Chiến dịch Philippines (1941–1942)
Tranh cãi về các hoạt động của Không lực Viễn Đông

Tin tức đến Philippines về cuộc tấn công Trân Châu Cảng đang diễn ra vào lúc 02:20 sáng giờ địa phương ngày 8 tháng 12 năm 1941. Các máy bay đánh chặn của FEAF đã tiến hành một cuộc tìm kiếm trên không đối với các máy bay đang đến được báo cáo ngay sau nửa đêm, nhưng đây là những máy bay trinh sát Nhật Bản báo cáo tình trạng thời tiết. Lúc 03:30 sáng, Chuẩn tướng Richard Sutherland, Tham mưu trưởng của Tướng Douglas MacArthur, nghe tin về cuộc tấn công từ một chương trình phát thanh thương mại. Lúc 05:00 sáng, Tư lệnh FEAF Tướng Brereton báo cáo với sở chỉ huy của USAFFE, nơi ông cố gắng nhìn thấy MacArthur nhưng không thành công. Ông đề nghị với tham mưu trưởng của MacArthur, Chuẩn tướng Richard Sutherland, khởi động các nhiệm vụ ném bom chống lại Đài Loan theo chỉ thị kế hoạch chiến tranh Rainbow 5 mà từ đó một cuộc tấn công có thể xảy ra. Brereton được biết thêm về một cuộc tấn công vào USS William B. Preston tại vịnh Davao. Việc uỷ quyền đã bị giữ lại, nhưng ngay sau đó, để đáp lại một bức điện tín từ Tướng George C. Marshall chỉ thị cho MacArthur thực hiện Rainbow 5. Brereton dược lệnh đình công để sẵn sàng phê duyệt sau này.
Thông qua một loạt các cuộc thảo luận và quyết định gây tranh cãi, việc cho phép cuộc không kích đầu tiên đã không được chấp thuận cho đến 10:15 sáng giờ địa phương cho một cuộc tấn công ngay trước khi mặt trời lặn, với một cuộc không kích tiếp theo vào rạng sáng ngày hôm sau. Trong khi đó, các kế hoạch của Nhật Bản về việc tấn công Phi trường Clark và Iba bằng máy bay ném bom hải quân đặt căn cứ trên đất liền và máy bay chiến đấu Zero đã bị trì hoãn sáu giờ do sương mù tại các căn cứ trên Đài Loan, do đó chỉ có một nhiệm vụ quy mô nhỏ của Quân Nhật tấn công các mục tiêu ở mũi phía bắc Luzon. Lúc 08:00 sáng, Brereton nhận được một cú điện thoại từ Tướng Henry H. Arnold cảnh báo ông không cho phép máy bay của mình tấn công khi vẫn còn trên mặt đất. FEAF đã tung ra ba cuộc tuần tra máy bay chiến đấu cấp phi đội và tất cả các máy bay ném bom có thể hoạt động trên đảo Luzon trong khoảng thời gian từ 08:00 đến 08:30 sáng như một động thái phòng ngừa. Sau khi MacArthur cho phép Brereton vào lúc 10:15 sáng, các máy bay ném bom được lệnh hạ cánh và chuẩn bị cho cuộc không kích buổi chiều vào Đài Loan. Cả ba phi đội tiêm kích bắt đầu cạn kiệt nhiên liệu và đồng thời ngừng tuần tra.
Các máy bay tiêm kích đánh chặn Curtiss P-40B của Phi đội Tiêm kích 20 tuần tra tại khu vực trong khi các máy bay ném bom hạ cánh xuống sân bay Clark từ 10:30 đến 10:45, rồi phân tán về nơi trú ẩn để phục vụ. Phi đội Tiêm kích 17, đặt căn cứ tại sân bay Nichols, cũng hạ cánh xuống Clark và được tiếp nhiên liệu cho máy bay trong khi phi công ăn trưa, sau đó đặt phi công trong tình trạng báo động ngay sau 11:00. Tất cả ngoại trừ hai chiếc B-17 đều ở trên mặt đất.
Vào lúc 11:27 sáng và 11:29 sáng, trạm radar tại sân bay Iba phát hiện hai cuộc tấn công sắp tới trong khi trạm gần nhất vẫn còn cách đó 130 dặm. Nó đã báo động cho sở chỉ huy FEAF và sở chỉ huy tại sân bay Clark, một cảnh báo chỉ đến được với chỉ huy nhóm truy đuổi, Thiếu tá Orrin L. Grover, người dường như đã trở nên bối rối bởi nhiều báo cáo mâu thuẫn. Phi đội Tiêm kích 3 cất cánh từ Iba lúc 11:45 với chỉ thị đánh chặn lực lượng phía Tây, vốn được cho là có Manila làm mục tiêu, nhưng các vấn đề về bụi trong quá trình cất cánh đã khiến các chuyến bay bị phân tán. Hai chuyến bay của Phi đội Tiêm kích 21 (PS) tại sân bay Nichols, 6 chiếc P-40E, cất cánh lúc 11:45, do Trung uý William Dyess chỉ huy. Chúng bắt đầu hướng đến Clark nhưng được chuyển hướng đến vịnh Manila như một tuyến phòng thủ thứ hai nếu PS 3 không đánh chặn được lực lượng của nó. Chuyến bay thứ ba của Phi đội 21, cất cánh năm phút sau đó, hướng đến Clark, cho dù các vấn đề động cơ với chiếc P-40E hoàn toàn mới của nó đã làm giảm số lượng của nó xuống còn hai. Phi đội Tiêm kích 17 cất cánh lúc 12:15 trưa từ Clark, được lệnh tuần tra tại Bataan và vịnh Manila, trong khi Phi đội Tiêm kích 34 tại Del Carmen không bao giờ nhận được lệnh bảo vệ sân bay Clark và không hạ thuỷ. PS 20, phân tán tại Clark, đã sẵn sàng cất cánh nhưng không nhận được lệnh từ sở chỉ huy nhóm. Thay vào đó, một chỉ huy trưởng đã nhìn thấy đội hình máy bay ném bom Nhật Bản đang đến và chỉ huy bộ phận, Trung uý Joseph H. Moore, đã tự mình ra lệnh cho cuộc không chiến.
Cho dù bị radar theo dõi và ba phi đội truy kích Hoa Kỳ trên không, khi máy bay ném bom Nhật thuộc Trung đoàn 11 Kōkūkantai tấn công sân bay Clark lúc 12:40, họ đã đạt được bất ngờ chiến thuật. Hai phi đội B-17 được phân tán trên mặt đất. Đa số những chiếc P-40 thuộc Phi đội 20 PS đang chuẩn bị cất cánh và bị trúng đợt ném bom đầu tiên gồm 27 máy bay ném bom Mitsubishi G3M "Nell" hai động cơ của Nhật Bản; chỉ có 4 chiếc P-40B thuộc Phi đọi 20 cất cánh khi bom rơi.
Một cuộc tấn công ném bom thứ hai (26 máy bay ném bom Mitsubishi G4M "Betty") theo sát sau đó, rồi hộ tống các máy bay tiêm kích Zero bắn phá sân bay trong 30 phút, tiêu diệt 12 trong số 17 máy bay ném bom hạng nặng Mỹ có mặt và làm hư hại nghiêm trọng 3 chiếc khác. Hai chiếc B-17 bị hư hại có thể bay được và đưa đến Mindanao, nơi một trong số chúng bị phá huỷ trong một vụ va chạm mặt đất.
Một cuộc tấn công gần như đồng thời vào sân bay phụ trợ tại Iba về phía Tây Bắc bởi 54 máy bay ném bom "Betty" cũng đã thành công: tất cả ngoại trừ 4 chiếc P-40 thuộc Phi đội Tiêm kích 3, thiếu nhiên liệu và bị kẹt trong khi hạ cánh, đã bị phá huỷ trong chiến đấu hoặc do thiếu nhiên liệu. 12 chiếc P-40 thuộc các Phi đội 20 (4), 21 (2) và 3 (6) đã tấn công những người đi lạc nhưng không mấy thành công, mất ít nhất 4 chiếc.
Không quân Viễn đông mất một nửa số máy bay trong cuộc tấn công kéo dài 45 phút, và hầu như bị phá huỷ trong vài ngày tiếp theo, bao gồm một số chiếc B-17 còn sống sót bị mất do tai nạn cất cánh của các máy bay khác. Liên đội Tiêm kích 24 đã thực hiện đợt đánh chặn cuối cùng vào ngày 10 tháng 12, mất 11 trong số 40 chiếc P-40 mà họ gửi đến, và những chiếc P-35 còn sống sót của Phi đội 34 PS bị phá huỷ trên mặt đất tại Del Carmen. Đêm hôm đó, sức mạnh chiến đấu của FEAF đã giảm xuống còn 12 chiếc B-17, 22 chiếc P-40 và 8 chiếc P-35. Sức mạnh máy bay chiến đấu dao động hàng ngày cho đến ngày 24 tháng 12, khi USAFFE ra lệnh cho tất cả lực lượng của mình tiến vào Bataan. Cho đến lúc đó, những chiếc P-40 và P-35 được ghép lại với nhau từ các phụ tùng thay thế lấy từ những chiếc máy bay bị đắm, và những chiếc P-40E vẫn còn đóng thùng được lắp ráp tại Kho hàng không Philippines. Sân bay Clark bị bỏ hoang như một sân bay bị ném bom vào ngày 11 tháng 12 sau khi được sử dụng làm căn cứ dàn dựng cho một số phi vụ B-17. Từ ngày 17 đến ngày 20 tháng 12, 14 chiếc B-17 còn sống sót được rút về Úc. Mọi máy bay khác của FEAF đều bị phá huỷ hoặc bị bắt.
Không có cuộc điều tra chính thức nào diễn ra liên quan đến thất bại này vì nó xảy ra sau hậu quả của Trân Châu Cảng. Sau chiến tranh, Brereton và Sutherland đổ lỗi cho nhau về việc FEAF bị bất ngờ trên mặt đất, và MacArthur đưa ra một tuyên bố rằng ông không biết gì về bất kỳ khuyến nghị nào để tấn công Đài Loan bằng B-17. Walter D. Edmunds tóm tắt thảm hoạ như sau:"Ở Philippines, nhân viên của các lực lượng vũ trang của chúng tôi hầu như không có ngoại lệ đã không đánh giá chính xác trọng lượng, tốc độ và hiệu quả của Không quân Nhật Bản." Ông trích dẫn lời Thiếu tướng Emmett O'Donnell Jr., khi đó là một thiếu tá phụ trách những chiếc B-17 được gửi đến Mindanao, kết luận rằng ngày đầu tiên là một "công việc vô tổ chức" và không ai "thực sự có lỗi" vì không có ai "chuẩn bị chiến tranh."