Dân chủ xã hội
Triết lý

Là một hình thức của chủ nghĩa xã hội dân chủ cải cách, dân chủ xã hội bác bỏ cách giải thích hoặc cái này hoặc cái kia giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội. tuyên bố rằng việc thúc đẩy sự phát triển tiến bộ của chủ nghĩa tư bản sẽ dần dần dẫn đến sự phát triển của nền kinh tế tư bản thành nền kinh tế xã hội chủ nghĩa. Mọi công dân phải được hưởng một số quyền xã hội một cách hợp pháp; những dịch vụ này bao gồm khả năng tiếp cận  với các dịch vụ công phổ biến như giáo dục, chăm sóc sức khỏe, bồi thường cho người lao động và các dịch vụ khác bao gồm chăm sóc trẻ em và chăm sóc người già. Các nhà dân chủ xã hội ủng hộ quyền tự do khỏi bị phân biệt đối xử dựa trên sự khác biệt về năng lực/khuyết tật, tuổi tác, dân tộc, giới tính, ngôn ngữ, chủng tộc, tôn giáo, khuynh hướng tình dục và tầng lớp xã hội.
Cuối đời, Karl Marx và Friedrich Engels cho rằng ở một số quốc gia, người lao động có thể đạt được mục tiêu thông qua các biện pháp hòa bình. Theo đó, Engels lập luận rằng những người theo chủ nghĩa xã hội là những người theo chủ nghĩa tiến hóa, mặc dù cả Marx và Engels đều dấn thân vào cuộc cách mạng xã hội. Trong nền dân chủ xã hội phát triển, Eduard Bernstein đã bác bỏ những cơ sở cách mạng và duy vật của chủ nghĩa Marx chính thống. Thay vì đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa Marx xét lại của Bernstein phản ánh rằng chủ nghĩa xã hội có thể đạt được thông qua sự hợp tác giữa người với không phân biệt giai cấp. Tuy nhiên, Bernstein vẫn tôn trọng Marx, coi ông là cha đẻ của nền dân chủ xã hội, nhưng tuyên bố rằng cần phải sửa đổi tư tưởng của Marx trong bối cảnh điều kiện thay đổi. Bị ảnh hưởng bởi nền tảng chủ nghĩa dần dần được phong trào Fabian ở Anh sử dụng, Bernstein đã chủ trương một cách tiếp cận tiến hóa tương tự đối với chính trị xã hội chủ nghĩa mà ông gọi là chủ nghĩa xã hội tiến hóa (evolutionary socialism). Tiến hóa ở đây có nghĩa bao gồm dân chủ đại nghị và sự hợp tác giữa con người không phân biệt giai cấp. Bernstein chấp nhận phân tích của chủ nghĩa Marx rằng sự ra đời của chủ nghĩa xã hội gắn liền với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản.
August Bebel, Bernstein, Engels, Wilhelm Liebknecht, Marx và Carl Wilhelm Tölcke đều được coi là cha đẻ của nền dân chủ xã hội ở Đức, nhưng đặc biệt là Bernstein và Lassalle, cùng với những người ủng hộ quyền lao động và nhà cải cách như Louis Blanc ở Pháp, người đã dẫn đến sự kết hợp rộng rãi giữa dân chủ xã hội với chủ nghĩa cải cách xã hội chủ nghĩa. Trong khi Lassalle là một người theo chủ nghĩa xã hội nhà nước cải cách, Bernstein dự đoán sự tồn tại lâu dài của nền dân chủ với nền kinh tế hỗn hợp trong quá trình cải tổ chủ nghĩa tư bản thành chủ nghĩa xã hội và cho rằng những người theo chủ nghĩa xã hội cần phải chấp nhận điều này. Nền kinh tế hỗn hợp này sẽ bao gồm các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp hợp tác và doanh nghiệp tư nhân, và sẽ cần một thời gian dài trước khi các doanh nghiệp tư nhân phát triển theo cách riêng của họ thành doanh nghiệp hợp tác. Bernstein chỉ ủng hộ quyền sở hữu nhà nước đối với một số bộ phận của nền kinh tế mà nhà nước có thể quản lý tốt nhất và bác bỏ sở hữu nhà nước trên quy mô lớn vì quá nặng nề để có thể quản lý được. Bernstein là người ủng hộ chủ nghĩa xã hội Kant và chủ nghĩa tân Kant. Mặc dù ban đầu không được yêu thích, quan điểm của ông đã trở thành xu hướng chủ đạo sau chiến tranh thế giới thứ nhất.
Trong The Future of Socialism (1956), Anthony Crosland lập luận rằng "chủ nghĩa tư bản truyền thống đã được cải cách và sửa đổi gần như không còn tồn tại, và đó là với một hình thức xã hội khá khác mà các nhà xã hội chủ nghĩa hiện nay phải quan tâm. Chủ nghĩa chống chủ nghĩa tư bản trước chiến tranh sẽ giúp chúng ta rất ít", một kiểu chủ nghĩa tư bản mới đòi hỏi một kiểu chủ nghĩa xã hội mới. Crosland tin rằng những đặc điểm này của chủ nghĩa tư bản quản lý được cải cách là không thể đảo ngược, nhưng trong Đảng Lao động và các đảng khác đã tranh luận rằng Margaret Thatcher và Ronald Reagan đã đảo ngược vào những năm 1970 và 1980. Mặc dù đồng thuận hậu chiến đại diện cho một thời kỳ mà nền dân chủ xã hội là "phát triển nhất", người ta đã lập luận rằng "nền dân chủ xã hội thời hậu chiến đã hoàn toàn quá tự tin vào phân tích của chính mình" bởi vì "những lợi ích được cho là vĩnh viễn hóa ra có điều kiện và vì bể chứa của sự tăng trưởng tư bản có dấu hiệu cạn kiệt ". Trong Socialism Now (1974), Crosland lập luận rằng "đáng ra phải đạt được nhiều hơn nữa bởi Chính phủ Lao động tại vị và áp lực từ đảng Lao động khi là đối lập. Chống lại sự phản kháng cố định để thay đổi, chúng ta nên có một ý chí thay đổi mạnh mẽ hơn. Tôi kết luận rằng cần phải chuyển lệch sang cánh tả".
Trong Origin, Ideology and Transformation of Political Parties: East-Central and Western Europe Compared, Vít Hloušek và Lubomír Kopecek giải thích các đảng xã hội chủ nghĩa đã phát triển như thế nào từ thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 21. Khi số lượng người trong các nghề truyền thống của giai cấp công nhân như công nhân nhà máy và thợ mỏ giảm, những người theo chủ nghĩa xã hội đã thành công trong việc mở rộng sự thu hút của họ đối với tầng lớp trung lưu bằng cách làm loãng hệ tư tưởng của họ; tuy nhiên, vẫn có sự liên tục giữa các đảng như SPD, Đảng Lao động ở Anh và các đảng xã hội chủ nghĩa khác, những đảng này vẫn là một phần của cùng một gia đình tinh thần (famille spirituelle), hoặc gia đình đảng ý thức hệ, như hầu hết các nhà khoa học chính trị đã chỉ ra. Đối với nhiều nhà dân chủ xã hội, chủ nghĩa Marx được coi là có giá trị vì đã nhấn mạnh vào việc thay đổi thế giới vì một tương lai công bằng hơn, tốt đẹp hơn.