stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Charles Perrault

| Charles Perrault |
| --- | --- |
Chân dung (chi tiết) do Charles Le Brun vẽ
Sinh: (1628-01-12)12 tháng 1 năm 1628 Paris, Pháp
Mất: 16 tháng 5 năm 1703(1703-05-16) (75 tuổi) Paris, Pháp
Nghề nghiệp: Nhà văn, tác giả, thành viên của Viện hàn lâm Pháp
Thể loại: Truyện cổ tích
Tác phẩm nổi bật: "Người đẹp ngủ trong rừng" "Cô bé quàng khăn đỏ" "Cô bé Lọ Lem" "Mèo đi hia" "Lão râu xanh"
Phối ngẫu: Marie Guichon
Người thân: Pierre Perrault Claude Perrault Nicolas Perrault
Charles Perrault (/pɛˈroʊ/ perr-OH, hay US: /pəˈroʊ/ pə-ROH, tiếng Pháp: [ʃaʁl pɛʁo]; 12 tháng 1 năm 1628 – 16 tháng 5 năm 1703), ở Việt Nam còn được phiên âm thành Sác-lơ Pê-rôn, là một nhà văn người Pháp nổi tiếng, thành viên của Viện hàn lâm Pháp (Académie française). Ông là người đặt nền móng cho một thể loại văn học mới gọi là truyện cổ tích, với các tác phẩm có nguồn gốc từ truyện dân gian trước đó, và xuất bản trong cuốn sách Histoires ou contes du temps passé (Chuyện thời xưa) năm 1697. Những câu chuyện nổi tiếng nhất của ông bao gồm Le Petit Chaperon Rouge ("Cô bé quàng khăn đỏ"), Cendrillon (Cô bé Lọ Lem),  Le Maître chat ou le Chat bottom  ("Mèo đi hia"), La Belle au bois dormant ("Người đẹp ngủ trong rừng") và Barbe Bleue ("Lão râu xanh").
Một số phiên bản truyện cổ của Perrault đã tạo ảnh hưởng lên các phiên bản tiếng Đức của Anh em nhà Grimm xuất bản hơn 100 năm sau đó. Truyện của ông vẫn đang tiếp tục được in và chuyển thể sang hầu hết các định dạng giải trí. Perrault là một nhân vật có ảnh hưởng trong bối cảnh văn học Pháp thế kỷ 17, và là người đứng đầu của phe Hiện đại trong cuộc Tranh cãi giữa Cổ xưa và Hiện đại.
Ấn phẩm

1653 : Les Murs de Troie ou l’origine du Burlesque
1659 : Portrait d’Iris
1660 : Ode sur la paix
1663 : Ode sur le mariage du Roi
1668 : Dialogue de l’amour et de l’amitié, Discours sur l’acquisition de Dunkerque par le Roi
1669 : Le Parnasse poussé à bout
1674 : Courses de têtes et de blagues faites par le Roi et par les Princes et Seigneurs, Critique de l’Opéra
1679 : Harangue faite au roi après la prise de Cambrai
1683 : Épître chrétienne sur la pénitence
1685 : Ode aux nouveaux convertis
1686 : Saint-Paulin, évêque de Nole
1687 : Le Siècle de Louis le Grand
1688 : Ode de sur la prise de Philisbourg, Parallèle des Anciens et des Modernes en ce qui regarde les Arts et la Science
1691 : Au Roi, sur la prise de Mons
1692 : La Création du Monde
1693 : Ode du Roi, Dialogue d’Hector et d’Andromaque
1694 : L’Apologie des Femmes, Le Triomphe de sainte Geneviève, L’idylle à Monsieur de la Quintinie
Từ 1696 đến 1700 : Les Hommes illustres qui ont paru en France…
1697 : Histoires ou contes du temps passé (hoặc Conte de ma mère l’Oye - Truyện cổ  tích Mẹ Ngỗng), Adam ou la création de l’homme
1698 : Portrait de Bossuet
1699 : Bản dịch của Fables de Faërne (Gabriele Faerno)
1701 : Ode au Roi Philippe V, allant en Espagne
1702 : Ode pour le roi de Suède
1703 : Le Faux Bel Esprit
1755 : Mémoire de ma vie (sau khi mất)
1868 : L’Oublieux (sau khi mất), Les Fontanges (sau khi mất)
Ấn phẩm > Các tác phẩm khác

Poème de la peinture
Parallèles des Anciens et des Modernes en ce qui Regarde les Arts et les Sciences, 4 phần (Paris:  Coignard, 1688-96).
Perrault trên một bìa sách được khắc vào đầu thế kỷ 19
Chân dung Charles Perrault, khoảng năm 1685-1700 (ngày 1671 xuất hiện trong bức chân dung, tương ứng với cuộc bầu cử của ông tại Viện hàn lâm Pháp)
Tranh minh họa Cendrillon (Cô bé Lọ Lem).
Tranh minh họa La Belle au Bois dormant (Người đẹp ngủ trong rừng).
Trang 133, minh họa từ Fairy tales of Charles Perrault
Tomáš Garrigue Masaryk

| Tomáš Garrigue Masaryk |
| --- | --- |

Chức vụ
Tổng thống Tiệp Khắc
Nhiệm kỳ: 14 tháng 11 năm 1918 – 14 tháng 12 năm 1935
Tiền nhiệm: chức vụ được thành lập
Kế nhiệm: Edvard Beneš
 
Thông tin cá nhân
Sinh: (1850-03-07)7 tháng 3 năm 1850 Hodonín, Moravia, Đế quốc Áo-Hung
Mất: 14 tháng 9 năm 1937(1937-09-14) (87 tuổi) Lány, Tiệp Khắc
Đài tưởng niệm Masaryk ở Praha.
Tomáš Garrigue Masaryk (phát âm tiếng Séc: [ˈtomaːʃ ˈɡarɪk ˈmasarɪk]), (phiên âm tiếng Việt: Thô-mát Ga-ri-gu Ma-xa-rít) đôi khi cũng gọi là Thomas Masaryk trong tiếng Anh, (7.3.1850 – 14.9.1937) là chính trị gia, nhà xã hội học và triết gia người Tiệp Khắc và đế quốc Áo-Hung, một người hăng hái ủng hộ nền độc lập của Tiệp Khắc trong thời Chiến tranh thế giới thứ nhất, trở thành người sáng lập và làm tổng thống đầu tiên của Tiệp Khắc.
Ban đầu, ông muốn cải tổ nước quân chủ Habsburg thành một nước liên bang dân chủ, nhưng trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, ông bắt đầu ủng hộ việc bãi bỏ chế độ quân chủ - và với sự trợ giúp của Các nước đồng minh trong Chiến tranh thế giới thứ nhất - cuối cùng ông đã thành công.
Gia đình

Masaryk kết hôn với Charlotte Garrigue năm 1878, và lấy tên họ của vợ làm tên đệm của mình. Họ gặp nhau ở thành phố Leipzig, Đức và hứa hôn năm 1877. Charlotte Garrigue sinh tại Brooklyn trong một gia đình theo đạo Tin Lành, tổ tiên gốc phái Huguenot ở Pháp. Bà đã học tiếng Séc hoàn hảo và đã xuất bản các nghiên cứu về Bedřich Smetana trong một tạp chí tiếng Séc. Các khó khăn gian khổ mà họ trải qua trong thời chiến đã gây thiệt hại lớn cho bà. Bà qua đời năm 1923, do một chứng bệnh không xác định được. Họ có năm người con: Jan Masaryk, Herbert, Alice, Anna và Olga. Jan Masaryk từng làm bộ trưởng ngoại giao trong chính phủ Tiệp Khắc lưu vong (1940–1945) và trong các chính phủ Tiệp Khắc từ năm 1945 tới 1948
Masaryk qua đời 2 năm sau ở Lány, Tiệp Khắc, nay là Cộng hòa Séc thọ 87 tuổi. Ông đã thoát khỏi phải nhìn thấy Hiệp ước München và khỏi phải chứng kiến việc Đức Quốc xã chiếm đóng nước mình.
Masaryk đã viết nhiều sách, trong đó có quyển "The Problems of Small Nations in the European Crisis" (1915) và The World Revolution (1925, bằng tiếng Séc, ấn bản tiếng Anh là The Making of a State (1927)). Nhà văn Karel Čapek đã viết một loạt bài mang tên "Hovory s TGM" (Những cuộc đàm đạo với Tomáš Garrigue Masaryk) sau đó được tập hợp lại trong dạng tự truyện.
Triết học và tôn giáo

Phương châm đời sống của Masaryk là: "Nebát se a nekrást" (Không sợ hãi và không trộm cắp). Là triết gia, Masaryk theo chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa nhân văn. Ông nhấn mạnh đạo đức học thực tiễn, phản ánh ảnh hưởng của các triết gia Anglo-Saxon, triết học Pháp, và đặc biệt là công trình của triết gia Đức thế kỷ 18, Johann Gottfried Herder, người được coi là cha đẻ của chủ nghĩa dân tộc. Ông chỉ trích chủ nghĩa duy tâm của Đức và chủ nghĩa Marx.
Mặc dù sinh ra trong gia đình Công giáo, cuối cùng ông đã trở thành một người theo đạo Tin lành giáo phái "Chúa một ngôi" (nhưng không hành đạo), do ảnh hưởng một phần bởi tuyên bố Tín điều bất khả ngộ của Giáo hoàng năm 1870 và ảnh hưởng của người vợ Charlotte, một người thuộc giáo phái Chúa một ngôi.
Huân chương Masaryk

Huân chương Tomáš Garrigue Masaryk, đặt theo tên Masaryk, được lập ra năm 1990, là một huân chương quốc gia của Cộng hòa Séc và Tiệp Khắc, dành để thưởng cho những cá nhân có đóng góp nổi bật trong lãnh vực dân chủ, nhân đạo và nhân quyền.
Những nơi tưởng niệm

Đại học Masaryk ở Brno, Cộng hòa Séc, thành lập năm 1919 là trường đại học thứ hai của Tiệp Khắc, được đặt theo tên ông.
Avenida Presidente Masaryk (Đại lộ tổng thống Masaryk), một đại lộ quan trọng ở thành phố Mexico, mang tên ông.
Nơi ấn định cho điều tra dân số, quận Hernando, Floria mang tên ông.
kibbutz (nông trường tập thể) Kfar Masaryk gần Haifa ở Israel, phần lớn do người Tiệp Khắc nhập cư thành lập, mang tên ông.
Công viên Masaryk ở Tel Aviv mang tên ông (Masaryk thăm thành phố này năm 1927).
Một đường phố ở Zagreb, thủ đô Croatia mang tên ông, gọi là Masarykova ulica, cũng như ở nhiều thành phố khác của Croatia như Dubrovnik, Varaždin và Split.
Ở Belgrade, Serbia, có một đường phố mang tên ông, Masarikova ulica, dù là phố hẹp nhất, nhưng lại có tòa nhà cao nhất Belgrade: Beograđanka.
Một đường phố ở trung tâm thành phố Novi Sad, Serbia, cũng mang tên ông: Masarikova ulica.
Một trong những đường phố lớn nhất của Ljubljana,thủ đô của Slovenia, cũng mang tên ông.
Một đường phố ở Genève, Thụy Sĩ mang tên ông: "Rue Thomas Masaryk".
Một tấm biển mang chân dung Masaryk được gắn trên bức tường của Rachiv, Ukraina, ở nơi khách sạn mà ông đã từng cư ngụ một lần.
Một tượng Masaryk được dựng ở Massachusetts Avenue, Washington, DC
Một tượng Masaryk ở Midway, Chicago
Một tượng Masaryk ở Rose garden, San Francisco.
Có một marker trong Independence Hall ở Philadelphia, để tưởng niệm Masaryk và Tuyên ngôn Liên minh Trung Âu ngày 26.10.1918.
Tang lễ của ông được thể hiện bằng hình minh họa nghệ thuật cho đĩa LP cuối cùng Album of the Year của ban nhạc Mỹ Faith No More, Album của năm, để miêu tả kết thúc của một thời đại hoàng kim.
Danh mục sách

Základové konkretné logiky ("The foundations of concrete logic") Prague, 1885 (German translation, Versuch einer concreten Logik, Vienna, 1887)
Otázka sociální ("The social question") Prague, 1898 (German translation, Die philosophischen und sociologischen Grundlagen des Marxismus, Vienna, 1899)
Russland und Europa Jena, Germany, 1913 (English translation by Eden và Cedar Paul, The Spirit of Russia, London, 1919)
Světová revoluce ("The world revolution") Prague, 1925 (English translation edited by H. W. Steed, The Making of a State, London, 1927)
Hovory s T. G. Masarykem ("Conversations with T. G. Masaryk") Prague, 1931–1935) by Karel Capek (English translations by M. and R. Weatherall, President Masaryk Tells His Story, London, 1934, and Masaryk on Thought and Life, London, 1938)
Tomàš Masaryk khi đang tại chức.
Đài tưởng niệm Masaryk và Milan Rastislav Štefánik ở Košice, Slovakia.
Juan Bernat

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 Bernat trong màu áo ĐTQG Tây Ban Nha năm 2019
Thông tin cá nhân
Tên đầy đủ:  Juan Bernat Velasco 
Ngày sinh:  1 tháng 3, 1993 (31 tuổi)
Nơi sinh:  Cullera, Tây Ban Nha
Chiều cao:  1,72 m
Vị trí:  Hậu vệ / Tiền vệ trái
Thông tin đội
Đội hiện nay:  Paris Saint-Germain
Số áo:  14
Sự nghiệp cầu thủ trẻ
Năm:  Đội
:  Valencia
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2011–2012 |  Valencia B |  24 |  (7) |
| 2011–2014 |  Valencia |  51 |  (1) |
| 2014–2018 |  Bayern Munich |  76 |  (3) |
| 2018– |  Paris Saint-Germain |  43 |  (1) |
Sự nghiệp đội tuyển quốc gia‡
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2009 |  U-16 Tây Ban Nha |  3 |  (0) |
| 2009–2010 |  U-17 Tây Ban Nha |  11 |  (4) |
| 2012 |  U-19 Tây Ban Nha |  6 |  (0) |
| 2013 |  U-20 Tây Ban Nha |  7 |  (1) |
| 2013–2014 |  U-21 Tây Ban Nha |  7 |  (0) |
| 2014– |  Tây Ban Nha |  11 |  (1) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia, chính xác tính đến 29 tháng 2 năm 2020 ‡ Số trận ra sân và số bàn thắng ở đội tuyển quốc gia, chính xác tính đến 15 tháng 11 năm 2019
Juan Bernat Velasco (phát âm tiếng Tây Ban Nha: [ˈxwam beɾˈnat];  sinh ngày 1 tháng 3 năm 1993) là một cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha chơi cho câu lạc bộ Paris Saint-Germain của Pháp và Đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha. Vị trí sở trường của anh là hậu vệ cánh trái nhưng cũng có thể chơi như một tiền vệ.
Anh bắt đầu sự nghiệp tại câu lạc bộ Valencia, góp mặt trong ba chiến dịch La Liga cho câu lạc bộ. Anh chuyển đến Bayern Munich vào năm 2014 và giành 4 chức vô địch Bundesliga trong 4 năm thi đấu tại đây.
Sau khi cùng U-19 Tây Ban Nha vô địch giải U-19 Châu Âu năm 2012, Bernat đã có trận ra mắt cho ĐTQG Tây Ban Nha vào năm 2014.
Danh hiệu > Câu lạc bộ

Bayern Munich
Bundesliga: 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18
DFB-Pokal: 2015–16
DFL-Supercup: 2016, 2018
Paris Saint-Germain
Ligue 1: 2018–19, 2019–20, 2021–22, 2022–23
Coupe de France: 2019–20
Coupe de la Ligue: 2019–20
Trophée des Champions: 2019, 2022
Danh hiệu > Quốc tế

U-17 Tây Ban Nha
UEFA European Under-17 Championship á quân: 2010
Tây Ban Nha U19
UEFA European Under-19 Championship: 2012
Ngựa hoang Mông Cổ

| Ngựa hoang Mông Cổ |
| --- | --- |
Ngựa hoang Mông Cổ tại Vườn quốc gia Khustain Nuruu
Tình trạng bảo tồn
 Nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Perissodactyla
Họ (familia): Equidae
Chi (genus): Equus
Phân chi (subgenus): E. (Equus)
Loài (species): E. ferus
Phân loài (subspecies): E. f. przewalskii
Danh pháp ba phần
Equus ferus przewalskii (L. S. Poliakov, 1881) 
 Phân bố của ngựa hoang Mông Cổ 
Danh pháp đồng nghĩa
 hagenbecki Matschie, 1903 prjevalskii Ewart, 1903 typicus Hilzheimer, 1909
Ngựa hoang Mông Cổ hay còn gọi là ngựa hoang Przewalski Khalkha tiếng Mông Cổ: тахь, takhi; Ak Kaba Tuvan: [daɣə//daɢə] dagy; tiếng Ba Lan: [pʂɛˈvalskʲi]) hay còn được gọi theo tên khác là ngựa hoang châu Á là những con ngựa hoang phân bố trên những thảo nguyên ở Mông Cổ. Ngựa hoang Mông Cổ là một trong những biểu tượng của hệ động vật Mông Cổ và là tổ tiên của giống ngựa Mông Cổ. Ngựa Przewalski được đặt tên theo nhà thám hiểm người Nga là Nikolai Mikhailovich Przewalski, người đầu tiên phát hiện ra chúng vào khoảng năm 1880 tại khu vực sa mạc Gobi.
Ngựa Przewalski được xếp vào nhóm có nguy cơ tuyệt chủng trong thiên nhiên. Từ năm 1960, loài ngựa quý hiếm này đã được liệt vào nhóm động vật có nguy cơ tuyệt chủng cao của Sách Đỏ. Đây phân loài quý hiếm và nguy cấp của ngựa hoang có nguồn gốc từ các thảo nguyên Trung Á, đặc biệt là Mông Cổ. Từng được xem là tuyệt chủng, ngựa pregoaski đã được tái thả vào tự nhiên Vườn quốc gia Khustain Nuruu, Khu bảo tồn thiên nhiên Takhin Tal và Khu bảo tồn thiên nhiên Khomiin Tal..
Đặc điểm

Một con ngựa hoang Mông Cổ trưởng thành nặng khoảng 250-300 kg hoặc từ 250–350 kg, cao tầm 1m30 và dài 2m. Loài ngựa màu nâu này có chiếc cổ ngắn một cách đặc trưng. Đặc biệt, ngựa Przewalski có 66 nhiễm sắc thể thay vì 64 như những loài ngựa khác. Thức ăn chủ yếu của loài ngựa thảo nguyên này là cỏ và một số loài thực vật đặc biệt. Vào mùa đông, khi cây cỏ không phát triển một số khu bảo tồn sẽ cho chúng ăn cỏ khô, đậu và ngô. Đây cũng là loài ngựa ăn cỏ lâu nhất với thời gian ăn cỏ trong ngày vượt quá 12 tiếng. Ngựa hoang Mông Cổ có thể phát hiện nguy hiểm từ khoảng cách 300 mét và bỏ chạy ngay lập tức, chúng có khả năng chịu rét và chịu nóng rất tốt cũng như tốc độ chạy tương đối tốt lên đến 60 km/giờ. Loài ngựa này có vòng đời tương đối dài, từ 20-25 năm. Khác với các loài ngựa "hoang" khác đã từng được thuần hóa, loài ngựa hoang Mông Cổ chưa bao giờ được thuần hóa, và là loại ngựa hoang thật sự duy nhất còn tồn tại đến nay.
Lịch sử

Khoảng 20.000 năm trước, loài ngựa này sống tại Châu Âu nhưng biến đổi khí hậu khiến chúng rời môi trường sống sang Châu Á. Loài ngựa thảo nguyên Mông Cổ này từng có số lượng rất đông đúc, thậm chí chúng còn di cư ngược sang vùng Tây Âu để sinh sống, chúng từng có phân bố ở châu Âu (Ba Lan, Belarus, Litva, Đức, Ukraina và Nga), Kazakhstan, Mông Cổ và Trung Quốc. Sau nhiều thế kỷ chống chọi với sự biến đổi khắc nghiệt của khí hậu thì hiện nay ngựa Przewalski còn là nạn nhân của những kẻ săn bắn trộm, khiến số lượng giảm mạnh.
Theo các câu truyện cổ truyền miệng của Trung Quốc, cách đây 2.000 năm, một phạm nhân bị lưu đày đã nhìn thấy loài ngựa hoang này ở khu vực gần thành Đôn Hoàng, nơi giao với Con đường Tơ lụa. Người phạm nhân lập mưu bắt ngựa để dâng cho vua Hán Vũ Đế nhưng không thành. Thậm chí, nhà vua còn viết một bài thơ về loài ngựa lạ này. Đây là một trong những loài ngựa được sử dụng nhiều nhất trong chiến trận. Chính ngựa này là loài ngựa được quân Mông Cổ sử dụng để đánh chiếm các nước châu Âu và xâm lược Việt Nam trong quá khứ. Ngựa hoang Mông Cổ còn được sử dụng vào mục đích đi săn và là một biểu tượng cho sự dũng mãnh, kiêu hùng của các chiến tướng châu Á thời cổ đại, trung đại và cận đại. châu Âu ghi nhận loài ngựa này vào cuối thể kỷ 19 khi nhà thám hiểm người Nga Đại tướng Nikolai Mikhailovich Przewalski (1839-1888) phát hiện ra chúng tại các núi giáp với sa mạc Gobi khi ông tới miền Tây Mông Cổ vào năm 1879 và phát hiện ra loài ngựa này trước khi du nhập về châu Âu.
Nguy cơ

Số ngựa Przewalski giảm mạnh sau năm 1945 và chỉ còn lại một nhóm nhỏ trong những năm tiếp theo. Nguyên nhân của tình trạng này là săn bắn, hoạt động quân sự và áp lực sử dụng đất gia tăng. Ngoài ra, với số lượng ít ỏi ngựa Przewalski trong tự nhiên có thể dẫn đến giao phối cận huyết. Vào thế kỷ 20, loài ngựa này ở trên bờ vực tuyệt chủng do nạn săn bắt. Vào năm 1969, một nhà khoa học Mông Cổ đã nhìn thấy một con ngựa đực loại này ở sa mạc Gobi. Đây là lần cuối cùng con người nhìn thấy giống ngựa này trong tự nhiên. Ngựa hoang Przewalski đã bị cảnh báo tuyệt chủng từ 44 năm trước. Đến năm 2008 có khoảng 500 con ngựa thuộc loài này đang sống trong tự nhiên và 1.500 con sống trong các vườn thú và khu bảo tồn.
Ngày nay, ngựa Przewlski sống sót nhờ vào việc gây giống trong điều kiện nuôi nhốt. Hiện có khoảng 1.800 đến 2.000 con ngựa Przewalsi đang sinh sống tại vùng thảo nguyên Mông Cổ và các khu bảo tồn trên toàn thế giới. Hiện có tổng số 1.800 con ngựa Przewalski sống trên toàn thế giới, trong đó có rất nhiều con sống tại vườn thú Praha. Khoảng 1/4 số ngựa này được thả vào tự nhiên hồi cuối năm 2011 nhờ thành công của các biện pháp nhân giống thuần chủng. Ngựa hoang Mông Cổ tồn tại trong tự nhiên chủ yếu là Mông Cổ chỉ còn khoảng hơn 300 cá thể nhưng ngựa pregoaski đã và đang là loài ngựa được nhân giống và thuần chủng nhiều nhất thế giới.
Tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Quốc gia Hồ Tây có 27 con ngựa Przewalski đang sinh sống chúng là kết quả của một quá trình dài nỗ lực nhân giống và bảo vệ của Khu bảo tồn kể từ năm 2010. Đặc biệt là việc một con ngựa hoang đầu tiên ra đời nhờ thụ tinh ống nghiệm. Vườn thú Praha, Cộng hòa Séc sẽ đưa thêm các con ngựa hoang Przewalski tới Mông Cổ. Đây là một nỗ lực nhằm đưa loài động vật này trở lại môi trường sống bản địa của chúng. Có ba con ngựa cái và một con ngựa giống đã được đưa đến tỉnh Khomiin Tal, Mông Cổ và thêm bốn con ngựa nữa sẽ được đưa tới Mông Cổ.
Thụ tinh nhân tạo

Bài chi tiết: Nhân giống ngựa
Để bảo tồn, người ta đã dùng kỹ thuật nhân giống bằng thụ tinh. Theo phương pháp này đã có con ngựa thuộc giống ngựa hoang Mông Cổ (ngựa Przewalski), được sinh ra bằng phương pháp thụ tinh nhân tạo do Viện bảo tồn sinh học Smithsonian (SCBI) thực hiện đã mở ra hy vọng mới cho việc bảo tồn các loài động vật quý hiếm. Ngựa mẹ đã có một thai kỳ bình thường kéo dài 340 ngày và quá trình sinh sản diễn ra trong 10 phút. Đây là con ngựa hoang đầu tiên ra đời nhờ thụ tinh ống nghiệm. Ban đầu phải thuần hóa ngựa hoang. Họ huấn luyện chúng để có thể thu được mẫu nước tiểu, rồi sau đó thu thập tinh trùng từ ngựa đực. Đồng thời, phải giám sát nồng độ horrmone của ngựa cái và chu kỳ động dục của nó. Từ đó mới có những tính toán phù hợp để quá trình thụ tinh diễn ra thành công.
Rút kinh nghiệm từ những lần thụ tinh nhân tạo không thành công, người ta quyết định rút ngắn quãng đường đi của tinh trùng, với số lượng ít ỏi ngựa Przewalski trong tự nhiên có thể dẫn đến giao phối cận huyết. Thụ tinh nhân tạo sẽ giúp đa dạng hóa nguồn gene, vừa giúp động vật phát triển và duy trì nòi giống, phương pháp này cũng an toàn và hạn chế chi phí phát sinh do phải vận chuyển ngựa hoang đến nơi giao phối. Ngựa hoang Przewalski đã bị cảnh báo tuyệt chủng từ 44 năm trước. Đến năm 2008 có khoảng 500 con ngựa thuộc loài này đang sống trong tự nhiên và 1.500 con sống trong các vườn thú và khu bảo tồn, nhưng rất khó để phát triển lượng cá thể ngựa này bằng phương pháp thụ tinh tự nhiên
Khám phá mới

Một khám phá mới vào năm 2018 cho biết ngựa hoang Mông Cổ thực chất là giống ngựa nhà đã bỏ trốn khỏi chủ nhân. Dựa trên một công trình khảo cố tại hai địa điểm ở khu vực Bắc Kazakhstan, gồm Botai và Krasnyi Yar, nơi các nhà khoa học tìm thấy bằng chứng đầu tiên về sự thuần hóa ngựa cách đây hơn 5.000 năm. Các nhà khoa học đã sắp xếp bộ gene của 20 giống ngựa từ Botai dựa trên những chiếc răng và mảnh xương được khai quật và 22 loài ngựa có nguồn gốc cả châu Á và châu Âu. Sau đó, họ so sánh bộ gene của những giống ngựa cổ đại này với bộ gene đã được công bố của 18 loài ngựa cổ đại và 28 giống ngựa hiện đại cho thấy giống ngựa Przewalski có nguồn gốc từ những con ngựa được người dân Botai nuôi dưỡng cách đây khoảng 5.500 năm trước, điều này có nghĩa giống Przewalski không thực sự là giống ngựa hoang thực thụ, đây được đánh giá phát hiện này là một bất ngờ lớn, đồng nghĩa không còn loại ngựa hoang dã nào tồn tại, phát hiện này cũng đặt ra câu hỏi về nguồn gốc thực sự của những loài ngựa nhà hiện nay.
Trong văn hóa

Bài chi tiết: Hình tượng con ngựa trong văn hóa, Con ngựa trong văn hóa Mông Cổ, và Tục thờ ngựa
Nhiều người truyền tai nhau rằng ở Mông Cổ có tín ngưỡng thờ ngựa, nguồn gốc của tin đồn này là Takhi trong tiếng Mông Cổ có nghĩa là tinh thần, (được coi là) đã tuyệt chủng trong tự nhiên từ những năm 1960. Takhi sở hữu khả năng phi cực nhanh, đã có thời các kỵ sỹ Mông Cổ ngày đêm tìm cách khống chế Takhi để mong chú ngựa cái của mình được phối giống với nó, nhưng họ chưa bao giờ làm được điều đó. Người Mông Cổ coi Takhi là bảo vật quốc gia. Việc một số chương trình lên kế hoạch đưa loài ngựa này trở lại các thảo nguyên ở Mông Cổ và sa mạc Gobi có ý nghĩa lớn với đất nước Mông Cổ, nơi ngựa là biểu tượng của tự do và hạnh phúc.
Chú thích

↑  Boyd, L. & King, S. R. B. (2011). “Equus ferus ssp. przewalskii”. Sách Đỏ IUCN các loài bị đe dọa. Phiên bản 2011.2. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2012.Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
↑  http://dictionary.reference.com/browse/przewalski's+horse Dictionary.reference.com
↑  “The Takhi”. International Takhi-Group. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 2 năm 2010. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2010.
↑  Năm Ngọ: nói về những loài ngựa hoang dã
1 2 3 4  Linh Chi (ngày 15 tháng 11 năm 2011). “Khôi phục giống ngựa hoang Przewalski”. Cổng thông tin điện tử Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 1 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2014.
Return of the Przewalski’s Horse to Mongolia Prague Zoo (tiếng Anh)
↑  Gaddy, L. L. (2005). Biodiversity: Przewalski's Horse, Edna's Trillium, the Giant Squid, and Over 1.5 Million Other Species. tr. 6.
↑  Năm Ngọ nói về loài ngựa hoang dã
↑  Lee Boyd, Katherine A. Houpt (1994). Przewalski's Horse: The History and Biology of an Endangered Species. SUNY Press. tr. bìa sau. 10-ISBN 0-7914-1889-8; 13-ISBN 978-0-7914-1889-5; OCLC 28256312
↑  B.H. (ngày 28 tháng 1 năm 2003). “Báo động về số phận của ngựa hoang”. vnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2014.
↑  http://vietnamnet.vn/vn/khoa-hoc/con-ngua-hoang-dau-tien-ra-doi-nho-thu-tinh-ong-nghiem-134600.html
↑  Pennisi, Elizabeth (ngày 22 tháng 2 năm 2018). “Ancient DNA upends the horse family tree”. sciencemag.org.
↑  Orlando, Ludovic; Outram, Alan K.; Librado, Pablo; Willerslev, Eske; Zaibert, Viktor; Merz, Ilja; Merz, Victor; Wallner, Barbara; Ludwig, Arne (ngày 6 tháng 4 năm 2018). “Ancient genomes revisit the ancestry of domestic and Przewalski's horses”. Science (bằng tiếng Anh). 360 (6384): 111–114. doi:10.1126/science.aao3297. ISSN 0036-8075. PMID 29472442.
↑  “Ancient DNA rules out archeologists' best bet for horse domestication”. ArsTechnica. ngày 25 tháng 2 năm 2018. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2020.
↑  Tất cả loài ngựa hoang trên thế giới đã tuyệt chủng
Một con ngựa hoang Mông Cổ
Chuối chiên

Deep fried battered banana or plantainBản mẫu:SHORTDESC:Deep fried battered banana or plantain
| --- | --- |
Chuối chiên kiểu Thái (kluay tod)
Loại: chiên ngập dầu
Vùng hoặc bang: Đông Nam Á và tiểu lục địa Ấn Độ
Nhiệt độ dùng: Ăn nóng, ăn với kem
Thành phần chính: chuối chín, bột mì, trứng gà, sữa, đường,...
 Nấu ăn: Chuối chiên   Media: Chuối chiên
Chuối chiên là một món ăn nhẹ dùng để tráng miệng hay ăn vặt của ẩm thực Đông Nam Á và tiểu lục địa Ấn Độ, với nguyên liệu chính là quả chuối, dầu (hoặc mỡ) và bột (thường là bột mì) và các thành phần khác như muối, đường, trứng gà, mật ong, bơ hay rượu... được chế biến bằng phương pháp rán, món này ăn ngon khi còn nóng để có độ giòn. Món ăn này dễ làm và thông dụng từ nông thôn đến thành thị, tại gia đình hay thường được bày bán tại các quán ở vỉa hè, các nhà hàng,... Những miếng bánh chuối vừa rán xong, dẻo thơm, ngọt ngào là món ăn nhẹ hoặc ăn chơi lý tưởng vào mùa lạnh.