stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tư Mã Thiên
Đóng góp > Thiên văn học

Tư Mã Đàm và Tư Mã Thiên đều là các nhà chiêm tinh của triều đình nhà Hán. Đây là chức vụ quan trọng, có nhiệm vụ giải nghĩa và tiên đoán các việc triều chính trong sự hài hòa với chuyển động của Mặt Trời, Mặt Trăng và các ngôi sao, cùng các hiện tượng tự nhiên khác như nhật thực, động đất. Từ lúc nhà Hán mới thành lập, hầu hết mọi việc đều noi theo nhà Tần, lịch pháp cũng sử dụng Lịch Chuyên Húc thời Tần. Tuy nhiên, Lịch Chuyên Húc lại không thể tính toán chính xác những thứ liên quan đến tuần trăng. Vì vậy, Hán Vũ Đế đã giao cho Tư Mã Thiên cùng Công Tôn Khanh, Hồ Toại thảo luận để định chế ra một loại lịch mới. Năm bộ lịch mới được phát hành cũng là năm bắt đầu niên hiệu mới của Vũ Đế, vì vậy mà được đặt tên "Lịch Thái Sơ".
Theo Lịch Thái Sơ, một năm có 365,25 ngày (chính xác là  365{\begin{matrix}{\frac {385}{1539}}\end{matrix}}ngày) được chia làm 12 tháng âm lịch, mỗi tháng có 29,53 ngày (chính xác là  29{\begin{matrix}{\frac {43}{81}}\end{matrix}}ngày). Ngoài việc áp dụng hệ thống 24 tiết khí, Lịch Thái Sơ còn lấy tháng giêng là tháng đầu năm như thường thấy ngày nay, thay vì lấy tháng 10 làm tháng đầu năm như Lịch Chuyên Húc. Sự xuất hiện của bộ lịch mới này đã đánh dấu một cuộc cách mạng trong lịch sử lịch pháp ở Trung Quốc. Đây có thể xem là bộ lịch có độ chính xác cao nhất thời bấy giờ, được lập ra nhờ quá trình cẩn thận quan sát thiên văn. Cũng từ đây mà Lịch Thái Sơ trở thành bộ lịch chính thức được người Trung Quốc sử dụng suốt 2 ngàn năm lịch sử tiếp theo.
Năm 1960, tiểu hành tinh thứ 12620 trong vành đai chính đã được các nhà khoa học phát hiện và định danh theo tên của Tư Mã Thiên.
Đóng góp > Văn học

Sử ký của Tư Mã Thiên không chỉ là hình mẫu của văn học tiểu sử có giá trị văn học cao mà còn được coi là sách giáo khoa cho việc nghiên cứu Hán học cổ điển. Nó được các nhà phê bình coi là có "trình độ miêu tả điêu luyện" (như phương pháp đàm thoại khiến các miêu tả thêm sống động), "phong cách sáng tạo" (ngôn ngữ bình dân, dí dỏm và phong phú, như tác phẩm thơ không vần), "súc tích" (cách viết chỉ miêu tả những điểm cốt yếu, ngắn gọn dễ hiểu). Ngay cả Lỗ Tấn cũng ví công trình lịch sử này là "tuyệt xướng của sử gia, một "Ly tao" không vần" trong Đề cương lịch sử văn học Trung Quốc. Phong cách viết trong Sử ký cũng ảnh hưởng đến việc viết tiểu thuyết, bao gồm truyện ngắn cổ điển của thời kỳ trung đại và cuối thời trung cổ (thời Đường, Tống) và những tác phẩm bạch thoại sau này.
Một tác phẩm khác của Tư Mã Thiên cũng có sức ảnh hưởng không kém là Thư gửi Nhiệm An. Bức thư kể về những đau khổ của ông trong vụ án Lý Lăng cũng như sự kiên trì khi viết Sử ký đã trở thành một điển phạm về phong cách văn xuôi, được nghiên cứu rộng rãi ở Trung Quốc cho đến ngày nay. Trong thư có đoạn: "Người rồi sẽ có một lần chết đi; có người xem cái chết nặng như Thái Sơn, cũng có người xem nó nhẹ tựa lông hồng; khác nhau có chăng là họ dùng nó để làm gì." (人固有一死，或重于泰山，或輕于鴻毛，用之所趨異也。) Câu nói này không chỉ trở nên nổi tiếng trong nền văn học Trung Quốc mà còn từng được Chủ tịch Mao Trạch Đông diễn giải trong một bài phát biểu bày tỏ lòng kính trọng đối với những người lính Giải phóng quân đã hi sinh.
Về thơ, Tư Mã Thiên còn viết 8 bài phú đã được nhắc đến trong Hán thư. Tuy nhiên, ngoại trừ một bài là "Xót thương kẻ sĩ không gặp thời" (悲士不遇賦, Bi sĩ bất ngộ phú), những tác phẩm còn lại đều đã thất lạc.
Gia đình

Gia đình của Tư Mã Thiên không được ghi chép cụ thể; chỉ biết ông có một con gái tên Tư Mã Anh (司馬英) gả cho An Bình Kính hầu Dương Sưởng (楊敞), sinh ra Dương Trung (楊忠) và Dương Uẩn (楊惲). Theo các nhà sử học, Tư Mã Anh chính là người đã lưu giữ bản thảo Sử ký của cha và truyền lại cho con trai mình. Thời Hán Tuyên Đế, Dương Uẩn được phong làm Bình Thông hầu (平通侯). Chính vào lúc này, Dương Uẩn thấy nền chính trị nhà Hán đã khác, bèn dâng biểu lên xin Tuyên Đế phát hành Sử ký do ông ngoại để lại. Từ đó, hậu thế mới biết đến một bộ Sử ký trứ danh.
Trong văn hóa đại chúng

| Năm | Tác phẩm> Tên gốc | Tác phẩm> Tạm dịch | Thể loại | Diễn viên | Nguồn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1997 | 司马迁与汉武帝 | Tư Mã Thiên và Hán Vũ Đế | Phim truyền hình | Cừu Vĩnh Lực |  |
| 2001 | 大汉天子 | Thiên tử Đại Hán | Phim truyền hình | Lý Thịnh Dục |  |
| 2005 | 汉武大帝 | Hán Vũ Đại Đế | Phim truyền hình | Vương Vãng [zh] |  |
| 2021 | 典籍里的中国 | Trung Quốc trong điển tịch | Kịch nói | Vương Học Kỳ [zh] Trương Hiểu Long [zh] (Tư Mã Thiên thời trẻ) |  |
Chú thích

Một trang trong Sử ký
Myristica kjellbergii

| Myristica kjellbergii> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Myristica
Loài (species): M. kjellbergii
Danh pháp hai phần
Myristica kjellbergii W.J. de Wilde 
Myristica kjellbergii là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Indonesia.
Ectoedemia gilvipennella

| Ectoedemia gilvipennella> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Liên bộ (superordo): Amphiesmenoptera
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Phân thứ bộ (infraordo): Heteroneura
Liên họ (superfamilia): Nepticuloidea
Họ (familia): Nepticulidae
Chi (genus): Ectoedemia
Loài (species): E. gilvipennella
Danh pháp hai phần
Ectoedemia gilvipennella (Klimesch, 1946) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Stigmella gilvipennella Klimesch, 1946 
Ectoedemia gilvipennella là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Cộng hòa Séc và Slovakia to Ý và Hy Lạp.
Sải cánh dài 4.4-5.4 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 4 đến tháng 6. Có một lứa một năm.
Ấu trùng ăn Quercus cerris và Quercus trojana. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Ectoedemia gambiana

| Ectoedemia gambiana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Liên bộ (superordo): Amphiesmenoptera
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Phân thứ bộ (infraordo): Heteroneura
Liên họ (superfamilia): Nepticuloidea
Họ (familia): Nepticulidae
Chi (genus): Ectoedemia
Loài (species): E. gambiana
Danh pháp hai phần
Ectoedemia gambiana (Gustafsson, 1972) 
Ectoedemia gambiana là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được miêu tả bởi Gustafsson năm 1972. Nó được tìm thấy ở Gambia.
Chú thích

↑  “Nepticulidae và Opostegidae of the world”. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2011.
Julia Urania

| Julia Urania |
| --- | --- |
Sinh: flourished 1st century
Chức vị: nữ hoàng của Mauretania
Phối ngẫu: Ptolemy of Mauretania
Con cái: Princess Drusilla
Julia Urania(tiếng Hy Lạp: Ιουλìα ΟυρανìаBằng tiếng Latinh: Ivlia UraniaBằng thế kỷ I) là Nữ hoàng của Mauretania. Cô kết hôn với vua người Berber Ptolemy của Mauritius, là con trai của cựu vương quốc Mauretanian Juba II và Cleopatra Selene II.
Tiểu sử

Urania trở thành Nữ hoàng Mauretania, qua cuộc hôn nhân với Ptolemy. Cô kết hôn với Ptolemy vào một ngày trong thế kỷ I và đã sinh ra một cô con gái tên là Drusilla, lúc 38 tuổi.
Urania chỉ được biết đến thông qua một bản khắc tang lễ của nữ nô lệ đã được giải phóng Julia Bodina, được tìm thấy tại Cherchell, Algérie. Cherchell sau đó được gọi là Caesaria, thủ đô của Vương quốc Mauretania Berber trong Đế chế La Mã. Trong dòng chữ tang lễ của Bodina, có ghi Urania là Nữ hoàng Julia Urania (Queen Julia Urania). Cô được tôn vinh danh hiệu Nữ hoàng như một phần của lịch sử địa phương hoặc được vinh danh cho những cống hiến sau khi chết bởi ký ức của vị vua. Dòng chữ tiết lộ rằng Bodina là một nô lệ trung thành trước đây đối với Urania.
Các nhà sử gia hiện đại đã đưa ra hai giả thuyết về nguồn gốc người vợ của Ptolemy. Urania có thể là người tình từ tầng lớp hạ lưu. Urania là danh hiệu được trao cho một người tình yêu quý trong hậu cung. Biệt danh xuất phát từ Muses. Cô ấy có lẽ là thành viên Hoàng gia Mauretania.
Một giả thuyết khác cho rằng Urania là Công chúa Ả Rập từ gia đình Hoàng gia Emesa. Gia đình hoàng gia của Emesa là một Vương quốc đồng minh  Roman Syrian, là một vương quốc hùng mạnh ở phía Đông La Mã vào thời điểm này.
Tên

Urania là một từ Hy Lạp cổ đại có nghĩa là ‘Thiên đàng’, ‘Bầu trời’ hoặc ‘Vũ trụ’ và là một tiếng Hy Lạp cổ và hiện đại.Cái tên Urania có nguồn gốc Emesene. Hai vị vua Emesene Priest cũng chia sẻ cái tên Uranius, có giống đực là Urania là  Uranius Antoninus  trị vì từ năm 210 đến 235 và Julius Marcus Aurelius Clarke Vranius trị vì từ năm 235 đến 254. Cô không phải là Nữ hoàng duy nhất có cái tên Urania. Nữ hoàng Parthia và vợ của Phraates IV của Parthia cũng có tên Thea Urania (Astarte).
Ectoedemia hadronycha

| Ectoedemia hadronycha> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Liên bộ (superordo): Amphiesmenoptera
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Phân thứ bộ (infraordo): Heteroneura
Liên họ (superfamilia): Nepticuloidea
Họ (familia): Nepticulidae
Chi (genus): Ectoedemia
Loài (species): E. hadronycha
Danh pháp hai phần
Ectoedemia hadronycha Hoare, 2000 
Ectoedemia hadronycha là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy dọc theo đông bắc bờ biển của Queensland.
Ấu trùng ăn Capparis arborea. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Polyplectropus chin

| Polyplectropus chin> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Polycentropodidae
Chi (genus): Polyplectropus
Loài (species): P. chin
Danh pháp hai phần
Polyplectropus chin H Malicky, 1995 
Polyplectropus chin là một loài Trichoptera trong họ Polycentropodidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Polycyrtus semirufus

| Polycyrtus semirufus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Ichneumonidae
Chi (genus): Polycyrtus
Loài (species): P. semirufus
Danh pháp hai phần
Polycyrtus semirufus Szepligeti, 1916 
Polycyrtus semirufus là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2014.
Myristica inaequalis

| Myristica inaequalis> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliids
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Myristicaceae
Chi (genus): Myristica
Loài (species): M. inaequalis
Danh pháp hai phần
Myristica inaequalis W.J.J.O. de Wilde 
Myristica inaequalis là một loài thực vật thuộc họ Myristicaceae. Đây là loài đặc hữu của Indonesia.
Eucalyptus parramattensis

| Eucalyptus parramattensis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Eucalyptus
Loài (species): E. parramattensis
Danh pháp hai phần
Eucalyptus parramattensis C.A.Hall 
Eucalyptus parramattensis là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được C.C.Hall mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Eucalyptus parramattensis”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Euastacus

| Euastacus |
| --- | --- |

Euastacus spinifer

Phân loại khoa học 
Vực:: Eukaryota
Giới:: Animalia
Ngành:: Arthropoda
Phân ngành:: Crustacea
Lớp:: Malacostraca
Bộ:: Decapoda
Họ:: Parastacidae
Chi:: Euastacus Clark, 1936

Loài điển hình
Euastacus elongatus Clark, 1941

Euastacus là một chi tôm nước ngọt. Chúng được tìm thấy ở đông nam Úc cùng với một chi khác Cherax cùng thuộc họ Parastacidae.
Các loài

Có khoảng 50 loài trong chi Euastacus, 17 trong số đó được Sách đỏ IUCN đánh dấu CR, 17 EN, 5 VU, 1 NT, 8 LC và 1 DD:
Euastacus armatus (Von Martens, 1866)
Euastacus australasiensis (H. Milne-Edwards, 1837)
Euastacus balanesis Morgan, 1988
Euastacus bidawalis Morgan, 1986
Euastacus bindal Morgan, 1989
Euastacus bispinosus Clark, 1936
Euastacus brachythorax Riek, 1969
Euastacus clarkae Morgan, 1997
Euastacus claytoni Riek, 1969
Euastacus crassus Riek, 1969
Euastacus dalagarbe Coughran, 2005
Euastacus dangadi Morgan, 1997
Euastacus diharawalus Morgan, 1997
Euastacus diversus Riek, 1969
Euastacus eungella Morgan, 1988
Euastacus fleckeri (Watson, 1953)
Euastacus gamilaroi Morgan, 1997
Euastacus girurmulayn Coughran, 2005
Euastacus gumar Morgan, 1997
Euastacus guruhgi Coughran, 2005
Euastacus guwinus Morgan, 1997
Euastacus hirsutus (McCulloch, 1917)
Euastacus hystricosus Riek, 1951
Euastacus jagabar Coughran, 2005
Euastacus jagara Morgan, 1988
Euastacus kershawi Smith, 1912
Euastacus maccai McCormack & Coughran, 2008
Euastacus maidae (Riek, 1956)
Euastacus mirangudjin Coughran, 2002
Euastacus monteithorum Morgan, 1989
Euastacus morgani Coughran & McCormack, 2011
Euastacus neodiversus Riek, 1969
Euastacus neohirsutus Riek, 1956
Euastacus pilosus Coughran & Leckie, 2007
Euastacus polysetosus Riek, 1951
Euastacus reductus Riek, 1969
Euastacus rieki Morgan, 1997
Euastacus robertsi Monroe, 1977
Euastacus setosus (Riek, 1956)
Euastacus simplex Riek, 1956
Euastacus spinichelatus Morgan, 1997
Euastacus spinifer (Heller, 1865)
Euastacus sulcatus Riek, 1951
Euastacus suttoni Clark, 1941
Euastacus urospinosus (Riek, 1956)
Euastacus valentulus Riek, 1951
Euastacus wiowuru Morgan, 1986
Euastacus yanga Morgan, 1997
Euastacus yarraensis (McCoy, 1888)
Euastacus yigara Short & Davie, 1993
Nam sủng

Nam sủng hay tình phu (chữ Hán: 情夫; Bính âm: Qíngfū; tiếng Anh Lover; tiếng Ý: Cicisbeo) là khái niệm chỉ một người nam giới thân cận với chủ nhân. Khái niệm này có phạm vi rất rộng, tuơng ứng với nhiều khái niệm hiện đại như thư ký, bạn thân, người hầu đáng tin cậy hoặc tình nhân. Tuy nhiên, nhiều người ngày nay hiểu nhầm là từ này chỉ dùng để chỉ tình nhân nam giới ngoài hôn nhân của chủ nhân (dù đa số nam sủng trong lịch sử không phải là tình nhân mà là người hầu cận thân tín).
Nam sủng hay tình phu  có thể là một bí mật, cũng có công khai hoặc nửa công khai.
Tên gọi

Trung Quốc cổ đại gọi là diện thủ(面首,  miàn shǒu), cũng thường đề cập là tiểu bạch liễm (từ này thường được sử dụng trong các tiểu thuyết ngôn tình, đam mỹ của Trung Quốc) hay chủ nhân ông.
Hiện tại lại có nhiều cách gọi: ông hai, cha hai,  ba thứ, tía nhỏ, ba dượng và tiểu vương (tương đương với tình nhân nữ ngoài giá thú bị gọi là bà hai, bà ba hay ngày nay chính là kẻ thứ ba, tiểu tam), và gần đây ở Đài Loan còn có một cách gọi khác là con chó sói nhỏ (小狼狗), điển hình trong bài hát của nam ca sĩ Nhậm Hiền Tề có đề cập đến.
Cách nói diện thủ và tiểu bạch liễm đều là bởi vì loại đàn ông này thông thường ngoại hình rất đẹp trai, bảnh bao, tương ứng với người tình tuyết trắng (肌肤雪白, cơ phu tuyết bạch), đối với giới nữ.
Nữ giới hay nam đồng tính bao dưỡng người tình nam của mình, được gọi là nuôi ông hai, nuôi ba thứ, nuôi cha hai hoặc thiếp tiểu bạch liễm (贴小白脸). Sở dĩ có từ nhỏ bởi vì  họ không có chủ nghĩa người đàn ông vĩ đại được các giá trị xã hội đặt ra. và được coi là loại đàn ông hèn hạ.
Ngày nay, nhiều người quen gọi những người nam được quý tộc sủng hạnh là nam sủng.
Lịch sử

Xem thêm thông tin: Đồng tính luyến ái ở Trung Quốc
Lịch sử > Đối với nữ quý tộc

Những người phụ nữ quý tộc Trung Quốc cổ đại như công chúa, thái hậu cũng thường có nam sủng. Thời nhà Hán nhiều vị công chúa sở hữu nam sủng, lịch sử ghi chép, Tây Hán Quán Đào đại trưởng công chúa Lưu Phiếu dưỡng Đổng Yển làm nam sủng,  Hán Võ Đế gặp Lưu Phiếu liền nói " Mong gặp mặt chủ nhân ông (nam sủng), chỉ muốn gặp ông của chủ nhân (nam sủng của công chúa) Đổng Yển.
Sơn Âm công chúa Lưu Sở Ngọc của Lưu Tống sở hữu nhiều tên nam sủng, có những lần trải qua vô cùng trang trọng như phu thê. Cũng giống như Quán Đào công chúa Lưu Phiếu của Tây Hán đã cùng Đổng Yển hợp táng tại Bá Lăng (霸陵), mà không phải cùng chồng mình hợp táng.
Nổi tiếng hơn hết, chính là nữ hoàng đế duy nhất Trung Quốc Võ Tắc Thiên thời đại Võ Chu, hợp chuẩn hóa nam sủng thành nam thiếp khi công khai sở hữu hai nam nhân trong hậu cung (Trương Dịch Chi và Trương Xương Tông), con gái bà tức Thái Bình công chúa cũng sở hữu nhiều nam sủng của riêng mình, cũng vì vậy thời kỳ này được gọi là thời đại nữ quyền.
Nữ giới thượng lưu cổ đại của nước Ý cũng sở hữu một loại nam sủng bán công khai (tiếng Ý: Cicisbeo) loại nam sủng này đã được sự đồng ý của chồng người phụ nữ, miễn là không quá đáng, người chồng nói chung không can thiệp quá nhiều.
Lịch sử > Đối với vua chúa

Những nam đồng tính Trung Quốc cổ đại, chủ yếu là các hoàng đế, vương gia, hay tướng lãnh... thường sở hữu nam sủng của riêng mình, đa phần họ bán công khai, như là quý trọng bầy tôi, ái khanh, hay trọng thần. Từ thời Xuân Thu - Chiến Quốc đã có những câu chuyện “chia đào” của Vệ Linh Công, câu chuyện “mê Long Dương” của Ngụy vương.
Tới thời kỳ hưng thịnh như nhà Hán, những mối quan hệ có thể là đồng tính của các đế vương đã được ghi lại. Theo ghi chép của Sử ký và Hán thư, những bộ sử sớm nhất trong lịch sử Trung Quốc, trong số 25 Hoàng đế triều nhà Hán thì có tới 10 vị có quan hệ thân thiết với cận thần nam giới. Nhưng không rõ những mối quan hệ đó là tình bạn thân thiết hay thực sự là đồng tính luyến ái. Hán Văn Đế, người khai sáng nền chính trị Văn Cảnh, một trong những thời kỳ thịnh trị của triều Hán rất yêu quý Đặng Thông. Hán Ai Đế cũng từng sủng ái và phong chức rất cao trong triều cho Đổng Hiền, với câu chuyện cắt tay áo. Từ thời nhà Hán về sau, số lượng các vị Hoàng đế có nam giới thân cận có giảm nhưng không phải là hoàn toàn biến mất.
Alexander Đại đế (356 TCN - 323 TCN) là một trong các vị tướng vĩ đại nhất trong lịch sử thế giới. Vị hoàng đế Macedonia này có một người bạn rất thân thiết là Hephaestion, nhưng vì không có tư liệu mô tả cụ thể mối quan hệ giữa họ nên một số người cho rằng đó là đồng tính luyến ái, một số khác thì lại cho rằng đó chỉ là tình bạn khăng khít mà thôi.
Hoàng đế bạo chúa Nero cũng có nam sủng, ông từng công khai tổ chức đám cưới theo nghi thức hoàng gia với hai người tình, sử sách La Mã xem đây là thể hiện rõ nhất thói tâm thần hoang tưởng của Nero.
Cách sử dụng khác

Ngoài việc đề cập đến những người yêu thực sự, nam sủng hay tiểu bạch liễm cũng thường được sử dụng làm biệt danh của những người đàn ông không đóng góp nhiều và được hỗ trợ bởi tiền do phụ nữ hoặc nam đồng tính cung cấp, ngay cả khi họ không phải là những người tình ngoài hôn ngoài.
Ví dụ, trong một mối quan hệ chung sống hay hôn nhân, một người đàn ông không đi ra ngoài làm việc, không chăm sóc gia đình của mình và không chỉ là dựa vào bạn gái hoặc vợ của mình để hỗ trợ tài chính, tương tự như trong mối quan hệ đồng tính, đều bị kêu là nam sủng hay tiểu bạch liễm.
Ngoài ra, tài sản của một người đàn ông nhận được bởi một người không phải là người có quan hệ họ hàng, sẽ bị coi như là không phải chia sẻ và thông thường gợi nhớ về mối quan hệ bất chính của mình với người phụ nữ hay nam đồng tính, cũng thường bị kêu là tiểu bạch liễm hay nam sủng.
Chú thích

↑  《Từ nguyên》chỉ ra： diện là diện mạo đẹp, thủ là đứng đầu về vẻ đẹp, tức mỹ nam tử (người đàn ông đẹp trai)
1 2  “Những mối tình đồng tính của các Hoàng đế Trung Hoa”. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 2 năm 2009. Truy cập ngày 24 tháng 12 năm 2017.
↑  Brook, 232.
Một nữ hầu nhìn trộm cảnh ân ái của chủ nhân và một người nam sủng.
Porcellio vestitus

| Porcellio vestitus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Porcellionidae
Chi (genus): Porcellio
Loài (species): P. vestitus
Danh pháp hai phần
Porcellio vestitus Racovitza, 1908C 
Porcellio vestitus là một loài chân đều trong họ Porcellionidae. Loài này được Racovitza miêu tả khoa học năm 1908.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Porcellio vestitus Racovitza, 1908C. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=262478
Loài hoang dã

Hổ (Panthera tigris)
Loài hoang dã là nói đến các loài động - thực vật hoặc các sinh vật khác sống trong tự nhiên và chưa được thuần hóa. Loài hoang dã sống ở khắp nơi, trong các hệ sinh thái như sa mạc, đồng bằng, băng cực và cả những khu dân cư đông đúc nhất vẫn có các loài sống hoang dã. Nhưng các hệ sinh thái khác nhau sẽ có mức độ đa dạng loài khác nhau. Tuy khái niệm Loài hoang dã là nói đến các loài không chịu sự tác động của con người, nhưng hầu hết các nhà khoa học đều cho rằng, các loài hoang dã ngày nay đang sống trên khắp Trái Đất đều chịu một sự tác động với một mức nhất định nào đó bởi các hoạt động của con người.
Bảo tồn loài hoang dã

Tại nhiều nước trên thế giới, các Khu bảo tồn, Vùng được bảo vệ hoặc các Vườn quốc gia đã được thiết lập để bảo vệ các loài hoang dã cũng như bảo vệ môi trường sống tự nhiên của chúng. Các khu bảo tồn này được phân theo cấp độ quốc gia hoặc cấp độ quốc tế (được công nhận bởi tổ chức UNESCO).
Hình thức bảo tồn

Việc bảo tồn các loài hoang dã được thực hiện dưới hai hình thức phổ biến là Bảo tồn nội vi (In-situ conservation) và Bảo tồn ngoại vi (ex-situ conservation).
Hình thức bảo tồn > Bảo tồn tại chỗ

Bảo tồn tại chỗ được hiểu là quá trình bảo tồn một loài nào đó tại nơi cư trú tự nhiên (on-site conservation) của nó, bao gồm việc bảo vệ khu vực sinh sống từ các tác động bên ngoài hoặc bảo vệ loài này khỏi các loài săn mồi. Lợi ích việc bảo tồn tại chỗ là duy trì được sự tái lập các quần thể ở tại nơi mà chúng đã phát triển các đặc điểm riêng biệt của chúng.
Bảo tồn các loài hoang dã được chủ yếu dựa vào công tác bảo tồn tại chỗ. Việc này đi liền với việc bảo vệ nơi cư trú của các loài hoang dã. Và như vậy phải duy trì các khu bảo tồn đủ lớn để loài được bảo tồn có thể tồn tại với số lượng lớn. Kích thước quần thể phải đủ lớn để có thể duy trì sự đa dạng gen cần thiết cho việc tiếp tục thích nghi và tiến hoá của quần thể, duy trì sự sống còn của loài. Kích thước khu vực bảo tổn có thể xác định dựa trên mật độ quần thể trong điều kiện xuất hiện tự nhiên.
Hình thức bảo tồn > Bảo tồn ngoại vi

Bảo tồn ngoại vi là kế sách cuối cùng được dùng đối với một số hoặc tất cả quần thể, khi mà việc bảo tồn tại chỗ trở nên quá khó hoặc bất khả thi.
Bảo tồn ngoại vi, trên lý thuyết, là quá trình bảo tồn ở bên ngoài nơi cư trú tự nhiên (of-site conservation) của một loài nào đó. Đây là quá trình bảo vệ một loài nguy cấp bằng cách chuyển một phần quần thể từ nơi cư trú bị đe dọa và đưa đến một chỗ mới, có thể là một khu vực hoang dã hoặc một khu vực có sự chăm sóc của con người. Bảo tồn ngoại vi bao gồm cả những phương pháp cổ điển và phổ biến nhất như các vườn thú, các trang trại bảo tồn,... nó cũng bao gồm các phương pháp mới và hiện đại nhất như các phương pháp nuôi cấy, lưu trữ gen trong phòng thí nghiệm.