiers. Thấy vậy, Ducrot lập tức ra lệnh cho quân sĩ xung quanh mình nằm rạp xuống và ngắm nhưng chưa bắn ngay; phải đến khi quân Đức nằm trong tầm bắn thẳng thì quân Pháp mới xả súng tới tấp. Bản thân Ducrot cũng tuốt gươm đâm chết một binh sĩ Đức. Cuộc giao chiến kết thúc khi quân Sachsen cắm đầu cắm cổ chạy khỏi trận địa.
Sau khi đặt chân lên bờ trái sông Marne, sư đoàn de Bellemare của d'Exea bắt đầu tiến dần khỏi đầu cầu của mình; nhưng, thay vì di chuyển tới Noisy-le-Grand theo nhiệm vụ mà Ducrot giao phó, họ lại tiến chếch sang Brie là nơi quân Pháp đã chiếm được trong buổi sáng. Thành thử, khi tiến vào Brie, họ trở nên chen chúc lộn xộn với các đơn vị Pháp trấn thủ thị trấn và làm cho Brie bị kẹt cứng trong hỗn loạn. Vào thời điểm 15h, kế hoạch đánh bọc hông Villiers của Ducrot đã hoàn toàn phá sản. Trong khi ấy, quân Pháp tiếp tục mở hàng loạt đợt tấn công trực diện vào Villiers và Coeucilly nhưng vẫn không thể nào phá được phòng tuyến của quân Đức. Từ hướng nam, quân Đức sau đó đã tung nhiều đòn phản công khốc liệt buộc quân Pháp hớt hải chạy ra rìa cao nguyên; và, khi màn đêm buông xuống, Ducrot hiểu rằng cuộc Đại Đột vây đã thất bại nhưng ông quyết không rút quân qua sông Marne vì sợ dân tình nổi loạn thêm một lần nữa. Quân ông được lệnh bám giữ Brie, Champigny và phần rìa cao nguyên Villiers chứ không tiếp tục tiến công vào ngày hôm sau. Theo ước tính của Ducrot, trận đánh ngày 29 kết thúc với 5.236 quân Pháp tử trận hoặc tàn phế (trong đó 4.000 thương vong quanh Villiers và Coeucilly) còn phía Đức chỉ chịu hao tổn 2.091 người. Trong số những tổn thất lớn về đội ngũ chỉ huy của Pháp có thể kể đến lão tướng Renault, Tư lệnh Quân đoàn II và là người đã vào sinh ra tử cùng quân lực Pháp hơn nửa thế kỷ. Ông này bị thương lần thứ 54 trong trận Villiers, phải cắt bỏ một chân của mình và qua đời sau 4 ngày nằm mê sảng chửi bới Trochu. Một lữ đoàn trưởng của Pháp là La Charrière cũng mất mạng sau 3 lần trúng đạn trong chiến đấu. Thêm vào đó, đại tá Franchetti – viên chỉ huy kỵ binh dũng mãnh nhất trong quân đội Ducrot đã bị trúng đạn trái phá của Đức và hô to trước lúc chết: "Theo bước tôi, hỡi các bạn! Việc rất khó, nhưng chúng ta sẽ thành công thôi. Pháp quốc muôn năm!". Chưa hết, một tay chân thân tín của Ducrot là đại úy Neverlée, người từng nói với các đồng cấp rằng ông không thể sống được qua buổi sáng ngày 29, cũng thiệt mạng khi đang xông lên đánh Villiers. Bản thân Ducrot lẫn Trochu đểu nhiều lần suýt mất mạng và một con ngựa cưỡi của Ducrot đã bị bắn gục khi ông ta đang xông xáo giữa trận tuyến.