stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Tripoli
Lịch sử

Thành phố được thành lập vào thế kỷ 7 TCN bởi người Phoenicia, họ đã đặt cho thành phố một cái tên Libyco-Berber là Oea (hay Wy't), thành phố có thể đã được xây dựng trên nền của một đô thị bản địa. Những người Phoenicia có phần chắc đã bị thu hút tới địa điểm thành phố hiện nay vì nơi này có lợi thế là có cảng tự nhiên, bên sườn tây là một bán đảo nhỏ và thuận lợi cho việc phòng thủ, và vì vậy họ đã thiết lập thuộc địa của mình. Thành phố sau đó rơi vào tay những người thống trị Cyrenaica (một thuộc địa của người Hy Lạp ở bờ biển Bắc Phi, phía đông Tripoli, trên nửa đường tới Ai Cập). Thành phố tiếp tục bị người Carthage giành lấy từ tay người Hy Lạp.
Đến nửa sau của thế kỷ thứ 2 TCN, Tripoli ngày nay thuộc về La Mã cổ, thành phố nằm trong tỉnh Africa, và được đặt tên là Regio Syrtica. Khoảng đầu thế kỷ 3 SCN, nơi đây đã được gọi với tên Regio Tripolitana, có nghĩa là "khu vực của ba thành phố", cụ thể là Oea (tức là Tripoli hiện đại), Sabratha và Leptis Magna. Tripoli có thể đã được nâng lên cấp bậc một tỉnh riêng biệt dưới thời Septimius Severus, một người gốc Leptis Magna.
Mặc dù cư dân La Mã cư trú tại Tripoli ngày nay trong nhiều thế kỷ, hiện chỉ có một phế tích La Mã còn sót lại, ngoài một số cột và đầu cột (thường được tích hợp trong các tòa nhà sau này), là Khung vòm của Marcus Aurelius từ thế kỷ thứ 2. Thực tế Tripoli đã liên tục có người ở, không giống như Sabratha hay Leptis Magna, có nghĩa là người dân có thể đã lấy vật liệu bằng đá từ các tòa nhà cũ (phá hủy chúng trong quá trình này), hoặc đã xây các công trình mới lên trên chúng, chôn vùi các công trình cổ bên dưới các đường phố, nơi phần lớn trong số chúng vẫn chưa được khai quật.
Có bằng chứng cho thấy rằng khu vực Tripolitania là trong một số những nơi suy giảm về kinh tế trong thế kỷ thứ 5 và thứ 6, một phần do tình trạng bất ổn chính trị lan rộng trên toàn thế giới Địa Trung Hải cùng sự sụp đổ của đế chế La Mã, cũng như áp lực từ các cuộc xâm lược của người Vandal.
Theo al-Baladhuri, Tripoli, không giống như những nới khác tại Tây Bắc châu Phi, bị người Hồi giáo chinh phục từ rất sớm sau khi thành phố Alexandria tại Ai Cập thất thủ vào năm 22 theo lịch Hijra, khoảng giữa 30 tháng 11, 642 và 18 tháng 11, 643. Sau cuộc chinh phục, Tripoli bị cai trị bởi các triều đại đóng đô tại Cairo, Ai Cập (đầu tiên là Fatimids, và sau đó là Mamluks). Có những lúc thành phố đã trở thành một phần của Đế chế Almohad và Hafsid của người Berber. Tripoli cũng từng là một phần của Đế chế Ottoman từ thế kỷ 16 đến 19.
Lịch sử > Thời kỳ thuộc địa của Ý

Ý từ lâu đã tuyên bố rằng Tripoli nằm dưới vùng ảnh hướng của họ và vì vậy Ý có quyền giữ gìn trật tự trong phạm vi đất nước. Với lý do bảo vệ các công dân của mình sinh sống tại Tripoli khỏi đế chế Ottoman, một cuộc chiến tranh đã nố ra vào ngày 19 tháng 12 năm 1911 và được gọi là cuộc chiến Ý-Thổ, Ý sau đó đã công khai ý định muốn sáp nhập Tripoli. Vào ngày 1 tháng 10 năm 1911, một trận hải chiến nổ ra tại Prevesa, Hy Lạp, và kết quả là ba tàu của Ottoman bị phá hủy.
Theo Hiệp định Lausanne, chủ quyền của Ý được Ottoman công nhận, mặc dù vậy Caliph được phép thực hiện các thẩm quyền về mặt tôn giáo. Ý đã chính thức công nhận quyền tự trị sau chiến tranh, nhưng sau đó dần xâm chiếm khu vực. Trong giai đoạn đầu, toàn Libya được quản lý như một thuộc địa, Tripoli và các tỉnh xung quanh sau đó trở thành một thuộc địa riêng biệt từ ngày 26 tháng 6 năm 1927 đến ngày 3 tháng 12 năm 1934, sau đó tất cả các thuộc địa của Ý tại Bắc Phi tái thống nhất thành một thuộc địa. Năm 1938 Tripoli có tổng số dân là 108.240 người, trong đó có 39.096 người Ý.
Tripoli chịu sự kiểm soát của Ý cho đến năm 1943 khi các tỉnh của Tripolitania và Cyrenaica bị lực lượng Đồng minh chiếm và sau đó nằm dưới quyền kiểm soát của Anh Quốc. Thành phố chịu sự kiểm soát của người Anh cho đến năm 1951, khi Libya được độc lập. Theo các điều khoản của hiệp định hòa bình ký kết giữa Ý và Đồng minh năm 1947, Ý từ bỏ tất cả chủ quyền tại Libya.
Lịch sử > Thời kỳ hiện nay

Vào ngày 15 tháng 4 năm 1986, Tổng thống Hoa Kỳ Ronald Reagan đã ra lệnh thực hiện một vụ ném bom bất ngờ, mang tên Chiến dịch Hẻm núi El Dorado, mục tiêu là Tripoli và Benghazi. Vụ tấn công đã làm thiệt mạng 45 binh sĩ Libya và các viên chức chính quyền cùng 15 dân thường. Vụ không kích được thực hiện sau khi hệ thống nghe lén của Hoa Kỳ bắt sóng được một tin nhắn bằng telex từ đại sứ quán Libya tại Đông Berlin, nội dung trong đó cho thấy sự liên quan của nhà lãnh đạo Libya Muammar al-Gaddafi với một vụ nổ bom vào ngày 5 tháng 4 tại sàn nhảy La Belle tại Tây Berlin, một hộp đêm mà các quân nhân Hoa Kỳ thường lui tới. Trong số những nạn nhân của vụ không kích vào ngày 15 tháng 4 có một con gái nuôi của Gaddafi tên là Hannah.
Liên Hợp Quốc đã phê chuẩn việc nới lỏng lệnh trừng phạt vào năm 2003, qua đó đã tăng số lượng các phương tiện đi qua Cảng Tripoli và rõ ràng đã giúp phát triển nền kinh tế thành phố.
Địa lý

Tripoli nằm ở miền tây của Libya và gần biên giới với Tunisia. Thành phố cách đô thị lớn thứ hai đất nước là Benghazi tới hàng nghìn kilômét. Địa hình Tripoli bao gồm các ốc đảo ven biển xen kẽ với các đụn cát cũng như các phá ven biển dọc theo bờ biển Tripolitania.
Cho đến năm 2007, "Sha'biyah" bao gồm cả thành phố, các vùng ngoại ô và các vùng phụ cận. Trong hệ thống hành chính cũ hơn trong lịch sử, tồn tại một tỉnh ("muhafazah"), nhà nước ("wilayah") hay thành bang với diện tích lớn hơn rất nhiều mặc dù ranh giới không ổn định.
La một sha'biyah, Tripoli có ranh giới với các sha'biyat:
Al Murgub – đông
Al Jabal al Gharbi – nam
Al Jfara – tây nam
Az Zawiyah – tây
Hình ảnh

Nhà thờ Lớn Tripoli vào thập niên 1960
Tháp đồng hồ Ottoman
Quanh cảnh Tripoli
Quận Thương mại Tripoli
Đường phố Tripoli
Bảo tàng Quốc gia Tripoli
Sân bay quốc tế Tripoli
Chú thích

↑  Hopkins, Daniel J (1997). Merriam-Webster's Geographical Dictionary (Index). Merriam-Webster. ISBN 0-8777-9546-0.
↑  Septimus Severus trang 2
↑  Reynolds, Clark G. (1974). Command of the sea: the history and strategy of maritime empires. Morrow. tr. 120–121. ISBN 0688002676, 9780688002671 Kiểm tra giá trị |isbn=: ký tự không hợp lệ (trợ giúp). Ottomans extended their western maritime frontier across North Africa under the naval command of another Greek Moslem, Torghoud (or Dragut), who succeeded Barbarossa upon the latter's death in 1546.
↑  Braudel, Fernand (1995). The Mediterranean and the Mediterranean world in the age of Philip II, Volume 2. University of California Press. tr. 908–909. ISBN 0520203305, 9780520203303 Kiểm tra giá trị |isbn=: ký tự không hợp lệ (trợ giúp). Of all the corsairs who preyed on Sicilian wheat, Dragut (Turghut) was the most dangerous. A Greek by birth, he was now about fifty years old and behind him lay a long and adventurous career including four years in the Genoese galleys.
↑  The Diary of Henry Teonge Chaplain on Board HM's Ships Assistance, Bristol and Royal Oak 1675–1679. The Broadway Travellers. Edited by Sir E. Denison Ross and Eileen Power. London: Routledge, [1927] 2005. ISBN 978-0-415-34477-7
↑  Furlong, Charles Wellington (1911). “The Taking Of Tripoli: What Italy Is Acquiring”. The World's Work: A History of Our Time. XXIII: 165–176. Truy cập ngày 10 tháng 7 năm 2009.
↑  The Statesman's Yearbook 1948, Palgrave Macmillan, p.1040
↑  Hagos, Tecola W., (ngày 20 tháng 11 năm 2004), "Treaty Of Peace With Italy (1947), Evaluation And Conclusion" Lưu trữ 2012-12-07 tại Wayback Machine, Ethiopia Tecola Hagos. Truy cập ngày 18 tháng 7 năm 2006.
↑  (2006), "Average Conditions, Tripoli Libya", BBC Weather
↑  Watkins, John (ngày 18 tháng 3 năm 2006). “Libya's thirst for 'fossil water'”. BBC News. Truy cập ngày 10 tháng 9 năm 2006.
↑  “World Weather Information Service - Tripoli” (bằng tiếng Anh). World Meteorological Organization. tháng 5 năm 2011. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 13 tháng 4 năm 2013.
↑  Cappelen, John; Jensen, Jens. “Libyen - Tripoli” (PDF). Climate Data for Selected Stations (1931-1960) (bằng tiếng Đan Mạch). Danish Meteorological Institute. tr. 170. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 27 tháng 4 năm 2013. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2013.
Khung vòm La Mã dưới thời Marcus Aurelius
Bản đồ Tripoli cổ (Piri Reis vẽ)
Ảnh vệ tinh khu vực trung tâm Tripoli
1557

Năm lịchBản mẫu:SHORTDESC:Năm lịch
| --- | --- |
Thiên niên kỷ:: thiên niên kỷ 2
Thế kỷ::  thế kỷ 15  thế kỷ 16   thế kỷ 17
Thập niên::  thập niên 1530  thập niên 1540  thập niên 1550  thập niên 1560  thập niên 1570
Năm::  1554  1555  1556  1557  1558  1559  1560
Năm 1557 (số La Mã: MDLVII) là một năm thường bắt đầu vào thứ Sáu trong lịch Julius.
Sự kiện > Tháng 7

Mạc Kính Điển cùng Phạm Quỳnh và Phạm Dao tiến đánh Nghệ An
Sinh

| --- | --- |
Lịch Gregory: 1557 MDLVII
Ab urbe condita: 2310
Năm niên hiệu Anh: 3 Ph. & M. – 4 Ph. & M.
Lịch Armenia: 1006 ԹՎ ՌԶ
Lịch Assyria: 6307
Lịch Ấn Độ giáo: 
 - Vikram Samvat: 1613–1614
 - Shaka Samvat: 1479–1480
 - Kali Yuga: 4658–4659
Lịch Bahá’í: −287 – −286
Lịch Bengal: 964
Lịch Berber: 2507
Can Chi: Bính Thìn (丙辰年) 4253 hoặc 4193     — đến — Đinh Tỵ (丁巳年) 4254 hoặc 4194
Lịch Chủ thể: N/A
Lịch Copt: 1273–1274
Lịch Dân Quốc: 355 trước Dân Quốc 民前355年
Lịch Do Thái: 5317–5318
Lịch Đông La Mã: 7065–7066
Lịch Ethiopia: 1549–1550
Lịch Holocen: 11557
Lịch Hồi giáo: 964–965
Lịch Igbo: 557–558
Lịch Iran: 935–936
Lịch Julius: 1557 MDLVII
Lịch Myanma: 919
Lịch Nhật Bản: Hoằng Trị 3 (弘治３年)
Phật lịch: 2101
Dương lịch Thái: 2100
Lịch Triều Tiên: 3890
15 tháng 2 - Vittoria Accoramboni, người Ý (mất 1585)
24 tháng 2 - Mathias, Hoàng đế La Mã Thần thánh (mất 1619)
31 tháng 5 - Sa hoàng Feodor I của Nga (mất 1598)
15 tháng 8 - Liễu Hạnh Công Chúa (mất 1577)
16 tháng 8 - Agostino Carracci, họa sĩ và nghệ sĩ đồ họa Ý (mất 1602)
19 tháng 8 - Frederick I, Công tước của Württemberg (mất 1608)
16 tháng 9 - Jacques Mauduit, nhà soạn nhạc Pháp (mất 1627)
Ngày chưa biết:
Julius Caesar, thẩm phán và chính trị gia người Anh (mất 1636)
Giovanni Croce, nhà soạn nhạc người Ý (mất 1609)
Giovanni Gabrieli, nhà soạn nhạc Ý và organ (mất 1612)
Balthasar Gérard, người ám át William I của Orange (mất 1584)
Toda Katsushige, lãnh chúa Nhật Bản (mất 1600)
Olaus Martini, Đức Tổng Giám mục của Uppsala (mất 1609)
Thomas Morley, nhà soạn nhạc người Anh (mất 1602)
Oda Nobutada, người Nhật Bản (mất 1582)
Mất

Tháng 4: Lê Bá Ly (tướng lĩnh nhà Mạc và Lê)
Chyler Leigh

| Chyler Leigh |
| --- | --- |
Leigh năm 2011
Sinh: Chyler Leigh Potts 10 tháng 4, 1982 (42 tuổi) Charlotte, North Carolina, Hoa Kỳ
Nghề nghiệp: Diễn viên, ca sĩ, người mẫu
Năm hoạt động: 1996–nay
Phối ngẫu: Nathan West (cưới 2002)
Con cái: 3
Giải thưởng: Young Hollywood Awards
Sự nghiệp âm nhạc
Tên gọi khác: WestLeigh (với Nathan West)
Nhạc cụ: Giọng hát
 
Chyler Leigh West (tên khai sinh: Chyler Leigh Potts; nghệ danh: Chyler Leigh; sinh ngày 10 tháng 4 năm 1982) là một nữ diễn viên, ca sĩ và người mẫu người Mỹ.
Bún bò Huế

| --- | --- |
Một tô bún bò Huế.
Loại: Mì
Xuất xứ: Việt Nam
Vùng hoặc bang: Huế
Thành phần chính: Bún, sả, thịt bò, mắm ruốc
 Nấu ăn: Bún bò Huế   Media: Bún bò Huế
Bún bò Huế là một trong những đặc sản của thành phố Huế, mặc dù món bún này phổ biến trên cả ba miền ở Việt Nam và cả người Việt tại hải ngoại. Tại Thừa Thiên Huế, món này được gọi đơn giản là "bún bò" hoặc gọi cụ thể hơn là "bún bò thịt bò". Các địa phương khác gọi là "bún bò Huế", "bún bò gốc Huế" để chỉ xuất xứ của món ăn này. Bún bò chính gốc Huế có nguyên liệu chính là bún, thịt bắp bò, giò heo, cùng nước dùng có màu đỏ đặc trưng do ớt và vị sả và ruốc.[cần dẫn nguồn]
Trong nước dùng của bún, người Huế thường nêm vào một ít mắm ruốc và sả cây, góp phần làm nên hương vị rất riêng của nồi bún bò Huế. Bún bò Huế được ăn với hành lá cắt nhỏ, hành tây cắt mỏng, chanh, nước mắm ngon dằm ớt trái và tương ớt kiểu Huế. Người Huế thuở xưa thường không ăn bún bò Huế với rau sống. Nếu có, thường là bắp chuối xắt mỏng, ít rau thơm (húng lủi) và rau răm. Bún bò Huế chính gốc không có thịt tái, chả heo, mà có giò heo, thịt bò bắp và gân bò; huyết và chả cua được thêm vào tùy theo từng hàng quán.
Pháp lý

Ngày 25 tháng 11 năm 2016, Cục sở hữu trí tuệ Việt Nam cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu chứng nhận số 4-0272400-000 cho dấu hiệu Bún Bò Huế.
Phương ngữ tiếng Việt

Ngôn ngữ hình thành từ cuộc sống và phản ánh cuộc sống của từng địa phương khác nhau về kinh tế, văn hóa sẽ khác nhau. Ở Việt Nam, chủ yếu có ba vùng phương ngữ chính: phương ngữ Bắc (Bắc Bộ), phương ngữ Trung (Bắc Trung Bộ), phương ngữ Nam (Nam Trung Bộ và Nam Bộ). Người Kinh ở ngoài Việt Nam cũng có phương ngữ riêng, ví dụ như tiếng Kinh tại Trung Quốc hay tại Hoa Kỳ. Các phương ngữ này khác nhau chủ yếu ở ngữ âm, rồi đến từ vựng, cuối cùng là một chút khác biệt ngữ pháp.
Bản đồ phân bố 3 vùng phương ngữ chính của tiếng Việt tại Việt Nam.
Sự khác biệt về ngữ âm là nhiều nhất, nhưng có thể đoán được. Sự khác biệt về từ vựng có thể dẫn đến sự hiểu lầm nhiều nhất.
Đặc điểm

Có những tổ hợp song âm khi tách ra dùng đơn lẻ thì phương ngữ Nam chọn yếu tố thứ nhất, còn phương ngữ Bắc chọn yếu tố thứ hai: dơ bẩn, đau ốm, lời lãi, bao bọc, mai mối, hư hỏng, dư thừa, kêu gọi, sợ hãi, hình ảnh, la mắng, bồng bế, hăm dọa... Ngược lại có những tổ hợp người miền Bắc chọn yếu tố đầu, người miền Nam chọn yếu tố sau: thóc lúa, giẫm đạp, đón rước (trong phương ngữ Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, rước mang nghĩa trang trọng), lừa gạt, sắc bén, lau chùi, thứ hạng, chăn mền, chậm trễ, tìm kiếm, vâng dạ, đùa giỡn, thuê mướn, mau lẹ, hung dữ, trêu chọc...
Nhiều từ vựng phương ngữ miền Nam có nguồn gốc từ bối cảnh sông nước, đặc điểm tự nhiên của miền Tây Nam Bộ, như: có giang, quá giang, anh em cọc chèo (phân biệt chèo lái, chèo kế, chèo mũi) chỉ anh em đồng hao ở ngoài Bắc, khẳm (chỉ thứ gì nhiều quá ví dụ khẳm tiền), chìm xuồng (chỉ vụ việc bị lãng quên), tới bến, xuống nước...
Xu hướng

Trong bối cảnh giao lưu kinh tế, thương mại, văn hóa và thông tin phát triển mạnh mẽ như hiện nay, nhiều từ đầu tiên vốn là "đặc sản" của một vùng miền, bây giờ đã hòa nhập thành "tài sản" của chung ngôn ngữ toàn dân. Trong xu hướng này, các từ của tiếng Nam Bộ nhập vào tiếng Việt chung là biểu hiện rõ nhất: bột giặt, kem giặt (thay cho xà phòng bột, xà phòng kem), gạch bông, bông tai (gạch hoa, hoa tai), máy lạnh (điều hòa nhiệt độ), bà bầu (bà chửa), chỉ, cây (vàng) (đồng cân, lạng (vàng)), quậy (phá), nhậu nhẹt (ăn uống, bia rượu), lì xì (mừng tuổi), nước tương (xì dầu), nhà thuốc/ nhà sách (cửa hàng thuốc/ cửa hàng sách), v.v.
Phương ngữ tiếng Việt ở Việt Nam > Hệ thống phụ âm các vùng phương ngữ tiếng Việt

| Vị trí | Chính tả | Vùng phương ngữ Bắc> Hà Nội | Vùng phương ngữ Bắc> Hải Phòng (Phục Lễ) | Vùng phương ngữ Trung> Hà Tĩnh (Lộc Hà) | Vùng phương ngữ Trung> Quảng Bình (Phong Nha) | Vùng phương ngữ Trung> Huế | Vùng phương ngữ Nam> Quảng Nam | Vùng phương ngữ Nam> Bình Định | Vùng phương ngữ Nam> Sài Gòn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Phụ âm đầu | x | [s] | [s] | [s] | [s], [ɕ] | [s] | [s] | [s] | [s] |
| Phụ âm đầu | s | [s] | [ʂ] | [ʂ] | [ʂ] | [ʂ] | [ʂ] | [ʂ] | [ʂ] |
| Phụ âm đầu | ch | [tɕ] | /c/ | [c] | [c] | [c] | [c] | [c] | [c] |
| Phụ âm đầu | tr | [tɕ] | /ʈ/ | [ʈ] | [ʈ] | [ʈ] | [ʈ] | [ʈ] | [ʈ] |
| Phụ âm đầu | r | [z] | [ʐ] | [ʐ] | [ʐ], [r] | [r] | [r] | [r] | [r] |
| Phụ âm đầu | d | [z] | [dʱ] | [z], [dʱ] | [ʑ], [ð] | [j] | [j] | [j] | [j] |
| Phụ âm đầu | gi | [z] | [z] | [z] | [ʑ], [ʝ], [c], [ʈ] | [j] | [j] | [j] | [j] |
| Phụ âm đầu | v  | [v] | [v] | [v] | [v] | [v] | [v], [j] | [v], [j] | [j], [vj], [v] |
| Phụ âm đầu | l | [l], [n] | [l], [n] | [l] | [l] | [l] | [l] | [l] | [l] |
| Phụ âm đầu | n | [l], [n] | [l], [n] | [n] | [n] | [n] | [n] | [n] | [n] |
Phương ngữ tiếng Việt ở Việt Nam > Bảng vần các vùng phương ngữ tiếng Việt

| Vị trí | Chính tả | Vùng phương ngữ Bắc> Hà Nội | Vùng phương ngữ Trung> Hà Tĩnh (Lộc Hà) | Vùng phương ngữ Trung> Huế | Vùng phương ngữ Nam> Quảng Nam | Vùng phương ngữ Nam> Bình Định | Vùng phương ngữ Nam> Sài Gòn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Vận mẫu | -n, -t | [n], [t] | [n], [t] | [ŋ], [k] | [ŋ], [k] | [ŋ], [k] | [ŋ], [k] |
| Vận mẫu | -ng, -c | [ŋ], [k] | [ŋ], [k] | [ŋ], [k] | [ŋ], [k] | [ŋ], [k] | [ŋ], [k] |
| Vận mẫu | on, ot | [ɔn], [ɔt] | [ɔn], [ɔt] | [ɔŋ], [ɔk] | [ɔŋ], [ɔk] | [ɔŋ], [ɔk] | [ɔŋ], [ɔk] |
| Vận mẫu | oong, ooc | [ɔŋ], [ɔk] | [ɔŋ], [ɔk] | [ɔŋ], [ɔk] | [ɔŋ], [ɔk] | [ɔŋ], [ɔk] | [ɔŋ], [ɔk] |
| Vận mẫu | ong, oc | [ăwŋm], [ăwkp] | [ɔŋ], [ɔk] / [ɔŋm], [ɔkp] | [ăwŋm], [ăwkp] | [aŋ], [ak] | [æŋm], [ækp] | [ăwŋm], [ăwkp] |
| Vận mẫu | ôn, ôt | [on], [ot] | [on], [ot] | [oŋ], [ok] | [oŋ], [ok] | [oŋm], [okp] | [oŋm], [okp] |
| Vận mẫu | ôông, ôôc | [oŋ], [ok] | [oŋ], [ok] | [oŋ], [ok] | [oŋ], [ok] | [oŋm], [okp] | [oŋm], [okp] |
| Vận mẫu | ông, ôc | [ə̆wŋm], [ə̆wkp] | [oŋ], [ok] / [oŋm], [okp] | [ăwŋm], [ăwkp] | [ăwŋm], [ăwkp] | [ɐŋm], [ɐkp] | [ăwŋm], [ăwkp] |
| Vận mẫu | un, ut | [un], [ut] | [un], [ut] | [uŋ], [uk] | [uŋ], [uk] | [uŋ], [uk] | [ʊwŋm], [ʊwkp] |
| Vận mẫu | ung, uc | [ʊwŋm], [ʊwkp] | [uŋ], [uk] / [uŋm], [ukp] | [ʊwŋm], [ʊwkp] | [ʊwŋm], [ʊwkp] | [uŋ], [uk] | [ʊwŋm], [ʊwkp] |
| Vận mẫu | en, et | [ɛn], [ɛt] | [ɛn], [ɛt] | [ɛŋ], [ɛk] | [ɛŋ], [ɛk] | [ɛŋ], [ɛk] | [ɛŋ], [ɛk] |
| Vận mẫu | eng, ec | [ɛŋ], [ɛk] | [ɛŋ], [ɛk] | [ɛŋ], [ɛk] | [ɛŋ], [ɛk] | [ɛŋ], [ɛk] | [ɛŋ], [ɛk] |
| Vận mẫu | anh, ach | [ăjŋ], [ăjk] | [ɛɲ], [ɛc] | [ăn], [ăt] | [ăn], [ăt] | [æn], [æt] | [ăn], [ăt] |
| Vận mẫu | ên, êt | [en], [et] | [en], [et] | [en], [et] | [eɲ], [ec] | [ɤn, ɤt] | [ən], [ət] |
| Vận mẫu | ênh, êch | [ə̆jŋ], [ə̆jk] | [eɲ], [ec] | [ən], [ət] | [e:n], [e:t] | [ɤn, ɤt] | [ən], [ət] |
| Vận mẫu | in, it | [in], [it] | [in], [it] | [in], [it] | [iɲ], [ic] | [in], [it] | [ɨn], [ɨt] |
| Vận mẫu | inh, ich | [iŋ], [ik] | [iɲ], [ic] | [ɨn], [ɨt] | [ɨn], [ɨt] | [ɨn], [ɨt] | [ɨn], [ɨt] |
Phương ngữ tiếng Việt ở Việt Nam > Bảng so sánh các đại từ được sử dụng tại các vùng phương ngữ tiếng Việt

| Phương ngữ Bắc | Phương ngữ Trung | Phương ngữ Nam |
| --- | --- | --- |
| này | ni, nì, này | nè, nầy, rày |
| thế này | ri này (Thanh Nghệ Tĩnh) ri nì (Bình Trị Thiên) ri nè (Đà Nẵng, Quảng Nam) | vầy, như vầy |
| ấy | nớ, tê | đó |
| thế, thế ấy | rứa, rứa tề, rứa nạ | dị, dị đó |
| kia | tê | đó |
| kìa | tề | đó |
| đâu | mô | đâu |
| nào | mồ | nào |
| sao, thế nào | răng | sao |
| tôi | tôi, tui | tui, tôi |
| tao | tau (Thanh Nghệ Tĩnh Bình Trị Thiên) ta (Đà Nẵng, Quảng Nam) | tao |
| chúng tôi | bọn tui (Thanh Nghệ Tĩnh) bọn tui, tụi tui (Bình Trị Thiên) | tụi tui |
| chúng tao | choa, bọn choa, bọn tau (Thanh Nghệ Tĩnh) tụi tau, bọn tau, bọn choa (Bình Trị Thiên) ta, bọn ta (Đà Nẵng, Quảng Nam) | tụi tao |
| mày | mi | mày |
| chúng mày | bây, bọn mi, bọn bây (Thanh Nghệ Tĩnh) tụi mi, tụi bây, bọn bây (Bình Trị Thiên) bọn mi, bọn bây (Đà Nẵng, Quảng Nam) | tụi mày, tụi bây |
| nó | hắn | nó |
| chúng nó | bọn hắn, bọn nớ, quân nớ (Thanh Nghệ Tĩnh), tụi nớ, bọn nớ, tụi hắn (Bình Trị Thiên) bọn hắn, tụi hắn (Đà Nẵng, Quảng Nam) | tụi nó |
| ông ấy | ông nớ | ổng |
| bà ấy | bà nớ (Đà Nẵng, Quảng Nam), mụ nớ, mệ nớ (Nghệ Tĩnh Bình Trị Thiên) | bả |
| cô ấy | dì nớ, o nớ (Nghệ Tĩnh Bình Trị Thiên) | cổ |
| chị ấy | chị nớ ả nớ (Nghệ Tĩnh Bình Trị) | chỉ |
| anh ấy | anh nớ | ảnh |
Ngoài Việt Nam > Tại Hoa Kỳ

Bài chi tiết: Tiếng Việt tại Hoa Kỳ
Ngoài Việt Nam > Tại Trung Quốc

Bài chi tiết: Tiếng Kinh tại Trung Quốc
Chú thích

↑  Phương ngữ Huế NTT (Trích từ Tự điển tiếng Huế của Bùi Minh Đức) 07:45' 12/10/2005 (GMT+7)
1 2  “TIẾNG NAM, TIẾNG BẮC Đang xích lại gần nhau” (PDF). Bản tin Đại học Quốc gia Hà Nội. Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2012. line feed character trong |title= tại ký tự số 21 (trợ giúp)
↑  “Phương ngữ Nam Bộ về sông nước”. Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 6 (83). 2010. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 7 năm 2013. Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
1 2  Nguyễn T. L., Hằng (2018). “Ngữ âm tiếng Lộc Hà - Hà Tĩnh”. Luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học, Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Học viện khoa học xã hội.
1 2  Vương H., Lễ (1992). “Các đặc·điểm ngữ·âm của tiếng Huế”. Nguyễn Tiến Hải blogspot. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2020.
1 2  Theo Thompson (1965).
1 2  Hoa Pham, Andrea. “Ngôn ngữ biến đổi và số phận của nguyên âm /a/ trong giọng Quảng Nam. [Issue in language change and the phonemic status of /a/ in Quang Nam dialect]”. Ngôn ngữ. số 6, 2014.
↑  Điền dã các huyện Điện Bàn, Quế Sơn, Thăng Bình và Hiệp Đức.
1 2  Lê T. H., Mai. “Âm sắc, trường độ và giải pháp cho hệ thống nguyên âm thổ ngữ Bình Định”. Ngôn ngữ. số 10, 2016.
↑  Các huyện An Nhơn và Tuy Phước.
↑  Chỉ thể hiện những âm có các mối liên hệ biến âm được biết đến. Số lượng từ kí âm rồi còn giới hạn. [ʑ] ở các từ gió, giam, giả; [ʈ] già, giữa, giữ, giun (trùn); [c] giùi lỗ, giền gai [j] tê giác; [s] giặt (quần áo), [ʂ] giàn.
↑  Trong phương ngữ Nam, v thường được phát âm là [vj] hoặc [bj] ở những người có trình độ văn hóa cao hơn. Tuy nhiên, đối tượng này lại chuyển sang dùng [j] nhiều hơn trong khẩu ngữ. Những người có trình độ văn hóa thấp hơn thường dùng [j] trong văn nói. Xem: Thompson (1959), Thompson (1965: 85, 89, 93, 97-98).
↑  (ăn, ăt, an, at, ân, ât, ơn, ơt, ưn, ưt, uôn, uôt, ươn, ươt, iên, iêt)
↑  (ăng, ăc, ang, ac, âng, âc, ưng, ưc, uông, uôc, ương, ươc, iêng, iêc) vần ơng, ơc không có trong chính tả tiếng Việt hiện đại.
1 2  vần anh, ach
1 2  Vần ay
1 2  Vần au
↑  Theo Hoàng Thị Châu (1989).
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế

| Đại học Huế Trường Đại học Sư phạm |
| --- | --- |
Hue University of Education


Địa chỉ
 Số 34 đường Lê Lợi, phường Phú Hội, quận Thuận Hóa, thành phố Huế, Việt Nam
Thông tin
Tên cũ: Tòa Khâm sứ Trung Kỳ
Loại: Đại học công lập
Khẩu hiệu: Nhân văn - Khai phóng - Kiến tạo
Thành lập: 1957

Thông tin khác
Viết tắt: Tiếng Việt : DHS    Tiếng Anh : HUEdu
Thành viên của: Đại học Huế
Tổ chức và quản lý
Phó hiệu trưởng: Nguyễn Thành Nhân 
 
Cổng trường ĐHSP Huế nhìn từ đường Lê Lợi
Trường Đại học Sư phạm Huế là trường đại học đứng đầu về đào tạo và nghiên cứu khối ngành sư phạm tại miền Trung Việt Nam, được Bộ Giáo dục và Đào tạo chọn là 1 trong 3 trường sư phạm trọng điểm quốc gia. Là trường thành viên của Đại học Huế, trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Lịch sử

Trụ sở của trường trước đây là Toà Khâm sứ Trung Kỳ được khởi công xây dựng vào mùa hạ, tháng 4 năm 1876 (Tự Đức 28), và hoàn thành vào tháng 7 năm 1878. Sau khi xây dựng và đặt xong bộ máy cai trị, Toà Khâm sứ Trung kỳ trở thành thủ phủ của chế độ thực dân Pháp ở Trung kỳ, chi phối toàn bộ hoạt động của nhà nước phong kiến triều Nguyễn. Tháng 3 năm 1957 dưới thời Đệ Nhất Cộng hòa Tổng thống Ngô Đình Diệm ký sắc lệnh thành lập Viện Đại học Huế gồm 5 phân khoa đại học: Sư phạm, Văn khoa, Luật khoa, Hán học, và Khoa học. Trong niên khóa đầu có 358 sinh viên. đến năm 1960 thì sĩ số tăng lên 1431 sinh viên; năm 1959 mở thêm chương trình dự bị y khoa. Sau khi thống nhất đất nước, trường Đại học Sư phạm Huế được chính thức thành lập vào ngày 27 tháng 10 năm 1976. Năm 1994, thủ tướng Võ Văn Kiệt quyết định chuyển trường Đại học Sư phạm Huế sang trực thuộc Đại học Huế.
Giảng viên đáng chú ý

Ngày 17 tháng 10 năm 2023, Trần Quang Hóa (phó trưởng khoa Toán) nhận giải thưởng của Viện Hàn lâm Pháp về "Nỗ lực cho hợp tác song phương trong khoa học giữa Pháp với các nước ASEAN."
Trường THPT Thuận Hóa, tọa lạc tại dãy H trong khuôn viên trường