Địa đạo Phú Thọ Hòa

| Địa đạo Phú Thọ Hòa |
| --- | --- |
Vị trí của Địa đạo Phú Thọ Hòa trong Thành phố Hồ Chí Minh
Vị trí: 139 đường Phú Thọ Hòa, Phường Phú Thọ Hòa, Quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh
Tọa độ: 10°47′2″B 106°37′51,2″Đ﻿ / ﻿10,78389°B 106,61667°Đ﻿ / 10.78389; 106.61667
Diện tích: 4.242 mét vuông (0,4242 ha) (2017)
Chiều dài: 100 mét phục chế 10km trong thời chiến
Người thành lập: Chi bộ Phú Thọ Hòa gồm: Tám Lê Thanh Lâm Quốc Đăng Nguyễn Văn Tiểng
Xây dựng: 1947; 78 năm trước (1947)
Xây dựng cho: Chiến tranh Đông Dương Chiến tranh Việt Nam
Xây dựng lại: 2022
Phục hồi lại: 1985
Cơ quan quản lý: Trung Tâm Văn Hoá Quận Tân Phú (2022)

 Di Tích Quốc Gia
Loại: Lịch sử
Ngày nhận danh hiệu: 28 tháng 6 năm 1996
Số hồ sơ tham khảo: 1460-QĐ/VH
Quốc gia:  Việt Nam
 
Địa đạo Phú Thọ Hòa là một công trình quân sự dưới lòng đất đặt tại phường Phú Thọ Hòa, quận Tân Phú cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh chưa đầy 10 km về hướng Tây. Hệ thống được chi bộ xã Phú Thọ Hòa và Chi đội 12 xây dựng để phục vụ hai cuộc chiến tranh lớn nhất Việt Nam vào thế kỷ 20. Tuy ra đời trong bối cảnh bị bao vây bởi đồn bốt của đối thủ nhưng khu căn cứ vẫn hoạt động hiệu quả xuyên suốt hai thập kỷ tranh đấu chống thực dân Pháp và Mỹ của quân dân giải phóng vùng Sài Gòn – Gia Định – Chợ Lớn. Đây chính là địa đạo xuất hiện đầu tiên trên toàn khu vực Nam Bộ, trước cả địa đạo giữ kỷ lục dài nhất Việt Nam.
Vào những năm 1930, để che giấu quân cách mạng địa phương, cán bộ xứ ủy, tỉnh ủy và trung ương tại khu vực miền Nam đã phối hợp cùng với ban chỉ huy xã Phú Thọ Hòa tiến hành đào những căn hầm bí mật. Thời điểm cuộc kháng chiến tiến đến giai đoạn cao trào buộc quân đội phải rút về để bảo toàn lực lượng, đến năm 1947, Đảng bộ địa phương quyết định kiến tạo nên hệ thống ngầm để làm nơi cất giấu vũ khí, ém quân chuẩn bị cho những trận xuất kích ngay trong lòng quân Pháp. Sở hữu tổng chiều dài gần 10 km trong thời chiến, công trình quân sự do 16 thanh niên tiêu biểu mang họ Cù đào từ chập tối đến gần sáng ròng rã xuyên suốt nửa năm mới hoàn thành.
Từ địa đạo, quân đội vũ trang đã tiến hành nhiều cuộc triệt phá, góp phần làm suy yếu tương quan chênh lệch lực lượng giữa hai bên. Hàng loạt chiến công từ đây lần lượt xuất hiện như việc tấn công vào kho vũ khí Bảy Hiền, đồn bốt Cao Đài, Phú Thọ Hòa, Phạm Văn Tụng... Nổi bật nhất trong đó là sự kiện hai lần đột nhập phá hủy thành công kho bom Phú Thọ, hỗ trợ Việt Minh tiến gần hơn đến kết thúc thắng lợi trên toàn quốc, theo sau là sự sụp đổ của đế quốc thực dân Pháp trong khu vực Đông Nam Á. Đến thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, khu căn cứ vẫn tiếp tục được các đơn vị đặc công biệt động cùng Ban công tác thành dùng làm bàn đạp tiến quân vào nội thành Sài Gòn.
Ngày 28 tháng 6 năm 1996, địa đạo Phú Thọ Hòa đã được Bộ Văn hóa và Thông tin công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 1460-QĐ/VH, từ đây chính thức trở thành một "địa chỉ đỏ" để giáo dục và tuyên truyền lịch sử vùng địa phương đến công chúng. Trước đó vào năm 1985, thể theo yêu cầu của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, một đoạn đường hầm dài 100m đã được phục chế để đón khách tham quan, tuy nhiên công tác bảo tồn khu di tích lại bị bỏ quên trong một khoảng thời gian dài, không mấy ai biết đến nơi này vì tình trạng ngày một hoang phế xuống cấp theo thời gian. Mãi đến năm 2022, địa đạo mới được trùng tu phần lớn về cơ sở vật chất và khuôn viên cảnh quan.