stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Lăng Khiêm Thọ
Chú thích

1 2 3  Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện (quyển 4)
↑  “Tận mục lăng mộ nguy nga của vợ vua Tự Đức”. Kienthuc.net.vn. 1 tháng 1 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 6 năm 2017. Truy cập ngày 2 tháng 1 năm 2025.
↑  “Lăng tẩm Hoàng gia thời nhà Nguyễn tại Huế (phần 2): Lăng tẩm của các hoàng đế, lăng tẩm của các Hoàng hậu”. danviet.vn. 12 tháng 10 năm 2024. Truy cập ngày 2 tháng 1 năm 2025.
| x t sLăng tẩm Huế |
| --- | --- | --- |
| Chúa Nguyễn | Lăng Trường Cơ Lăng Trường Diễn Lăng Trường Diên Lăng Trường Hưng Lăng Trường Mậu Lăng Trường Thanh Lăng Trường Phong Lăng Trường Thái Lăng Trường Thiệu Lăng Tuyên Mục nhị vương |  |
| Phi tần Chúa Nguyễn | Lăng Vĩnh Cơ Lăng Vĩnh Hưng Lăng Quang Hưng Lăng Vĩnh Mậu Lăng Vĩnh Thanh Lăng Vĩnh Phong Lăng Vĩnh Thái Lăng Chiêu Nghi |  |
| Tây Sơn | Lăng Ba Vành |  |
| Hoàng đế nhà Nguyễn | Lăng Gia Long Lăng Minh Mạng Lăng Thiệu Trị Lăng Tự Đức Lăng Hiệp Hòa Lăng Kiến Phúc Lăng Đồng Khánh Lăng Dục Đức Lăng Khải Định |  |
| Hoàng hậu nhà Nguyễn | Lăng Thoại Thánh Lăng Thiên Thọ Hữu Lăng Hiếu Đông Lăng Xương Thọ Lăng Khiêm Thọ Lăng Tư Minh Lăng Tư Thông Lăng Từ Cung |  |
| Hoàng quyến khác | Lăng Cơ Thánh Lăng Hải Đông quận vương Lăng Hoàng Cô Lăng Hoàng Tử Cảnh Lăng Kiên Thái Vương |  |
Sotaro

Đây là một tên người Nhật; trong tiếng Nhật họ và tên được viết theo thứ tự Á Đông (họ trước tên sau) họ là .
| Yasuda Sotaro |
| --- | --- |
Tên khai sinh: Yasuda Sotaro
Sinh: 29 tháng 1, 1986 (38 tuổi) Newport Beach, California, Hoa Kỳ
Trang web: http://www.umarts.net/sotaro/
Yasuda Sotaro (保田聡太郎 (Bảo Điền Thông Thái Lang), Yasuda Sōtarō?, 29 tháng 1 năm 1986) thường gọi là Sotaro (聡太郎, Sōtarō?) là diễn viên và người mẫu người Mỹ gốc Nhật. Vai diễn nổi tiếng của anh là Ken Hisatsu/GekiChopper trong seri Super Sentai 2007 Juken Sentai Gekiranger.
Tiểu sử

Sotaro sinh ở Newport Beach, California. Anh học trường Trung học Corona del Mar và Trung học Đại học ở Irvine, nơi anh là chủ tịch câu lạc bộ Nhật Bản. Anh đang học ở Đại học Keio, Nhật Bản, nơi anh đang học về kinh tế.
Anh là em út trong gia đình 3 anh em, một trong số đó là Adachi Naohisa (足立 直久, Adachi Naohisa?, Túc Lập Trực Cửu), người được biết đến với vai diễn Kengo Tachibana/B-Fighter Kuwaga (橘健 吾／ビーファイタークワガー, Tachibana Kengo/Bīfaitā Kuwagā?) trong B-Fighter Kabuto.
Phim

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
| Năm | Tựa | Vai | Ghi chú |
| 2005 | Into the Sun | Maitre D' |  |
| 2006 | Nishimura Kyōtaro Suspense Totsukawa Keibu Series 37 (西村京太郎サスペンス 十津川警部シリーズ37 特急『あずさ』殺人事件  |  |  |
| 2007 | Elite Yankee Saburou (エリートヤンキー三郎 Elite Yankee Saburou) | Yuzuru Fukushi | seri truyền hình |
| 2007 | Hotaru no Hikari (ホタルノヒカリ Hotaru no Hikari) |  | Khách trong tập 1 |
| 2007 | Juken Sentai Gekiranger (獣拳戦隊ゲキレンジャー Jūken Sentai Gekiranger) | Ken Hisatsu/GekiChopper |  |
| 2008 | "Namida no Saki ni" by Crystal Kay  (涙のさきに) | Male lead | video âm nhạc |
Poa sieberiana

| Poa sieberiana |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Poa
Loài (species): P. sieberiana
Danh pháp hai phần
Poa sieberiana Spreng. 
Poa sieberiana là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được Spreng. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1827.
Chú thích

↑  “Poa sieberiana Spreng”. The Plant List. Truy cập ngày 2 tháng 7 năm 2013.
↑  The Plant List (2010). “Poa sieberiana”. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.
Lê Vũ Cầu

| Lê Vũ Cầu |
| --- | --- |
Nghệ sĩ Lê Vũ Cầu tại nhà riêng.
Tên khai sinh: Lê Bửu Cầu
Sinh: 22 tháng 3 năm 1955 Thị xã Cà Mau, tỉnh Cà Mau, Việt Nam Cộng Hòa
Mất: 23 tháng 9, 2008(2008-09-23) (53 tuổi) Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Nghề nghiệp: Diễn viên (hài, kịch, điện ảnh), Đạo diễn kịch nói
Năm hoạt động: 1974 – 2005
Lê Vũ Cầu tên thật là Lê Bửu Cầu (22 tháng 3 năm 1955 – 23 tháng 9 năm 2008) là một nghệ sĩ hài - kịch người Việt Nam, được biết đến nhiều qua các vai hài, như vai thằng Đậu trong vở "Vợ thằng Đậu", "Chí Phèo" trong vở kịch cùng tên.
Tiểu sử

Lê Vũ Cầu sinh tại thành phố Cà Mau, tỉnh Cà Mau, xuất thân từ một gia đình khá giả có ba mẹ, hai chị gái, một em gái và hai em trai. Tuy vậy nhưng tuổi thơ ông đã sớm chịu nhiều bất hạnh. Năm 1963, khi mới 8 tuổi, cha và mẹ Lê Vũ Cầu bị thiệt mạng do một chiếc máy bay Mỹ rơi trúng nhà. Sáu chị em trở nên côi cút, mỗi người phải nương tựa vào những người bà con. Sau khi ở với bà nội tại Tây Ninh được một năm, ông bỏ nhà ra đi, bắt đầu cuộc sống phiêu bạt giang hồ.
Lang thang đến Quy Nhơn, Lê Vũ Cầu làm quen với nhiều trẻ bụi đời và nhập bọn chung với chúng, làm đủ thứ việc như: đánh giày, bán báo, thậm chí dắt gái, đánh lộn... mà theo lời ông tâm sự thì "...tất cả chỉ sao cho có miếng ăn". Với biệt danh "Cầu Sài Gòn", chuyên cầm đầu một băng nhóm trẻ lang thang ở thành phố Quy Nhơn, dám làm những chuyện "động trời" như đánh lính Mỹ để bảo kê cho gái giang hồ... Thời gian này, cậu bé Lê Vũ Cầu cũng bị hành hạ bởi bọn đầu gấu và bị chúng dụ dỗ dùng thử ma túy.
Một thời gian sau, Lê Vũ Cầu tình cờ làm quen được với những người trong đoàn cải lương Minh Cảnh, thấy Vũ Cầu nhanh nhẹn nên họ đã nhận vào làm một chân "chạy cờ". Mặc dù bị bọn đầu gấu đe dọa và trả thù, ông cũng nhất quyết theo đoàn. Tại đây, ông làm nhiều công việc lặt vặt như: soát vé, kéo màn cho tới dọn dẹp hậu đài, bưng bê đồ cho các đào kép...
Có một công việc đàng hoàng như thế quả là một chuyện không tưởng đối với một trẻ bụi đời như Vũ Cầu. Ông tâm sự: "Tôi chỉ muốn thoát khỏi mảnh đất đã khiến tôi bị ám ảnh. Dù phải làm gì, đi đâu nhưng tôi không thể trở lại cuộc sống khủng khiếp như thế!".
Tiểu sử > Bắt đầu sự nghiệp

Làm ở đoàn Minh Cảnh một thời gian, ông tiếp tục gia nhập nhiều đoàn hát khác như: "Hương Mùa Thu", "Phước Chung", và đoàn "Kim Chưởng"... đi lưu diễn khắp miền Trung đến miền Tây Nam Bộ. Vừa chạy cờ, ông vừa để ý tự học ở các diễn viên trên sân khấu. Thế rồi, từ một tay soát vé vặt, ông được nhận nhiều kiểu vai như: lính vệ, thằng ở rồi dần dần trở thành kép độc, kép chính. Lúc chưa đầy 20 tuổi, ông đã được bầu hát phát hiện ra tố chất diễn hài đặc biệt của mình. Đây cũng là một bước ngoặt lớn trong cuộc đời của Lê Vũ Cầu.
Từ sau năm 1975, ông bắt đầu chuyển qua sân khấu kịch, và trở thành một trong những cây hài nổi tiếng tại miền Nam lúc bấy giờ. Ông tham gia nhiều vở diễn và còn cộng tác với Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTV) trong nhiều tiểu phẩm hài, đặc biệt thành công với chuyên mục "Trong nhà ngoài phố", "Chuyện đời thường", và chuyên mục "Chống bạo hành trong gia đình"... Từ đây, sự nghiệp của Lê Vũ Cầu bắt đầu trở nên sáng sủa, ông và nghệ sĩ Hồng Vân đã trở thành một cặp bài trùng trong các vở hài.
Không chỉ là một diễn viên kịch nói, ông còn thành công với nhiều vai trò như đạo diễn, diễn viên điện ảnh... Trong vai trò đạo diễn, ông viết một số vở như "Con gái ngài giám đốc", "Con ai", "Chuyện lạ", "Bếp lò"... đã gây được tiếng vang trong sân khấu kịch. Chùm kịch hài "Vợ chồng thằng Đậu" do Lê Vũ Cầu cùng Hồng Vân diễn gây ấn tượng đến mức cả hai được khán giả gọi "yêu" là "Vợ chồng thằng Đậu".
Vào khoảng những năm 1990 trở đi, sân khấu hài tại miền Nam bắt đầu thời kỳ huy hoàng của mình. Lê Vũ Cầu lập nhóm tấu hài mang tên ông, gồm có các kịch sĩ Mai Huỳnh, Quang Đại, Nguyễn Châu, Phương Dung, Phi Phụng. Nhóm hài Lê Vũ Cầu biểu diễn rất thành công ở các sân khấu lớn trên địa bàn thành phố,... Thời gian này, ông có những vai diễn "để đời" như: vai ông già trong vở "Dạ cổ hoài lang", "Tình anh bán chè", "Người đàn bà đức hạnh", "Sợ vợ mới anh hùng"... Trong lĩnh vực điện ảnh, Lê Vũ Cầu tham gia đóng một số phim như: "Con nhà nghèo", "Chuyện cũ ở Trùng Quang", "Người Bình Xuyên", "Chuyện vui ngày tết", "Mảnh trăng côi", "Hẻm sâu", "Nợ đời", "Như một huyền thoại", "Ráng chiều",... đặc biệt là vai chính "Ông cá Hô" trong bộ phim cùng tên của đạo diễn Trần Mỹ Hà.
Tiểu sử > Phim đã tham gia

Con nhà nghèo (1998)
Chuyện cũ ở Trùng Quang
Người Bình Xuyên
Chuyện vui ngày tết (2003)
Mảnh trăng côi (2004)
Hẻm sâu (2000)
Nợ đời (2004)
Như một huyền thoại (1995)
Ông cá Hô (1998)
Tiểu sử > Những năm cuối đời

Năm 2002, khi đang ở trên đỉnh vinh quang của sự nghiệp, Lê Vũ Cầu suýt từ giã cõi đời khi phải nhập viện cấp cứu vì chứng xơ gan cổ chướng, lâm vào tình trạng hôn mê trong hơn 3 ngày, nhưng may sao, ông đã hồi phục. Lê Vũ Cầu tâm sự: "Tôi đã lúc tỉnh lúc mê không biết bao nhiêu ngày. Trong những ngày đó, có những lúc tôi cảm giác mình đã đi rồi, nhưng rồi lại thấy như có ai đang níu kéo mình lại. Đau đớn quằn quại, có những lúc tôi muốn được giải thoát cho thật nhanh, nhưng cũng có lúc tôi lại mong mình được sống, được trở lại với bạn bè".
Năm 2005, ông lại tiếp tục thoát khỏi lưỡi hái của tử thần khi phải cấp cứu ở Bệnh viện An Bình (Quận 5, TP.HCM), cũng lâm vào tình trạng hôn mê mất mấy ngày nhưng điều kỳ diệu là ông vẫn sống. Sau khoảng thời gian đó, Lê Vũ Cầu lặng lẽ nói lời chia tay sân khấu, ông dành thời gian để chăm chút quán ăn nhỏ của mình mang tên "Vợ thằng Đậu" ở 40 Đặng Văn Bi, quận Thủ Đức, tại quán ăn này ông tổ chức phát cơm chay từ thiện cho người nghèo và những người vô gia cư. Ông nói: "Ngày nào người ăn cũng đông, hôm ít thì cũng hơn 100, hôm đông có khi đến hơn 200. Tôi thấy họ ăn ngon, tôi vui lắm. Ít ra là tôi vẫn còn có ích trong cuộc đời này".
Tháng 9 năm 2008, nghệ sĩ Lê Vũ Cầu phải nhập viện để điều trị căn bệnh xơ gan tái phát đã ở vào giai đoạn cuối tại Bệnh viện Quân dân Miền Đông (Quận 9). Lần này ông lâm vào tình trạng hôn mê kéo dài và mất vào rạng sáng ngày 23 tháng 9, linh cữu được đưa đi an táng tại Nghĩa trang Nghệ sĩ Gò Vấp.
Phần mộ nghệ sĩ Lê Vũ Cầu.
Lình Huỳnh

Lình Huỳnh là một xã thuộc huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang, Việt Nam.
Địa lý

Xã Lình Huỳnh có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Thổ Sơn
Phía tây giáp Vịnh Thái Lan
Phía nam giáp xã Thổ Sơn và Vịnh Thái Lan
Phía bắc giáp xã Bình Sơn và thị trấn Hòn Đất.
Xã Lình Huỳnh có diện tích 32,96 km², dân số năm 2020 là 9.349 người, mật độ dân số đạt 284 người/km².
Hành chính

Xã Lình Huỳnh được chia thành 4 ấp: Cây Chôm, Huỳnh Sơn, Lình Huỳnh, Vàm Biển.
Lịch sử

Ngày 7 tháng 2 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định 15/2005/NĐ-CP về việc thành lập xã Lình Huỳnh trên cơ sở 2.174,83 ha diện tích tự nhiên và 6.999 nhân khẩu của xã Thổ Sơn.
Chú thích

1 2  “Nghị định 15/2005/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính, thành lập xã thuộc các huyện Tân Hiệp, Kiên Lương, Hòn Đất và Châu Thành, tỉnh Kiên Giang”. Thư viện pháp luật. 7 tháng 2 năm 2005.
1 2  Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. “Dân số đến 31 tháng 12 năm 2020 - tỉnh Kiên Giang” (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2021.
↑  Tổng cục Thống kê
↑  “Danh mục Ấp, khu phố (Danh mục thống kê + DM HÀNH CHÍNH KIÊN GIANG)”. Cục thống kê tỉnh Kiên Giang. 28 tháng 7 năm 2014. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 29 tháng 10 năm 2021.
Pseudocatharylla chalcipterus

| Pseudocatharylla chalcipterus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Crambidae
Chi (genus): Pseudocatharylla
Loài (species): P. chalcipterus
Danh pháp hai phần
Pseudocatharylla chalcipterus
Pseudocatharylla chalcipterus là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Minuartia oxypetala

| Minuartia oxypetala> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Caryophyllaceae
Chi (genus): Minuartia
Loài (species): M. oxypetala
Danh pháp hai phần
Minuartia oxypetala Kulcz., 
Minuartia oxypetala là loài thực vật có hoa thuộc họ Cẩm chướng. Loài này được Kulcz. mô tả khoa học đầu tiên.
Từ thuần Việt

Từ thuần Việt là những từ do người Việt sáng tạo, và như thế, là những từ có nguồn gốc nội sinh.
Nguồn gốc

Về mặt nguồn gốc, cơ sở hình thành của lớp từ thuần Việt là các từ gốc Nam phương, bao gồm cả Nam Á và Đông Á. Những kết quả nghiên cứu gần đây cho thấy rằng nhiều bộ phận, nhiều nhóm của lớp từ thuần Việt có những tương ứng, những quan hệ hết sức phức tạp với nhiều ngôn ngữ hoặc nhóm ngôn ngữ trong vùng - miền.
Ví dụ:
Tương ứng Việt-Mường: vợ, chồng, ăn, uống, cười, bơi, nằm, khát, trốn, gáy, mỏ, mâm, rá, chum, nồi, vại, váy, cơm, cây, củ, rạ, mây, cau, gà, trứng...
Tương ứng Việt – Tày Thái: đường, rẫy, bắt, bóc, buộc, ngắt, gọt, đẵn, bánh, vắng, mo, ngọn, mọn, méo, vải, mưa, đồng, móc, nụ, gà, chuột, đâm...
Tương ứng với các ngôn ngữ nhóm Việt Mường đồng thời với nhóm Bru-Vân Kiều: trời, trăng, đêm, bụng, ruột, kéo, bốc, ngáy, khạc, củi, rắn...
Tương ứng với nhóm ngôn ngữ Mon-Khmer ở Tây Nguyên Việt Nam: trời, mây, mưa, sấm, sét, bàn chân, đầu gối, da, thịt, mỡ, mày, nó, nuốt, cắn, nói, kêu, còi, mặc, nhắm, bếp, chổi, đọi...
Tương ứng với nhóm Việt-Mường và các ngôn ngữ Mon-Khmer khác: sao, gió, sông, đất, đá, người, tóc, mặt, mắt, mũi, răng, lưỡi, cổ, lưng, tay, chân, máu, xương, cằm, đít, con, cháu...
Tương ứng với nhóm Việt Mường và Tày Thái: bão, bể, bát, dao, gạo, voi, cày, đen, giặt...
Tương ứng Việt – Nam Đảo:  đất, trâu, sông, cái, cây, núi, đồng, nghe, đèn, đêm, trắng, ăn, cướp, bướm, sáng, rất, nấu, này/ni, là, rằng, ngày...
Cùng với sự du nhập truyền bá của đạo công giáo, đặc biệt là văn hóa Công giáo, văn hóa Việt Nam cũng được làm giàu thêm bởi những yếu tố văn hóa phương Tây, và đặc biệt thành công trong vấn đề chữ viết. Khi truyền đạo cho người Việt Nam, khó khăn đầu tiên mà các giáo sĩ vấp phải là sự khác biệt về ngôn ngữ và văn tự; các giáo sĩ có thể học tiếng Việt được, nhưng học chữ Nôm thì quá khó. Bởi vậy họ đã dùng bộ chữ cái Latinh quen thuộc có bổ sung thêm các dấu phụ (mà một số ngôn ngữ phương Tây như chữ Bồ Đào Nha đã từng làm) để ghi âm tiếng Việt – thứ chữ này về sau được gọi là chữ Quốc ngữ.
Quá trình biến đổi từ nói - chữ viết - đọc dễ dàng hơn đã làm xuất hiện thêm nhiều các lớp ngôn ngữ lai, phong phú thêm lớp từ-ngữ Việt mới.
Từ thuần Việt với từ mượn

Nói đến từ thuần Việt, để dễ hình dung, dễ phân biệt, có thể lấy ví dụ các từ được gọi là Hán Việt (vd: giáo viên, đồng sự), từ gốc Pháp (vd: gác-ba-ga, ba-ri-e),... là những từ dùng tiếng Việt để viết theo ngôn ngữ đọc của ngôn ngữ khác; còn gọi là "đồng hóa" ngôn ngữ khác với ngôn ngữ bản địa (ở đây là tiếng Việt), thường xuất hiện khi trong từ điển ngôn ngữ bản địa không có từ tương ứng nghĩa, mà chỉ có từ viết "theo nghĩa hiểu", khi đó người ta sẽ dùng các từ có nguồn gốc ngoại lai kia. Từ thuần Việt là từ dùng tiếng Việt theo nghĩa "thuần", tương ứng các ví dụ trên có thể là người dạy học, người cùng làm, ghế ngồi sau xe, thanh chắn đường tàu,...
Hơn nữa, do được sử dụng nhiều trong sinh hoạt hàng ngày nên từ ngữ tiếng Việt thường có đặc điểm của từ ngữ giao tiếp đơn giản. Điều đó làm cho chúng không thể dùng để biểu thị các sắc thái nghĩa trang trọng hay khái quát. Tiếng Việt vay mượn một số từ ngữ ngôn ngữ ngoại lai khác, đặc biệt là tiếng Hán, có nghĩa cơ bản giống với từ tiếng Việt nhưng được bổ sung thêm một sắc thái nghĩa khác. Từ đó, xuất hiện những cặp từ đồng nghĩa, trong đó từ thuần Việt và từ Hán-Việt chỉ có sắc thái nghĩa khác nhau. Ví dụ một số cặp đôi từ Hán Việt - Từ thuần Việt: xuất huyết - chảy máu, từ trần - chết, thổ - nôn. Dễ nhận thấy, các từ thuần Việt trong ví dụ này cho cảm giác thô tục, ghê sợ hoặc đau đớn còn các từ Hán-Việt tạo cảm giác lịch sự, trung hòa. Đôi khi, từ Hán-Việt thường được sử dụng theo nghĩa trang trọng hơn từ thuần Việt, như hôn nhân - đám cưới, phụ nữ - đàn bà, phụ lão - người già.
Có thể kết luận, tiếng Việt có vay mượn các từ ngữ từ các ngôn ngữ khác để phục vụ cho hai mục đích chính:
Bổ sung cho những từ còn thiếu, chưa từng có tiền lệ;
Tạo ra một lớp từ có sắc thái nghĩa khác với từ đã có trong tiếng Việt.
Từ thuần Việt với từ mượn > Ảnh hưởng của ngôn ngữ Hán - từ Hán Việt

Lịch sử Việt Nam với hơn nghìn năm Bắc thuộc, tiếng Hán hay ngôn ngữ người Hán đã để lại trong tiếng Việt một tỉ lệ lớn các từ vay mượn của tiếng Hán, gọi là từ gốc Hán hay từ Hán-Việt. Theo các nhà nghiên cứu thì khoảng hơn 35% số từ của tiếng Việt là từ vay mượn của tiếng Hán.
Tuy nhiên, các từ tiếng Hán khi đi vào tiếng Việt đã được Việt hóa về cách đọc cho phù hợp với hệ thống ngữ âm của tiếng Việt và cho phù hợp với người Việt Nam. Đó gọi là cách đọc Hán-Việt. Cách đọc này đã được hoàn thiện từ khoảng thế kỉ thứ 10 đến 11 và được sử dụng ổn định cho đến nay. Điều đó có nghĩa là các từ vay mượn của tiếng Hán được người Việt đọc theo âm cổ – âm tiếng Hán đời Đường – có sự Việt hóa một ít cho phù hợp với hệ thống ngữ âm tiếng Việt. Một số từ được xem là thuần Việt thật ra là cách đọc chữ Hán của thời Hán, ví dụ: giếng-tỉnh, góc-giác, bánh-bính,....  Trong khi đó tại Trung Quốc, trải qua các thời kì khác nhau, cách phát âm của các từ đã thay đổi nhiều. Điều này giải thích tại sao từ tiếng Trung hiện đại và từ Hán-Việt có cách đọc không giống nhau. Ví dụ: từ dìfēng của tiếng Trung, đọc là "ti phâng", được người Việt đọc là "địa phương" và sử dụng hàng ngày.
Mặt khác, các từ gốc Hán trong tiếng Việt cũng có sự khác biệt về nghĩa và cách sử dụng so với từ tương đương trong tiếng Trung hiện nay. Chẳng hạn, trong tiếng Việt, từ ngoại ô được dùng để biểu thị ý nghĩa "lãnh vực bên ngoài thành phố" nhưng tiếng Trung lại dùng thị giao, thành giao để biểu thị ý nghĩa này. Không những thế, tiếng Việt còn dùng các yếu tố gốc Hán để tạo ra từ mới chỉ dùng trong tiếng Việt, ví dụ: tiểu đoàn, đại đội, hoặc kết hợp một yếu tố gốc Hán với một yếu tố thuần Việt để tạo ra từ mới, ví dụ: binh lính, tàu hỏa, đói khổ. Ngoài ra, trong tiếng Việt còn có một số từ gốc Hán nhưng không đọc theo âm Hán-Việt, ví dụ: rồng – long; sức – lực, xin – thỉnh, hoặc các từ gốc Hán mượn qua khẩu ngữ, ví dụ: mì chính, xì dầu,…
Từ thuần Việt với từ mượn > Ảnh hưởng của các ngôn ngữ châu Âu (Pháp, Anh-Mỹ)

Theo dòng lịch sử hơn 80 năm đô hộ của người Pháp tại Việt Nam nửa cuối thế kỉ XIX, tiếng Pháp đã được đưa vào giảng dạy và sử dụng trong các trường học và là ngôn ngữ chính thức của nhà nước thuộc địa. Do vậy, các từ ngữ tiếng Pháp đã xâm nhập vào tiếng Việt khá nhiều. Và sau đó đến thời kỷ Hoa Kỳ xâm nhập vào chiến tranh Việt Nam do đó một số từ ngữ của những ngôn ngữ châu Âu khác như tiếng Anh hay tiếng Nga cũng đi vào tiếng Việt, bị tiếng Việt "đồng hóa".
Tuy nhiên, sự giao thoa giữa tiếng Việt với các ngôn ngữ châu Âu diễn ra muộn hơn nhiều so với tiếng Hán và một số ngôn ngữ châu Á khác. Lúc này, tiếng Việt đã tiếp nhận một cách có hệ thống những từ ngữ tiếng Hán cần thiết để bổ sung cho vốn từ vựng của mình, do đó các từ ngữ châu Âu chỉ được tiếp nhận một cách lẻ tẻ và thường tập trung vào các lĩnh vực khoa học-kĩ thuật, lĩnh vực mà nền "văn minh lúa nước" Việt chưa thể có.
Thời kỳ đầu, tiếng Việt thường không tiếp nhận các từ ngữ châu Âu một cách trực tiếp mà tiếp nhận gián tiếp thông qua tiếng Hán, do đó các âm từ châu Âu đều có dáng dấp của âm Hán-Việt, ví dụ: câu lạc bộ; Nã Phá Luân; Ba Lê; Anh Cát Lợi, Ba Lan,… Về sau, cách tiếp nhận này đã được thay thế bằng cách tiếp nhận trực tiếp hoặc thông qua tiếng Pháp.
Ngoài việc tiếp nhận hình thức và ý nghĩa của các từ ngữ châu Âu, tiếng Việt còn mô phỏng cấu trúc, dịch nghĩa của một số từ ngữ châu Âu, xuất hiện trong tiếng Việt có những từ ngữ và cách nói có cấu trúc nghĩa giống như trong các tiếng châu Âu. Ví dụ: chiến tranh lạnh, giết thời gian (tiếng Pháp); vườn trẻ, nhà văn hóa (tiếng Nga); vũ trang tận răng, đĩa cứng, đĩa mềm (tiếng Anh).
Thời gian gần đây, do xu thế hội nhập toàn cầu, tiếng Anh gần như trở thành một ngôn ngữ ngoại giao quốc tế chính thức, xu hướng tiếp nhận trực tiếp ngôn ngữ ngày càng trở nên phổ biến. Ví dụ: in-tơ-nét (tiếng Anh: internet), ma-két-tinh (tiếng Anh: marketing); cát-xê (tiếng Pháp: cachet: tiền công cho nghệ sĩ, nhà văn, nhà báo,...); sô (tiếng Anh: show),… Tiếng Anh và tiếng Pháp có cùng chung một nguồn gốc ngữ hệ La-tinh, nên có một số từ ngữ, nhiều người nhầm lẫn trong việc xác định nguồn gốc ngôn ngữ, việc này chỉ được phân rõ khi có nghiên cứu về thời gian liên quan đến việc du nhập, xuất hiện của từ ngữ đó. Ví dụ như địa danh Phan-Xi-Păng (Fansipan hay Phan Si Phăng), nhiều tài liệu ghi chép địa chính thời Pháp thuộc đã ghi lại tên ngọn núi tên là "Hủa Xi Pan", theo tiếng địa phương có nghĩa là "phiến đá khổng lồ chênh vênh". Tuy nhiên, cùng với khả năng ngôn ngữ của lớp người Việt mới, "quốc tế hóa" đang dần biến đổi lại lớp từ này về mặt cách viết, sẽ thường là viết giữ nguyên chữ phiên âm Latinh và bỏ dấu tự (nếu có).
Chú thích

↑  Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu & Hoàng Trọng Phiến. Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt. Nhà xuất bản Giáo dục, H., 1997, trang 213–219.
↑  Chữ Quốc ngữ là thành quả công sức tập thể của các giáo sĩ người Bồ Đào Nha, Ý, Pháp… và những người Việt Nam đã từng giúp họ học tiếng Việt.
↑  “Từ điển Larousse”.
Hò

Hò là một thể loại diễn xướng nhạc điệu phổ biến trong đời sống của người dân miền Trung và miền Nam Việt Nam, khởi nguồn từ tập quán sinh hoạt vùng chiêm trũng, sông nước, diễn tả tâm trạng của người lao động. Hò hay được ví như là phong cách Quan họ của Nam Bộ, dù chưa rõ nguồn gốc của Hò có phải bắt nguồn từ Quan họ hay không. Hò và lý tuy có phần giống nhau nhưng hò thường gắn liền với một động tác khi làm việc còn lý thì không.
Một số bài dân ca của các quốc gia khác hay các vùng miền khác có nội dung và tiết tấu tương tự cũng được đặt tên là "hò", tỉ như bài dân ca Nga Hò kéo thuyền trên sông Volga.
Hình thức sinh hoạt

Một người Hò cho đại diện một tập thể đông người cho cùng một việc hay một mình tự sự, sâu lắng, dàn trải. Trong sinh hoạt những đêm trăng những nhóm con trai đi chơi, thường cất lên những điệu Hò để dò hỏi những cô gái về những công việc. Điệu Hò giao duyên giữ hai bên đối đáp lại nhau, người con gái hay một nhóm sẽ hò đáp trả lại khi đó. Trên sông nước khi đi ghe hay đò, người Hò (có thể con trai hay con gái) thường hò diệu giao duyên giữa hai chiếc ghe, thuyền, đò gần nhau.
Hò có phần ngẫu hứng và thường được hát như một cuộc đối thoại giữa một (hay một nhóm) người đàn ông và một (hoặc một nhóm) người phụ nữ. Các chủ đề phổ biến bao gồm tình yêu, tán tỉnh, nông thôn, v.v.
"Hò" phổ biến và phát triển mạnh tại các tỉnh Thanh Hoá, Huế, Nghệ An, Hà Tĩnh, và vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Vì có sự khác biệt của tiếng địa phương giữa các vùng mà Hò còn có nhiều loại, có thể miễn cưỡng phân thành hai loại phổ biến nhất là Hò miền Trung bao gồm Thanh Hoá, Huế, Hà Tĩnh, Nghệ An và Hò Nam Bộ bao gồm các tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long.
Các điệu hò sông nước

Hò Đồng Tháp
Hò kéo lưới
Hò giựt chì
Hò Qua sông hái củi
Hò khoan
Hò mái nhì
Hò mái đẩy
Hò mái ba Gò Công
Hò sông Mã
Hò khoan Lệ Thủy
Hò biển
Hò chèo thuyền
Hò đánh cá
Hò giã vôi
Hò xẻ gỗ
Hò hụi
Hò ba lý
Hò giã gạo
Hò lên núi đá đen
Hò đối đáp
Hò gọi nghé
Hò qua sông hái củi
Hò xuôi nhịp một
Hò giật chì
Hò kéo chài
Hò kéo lưới
Hò mài dừa
Hò kéo co
Hò kéo pháo
Hò chiều nay
Hò huế
Hò khoan
Hò quan
Hò quê
Hò ơi
Hò xưa
Hò xa
Hò vè
Hò về
Hò ví
Hò ví dặm
Hò nghệ tĩnh
Hò xứ nghệ
Các điệu hò trong sinh hoạt

Hò Giã gạo
Hò Xay lúa
Hò Kéo gỗ
Hò Đạp lúa
Hò Kéo thuyền
Chú thích

↑  [Trần Văn Khê. Du ngoạn trong âm nhạc truyền thống Việt Nam. Tp HCM: nxb Trẻ, 2004. tr 81]
Onocephala suturalis

| Onocephala suturalis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Onocephala
Loài (species): O. suturalis
Danh pháp hai phần
Onocephala suturalis (Bates, 1887) 
Onocephala suturalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.