stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Mật mã Lyoko
Nội dung và nhân vật > Nhân vật > Nhân vật chính

Bài chi tiết: Danh sách nhân vật trong Mật mã Lyoko § Nhân vật chính
Trong lúc đang tìm kiếm bộ phận để lắp ráp robot, Jeremie vô tình phát hiện một siêu máy tính trong một tầng hầm mà Franz Hopper đã giấu kín hơn mười năm qua. Khi kích hoạt, Jeremie phát hiện ra một thế giới ảo gọi là Lyoko và quen biết với Aelita, một cô gái bị mắc kẹt trong siêu máy tính trong lúc cùng cha bỏ trốn sự truy sát của XANA. Sau khi biết về siêu máy tính, nhóm Jeremie thường vào Lyoko để chiến đấu với XANA để ngăn chặn mục tiêu chinh phục thế giới của nó. Sau một thời gian chiến đấu, nhóm quyết định giúp đưa Aelita ra thế giới thật để học hành như người bình thường. Khi thoát khỏi Lyoko, Aelita thường có linh cảm và những cơn ác mộng về những chuyện sắp xảy ra. Cô luôn gắn bó với Jeremie và cả hai dần có tình cảm với nhau. Tại trường Kadic, Odd ở cùng phòng với Ulrich. Odd có tính tình khá hài hước và thường gọi Aelita là "công chúa" cũng như gọi Jeremie là "Anhxtanh." Ulrich và Yumi có tình cảm với nhau, nhưng cả hai lại quyết định làm bạn. Ulrich giỏi môn thể dục nhưng lại sợ độ cao; cậu cũng hay ghen với William khi thấy Yumi đi cùng cậu ta. Còn Yumi là thành viên duy nhất trong nhóm không ở trong ký túc xá của trường mà ở cùng gia đình; cô cũng lớn hơn những thành viên còn lại một tuổi.
Tham gia vào mỗi trận chiến với XANA gồm Yumi, Aelita, Odd và Ulrich. Khi vào Lyoko, nhiệm vụ của Odd, Ulrich, và Yumi là bảo vệ Aelita để cô mã hóa tháp mà XANA đã kích hoạt. Yumi dùng hai chiếc quạt truyền thống của Nhật Bản để chiến đấu ở khoảng cách xa và có khả năng siêu năng lực giúp nâng vật thể để cản trở quái vật. Vũ khí của Ulrich là thanh kiếm Nhật Katana, ngoài ra cậu cũng có thể phân thân thành ba người và di chuyển với tốc độ cao. Odd dùng mũi tên laser đặt trên bàn tay và đôi lúc cậu cũng có thể cảm ứng được tương lai. Aelita thì có quả cầu lửa để chiến đấu và chiếc đồng hồ đeo tay giúp mọc cánh để bay; cô còn có thể dùng siêu năng lực để tạo vật cản chống lại quái vật. Họ thường dùng xe bay scooter, ván trượt bay và mô-tô một bánh để làm phương tiện di chuyển. Còn Jeremie, do có nhiều am hiểu về máy tính nên cậu không bao giờ đi đến Lyoko mà ở lại phòng máy để hỗ trợ cho đồng đội. Họ thường phải đối đầu với William, một thành viên mới gia nhập nhóm nhưng lại bị XANA điều khiển.
Nội dung và nhân vật > Nhân vật > Nhân vật khác

Bài chi tiết: Danh sách nhân vật trong Mật mã Lyoko § Nhân vật khác
William Dunbar là một học sinh được chuyển đến trường Kadic. Khi mới đến trường, William là một người cô độc và ít tiếp xúc với ai. Thấy vậy, Yumi đến kết bạn với cậu, và hai người nhanh chóng nảy sinh tình cảm. Mặc dù William và nhóm Jeremie thường xảy ra tranh cãi, nhưng Jeremie, Ulrich, Odd, và Aelita đều ủng hộ cậu tham gia nhóm. Tuy vậy, Yumi lại không đồng ý, nhưng cuối cùng cô cũng chấp nhận. Vào Lyoko lần đầu tiên, William lại bị XANA khống chế để làm con rối cho chúng. Trong Lyoko, William mang một thanh kiếm khổng lồ với bộ trang phục màu đen (khi bị XANA kiểm soát). Nhiệm vụ của William là tìm cách tiêu diệt Aelita để cô không thể mã hóa tháp mà XANA đã kích hoạt. Phần bốn trong bộ phim, William được nhóm Jeremie cứu khỏi sự điều khiển của XANA.
Waldo Franz Schaeffer (Franz Hopper) là cha của Aelita. Ông là người tạo ra Lyoko và cũng từng tham dự án Carthage. Trước đây, Franz Hopper là giáo viên dạy môn khoa học tại Học viện Kadic, nhưng sau đó ông biến mất đột ngột và sống trong một ngôi nhà ở khu trường học gọi là bảo tàng Hermitage. Trong một nhà máy bị bỏ rơi gần đó, Franz đã xây dựng siêu máy tính để tạo ra Lyoko và cuối cùng bị kẹt ở Lyoko vì cố ngăn chặn XANA. Jeremie Belpois phát hiện ra siêu máy tính đó gần mười năm sau. Trong tập cuối cùng của bộ phim, Franz Hopper hy sinh trong Lyoko để tiêu diệt XANA.
Jim Morales là giáo viên dạy thể dục cho trường Học viện Kadic. Trong nhiều sự việc, thầy Jim đã phát hiện ra sự tồn tại của Lyoko và XANA, nhưng những ký ức này luôn được bị biến mất khi nhóm Jeremie đi ngược thời gian quay về quá khứ.
Sissi Delmas là con gái của hiệu trưởng trường Kadic, chính vì thế mà cô luôn kiêu ngạo và chê bai người khác. Sissi cũng có tình cảm với Ulrich; cô và Odd hay thường xuyên trêu chọc nhau.
Sản xuất > Nguồn gốc và ý tưởng

Mật mã Lyoko bắt nguồn từ phim ngắn "Les enfants font leur cinéma" ("The children make their movies") của đạo diễn Thomas Romain và được sản xuất bởi một nhóm sinh viên từ trường điện ảnh Gobelins ở Paris, Pháp. Các thành viên tham gia làm phim bao gồm Thomas Romain, Tania Palumbo, Stanislas Brunet và Jerome Cottray. Bộ phim được công chiếu tại Liên hoan phim hoạt hình quốc tế Annecy. Sau đó, trong một bản hợp đồng giữa công ty hoạt hình Pháp Antefilms và Romain, Tania Palumbo bắt đầu làm việc cho Garage Kids.
Garage Kids được phát hành vào năm 2001. Dự án phim được Palumbo, Romain và Carlo de Boutiny thực hiện. Sau đó được Anne de Galard phát triển và do công ty Antefilms sản xuất. Ban đầu Garage Kids dự định với 26 tập kể về cuộc sống của bốn học sinh trường nội trú Pháp khám phá ra bí mật của thế giới ảo Xanadu. Tuy nhiên, hãng Anterfilms quyết định phát triển Garage Kids thành Mật mã Lyoko với thế giới ảo có tên là "Lyoko," bắt đầu phát sóng vào năm 2003.
Bối cảnh trong phim được mô phỏng theo những địa điểm thật tại Pháp. Nhà máy được dựa trong bộ phim là nhà máy tại Boulogne-Billancourt và trường  Học viện Kadic được mô phỏng theo trường Lycée Lakanal ở Sceaux.
Sản xuất > Ê-kíp

| --- | --- |
 Sáng tácThomas Romain và Tania Palumbo Sản xuấtNicolas Atlan Kịch bản Phần 1ㅡ3: Sophie Decroisette  Phần 4: Bruno Regeste Chỉ đạo nghệ thuật Phần 1: Catherine Chislain  Phần 2: Cécile Florin  Phần 3ㅡ4: Marie-Line Landerwijn  :  Diễn viên lồng tiếng Aelita: Sophie Landresse  Yumi: Géraldine Frippiat  Ulrich: Marie-Line Landerwijn  Odd và Jeremie: Raphaëlle Bruneau  William và Franz Hopper: Mathieu Moreau  Sissi: Carole Baillien  Jim: Frédéric Meaux  Hiroki: Guylaine Gibert
Sản xuất > Nhạc phim

Subdigitals là album được hãng EMI France phát hành để quảng bá cho Mật mã Lyoko; Album bao gồm 12 bài hát. Album được ra mắt tại Pháp vào tháng 11 năm 2006 và tại Hoa Kỳ vào tháng 6 năm 2007. "A World Without Danger" được chọn làm ca khúc mở đầu cho phim, còn "Break Away" thì làm nhạc kết từ phần hai đến phần bốn. Tiếp đến, hãng cho phát hành Code Lyoko Featuring Subdigitals (phiên bản dành cho người hâm mộ) làm album giữa MoonScoop và Code Lyoko Fans, gồm các phiên bản từ album đầu và bản nhạc không lời của Code Lyoko Evolution.
Sản xuất > Các phần của phim

| Các phần | Số tập | Lịch phát sóng> Phát sóng lần đầu | Lịch phát sóng> Phát sóng lần cuối |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 26 (từ tập 1 đến tập 26) | 3 tháng 9 năm 2003 (2003-09-03) | 25 tháng 2 năm 2004 (2004-02-25) |
| 2 | 26 (từ tập 27 đến tập 52) | 31 tháng 8 năm 2005 (2005-08-31) | 8 tháng 2 năm 2006 (2006-02-08) |
| Prequel | 2 | 21 tháng 10 năm 2006 (2006-10-21) | 22 tháng 10 năm 2006 (2006-10-22) |
| 3 | 13 (từ tập 53 đến tập 65) | 9 tháng 9 năm 2006 (2006-09-09) | 8 tháng 11 năm 2006 (2006-11-08) |
| 4 | 30 (từ tập 66 đến tập 95) | 13 tháng 8 năm 2007 (2007-08-13) | 10 tháng 11 năm 2007 (2007-11-10) |
Sản xuất > Công chiếu quốc tế

Tại Hoa Kỳ, bộ phim được phát sóng vào 19 tháng 4 năm 2004 trên kênh Cartoon Network. Còn phần prequel được phát sóng vào ngày 2 và 3 tháng 10 năm 2006. Bảy tập cuối cùng của phim được phát sóng trực tuyến.
| Quốc gia | Kênh phát sóng |
| --- | --- |
 Bỉ: The Two, 2BE và Ketnet
 Canada: CBC
 Tây Ban Nha: Clan
 Việt Nam: BiBi, VTV3, VTV6 và HTV3
 Ý: Rai2
 Indonesia: Spacetoon
Tiếp nhận

Mật mã Lyoko là chương trình xuất sắc nhất do khán giả kênh Canal J (Pháp) bình chọn và được nhiều khán giả quốc tế yêu thích; chương trình cũng được hai kênh Cartoon Network và Kabillion (Hoa Kỳ) đánh giá cao. Cụ thể, Mật mã Lyoko giữ vị trí thứ ba cho chương trình xuất sắc nhất năm 2006 tại Cartoon Network và vị trí thứ 4 cho chương trình được xem hàng tháng nhiều nhất năm 2010 tại Kabillion. Phim cũng đạt thành công lớn ở kênh Clan TVE của Tây Ban Nha, kênh Rai2 của Ý, và nhiều kênh ở Phần Lan và Anh Quốc. Tháng 12 năm 2006, Mật mã Lyoko nhận giải France's Prix de l'Export Award 2006 cho hạng mục phim hoạt hình.
Sau khi phát hành thành phim, Mật mã Lyoko được xuất bản dưới dạng đĩa DVD và được in thành tiểu thuyết từ nhà xuất bản Ý Atlantyca Entertainment. Người viết lấy bút danh là Jeremy Belpois (tiểu thuyết được viết từ tính cách của các nhân vật). Năm 2004, phim được in ra thành truyện tranh bởi Hachette, gồm hai tập được trình bày bằng cách chụp ảnh từng tập của phim. Năm 2006, phim được sản xuất thành đồ chơi robot Marvel Toys, đồ dùng học tập, tạp chí và bìa lịch dựa theo các nhân vật trong phim. Tiếp đến, nhiều video games được ra mắt như: Code Lyoko, Code Lyoko: Fall of X.A.N.A. của Nintendo DS, Code Lyoko: Quest for Infinity của Wii, PSP và PlayStation 2. Hãng MoonScoop cũng hợp tác với 3D Duo cho ra mắt trò chơi video của phim trên Facebook vào mùa xuân năm 2012, hơn 200.000 người dùng tham gia chơi tích cực và được 1.3 triệu game thủ đăng ký. Còn ở Việt Nam, nhiều fanpage được tạo ra để người hâm mộ thể hiện tình cảm với phim.
Vào tháng 1 năm 2011, bốn phần trong Mật mã Lyoko được phát hành trên iTunes tại Mỹ và MoonScoop Holdings ở Pháp. Một chương trình trò chơi được gọi là Code Lyoko Challenge ở Tây Ban Nha được dự kiến ​​phát hành vào cuối năm 2012 nhưng đã không được cho phép.
Rhipidarctia auroa

| Rhipidarctia auroa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Rhipidarctia
Loài (species): R. auroa
Danh pháp hai phần
Rhipidarctia auroa
Rhipidarctia auroa là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
4758 Hermitage

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: Chernykh, L. I.
Nơi khám phá: Nauchnyj
Ngày phát hiện: 27 tháng 9 năm 1978
Tên định danh
Tên định danh: 4758
Tên định danh thay thế: 1978 SN4
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.6695172
Viễn điểm quỹ đạo: 3.7551736
Độ lệch tâm: 0.1689819
Chu kỳ quỹ đạo: 2102.9636717
Độ bất thường trung bình: 74.47164
Độ nghiêng quỹ đạo: 1.62694
Kinh độ điểm mọc: 60.91866
Góc cận điểm: 283.92489
Đặc trưng vật lý
Suất phản chiếu hình học: 0.1106
Cấp sao tuyệt đối (H): 12.1
 
4758 Hermitage (1978 SN4) là một tiểu hành tinh nằm phía ngoài của vành đai chính được phát hiện ngày 27 tháng 9 năm 1978 bởi Chernykh, L. I. ở Nauchnyj.
Sorocephalus lanatus

| Sorocephalus lanatus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Proteales
Họ (familia): Proteaceae
Chi (genus): Sorocephalus
Loài (species): S. lanatus
Danh pháp hai phần
Sorocephalus lanatus R. Br., 1810 
Sorocephalus lanatus là một loài thực vật có hoa trong họ Quắn hoa. Loài này được R. Br. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1810.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Sorocephalus lanatus”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Xã Ohio, Quận Spencer, Indiana

| Xã Ohio Ohio Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 
 Vị trí trong Quận Spencer, Indiana
 Vị trí quận Spencer trong tiểu bang Indiana ở Hoa Kỷ
Xã Ohio
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Indiana
Quận: Quận Spencer
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 5.306
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-4)
Xã Ohio (tiếng Anh: Ohio Township) là một xã thuộc quận Spencer, tiểu bang Indiana, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 5.306 người.
Chú thích

↑  “2010 Census Gazetteer Files”. Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012.
Lửa

Lửa từ một ngọn nến
Lửa.
Thổ dân mài lấy lửa.
Quá trình đốt và dập tắt lửa từ một đống gỗ nhỏ.
Lửa là quá trình oxy hóa khử nhanh chóng của một vật liệu trong phản ứng cháy, giải phóng ra nhiệt, ánh sáng, và các sản phẩm phản ứng khác; trong đó các chất kết hợp với oxy từ không khí thường phát ra ánh sáng, nhiệt và khói. Các quá trình oxy hóa chậm hơn không được bao gồm trong định nghĩa này.
Lửa rất nóng do sự chuyển đổi từ liên kết đôi yếu của nguyên tử oxy thành các liên kết mạnh hơn là carbon dioxide và nước, giải phóng ra năng lượng (418 kJ mỗi 32 g oxy); năng lượng từ liên kết phân tử của nhiên liệu cho sự cháy chỉ chiếm một phần nhỏ ở đây. Tại một điểm trong phản ứng cháy, gọi là điểm bắt lửa, ánh lửa sẽ xuất hiện. Ánh lửa (flame) là một phần biểu hiện thấy được (phát ra ánh sáng) của sự cháy. Ánh lửa có thành phần chính là carbon dioxide, hơi nước, oxy và nitơ. Nếu đủ nóng, các chất khí có thể bị ion hóa và tạo ra plasma. Tùy thuộc vào các chất được đốt và các tạp chất mà màu sắc và nhiệt độ của lửa sẽ khác nhau.
Để tạo ra lửa, phải cần và đủ 3 yếu tố, đó là: chất cháy, oxy và nguồn nhiệt. Thiếu một trong các yếu tố trên hoặc các yếu tố trên không đủ thì sự cháy sẽ không xảy ra. Mỗi chất khác nhau có nhiệt độ bốc cháy khác nhau.
Tác động tích cực của lửa bao gồm kích thích sinh trưởng và duy trì các hệ sinh thái khác nhau. Lửa được con người sử dụng để nấu ăn, tạo ra nhiệt, ánh sáng, tín hiệu, và lực đẩy. Tác động tiêu cực của lửa bao gồm làm ô nhiễm nước và không khí, làm xói mòn đất, và là mối nguy hại cho con người, động vật và tài sản.
Tính chất của lửa > Phản ứng cháy

Bài chi tiết: Phản ứng cháy
Lửa (Cháy) bắt đầu khi một chất dễ bắt lửa và/hoặc vật liệu dễ cháy, kết hợp với một lượng đầy đủ một chất oxy hóa như khí oxy hoặc một hợp chất giàu oxy (mặc dù có chất oxy hóa mà không có oxy), được tiếp xúc với một nguồn nhiệt hoặc môi trường xung quanh có nhiệt độ trên điểm bắt lửa của nhiên liệu hoặc hỗn hợp chất oxy hóa. Điều kiện tiếp theo là quá trình oxy hóa phải có thể duy trì tốc độ của phản ứng nhanh chóng đến mức để tạo ra một phản ứng dây chuyền. Ba điều kiện này thường được gọi là tam giác lửa. Lửa không thể tồn tại mà không có tất cả các yếu tố trên theo đúng tỷ lệ. Ví dụ, một chất lỏng dễ cháy sẽ bắt đầu cháy chỉ khi nhiên liệu và oxy kết hợp theo đúng tỷ lệ. Một số hỗn hợp giữa nhiên liệu và oxy có thể cần một chất xúc tác, không tham gia vào phản ứng cháy, nhưng cho phép các chất phản ứng để đốt cháy dễ dàng hơn.
Khi đốt cháy, một phản ứng dây chuyền phải diễn ra theo đó ngọn lửa có thể duy trì nhiệt của chính nó bằng cách phát nhiệt trong quá trình cháy và có thể tiếp tục cháy, với điều kiện có một nguồn cung cấp liên tục của các chất oxy hóa và nhiên liệu.
Nếu chất oxy hóa là oxy từ không khí xung quanh, do có lực hấp dẫn, hoặc do một số lực tương tự gây ra bởi gia tốc là cần thiết để tạo ra đối lưu. Đối lưu loại bỏ tro than và mang nguồn cung cấp oxy mới vào ngọn lửa để lửa tiếp tục cháy. Nếu không có lực hấp dẫn, một đám cháy nhanh chóng bị dập tắt vì nó sẽ bị các tro than và khí không bắt cháy trong không khí bao vây. Vì thế nên nguy cơ cháy trong một tàu vũ trụ là nhỏ khi nó quay quanh quỹ đạo do quán tính. Tất nhiên, điều này không áp dụng nếu oxy được cung cấp cho ngọn lửa bởi một số quy trình khác với đối lưu nhiệt.
Lửa có thể được dập tắt bằng cách loại bỏ 1 trong 4 yếu tố của tam giác lửa. Hãy chọn một ngọn lửa khí đốt tự nhiên, chẳng hạn như từ một bếp ga. Ngọn lửa có thể được dập tắt bằng các cách sau đây:
Tắt nguồn cung cấp khí đốt, tức là loại bỏ nguồn nhiên liệu;
Bao bọc ngọn lửa hoàn toàn. Điều này dập tắt lửa vì quá trình đốt cháy vừa tiêu hủy chất oxy hóa có sẵn (oxy trong không khí) vừa tạo ra khí CO2 không cháy bao vây ngọn lửa;
Xịt nước. Nước làm hạ nhiệt ngọn lửa nhanh hơn so với tốc độ tăng nhiệt của ngọn lửa (tương tự, thổi mạnh vào lửa sẽ đẩy sức nóng của khí đốt cách xa nguồn nhiên liệu của nó);
Xịt một hóa chất chống cháy như Halon vào ngọn lửa. Chất này làm giảm tốc độ của các phản ứng hóa học làm ngừng phản ứng dây chuyền.
Ngược lại, ngọn lửa được tăng cường bằng cách tăng tốc độ tổng thể của quá trình cháy. Phương pháp để làm điều này bao gồm: cân bằng đầu vào của nhiên liệu và chất oxy hóa để duy trì tỷ lệ cân bằng hóa học của các chất phản ứng, tăng nhiên liệu và chất oxy hóa theo tỷ lệ trên, tăng nhiệt độ môi trường xung quanh để nhiệt độ ngọn lửa có thể duy trì quá trình cháy tốt hơn, hoặc cung cấp một chất xúc tác để tạo phản ứng.
Tính chất của lửa > Nhiệt > Màu sắc của ngọn lửa theo nhiệt độ

Đỏ
Vẫn có thể nhìn thấy: 525 °C (980 °F)
Tối: 700 °C (1.300 °F)
Đỏ tối: 800 °C (1.500 °F)
Đỏ vừa: 900 °C (1.700 °F)
Đỏ sáng: 1.000 °C (1.800 °F)
Cam
Sậm: 1.100 °C (2.000 °F)
Sáng: 1.200 °C (2.200 °F)
Trắng
Hơi trắng: 1.300 °C (2.400 °F)
Sáng: 1.400 °C (2.600 °F)
Sáng lóa: 1.500 °C (2.700 °F)
Hóa thạch

Hóa thạch cháy được phát hiện đầu tiên với sự có mặt của hệ thực vật trên cạn vào kỷ Ordovic giữa, 470 triệu năm trước, cho phép sự tích tụ oxy trong khí quyển như chưa từng có trước đó, khi các đám cây mới bơm nó ra ngoài ở dạng chất thải. Khi hàm lượng này vượt trên 13%, nó có thể tạo ra các đám cháy rừng. Cháy rừng được ghi nhận trong các hóa thạch Silur muộn, 420 triệu năm trước, từ các hóa thạch của thực vật tạo than. Ngoài một khoảng trống gây tranh cãi trong kỷ Devon muộn, than được bảo tồn như chưa bao giờ có trước đó. Mức độ oxy trong khí quyển có liên quan chặt chẽ với tỉ lệ than: oxy rõ ràng là yếu tố chính gây ra cháy rừng rất nhiều. Đám cháy cũng có thể bùng phát khi cỏ phát tán mạnh và trở thành thành phần chủ yếu của nhiều hệ sinh thái vào khoảng 6  -  7 triệu năm về trước; vật liệu mồi lửa này tạo các đám cháy khô làm cho lửa lan rộng nhanh chóng. Những đám cháy lan rộng có thể bắt đầu một quá trình phản hồi tích cực, nhờ đó mà chúng đã tạo ra một khí hậu ấm áp hơn, khô hơn và dễ cháy hơn.
Kiểm soát lửa của con người > Dùng làm nhiên liệu

Đốt lửa cháy các nhiên liệu giải phóng năng lượng có thể sử dụng. Gỗ là nhiên liệu thời tiền sử, và vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch, như dầu mỏ, khí đốt tự nhiên và than đá, trong các nhà máy điện cung cấp phần lớn điện năng của thế giới ngày nay; Cơ quan Năng lượng Quốc tế tuyên bố rằng gần 80% năng lượng của thế giới đến từ các nguồn này vào năm 2002. Ngọn lửa trong nhà máy điện được sử dụng để làm nóng nước, tạo ra hơi nước điều khiển tua-bin. Các tua bin sau đó quay một máy phát điện để sản xuất điện. Lửa cũng được sử dụng để cung cấp công cơ học trực tiếp, trong cả động cơ đốt trong và động cơ đốt ngoài.
Tam giác lửa
Ngọn lửa nến.
Hình ảnh của một ngọn lửa chụp với tốc độ mở ống kính 1/4000 giây.
Thổ dân dùng cỏ khô tạo lửa ở Namibia.
Quá trình đánh lửa của một que diêm.
Hamburg sau bốn cuộc tấn công ném bom lửa vào tháng 7 năm 1943, ước tính đã giết chết khoảng 50.000 người.
Múi giờ miền núi

Giờ chuẩn miền núi (MST) là UTC-7  Giờ ánh sáng ngày miền núi (MDT) là UTC-6
Múi giờ miền núi của Bắc Mỹ là giờ tính bằng cách lấy Giờ phối hợp quốc tế (UTC) trừ đi 7 tiếng vào thời kỳ ban ngày ngắn nhất của mùa thu và mùa đông, và bằng cách trừ 6 giờ trong khoảng thời gian dùng giờ tiết kiệm ánh sáng ngày cho mùa xuân, hè, và đầu mùa thu (UTC-6). Giờ trong múi giờ này dựa vào Thời gian Mặt trời trung bình của đường kinh tuyến 105 độ phía tây Đài quan sát Greenwich.
Tại Hoa Kỳ và Canada, múi giờ này được gọi là Giờ miền núi (MT). Chi tiết hơn, nó là Giờ chuẩn miền núi (MST) khi áp dụng giờ chuẩn (mùa đông), và Giờ ánh sáng ngày miền núi (MDT) khi áp dụng giờ tiết kiệm ánh sáng ngày. Chi tiết chính xác về vị trí của múi giờ và đường phân chia giữa các múi giờ được công bố trong Mã Quy định Liên bang (Code of Federal Regulations).
Múi giờ này đi trước Múi giờ Thái Bình Dương một tiếng và đi sau Múi giờ miền Trung 1 tiếng.
Trong một số khu vực, bắt đầu trong năm 2007, giờ địa phương được đổi từ Giờ chuẩn miền núi (MST) sang Giờ ánh sáng ngày miền núi (MDT) vào lúc 02:00 sáng (ngay lúc đó đổi thành 03:00 sáng) ngày chủ nhật lần thứ hai của tháng 3 và quay trở về giờ chuẩn lúc 02:00 sáng (lúc đó đổi thành 01:00 sáng) ngày chủ nhật đầu tiên của tháng 11.
Canada

Bài chi tiết: Giờ tại Canada
Các tỉnh bang và các khu vực sau đây thuộc múi giờ miền núi:
Alberta
Northwest Territories (trừ Tungsten)
Vùng Kitikmeot của Nunavut
Một số vùng của miền đông nam và đông bắc British Columbia
Vùng Saskatchewan quanh thành phố Lloydminster
México

Bài chi tiết: Giờ tại Mexico
Các tiểu bang của México sau đây là thuộc múi giờ miền núi:
Baja California Sur
Chihuahua
Nayarit
Sinaloa
Sonora: luôn là Giờ chuẩn miền núi (MST) - không có Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày
Hoa Kỳ

Bài chi tiết: Thời gian ở Hoa Kỳ
Các tiểu bang hoặc các khu vực sau đây là thuộc Múi giờ miền núi:
Arizona - luôn là Giờ chuẩn miền núi - không có giờ tiết kiệm ánh sáng ngày trừ tại khu dành cho người bản thổ châu Mỹ Navajo
New Mexico
Wyoming
Utah
Colorado
Montana
Idaho (trừ miền bắc vùng cán chảo)
Đông Oregon/Quận Malheur
Một phần tư phía tây nam của Bắc Dakota
Nửa phần phía tây của Nam Dakota
Một phần ba phía tây của Nebraska
Hai quận cận tây nhất trong Texas (Hudspeth, El Paso)
Bốn quận tại Kansas (Greeley, Hamilton, Sherman, và Wallace)
Các thị trấn ở Nevada là West Wendover và Jackpot
Arizona không có dùng Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày. Tuy nhiên, Xứ Navajo, phần lớn vùng của nó nằm trong Arizona dùng Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày suốt lãnh thổ của nó. Khu dành riêng cho người bản thổ Hopi, một vùng nằm bên trong Xứ Navajo không dùng Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày.
Các vùng đô thị chính

Albuquerque, New Mexico
Billings, Montana
Boise, Idaho
Calgary, Alberta
Chihuahua, Chihuahua
Ciudad Juárez, Chihuahua
Colorado Springs, Colorado
Cranbrook, British Columbia
Denver, Colorado
Edmonton, Alberta
El Paso, Texas
Fort St. John, British Columbia (không có Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày - Daylight Saving Time)
Hermosillo, Sonora (không có Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày - Daylight Saving Time)
La Paz, Baja California Sur
Phoenix, Arizona (không có Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày - Daylight Saving Time)
Salt Lake City, Utah
Tucson, Arizona (không có Giờ tiết kiệm ánh sáng ngày - Daylight Saving Time)
Campylopus subtrachyblepharus

| Campylopus subtrachyblepharus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Dicranales
Họ (familia): Dicranaceae
Chi (genus): Campylopus
Loài (species): C. subtrachyblepharus
Danh pháp hai phần
Campylopus subtrachyblepharus Müll. Hal., 1900 
Campylopus subtrachyblepharus là một loài rêu trong họ Dicranaceae. Loài này được Müll. Hal. mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Campylopus subtrachyblepharus”. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
Carex albolutescens

| Carex albolutescens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Carex
Loài (species): C. albolutescens
Danh pháp hai phần
Carex albolutescens Schwein., 1828 
 
Carex albolutescens là một loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Schwein. mô tả khoa học đầu tiên năm 1828.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Carex albolutescens”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Prasinocyma inversicaulis

| Prasinocyma inversicaulis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Prasinocyma
Loài (species): P. inversicaulis
Danh pháp hai phần
Prasinocyma inversicaulis Prout, 1913 
Prasinocyma inversicaulis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.