stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
John McCain
Chỉ trích > Phân biệt chủng tộc

Năm 2000, John McCain tuyên bố: "Tôi căm ghét bọn gook, tôi căm ghét chúng đến chừng nào tôi còn sống. Tôi nói đến những quản giáo ở nhà tù của tôi, và tôi sẽ tiếp tục gọi chúng bằng ngôn ngữ có thể sẽ xúc phạm một số người vì đã đánh đập và tra tấn bạn bè tôi. Gook là tên gọi tử tế nhất tôi có thể dành cho chúng." Gook là từ miệt thị, phân biệt chủng tộc dành cho người da vàng Đông Á. Ngày 21 tháng 2 năm 2000, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Việt Nam, bà Phan Thúy Thanh đã lên án hành động xúc phạm chủng tộc, xúc phạm người Việt của John McCain
Tác phẩm

Hard Call: Great Decisions and the Extraordinary People Who Made Them
Character Is Destiny: Inspiring Stories Every Young Person Should Know and Every Adult Should Remember by John McCain, Mark Salter (Random House, tháng 10 năm 2005) ISBN 1-4000-6412-0
Why Courage Matters: The Way to a Braver Life by John McCain, Mark Salter (Random House, tháng 4 năm 2004) ISBN 1-4000-6030-3
Odysseus in America by Jonathan Shay, Max Cleland, John S. McCain (Scribner, tháng 11 năm 2002) ISBN 0-7432-1156-1
Worth the Fighting for: A Memoir by John McCain, Mark Salter (Random House, tháng 9 năm 2002) ISBN 0-375-50542-3
Unfinished Business: Afghanistan, the Middle East and Beyond — Defusing the Dangers That Threaten America's Security by Harlan Ullman, John S. McCain (Citadel Press, tháng 6 năm 2002) ISBN 0-8065-2431-6
Faith of My Fathers by John McCain, Mark Salter (Random House, tháng 8 năm 1999) ISBN 0-375-50191-6
The Reminiscences of Admiral John S. McCain, Jr., United States Navy (retired) by John S. McCain (U.S. Naval Institute, 1999) ISBN B0006RY8ZK
"An Enduring Peace Built on Freedom: Securing America's Future" by John McCain Foreign Affairs, November/tháng 12 năm 2007
"How the POW's Fought Back", by John S. McCain III, Lieut. Commander, U.S. Navy, U.S. News and World Report, May 14, 1973 (reprinted for web under different title in 2008)
Ông nội và cha của John McCain trên một chiến hạm của Hải quân Hoa Kỳ đang đậu trong Vịnh Tokyo vào khoảng ngày 2 tháng 9 năm 1945.
McCain (phía trước bên phải) cùng với phi đoàn của ông vào năm 1965.
Máy bay trên Hàng không mẫu hạm USS Forrestal năm 1958
McCain được kéo lên từ Hồ Trúc Bạch ở Hà Nội vào ngày 26 tháng 10 năm 1967
Tượng đài bên hồ Trúc Bạch ghi chiến công của quân dân Hà Nội bắt sống giặc lái John McCain, thiếu tá không quân Mỹ ngày 26.10.1967
Phỏng vấn McCain ngày 24 tháng 4 năm 1973 sau khi ông trở về nhà.
Hình chính thức của Thượng nghị sĩ McCain
Thượng nghị sĩ John McCain

Thăm dò Gallup về mức độ triển vọng và không triển vọng của John McCain từ năm 1999–2007. Trước khi ông ra ứng cử tổng thống năm 2000, ông không được biết đến nhiều trong phạm vi quốc gia. Đỉnh cao tốt của ông là vào khoảng thời gian ông thắng bầu cử sơ bộ tại New Hampshire vào năm đó mặc dù cái tồi tệ của ông cũng tạm thời vọt lên cao. Suốt phần lớn thập niên 2000 ông có được một vị trí "triển vọng thực" mạnh mẽ. Mức độ triển vọng của ông xuống thấp trong năm 2007 vì lập trường của ông về vấn đề di dân và vì vận động tranh cử tổng thống thất bại, sau đó gượng lại vào cuối năm nhờ vào sự phục hồi của chiến dịch vận động tranh cử.
Tại Baghdad cùng với Tướng David Petraeus vào tháng 11 năm 2007.
John McCain chính thức thông báo tranh cử tổng thống năm 2008 tại Portsmouth, New Hampshire.
Điểm biểu quyết của John McCain từ 1983–2006 do Liên đoàn Bảo thủ Mỹ (ACU ở hàng phía trên, 100 điểm là bảo thủ nhất) và Người Mỹ vì Hành động Dân chủ (ADA ở hàng dưới, 100 điểm là cấp tiến nhất).
John và Cindy McCain
Cẩm Phả

Đối với các định nghĩa khác, xem Cẩm Phả (định hướng).
Cẩm Phả là một thành phố thuộc tỉnh Quảng Ninh, vùng Đông Bắc Bộ, Việt Nam.
Nói về tên Cẩm Phả: Cẩm là đẹp, lộng lẫy. Phổ là rộng khắp (ngày nay có từ phổ biến, phổ cập). Cẩm Phổ là vùng đất rộng khắp tươi đẹp. Do 500 năm trước, quan quân nhà Mạc chạy loạn đến vùng này, thấy rộng đẹp quá nên thốt lên “Cẩm Phổ”. Lâu dần đọc chệch thành Cẩm Phả.
Địa lý

Thành phố Cẩm Phả nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 200 km về phía đông bắc, cách thành phố Hạ Long khoảng 30 km, có vị trí địa lý:
Phía đông và phía nam giáp huyện đảo Vân Đồn
Phía tây giáp thành phố Hạ Long
Phía bắc giáp huyện Ba Chẽ và huyện Tiên Yên.
Địa lý > Điều kiện tự nhiên

Cẩm Phả có diện tích tự nhiên 335,8 km², địa hình chủ yếu đồi núi. Đồi núi chiếm 55,4% diện tích, vùng trung du 16,29%, đồng bằng 15,01% và vùng biển chiếm 13,3%. Ngoài biển là hàng trăm hòn đảo nhỏ, phần lớn là đảo đá vôi. Nhiệt độ trung bình năm khoảng 23 °C, độ ẩm trung bình 84,6%, lượng mưa hàng năm 2.307 mm, mùa đông thường có sương mù.
Lịch sử

Đầu thế kỷ 19, Cẩm Phả là một xã thuộc tổng Hà Môn châu Tiên Yên. Năm 1831, vua Minh Mạng tách Cẩm Phả làm một tổng thuộc huyện Hoành Bồ, gồm 5 phố và 3 xã, trong đó 5 phố là Hạ Lâm, Núi Trọc, Ngã Hai, Mông Dương, Vạn Hoa và 3 xã gồm có Cẩm Phả, Đại Lộc, Quang Hanh.
Năm 1884, Vua Tự Đức ký hiệp ước Patenotre công nhận sự bảo hộ của Pháp. Thay mặt triều đình nhà Nguyễn tổng đốc Tôn Thất Bật đã ký kết hiệp ước, bán vùng Đông Triều, Uông Bí, Hòn Gai, Cẩm Phả cho Pháp với giá 25 vạn đồng. Ngày 24 tháng 8 năm 1886, Bavieaupour thành lập công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ (Société Francais des Charbonnages du Tôn Kin) độc quyền chiếm đoạt và khai thác than vùng Hòn Gai, Cẩm Phả, Mông Dương. Năm 1888, Pháp cho tiến hành thăm dò khai thác than trên cơ sở những lò cũ của dân bản xứ là người Sán Dìu, Thanh Phán, Kinh, Tày, Hoa...
Năm 1936, Pháp lập châu Hà Tu bao gồm cả tổng Cẩm Phả và Hà Tu, tách khỏi Hoành Bồ trực thuộc tỉnh Quảng Yên. Năm 1940, Pháp bỏ châu Hà Tu, lập châu Cẩm Phả bao gồm phía đông Hoành Bồ, phần lớn huyện Ba Chẽ và đảo Cái Bầu.
Ngày 27 tháng 9 năm 1945, chính quyền nhân dân hai thị xã Cẩm Phả, Cửa Ông được thành lập. Lúc này Cẩm Phả và Cửa Ông trực thuộc khu đặc biệt Hòn Gai. Tháng 11 năm 1946, quân Pháp quay lại chiếm đóng. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, hai thị xã Cẩm Phả, Cửa Ông hợp thành liên thị xã. Tháng 12 năm 1948 Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quyết định tách một phần thị xã Cẩm Phả để thành lập huyện Cẩm Phả (sau được đổi tên thành huyện Vân Đồn vào năm 1994).
Ngày 22 tháng 4 năm 1955, Pháp rút khỏi Cửa Ông, thị xã Cẩm Phả được hoàn toàn giải phóng. Ngày 12 tháng 11 năm 1956, thị xã Cẩm Phả trực thuộc khu Hồng Quảng, gồm 7 phường: Cẩm Đông, Cẩm Sơn, Cẩm Tây, Cẩm Thạch, Cẩm Thành, Cẩm Thủy, Cẩm Trung; 3 thị trấn: Cọc 6, Cửa Ông, Mông Dương và 4 xã: Cẩm Bình, Quang Hanh, Thái Bình, Thắng Lợi.
Tháng 10 năm 1963, tỉnh Hải Ninh sáp nhập với khu Hồng Quảng thành tỉnh Quảng Ninh, thị xã Cẩm Phả trực thuộc tỉnh Quảng Ninh. Ngày 26 tháng 9 năm 1966, sáp nhập xã Thắng Lợi thuộc thị xã Cẩm Phả vào huyện Cẩm Phả. Ngày 16 tháng 1 năm 1979, chuyển xã Dương Huy thuộc huyện Hoành Bồ và xã Cộng Hòa của huyện Cẩm Phả về thị xã Cẩm Phả quản lý. Ngày 10 tháng 9 năm 1981, chia thị trấn Mông Dương thành phường Mông Dương và xã Cẩm Hải; chuyển thị trấn Cửa Ông thành phường Cửa Ông; chuyển thị trấn Cọc 6 thành phường Cẩm Phú; chuyển xã Thái Bình thành phường Cẩm Thịnh.. Ngày 16 tháng 8 năm 2001, chuyển 2 xã Cẩm Bình và Quang Hanh thành 2 phường có tên tương ứng.
Ngày 6 tháng 1 năm 2005, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 13/QĐ-BXD công nhận thị xã Cẩm Phả là đô thị loại III. Ngày 21 tháng 2 năm 2012, thị xã Cẩm Phả chính thức trở thành thành phố Cẩm Phả. Ngày 17 tháng 4 năm 2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 505/QĐ-TTg công nhận thành phố Cẩm Phả là đô thị loại II thuộc tỉnh Quảng Ninh.
Ngày 28 tháng 9 năm 2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1199/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã của tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2023 – 2025 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 11 năm 2024). Theo đó, thành lập xã Hải Hòa trên cơ sở xã Cẩm Hải và xã Cộng Hòa.
Khí hậu

| Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> Tháng | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 1 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 2 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 3 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 4 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 5 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 6 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 7 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 8 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 9 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 10 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 11 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> 12 | Dữ liệu khí hậu của Cẩm Phả (Cửa ông)> Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cao kỉ lục °C (°F) | 30.7 (87.3) | 30.8 (87.4) | 33.5 (92.3) | 34.8 (94.6) | 36.8 (98.2) | 38.8 (101.8) | 37.1 (98.8) | 38.0 (100.4) | 35.4 (95.7) | 34.1 (93.4) | 32.3 (90.1) | 30.0 (86.0) | 38.8 (101.8) |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 19.7 (67.5) | 19.8 (67.6) | 21.6 (70.9) | 26.0 (78.8) | 30.4 (86.7) | 31.7 (89.1) | 32.1 (89.8) | 31.8 (89.2) | 28.7 (83.7) | 28.2 (82.8) | 24.8 (76.6) | 21.3 (70.3) | 26.7 (80.1) |
| Trung bình ngày °C (°F) | 15.4 (59.7) | 15.9 (60.6) | 18.8 (65.8) | 22.8 (73.0) | 26.6 (79.9) | 28.1 (82.6) | 28.5 (83.3) | 27.8 (82.0) | 26.8 (80.2) | 24.3 (75.7) | 20.7 (69.3) | 17.2 (63.0) | 22.8 (73.0) |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) | 13.3 (55.9) | 14.1 (57.4) | 16.8 (62.2) | 20.7 (69.3) | 24.0 (75.2) | 25.5 (77.9) | 25.8 (78.4) | 25.0 (77.0) | 23.9 (75.0) | 21.5 (70.7) | 18.0 (64.4) | 14.6 (58.3) | 20.3 (68.5) |
| Thấp kỉ lục °C (°F) | 4.6 (40.3) | 4.7 (40.5) | 6.0 (42.8) | 11.1 (52.0) | 16.8 (62.2) | 17.9 (64.2) | 20.9 (69.6) | 20.5 (68.9) | 16.6 (61.9) | 13.3 (55.9) | 8.2 (46.8) | 5.0 (41.0) | 4.6 (40.3) |
| Chỉ số phong hàn thấp kỷ lục | −1.3 | −0.4 | 7.0 | 5.3 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | −1.4 | −1.4 |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 30 (1.2) | 32 (1.3) | 48 (1.9) | 98 (3.9) | 186 (7.3) | 307 (12.1) | 373 (14.7) | 536 (21.1) | 346 (13.6) | 171 (6.7) | 55 (2.2) | 18 (0.7) | 2.200 (86.6) |
| Số ngày giáng thủy trung bình | 7.4 | 11.5 | 14.1 | 11.6 | 11.4 | 14.8 | 15.7 | 18.2 | 13.2 | 9.2 | 5.7 | 5.3 | 138.0 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 81.3 | 85.8 | 88.1 | 86.9 | 83.2 | 83.9 | 83.6 | 85.3 | 82.1 | 78.7 | 76.8 | 77.1 | 82.7 |
| Số giờ nắng trung bình tháng | 49 | 50 | 49 | 107 | 140 | 161 | 190 | 160 | 186 | 189 | 154 | 122 | 1.557 |
Nguồn: Vietnam Institute for Building Science and Technology
Hành chính

Thành phố Cẩm Phả có 15 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 13 phường: Cẩm Bình, Cẩm Đông, Cẩm Phú, Cẩm Sơn, Cẩm Tây, Cẩm Thạch, Cẩm Thành, Cẩm Thịnh, Cẩm Thủy, Cẩm Trung, Cửa Ông, Mông Dương, Quang Hanh và 2 xã: Dương Huy, Hải Hòa.
Dân cư

Tính đến ngày 01 tháng 4 năm 2019, dân số tại thành phố Cẩm Phả có 155.800 người, với mật độ dân số đạt 463 người/km², dân số nam chiếm 53% dân số nữ chiếm 47%. Hầu hết dân số ở đây là người Kinh chiếm 95,2% dân số, còn lại đáng kể là người Sán Dìu với 3,9%, các dân tộc khác sống xen kẽ rải rác trong địa bàn toàn thành phố. Người dân Cẩm Phả phần lớn là công nhân ngành than, có nguồn gốc từ vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Giao thông

Quốc lộ 18 từ thành phố Hạ Long qua đèo Bụt chạy suốt lòng thành phố đến cực đông là cầu Ba Chẽ và đường nội thành kéo dài từ phường Cẩm Thạch tới phường Cẩm Đông là tuyến đường song song trục giao thông chính của Cẩm Phả. Đường 326 thường gọi là đường 18B từ Ngã Hai đến Mông Dương chạy ở phía tây dài 25 km chủ yếu dùng cho lâm nghiệp và vận tải mỏ. Tuyến xe buýt 01 chạy xuyên suốt thành phố. Cẩm Phả cũng có đặc thù đường sắt để vận chuyển than rất riêng biệt. Cẩm Phả trước kia có bến phà Vần Đồn nhưng sau khi xây cầu Vân Đồn bến ngừng hoạt động. Cẩm Phả có cảng Cửa Ông phục vụ các tàu lớn chủ yếu là tàu than và các bến tàu nhỏ phục vụ cho du lịch, tham quan vịnh Bái Tử Long. Ngoài ra còn có tuyến đường cao tốc Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái đi qua đã được đưa vào khai thác.
Kinh tế

Thành phố Cẩm Phả có rất nhiều tiềm năng về phát triển kinh tế như công nghiệp khai thác chế biến than, sản xuất vật liệu xây dựng, cơ khí, chế tạo thiết bị điện, máy mỏ, xe tải nặng, công nghiệp đóng tàu, thương mại dịch vụ, du lịch...Năm 2014, tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 14%, thu ngân sách thành phố trên 1000 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người đạt 4.700 USD.
Trữ lượng khoáng sản chủ yếu của Cẩm Phả là than đá, với tổng tiềm năng ước tính trên 3 tỷ tấn trong tổng số 8,4 tỷ tấn trữ lượng than của toàn tỉnh Quảng Ninh. Cẩm Phả có hệ thống đường sắt dùng chuyên chở than chạy dọc thành phố chở than đến Nhà máy Tuyển Than Cửa Ông Các mỏ than lớn như Cọc Sáu, Đèo Nai, Cao Sơn, Mông Dương, Khe Chàm, Dương Huy, Thống Nhất. Ngoài ra, các khoáng sản khác như antimon, đá vôi, nước khoáng đều là những tài nguyên quý hiếm. Vùng núi đá vôi ở Cẩm Phả là nguồn nguyên liệu dồi dào cho việc phát triển các ngành sản xuất xi măng, nhiệt điện và vật liệu xây dựng, với Nhà máy xi măng Cẩm Phả. Thành phố Cẩm Phả có nghề khai thác hải sản với hơn 50 km bờ biển, nhưng chủ yếu là đánh bắt trong bờ, sản lượng thấp.
Hiện nay thành phố đang triển khai đầu tư xây dựng khu đô thị Cẩm Bình nằm trên địa bàn phường Cẩm Bình.
Du lịch

Cẩm Phả là thành phố với nhiều cảnh thiên nhiên đẹp, Đền Cửa Ông hàng năm thường mở hội vào tháng Giêng, thu hút hàng vạn khách tham quan, chiêm bái. Động Hang Hanh có cửa vào từ vịnh đi thuyền suốt lòng núi chưa được khai thác. Khu đảo Vũng Đục có nhiều hang động thích hợp cho việc tham quan. Ngoài Hòn Hai, đảo Nêm trong vịnh Bái Tử Long đã hình thành một khu nghỉ ngơi của công nhân mỏ còn có đảo Rều, một cơ sở nuôi thả hàng nghìn con khỉ vừa là nguồn nguyên liệu cho y dược vừa là một địa chỉ tham quan rất hấp dẫn.Cẩm Phả còn có một số di tích và thắng cảnh nổi tiếng như đảo Thẻ Vàng, Hòn Hai, di tích Vũng Đục, động Hang Hanh...
Hạ tầng

| Danh sách các tuyến đường tại Cẩm Phả> Tên đường | Danh sách các tuyến đường tại Cẩm Phả> Vị trí | Danh sách các tuyến đường tại Cẩm Phả> Dài (m) | Danh sách các tuyến đường tại Cẩm Phả> Rộng (m) | Danh sách các tuyến đường tại Cẩm Phả> Ý nghĩa tên gọi, thông tin thêm |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 12 Tháng 11 | Từ Ngã ba lối rẽ vào khu Mông Giăng đến Ngã tư tổng hợp | 2000 | 21 | Thời gian và địa điểm diễn ra cuộc Tổng bãi công năm 1936 của giai cấp công nhân mỏ |
| Đặng Châu Tuệ | Từ đường Nguyễn Đức Cảnh đến Đèo Bụt | 6000 | 21 | Bí thư Chi bộ đảng đầu tiên được thành lập ở vùng mỏ, sáng lập ra tờ báo Than |
| Hoàng Quốc Việt | Từ đường Trần Quốc Tảng đến đường Lê Thanh Nghị | 3450 | 21 | Nhà tiền bối cách mạng đã tham gia phong trào "Vô sản hoá" ở vùng mỏ |
| Lê Thanh Nghị | Từ đường Hoàng Quốc Việt đến đường Nguyễn Đức Cảnh | 5400 | 21 | Nhà cách mạng tham gia hoạt động ở khu mỏ Hồng Gai - Cẩm Phả từ rất sớm |
| Nguyễn Đức Cảnh | Từ đường Lê Thanh Nghị đến đường Đặng Châu Tuệ | 3500 | 21 | Chủ tịch tổ chức Công đoàn đầu tiên của Việt Nam, chỉ đạo phong trào "Vô sản hoá" ở vùng mỏ |
| Trần Quốc Tảng | Từ đường Lý Thường Kiệt đến đường Hoàng Quốc Việt | 4250 | 21 |  |
| Vũng Đục | Từ đường Lê Thanh Nghị đến Cảng Vũng Đục | 2200 | 24 | Di tích lịch sử - danh thắng Vũng Đục |
| Tổng số đường đã đặt tên: 7 | Tổng số đường đã đặt tên: 7 | Tổng chiều dài các đường đã biết: 26800 m | Tổng chiều dài các đường đã biết: 26800 m | Tổng chiều dài các đường đã biết: 26800 m |
| Danh sách các tuyến phố tại Cẩm Phả> Phường | Danh sách các tuyến phố tại Cẩm Phả> Tên phố | Danh sách các tuyến phố tại Cẩm Phả> Vị trí | Danh sách các tuyến phố tại Cẩm Phả> Dài (m) | Danh sách các tuyến phố tại Cẩm Phả> Rộng (m) | Danh sách các tuyến phố tại Cẩm Phả> Ý nghĩa tên gọi, thông tin thêm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cẩm Bình | Cẩm Bình | Từ đường Trần Phú đến đường Lê Thanh Nghị | 1200 | 8 |  |
| Cẩm Bình | Tân Bình | Từ đường Trần Phú đến đường Lê Thanh Nghị | 1200 | 20,5 | Tên gọi đã trở thành quen thuộc của người dân trong khu vực |
| Cẩm Đông | Lý Bôn | Từ Ngã 4 tổng hợp đến Cầu Đổ | 720 | 18 |  |
| Cẩm Đông | Thắng Lợi | Từ phố Lý Bôn đến đường Hoàng Quốc Việt | 1000 | 8 | Biểu thị sự đoàn kết giành thắng lợi trong cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân mỏ (thời kỳ 1930 - 1936) |
| Cẩm Trung | Thương mại | Từ đường Bái Tử Long đến đường Tô Hiệu | 220 | 8 | Tên gọi quen thuộc đã ăn sâu vào tiềm thức nhân dân địa phương |
| Cẩm Trung | Võ Huy Tâm | Từ đường Thanh Niên đến đường Bái Tử Long | 720 | 29 | Nhà văn có nhiều đóng góp cho Vùng mỏ, tham gia vào phong trào đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân mỏ |
| Tổng số phố đã đặt tên: 6 | Tổng số phố đã đặt tên: 6 | Tổng số phố đã đặt tên: 6 | Tổng chiều dài các phố đã biết: 5060 m | Tổng chiều dài các phố đã biết: 5060 m | Tổng chiều dài các phố đã biết: 5060 m |
Hình ảnh

Đảo khỉ - Đảo rêu
Cửa Ông sau giải phóng
Đền Cửa Ông
Khai thác than
Giáo hoàng Alexanđê VI

| Alexanđê VI |
| --- | --- |

Tựu nhiệm: 11 tháng 8 năm 1492
Bãi nhiệm: 18 tháng 8 năm 1503
Tiền nhiệm: Innocent VIII
Kế nhiệm: Pius III
Thông tin cá nhân
Tên khai sinh: Roderic Llançol i de Borja
Sinh: (1431-01-01)1 tháng 1, 1431 Xàtiva, Vương quốc Valencia
Mất: 18 tháng 8, 1503(1503-08-18) (72 tuổi) Rome, Lãnh thổ Giáo hoàng
Huy hiệu

Các giáo hoàng khác lấy tông hiệu Alexanđê
Alexanđê VI (1 tháng 1 năm 1431 – 18 tháng 8 năm 1503) (Tiếng Latinh: Alexander VI, tiếng Tây Ban Nha: Alejandro VI, tiếng Catalan: Alexandre VI) là vị giáo hoàng thứ 214 của giáo hội Công giáo. Ông tên thật là Roderic Llançol, sau này là Roderic de Borja i Borja (Tiếng Ý: Rodrigo Borgi).
Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1492 và ở ngôi Giáo hoàng trong 11 năm 8 tháng. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng ngày 11 tháng 8 năm 1492, ngày khai mạc chức vụ '''Mục tử đoàn chiên chúa''' là ngày 26 tháng 8 và ngày kết thúc triều đại của ông là ngày 18 tháng 8 năm 1503.
Trước khi trở thành giáo hoàng

Roderic Llançol sinh tại Jativa, Tây Ban Nha ngày 1 tháng 1 năm 1431. Ông là Giáo hoàng người Tây Ban Nha cuối cùng cho đến nay. Xuất thân trong một gia đình quý tộc ở Valentia, ông là cháu và là con nuôi của Giáo hoàng Calixtô III (Alphonse de Borgia).
Năm 1456, ở tuổi 25 ông được bổ nhiệm làm hồng y. Năm 1468, ông thụ phong linh mục.
Giáo hoàng > Bầu cử

Năm 1492 Hồng y Rodrigue Borgia được bầu làm Giáo hoàng lúc 62 tuổi bởi hơn 2/3 các giám chức hội họp trong cơ mật viện. Có thể ông đã mua một số phiếu bầu mặc dù không có một bằng chứng cụ thể nào.
Ông đã không lấy lại tên của vị Giáo hoàng Pisa là Alexanđê V, ngày nay vị này được xem như một phản Giáo hoàng.
Giáo hoàng > Vụ linh mục Girolamo Savonarola

Nhiều nhà giảng thuyết có tâm huyết với Giáo hoàng lên tiếng than trách rồi đi đến chỉ trích. Trong số này, nổi tiếng hơn cả là cha Girolamo Savonarola, bề trên tu viện thánh Đa Minh ở Florencia.
Năm 1497, một phe các giám chức mà Della Rovere, Giáo hoàng Giuliô II tương lai đứng đầu đã dự định làm cho vị Giáo hoàng này bị truất phế. Họ tố cáo ông về tội mạn thánh và biến chất và Alexander VI đã đương đầu lại. Chính sách gia đình trị và những mưu mô của Alexander vẫn tiếp tục mặc cho những lời cảnh cáo của Savonarola.
Savonarola, được gọi đến Roma và bị cấm giảng, nhưng ông vẫn cứ giảng. Ngày 13 tháng 5 năm 1497, một văn bản Tòa Thánh tuyên bố Savonarola bị dứt phép thông công. Nhưng Savonarola đã tuyên bố bản án bất công và vô hiệu lực. Từ tháng 2 năm 1498, Savonarola công khai tố cáo Alexander VI về hai tội "mạn thánh và rối đạo" đồng thời kêu gọi truất phế bằng một đại công đồng. Savonarola bị truy tố ra tòa và ngày 23 tháng 5 năm 1498 bị cách chức và đưa lên giàn hỏa thiêu.
Giáo hoàng > Phân chia lãnh thổ truyền giáo

Khi còn là Hồng y, Giáo hoàng Alexander VI đã đạt được nhiều kết quả trong sứ mạng ngoại giao. Suốt thời gian làm Giáo hoàng, ông đấu tranh bảo vệ nước tòa thánh khỏi chế độ phong kiến. Trong thế kỷ XV, qua các tông chiếu về thánh chiến (1430 - 1452), Tòa thánh đã nhượng cho vua Bồ Đào Nha quyền phán quyết đời cũng như đạo tại những vùng họ chiếm của Hồi giáo hay khám phá được.
Năm 1492, Cristoforo Colombo khám phá ra miền Châu Mỹ tạo nên sự căng thẳng giữa hai nước tại bán đảo Ibérique. Giáo hoàng Alexandrer VI đứng ra làm trọng tài: ông phân chia thế giới mới thành hai phần theo kiểu Solomon – bằng cách vẽ một đường trên bản đồ – Năm 1493, ông chia những phần lãnh thổ khám phá được về phía Tây cho Tây Ban Nha và phía Đông cho người Bồ Đào Nha.
Ông ủy thác cho hai vị vua trách nhiệm tổ chức Giáo hội tại các miền liên hệ như chia địa phận, cắt cử Giám mục... Cách nào đó, các ông trở thành thủ lĩnh của những Giáo hội mới lập. Giáo hội dễ dàng phê chuẩn việc bổ nhiệm các vua, không can thiệp trực tiếp. Toàn bộ sự ủy nhiệm này tạo nên quyền bảo trợ (Padroado - Patronato).
Năm 1493, ông cử Giám mục B. Buil dòng Benedictus cùng 12 thừa sai sang giảng đạo tại Mỹ châu. Năm 1503, thể theo lời xin của vua Manuel I (1495 - 1521) thuộc vùng đất Malabar, Giáo hoàng Alexander VI đã cho thiết lập một giáo phận và cử linh mục E.Nufiez dòng Đa minh làm Giám mục tiên khởi.
Năm 1495, ông hình thành cùng với Milan, Venezia, hoàng đế Maximilian I và các vua Công giáo Tây Ban Nha liên minh Venezia. Liên minh này sẽ thắng trận Fornone và buộc Charles VIII phải trở về Pháp. Sau đó, Giáo hoàng lại xích lại gần với nước Pháp.
Giáo hoàng > Năm thánh 1500

Alexander VI là người đã cử hành Năm Thánh thứ 8 (1500). Vào ngày 24 tháng 12 năm 1499, ông đã long trọng khai mạc Năm Thánh bằng nghi thức mở Cửa Thánh ở Đền thờ Thánh Phêrô bằng cách dùng một chiếc búa đập vào bức tường được xây lên che Cửa Thánh.
Như thế truyền thống mở Cửa Thánh ở Đền Thánh Gioan Latêranô biến thành mở Cửa Thánh Đền Phêrô. Ông cũng muốn mở Cửa Thánh 4 Đền thờ chính ở Rôma (Thánh Phêrô, Thánh Phaolô, Gioan Latêranô, Đức Bà Cả). Kể từ lúc đó trở đi, việc đi qua Cửa Thánh các Đền thờ này trở thành một trong những biến cố quan trọng nhất của Năm Thánh. Việc mở Cửa Thánh nói lên chính Chúa Giêsu là Cửa thật và duy nhất qua đó con người mới có sự sống sung mãn.
Qua đời

Giáo hoàng Alexanđê VI đột ngột qua đời ngày 18 tháng 8 năm 1503, sau một buổi chiều lễ. Ông chết do uống nhầm rượu mà chính ông sai bỏ thuốc độc, nhằm hạ thủ một số hồng y chống đối.
Giáo hoàng Piô III lên thay, trở thành vị Giáo hoàng thứ 215 trong lịch sử giáo hội Công giáo Rôma.
Tác phẩm

Câu chuyện về gia đình Giáo hoàng Alexander VI đã là cơ sở của rất nhiều tác phẩm trong đó tiêu biểu là:
Đế vương (tiếng Pháp là "le Prince", tiếng Việt là "ông hoàng", nhưng theo nghĩa rộng là "nhà cầm quyền") của Machiavelli. Ông này là người Ý (1469-1527, tiếng Pháp gọi là Machiavel). Tương truyền Cesare Borgia (1475-1507) con trai của Alexander VI là nhân vật gợi hứng cho Machiavelli viết cuốn sách "ông Hoàng" là được hậu thế coi là người mánh lới, hiểm độc và tàn nhẫn khi cần thiết, kể cả thủ đoạn đầu độc, ám sát, gian dâm, vũ lực, nhưng cũng là một nhà chính trị rất khôn khéo, biết dùng đủ mánh khóe để tăng cường quyền lực của gia đình mình, và để cai trị.
Gia đình giáo hoàng, của Mario Puzo. Đây là cuốn tiểu thuyết cuối cùng của Mario trước khi ông từ giã cõi đời. Đúng như lời Mario nhận xét: "... nước Ý thời Phục hưng... những Giáo hoàng chính là những ông trùm đầu tiên, và Giáo hoàng Alexander VI là ông trùm vĩ đại nhất...".
Trong trò chơi điện tử Assassin's Creed II, Giáo hoàng Alexander VI được miêu tả là một tên gian ác, là nhân vật phản diện chính.
Chú thích

↑  Annuario pontificio 1806, Google sách
↑  John Julius Norwich, Absolute Monarchs, p. 272. Quote: "As for her reputation, there is absolutely no evidence for the rumors of incest with one or more of her brothers -- or indeed with her father -- apart from that given by her first husband, Giovanni Sforza, during the divorce proceedings, during which several other baseless accusations were leveled in both directions."
↑  "La vie quotidienne à la cour pontificale au temps des Borgia et des Médicis", par Jacques Heers, Hachette éd.19.
↑  Lịch sử Giáo hội Công giáo, Bùi Đức Sinh
↑  "Géopolitique du XVIème", J-M.Sallmann, Editions du Seuil 2003
↑  Giấc mơ đàm thoại với Machiavelli, Bùi Trọng Liễu
Chân dung người tình đầu của giáo hoàng, Vannozza dei Cattanei.
Chân dung của Giulia Farnese cùng với kỳ lân vào khoảng năm 1505, tranh sơn dầu trên gỗ của Raffaello.
Chân dung của cha Girolamo Savonarola
Desiderando nui, 1499