Diệt chủng Circassia
Cội nguồn > Nguyên nhân

Vào cuối thế kỷ 18, Nga gia tăng bành trướng lãnh thổ nên đã mở rộng đất đai càn quét xuống phía nam, nên thường phải đụng độ với Ba Tư và Thổ, nên tìm mọi cách để biến vùng Kavkaz trở thành lãnh thổ Nga. Đông Gruzia đã từng là lãnh thổ của Ba Tư từ năm 1555 nhưng khi Nader Shah mất năm 1747, vùng này nổi loạn chống Ba Tư và thành lập vương quốc Kartli-Kakheti bởi tài lãnh đạo của vua Erekle II. Năm 1783, hòa ước Georgievsk giữa Nga và vương quốc người Gruzia này được ký kết và vương quốc này trở thành xứ bảo hộ của Nga. Sau khi đánh bại Ba Tư năm 1795, Nga sáp nhập vương quốc này vào thế kỷ 19 và được Ba Tư phê chuẩn năm 1813 theo hiệp ước Gulistan. Trong khi đó các vùng đất khác như Azerbaijan, Armenia, Dagestan thì bị càn quét bằng vũ trang sau khi Nga đánh bại Ba Tư trong Chiến tranh 1804-1813 và 1826-1828. Những vùng đất này, vốn có truyền thống độc lập ngoài ảnh hưởng của các đế chế cai trị trước đó, hóa ra lại trở nên dễ dàng để cai trị khi phần lớn chấp nhận sự cai trị của người Nga. Tại Kartli-Kakheti, Nga lợi dụng sự bảo hộ từ vua George XII Bagrationi để sáp nhập và lãnh thổ Nga. Nhà Imereti nổi dậy chống Nga và kéo theo những bất ổn liên tục trong suốt thế kỷ 19 sau đó. Những vùng còn lại, dù chưa bị càn quét bởi bất kỳ ai, vô tình trở thành vùng đất khó nhằn nhất mà người Nga đế sáp nhập, chính là vùng đất Circassia.
Người Circassia vốn là dân tộc Thiên chúa từ thế kỷ 5 và 6 do các nhà truyền giáo Byzantine tới khu vực và họ liên kết với người Gruzia. Cả hai ban đầu đều tìm kiếm sự giúp đỡ từ Nga nhưng bước ngoặt tới vào năm 1717, khi Sultan Murad IV yêu cầu những người Hồi giáo Krym tìm cách ép Hồi giáo hóa dân tộc này và nó đã có những thành công nhất định, tạo bản lề cho sự ảnh hưởng của Hồi giáo về sau với nhóm dân này. Thế nhưng, nó chỉ thực sự rõ rệt khi người Nga có ý đồ bành trướng nơi này vào lãnh thổ Nga, gây ra nỗi sợ buộc dân tộc này gần như cải đạo để liên minh với người Thổ, dẫn tới chính trị hóa Hồi giáo trong khi cùng lúc đó gây rạn nứt nội bộ giữa người Circassia với nhau; đến năm 1840, vẫn có quá nửa người Circassia là Thiên chúa giáo hoặc dân pagan, nhất là những bộ lạc Natuhay và Shapsug, ngay cả khi Mohammad Amin, giáo trưởng thứ ba của Imam Shamil, đã vận động cải đạo. Cho đến nay, người Circassia vẫn bị chia rẽ về tôn giáo.
Tại đó, quân Nga liên tục đối mặt với các cuộc tập kích lẻ tẻ. Nga vẫn coi xứ này là thuộc quốc của Thổ phải bị sáp nhập vào Nga theo hiệp ước Adrianople năm 1829 thì người Circassia lại coi đó là phi pháp vì nước họ không phải lãnh thổ của đế chế Thổ. Vào thế kỷ 19, người Cossack và người Circassia có giao thương mạnh mẽ và thường chống lại người Thổ và người Tatar Krym, nhưng sự di cư ồ ạt của người Cossack khiến cho người Circassia mất dần đất xung quanh sông Kuban. Vì thế, nhóm người này cùng các bộ lạc Kavkaz khác tìm cách tấn công các đồn quân Nga rồi lẩn trốn. Thế nhưng sự gia tăng quân số Nga, vấn đề nhu yếu phẩm (do sự phức tạp lãnh thổ), đã khiến binh lính Nga trút sự giận dữ lên người Circassia vô tội do các cuộc đột kích của nhóm quân này vào quân Nga, bằng việc tấn công các làng người Circassia, gây ra một vòng đột kích luẩn quẩn. Người Circassia chiến đấu chống Nga lâu hơn bất kỳ ai khác trong vùng.
Quân đội Nga cố tìm cách xây nhiều đồn lũy và doanh trại, nhưng chỉ thấy bị đột kích và nhiều lúc còn bị quân du kích địa phương đánh chiếm thành công với rất nhiều thương vong. Vì thế, năm 1816, tướng Aleksey Yermolov nhận ra, chỉ có con đường "khủng bố" mới dẹp được vấn đề này, mà theo mô tả, thì việc xây quá nhiều đồn lũy là đỉnh điểm cho "bọn mọi rợ châu Á biết mình yếu kém". Dưới trướng Yermolov, quân Nga và người Nga di cư sử dụng biện pháp đột kích, đánh phá, cướp bóc, để đạt ổn định lâu dài. Để làm được việc này, người Nga tấn công dồn dập vào những khu làng nơi bị nghi là có quân du kích, phá hủy, đánh chiếm, cướp phá, âm mưu ám sát, bắt cóc, giết người hàng loạt và xử tử đại gia đình. Do các lực lượng du kích coi trọng việc giành tình cảm các khu làng, người Nga cũng phá hủy nhu yếu phẩm của họ và tàn sát dân thường  Người Circassia phản ứng bằng việc gây dựng các liên minh bộ lạc.
Nó khiến người bản địa khu vực thêm căm thù Nga. Quân đội Nga thường mệt mỏi với việc các nhóm dân thiểu số sử dụng chiến thuật đánh úp và lợi thế địa hình, trong khi các làng thần phục người Nga chỉ vào sáng trong khi vào đêm lại đánh úp trở lại. Cuộc chiến này nhận được sự đồng cảm từ thế giới phương Tây, đặc biệt là Anh, bấy giờ là kẻ thù của Nga, nhưng vì quyền lợi ngoại giao với Nga trở nên hệ trọng, người Anh làm ngơ trong khi những hi vọng kháng chiến dần vụt tắt với người Circassia. Imam Shamil đã cố thuyết phục người Circassia ủng hộ các chiến binh Hồi giáo Kavkaz do ông cầm đầu, nhưng người Circassia tỏ ra lạnh nhạt. Chính điều này buộc Shamil phải hàng Nga về sau, và không ít các chiến binh ngày trước do Shamil lãnh đạo, đóng vai trò trong cuộc diệt chủng người Circassia sau này.
Để chống lại chiến tranh du kích này, người Nga san phẳng địa hình, phá hủy làng mạc, xây đường sá, chặt rừng để mở đường cho nông dân và người di cư Nga cũng như các bộ lạc Kavkaz thân Nga ở. Trước tình hình ngày một bạo lực, người Nga coi đó là quyết sách.
Năm 1837, những thủ lĩnh bộ lạc người Natukhai, Abzakh và Shapsug đề nghị được chấp thuận nằm dưới trướng cai trị của Nga nếu Nga rút dân di cư khỏi vùng, song Nga từ chối. Tướng Yermolov cho rằng Nga "chỉ cần đất chứ không cần người Circassia". Các chỉ huy như Yermolov và Bugalov thường tìm cách coi nhẹ vấn đề hòa bình với người Circassia để hành động trên tham vọng của mình.
Trong cuộc gặp để thông qua Hiệp ước Paris năm 1856, đại sứ Anh, bá tước Earl of Clarendon, cho rằng biên giới sông Kuban là cách tốt nhất để định hình lãnh thổ giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ, song ông không nhận ra được là Pháp và Thổ đã ngấm ngầm ủng hộ Nga cai trị vùng này. Khi bá tước Earl cố ngăn Nga xây đồn lũy ở Circassia, ông bị các đại diện Pháp phá bĩnh. Do Circassia chưa từng bị Nga cai trị, người Circassia cảm thấy bị tổn thương khi họ bị đưa vào bản đồ là một phần của Nga theo hiệp ước, trong khi Nga không coi họ là một phần của nước Nga và cũng không đối xử bình đẳng.