Trần Văn Thành
Chú thích

↑  Sách Lịch sử địa phương An Giang và một số sách khác không ghi năm sinh. Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Hầu, năm sinh của ông trong khoảng 1818 đến 1821. Th.S. Nguyễn Thị Hoàng Phương (Kỷ yếu, tr. 6) ghi ông sinh năm 1917, còn Hỏi đáp lịch sử Việt Nam (Tập 4, tr. 161) ghi ông sinh năm 1820.
↑  Có ý kiến cho rằng "chỉ vì do phát âm gần giống nhau mà viết sai" (theo PGS. TS. Trần Hồng Liên, Kỷ yếu, tr. 106).
↑  Theo ThS. Nguyễn Hữu Hiếu (Kỷ yếu, tr. 10). Phạm Văn Sơn (tr. 208) và Hỏi đáp lịch sử Việt Nam (Tập 4, tr. 161) ghi tổng An Lương lúc bấy giờ thuộc quận Châu Phú Hạ, tỉnh Châu Đốc. Có tác giả cho rằng gốc gác ông là từ miền Trung vào (Kỷ yếu, tr. 106), từng định cư ở Sa Đéc, sau lên Bình Thạnh Đông lập nghiệp (Kỷ yếu, tr. 127),
↑  Theo Phạm Văn Sơn, tr. 209.
↑  Do thám của thực dân Pháp cho biết hình dáng ông Thành to lớn, mạnh khỏe, gương mặt nghiêm nghị, nhìn thấy là phải kính trọng và ngưỡng mộ. Ông hăng hái hoạt động và rất thông minh...(theo Sơn Nam, Nói về miền Nam, chương "Khởi nghĩa Bảy Thưa", bản điện tử).
↑  Theo Võ Thành Phương, Kỷ yếu, tr. 21.
↑  Nguyễn Văn Hầu (tr. 19). Theo TS. Nguyễn Hữu Hiếu (Kỷ yếu, tr. 13) thì đến năm 1847, ông Thành mới được thăng làm Chánh quản cơ.
↑  Theo ThS. Nguyễn Hữu Hiếu, Kỷ yếu, tr. 12.
↑  Theo Võ Thành Phương, Kỷ yếu, tr. 22.
↑  Theo Địa chí An Giang (Tập 2), do UBND tỉnh An Giang tổ chức biên soạn và ấn hành, 2007(tr. 229). Tục truyền vào năm 1849-1850, ở miền Tây Nam Kỳ dân chúng bị bệnh dịch hoành hành làm chết nhiều người. Lúc đó có Đoàn Minh Huyên "phát phù trị bệnh", được dân chúng sùng tín xem ông như là một vị Phật. Nghe danh, Trần Văn Thành đã xuống Xẻo Môn (Chợ Mới, An Giang) để xin gặp và rồi trở thành người đầu tiên được Đoàn Minh Huyên nhận làm đệ tử, và được thầy gọi là "chú Xả" (Xả theo nghĩa "xả thân", "xả bỏ"). Và người Pháp đã lầm khi nói Quản Cơ Thành là người lập ra "đạo Lành", thực tế đạo này do Phật Thầy Tây An (Đoàn Minh Huyên) sáng lập. Về sau, đạo Lành mới có thêm tên khác là Bửu Sơn Kỳ Hương (theo Nguyễn Hữu Hiệp, "Kỷ yếu", tr. 52-53 và 56).
↑  Theo Giảng Nhà Láng, trích: "Kêu Đức Cố, Thầy nêu rõ việc: Ta ở đây, lịnh cho ở quyết/ Nhưng ta còn nhiều việc phải lo / Chú Xả nghe, tôi đã dặn dò/ Hiệp huynh đệ chung lo xây cất/ Trước trại ruộng, sau là tư thất/ Vô Nhà Bàn xây cất dùm tôi/ Việc cần lo, lo sớm cho rồi/ Chừng xong việc chắc tôi về đó"...(trích lại trong Kỷ yếu, tr. 63). Lần hồi về sau nơi đây hình thành nên hai làng là Hưng Thới và Xuân Sơn; nay xã Thới Sơn, huyện Tịnh Biên (theo Vương Kim, tr. 133).
↑  Năm 1851, Phật Thầy Tây An tổ chức 4 đoàn khẩn hoang, và Trần Văn Thành đã chỉ huy một đoàn đến vùng Láng Linh (theo ThS. Nguyễn Hữu Hiếu, Kỷ yếu, tr. 14).
↑  Theo Nguyễn Văn Hầu (tr. 383-384), Quản cơ Thành và đã gặp thủ lĩnh Dương, rồi trở thành bạn bè vì chung chí hướng ("Đã biết đó lo đền nợ thủy thổ/ Đây cũng lòng ái quốc ưu dân" [trích thơ Quản cơ Thành]). Cùng quan điểm với Quản cơ Thành, thủ lĩnh Dương sau đó đã dùng chiến thuật "yểm kỳ tức cổ" (giấu cờ im trống) một thời gian.
↑  Theo Nguyễn Hữu Hiếu, Kỷ yếu, tr. 18.
↑  Theo Sơn Nam, tr. 67.
↑  Theo Th.S. Nguyễn Thị Hoàng Phương, Kỷ yếu (tr. 7). Thông tin thêm: Theo truyền thuyết dân gian, thì trước khi cuộc khởi nghĩa nổ ra, ông Thành và Ngô Lợi (Giáo chủ đạo Tứ Ân Hiếu Nghĩa) có gặp nhau, và ông Thành đã được ông Lợi trao cho một bức "cẩm nang" (theo Võ Thành Phương, Kỷ yếu, tr. 26).
↑  Theo Đồng Tháp nhân vật chí do Hội Khoa học lịch sử Đồng Tháp biên soạn, thì cùng rút về Láng Linh lập căn cứ chống Pháp còn có Chánh lãnh binh Nguyên Hương (nguyên thành thủ úy Hà Tiên) và các bộ tướng như Quản Bạch, Kim Chung...Đến khi Láng Linh thất thủ, Quản Cơ Thành hy sinh, các ông này đã trốn về quê ở thôn Tịnh Thới, tổng An Tịnh (An Giang) tiếp tục chống Pháp (dẫn lại theo TS. Nguyễn Hữu Hiếu, Kỷ yếu, tr. 18).
↑  Theo ThS. Trần Văn Đông, Kỷ yếu, tr. 81.
↑  Cây trát thưa hay cát thưa (dân gian gọi tắt là "thưa") là một loại cây ưa mọc ở vùng đất thấp, chịu được mùa nước nổi, cội to (khi lớn), lá nhỏ mà dài (xem ảnh). Ca dao địa phương có câu: "Bãi bồi mọc những cát (hay trát) thưa/ Thương em đi sớm về trưa một mình". Theo Nguyễn Hữu Hiệp và Liêm Châu, tên cuộc khởi nghĩa viết là Bãi Thưa (theo nghĩa bãi đất mọc nhiều cây thưa) mới đúng. Do cách phát âm của người nông thôn miền Nam, mà tên Bãi Thưa lần hồi thành ra Bảy Thưa (theo Kỷ yếu, tr. 79 và 92). Hiện nay ở Láng Linh còn rất ít loại cây này.
↑  Đó là địa điểm thuộc Cốc Ông Đạo Cậy (còn gọi là Cốc Ông Tư) hiện nay. Theo ThS. Trần Văn Đông, sau khi dinh Hưng Trung bị tàn phá, ông Đạo Cậy đã đến đây dựng cốc tu hành, nên người dân còn gọi nơi này là Cốc Ông Đạo Cậy (Kỷ yếu, tr. 83). Xem thêm: Trần Hồng Liên, "Chùa Nam Long ở Láng Linh, Bảy Thưa (An Giang) quá khứ và hiện tại" [liên kết hỏng]. Hiện nay ở đầu cầu sắt số 13 (ngang UBND xã Bình Phú) có một ngôi thờ mang tên là Dinh Hưng Trung, song đây chỉ là tên do nhân dân đặt theo để tưởng nhớ khi dựng lên ngôi thờ này (Võ Thành Phương, Kỷ yếu, tr. 25). 
Cốc Ông Tư ngày nay (nhà gỗ, lợp tole ở cuối lối đi)
↑  Theo Liêm Châu, Kỷ yếu]], tr. 94.
↑  Trong bằng phong cho Nguyễn Kế Trung làm chức Chánh Đề đốc, có câu liên quan như sau: "An Giang tỉnh, Gia nghị cơ, Trần Vạn Thành cai quản hợp đồng"...(dẫn lại theo Trần Thị Thu-Võ Thành Phương, Khởi nghĩa Bảy Thưa (1867-1873). Nhà xuất bản TP. Hồ Chí Minh, 1991). Vậy Gia Nghị là phiên hiệu của một đội quân ở An Giang thời Nguyễn, giống như "Gia Trung cơ", "Gia Thuận cơ" ở Gia Định... Giảng Nhà Láng có đoạn: "Trong cơ vệ, mộ quân đã đủ/ Ông trở về chịu chức Quản cơ/ Đạo nghĩa quân khai trống phất cờ/ Lấy danh nghĩa Binh cơ Gia Nghị".
↑  Dẫn lại theo Phạm Văn Sơn (tr. 211). Vì thế có thể nói đây là cuộc khởi nghĩa mang đậm màu sắc tôn giáo (theo Th.S. Nguyễn Thị Hoàng Phương, Kỷ yếu, tr. 6).
↑  Theo Phạm Văn Sơn, tr. 210-211.
↑  Theo quyết định số 473 không đề ngày do Đô đốc Ohire ký vào tháng 8 năm 1868, thì ai bắt được Trần Văn Thành sẽ được thưởng 1.000 france, viên chức nào bắt được sẽ thăng cấp bực (dẫn lại theo Liêm Châu, Kỷ yếu, tr. 94). Không bắt được, đầu năm 1873) Pháp sai Tôn Thọ Tường mang thư đến chiêu hàng, nhưng ông Thành từ chối, quyết đánh tới cùng (theo TS. Trần Thuận, Kỷ yếu, tr. 31).
↑  Đây là cánh quân mạnh nhất do Tri phủ Trần Bá Tường (em ruột Trần Bá Lộc) chỉ huy, có Phó quản Hiếm (trước kia là quân Bảy Thưa) cầm đầu một toán quân nhỏ theo hỗ trợ. Nhưng thực ra, viên chủ tỉnh Long Xuyên tên là Pếch (Emile Pueh) mới là người chỉ huy chính, có đại úy Guyon làm trợ lý (theo Sơn Nam, tr. 70).
↑  Lược kể theo Phạm Văn Sơn (tr. 211) và Sơn Nam (tr.70).
↑  Theo Sơn Nam, Nói về miền Nam, sách đã dẫn.
↑  Theo Sơn Nam, Lịch sử An Giang, tr. 72.
↑  Theo Sơn Nam (Lịch sử An Giang, tr. 72) và Hỏi đáp lịch sử (Tập 4, tr. 164).
↑  Trích trong Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, tr. 902.
↑  Theo Ths. Nguyễn Hữu Hiếu (Kỷ yếu, tr 19).
↑  Theo Ths. Nguyễn Hữu Hiếu 19). Sách Hỏi đáp lịch sử"Bà Thạnh bèn nhét một con dao kèm theo một bức thư giấu bên trong đòn bánh tét. Năm ngày sau khi nhận thư, người con tự tử trong nhà ngục Châu Đốc". Nhà văn Sơn Nam cho biết khi ấy Trần Văn Chái mới 18 tuổi, và cũng vừa mới hứa hôn. Trong bức thư phúc đáp cho mẹ chồng, lời lẽ của người con gái này rất thống thiết
Thông tin liên quan
Trong bế mạc Hội thảo cuộc khởi nghĩa Bảy Thưa và lễ hội văn hóa truyền thống huyện Châu Phú ngày 9 tháng 12 năm 2009, có một vài tồn nghi đã được giải đáp như:
- Trần Văn Thành và Trịnh Quang Nghị là hai người khác nhau. Ông Nghị là cậu ruột danh sĩ Nguyễn Thông, và là thuộc tướng của Tán lý Nguyễn Duy. Sau khi Đại đồn Chí Hòa thất thủ (ngày 24 tháng 2 năm 1861), ông này cùng Phan Văn Đạt khởi nghĩa ở vùng Vàm Cỏ.
- Dinh Hưng Trung là nơi đặt bản doanh của Khởi nghĩa Bảy Thưa, nay là khu vực Cốc Ông Đạo Cậy tọa lạc (thuộc ấp Hưng Trung, xã Đào Hữu Cảnh, huyện Châu Phú), không phải là nơi dinh Sơn Trung hiện đang tọa lạc tại xã Vĩnh An, huyện Châu Thành, An Giang<ref>Theo kết luận của cuộc hội khảo đã nêu, thì dinh Sơn Trung ở xã Vĩnh An (Châu Thành, An Giang) không phải là nơi đặt bản doanh của khởi nghĩa Bảy Thưa. Song nhiều tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương vẫn tin rằng đây là một căn cứ hết sức quan trọng, và gọi là đồn Bảy Thưa. Và người ta đã góp công góp của xây dựng mới lại ngôi thờ (lạc thành năm 2005), đồng thời phục dựng một lò rèn, sau khi tìm thấy ở đây đống xỉ sắt được cho là của một lò rèn của nghĩa quân Bảy Thưa.
Hàng năm, vào các ngày 20-21-22 tháng 2 (âm lịch), nơi đây đều có tổ chức lễ trọng thể để "Kỷ niệm ngày Quản Cơ Thành hy sinh và cuộc khởi nghĩa Bảy Thưa".
Dinh Chánh Quản cơ Trần Văn Thành ở Cồn Nhỏ. Theo lời kể, đây là nơi ông sinh trưởng
Tranh vẻ Trần Văn Thành
Súng của nghĩa quân Bảy Thưa, hiện trưng bày tại Bảo tàng An Giang