stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nhà Tùy
Văn hóa > Tư tưởng học thuật

Tùy Văn Đế trong thời kỳ đầu chủ trương điều hòa tư tưởng Nho gia, Phật giáo và Đạo giáo; đồng thời cũng chủ trương văn học giản thực, phản đối tư tưởng văn học diễm lệ của Nam triều Ông đề xướng Nho học, khiến học thuyết Nho gia có địa vị không thể thiếu trong việc trị quốc, cổ vũ khuyến học hành lễ. Các địa phương nối tiếp nhau lập thêm trường học, có nhiều học giả Nho học ở khu vực Quan Đông, Nho gia một thời hưng thịnh. Các lưu phái Nho học thời Nam Bắc triều có sự khác biệt, mỗi phái thuyết kinh lại có nghĩa lệ riêng, đến thời Tùy vẫn chưa có kinh điển thống nhất, khiến cho việc khảo thí trong chế độ khoa cử gặp khó khăn. Đến những năm cuối thời Tùy Văn Đế, ông đề xướng hình pháp, công khai trợ Phật phản Nho, Năm 601, Tùy Văn Đế nhận thấy trường học tuy nhiều song không chuyên, nên hạ lệnh phế trừ toàn bộ các trường học, chỉ giữ lại 'Quốc tử học' ở kinh sư, đặt hạn ngạch 70 học sinh. Lưu Huyễn dâng thư can gián, song Tùy Văn Đế không nghe theo, đồng thời lại hạ lệnh cho dựng 5000 chùa tháp. Sang thời Tùy Dạng Đế, trường học ở các địa phương lại được khôi phục, song địa vị của nho sinh vẫn chưa được cải thiện. Nho sinh nổi tiếng nhất trong thời kỳ này có Lưu Trác và Lưu Huyễn, nhị Lưu có học thức phong phú, được nho sinh đương thời yêu mến kính trọng. Tuy nhiên, Lưu Huyễn thừa cơ hội Tùy Văn Đế tìm mua thư tịch, ngụy tạo hơn trăm quyển sách, đề tên như "Liên Sơn dịch", "Lỗ sử ký", nhằm gian lận thưởng vật. Lưu Trác do yêu cầu bổng lộc làm thầy cao nên thanh danh không tốt. Việc Tùy Văn Đế chuyển sang trợ Phật phản Nho khiến cho không ít nho sinh tham gia vào dân biến Tùy mạt sau này.
Vương Thông là nhà nho lớn thời Tùy mạt, cũng là nhà tư tưởng nổi tiếng thời Tùy, ông có thụy là "Văn Trung Tử". Ông chủ trương người chấp chính cần phải 'tiên đức hậu hình' mới có thể thu phục được nhân tâm; đề xướng tam giáo: Nho-Đạo-Phật cần cùng tồn tại, thay vì chống lẫn nhau, cũng chủ trương là tư tưởng sự của thiên và nhân, cùng tam tài thiên-địa-nhân không tách rời nhau. Tác phẩm nổi tiếng của ông có "Thái bình nhị thập sách", "Lục tục kinh" (còn có tên là "Vương thị lục kinh"), và "Văn Trung Tử trung thuyết". Hậu duệ Vương Bột của ông là một trong "sơ Đường tứ kiệt", đệ tử Ngụy Trưng của ông cũng là danh thần vào những năm đầu triều Đường. Học thuyết của ông có ảnh hưởng sâu rộng đối với lý học thời Tống sau này.
Tử tưởng Phật học phần lớn là duy tâm chủ nghĩa, trong đó Thiên Thai tông chủ trương "Chỉ quán thuyết", còn Thiền tông chủ trương "Đốn ngộ thuyết". Chỉ quán còn gọi là "Tịch chiếu", "Minh tĩnh", chủ trương bỏ qua toàn bộ ngoại cảnh và vọng niệm, tập trung chú ý vào đặc tính đối tượng, đồng thời sản sinh chính trí tuệ đối với các đối tượng này. Đốn ngộ là pháp môn "minh tâm kiến tính", chủ trương mọi sự nếu thông qua phương pháp tu hành chính xác, sẽ nhanh chóng lĩnh ngộ được điểm quan trọng, từ đó chỉ đạo thực tiễn được chính xác và thu được thành tựu.
Văn hóa > Nghệ thuật

Thời Tùy, vì mối quan hệ chính giáo nên hội họa được xem trọng. Hội họa thời Tùy vẫn lấy nhân vật hay cố sự thần tiên làm chủ đề chính, song tranh sơn thủy phát triển thành một nhánh hội họa độc lập. Triển Tử Kiền và Đổng Bá Nhân có tiếng ngang nhau, cùng với Cố Khải Chi thời Đông Tấn, Lục Tham Vi của Nam triều Tề, Trương Tăng Dao của Nam triều Lương đồng xưng là 'tiền Đường tứ đại họa gia'. Triển Tử Kiền sống qua các triều Bắc Tề, Bắc Chu và Tùy, từng nhậm chức triều tán đại phu của Tùy, sau nhậm chức trướng nội đô đốc. Ông từng vẽ tranh Phật giáo "Pháp hoa kinh biến", tranh phong tục "Trường An xã mã nhân vật đồ", song đều thất truyền. Bức tranh sơn thủy "Du xuân đồ" của ông dùng thuật bôi phác họa, tô màu xanh lục, phối cảnh không gian hợp lý, chú ý quan hệ xa gần và tỷ lệ núi cây cùng nhân vật, trong gang tấc có đủ ý vị nghìn dặm. Điều này chứng minh tranh sơn thủy thời Tùy giải quyết được triệt để vấn đề xử lý không gian giữa người và cảnh vật, là đại biểu cho sự nổi lên của tranh sơn thủy, "Họa giám" thời Nguyên nhận định "Du xuân đồ" là thủy tổ chính thức của tranh sơn thủy. Hoa gia người Vu Điền Uất Trì Bạt Chất Na thạo vẽ nhân vật Tây Vực, người đương thời gọi là "Đại Uất Trì". Ông thạo về vựng nhiễm âm ảnh, tức "ao đột pháp" (thuật lồi lõm), có ảnh hưởng lớn đến hội họa hậu thế.
Thư pháp triều Tùy khéo, đều, có lực, song không vượt khỏi quy củ, làm nền tảng cho quy mô phong phạm của đại gia thời sơ Đường. Các nhà thư pháp nổi tiếng có Đinh Đạo Hộ, Sử Lăng và Trí Vĩnh. Mặc tích (vết mực) thì có thiên tự văn và tả kinh. Thư pháp thời Tùy lấy bia khắc làm dòng chính, trên các bia khắc như "Long tạng tự bi", "Khải pháp tự bi", "Đổng mĩ nhân chí" có thể hiện phong cách thư pháp. Thời Tùy mạt Đường sơ có nhà thư pháp Ngu Thế Nam, cùng với Âu Dương Tuân, Chử Toại Lương, Tiết Tắc được gọi chung là "sơ Đường tứ đại gia".
Âm nhạc triều Tùy chịu ảnh hưởng của âm nhạc dân tộc Hồ-Hán Bắc triều và âm nhạc Nam triều Tống-Tề-Lương, nhạc ca cung đình Tùy có lẫn "Hồ thanh". Sau khi Tùy diệt Nam triều Trần, đặt ra "Thanh chương thự" để quản lý âm nhạc. Thời Tùy Dạng Đế, đặt ra 9 bộ nhạc: 'Thanh Nhạc', Tây Lương, Quy Từ, Thiên Trúc, Khang Quốc, Sơ Lặc, An Quốc, Cao Ly, 'Lễ Tất'. Đương thời, nhạc khí có các loại như "khúc hạng tì bà", "thụ đầu không hầu", "đáp lạp cổ" và "yết cổ", đều được truyền đến từ tây bắc, đương thời đã biết rằng âm giai có thất cung thay vì ngũ cung.
Vạn Bảo Thường và Hà Thỏa là những nhà âm nhạc có danh tiếng vào thời Tùy. Hà Thỏa là người Hòa Quốc (thuộc Uzbekistan hiện nay), ông còn giỏi về cả triết học. Năm 592, Tùy Văn Đế thấy phiền nhiễu trước Hồ âm và "vong quốc chi âm" của Nam triều, lệnh cho Quốc tử bác sĩ định ra chính nhạc, đương thời các trọng thần nghị luận sôi nổi, Vạn Bảo Thường tham dự vào thảo luận, tuy nhiên nhất thời chưa có kết quả. Cuối cùng, Hà Thỏa dùng kế để Tùy Văn Đế chọn dùng Hoàng chung cung để giải quyết tranh chấp. Hà Thỏa còn vì Tùy Dạng Đế mà chế tạo ngự xa "Hà Thỏa xa". Tác phẩm của Hà Thỏa có "Nhạc yếu", "Chu dịch giáng sơ", tác phẩm của Vạn Bảo Thường có "Nhạc phổ".
Các vua nhà Tùy

| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Thụy hiệu | Miếu hiệu | Tên thật | Thời gian cai trị | Niên hiệu (年號) |
| Võ Đế | Thái Tổ | Dương Trung (杨忠) | Thụy phong |  |
| Văn Đế (文帝) | Cao Tổ | Dương Kiên (楊堅) | 581-604 | Khai Hoàng (開皇) 581-600  Nhân Thọ (仁壽) 601-604 |
| Dạng Đế (煬帝) | Thế Tổ | Dương Quảng (楊廣) | 605-618 | Đại Nghiệp (大業) 605-617 |
| Cung Đế (恭帝) |  | Dương Hựu (楊侑) | 617-618 | Nghĩa Ninh (義寧) 617-618 |
Amphilejeunea

| Amphilejeunea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Marchantiophyta
Lớp (class): Jungermanniopsida
Bộ (ordo): Jungermanniales
Họ (familia): Lejeuneaceae
Chi (genus): Amphilejeunea
Amphilejeunea là một chi rêu trong họ Lejeuneaceae.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Amphilejeunea”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2014.
Chaetanthera acheno-hirsuta

| Chaetanthera acheno-hirsuta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Chaetanthera
Loài (species): C. acheno-hirsuta
Danh pháp hai phần
Chaetanthera acheno-hirsuta (Tombesi) "Arroyo, A.M.R.Davies & Till-Bottr.", 2004 
Chaetanthera acheno-hirsuta là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Tombesi) "Arroyo, A.M.R.Davies & Till-Bottr." mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Chaetanthera acheno-hirsuta”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Oritoniscus ripollensis

| Oritoniscus ripollensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Trichoniscidae
Chi (genus): Oritoniscus
Loài (species): O. ripollensis
Danh pháp hai phần
Oritoniscus ripollensis Vandel, 1972A 
Oritoniscus ripollensis là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Vandel miêu tả khoa học năm 1972.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Oritoniscus ripollensis Vandel, 1972A. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=261656
Pedinopistha longula

| Pedinopistha longula> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Philodromidae
Chi (genus): Pedinopistha
Loài (species): P. longula
Danh pháp hai phần
Pedinopistha longula Simon, 1900 
Pedinopistha longula là một loài nhện trong họ Philodromidae.
Loài này thuộc chi Pedinopistha. Pedinopistha longula được Eugène Simon miêu tả năm 1900.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Aptopus gracilis

| Aptopus gracilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Aptopus
Loài (species): A. gracilis
Danh pháp hai phần
Aptopus gracilis Horn, 1884 
Aptopus gracilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Horn miêu tả khoa học năm 1884.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Acanthomintha ilicifolia

| Acanthomintha ilicifolia |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Đe dọa (ESA)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Acanthomintha
Loài (species): A. ilicifolia
Danh pháp hai phần
Acanthomintha ilicifolia (A. Gray) A. Gray 
Acanthomintha ilicifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được A.Gray mô tả khoa học đầu tiên năm 1878.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Acanthomintha ilicifolia”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Cistus monspeliensis

| Cistus monspeliensis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Cistaceae
Chi (genus): Cistus
Loài (species): C. monspeliensis
Danh pháp hai phần
Cistus monspeliensis L. 
Cistus monspeliensis là một loài thực vật có hoa trong họ Nham mân khôi. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cistus monspeliensis”. Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2013.
Pedinophyllopsis abdita

| Pedinophyllopsis abdita> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Marchantiophyta
Lớp (class): Jungermanniopsida
Bộ (ordo): Jungermanniales
Họ (familia): Geocalycaceae
Chi (genus): Pedinophyllopsis
Loài (species): P. abdita
Danh pháp hai phần
Pedinophyllopsis abdita (Sull.) R.M.Schust. et Inoue 
Pedinophyllopsis abdita là một loài rêu tản trong họ Geocalycaceae. Loài này được (Sull.) R.M. Schust. & Inoue miêu tả khoa học lần đầu tiên năm 1981.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pedinophyllopsis abdita”. Truy cập ngày 27 tháng 9 năm 2013.
Chaetanthera boliviensis

| Chaetanthera boliviensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Chaetanthera
Loài (species): C. boliviensis
Danh pháp hai phần
Chaetanthera boliviensis J.Kost., 1945 
Chaetanthera boliviensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được J.Kost. mô tả khoa học đầu tiên năm 1945.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Chaetanthera boliviensis”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Oritoniscus trajani

| Oritoniscus trajani> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Trichoniscidae
Chi (genus): Oritoniscus
Loài (species): O. trajani
Danh pháp hai phần
Oritoniscus trajani Vandel, 1933 
Oritoniscus trajani là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Vandel miêu tả khoa học năm 1933.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Oritoniscus trajani Vandel, 1933. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=261658
Aptopus longipennis

| Aptopus longipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Aptopus
Loài (species): A. longipennis
Danh pháp hai phần
Aptopus longipennis Champion, 1895 
Aptopus longipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Champion mô tả khoa học năm 1895.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Parasynegia convergens

| Parasynegia convergens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Parasynegia
Loài (species): P. convergens
Danh pháp hai phần
Parasynegia convergens Warren, 1897 
Parasynegia convergens là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Ceratina dentipes

| Ceratina dentipes |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Apidae
Phân họ (subfamilia): Xylocopinae
Tông (tribus): Ceratinini
Chi (genus): Ceratina
Loài (species): C. dentipes
Danh pháp hai phần
Ceratina dentipes Friese, 1914 
Ceratina dentipes là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1914.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Chaetanthera apiculata

| Chaetanthera apiculata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Chaetanthera
Loài (species): C. apiculata
Danh pháp hai phần
Chaetanthera apiculata F.Meigen, 1894 
Chaetanthera apiculata là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được F.Meigen mô tả khoa học đầu tiên năm 1894.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Chaetanthera apiculata”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Athous dusaneki

| Athous dusaneki> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Athous
Loài (species): A. dusaneki
Danh pháp hai phần
Athous dusaneki Platia, 2003 
Athous dusaneki là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Platia miêu tả khoa học năm 2003.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Orectogyrus decorsei

| Orectogyrus decorsei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Gyrinidae
Chi (genus): Orectogyrus
Loài (species): O. decorsei
Danh pháp hai phần
Orectogyrus decorsei Régimbart, 1907 
Orectogyrus decorsei là một loài bọ cánh cứng trong họ van Gyrinidae. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1907.
Chú thích

↑  Gyrinidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Aptopus golbachi

| Aptopus golbachi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Aptopus
Loài (species): A. golbachi
Danh pháp hai phần
Aptopus golbachi Aranda, 1996 
Aptopus golbachi là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Aranda miêu tả khoa học năm 1996.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Aechmea sphaerocephala

| Aechmea sphaerocephala |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Bromeliaceae
Chi (genus): Aechmea
Phân chi (subgenus): Chevaliera
Loài (species): A. sphaerocephala
Danh pháp hai phần
Aechmea sphaerocephala (Gaudich.) Baker, 1879 
Danh pháp đồng nghĩa
 Chevaliera sphaerocephala Gaudich.  Chevaliera gigantea Maury 
Aechmea sphaerocephala là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được (Gaudich.) Baker mô tả khoa học đầu tiên năm 1879.
Chú thích

↑  Kew World Checklist of Selected Plant Families
↑  The Plant List (2010). “Aechmea sphaerocephala”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Caucasonethes borutzkyi

| Caucasonethes borutzkyi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Trichoniscidae
Chi (genus): Caucasonethes
Loài (species): C. borutzkyi
Danh pháp hai phần
Caucasonethes borutzkyi Verhoeff, 1932 
Caucasonethes borutzkyi là một loài chân đều trong họ Trichoniscidae. Loài này được Verhoeff miêu tả khoa học năm 1932.
Chú thích

↑  Schotte, M. (2010). Caucasonethes borutzkyi Verhoeff, 1932. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=259687
Chăm sóc tóc

Chăm sóc tóc ở Thiên Tân, Trung Quốc vào cuối triều đại nhà Thanh.
Chăm sóc tóc là một thuật ngữ tổng thể cho việc vệ sinh và thẩm mỹ liên quan đến lông mọc ra từ da đầu của con người, và ở mức độ thấp hơn là lông trên khuôn mặt, lông mu và lông khác trên cơ thể. Thói quen chăm sóc tóc khác nhau tùy theo văn hóa của một cá nhân và đặc điểm vật lý của tóc. Tóc có thể được nhuộm màu, tỉa, cạo hoặc loại bỏ bằng các phương pháp điều trị như tẩy lông, triệt lông. Dịch vụ chăm sóc tóc được cung cấp trong tiệm, tiệm hớt tóc salon và spa làm đẹp, và các sản phẩm có sẵn trên thị trường để sử dụng tại nhà. Tẩy lông bằng laser và điện phân cũng có sẵn, mặc dù chúng được các chuyên gia được cấp phép trong các văn phòng y tế hoặc spa đặc biệt thực hiện.
Làm sạch tóc và dưỡng tóc > Quy trình sinh học và vệ sinh

Chăm sóc tóc và chăm sóc da đầu có thể xuất hiện riêng biệt, nhưng thực sự đan xen vì tóc mọc từ bên dưới da. Các bộ phận sống của tóc (nang tóc, chân tóc, vỏ rễ và tuyến bã) nằm bên dưới da, trong khi các sợi tóc thực sự nổi lên (lớp biểu bì bao phủ vỏ não và tủy) không có quá trình sống. Hư hỏng hoặc thay đổi đối với trục tóc có thể nhìn thấy có thể được sửa chữa bằng quy trình sinh học, mặc dù có thể làm nhiều việc để quản lý tóc và đảm bảo rằng lớp biểu bì vẫn còn nguyên vẹn.
Da đầu, giống như bất kỳ da nào khác trên cơ thể, phải được giữ sức khỏe để đảm bảo cơ thể khỏe mạnh và sản xuất tóc khỏe mạnh. Nếu da đầu được làm sạch thường xuyên bởi những người có mái tóc xù hoặc có vấn đề rụng tóc, nó có thể dẫn đến rụng tóc. Tuy nhiên, không phải tất cả các rối loạn da đầu là kết quả của nhiễm trùng vi khuẩn. Một số phát sinh không giải thích được, và thường chỉ có thể điều trị các triệu chứng để kiểm soát tình trạng (ví dụ: gàu). Ngoài ra còn có vi khuẩn có thể ảnh hưởng đến tóc. Chấy có lẽ là bệnh về tóc và da đầu phổ biến nhất trên toàn thế giới. Chấy có thể được loại bỏ rất chú ý đến chi tiết và các nghiên cứu cho thấy nó không nhất thiết liên quan đến vệ sinh kém. Nhiều nghiên cứu gần đây tiết lộ rằng chấy thực sự phát triển mạnh ở tóc sạch. Theo cách này, việc gội đầu như một thuật ngữ có thể là một chút sai lầm, vì những gì cần thiết trong sản xuất và bảo dưỡng tóc khỏe mạnh thường chỉ đơn giản là làm sạch bề mặt da đầu, cách da trên toàn cơ thể đòi hỏi phải làm sạch để vệ sinh tốt.
Các tuyến bã nhờn trên da người sản xuất bã nhờn, được cấu tạo chủ yếu từ các axit béo. Bã nhờn có tác dụng bảo vệ tóc và da, và có thể ức chế sự phát triển của vi sinh vật trên da. Bã nhờn góp phần vào độ pH tự nhiên có tính axit nhẹ của da ở đâu đó trong khoảng từ 5 đến 6,8 trên phổ pH. Chất nhờn này cung cấp độ ẩm cho tóc và tỏa sáng khi nó di chuyển tự nhiên xuống thân tóc, và đóng vai trò là chất bảo vệ bằng cách ngăn tóc khô hoặc hấp thụ quá nhiều chất bên ngoài. Bã nhờn cũng được phân phối xuống thân tóc "một cách cơ học" bằng cách chải và chải. Khi bã nhờn xuất hiện quá nhiều, chân tóc có thể xuất hiện nhờn, nhờn và tối hơn bình thường và tóc có thể dính vào nhau.
Làm sạch tóc và dưỡng tóc > Làm sạch tóc

Một cách để phân phối dầu tự nhiên của tóc qua tóc là chải bằng bàn chải lông tự nhiên. Các sợi lông tự nhiên có hiệu quả di chuyển dầu từ da đầu đến giữa tóc và ngọn dài của tóc, nuôi dưỡng những phần tóc này. Chải da đầu cũng kích thích tuyến bã nhờn, từ đó tạo ra nhiều bã nhờn hơn. Khi bã nhờn và mồ hôi kết hợp trên bề mặt da đầu, chúng sẽ giúp tạo ra lớp phủ axit, là lớp bảo vệ của da.
Gội đầu giúp loại bỏ mồ hôi và dầu thừa, cũng như các sản phẩm không mong muốn từ tóc và da đầu. Thường tóc được gội như một phần của vòi hoa sen hoặc tắm bằng dầu gội, một chất hoạt động bề mặt chuyên dụng. Dầu gội hoạt động bằng cách thoa nước và dầu gội lên tóc. Dầu gội phá vỡ sức căng bề mặt của nước, cho phép tóc bị ướt. Điều này được gọi là hành động làm ướt. Hành động làm ướt được gây ra bởi phần đầu của phân tử dầu gội thu hút nước vào thân tóc. Ngược lại, đuôi của phân tử dầu gội bị thu hút bởi dầu mỡ, bụi bẩn và dầu trên thân tóc. Các tác động vật lý của dầu gội làm cho dầu mỡ và bụi bẩn trở thành một nhũ tương, và sau đó được rửa sạch bằng nước. Điều này được gọi là hành động nhũ tương hóa. Dầu gội không chứa sulfate ít gây hại cho tóc được xử lý màu hơn so với dầu gội thông thường có chứa sulfate. Sulfate loại bỏ dầu tự nhiên cũng như thuốc nhuộm tóc. Sulfate cũng chịu trách nhiệm cho hiệu ứng tạo bọt của dầu gội. Dầu gội có độ pH trong khoảng từ 4 đến 6. Dầu gội có tính axit là loại phổ biến nhất được sử dụng và duy trì hoặc cải thiện tình trạng của tóc vì chúng không làm phồng chân tóc và không làm mất đi các loại dầu tự nhiên.
Dầu xả thường được sử dụng sau khi gội đầu để làm phẳng lớp biểu bì của tóc, có thể trở nên thô ráp trong quá trình gội đầu. Có ba loại điều hòa chính: điều hòa chống oxy hóa, chủ yếu được sử dụng trong các tiệm sau các dịch vụ hóa học và ngăn chặn quá trình oxy hóa leo; điều hòa bên trong, đi vào vỏ của tóc và giúp cải thiện tình trạng bên trong của tóc (còn được gọi là phương pháp điều trị); và điều hòa bên ngoài, hoặc điều hòa hàng ngày, làm mịn lớp biểu bì, làm cho tóc sáng bóng, dễ chải và mượt mà. Dầu xả cũng có thể cung cấp một lớp bảo vệ vật lý cho tóc chống lại các tổn hại về thể chất và môi trường.
Cận cảnh tóc người
Octhispa clavareaui

| Octhispa clavareaui> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Octhispa
Loài (species): O. clavareaui
Danh pháp hai phần
Octhispa clavareaui Weise, 1910 
Octhispa clavareaui là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Weise miêu tả khoa học năm 1910.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008