Smoke on the Water
Hoàn cảnh ra đời

We all came out to Montreux

On the Lake Geneva shoreline
To make records with a mobile
We didn't have much time
But Frank Zappa and the Mothers
Were at the best place around
But some stupid with a flare gun
Burned the place to the ground
Smoke on the water
A fire in the sky
Smoke on the water.
—Phiên khúc mở đầu và điệp khúc của "Smoke on the Water", hồi tưởng lại về ngọn lửa.
Lời bài hát kể về một câu chuyện có thật: ngày 4 tháng 12 năm 1971, Deep Purple ở Montreux, Thụy Sĩ để ghi âm một album (Machine Head) bằng cách sử dụng một bốt thu âm di động (mượn từ the Rolling Stones và còn gọi là Rolling Stones Mobile Studio—hay được nhắc đến trong phần lời bài hát là "Rolling truck Stones thing" và "a mobile") tại khu liên hợp giải trí, nằm trong Sòng bạc Montreux (còn gọi là "the gambling house" trong phần lời bài hát).
Vào cái đêm trước buổi ghi nháp, một buổi hòa nhạc của Frank Zappa và nhóm The Mothers of Invention được tổ chức trong nhà hát của sòng bạc. Đây dự kiến là buổi hòa nhạc cuối của nhà hát trước khi khu liên hợp sòng bạc đóng cửa để cải tạo thường niên dịp mùa đông, cho phép Deep Purple ghi âm tại đó. Ở đầu màn solo bằng synthesizer của Don Preston trong bài "King Kong", nơi đây đột ngột bốc cháy khi một người trong đám khán giả bắn một khẩu súng pháo sáng về phía trần nhà phủ cây mây, như đã nhắc đến trong câu hát "some stupid with a flare gun". Mặc dù không gây thương vong lớn nào, song vụ hỏa hoạn đã thiêu trụi cả khu liên hợp sòng bạc cùng toàn bộ trang thiết bị của the Mothers. "Smoke on the water" trở thành tựa của ca khúc (ghi công cho tay guitar bass Roger Glover, vì anh cho biết tựa đề nảy ra trong đầu khi anh tỉnh dậy từ một giấc mộng ít ngày sau) nhắc đến vụ khói từ ngọn lửa lan rộng băng qua Hồ Geneva từ sòng bạc đang bốc cháy, lúc mà các thành viên của Deep Purple theo dõi vụ hỏa hoạn từ khách sạn của nhóm. Glover chia sẻ: "Đó có lẽ là vụ cháy lớn nhất tôi từng thấy tính đến thời điểm ấy và có lẽ là lớn nhất từng có trong đời tôi. Đấy là một tòa nhà lớn. Tôi nhớ lúc ấy rất ít người bước ra ngoài trong tâm thế hoảng loạn, bởi lúc đầu dường như nó trông không giống vụ cháy lắm. Nhưng khi lửa bốc lên, nó phát hỏa như một màn trình diễn pháo hoa vậy." Đối tượng "Funky Claude" chạy ra và vào là để ám chỉ Claude Nobs (tổng đạo diễn của Montreux Jazz Festival), là người giúp một vài khán giả thoát khỏi đám cháy. Sĩ quan cảnh sát người Thụy Sĩ đã chỉ đích danh Zdeněk Špička (một người tị nạn Tiệp Khắc sống tại Épalinges) là nghi can của vụ án, song anh ta đã trốn khỏi Thụy Sĩ ngay sau đó.
Bị bỏ lại với một bốt thu âm di động đắt đỏ và chẳng còn nơi nào để ghi âm, ban nhạc bị ép phải tìm đến nơi khác của thị trấn để thu nhạc. Một đĩa điểm hứa hẹn (do Nobs phát hiện) là một nhà hát địa phương tên là The Pavilion, nhưng ngay sau khi ban nhạc cắm phích điện và bắt đầu công đoạn ghi âm, hàng xóm đã lên án phản đối tiếng ồn. Ban nhạc chỉ có thể bật các track nhạc đệm cho một ca khúc (dựa trên khúc riff của Blackmore và có tên tạm thời là "Title No.1"), trước khi cảnh sát địa phương áp vào bắt họ dừng lại. Sau khoảng một tuần tìm kiếm, ban nhạc đã thuê khách sạn Grand Hôtel de Territet gần như bỏ hoang và biến hành lang và cầu thang của khách sạn thành một phòng thu tạm thời, nơi họ xử lý hầu hết các track nhạc sẽ trở thành chất liệu cho album thành công nhất của nhóm về mặt thương mại là Machine Head (được dành tặng cho Claude Nobs). Bài hát duy nhất trong album Machine Head không được thu âm toàn bộ ở Grand Hotel chính là "Smoke on the Water", vốn được thu âm một phần trong buổi ghi nháp bị hủy sớm trước đó. Phần lời được sáng tác sau, chủ yếu bởi Gillan và dựa trên tựa đề của Glover, còn giọng hát được ghi âm tại Grand Hotel.
Do sự cố kể trên và tiếng tăm mà Montreux nhận được khi "Smoke on the Water" trở thành một bài hit trên thị trường quốc tế, Deep Purple đã tạo nên một mối liên kết lâu dài với thị trấn. Ca khúc được tôn vinh tại Montreux bởi một bức tượng điêu khắc đặt bên bờ hồ (phía bên phải cạnh tượng giọng ca Freddie Mercury của Queen) kèm theo tên ban nhạc, tựa bài hát và khúc riff trong các nốt nhạc. Sòng bạc mới ở Montreux thì trưng bày các nốt nhạc từ khúc riff như để trang trí trên lan can đối diện với sảnh đánh bạc. Trong tập của Classic Albums nói về Machine Head, Blackmore cho biết các bạn bè của ban nhạc không phải những người hâm mộ đoạn riff của "Smoke on the Water", bởi họ cho rằng đoạn nhạc ấy quá đơn điệu. Blackmore phản hồi bằng cách đem so sánh với phần đầu tiên của Giao hưởng số 5 của Beethoven (cách chuyển soạn 4 nốt tương tự). Ian Paice nhận định: "Điều tuyệt vời về bát hát, và đặc biệt là khúc riff của Ritchie là việc người ta chưa từng làm trước đây, vì thế bản nhạc quá đơn giản, vẻ vang và tuyệt vời rồi."