stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Glenn Greenwald

American journalist, lawyer and writerBản mẫu:SHORTDESC:American journalist, lawyer and writer
| Glenn Greenwald |
| --- | --- |
Greenwald vào 2014
Sinh: Glenn Edward Greenwald 6 tháng 3, 1967 (57 tuổi) New York City, New York, Hoa Kỳ
Nghề nghiệp: Luật sư tác giả nhà báo
Giáo dục: Đại học George Washington (BA) Đại học New York (JD)
Thể loại: Phi hư cấu Bình luận chính trị và pháp lý
Tác phẩm nổi bật: Citizenfour How Would a Patriot Act? A Tragic Legacy No Place to Hide
Phối ngẫu: David Miranda (cưới 2005)
Con cái: 2 (con nuôi)
Website
GlennGreenwald.net
Glenn Edward Greenwald (sinh ngày 6 tháng 3 năm 1967) là một nhà báo, tác giả và cựu luật sư người Mỹ. Ông nổi tiếng với việc xuất bản một loạt các báo cáo chi tiết thông tin chưa biết trước đây về các chương trình giám sát toàn cầu của Mỹ và Anh. Những báo cáo này được dựa trên các tài liệu phân loại được cung cấp bởi Edward Snowden.
Greenwald làm luật sư hiến pháp trong mười năm trước khi ông bắt đầu viết blog về các vấn đề an ninh quốc gia và sau đó đóng góp cho Salon và The Guardian. Vào thời điểm đó, Greenwald được coi là một trong những chuyên gia ý kiến ​​có ảnh hưởng nhất ở Hoa Kỳ. Vào tháng 6 năm 2013, khi còn ở The Guardian, ông đã viết một loạt các báo cáo về các tài liệu do Snowden phát hành. Cùng với các phóng viên khác, Greenwald đã giành được cả Giải thưởng George Polk và Giải Pulitzer cho báo cáo. Sau đó vào năm 2013, Greenwald thành lập The Intercept với Laura Poitras và Jeremy Scahill, nơi ông là đồng biên tập trong vài năm. Ông đã viết một số cuốn sách bán chạy nhất, bao gồm No Place to Hide.
Đời tư

Năm 2005, Greenwald rời hành nghề luật sư ở New York và đi nghỉ dài hạn tới Rio de Janeiro, nơi ông gặp David Miranda, một đứa trẻ mồ côi 19 tuổi sống trong một khu ổ chuột. Vài ngày sau khi gặp nhau, cặp đôi quyết định dọn về sống chung và tổ chức đám cưới ngay sau đó. Miranda hiện là Nghị sĩ của Đảng PSOL cánh tả. Cặp đôi sống ở Rio de Janeiro, Brasil. Năm 2017, Greenwald và Miranda thông báo rằng họ có được quyền giám hộ hợp pháp của hai anh em, đến từ Maceió, một thành phố ở Đông Bắc Brasil.[cần nguồn tốt hơn] Họ chính thức nhận nuôi hai cậu con trai ở Brasil vào năm 2018.
Greenwald là một người thuần chay và là người ủng hộ quyền động vật. Greenwald và Miranda có 24 chú chó cứu hộ. Vào tháng 3 năm 2017, Greenwald đã công bố kế hoạch xây dựng một nơi trú ẩn với Miranda cho thú cưng đi lạc ở Brazil sẽ được nhân viên vô gia cư thuê. Vào tháng 3 năm 2017, Greenwald đã công bố kế hoạch xây dựng một nơi trú ẩn với Miranda cho thú cưng đi lạc ở Brazil sẽ được nhân viên vô gia cư thuê. Vào tháng 3 năm 2018, Greenwald đã tweet các video cho thấy nơi trú ẩn đang hoạt động.
Greenwald và Miranda là bạn thân của người ủng hộ nhân quyền Brasil và ủy viên hội đồng Marielle Franco, được biết đến vì chỉ trích chiến thuật của cảnh sát, người đã bị bắn chết trong xe của mình bởi những kẻ tấn công không rõ danh tính. Một hồ sơ của New York Times về Greenwald và Miranda mô tả cặp vợ chồng, như là kết quả của báo cáo của Greenwald về các quan chức cấp cao của Bolsonaro và sự phản đối thẳng thắn của Miranda tại Quốc hội, đã trở thành mục tiêu chính cho phong trào Bolsonaro.
Greenwald không tham gia vào bất kỳ tôn giáo có tổ chức. Ông nói rằng ông tin vào "phần tâm linh và huyền bí của thế giới" và yoga là "giống như một cây cầu vào đó, giống như một cửa sổ vào đó". Greenwald cũng đã chỉ trích phong trào Vô thần mới, đặc biệt là Sam Harris và những người khác chỉ trích Hồi giáo.
Vụ thử hạt nhân của Bắc Triều Tiên 2009

| CHDCND Triều Tiên thử hạt nhân |
| --- | --- |
Gần Kilchu 
Đồ hoạ từ United States Geological Survey cho thấy địa chấn tại thời gian thử hạt nhân của Triều Tiên

Tọa độ: 41°18′22″B 129°01′44″Đ﻿ / ﻿41,306°B 129,029°Đ﻿ / 41.306; 129.029
Loại: Địa điểm thử hạt nhân
Thông tin địa điểm
Người điều khiển: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
Tình trạng: không rõ
Lịch sử địa điểm
Sử dụng: 25 tháng 5 năm 2009, 00:54:43 UTC
Vụ thử hạt nhân năm 2009 của Triều Tiên là một vụ cho nổ dưới lòng đất một thiết bị hạt nhân vào ngày 25 tháng 5 năm 2009 của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Đây là lần thủ hạt nhân thứ nhì của quốc gia này, sau vụ thử lần đầu vào tháng 10 năm 2006. Triều Tiên đã thông báo cho Hoa Kỳ và Trung Quốc về vụ thử 20-30 phút trước thời điểm tiến hành vụ thử hạt nhân, thông báo được gửi cho Trung Quốc sớm hơn gửi cho Mỹ
Hãng thông tấn chính thức của Triều Tiên KCNA thông báot: "Vụ thử diễn ra an toàn ở mức độ cao hơn về sức mạnh của vụ nổ cũng như công nghệ điều khiển. Sự kiện sáng nay nhằm tăng cường sức mạnh răn đe hạt nhân vì mục đích phòng vệ bằng mọi cách". 
Các quan chức Hàn Quốc cho biết đã ghi nhận dấu hiệu về cơn địa chấn mạnh 4,7 độ Richter lúc 9h54 giờ Hàn Quốc (7h54 giờ Hà Nội) tại khu vực đông bắc Triều Tiên, nơi từng diễn ra vụ thử hạt nhân lần đầu tiên 3 năm trước. Các cơ quan khí tượng của Mỹ và Hàn Quốc đều cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy một vụ nổ hạt nhân đã diễn ra tại khu vực này. Sau vụ thử này, Bình Nhưỡng cũng tiến hành một số vụ thử tên lửa tầm ngắn. Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều lên án vụ thử hạt nhân này.
Bối cảnh

CHDCND Triều Tiên đã từng đe doạ tiến hành một đợt thử hạt nhân thứ nhì để phản đối sau khi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ra bản tuyên bố lên án quốc gia này sau khi Triều Tiên phóng thử tên lửa mà quốc gia này tuyên bố là mang vệ tinh Kwangmyŏngsŏng-2 vào ngày 5 tháng 4 năm 2009. Vụ phóng tên lửa này bị nhiều quốc gia lên án, cho rằng đây là một vụ thử tên lửa đạn đạo xuyên lục địa.
Vụ thử hạt nhât cũng được tiến hành sau một thông điệp gần đây rằng Triều Tiên đã thu nhỏ đầu đạn hạt nhân cho các tên lửa tầm trung và rằng quốc gia này đã được các nhà phân tích công nhận là một cường quốc hạt nhân đầy đủ.
Tháng 6 năm 2009, sau khi Triều Tiên thông báo rằng Kim Jong-un được chọn làm người kế vị chức vụ lãnh đạo của Triều Tiên Kim Jong-il, các nhà phân tích của chính quyền Mỹ cho suy đoán rằng mục đích vụ thử hạt nhân là thiết lập vị trí của Triều Tiên là một cường quốc hạt nhân trước khi Kim Jong-il qua đời.
Phản ứng của các quốc gia

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, nước đồng minh thân cận nhất, đối tác thương mại lớn nhất của Triều Tiên lên án vụ thử, cho rằng "Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên đã phớt lờ phản đối chung của cộng đồng quốc tế và đã thử tiến hành thêm một vụ thử hạt nhân. Chính phủ Trung Quốc tuyệt đối phản đối vụ thử này

Theo hãng tin Yonhap của Hàn Quốc ngày 1 tháng 6 năm 2009, Trung Quốc đã ngừng các hoạt động trao đổi cấp chính phủ với Triều Tiên sau khi Bình Nhưỡng tiến hành vụ thử nghiệm hạt nhân thứ hai và hàng loạt tên lửa tầm ngắn hồi tuần trước.
Các quốc gia Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc, Hàn Quốc, Nga cực lực lên án vụ thử và đề nghị Hội đồng Bảo an có một nghị quyết cứng rắn trừng phạt Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.
Việt Nam bày tỏ hết sức lo ngại về vụ thử, ủng hộ một bán đảo Triều Tiên phi hạt nhân, đề nghị đàm phán sáu bên để giải quyết vấn đề Triều Tiên thông qua biện pháp hoà bình.
Kateryna Vasylivna Bilokur

| Kateryna Bilokur Катерина Бiлокур |
| --- | --- |

Sinh: 7 tháng 12 [lịch cũ 24 tháng 11] năm 1900 Bohdanivka, Poltava, Đế quốc Nga
Mất: 9 tháng 6 năm 1961(1961-06-09) (60 tuổi) Bohdanivka Yahotyn Raion, Kiev, Xô viết Ukraina
Quốc tịch: Ukraina
Giải thưởng: Nghệ sĩ Nhân dân Ukraina
Kateryna Vasylivna Bilokur (tiếng Ukraina: Катерина Василівна Білокур; 7 tháng 12 [lịch cũ 24 tháng 11] năm 1900 – 9 tháng 6 năm 1961) là một nghệ sĩ dân gian người Ukraina sinh ra ở tỉnh Poltava. Ngày sinh của bà hiện chưa rõ nhưng ngày 7 tháng 12 được dùng làm sinh nhật chính thức của bà. Sau khởi đầu sự nghiệp không suôn sẻ, các tác phẩm của bà dần được biết tới vào cuối thập niên 1930 và 1940 vì chúng liên quan đến đề tài tự nhiên. Bà được vinh danh là Nghệ sĩ Nhân dân Ukraina. Pablo Picasso được cho là đã chiêm ngưỡng tác phẩm của bà được trưng bày ở Paris và bình luận: "Nếu chúng ta có một nghệ sĩ ở trình độ này, chúng ta sẽ làm cả thế giới phải bàn về cô ấy."
Cuộc đời và sự nghiệp > Xuất thân

Sinh nhật của bà được tổ chức vào ngày 24 tháng 11 (tức 7 tháng 12) năm 1900, và bà sinh ra ở làng Bohdanivka.
Năm lên sáu hoặc bảy tuổi, Bilokur học cách đọc. Gia đình bà quyết định không đưa bà đến trường học để tiết kiệm tiền mua giày và quần áo. Bà bắt đầu vẽ từ bé, tuy nhiên cha mẹ không ủng hộ sở thích này và không cho phép bà vẽ. Bilokur tiếp tục bí mật vẽ, sử dụng chất liệu là vải vụn và than cũ.
Bilokur từng bộc bạch bà đã "trộm một mảnh vải trắng của mẹ và lấy một cục than... tôi vẽ một thứ gì đó ở một mặt giẻ, rồi thích thú trước thứ mình vẽ, và vẽ nốt ở mặt kia... Và lần này... tôi không vẽ thứ tôi thấy, mà vẽ những chú chim tôi tưởng tượng ra... Tâm hồn tôi hạnh phúc vô cùng bởi những thứ mình có thể tạo nên! Tôi nhìn chăm chú vào bức vẽ và cười như điên". Tuy nhiên, bà cũng vấp phải sự phản đối của cha mẹ: "Đó là khi cha mẹ bắt quả tang tôi. Họ xé tranh của tôi và ném nó vào lò nướng... 'Con có bị điên không? Con đang làm gì vậy? Chuyện gì sẽ xảy ra nếu người khác thấy con làm chuyện này? Thứ quỷ dữ nào mới đồng ý cưới con sau chuyện này kia chứ!..'" Tuy nhiên, Bilokur vẫn không từ bỏ đam mê vẽ tranh: "Nhưng bất kể tôi có đi đâu, làm gì chăng nữa - hễ có một hình ảnh trong đầu là tôi cứ vẽ ra, nó bám lấy tôi...Tôi bị Mẹ thiên nhiên trừng phạt, thật là độc ác khi trao cho tôi tình yêu lớn lao với việc vẽ thần thánh này, rồi lại tước đi mọi cơ hội tạo ra tác phẩm tuyệt vời bằng toàn bộ tài năng của tôi!"
Sau đó bà vẽ trang trí cho một câu lạc bộ kịch địa phương do hàng xóm của bà cùng một người họ hàng xa tên Nikita Tonkonog tổ chức. Rồi chính Bilokur cũng biểu diễn trên sân khấu của nhà hát này.
Từ năm 1922 đến 1923, Bilokur tìm hiểu về một trường chuyên dạy gốm sứ nghệ thuật Myrhorod. Bà bắt đầu hành trình tới Myrhorod cùng hai bức vẽ: một bản sao của bức vẽ và một bản vẽ nháp ngôi nhà của ông bà, bà mang chúng đặc biệt cho dịp này. Nhưng Bilokur không được nhận vào trường vì bà không có giấy tờ chứng mình bà đã hoàn thành chương trình bảy năm học ở trường địa phương, vậy nên bà đành đi chân trần trở về nhà.
Bà chưa bao giờ từ bỏ niềm đam mê hội họa. Sau đó, bà bắt đầu tham gia một lớp học kịch do hai giáo viên (và là vợ chồng) nhà Kalita tổ chức.
Cuộc đời và sự nghiệp > Thời gian sáng tác

Mùa thu năm 1940, Bilokur nghe trên đài phát bài hát "Or was I not the viburnum on the meadow" do Oksana Petrusenko thể hiện. Ca khúc làm Bilokur ấn tượng nhiều đến nỗi bà đã viết một lá thư gửi cho nữ ca sĩ, kèm theo một bức họa hình cây viburnum trên mảnh vải. Bức họa gây ấn tượng với nữ ca sĩ, nên sau khi thảo luận bạn bè - Vasily Kasiyan và Pavel Tychina - bà đã tìm đến Trung tâm Nghệ thuật Dân gian. Ngay sau đó, một lời mời đã xuất hiện ở Poltava - để tìm tới làng Bogdanivka, tìm Bilokur và hỏi thăm về các tác phẩm của bà.
Vladimir Khitko (lúc ấy là trưởng ban nghệ thuật và phương pháp luận của Nhà Nghệ thuật Dân gian địa phương) đã đặt chân đến thăm Bogdanivka. Ông đưa một số bức họa của Kateryna Bilokur ở Poltava cho nghệ sĩ Matvey Dontsov xem. Năm 1940, tại Nhà Nghệ thuật Dân gian ở Poltava, một triển lãm riêng của nghệ sĩ tự học từ Bogdanivka đã được mở, lúc ấy chỉ trưng bày có 11 bức họa. Triển lãm thành công lớn và nữ nghệ sĩ được tưởng thưởng một chuyến đi đến Moskva. Bà cùng với Vladimir Khitko đến thăm Phòng trưng bày Tretyakov và Bảo tàng Pushkin.
Năm 1944, Vasily Nagai (giám đốc của Bảo tàng Nghệ thuật Trang trí Dân gian Quốc gia Ukraina) đã ghé Bogdanivka và mua một số bức tranh của Bilokur. Nhờ có lần mua này mà Bảo tàng Nghệ thuật Trang trí Dân gian Ukraina đã sở hữu bộ sưu tập những tác phẩm xuất sắc nhất của Bilokur.
Năm 1949, Bilokur trở thành thành viên của Hội Nghệ sĩ Ukraina. Năm 1951, bà được trao "Huy hiệu Danh dự" và nhận danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú của Xô viết Ukraina. Ba bức tranh của Bilokur, gồm "Tsar Kolos", "Birch" và "Kolkhoz Field" được đưa vào gian trưng bày nghệ thuật của Liên Xô tại Triển lãm quốc tế ở Paris (1954). Tại buổi triển lãm, Pablo Picasso chiêm ngưỡng những bức tranh này và phát biểu về Bilokur như sau: "Nếu chúng tôi mà có một nghệ sĩ ở trình độ này, chúng tôi sẽ làm cả thế giới nói về cô ấy!" Năm 1956, Bilokur nhận danh hiệu "Nghệ sĩ Nhân dân" của Xô viết Ukraina. Ở những năm về sau, các tác phẩm của Bilokur thường xuyên được trưng bày tại các buổi tiển lãm ở Poltava, Kyiv, Moskva và nhiều thành phố khác.
Nữ nghệ sĩ đã kết bạn với các đồng nghiệp và nhà phê bình nghệ thuật, và họ là những người hiểu và tôn trọng bà. Bên cạnh những lần gặp họ, bà còn mang theo một bức thư dài từ làng Bogdanivka cho họ xem. Trong số những người bạn qua thư từ của bà có nhà thơ Pavel Tychina và vợ ông là Lydia Petrovna, nhà phê bình nghệ thuật Stefan Taranushenko, giám đốc Bảo tàng Nghệ thuật Trang trí Dân gian Ukraina Vasily Nagai, các nghệ sĩ Elena Kulchitskaya, Matvey Dontsov, Emma Gurovich... Ở Bogdanivka, bà bắt đầu dạy cho các học trò gồm: Olga Binchuk, Tamara Ganzha và Anna Samarskaya.
Cuộc đời và sự nghiệp > Những năm cuối đời

Năm 1948, cha bà là ông Vasily Bilokur mất. Katheryna sống cùng người mẹ ốm yếu trong một thời gian, rồi sau đó người anh Grigory cùng vợ và năm đứa con chuyển đến sống cùng họ. Mùa thu năm 1961, mẹ bà lên cơn đau dữ dội ở bụng và chân. Các phương pháp điều trị tại nhà không có hiệu quả, còn hiệu thuốc trong làng lại không có đủ số thuốc cần thiết. Đầu tháng 6 năm 1961, mẹ bà mất, thọ 94 tuổi. Cùng năm ấy, Bilokur được đưa đến bệnh viện địa phương Yagotynsky. Ngày 10 tháng 6, bà trải qua một ca phẫu thuật nhưng không thành, và cùng ngày hôm ấy, Bilokur tử vong. Bà được chôn tại ngôi làng quê hương ở Bogdanivka. Tác giả tấm bia mộ là một thợ điêu khắc có tên Ivan Gonchar.
Họa phẩm

Đa số các bức họa của Kateryna Bilokur là vẽ hoa. Bà thường kết hợp các yếu tố của mùa xuân và mùa thu trong tranh của mình, bà từng vẽ một bức tranh như thế từ mùa xuân sang mùa thu. Ví dụ, sáu bông hoa thược dược trong bức "Cánh đồng nông trại tập thể" được vẽ trong hơn ba tuần. Ngoài hoa, Bilokur còn vẽ tranh phong cảnh và chân dung. Nhiều lần bà định cố vẽ một bức miêu tả con cò mang theo đứa trẻ, song bỏ ý tưởng này do bị nhầm với những bức khác.
Ở thập niên 1950, Bilokur thử sức với tranh màu nước. Tác phẩm xuất sắc nhất của bà lúc bấy giờ - "Làng Bohdanivka vào tháng 9", "Beyond the Village" (1956), "Đầu xuân" (1958), "Mùa thu" (1960) - có nét đặc trưng là khả năng biểu đạt cảm xúc tuyệt vời. Trong những năm cuối đời, trong tình trạng bệnh nặng, Bilokur đã sáng tác một số bức tranh vải bạt nổi bật gồm: "Daisies" (1958), "Peonies" (1958), "Bohdaniv Apples" (1959), "Bundle of Flowers" (1960) và một số bức tranh khác.
Bà không thường sử dụng màu nước và bút chì xám vì bà thích tranh sơn dầu hơn: "Tôi tự làm cọ - Tôi lấy những sợi lông có cùng độ dài từ đuôi mèo. Mỗi bức tranh lại có cọ riêng. Tôi tự tìm tòi về kỹ thuật sơn lót vải bạt."
Tri ân

Ngày 7 tháng 12 năm 2020, Google kỷ niệm sinh nhật thứ 120 của bà bằng một Google Doodle.
Chú thích

↑  “Kateryna Bilokur: Biographical sketch – Ukrainian Art Library”. en.uartlib.org (bằng tiếng Anh). 22 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 21 tháng 10 năm 2017.
↑  “Буйна”. Club-tourist (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 7 tháng 12 năm 2019.
↑  “Украинская Библия - Matthew 7”. godrules.net.
↑  “Квіти проростають навіть крізь бетон: історія творчості Катерини Білокур Полтава”. poltavchanka.info. 5 tháng 8 năm 2022.
↑  “Kateryna Bilokur's 120th Birthday”. 7 tháng 12 năm 2020.
Mộ Bilokur tại Bohdanivka
Tem của Ukraina năm 2000 có hình Bilokur
Đồng xu in hình Kateryna Bilokur
Lamia Makaddam

| Lamia Makaddam |
| --- | --- |
Sinh: Sousse, Tunisia
Nghề nghiệp: Tác giả
Lamia Makaddam (tiếng Ả Rập: لمياء المقدم‎) (sinh năm 1971 tại Sousse) là một nhà thơ, nhà báo và dịch giả người Tunisia.
Tiểu sử

Lamia Makaddam sinh năm 1971 tại Sousse, Tunisia. Cô bắt đầu viết thơ từ khi còn nhỏ và mặc dù không có nữ cố vấn trong thơ, được gia đình và giáo viên khuyến khích bằng văn bản. Cô đã xuất bản bài thơ đầu tiên của mình trên tờ báo cánh tả Badil.
Cô đã viết hai tập thơ, và tác phẩm của cô đã được dịch sang tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Hà Lan và tiếng Kurd. Cô đã được trao giải thưởng văn học al-Hijara ở Hà Lan vào năm 2000.
Cô có bằng thạc sĩ về ngôn ngữ và văn học Ả Rập và ngoài viết lách còn làm dịch giả. Cô đã sống ở Hà Lan trong 20 năm  và hiện đang sống ở Amsterdam.
Giải thưởng

Giải thưởng văn học al-Hijara, Hà Lan, 2000
Tác phẩm được chọn > Sách thơ

Intahā hāḏahi al-qaṣīda.. intahā hāḏā al-ubb (Bài thơ này đã được thực hiện, tình yêu này đã được thực hiện), 2015
Biṭaʻm al-fākiha al-šatwiyya (Với hương vị của trái cây mùa đông), 2007
Tác phẩm được chọn > Bản dịch

Anta qulta (Bạn đã nói), bản dịch của tiểu thuyết Hà Lan Jij zegt het, của Connie Palmen
Tác phẩm được chọn > Bài thơ dịch sang tiếng Anh

Hai bài thơ ("Thơ được tạo ra để giải quyết các vấn đề gia đình", "Tình yêu làm cho phụ nữ thành đàn ông và đàn ông thành phụ nữ"), Văn học thế giới ngày nay, 2018
Bốn bài thơ ("Người bán bánh mì", "Nếu tôi từng viết thơ", "Một chiếc váy ngắn", "Một cái gì đó phải phá vỡ cuối cùng"), Banipal, 2017
Ba bài thơ, Banipal
Nguyễn Cửu Kiều

| Nguyễn Cửu Kiều |
| --- | --- |
Nghĩa quận công
Tên khác: Nguyễn Phước Kiều

Quản thuyền Mã cơ
Nhiệm kỳ 1623
Bổ nhiệm bởi: Nguyễn Phúc Nguyên
Phẩm: Cai đội trưởng
Quản thuyền Trung đạo
Bổ nhiệm bởi: Nguyễn Phúc Nguyên
Phẩm: Cai đội trưởng
Chưởng cơ
Bổ nhiệm bởi: Nguyễn Phúc Nguyên
Trấn thủ Nam Bố Chính
Nhiệm kỳ 1633–1648
Bổ nhiệm bởi: Nguyễn Phúc Nguyên
Chưởng dinh
Nhiệm kỳ 1648–1656
Bổ nhiệm bởi: Nguyễn Phúc Tần
Phẩm: Quản Túc Vệ quân
Thủy sư Phó tướng
Nhiệm kỳ 1656
Bổ nhiệm bởi: Nguyễn Phúc Tần
 

Binh nghiệp
Tham chiến: Trịnh-Nguyễn phân tranh
 
Thông tin cá nhân
Sinh: 
Ngày sinh: 1559
Nơi sinh: Tống Sơn, Thanh Hóa
 
Mất: 
Ngày mất: 1656
Nơi mất: Quảng Bình
Nguyên nhân mất: Bị thương trong chiến tranh
 
Gia quyến: 
Thân phụ: Nguyễn Cửu Quảng
Phối ngẫu: Nguyễn Phúc Ngọc Đỉnh
Hậu duệ: Nguyễn Cửu Ứng Nguyễn Cửu Dực
 
Tước hiệu: Nghĩa quận công
Gia tộc: Nguyễn Cửu
Nghề nghiệp: feudatory
Quốc gia: Đàng Trong
Quốc tịch: Đàng Trong
Thời kỳ: Chúa Nguyễn
Truy phong
Tước hiệu: 
Nghĩa quận côngbởi Nguyễn Phúc Tần
 
Chức vị: 
Tả quân Đô đốc phủ Tả đô đốcbởi Nguyễn Phúc Tần
Đặc tiến Phụ quốc thượng tướng quânbởi Nguyễn Phúc Tần
 
Nơi thờ tự: 
Dương Xuân (Gành Đá, Hương Thủy, Thừa Thiên Huế
 
x • t • 
Nguyễn Cửu Kiều (阮久蕎, 1559–1656) là một danh tướng dười thời chúa Nguyễn trong giai đoạn Trịnh-Nguyễn phân tranh.
Xuất thân

Theo sách “Đại Nam liệt truyện tiền biên” thì tướng Nguyễn Cửu Kiều sinh năm 1559, người huyện Tống Sơn (nay là Hà Trung, sử nhà Nguyễn gọi là “quý huyện”, do đây cũng là quê hương của các chúa Nguyễn), tỉnh Thanh Hóa. Cha của ông tên là Quảng, làm quan nhà Lê đến chức Điện tiền Đô kiểm điểm Quận công. Dòng dõi Nguyễn Cửu Kiều vốn được ban họ chúa (quốc tính) là Nguyễn Phúc, đến năm Minh Mạng thứ nhất (1820), để tưởng thưởng công trạng của công thần, vua ban “cho con cháu công thần quốc sơ là Nguyễn Phúc Kiều làm họ Nguyễn Cửu” (gọi là Công tính).
Sự nghiệp

Nhận thấy chúa Trịnh không theo đạo vua tôi, lấn át vua Lê, nên Cửu Kiều có ý định vào nam với chúa Nguyễn. Bấy giờ có Công nữ Ngọc Tú biết được ý định của Cửu Kiều, bí mật đưa thư và ấn báu cho Cửu Kiều, bảo ông vào nam giúp chúa Sãi.
Năm 1623, Nguyễn Cửu Kiều từ Đông Đô (Thăng Long), nhận mật thư và bảo ấn do chính phi của chúa Trịnh Tráng là Nguyễn Thị Ngọc Tú (con gái chúa Nguyễn Hoàng) giao cho, giả là người đi chọi gà vào Nam theo chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Đại Nam liệt truyện có đoạn:
Hi Tông Hoàng Đế năm thứ 10, Quý Hợi (1623), Kiều từ Đông đô nhận mật thư và bảo ấn do Trịnh Phi là Ngọc Tú giao cho, giả là người đi chọi gà vào Nam. Chúa Trịnh biết, cho người đuổi theo. Kiều đến sông Gianh, không có thuyền mà lính bên Trịnh đuổi theo gần đến nơi. Kiều mật khấn rằng: "Sông nếu có thần thiêng thì giúp cho ta qua sông, đừng để giặc bắt". Chợt thấy có một con trâu nằm ở bờ sông, Kiều bèn cưỡi trâu sang sông. Lên đến bờ sông bên này không thấy trâu đâu nữa.
Đến Quảng Bình, nhờ tướng Nguyễn là Nguyễn Hữu Dật tiến cử ra mắt chúa Nguyễn Phúc Nguyên, dâng mật thư và bảo ấn. Chúa Nguyễn mừng quá, cho Cửu Kiều làm Đội trưởng, quản thuyền Mã cơ, sau thăng làm Cai đội thuyền Trung đạo, được gả công chúa thứ ba là Ngọc Đỉnh, rồi thăng đến chức Chưởng cơ.
Năm 1633, Kiều ra làm Trấn thủ Quảng Bình. Mùa đông năm ấy, quân Trịnh đến xâm lấn, Kiều xin đóng cọc ngăn cửa biển Nhật Lệ, để chống lại. Chúa dùng kế ấy, được hơn mười ngày, quân Trịnh hơi trễ nải, quân Nguyễn đột chiến xông ra đánh dữ, quân Trịnh tan chạy.
Năm 1640, hàng tướng Trịnh là Nguyễn Khắc Loát làm phản, quấy rối châu Nam Bố Chính. Chúa Nguyễn sai Cửu Kiều cùng Trương Phước Phấn đem quân đánh đuổi, lấy được cả đất Bắc Bố Chính. Sau đó chúa Trịnh đưa thư nói Nguyễn và Trịnh là chỗ thế nghị và đòi lại chỗ đất đã bị xâm lấn. Chúa Nguyễn mới sai trả Bắc Bố Chính cho họ Trịnh.
Mùa xuân năm 1648, chúa Trịnh đem hết quân miền Bắc vào đánh cửa biển Nhật Lệ, Cửu Kiều sai Nguyễn Triều Văn đem binh thuyền chống cự nhưng không đánh thắng được. Đàng Ngoài cậy quân nhiều, tiến đóng Võ Xá. Chúa Nguyễn Phúc Nguyên sai Thế tử Nguyễn Phúc Tần đem quân đi đánh, được toàn thắng.
Năm 1655 tướng Trịnh giữ châu Bắc Bố Chính là Phạm Tất Đồng đưa quân quấy rối ngoài biên, hai tướng của Đàng Trong là Tiết chế Nguyễn Hữu Tiến và Đốc chiến Nguyễn Hữu Dật đem quân đi đánh, sai Xuân Sơn làm tiền phong hạ đạo, Cửu Kiều đem quân đi, cũng lệ thuộc vào đấy. Quân Nguyễn tiến đánh ra tận Hà Trung, quân Trịnh thua chạy. Cửu Kiều đem thủy quân tiến đóng bờ nam sông Đàm, chiêu phủ hai huyện Kỳ Anh, Thạch Hà, quân và dân miền Bắc về hàng chúa Nguyễn ngày càng đông.
Mùa hè năm 1656, quân chúa Nguyễn tiến đến sông Lam, Cửu Kiều kiêm lĩnh chức Thủy sư Phó tướng cùng Tham tướng Tôn Thất Tráng đem binh thuyền thẳng đến cửa biển Đan Nha (tức cửa Hội) phá tan được thủy binh nhà Trịnh. Gặp lúc thủ lĩnh miền núi là Phù Dương đem binh miền thượng đánh quân của tướng Trịnh là Đào Quang Nhiêu. Quân Trịnh ập đến, quân Phù Dương thua. Cửu Kiều đem quân đến cố sức đánh, chém được tướng miền Bắc là Tào Nham và Diễn Thọ tại trận. Cửu Kiều cũng bị thương nặng, về Quảng Bình thì chết, thọ 98 tuổi.
Tưởng niệm

Nghe tin Nguyễn Cửu Kiều chết, Chúa tặng phong Đặc tiến Phụ quốc thượng tướng quân, Tả quân Đô đốc phủ Tả đô đốc, Nghĩa quận công. Mộ táng tại núi Bạch, xã Lộc Điền, huyện Phú Lộc, Thừa Thiên - Huế. Chúa lại cho lập đền thờ ở xã Dương Xuân (khu vực Gành Đá, huyện Hương Thủy, Thừa Thiên - Huế), cấp cho 50 người coi mộ.
Đền thờ Nguyễn Cửu Kiều tại Dương Xuân bị tàn phá trong chiến tranh giữa nhà Nguyễn với Tây Sơn. Sau khi vua Gia Long lên ngôi, người cháu đời thứ 5 của Nguyễn Cửu Kiều là Nguyễn Phúc An (tước Chánh vệ úy vệ Hổ uy quân Thần sách, Khâm sai Lưu thủ Quảng Trị), vốn theo hầu vua Gia Long, đã về làng Vân Dương, Hương Thủy, quyên góp tiền bạc xây dựng lại từ đường trên phần đất mới nằm trên bờ nam sông Như Ý.
Trong từ đường có treo đôi câu đối của chúa Nguyễn Phúc Chu ban tặng Võ Trung hầu Nguyễn Cửu Thế (cháu nội Cửu Kiều) năm 1709, sau khi ông giúp chúa dẹp loạn (em của Cửu Thế là Khâm Minh hầu Nguyễn Cửu Ta mưu phản):
“Vi đống vi lương, trọng trấn Nam triều lương
Thí kim thí ngọc, nhiệm ngô quốc lão điện bàn an”
Năm Tự Đức thứ 2 (1849), từ đường được vua ban tặng bức hoành phi ghi 4 chữ “Nhất môn trung nghĩa” (Một nhà trung nghĩa).
Năm 2022, Ủy ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế ra quyết định xếp hạng Lăng mộ Nguyễn Cửu Kiều và Công nữ Ngọc Đỉnh (xã Lộc Điền, huyện Phú Lộc) thành di tích lịch sử cấp tỉnh.