Âm đạo
Ở các loài động vật khác

Âm đạo là một cấu trúc của động vật trong đó con cái được thụ tinh bên trong chứ không phải thụ tinh bên ngoài được sử dụng bởi một số động vật không xương sống. Hình dạng của âm đạo khác nhau giữa các loài động vật khác nhau. Ở động vật có vú và thú có túi có nhau thai, âm đạo dẫn từ tử cung ra bên ngoài cơ thể con cái. Thú có túi cái có hai âm đạo bên, dẫn đến hai tử cung riêng biệt, nhưng cả hai đều có chung một lỗ mở; còn một kênh thứ ba, được gọi là âm đạo giữa, và có thể tạm thời hoặc vĩnh viễn, được sử dụng để sinh sản. Linh cẩu đốm cái không có cửa âm đạo bên ngoài. Thay vào đó, âm đạo thông ra ngoài qua âm vật, cho phép con cái đi tiểu, giao hợp và sinh con. Âm đạo của con sói cái co lại trong quá trình giao cấu, tạo thành một buộc giao cấu.
Các loài chim, động vật đơn huyệt và một số loài bò sát có một phần ống dẫn trứng dẫn đến lỗ huyệt. Gà có lỗ âm đạo mở ra từ đỉnh thẳng đứng của ổ nhớp. Âm đạo kéo dài lên trên từ khẩu độ và trở thành tuyến trứng. Ở một số loài cá không hàm, không có ống dẫn trứng cũng như âm đạo mà thay vào đó, trứng di chuyển trực tiếp qua khoang cơ thể (và được thụ tinh bên ngoài như ở hầu hết các loài cá và lưỡng cư). Ở côn trùng và các động vật không xương sống khác, âm đạo có thể là một phần của ống dẫn trứng. Các loài chim có một lỗ huyệt trong đó đường tiết niệu, đường sinh sản (âm đạo) và đường tiêu hóa trống rỗng. Con cái của một số loài chim nước đã phát triển cấu trúc âm đạo gọi là túi cụt và cuộn theo chiều kim đồng hồ để tự bảo vệ mình khỏi bị ép buộc tình dục.
Việc thiếu nghiên cứu về âm đạo và các cơ quan sinh dục nữ khác, đặc biệt là đối với các loài động vật khác nhau, đã làm hạn chế kiến thức về giải phẫu cơ quan sinh dục nữ. Một lời giải thích cho lý do tại sao cơ quan sinh dục nam được nghiên cứu nhiều hơn bao gồm việc phân tích dương vật đơn giản hơn đáng kể so với các khoang sinh dục nữ, bởi vì bộ phận sinh dục nam thường nhô ra và do đó dễ đánh giá và đo lường hơn. Ngược lại, bộ phận sinh dục nữ thường được giấu kín hơn và đòi hỏi phải mổ xẻ nhiều hơn, do đó cần nhiều thời gian hơn. Một cách giải thích khác là chức năng chính của dương vật là thụ thai, trong khi bộ phận sinh dục nữ có thể thay đổi hình dạng khi tương tác với các cơ quan nam giới, đặc biệt là có lợi hoặc cản trở thành công sinh sản.
Các loài linh trưởng không phải người là mô hình tối ưu cho nghiên cứu y sinh của con người vì con người và các loài linh trưởng không phải người có chung các đặc điểm sinh lý là kết quả của quá trình tiến hóa. Mặc dù kinh nguyệt có liên quan nhiều đến phụ nữ (loài người) và có đặc điểm rõ rệt nhất, nhưng nó cũng là đặc trưng của các loài: vượn và khỉ. Khỉ cái có kinh nguyệt, với độ dài chu kỳ trong suốt cuộc đời tương đương với chu kỳ của con người. Estrogen và progestogen trong chu kỳ kinh nguyệt, trong thời kỳ tiền mãn kinh và sau mãn kinh cũng có sự giống nhau giữa người và khỉ cái; tuy nhiên, chỉ ở khỉ, quá trình sừng hóa của biểu mô mới xảy ra trong giai đoạn nang trứng. Độ pH âm đạo của khỉ cũng khác nhau, với các giá trị trung bình gần như trung tính đến hơi kiềm và rất khác nhau, điều này có thể là do chúng thiếu lactobacilli trong hệ vi sinh âm đạo. Đây là một lý do tại sao khỉ được sử dụng để nghiên cứu sự lây truyền HIV và thử nghiệm thuốc diệt vi khuẩn, mô hình động vật thường không được sử dụng trong nghiên cứu các bệnh lây truyền qua đường tình dục, chẳng hạn như bệnh trichomonas. Một lý do khác là nguyên nhân của những tình trạng như vậy gắn bó chặt chẽ với cấu trúc di truyền của con người, khiến cho kết quả từ các loài khác khó áp dụng cho con người.
Giải phẫu vùng chậu bao gồm các cơ quan của hệ thống sinh sản nữ
Hình minh họa cho thấy một phần bị cắt của âm đạo và phần trên đường sinh dục nữ (hiển thị một buồng trứng và ống dẫn trứng). Có thể nhìn thấy các nếp gấp hình tròn (còn gọi là rugae) của niêm mạc âm đạo.
Ảnh hiển vi độ phóng đại trung bình của một phiến kính nhuộm màu H&E cho thấy một phần của thành âm đạo. Có thể nhìn thấy biểu mô vảy phân tầng và mô liên kết bên dưới. Các lớp cơ sâu hơn không được hiển thị. Đường màu đen chỉ vào một nếp gấp trên niêm mạc.
Các nếp gấp của niêm mạc (hoặc thảm âm đạo) được thể hiện ở một phần ba phía trước của âm đạo.
Sự đổi gram màu của lactobacilli và tế bào biểu mô vảy trong miếng gạc lấy dịch âm đạo
Mỏ vịt âm đạo hai mảnh bằng nhựa dùng một lần dùng trong khám phụ khoa
Cổ tử cung bình thường của một người trưởng thành khi nhìn qua âm đạo (per vaginam hoặc PV) bằng cách sử dụng mỏ vịt âm đạo hai mảnh. Các mảnh của mỏ vịt ở trên, dưới và thành âm đạo căng ra được nhìn thấy ở bên trái và bên phải.
Niêm mạc âm đạo tiền mãn kinh (trái) so với niêm mạc âm đạo mãn kinh (phải)
Siêu âm cho thấy bàng quang tiết niệu (1), tử cung (2) và âm đạo (3)
Tử cung và âm đạo đại diện cho một biểu tượng mạnh mẽ như yoni trong Ấn Độ giáo. Trong ảnh là một chiếc yoni bằng đá được tìm thấy ở thánh địa Cát Tiên, Lâm Đồng, Việt Nam.
Cừu sinh con bằng âm đạo.