Tôn giáo đời nhà Thương
Chú thích

↑  Khoảng thời gian từ 1600 đến 1046 TCN được đưa ra bởi Dự án Niên đại Hạ-Thương-Chu. Tuy nhiên, nhiều đề xuất khả thi khác đã được đưa ra. Hầu hết đều cho rằng triều đại nhà Thương bắt đầu vào khoảng năm 1600 – 1550 TCN, trong khi lại lệch ngày kết thúc khoảng vài năm.
↑  Có học giả đã thách thức quan niệm rằng Thượng đế là vị thần tối cao của nhà Thương, lập luận rằng vị thần này thực chất là một linh hồn vũ trụ được nhà Thương phát minh ra.
↑  Mảnh giáp cốt không mang tính bói toán có định danh Heji 14294 ghi tên của bốn vị thần gió và các cơn gió mà họ điều khiển. Cai Zhemao, khi thảo luận về những tên gọi gió này, lập luận rằng chúng có lý do về mặt danh pháp.
↑  Người ta cho rằng sự thờ cúng tổ tiên của nhà Thương nhằm mục đích để tổ tiên dẫn dắt các linh hồn khác hành động có lợi cho cõi người, nghĩa là thuần hóa các linh hồn và do đó khiến họ có thể kiểm soát được.
↑  Đại Ất là vị vua đầu tiên của nhà Thương theo lịch sử truyền thống Trung Quốc. Trong các giáp cốt văn, các tên khác của ông bao gồm Thành 成, Đường 唐 và Thang 湯. Thụy hiệu của hai vị vua cuối cùng không được tìm thấy trong giáp cốt văn do sự chấm dứt của chế độ cai trị nhà Thương. Họ thường được gọi là Đế Ất và Đế Tân, những tên này được sử dụng rất lâu sau khi triều Thương diệt vong.
↑  Có một biến thể phổ biến khác của chữ giáp cốt hình vuông được tìm thấy trên một số mảnh xương.
↑  Cái tên Thao thiết chỉ là sự tiếp thu một thuật ngữ của nhà Chu cho hoa văn này. Ý nghĩa của Thao thiết là 'kẻ tham lam háu ăn' như hiện nay được hiểu là không chính xác khi áp dụng vào đời Thương.
↑  Giáp cốt có lẽ đã được các tiểu quốc phụ thuộc nhà Thương dâng nộp. Ví dụ, một dòng chữ khắc chép rằng một tiểu quốc có tên là Tước 雀 đã dâng 250 mảnh giáp cốt cho nhà Thương. Những người khai quật tại di chỉ Ân Khư đã được nghe về những "chuồng" mà nhà Thương có thể sử dụng để nuôi rùa.
↑  Hai mươi sáu mảnh giáp cốt chứa văn tự từ thời Vũ Đinh có niên đại xác định bằng carbon phóng xạ là 1254 – 1197 TCN, trong đó mảnh xương lâu đời nhất có niên đại 1254 – 1221 TCN. Khoảng tin cậy của số liệu đưa ra là 68%, nhưng các nghiên cứu mô phỏng chỉ ra rằng độ tuổi thực của mỗi mẫu có xác suất nằm trong khoảng này là 80-90%.
↑  Lời tiên đoán và xác minh rất hiếm trong các dòng chữ khắc thời nhà Thương. Thông thường, quyết định đưa việc xác minh vào một bài bói toán cho thấy chủ đề được bói có tầm quan trọng sống còn đối với tình hình chính trị-xã hội của nhà Thương. Tương tự như vậy, lời tiên đoán hiếm khi được tìm thấy trong các dòng chữ khắc; ví dụ, chỉ có 1,2% các văn tự bói toán viết bởi các thầy bói nhóm Tân chứa phần này.
↑  Hầu hết các bài bói toán về thời tiết, nông nghiệp hoặc chiến tranh đều được thực hiện vào thời Vũ Đinh đưa ra.
↑  Nhiều bài bói có hai chữ "bốc tuần" 卜旬 'bói toán cho tuần tới', trong đó các thầy bói sẽ dự đoán các sự kiện trong mười ngày tiếp theo sau ngày bói.
↑  Vương tử Hoa Viên Trang có lẽ là con trai của Vũ Đinh. Đièu này được chỉ ra trong bảy văn tự khác nhau, mặc dù không chắc chắn liệu ông có phải do Phụ Hảo sinh ra hay không. Những văn tự của riêng ông chỉ ra rằng Vũ Đinh và Phụ Hảo đều có mối quan hệ thân thiết với chính ông, điều này củng cố cho lập luận trên. Bên cạnh đó, các nghiên cứu hiện đại đã xác định rằng ông sùng bái cha mẹ của Vũ Đinh là Tiểu Ất và vợ, gọi họ là "ông bà".
↑  Tiếng Hán thượng cổ đọc "vu" là myag (theo Bernhard Karlgren),mjuo < *mjwaɣ (theo Chu Pháp Cao), *mjag (theo Lý Phương Quế), mju < *ma (theo Axel Schuessler).
↑  Nhà Thương bao gồm các lãnh thổ do vương gia và các nhà lãnh đạo không phải người Thương quản lý, những người có quan hệ họ hàng với nhà vua thông qua hôn nhân hoặc sự công nhận quyền tối cao của nhà vua. Nhà vua gọi những vùng đất này là 'vùng đất của chúng ta'. Trong trường hợp của vương tử nhà Thương này, Vũ Đinh thường ra lệnh cho ông ta, phân bổ tài nguyên cho điền trang của ông ta và là người mà ông phải báo cáo. Vũ Đinh cũng đã chỉ định một viên quan trong triều đến giám sát vùng đất của vương tử.
↑  Tuy nhiên, những ghi chép của nhà Thương cho thấy rằng vị vua cuối cùng của nhà Thương không hề thiếu hiểu biết về tôn giáo như người ta vẫn thường mô tả.
↑   Có thể chứng minh bản chất phân bố về mặt địa lý của truyền thống đặt thụy hiệu theo tên ngày Can Chi vào cuối thiên niên kỷ thứ 2 trước Công nguyên. Một ví dụ là một nghĩa trang đầu thời Tây Chu tọa lạc ở tỉnh Thiểm Tây ngày nay.
↑  Bản khắc kim văn gốc k. 1046 TCN: 乙亥，王又（有）大丰（豐），王凡三方，王祀于天室，降，天亡又（佑）王,衣祀于王，不（丕）显考文王，事喜上帝，文王德才(在)上，不（丕）显王乍省，不（丕）□(？)王乍庸。不(丕)克气衣王祀,丁丑,王乡（饗),大宜,王降,乍勋爵后□，隹朕又蔑,每（敏）杨王休于尊簋
↑  Matteo Ricci là người đầu tiên đề xuất thuật ngữ "Thượng đế" để chỉ Thiên Chúa trong tiếng Hán.
↑  Ví dụ, chương trình Lễ hội mùa xuân của đài truyền hình Trung Quốc CCTV vào đêm giao thừa hàng năm vẫn tiếp tục công bố chu kỳ Can Chi của năm sắp tới.
Đế Khốc, vị quân chủ thứ ba trong Ngũ đế
Bản kim văn biểu thị 'Mặt trời'.
Thượng Giáp trong giáp cốt văn.
Motif Thao thiết trên đồng khí đời Thương.
Motif Thao thiết trên bình đồng cuối đời Thương.
Văn tự "Đế" trong giáp cốt văn.
Thiên với phần vuông.
Mảnh giáp cốt chứa văn tự bói toán thời vua Vũ Đinh
Hậu Mẫu Mậu đỉnh, dành riêng cho một vương phi của Vũ Đinh.
Bên trong lăng mộ của vương phi Phụ Hảo.
Bản tái tạo của hố chứa tế vật.
Bản khắc kim văn trên đồng khí đời nhà Thương. Phía trên là trích đoạn từ hai cột đầu tiên của dòng chữ khắc.
Bản đồ nghĩa trang vương tộc, với các lăng mộ vượng gia đánh dấu màu xanh lam.
Bảng Can Chi khắc trên xương bả vai, thời đại của hai vị vua Thương cuối cùng.
Hố chôn cất xương tại một khu nghi lễ của nhà Thương.
Tung Sơn, rất có thể là vị thần núi "Nhạc" 岳 của triều đại nhà Thương.
Chữ giáp cốt biểu thị 'vũ công'.
Chứ giáp cốt biểu thị Quý 夔.
Văn hóa Ngưỡng Thiều.
Văn hóa Long Sơn.
Mặt nạ đồng nhà Thương
Bình đồng đựng rượu cuối đời Thương, k.1300 – 1050 TCN
Quỹ đồng thời Chu Vũ vương.
Quỹ đồng Thiên Vong, có khắc chữ ca ngợi Thượng đế và tổ tiên Văn vương nhà Chu.
Lễ tế giao (Tế Thiên) hằng năm của người Trung Quốc.
Lịch truyền thống năm 2017.
Sử gia Tư Mã Thiên