Aung San

Bài này viết về Aung San. Đối với con gái của ông, xem Aung San Suu Kyi.
| BogyokeAung San  အောင်ဆန်းCha già dân tộc |
| --- | --- |
Chân dung Aung San, khoảng thập niên 1940
Chức vụ
Phó Chủ tịch Hội đồng Hành pháp của Thống đốc; Cố vấn Quốc phòng của Miến Điện thuộc Anh
Nhiệm kỳ: 28 tháng 9, 1946 – 19 tháng 7, 1947
Tiền nhiệm: Sir John Wise
Kế nhiệm: Chức vụ bãi bỏ  U Nu lên làm Thủ tướng
 
Phó thủ tướng kiêm nhiệm Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Quốc gia Miến Điện
Nhiệm kỳ: 1 tháng 8, 1943 – 27 tháng 3, 1945
Tiền nhiệm: Chức vụ thành lập
Kế nhiệm: Chức vụ bãi bỏ
 
Chủ tịch đảng Liên đoàn Tự do của Nhân dân chống Phát xít
Nhiệm kỳ: 27 tháng 3,1945 – 19 tháng 7, 1947
Tiền nhiệm: Chức vụ thành lập
Kế nhiệm: U Nu
 
Tổng bí thư Đảng Cộng sản Myanmar
Nhiệm kỳ: 15 tháng 8, 1939 – 1940
Tiền nhiệm: Chức vụ thành lập
Kế nhiệm: Thakin Soe
 
Thông tin cá nhân
Sinh: (1915-02-13)13 tháng 2 năm 1915 Natmauk, Magwe, Ấn Độ thuộc Anh
Mất: 19 tháng 7 năm 1947 (32 tuổi) Yangon, Miến Điện thuộc Anh
Nguyên nhân mất: Ám sát
Nơi an nghỉ: Lăng Liệt sĩ, Myanmar
Nghề nghiệp: Nhà chính trị, quân nhân
Đảng chính trị: Liên đoàn Tự do của Nhân dân chống Phát xít Đảng Cộng sản Miến Điện Đảng Xã hội Miến Điện Đảng Thakin
Con cái: 4, trong đó có Aung San Oo và Aung San Suu Kyi
Alma mater: Viện Đại học Yangon
Chữ ký: 
Binh nghiệp
Thuộc: Quân đội Độc lập Miến Điện Lục quân Đế quốc Nhật Bản
Cấp bậc: Thiếu tướng (cấp bậc quân hàm sĩ quan cao nhất thời điểm đó)
Aung San (tiếng Miến Điện: အောင်ဆန်း; MLCTS: , phát âm [àʊɰ̃ sʰáɰ̃]; 13 tháng 2 năm 1915 – 19 tháng 7 năm 1947) là một chính trị gia, nhà cách mạng và nhà hoạt động độc lập người Miến Điện. Ông đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh nhằm lật đổ ách cai trị thực dân Anh, giành độc lập cho dân tộc Myanmar. Aung San cùng nhiều thành viên trong nội các thuộc địa đã bị giết trong một vụ ám sát khoảng sáu tháng trước khi mục tiêu đấu tranh được hoàn thành. Ông được suy tôn là người sáng lập ra nước Myanmar hiện đại cũng như Tatmadaw (Lực lượng vũ trang Myanmar), và thường được người Myanmar gọi bằng các danh hiệu như "Cha già dân tộc", "Người cha của nền độc lập" và "Người cha của Tatmadaw".
Với mục tiêu chấm dứt ách cai trị của thực dân Anh ở Myanmar, ông đã thành lập hoặc có liên kết chặt chẽ với nhiều nhóm và phong trào chính trị tại Miến Điện, đồng thời khám phá nhiều trường phái tư tưởng chính trị trong suốt cuộc đời của mình. Ông là một người nhiệt thành chống chủ nghĩa đế quốc và từng nghiên cứu về chủ nghĩa xã hội khi còn là sinh viên. Trong năm đầu đại học, ông được bầu vào ban chấp hành Hội sinh viên Viện Đại học Yangon và làm biên tập viên cho tờ báo của hội. Ông gia nhập Đảng Thakin vào năm 1938 và giữ chức tổng thư ký, trở thành người lãnh đạo "Phong trào thanh niên Thakin" và bị bỏ tù trong một thời gian ngắn bởi chính quyền thực dân Anh vì lý do đó. Ông cũng đã góp phần vào việc thành lập Đảng Cộng sản Myanmar vào năm 1939 nhưng sớm rời khỏi đảng này vì ông đã có những bất đồng sâu sắc với các thành viên khác trong ban lãnh đạo đảng. Sau đó, ông trở thành đồng sáng lập Đảng Cách mạng Nhân dân (về sau trở thành Đảng Xã hội Miến Điện) với mục tiêu chính là giành lại độc lập cho nước Myanmar từ tay thực dân Anh.
Không lâu trước khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, Aung San trốn khỏi Myanmar và đến Trung Quốc để kêu gọi sự hỗ trợ của nước ngoài cho nền độc lập của Myanmar. Ông đã chạy sang Nhật Bản năm 1940 và trở lại cùng với quân Nhật xâm lược với tư cách đứng đầu Quân đội Độc lập Miến Điện năm 1941. Sau đó ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Chiến tranh trong chính phủ Quốc gia Miến Điện do tiến sĩ Ba Maw đứng đầu. Vỡ mộng với Nhật Bản, ông đã đổi phe và hợp nhất các lực lượng vũ trang của mình với quân Đồng minh để chống lại quân Nhật. Sau Thế chiến thứ hai, ông đã đàm phán về vấn đề độc lập Myanmar trong hiệp định Aung San-Attlee. Ông giữ chức Thủ tướng đời thứ 5 của Thuộc địa vương quyền Miến Điện từ năm 1946 đến năm 1947. Ông lãnh đạo đảng  của mình là Liên đoàn Tự do của Nhân dân Chống Phát xít và giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử ở Miến Điện năm 1947, nhưng ông và hầu hết nội các của ông đã bị ám sát trước khi đất nước giành được độc lập.
Ông là cha của bà Aung San Suu Kyi, một nữ chính khách, chính trị gia và là người đoạt giải Nobel Hòa bình. Bà là Cố vấn nhà nước Myanmar và là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao trong nội các của Tổng thống Win Myint trước khi cuộc đảo chính ở Myanmar xảy ra vào năm 2021.