stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bình pha cà phê
Chú thích

↑  Grierson, James, “History of the Cafetière”, Coffee knowledge, UK: Galla coffee, Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 11 năm 2011, truy cập ngày 23 tháng 12 năm 2009
↑  Millman, China (ngày 23 tháng 4 năm 2009). “Freshen Up; Manual Brewing Techniques Give Coffee Lovers a Better Way to Make a Quality Drink”. Pittsburgh Post-Gazette. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2009.
↑  “Bedienungsanleitung einer Kaffeepresse / French Press”. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2015.
↑  Millman, China (ngày 23 tháng 4 năm 2009). “Manual Brewing Techniques Give Coffee Lovers a Better Way to Make a Quality Drink”. Pittsburgh Post-Gazette (Pennsylvania). Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2015.
↑  Rinsky, Laura Halpin (2008). The Pastry Chef's Companion. John Wiley & Sons. tr. 119. ISBN 978-0-470-00955-0.
Pha một ly cà phê với bình pha cà phê
Một bình pha cà phê kiểu cổ ở Đông Âu, chúng sẽ được truống xuống khi đun sôi và tẻ vào tách để dùng nóng
Yên (An–Sử)

Đối với các định nghĩa khác, xem Yên (định hướng).
Yên (chữ Hán: 燕), còn gọi là Đại Yên (大燕), là một nhà nước được viên tướng của nhà Đường là An Lộc Sơn thành lập từ ngày 5 tháng 2 năm 756, sau khi ông nổi dậy chống lại sự cai trị của hoàng đế Đường Huyền Tông vào ngày 16 tháng 12 năm 755. Nhà nước này tồn tại tới mùa xuân năm 763, khi con trai của Sử Tư Minh (thuộc hạ cũ của An Lộc Sơn) là Sử Triều Nghĩa, người cuối cùng tự xưng làm hoàng đế của nhà nước này, tự sát.
Quá trình hình thành và diệt vong > An Lộc Sơn

Được sự tin cậy của Đường Huyền Tông, Tiết độ sứ Phạm Dương là An Lộc Sơn ra sức xây dựng lực lượng riêng và đến cuối năm 755 đã khởi binh chống lại nhà Đường. Quân An Lộc Sơn phần nhiều là người tộc thiểu số phương Bắc, thiện chiến và khỏe mạnh, nhanh chóng hạ được nhiều thành trì và chiếm nhiều đất đai của nhà Đường.
Đầu năm 756, An Lộc Sơn hạ được đông đô Lạc Dương rồi xưng làm Yên Đế, chính thức thiết lập chính quyền Đại Yên. Ông chia quân làm hai cánh lớn: một cánh do tướng thân thuộc Sử Tư Minh đánh chiếm vùng Hà Bắc và bảo vệ căn cứ Phạm Dương, còn ông tự mình điều khiển cánh quân do Thôi Càn Hựu chỉ huy tiến về tây đô Trường An.
Sử Tư Minh giằng co với 2 tướng Quách Tử Nghi, Lý Quang Bật của nhà Đường ở Hà Bắc, trong khi đó tướng Thôi Càn Hựu tận dụng sai lầm của Đường Huyền Tông trong quyết sách ở trận Đồng Quan, đánh bại quân Đường và tiến vào Trường An.
Vua Đường bỏ chạy vào Thục, nhà Đường phải tổ chức lại lực lượng. Trong khi đó An Lộc Sơn chiếm được hai kinh tỏ ra mãn nguyện nghĩ đến chuyện hưởng lạc, không tính toán việc lâu dài nữa. Ngoài ra, Lộc Sơn còn yêu quý con nhỏ là An Khánh Ân do vợ thứ Đoàn thị sinh ra nên có ý định bỏ ngôi thái tử của An Khánh Tự. An Khánh Tự biết tin bất bình, bèn bàn với Nghiêm Trang và Lý Trư Nhi giết cha giành ngôi vua.
Quá trình hình thành và diệt vong > An Khánh Tự

An Khánh Tự không có năng lực cầm quân, quân Yên liên tiếp thất bại. Nhà Đường tổ chức phản công và chiếm lại 2 kinh Trường An, Lạc Dương vào năm 757. Khánh Tự bỏ chạy lên Nghiệp Thành.
Sử Tư Minh vốn không ưa Khánh Tự, đã hàng nhà Đường, nhưng lại bị vua Đường mới là Túc Tông mưu sát, nên lại cất quân chống Đường và cứu An Khánh Tự ở Nghiệp Thành. Năm 759, tận dụng sai lầm của tổng chỉ huy Ngư Triều Ân bên phía quân Đường, Sử Tư Minh phản công đánh bại đại quân Đường, giải vây Nghiệp Thành. Sau đó Tư Minh giết An Khánh Tự và xưng làm Yên Đế.
Quá trình hình thành và diệt vong > Sử Tư Minh

Sử Tư Minh huy động hơn 10 vạn quân tấn công Biện châu, Trịnh châu và tiến tới Lạc Dương. Quân Đường vừa thua, Lý Quang Bật phải ráng sức cố thủ Hà Dương mới tạm ngăn được quân Yên. Nhưng sau đó, lại do mâu thuẫn giữa Quang Bật với Ngư Triều Ân và Bộc Cố Hoài Ân, quân Đường không có sự chỉ huy thống nhất và bị Sử Tư Minh đánh bại ở Mang Sơn.
Sử Tư Minh lại thừa thắng tiến lên vây hãm Thiểm châu. Năm 761, trong khi chưa hạ được Thiểm châu, ông lại bị con lớn là Sử Triều Nghĩa sát hại vì định trao ngôi thái tử cho con nhỏ là Sử Triều Thanh và định trị tội Triều Nghĩa không hoàn thành việc đắp thành đúng kỳ hạn.
Quá trình hình thành và diệt vong > Sử Triều Nghĩa

Sử Triều Nghĩa giết cha và xưng là Yên Đế. Nội bộ Đại Yên bị chia rẽ và suy yếu. Các Tiết độ sứ trong chính quyền Yên tự ban hành chính lệnh trong vùng mình quản lý, chỉ còn ràng buộc về danh nghĩa với Sử Triều Nghĩa.
Năm 762, sau khi củng cố lại lực lượng, Đường Đại Tông quyết định ra quân đánh Yên. Quân yên liên tiếp thất bại. Sang tháng 1 năm 763, các Tiết độ sứ nước Yên thấy Triều Nghĩa thất thế nên lần lượt phản Yên, trở lại hàng nhà Đường.
Triều Nghĩa đại bại, trốn vào khu rừng rậm ở sách Ôn Tuyền, rồi biết không còn đường thoát, bèn treo cổ tự vẫn trong rừng.
Chính quyền Đại Yên diệt vong sau 8 năm tồn tại, có 4 đời vua thuộc 2 họ An và Sử.
Đánh giá

Các sử gia Trung Quốc nhìn nhận chính quyền Đại Yên là chính quyền phản loạn điển hình, không hề có chút chính nghĩa.
Đại Yên được đánh giá là có độ dã man bậc nhất, riêng việc thay đổi ngôi của 4 ông vua Đại Yên đều lần lượt diễn ra bằng những vụ tàn sát: hai lần con giết cha, một lần bầy tôi giết vua. Điều đó khiến Đại Yên bị đánh giá là tập đoàn mất hết tính người; ngay cả tính người về tối thiểu cũng không có thì không thể lấy được lòng nhân dân để giữ thiên hạ.
Các vị hoàng đế Đại Yên

| Miếu hiệu | Thụy hiệu | Họ và tên | Thời gian trị vì | Niên hiệu và thời gian |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Không | Quang Liệt (光烈) | An Lộc Sơn (安祿山) | 756-757 | Thánh Vũ (聖武) 756-757 |
| Không | Lạt (剌) | An Khánh Tự (安慶緒) | 757-759 | Thiên Thành (天成) 757-759 |
| Không | Chiêu Vũ (昭武) | Sử Tư Minh (史思明) | 759-761 | Thuận Thiên (順天) 759-761 Ứng Thiên (應天) 761 |
| Không | Không | Sử Triều Nghĩa (史朝義) | 761-763 | Hiển Thánh (顯聖) 761-763 |
Chú thích

↑  www.sinica.edu.tw
↑  Triệu Kiếm Mẫn, sách đã dẫn, tr 306
1 2  Triệu Kiếm Mẫn, sách đã dẫn, tr 309
Rạch Giá

Đối với tỉnh cũ cùng tên, xem Rạch Giá (tỉnh).
Rạch Giá là thành phố tỉnh lỵ của tỉnh Kiên Giang, Việt Nam.
Địa lý

Thành phố Rạch Giá nằm ở trung tâm tỉnh Kiên Giang, có vị trí địa lý:
Phía đông và phía nam giáp huyện Châu Thành
Phía tây giáp vịnh Thái Lan
Phía bắc giáp huyện Hòn Đất và huyện Tân Hiệp.
Thành phố có diện tích 105,86 km², dân số năm 2020 là 228.416 người, mật độ dân số đạt 2.158 người/km².
Thành phố Rạch Giá có trung tâm đô thị nằm trải dài bên bờ Đông vịnh Thái Lan với 20 km đường bờ biển, chiếm 1/10 chiều dài bờ biển của tỉnh Kiên Giang. Được bao quanh bởi sông Kiên ở phía Bắc và Đông Bắc, sông Cái Lớn ở phía Nam. Rạch Giá cách Thành phố Hồ Chí Minh 245 km về hướng Tây Nam, cách Cần Thơ 116 km về hướng Tây và cửa khẩu quốc tế Hà Tiên 95 km về hướng Đông Nam.
Địa lý > Điều kiện tự nhiên

Do đặc điểm về điều kiện địa lý và tự nhiên, Vịnh Thái Lan – Rạch Giá là một miền biển trù phú, được biết đến xưa nay với kinh tế rất phong phú, đa dạng. Đó là thương mại-dịch vụ và du lịch, khai thác và chế biến hải sản. Rạch Giá cung cấp cho nhiều nơi trong nước và xuất khẩu đi nhiều nước trên thế giới.
Rạch Giá, tuy không có bãi cát, không có đảo, nhưng nếu du khách đến Rạch Giá bằng đường bộ, sau những cảnh quang mênh mông của ruộng lúa phì nhiêu ở các vùng phụ cận, du khách sẽ cảm nhận được hương vị của biển.
Vị trí thích hợp là dọc theo tuyến ven biển thuộc khu lấn biển 420 ha và khu 16 để ngắm nhìn ra biển vào buổi chiều sẽ thấy mặt trời hoàng hôn đỏ rực về phía biển Tây. Xa xa lô nhô những đảo lớn nhỏ ẩn hiện trên nền xanh của biển. Những tàu đánh cá lướt sóng chập chùng. Những vạt cây rừng của vùng ngập mặn xanh ngát ven bờ...
Tất cả hòa trộn nên cảnh sắc "Hoàng hôn biển Tây" thơ mộng và quang cảnh đặc trưng của Rạch Giá trong quần thể vùng đất Biển – Đảo Kiên Giang.
Địa lý > Điều kiện tự nhiên > Kênh rạch và sông ngòi

Trong thành phố không có sông lớn, chỉ có các kênh đào như:
Kênh Rạch Giá - Long Xuyên (kênh Thoại Hà): nối liền thành phố Rạch Giá với thành phố Long Xuyên, phần thuộc Kiên Giang dài 30 km. Từ một con rạch tự nhiên, được đào vét mở rộng thành kênh vào năm 1818.
Kênh Cái Sắn (kênh Rạch Sỏi đi Vàm Cống): dài 54 km, đưa nước từ sông Hậu đến kênh Ông Hiển đổ ra cửa Rạch Sỏi, phần thuộc Kiên Giang dài 28 km. Kênh Cái Sắn là hệ thống thuỷ lợi đảm bảo năng suất và sản lượng cao cho vùng lúa lớn thuộc ba huyện Tân Hiệp, Giồng Riềng và Châu Thành. Kênh cũng là trục giao thông thuỷ đi các tỉnh lân cận và Thành phố Hồ Chí Minh.
Kênh Ông Hiển: dài 18 km từ Rạch Giá đến sông Cái Bé, rộng 30 m, sâu từ 2 đến 3 m.
Kênh Rạch Giá - Hà Tiên: dài 80 km, nối liền thành phố Rạch Giá đến thành phố Hà Tiên, rộng từ 20 đến 30 m, sâu 3 m. Hai bên kênh có nhiều kênh đào, rạch ăn thông ra biển như các kênh Ba Hòn, Vàm Rầy, Lình Huỳnh, Vàm Răng,...
Ngoài các kênh nói trên, còn có nhiều rạch tự nhiên và kênh nhỏ như rạch Giồng, rạch Vàm Trư, rạch Tà Mưa, rạch Tà Keo, rạch Đường Trâu, rạch Tắc Ráng, kênh Đòn Dông, kênh Cống Đôi,... Các kênh rạch lớn nhỏ trên địa bàn thành phố chi phối lẫn nhau về mực nước và lưu lượng. Nó vừa chịu tác động thủy văn của sông Hậu, vừa chịu ảnh hưởng thủy triều của vịnh Rạch Giá.
Địa lý > Điều kiện tự nhiên > Địa hình, địa chất và thổ nhưỡng

Địa hình của thành phố bằng phẳng, có độ cao từ 1m đến 2m so với mặt biển theo hướng thấp dần từ Đông sang Tây và từ Bắc xuống Nam.
Cấu trúc địa chất của Rạch Giá theo dạng trầm tích đệ tứ, cách đây hàng chục ngàn năm do nguồn địa thành bởi nền đá mẹ tại chỗ và do thủy thành bởi phù sa lắng đọng.
Về địa chất, công trình mới sơ bộ thăm dò cho thấy địa tầng có cấu tạo sét pha cát ở độ cao từ 0,5m đến 60m. Nước ngầm trong lòng đất hình thành do nhiều nguồn khác nhau nên có chỗ mặn, chỗ chua lợ, cũng có chỗ nước ngọt cách mặt đất vài ba mét.
Các loại đất ở Rạch Giá do ở sát bờ biển và thuộc khu vực tứ giác Long Xuyên nên vừa chịu mặn lại vừa phèn.
Đất mặn chiếm đến 6,231 km2 trong toàn bộ diện tích tự nhiên của thành phố, thuộc các phường Vĩnh Quang, Vĩnh Lạc, An Hoà và Rạch Sỏi. Hàm lượng muối trong đất có đến 0,3% vào mùa khô, song đến mùa mưa thì giảm đi 1/2 nên có thể tận dụng nước mưa để canh tác lúa hai vụ và trồng cây ngắn ngày.
Đất mặn chua nhiều chiếm diện tích tương đương với đất mặn, phân bố chủ yếu ở phường Vĩnh Thanh, Vĩnh Thông và Vĩnh Hiệp. Loại đất này có độ phì khá cao nhưng lại bị nhiễm mặn và nhiều phèn. Độ pH nhỏ hơn 4, năng suất cây trồng thấp. Muốn cải tạo đất, đòi hỏi phải giải quyết nhiều khâu kĩ thuật như phải có nước ngọt để tháo chua, có giống cây trồng thích hợp...
Đất mặn chua ít chiếm diện tích nhỏ (khoảng 1,3km2) phân bố rải rác ở các phường. Đất này có độ chua từ vừa đến ít, độ pH lớn hơn 4,5, là loại đất khá thuần phục. Hàng năm nếu đủ nước từ tháng 5 đến tháng 10 thì đất có khả năng canh tác tốt, trở thành vùng sản xuất lúa cao sản.
Địa lý > Điều kiện tự nhiên > Khí hậu

| Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> Tháng | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 1 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 2 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 3 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 4 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 5 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 6 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 7 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 8 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 9 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 10 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 11 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> 12 | Dữ liệu khí hậu của Rạch Giá> Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cao kỉ lục °C (°F) | 35.6 (96.1) | 35.4 (95.7) | 37.8 (100.0) | 37.9 (100.2) | 37.7 (99.9) | 34.2 (93.6) | 33.7 (92.7) | 33.4 (92.1) | 34.4 (93.9) | 33.9 (93.0) | 33.2 (91.8) | 34.8 (94.6) | 37.9 (100.2) |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 30.6 (87.1) | 31.8 (89.2) | 33.1 (91.6) | 33.6 (92.5) | 32.2 (90.0) | 30.6 (87.1) | 30.1 (86.2) | 29.7 (85.5) | 30.0 (86.0) | 30.7 (87.3) | 30.4 (86.7) | 29.7 (85.5) | 31.0 (87.8) |
| Trung bình ngày °C (°F) | 25.8 (78.4) | 26.5 (79.7) | 27.7 (81.9) | 28.7 (83.7) | 28.7 (83.7) | 28.2 (82.8) | 27.9 (82.2) | 27.6 (81.7) | 27.7 (81.9) | 27.5 (81.5) | 27.0 (80.6) | 25.9 (78.6) | 27.4 (81.3) |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) | 22.4 (72.3) | 22.8 (73.0) | 24.0 (75.2) | 25.4 (77.7) | 26.0 (78.8) | 25.8 (78.4) | 25.6 (78.1) | 25.4 (77.7) | 25.5 (77.9) | 25.1 (77.2) | 24.5 (76.1) | 22.8 (73.0) | 24.6 (76.3) |
| Thấp kỉ lục °C (°F) | 14.8 (58.6) | 16.9 (62.4) | 17.1 (62.8) | 21.5 (70.7) | 22.0 (71.6) | 21.7 (71.1) | 21.9 (71.4) | 21.9 (71.4) | 22.2 (72.0) | 21.3 (70.3) | 19.0 (66.2) | 16.3 (61.3) | 14.8 (58.6) |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 11 (0.4) | 7 (0.3) | 25 (1.0) | 97 (3.8) | 249 (9.8) | 277 (10.9) | 309 (12.2) | 369 (14.5) | 300 (11.8) | 295 (11.6) | 173 (6.8) | 44 (1.7) | 2.156 (84.9) |
| Số ngày giáng thủy trung bình | 1.6 | 1.3 | 2.4 | 7.9 | 16.5 | 20.0 | 20.3 | 22.1 | 19.8 | 21.1 | 15.6 | 5.8 | 154.5 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 77.9 | 76.9 | 76.6 | 78.3 | 82.8 | 84.6 | 85.3 | 85.8 | 85.1 | 84.3 | 81.6 | 79.3 | 81.5 |
| Số giờ nắng trung bình tháng | 249 | 237 | 258 | 244 | 206 | 169 | 178 | 160 | 161 | 176 | 203 | 228 | 2.470 |
Nguồn: Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng
Hành chính

Thành phố Rạch Giá có 11 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 10 phường: An Bình, An Hòa, Rạch Sỏi, Vĩnh Hiệp, Vĩnh Lạc, Vĩnh Lợi, Vĩnh Quang, Vĩnh Thanh, Vĩnh Thanh Vân, Vĩnh Thông và xã Phi Thông.
Bản đồ hành chính thành phố Rạch Giá
Lịch sử > Nguồn gốc tên gọi Rạch Giá

Về tên gọi Rạch Giá có một số giả thuyết:
Một số ý kiến cho rằng Rạch Giá là do đọc chệch từ tiếng Khmer Kramuon Sar (sáp trắng) mà ra, tuy nhiên sự biến âm này thiếu tính thuyết phục. Ngày nay, người Khmer vẫn gọi thành phố Rạch Giá là  "ក្រមួនស" Kramuonsa.
Các ý kiến khác thì cho rằng tên Rạch Giá có từ thời chúa Nguyễn, khi ấy ở đây có rất nhiều cây giá bên bờ rạch, đất rộng và hoang vu, dân cư thưa thớt, đa số là người Khmer và người Việt. Giả thuyết này hợp lý và đáng tin cậy.
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Xứ quê của tôi là con rạch mà nơi cửa biển mọc nhiều cây giá nguyên sinh, cây giá giờ đã biến mất, nhưng đã để lại một địa danh, một thành phố hiện đại | ” |
— Nhà văn Sơn Nam
Trong tiếng Trung Quốc, Rạch Giá được ghi là 迪石. Theo John Crawfurd, các thương nhân người Hoa phiên âm Rạch Giá thành Tek-sia. Trong tiếng Mân Nam Phúc Kiến, 迪石 đọc là Tek-sia.
Lịch sử > Lịch sử

Thành phố có bề dày lịch sử khai phá hơn 300 năm, trong khi vị trí hiện nay của Rạch Giá từng là cảng thị sầm uất của quốc gia Phù Nam thuộc nền văn hóa Óc Eo tồn tại từ thế kỷ II đến thế kỷ VII, phân định từ di chỉ Nền Chùa (Takev) được khai quật năm 1944 của nhà khảo cổ học người Pháp Louis Malleret.
Lịch sử > Giai đoạn thế kỷ XVII - giữa thế kỷ XIX

Địa danh Rạch Giá được nhắc đến lần đầu tiên trong chính sử Việt Nam là ở cuốn Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức, trong đó có đoạn
Theo sách Hỏi đáp lịch sử Việt Nam (tập 3) thì "Năm 1680, Mạc Cửu đã lập ấp rải rác từ Vũng Thơm, Trủng Kè, Cần Vọt, Rạch Giá, Cà Mau ". Như vậy địa danh Rạch Giá đã xuất hiện ít nhất từ cuối thế kỉ 17.
Năm 1739, Mạc Thiên Tứ lập ra huyện Kiên Giang, đặt trấn lỵ tại đây. Trong Đại Nam nhất thống chí, mục "Thành Trì" có ghi: "Huyện não (đồn canh của huyện) Kiên Giang mặt trước dài 19 trượng 2 thước, bề ngang dài 12 trượng 6 thước, ở địa phận xã Vân Tập, vào năm Thiệu Trị nguyên niên (1841). Chợ Sái Phu, ở huyện Kiên Giang, tục danh là chợ Rạch Giá, phố xá liền lạc, ghe buôn đến đậu đông đảo.".
Từ vùng đất rộng người thưa, Rạch Giá là nơi cộng cư của người Việt, Hoa và Khmer, nhưng chiếm đa số là người Việt và Khmer. Trước đời Gia Long, dân chúng đã chọn lựa vài gò cao ven các sông rạch để cư trú. Từ làng chài nhỏ ven cửa sông, Rạch Giá dần phồn thịnh hơn nhờ buôn bán lúa gạo và thương mại sung túc. Vào TK XVII, tức thời chúa Nguyễn ở Đàng Trong, vùng Rạch Giá nay là một trong 7 đơn vị hành chính thuộc Trấn Hà Tiên xưa.
Lịch sử > Thời Pháp thuộc

Sau khi chiếm được Vĩnh Long và Hà Tiên, năm 1867, Pháp bắt đầu tiến đến Rạch Giá. Ngày 18 tháng 8 năm 1867, Pháp đặt hạt thanh tra Rạch Giá do đổi tên từ hạt thanh tra Kiên Giang, do Labellivière làm chánh thanh tra đầu tiên. Ngày 16 tháng 6 năm 1868, Nguyễn Trung Trực khởi nghĩa ở đây, giết gần như toàn bộ quân lính và viên chức người Pháp.
Ngày 5 tháng 6 năm 1871, thời Dulieu làm chánh thanh tra Rạch Giá, chính quyền thuộc địa Pháp tách vùng Cà Mau ra khỏi Rạch Giá. Ngày 18 tháng 12 năm 1871, Pháp lại nhập Cà Mau vào Rạch Giá. Từ ngày 5 tháng 1 năm 1876, đổi hạt thanh tra thành hạt tham biện, các thôn thành các làng, cử Granier làm chánh tham biện Rạch Giá. Ngày 12 tháng 8 năm 1888, thời Nansot làm chánh tham biện, Rạch Giá bị giải thể, nhập vào hạt Long Xuyên. Ngày 27 tháng 12 năm 1892, Pháp tái lập hạt Rạch Giá với 4 tổng.
Ngày 26 tháng 1 năm 1894, chính quyền thực dân Pháp hợp nhất 4 làng Vĩnh Lạc, Vĩnh Hòa, Thanh Lương và Vân Tập thành một làng mới lấy tên là làng Vĩnh Thanh Vân, đồng thời vẫn là nơi đặt lỵ sở của hạt tham biện Rạch Giá như trước đó.
Ngày 1 tháng 1 năm 1900, đổi hạt tham biện Rạch Giá thành tỉnh Rạch Giá, chủ tỉnh Pháp đầu tiên là L. Rivet. Ngày 25 tháng 5 năm 1900, lập tổng Kiên Tường, tổng Thanh Bình. Ngày 31 tháng 12 năm 1907, lập thêm tổng An Ninh và tổng Thanh Biên. Ngày 6 tháng 1 năm 1916, lập thêm tổng Thanh Tuyên, tổng Thanh Yên.
Ngày 18 tháng 12 năm 1929, toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thành lập thị xã hỗn hợp Rạch Giá trên cơ sở cải biến khu đô thị Rạch Giá, trụ sở tại làng Vĩnh Thanh Vân dưới quyền một viên Thị trưởng và một Hội đồng thị xã.
Ngày 16 tháng 1 năm 1930, Pháp chia địa bàn thị xã Rạch Giá thành 5 khu vực để đánh thuế. Năm 1930, chủ tỉnh A. Bonnemain quản lý Rạch Giá. Ngày 30 tháng 4 năm 1934, Pháp nâng thị xã lên thành phố và chia thành 3 khu phố.
Lịch sử > Giai đoạn 1956-1976

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm ký Sắc lệnh 143/VN để "thay đổi địa giới và tên Đô thành Sài Gòn – Chợ Lớn cùng các tỉnh và tỉnh lỵ tại Việt Nam". Địa giới và địa danh các tỉnh ở miền Nam thay đổi nhiều, một số tỉnh mới được thành lập. Theo Sắc lệnh này, địa phận Việt Nam Cộng hòa gồm Đô thành Sài Gòn và 22 tỉnh. Lúc này, tỉnh Hà Tiên bị bãi bỏ và 4 quận là Châu Thành, Hòn Chông, Giang Thành, Phú Quốc được sáp nhập vào tỉnh Rạch Giá để thành lập tỉnh Kiên Giang. Tỉnh lỵ tỉnh Kiên Giang đặt tại Rạch Giá và vẫn giữ nguyên tên là "Rạch Giá", về mặt hành chánh thuộc xã Vĩnh Thanh Vân thuộc quận Kiên Thành.
Sau năm 1956, thị xã Rạch Giá bị giải thể, sáp nhập vào địa bàn xã Vĩnh Thanh Vân thuộc quận Kiên Thành của tỉnh Kiên Giang.
Ngày 20 tháng 11 năm 1970, chính quyền Việt Nam Cộng hòa tái lập thị xã Rạch Giá, là thị xã tự trị trực thuộc chính quyền Trung ương Việt Nam Cộng hòa, đồng thời kiêm tỉnh lỵ tỉnh Kiên Giang. Thị xã Rạch Giá được tái lập trên cơ sở các xã Vĩnh Thanh Vân và An Hòa cùng thuộc quận Kiên Thành trước đó. Từ đó cho đến năm 1975, thị xã Rạch Giá và tỉnh Kiên Giang là hai đơn vị hành chính cấp tỉnh ngang bằng nhau theo sự phân chia sắp xếp hành chính của Việt Nam Cộng hòa.
Ngày 07 tháng 6 năm 1971, thị xã Rạch Giá có 6 khu phố trực thuộc là: Vĩnh Thanh Vân, Vĩnh Thanh, Vĩnh Lạc, Vĩnh Hiệp, An Hoà, Phó Cơ Điều.
Tuy nhiên, chính quyền Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (sau này là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam) và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vẫn giữ nguyên tên gọi tỉnh Rạch Giá; đồng thời duy trì thị xã Rạch Giá trực thuộc tỉnh Rạch Giá từ năm 1956 cho đến năm 1976.
Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính quyền quân quản Cộng hòa miền Nam Việt Nam ban đầu vẫn duy trì tỉnh Rạch Giá như trước đó cho đến đầu năm 1976. Lúc này thị xã Rạch Giá vẫn giữ vai trò là tỉnh lỵ tỉnh Rạch Giá.
Kinh tế - xã hội > Giáo dục

Hiện nay, trên địa bàn thành phố Rạch Giá có tổng cộng 7 trường THPT. Trong đó, có một trường THPT chuyên là trường THPT chuyên Huỳnh Mẫn Đạt (phường Vĩnh Lạc). Ngoài ra còn 6 trường THPT khác:
Trường THPT Phó Cơ Điều (phường An Hòa)
Trường THPT Võ Văn Kiệt (phường An Hòa)
Trường THPT Nguyễn Hùng Sơn (phường Rạch Sỏi)
Trường THPT iSCHOOL Rạch Giá (phường Vĩnh Lạc)
Trường THPT Nguyễn Trung Trực (phường Vĩnh Thanh)
Trường THPT Ngô Sĩ Liên (xã Phi Thông)
Cũng theo đó, hiện tại, toàn thành phố đã có 4 trường cao đẳng Kiên Giang:
Trường Cao đẳng Y tế (14 Phạm Ngọc Thạch, P Vĩnh Thanh)
Trường Cao đẳng Nghề (Nguyễn Trung Trực, P An Hoà)
Trường Cao đẳng Kiên Giang (425 Mạc Cửu, P Vĩnh Thanh)
Trường Cao đẳng Sư phạm (449 Nguyễn Chí Thanh, P. Rạch Sỏi)
Với sự xây dựng nhiều nhiều trường học như vậy đã phần nào to lớn giúp xóa nạn mù chữ trên địa bàn thành phố nói riêng và toàn tỉnh Kiên Giang nói chung.
Kinh tế - xã hội > Quy hoạch đô thị

Từ những năm 1997, Rạch Giá đã bắt đầu mở rộng và phát triển đô thị quy mô lớn. Khu Trung tâm Thương mại Rạch Giá, khu đô thị lấn biển Rạch Giá được tiến hành vào những năm 1997 đã tạo tiền đề cho công tác quy hoạch đô thị bài bản và hiện đại. Hệ quả đến hôm nay, Rạch Giá có được những khu dân cư quy hoạch hợp lý, những tuyến phố thương mại tập trung sầm uất. Đồng thời, Rạch Giá được đánh giá là thành phố trực thuộc tỉnh có sức mạnh tổng hợp thuộc top đầu của các trung tâm hàng đầu ở miền Tây. Rạch Giá là một trong những thành phố đông dân nhất Tây Nam Bộ cũng như cả nước.
Công tác quy hoạch và phát triển mở rộng Rạch Giá đã bắt đầu hoạt động từ 1997 đến nay, với hoạt động đáng chú ý là khởi công khu đô thị Lấn biển Rạch Giá vào tháng 12 năm 1997. Rạch Giá đã tranh thủ được nhiều nguồn vốn phát triển trên các lĩnh vực, từ vốn của khối kinh tế tư nhân cho đến vốn trung ương, từ hạ tầng đô thị cho đến công nghiệp dịch vụ. Rạch Giá hiện có khá nhiều công trường, các hoạt động kinh tế và các khu vui chơi.
Rạch Giá ban đầu chỉ là một vùng đất ẩm thấp nhỏ hẹp, sình lầy. Do quá trình bồi tụ của phù sa sông cùng với những dự án lấn biển thành công từ thế kỷ trước đến nay đã mở rộng đáng kể diện tích cũng như thay đổi bộ mặt thành phố.
Theo Ban Quản lý dự án lấn biển Kiên Giang, hiện khu vực vịnh Rạch Giá thuộc TP. Rạch Giá đã hình thành 2 khu lấn biển với tổng diện tích khoảng 520 ha. Trong số này, dự án lấn biển Rạch Giá được chính thức khởi công xây dựng từ năm 1999 theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ với tổng diện tích 420 ha, khu Tây Bắc gần 100 ha (khởi công năm 2015) và khu vực bãi bồi tự nhiên 16 ha. Chỉ riêng dự án lấn biển Rạch Giá đã giải quyết đất ở cho 60.000 người dân cùng với việc xây dựng các công trình công ích xã hội, khu hành chính cấp tỉnh, quảng trường, bệnh viện, trường học,...
Công ty Cổ phần Đầu tư Phú Cường là đơn vị đầu tiên được tỉnh Kiên Giang bàn giao khoảng 160 ha đất trong dự án biển Rạch Giá để xây dựng khu đô thị mới với cơ sở hạ tầng đồng bộ như khu nhà ở, nhà phố, biệt thự hướng biển cao cấp, công viên cây xanh, khu khách sạn từ 3 - 5 sao, khu resort nghỉ dưỡng dọc bờ biển, khu vui chơi giải trí với những trò chơi hiện đại, hấp dẫn phục vụ cư dân địa phương và khách du lịch,...
Trong khi đó, khu lấn biển Tây Bắc đã được chủ đầu tư là doanh nghiệp tư nhân ở địa phương cho xây dựng các công trình công cộng, trung tâm thương mại, dịch vụ du lịch, cao ốc văn phòng, nhà ở thương mại, nhất là tái định cư cho hộ dân đang sinh sống tại các khu nhà ở tạm bợ ven bờ sông, kênh rạch nội ô TP. Rạch Giá. Cùng với đó là hệ thống giao thông, vỉa hè, bờ kè lấn biển; hệ thống thoát nước mưa, nước thải, khu xử lý nước thải, hệ thống chiếu sáng công cộng, công viên và cây xanh.
Mới đây, nhằm quản lý xây dựng khu vực bờ biển TP. Rạch Giá ổn định dài hạn, UBND tỉnh Kiên Giang đã tạm dừng cấp phép đầu tư cho các dự án lấn biển mở rộng tiếp theo của các nhà đầu tư.