stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tê giác một sừng Việt Nam
Trách nhiệm > Về phía NGO

Các tổ chức bảo tồn đều cũng có lỗi trong việc để xảy ra chuyện với con tê giác. Các nhà tài trợ cùng các tổ chức phi chính phủ thay vì tập trung bảo tồn loài lại tiếp cận vấn đề theo hướng lấy con người làm trung tâm thông qua các dự án tích hợp bảo tồn và phát triển (ICDPs), ngay trong tổ chức WWF cấp quốc gia và quốc tế cũng không thống nhất cam kết bảo tồn tê giác. Ngân sách từ phía các tổ chức phi chính phủ cũng hỗ trợ các hoạt động thúc đẩy thi hành luật nhưng các hoạt động phi lợi nhuận lại thường không lâu bền. Các tổ chức bảo tồn phải tích cực hơn trong việc kiểm soát và đánh giá các hình thức can thiệp bảo tồn, để đảm bảo các khoản đầu tư có hiệu quả, đưa ra các biện pháp thay thế nếu cách làm truyền thống không có tác dụng. Ông Đặng Huy Huỳnh cho rằng quỹ WWF rất có công, rất tích cực, đóng góp tiền bạc kỹ thuật, vấn đề là các cấp chính quyền địa phương vì con tê giác của Việt Nam, nó là đặc hữu chỉ có tại Việt Nam. Khi phát hiện nó bị giết thì tổ chức quốc tế chỉ có trách nhiệm một phần thôi chứ người Việt là chính vì đây là tài nguyên của Việt Nam chứ không phải tài nguyên của tổ chức quốc tế WWF.
Các tổ chức bảo tồn đã nỗ lực trong nhiều năm để có thể hoạt động dưới hệ thống ban bệ hiện nay, bằng cách hỗ trợ thêm kinh phí để tăng cường tuần tra, cải thiện năng lực, quản lý ở các khu vực được bảo tồn những cách như vậy đều không có hiệu quả. Các tổ chức bảo tồn thường bị giới hạn trong vai trò cố vấn kỹ thuật, và là nhà tài trợ tài chính, những người đưa ra khuyến nghị, trừ phi các tổ chức bảo tồn thật sự có vai trò ngang với các giám đốc khu vực bảo tồn mới có thể hợp tác hiệu quả Vai trò của Hội Động vật Việt Nam là chỉ giúp tập hợp những nhà khoa học nghiên cứu về động vật nói chung, chỉ có trách nhiệm giúp cho nhà nước. Mỗi lần có loài động vật nào xảy ra việc gì thì hội lên tiếng bảo vệ chúng như khuyến cáo về phát triển kinh tế cũng đừng phá hoại môi sinh của chúng như làm thủy điện, trồng cao su họ sẽ đề nghị với nhà nước, chủ đầu tư đừng làm ở đó, hoặc phải có biện pháp giảm thiểu, Hội phản biện nhằm đưa ra đề nghị với nhà nước còn quyền lực thì không có vì chỉ là cơ quan tư vấn giúp cho các cơ quan chính phủ các vấn đề trên cơ sở khoa học.
Borussia-Park

| --- | --- |
Borussia-Park vào tháng 10 năm 2012
vi
Vị trí: Hennes-Weisweiler-Allee 1, Mönchengladbach, Nordrhein-Westfalen, Đức
Tọa độ: 51°10′28,5″B 6°23′7,67″Đ﻿ / ﻿51,16667°B 6,38333°Đ﻿ / 51.16667; 6.38333
Chủ sở hữu: Borussia Mönchengladbach
Nhà điều hành: Borussia VfL 1900 Mönchengladbach GmbH
Sức chứa: 54.057 (các trận đấu quốc nội) 46.249 (các trận đấu quốc tế)
Kích thước sân: 105 × 68 m
Mặt sân: Cỏ
Công trình xây dựng
Khánh thành: 30 tháng 7 năm 2004
Chi phí xây dựng: 85 triệu Euro
Kiến trúc sư: Marc Laurens
Bên thuê sân
Borussia Mönchengladbach (2004–nay) Đội tuyển bóng đá quốc gia Đức (các trận đấu được lựa chọn)
Borussia-Park (phát âm tiếng Đức: [boˈʁʊsi̯aːˌpaʁk]; cách điệu là BORUSSIA-PARK) là một sân vận động bóng đá nằm ở Mönchengladbach, Nordrhein-Westfalen, Đức. Đây là sân nhà của câu lạc bộ Bundesliga Borussia Mönchengladbach. Sân thay thế cho sân nhà cũ Bökelbergstadion của câu lạc bộ vào tháng 7 năm 2004.
Borussia-Park có sức chứa 54.057 chỗ ngồi, trong đó có 16.145 chỗ là khán đài đứng chỉ dành cho những cổ động viên lâu năm. Đối với các trận đấu quốc tế, khán đài đứng này được chuyển đổi thành chỗ ngồi tạm thời, làm giảm sức chứa của sân vận động xuống còn 46.249 chỗ ngồi.[cần dẫn nguồn]
Sân vận động mới có các tiện nghi như phòng chờ VIP, fanshop và quán bar thể thao, với chi phí xây dựng là 85 triệu euro.
Mặc dù có sức chứa lớn và tương đối hiện đại, nhưng sân vận động này không tổ chức các trận đấu tại World Cup 2006 mà Đức là nước chủ nhà. Đây là sân vận động có sức chứa lớn nhất Bundesliga không tổ chức các trận đấu World Cup, mặc dù sân đã tổ chức các trận đấu trong Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2011. Sân một lần nữa không được chọn làm địa điểm cho lần đấu thầu đầu tiên của Đức với tư cách là một quốc gia thống nhất để đăng cai Giải vô địch bóng đá châu Âu 2024.
Với tỷ lệ khán giả tới sân trung bình là 95,1%, đây là một trong những sân vận động bóng đá có lượng khán giả trung bình cao nhất ở châu Âu, xếp thứ 13 trong năm 2017 (giữa Liverpool F.C. và Hamburger SV).
Hình ảnh

Borussia-Park
Borussia-Park
Borussia-Park
Borussia-Park
Borussia-Park
Borussia-Park
Borussia-Park
Toàn cảnh sân vận động
Ghoti Budruk

| Ghoti Budruk |
| --- | --- |
Ghoti Budruk
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Maharashtra
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 20,204
Múi giờ: UTC+05:30
Ghoti Budruk là một thị trấn thống kê (census town) của quận Nashik thuộc bang Maharashtra, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Ghoti Budruk có dân số 20.204 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Ghoti Budruk có tỷ lệ 70% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 77%, và tỷ lệ cho phái nữ là 62%. Tại Ghoti Budruk, 16% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Aynalı, Düzce

| Aynalı |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
AynalıVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Düzce
Thành phố: Düzce
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 433 người
Múi giờ: UTC+3, Giờ ở Thổ Nhĩ Kỳ
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Aynalı là một xã thuộc thành phố Düzce, tỉnh Düzce, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 433 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Düzce”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Truy cập ngày 17 tháng 9 năm 2012.[liên kết hỏng]
Đánh giá tư duy

| --- | --- |

Viết tắt: ĐGTD • TSA • KTTD
Loại: Thi trắc nghiệm trên giấy (2020–2022) Thi trắc nghiệm trên máy tính (2023–nay)
Nhà phát triển / quản lý: Đại học Bách khoa Hà Nội
Kiến thức / kỹ năng kiểm tra: Tư duy toán học, đọc hiểu và giải quyết vấn đề
Mục đích: Tuyển sinh đại học và cao đẳng
Năm bắt đầu: 2020 (2020)
Thời lượng: Toán học: 60 phút Đọc hiểu: 30 phút Khoa học/Giải quyết vấn đề: 60 phút
Thang điểm: 0–100
Hiệu lực: 2 năm
Tổ chức: 6 đợt/năm
Quốc gia / khu vực:  Việt Nam
Ngôn ngữ: Tiếng Việt
Phí tham dự: 450.000 VNĐ/đợt thi
Điểm được sử dụng bởi: Danh sách
Trang mạng: Trang web chính thức
Đánh giá tư duy (tiếng Anh: Thinking Skills Assessment; TSA) hay Kiểm tra tư duy (2021) là một kỳ thi tuyển sinh đại học tại Việt Nam, do Đại học Bách khoa Hà Nội bắt đầu tổ chức từ năm 2020. Bài thi có mục đích nhằm đánh giá khả năng của học sinh về tư duy toán học, tư duy đọc hiểu, tư duy giải quyết vấn đề để có thể học tập tốt nhất tại môi trường giáo dục đại học, đặc biệt cho các ngành nghề về khoa học công nghệ, kinh tế, kỹ thuật, công nghiệp, nông nghiệp, tài chính, ngân hàng, y dược.
Tại Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, TSA là bài kiểm tra đầu vào chung, được sử dụng như một phần trong quy trình tuyển sinh cho một số khóa học tại Đại học Cambridge và Đại học Oxford.
Lịch sử

TSA tại Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland ban đầu được phát triển và điều hành bởi Cambridge Assessment Admissions Testing. Bài thi được tạo ra nhằm giúp các trường đại học đánh giá và lựa chọn các ứng viên có đủ kỹ năng và yêu cầu cần thiết cho việc học tập ở bậc đại học. Cambridge Assessment Admissions Testing hiện sản xuất và phân phối các tài liệu thực hành, bao gồm các câu hỏi mẫu và các bài thi cũ trên trang web của họ.
Tại Việt Nam, TSA lần đầu tiên được Đại học Bách khoa Hà Nội tổ chức vào năm 2020, sau khi Kỳ thi trung học phổ thông quốc gia được chuyển đổi trở lại thành Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông do những tác động của đại dịch COVID-19 tại Việt Nam. Kỳ thi bị hủy bỏ vào năm 2021 vì đại dịch và tiếp tục được tổ chức từ năm 2022 đến nay.
Hình thức > 2020–2022

Bài thi Kiểm tra tư duy (2020) và kỳ thi Đánh giá tư duy (2022) bao gồm 3 tổ hợp cho thí sinh tự chọn (K01, K02 và K03). Bài thi tổ hợp diễn ra trong 270 phút, gồm ba phần: phần bắt buộc với môn Toán và Đọc hiểu (120 phút); phần tự chọn 1 gồm các môn khoa học tự nhiên: Lý, Hóa, Sinh (90 phút); phần tự chọn 2 là môn Tiếng Anh (60 phút) hoặc có thể quy đổi các chứng chỉ quốc tế như IELTS. Thí sinh bắt buộc làm các phần thi Toán – Đọc hiểu. Ở phần thi tự chọn, thí sinh có thể chọn phần thi khoa học tự nhiên hoặc tiếng Anh, hoặc cả hai.
Phần thi bắt buộc được tổ chức vào buổi sáng, hai phần tự chọn tổ chức vào buổi chiều để đảm bảo các thí sinh có thể thi cả ba phần.
Bài thi đánh giá tư duy sẽ được thi trên giấy, các câu hỏi là trắc nghiệm và trả lời trên phiếu như thi THPT. Riêng môn Toán và Tiếng Anh có một phần tự luận để đánh giá cách tư duy và khả năng trình bày của các thí sinh.
Hình thức > 2023–nay

Kể từ năm 2023, bài thi Đánh giá tư duy được thiết kế gồm bốn dạng trắc nghiệm gồm chọn đáp án, trả lời đúng sai, kéo thả và điền vào chỗ trống, chuyển từ thi trên giấy sang máy tính. Bài thi Đánh giá tư duy mới gồm ba phần Toán học, Đọc hiểu và Giải quyết vấn đề, diễn ra trong 150 phút trên máy tính với thang điểm tối đa 100. Các câu hỏi được thiết kế theo ba mức độ tư duy: tái hiện, suy luận và bậc cao. Trong đó, phần tái hiện chiếm 20-30% đề thi, mỗi phần còn lại chiếm 30-40%. Sau khi hoàn thành bài thi, thí sinh được cấp giấy chứng nhận có giá trị trong hai năm, được đăng ký xét tuyển vào bất cứ đại học nào sử dụng kết quả của kỳ thi Đánh giá tư duy.
| Phần thi | Số câu hỏi | Thời gian | Điểm tối đa | Mức điểm |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Toán học | 40 | 60 phút | 100 | Dựa theo số lượng thí sinh trả lời đúng mà mỗi câu hỏi có một mức điểm khác nhau. |
| Đọc hiểu | 20 | 30 phút | 100 | Dựa theo số lượng thí sinh trả lời đúng mà mỗi câu hỏi có một mức điểm khác nhau. |
| Khoa học/Giải quyết vấn đề | 40 | 60 phút | 100 | Dựa theo số lượng thí sinh trả lời đúng mà mỗi câu hỏi có một mức điểm khác nhau. |
Danh sách đơn vị tuyển sinh sử dụng kết quả kỳ thi

Danh sách 33 đại học, trường đại học và học viện sử dụng kết quả kỳ thi Đánh giá tư duy để xét tuyển đại học năm 2023.
Đại học Bách khoa Hà Nội
Trường Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải
Trường Đại học Giao thông Vận tải
Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng
Trường Đại học Thủy lợi
Trường Đại học Xây dựng Hà Nội
Trường Đại học Mỏ – Địa chất
Học viện Tài chính
Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên
Trường Đại học Kinh tế Kỹ thuật Công nghiệp
Trường Đại học Thương mại
Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
Trường Đại học Dược Hà Nội
Trường Đại học Mở Hà Nội
Trường Đại học Hà Nội
Trường Đại học Công nghệ Đông Á
Trường Đại học Kinh tế Nghệ An
Trường Đại học Vinh
Trường Đại học Hồng Đức
Trường Đại học Dầu khí Việt Nam
Trường Đại học Công nghệ và Quản lý Hữu nghị
Trường Đại học Quy Nhơn
Trường Đại học Nguyễn Trãi
Trường Đại học Đông Đô
Trường Đại học Chu Văn An
Học viện Chính sách và Phát triển
Trường Đại học Hải Phòng
Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông
Trường Đại học Lâm nghiệp
Trường Đại học Thái Bình
Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh
Trường Đại học Quốc tế Bắc Hà
Danh sách kỳ thi Đánh giá tư duy

| Năm | Đợt thi | Ngày | Điểm thi |
| --- | --- | --- | --- |
| 2020 | — | 15 tháng 8 | Hà Nội, Thanh Hóa |
2021: Không tổ chức vì đại dịch COVID-19
| 2022 | — | 15 tháng 7 | Hà Nội, Hải Phòng, Nghệ An, Tuyên Quang, Đà Nẵng |
| 2023 | 1 | 10 tháng 6 | Hà Nội, Nghệ An, Thái Nguyên, Hải Phòng, Đà Nẵng, Thanh Hóa, Nam Định, Hưng Yên, Quảng Ninh |
| 2023 | 2 | 17 tháng 6 | Hà Nội, Nghệ An, Thái Nguyên, Hải Phòng, Đà Nẵng, Thanh Hóa, Nam Định, Hưng Yên, Quảng Ninh |
| 2023 | 3 | 8 tháng 7 | Hà Nội, Nghệ An, Thái Nguyên, Hải Phòng, Đà Nẵng, Thanh Hóa, Nam Định, Hưng Yên, Quảng Ninh |
| 2024 | 1 | 2 tháng 12 | Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Nam Định, Nghệ An, Thanh Hóa, Đà Nẵng |
| 2024 | 2 | 20 tháng 1 | Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Nam Định, Nghệ An, Thanh Hóa, Đà Nẵng |
| 2024 | 3 | 9 tháng 3 | Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Nam Định, Nghệ An, Thanh Hóa, Đà Nẵng |
| 2024 | 4 | 27 tháng 4 | Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Nam Định, Nghệ An, Thanh Hóa, Đà Nẵng |
| 2024 | 5 | 8 tháng 6 | Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Nam Định, Nghệ An, Thanh Hóa, Đà Nẵng |
| 2024 | 6 | 15 tháng 6 | Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Nam Định, Nghệ An, Thanh Hóa, Đà Nẵng |
| 2025 | 1 | 18 tháng 1 | Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Nam Định, Nghệ An, Thanh Hóa, Đà Nẵng, Lào Cai |
| 2025 | 2 | 8 tháng 3 | Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Nam Định, Nghệ An, Thanh Hóa, Đà Nẵng, Lào Cai |
| 2025 | 3 | 26 tháng 4 | Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Nam Định, Nghệ An, Thanh Hóa, Đà Nẵng, Lào Cai |
Hookeria subsecunda

| Hookeria subsecunda> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hookeriales
Họ (familia): Hookeriaceae
Chi (genus): Hookeria
Loài (species): H. subsecunda
Danh pháp hai phần
Hookeria subsecunda Mitt., 1869 
Hookeria subsecunda là một loài Rêu trong họ Hookeriaceae. Loài này được Mitt. mô tả khoa học đầu tiên năm 1869.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hookeria subsecunda”. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2014.
Syke

| Syke |
| --- | --- |

  Huy hiệu

Syke
Quốc gia: Đức
Bang: Niedersachsen
Huyện: Diepholz
Phân chia hành chính: 9 districts
Chính quyền
 • Thị trưởng: Dr. Harald Behrens
Diện tích
 • Tổng cộng: 114,22 km2 (4,410 mi2)
Độ cao: 49 m (161 ft)
Dân số (2006-01-01)
 • Tổng cộng: 13.146
 • Mật độ: 1,2/km2 (3,0/mi2)
Múi giờ: UTC+1, UTC+2
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+02:00)
Mã bưu chính: 28857
Mã vùng: 04240, 04242
Biển số xe: DH
Thành phố kết nghĩa: La Chartre-sur-le-Loir, Wąbrzeźno
Website: www.syke.de
Syke (phát âm tiếng Đức: [ˈziːkə]) là một thị xã ở huyện Diepholz, bang Niedersachsen, Đức. Đô thị này có diện tích 114,22 km². Đô thị này có cự ly khoảng 20 km về phía nam của Bremen.
| x t sXã và đô thị của huyện Diepholz |
| --- | --- | --- |
| Affinghausen | Asendorf | Bahrenborstel | Barenburg | Barnstorf | Barver | Bassum | Borstel | Brockum | Bruchhausen-Vilsen | Dickel | Diepholz | Drebber | Drentwede | Ehrenburg | Engeln | Eydelstedt | Freistatt | Hemsloh | Hüde | Kirchdorf | Lembruch | Lemförde | Maasen | Marl | Martfeld | Mellinghausen | Neuenkirchen | Quernheim | Rehden | Scholen | Schwaförden | Schwarme | Siedenburg | Staffhorst | Stemshorn | Stuhr | Sudwalde | Sulingen | Syke | Twistringen | Varrel | Wagenfeld | Wehrbleck | Wetschen | Weyhe | Affinghausen | Asendorf | Bahrenborstel | Barenburg | Barnstorf | Barver | Bassum | Borstel | Brockum | Bruchhausen-Vilsen | Dickel | Diepholz | Drebber | Drentwede | Ehrenburg | Engeln | Eydelstedt | Freistatt | Hemsloh | Hüde | Kirchdorf | Lembruch | Lemförde | Maasen | Marl | Martfeld | Mellinghausen | Neuenkirchen | Quernheim | Rehden | Scholen | Schwaförden | Schwarme | Siedenburg | Staffhorst | Stemshorn | Stuhr | Sudwalde | Sulingen | Syke | Twistringen | Varrel | Wagenfeld | Wehrbleck | Wetschen | Weyhe |  |
Nỗ Nhĩ Cáp Xích

Nỗ Nhĩ Cáp Xích (chữ Hán: 努爾哈赤, bính âm: Nǔ'ěrhāchì; chữ Mãn: ᠨᡠᡵᡤᠠᠴᡳ, âm Mãn: Nurhaci), (1559 – 1626), Hãn hiệu Thiên Mệnh Hãn (天命汗), là một thủ lĩnh của bộ tộc Nữ Chân vào cuối đời Minh (Trung Quốc).
Trong lịch sử Trung Quốc, Nỗ Nhĩ Cáp Xích nổi tiếng là người đã xây dựng nền móng mà sau đó con trai ông, Hoàng Thái Cực bành trướng uy thế và trở thành vị Hoàng đế đầu tiên của triều đại nhà Thanh. Về sau, các hậu duệ truy tôn miếu hiệu cho ông là Thái Tổ, dù ông không giữ ngôi vị hoàng đế Trung Hoa một ngày nào.
Ban đầu, ông được nhà Thanh truy tôn thụy hiệu là Vũ Hoàng đế (武皇帝), sau lại cải thành Cao Hoàng đế (高皇帝), nên còn xưng gọi Thái Tổ Cao Hoàng đế; 太祖高皇帝, tiếng Mãn: ᡨᠠᡳᡯᡠ
ᡩᡝᡵᡤᡳ
ᡥᡡᠸᠠᠩᡩᡳ, Möllendorff: taidzu dergi hūwangdi, Abkai: taizu dergi hvwangdi].
Tiểu sử

Tên của Nỗ Nhĩ Cáp Xích viết theo văn tự Mãn Châu là (ᠨᡠᡵᡤᠠᠴᡳ). Có nhiều cách phiên âm Latinh tên gọi này, như Nurgaci, Nurhachi, Nurhaci (phổ biến nhất), hoặc Nu-er-ha-chi. Trong các tài liệu của nhà Minh, tên ông được chép là Đồng Noa Nhi Cáp Xích (童奴兒哈赤 hay 佟奴兒哈赤), tài liệu Hán văn của Nhà Lý Triều Tiên chép tên ông là Lão Ất Khả Xích (老乙可赤) hoặc Noa Nhi Cáp Xích (奴兒哈赤). Tài liệu Hán văn của nhà Thanh còn chép thêm các dị bản tên ông là Nỗ Nhĩ Hạp Xích (努爾合赤), Nỗ Nhĩ Cáp Tề (努爾哈齊) hoặc Nỗ Nhĩ Cáp Kỳ (努爾哈奇).
Nỗ Nhĩ Cáp Xích sinh năm 1559 tại Hách Đồ A Lạp, một vùng ven sông Tô Khắc Tố Hộ (Suksuhu, nay thuộc thôn Lão Thành, trấn Vĩnh Lăng, huyện tự trị dân tộc Mãn Tân Tân, Phủ Thuận, Liêu Ninh, Trung Quốc). Cha ông là Tháp Khắc Thế (Taksi, 塔克世, phiên âm Hán Việt: Tháp Khắc Thế hoặc Tác Tha Thất), thuộc bộ lạc Giác La. Mẹ ông là Ngạch Mục Tề thuộc Hỉ Tháp Lạp thị (喜塔腊, Hitara), là con gái của Đô đốc A Cổ (阿姑), là Hữu vệ chỉ huy sứ Kiến Châu Nữ Chân.
Dòng dõi của Nỗ Nhĩ Cáp Xích vốn là hậu duệ của Tả vệ chỉ huy sứ Kiến Châu Nữ Chân Mang Ca Thiếp Mộc Nhi (Möngke Temür), ông nội ông là Giác Xương An (Giocangga, 覺昌安, cũng Tác Khiếu Trường) được kế thừa chức vụ Tả vệ chỉ huy sứ Kiến Châu Nữ Chân, cùng với con trai Tháp Khắc Thế, tham gia đội quân địa phương của tổng binh Lý Thành Lương của nhà Minh. Vì thế, gia đình ông rất có uy tín trong bộ tộc.
Mẹ ruột của ông mất sớm khi ông mới 10 tuổi, sau đó cha ông lấy vợ kế, là người bộ tộc Nạp Lạt thị (纳喇氏). Do mẹ kế khắc nghiệt nên ông và em ruột Thư Nhĩ Cáp Tề đã sớm sống tự lập, đến tuổi trưởng thành thì theo cha và ông nội đầu quân cho Lý Thành Lương. Chính thời gian đầu quân cho Lý Thành Lương mà Nỗ Nhĩ Cáp Xích bắt đầu tiếp cận với văn hóa Hán. Ông học và đọc nhiều sách Hán, biết về sự hưng vong của các triều đại, đọc nhiều về binh pháp. Đặc biệt, tương truyền ông rất hâm mộ bộ Tam Quốc diễn nghĩa và nghệ thuật quân sự của ông đều học từ bộ tiểu thuyết này.
Sự nghiệp > Xây dựng lại văn tự Nữ Chân

Từ thế kỷ thứ XII, người Nữ Chân đã xây dựng cho mình một dạng văn tự riêng, phỏng theo chữ Khải của người Hán nhưng theo các quy tắc chữ của người Khiết Đan. Tuy nhiên, khi người Mông Cổ tiêu diệt chính quyền Kim quốc, đã buộc người Nữ Chân phải tiến hành đồng hóa với người Mông Cổ, bao gồm cả việc sử dụng văn tự của người Mông Cổ. Cộng với việc trở lại với đời sống du mục, văn tự Nữ Chân dần bị thất truyền trong 300 năm.
Vốn là một người có kiến thức và biết chữ Hán, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã quan tâm đến việc phục hồi lại văn tự cho người Nữ Chân. Năm 1599, ông ra lệnh cho văn thần của mình là Ba Khắc Thập Ngạch Nhĩ Đức Ni (Erdeni Bagshi) và Trác Nhĩ Cố Tề Cát Cái (Dahai Jarguchi), phỏng theo chữ Mông Cổ và áp dụng quy tắc văn tự Nữ Chân cổ để xây dựng lại văn tự Nữ Chân mới.
Việc thống nhất văn tự một lần nữa đã tạo nên sự thống nhất một lần nữa cho các bộ tộc Nữ Chân, giúp Nỗ Nhĩ Cáp Xích có thể huy động sức mạnh của dân tộc Nữ Chân trở nên hùng mạnh, chinh phục các quốc gia khác và xây dựng vương triều Thanh thống trị Trung Quốc 300 năm. Tuy nhiên, đến đời con cháu của ông, trước sức mạnh đồng hóa của văn hóa Hán, văn tự Mãn Châu cũng dần bị mai một và ngày nay gần như thất truyền.
Sự nghiệp > Lên ngôi Đại hãn

Năm 1601, sau khi thống nhất Kiến Châu, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã cử người đến Bắc Kinh triều cống Nhà Minh. Tuy nhiên, thông qua việc triều cống này, ông cũng nhận ra được tình hình rối ren của triều đình Nhà Minh, càng đẩy nhanh việc thống nhất Nữ Chân để chuẩn bị phục thù. Năm 1603, ông cho xây dựng Hách Đồ A Lạp để trở thành kinh đô sau này.
Bên cạnh việc chinh phục các bộ tộc Nữ Chân, Nỗ Nhĩ Cáp Xích còn mở rộng việc quy phục các bộ tộc Mông Cổ. Bấy giờ, Mông Cổ hoàn toàn tan rã thành các bộ lạc, và thường xuyên bị Nhà Minh đánh phá, dù họ vẫn duy trì danh nghĩa hoàng đế Nguyên. Với tư cách là hậu duệ của Möngke Temür, mang dòng máu Mông - Mãn, cộng với chiến tích chinh phục, Nỗ Nhĩ Cáp Xích dễ dàng được nhiều bộ tộc Mông Cổ quy phục. Năm 1606, ông được người Mông Cổ tôn xưng danh hiệu Kundulun Khan (âm Hán Việt: Côn Đô Luân Hãn).
Năm 1615, Lý Thành Lương chết. Cả một vùng Liêu Đông, một phần Mông Cổ lọt vào tầm khống chế của ông. Năm 1616, khi 57 tuổi, Nỗ Nhĩ Cáp Xích lên ngôi Đại Hãn với hiệu là geren gurun-be ujire genggiyen han (chữ Mãn: ᡤᡝᡵᡝᠨ
ᡤᡠᡵᡠᠨ ᠪᡝ
ᡠᠵᡳᡵᡝ
ᡤᡝᠩᡤᡳᠶᡝᠨ
ᡥᠠᠨ Phúc Dục Biệt Quốc Anh Minh Hoàng đế, nghĩa là "Vị Hãn anh minh mang hạnh phúc cho cả quốc gia"), ở thành Hách Đồ A Lạp (nay là Tân Tân, Liêu Ninh), tuyên bố dựng nước, lấy quốc hiệu Đại Kim, mà sử Trung Quốc gọi là Hậu Kim. Ông cũng tự đặt họ cho mình là Ái Tân Giác La, trong tiếng Nữ Chân cổ có nghĩa là Kim, hàm ý ông kế thừa chính thống đế chế Kim quốc. Từ đây, con cháu trực hệ của ông đều lấy họ Ái Tân Giác La. Ông theo phép Nhà Minh, đặt niên hiệu là Thiên Mệnh (chữ Hán: 天命, chữ Mông Cổ: Тэнгэрийн Сүлдэт, chữ Mãn:ᠠᠪᡴᠠᡳ
ᡶᡠᠯᡳᠩᡤᠠ âm Mãn: abkai fulingga).
Tung hoành Đông Bắc và Ninh Viễn di hận

Thừa thế chiến thắng, quân Bát kỳ nhanh chóng tiến xuống phía Nam, chiếm luôn Khai Nguyên, Thiết Lăng. Năm 1621, quân Bát kỳ tiếp tục đánh chiếm Liêu Dương, Trung Trấn, Thẩm Dương, khống chế toàn bộ vùng đất phía đông Liên Hà. Cũng trong năm này, Nỗ Nhĩ Cáp Xích thiên đô về Liêu Dương, với mục đích khống chế vùng Liêu Đông. Năm 1622, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đánh bại đội quân của Kinh lược Liêu Đông Phùng Đình Bản và Tuần phủ Liêu Đông Vương Hóa Trinh, chiếm giữ trọng trấn Liêu Tây là Quảng Ninh. Triều đình nhà Minh kết tội Phùng Đình Bản thua trận bị xử chém, Vương Hóa Trinh bị hạ ngục.
Sau trận Quảng Ninh, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tạm ngưng chinh phạt Nhà Minh, chuyển trọng tâm vào việc chỉnh đốn quân đội, tăng cường binh lực, đồng thời tổ chức quản lý vùng đất mới. Lúc này, hầu hết vùng lãnh thổ phía Bắc Trung Quốc, như Mông Cổ, Nữ Chân, Triều Tiên đều thuộc phạm vi thế lực của ông. Năm 1625, Nỗ Nhĩ Cáp Xích cho đổi tên Thẩm Dương thành Thịnh Kinh và thiên đô sang đây.
Tận dụng thời gian hưu chiến, tướng Nhà Minh trấn thủ thành Ninh Viễn là Binh lược Phó sứ, Hữu Tham chính Viên Sùng Hoán dốc toàn lực để củng cố thành Ninh Viễn thành một cứ điểm vững chắc phía ngoài Sơn Hải quan.
Sau 1 năm nghỉ ngơi chỉnh đốn, tháng 1 năm 1626, Nỗ Nhĩ Cáp Xích dẫn 13 vạn kỵ binh tiến công Sơn Hải quan. Tuy nhiên, dù đơn độc phòng thủ Ninh Viễn ngoài Sơn Hải quan, quân tướng Ninh Viễn cùng chủ tướng Viên Sùng Hoán hăng hái chống cự nên Nỗ Nhĩ Cáp Xích không thể tiến lên được, lại bị đại bác bắn trúng làm bị thương do đó việc công thành phải dừng lại. Viên Sùng Hoán tận dụng thời cơ đốc quân ra thành truy kích. Quân Nữ Chân thua to phải rút về Thịnh Kinh.
Nhận định chưa thể phục thù trận Ninh Viễn, tháng 4 năm đó, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tạm đốc quân chuyển hướng sang chinh phục các bộ lạc Mông Cổ chưa chịu quy phục. Tuy nhiên, tháng 5 năm đó, tướng Minh là Mao Văn Long xuất quân ra khỏi quan ải, tấn công An Sơn. Giữa tháng 7, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đành phải chấm dứt chinh phục, rút quân về lại Thịnh Kinh. Trên đường rút về, do phát bệnh nặng, ông phải theo thuyền từ sông Thái vào sông Hồn để trở về Thịnh Kinh. Ngày 10 tháng 8, khi đi qua một thị trấn nhỏ có tên là De-A Man, bệnh tình trở nên trầm trọng nên ông đã lặng lẽ qua đời vào năm 68 tuổi.
Một số tài liệu lịch sử cho rằng cái chết của Nỗ Nhĩ Cáp Xích là do bị thương bởi đại bác Bồ Đào Nha mà Viên Sùng Hoán đã trang bị cho thành Ninh Viễn. Tuy nhiên, căn cứ theo hành trạng của Nỗ Nhĩ Cáp Xích chuyển hướng chinh phục Mông Cổ 3 tháng sau trận Ninh Viễn, các học giả đồng ý nguyên nhân cái chết là do sự lao lực quá độ, cộng với nỗi uất ức đại bại trước một tướng lĩnh vô danh, cộng với tuổi già và thương thế. Thi hài ông được đem về Thịnh Kinh mai táng, gọi là Phúc lăng. Con cháu ông truy tôn miếu hiệu "Thái Tổ".