Nghi chế Rôma
Tính cổ xưa của Thánh lễ Rôma

Trong một cuốn sách về Thánh lễ Rôma, The Mass: A Study of the Roman Liturgy (1912), linh mục người Anh Adrian Fortescue viết rằng: "Về bản chất, Sách Lễ Pius V chính là Sách nghi lễ Gregorius; sách này được soạn dựa trên Sách nghi lễ Gelasius. Mà Sách lễ Gelasius thì lại được soạn theo nội dung của Sách nghi lễ Leo. Chúng tôi tìm được các lời nguyện của Lễ quy [Thánh lễ] của chúng ta trong thiên chuyên khảo De Sacramentis và những tác phẩm có trích dẫn thiên chuyên khảo này của thế kỷ 4. Như vậy, nghi thức thánh lễ mà ngày nay chúng ta đang dùng bắt nguồn từ một trong những nghi lễ phụng vụ cổ xưa nhất và không có sự khác biệt về mặt bản chất. Sách lễ Pius V vẫn gợi lại nghi lễ phụng vụ thuở sơ khai ấy, gợi lại cái thời mà Caesar cai trị khắp cùng thiên hạ và tưởng rằng ông ta có thể dập tắt được đạo Chúa Kitô, cùng nhắc nhớ về thời kỳ các tổ phụ của ta còn tụ họp lúc rạng sáng để ca khen Chúa Kitô như ca khen một vị Thần. Nghiên cứu của chúng tôi kết luận rằng: không có nghi chế nào khác trong đạo Chúa Kitô khả kính bằng nghi chế của chúng ta, bất kể những trục trặc chưa được giải gỡ và những lần sửa đổi trong nghi chế ấy." Trong một mục cước chú, vị linh mục viết: "Cái định kiến cho rằng bất cứ cái gì thuộc về Đông phương đều cổ kính là một định kiến sai lầm. Các nghi chế Đông phương, về sau, cũng đã được điều chỉnh; một số nghi chế trong số đó được điều chỉnh khá muộn. [Vậy nên,] không có nghi chế Đông phương nào hiện được sử dụng cổ kính cho bằng Thánh lễ Rôma."
Cũng trong quyển The Mass: A Study of the Roman Liturgy, linh mục Fortescue nhận định rằng Nghi chế Rôma đã biến đổi cách sâu sắc trong quá trình phát triển. Những hiểu biết của ông đã được ông tổng hợp lại trong bài "Liturgy of the Mass" (n.đ. 'Phụng vụ Thánh lễ'), cũng là một bài viết do ông soạn cho quyển Catholic Encyclopedia (xuất bản từng phần từ năm 1907 đến 1914). Trong bài viết này, ông chỉ ra rằng hình thái sơ khai nhất của Thánh lễ Rôma là Thánh lễ Đông phương (theo lời kể của thánh Iustinus Tử đạo vào thế kỷ 2), trong khi Sách nghi lễ Leo và Sách nghi lễ Gelasius (cả hai được soạn vào khoảng thế kỷ 6) "cho ta thấy một hình thái Thánh lễ mà hầu như tương tự với Thánh lễ Rôma hiện hành của chúng ta". Giữa hai mốc thời gian trên diễn ra một hiện tượng mà linh mục Fortescue gọi là "sự thay đổi triệt để". Ông từng trích dẫn một lý thuyết của Anton Baumstark, cho rằng các kinh Hanc igitur, Quam oblationem, Supra quæ và kinh Supplices, cũng như danh sách các thánh trong kinh Nobis quoque, đã được thêm vào Lễ quy Thánh lễ Rôma (nay gọi là Kinh nguyện thánh thể I) "dưới sự ảnh hưởng hỗn hợp của Antioch và Alexandria", và rằng "thánh Giáo tông Leo I là người khơi mào những thay đổi trên; giáo tông Gregorius I hoàn tất quá trình thay đổi và viết lại Lễ quy theo thể thức hiện tại."
Linh mục Fortescue kết luận rằng:
Để tóm lại đoạn văn trên, Kinh nguyện Thánh Thể đã được thay đổi cách căn bản và được viết lại vào một thời kỳ không xác định giữa thế kỷ 4 và thế kỷ 6 và thế kỷ 7 tại Roma. Trong thời kỳ này, phần lời nguyện tín hữu trước khi dâng lễ vật bị biến mất, nghi thức chúc bình an được dời sang sau nghi thức Thánh hiến lễ vật, lời cầu khẩn Chúa Thánh Thần (kinh Epiclesis) bị lược bỏ hoặc là bị nhập vào kinh "Supplices". Trong số nhiều lý thuyết được đề xuất để giải thích hiện tượng này, thì lý thuyết của Rauschen có vẻ hợp lý: "Mặc dù câu trả lời trên chưa được giải đáp, tuy vậy có quá nhiều ý kiến ủng hộ lý thuyết của Drew đến nỗi hiện giờ người ta không thể không chấp nhận tính đúng đắn của nó. Vì vậy, ta phải thừa nhận rằng từ năm 400 đến năm 500, Lễ quy Rôma đã trải qua một cuộc thay đổi lớn" (Euch. u. Busssakr., 86).