stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Các vụ án liên quan đến Phan Văn Anh Vũ
Vụ kiện nhà báo tội vu khống

Tại thời điểm 8/4 đến 14/5/2017, Tạp chí GTVT điện tử (tapchigiaothong.vn) đã liên tục đăng đàn 8 kì báo phanh phui về những sai phạm nghiêm trọng của Dự án Khu Đô thị Quốc tế Đa Phước (The Sunrise Bay Đà Nẵng). Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công an vào cuộc điều tra, làm rõ những sai phạm mà Tạp chí GTVT điện tử nêu ra. Tuy nhiên, nhà báo Dương Hằng Nga, trưởng VPĐD Tạp chí Giao thông Vận tải khu vực miền Trung và Tây Nguyên, người viết loạt bài này bị ông Phan Văn Anh Vũ đâm đơn kiện tại Tòa án quận Hải Châu (Tp Đà Nẵng) với tội vu khống. Vụ kiện kéo dài 5 tháng, nguyên đơn là ông Phan Văn Anh Vũ lại vắng mặt không có lí do trong suốt quá trình hòa giải, thu thập bằng chứng. Vì không có chứng cứ nên Tòa đã ra quyết định đình chỉ vụ án.
Vụ kiện nhà báo tội vu khống > Công an cấm nhà báo xuất cảnh

Cùng thời điểm đâm đơn kiện tại Tòa án, ông Phan Văn Anh Vũ còn gửi đơn kiến nghị đến Cơ quan An ninh Điều tra - Công an Đà Nẵng rằng phải "xem xét, truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi vi phạm của nhà báo Dương Hằng Nga". Chỉ từ một tờ đơn của ông Phan Văn Anh Vũ, Công an Đà Nẵng đã cấm nhà báo xuất cảnh từ ngày 8/6/2017 trên toàn quốc. Theo luật, một vụ việc dân sự thì chỉ một cơ quan thẩm quyền đó là Tòa án giải quyết. Nhưng Cơ quan An ninh Điều tra lại vào cuộc điều tra lại cấm xuất cảnh như theo luật hình sự. Việc cấm xuất cảnh lại không được thông báo cho đương sự được biết.
Vụ kiện nhà báo tội vu khống > Công an cấm nhà báo xuất cảnh > Quan điểm từ Công an

Trả lời việc này, Đại tá Nguyễn Đức Dũng, Trưởng phòng Tham mưu Tổng hợp Công an Tp Đà Nẵng cho rằng: "Vào thời điểm đó, Công an thành phố tiếp nhận được đơn, tin báo tội phạm đối với công dân Dương Thị Hằng Nga. Thực hiện theo thông tư quy định về tiếp nhận thông tin, tin báo tố giác tội phạm thì Cơ quan An ninh Điều tra Công an Tp Đà Nẵng thực hiện các bước theo tiến trình tiếp nhận xử lý thông tin tố giác tội phạm". "Quá trình này được sự giám sát của Viện Kiểm sát Nhân dân thành phố. Áp dụng các thông tư, quy định của Chính phủ là Nghị định 136 của Chính phủ và Thông tư 21 của Bộ Công an thì Công an Đà Nẵng ra lệnh cấm xuất cảnh 3 tháng đối với công dân Dương Thị Hằng Nga".
Vụ kiện nhà báo tội vu khống > Công an cấm nhà báo xuất cảnh > Quan điểm của luật sư

Luật sư Phạm Xuân Đạt (Đoàn Luật sư Tp Đà Nẵng) cho rằng vụ việc Công an Đà Nẵng cấm nhà báo Dương Hằng Nga là hoàn toàn sai trái. Việc cấm không đúng thẩm quyền này, hình sự hóa vụ việc lên là làm tổn thất đến tinh thần cũng như vật chất của nhà báo, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của một công dân, chưa nói đến là một nhà báo hoạt động tác nghiệp theo Luật Báo chí cho phép.
Luật sư Trần Văn Cường (Văn phòng Luật sư Trần Văn Cường - Đoàn Luật sư Tp Đà Nẵng) cũng cho hay, vụ việc cấm nhà báo Dương Hằng Nga mà Công an Đà Nẵng đã làm là hoàn toàn không đúng thẩm quyền.
Tội Cố ý làm lộ bí mật nhà nước

Chiều 30/7/2018 Tòa án Nhân dân Thành phố Hà Nội tuyên án sau một ngày xử kín đối với ông Phan Văn Anh Vũ, 43 tuổi, cùng hai cựu công an khác cùng tội danh. Trong đó, Phan Văn Anh Vũ bị phạt 9 năm tù (sau đó được giảm xuống còn 8 năm). Ông Phan Hữu Tuấn (63 tuổi, cựu trung tướng, cựu Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo, Bộ Công an) bị phạt 7 năm tù. Ông Nguyễn Hữu Bách (55 tuổi, cựu cán bộ Bộ Công an) bị phạt 6 năm tù.
Vụ án Tổng Giám đốc Ngân hàng Đông Á Trần Phương Bình

Xem thêm: Trần Phương Bình
Ngày 4 tháng 4 năm 2018, qua điều tra về "Vũ nhôm", Cơ quan Cảnh sát Điều tra - Bộ Công an đã đề nghị Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao truy tố ông Trần Phương Bình - nguyên Tổng Giám đốc DongA Bank và 20 đồng phạm hoàn tất về tội Cố ý làm trái, vi phạm quy định trong cho vay xảy ra tại Ngân hàng TMCP Đông Á (DAB). Trong hàng loạt sai phạm của ông Trần Phương Bình có việc ông Bình đã xuất quỹ sai nguyên tắc, chi 200 tỉ cho Phan Văn Anh Vũ - người đại diện theo pháp luật của Công ty Cổ phần Xây dựng Bắc Nam 79 để Vũ mua cổ phần của DAB. Ông Vũ phải có trách nhiệm hoàn trả 200 tỉ đồng cho DAB.
Ngày 18 tháng 4 năm 2018, Cơ quan Cảnh sát Điều tra Bộ Công an khởi tố bị can đối với Phan Văn Anh Vũ, bổ sung quyết định khởi tố bị can đối với Trần Phương Bình vì liên quan đến hành vi chiếm đoạt 200 tỉ đồng của DAB.
Ngày 27 tháng 11 năm 2018, Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh bắt đầu xét xử sơ thẩm vụ án Trần Phương Bình và 25 đồng phạm tội "cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lí kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng", "thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng" và "lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản", gây thiệt hại cho Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đông Á - DongA Bank 3.608 tỉ đồng. Phan Văn Anh Vũ là một trong 25 đồng phạm, bị truy tố tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản.
Vụ án Tổng Giám đốc Ngân hàng Đông Á Trần Phương Bình > Hình phạt

Ngày 20/12/2018, Trần Phương Bình bị kết án chung thân về tội lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản và 20 năm tù về tội cố ý làm trái quy định Nhà nước trong quản lí kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng; Bị cáo Phan Văn Anh Vũ 17 năm tù về tội lạm dụng chức vụ quyền hạn chiếm đoạt tài sản, tổng hợp 8 năm tù từ bản án trước là 25 năm tù. Nguyễn Thị Kim Xuyến (Phó Tổng Giám đốc DAB) có vai trò giúp sức tích cực cho Bình dẫn đến thiệt hại 1.574 tỷ đồng và chiếm đoạt 40 tỷ đồng của ngân hàng, Nguyễn Thị Kim Xuyến phải nhận 18 và 20 năm tù lần lượt về các tội danh như ông Bình. Nguyễn Hồng Ánh (cựu cán bộ Công an TP HCM) được Trần Phương Bình phê duyệt cho vay 2.000 lượng vàng bị phạt 10 năm tù về tội Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lí kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng. Nguyễn Thị Ái Lan (Trưởng phòng Quản lí Tài sản nợ của DAB) thừa nhận sai phạm dẫn đến việc Trần Phương Bình gây thiệt hại 820 tỷ đồng, ngoài ra có tham gia chi lãi suất ngoài trái phép, kinh doanh ngoại hối bị tuyên phạt 9 năm tù. Các bị cáo còn lại nhận mức án từ 2 năm tù treo đến 16 năm tù.
Vụ án sai phạm giao đất công sản tại TP HCM

Từ năm 2014 đến 2016, Thứ trưởng Bộ Công an Trần Việt Tân ký các công văn đề nghị UBND TP HCM, Bộ Văn hóa Thể thao - Du lịch "tạo điều kiện" cho Công ty Bắc Nam 79 do Phan Văn Anh Vũ làm Chủ tịch HĐQT (công ty bình phong) được thuê nhà đất 15 Thi Sách phục vụ mục đích an ninh quốc phòng. Ông Nguyễn Hữu Tín (62 tuổi, cựu Phó chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh phụ trách đất đai, môi trường giai đoạn 2011-2016) không báo cho Trưởng ban chỉ đạo 09 và Sở Tài chính tham mưu mà giao Sở Tài nguyên - Môi trường hướng dẫn thủ tục. Các bị cáo Lê Văn Thanh (cựu phó chánh Văn phòng UBND TP. HCM), Nguyễn Thanh Chương (cựu trưởng phòng đô thị thuộc Văn phòng UBND TP. HCM), Đào Anh Kiệt (cựu giám đốc Sở Tài nguyên - môi trường) và Trường Văn Út (cựu phó trưởng phòng quản lý đất Sở Tài nguyên - môi trường) đã tham mưu cho ông Tín ký ban hành chủ trương, quyết định cho thuê đất, bán chỉ định nhà và khấu trừ tiền thuê đất đối với nhà đất số 15 Thi Sách trái quy định, gây thiệt hại hơn 6,7 tỷ đồng hỗ trợ trái pháp luật cho công ty của Vũ "nhôm" và hơn 802 tỷ đồng giá trị quyền sử dụng đất. Do những vi phạm trên, ngày 31.12.2019 tòa tuyên phạt Nguyễn Hữu Tín 7 năm tù; Kiệt 6 năm 6 tháng tù; Út 5 năm; Thanh 4 năm; Chương 3 năm tù.
Rhynchopyga metaphaea

| Rhynchopyga metaphaea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Rhynchopyga
Loài (species): R. metaphaea
Danh pháp hai phần
Rhynchopyga metaphaea
Rhynchopyga metaphaea là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Xbox Game Pass

| --- | --- |


Nhà phát triển: Microsoft
Loại: Dịch vụ thuê bao Trò chơi điện tử
Ngày phát hành: 1 tháng 6 năm 2017; 7 năm trước (2017-06-01)
Nền tảng: Xbox One Xbox Series X/S Xbox Cloud Gaming
Hệ điều hành: Windows macOS Android iOS iPadOS
Trạng thái: Đang hoạt động
Trang mạng: Website chính thức
Game Pass là một dịch vụ đăng ký thuộc hệ sinh thái Xbox và được cung cấp bởi Microsoft Gaming. Ra mắt vào ngày 1 tháng 6 năm 2017, dịch vụ này cho phép người dùng tải xuống và chơi các video game thông qua các console, Microsoft Windows, Android, iOS, iPadOS, web browser, tivi thông minh và nền tảng đám mây. Game Pass bao gồm một thư viện trò chơi xoay vòng, các trò chơi vẫn có thể truy cập miễn là người dùng duy trì đăng ký. Người dùng đăng ký Game Pass cũng nhận được các ưu đãi giảm giá khi mua các trò chơi từ thư viện của dịch vụ và nội dung tải về bổ sung (DLC) tương ứng.
Dịch vụ này bao gồm hai sản phẩm chính: Xbox Game Pass dành cho các máy chơi game Xbox One, Xbox Series X và Series S, và PC Game Pass dành cho máy tính chạy hệ điều hành Windows 10 và Windows 11. Xbox Game Pass và PC Game Pass được cung cấp dưới dạng các gói đăng ký riêng biệt. Một gói cao cấp mang tên Game Pass Ultimate bao gồm quyền truy cập vào cả hai dịch vụ trên, cùng với Xbox Cloud Gaming, dịch vụ chơi game đám mây theo yêu cầu có sẵn trên console, PC và các nền tảng di động, cũng như các lợi ích từ gói đăng ký Xbox Game Pass Core.
Dịch vụ này bao gồm các tựa game từ các công ty con trực thuộc Microsoft Gaming như Xbox Game Studios và ZeniMax Media, cũng như từ các nhà phát hành bên thứ ba khác. Kể từ tháng 1 năm 2018, tất cả các tựa game mới của Xbox Game Studios đều có sẵn ngay lập tức cho người đăng ký Game Pass khi chúng ra mắt. Microsoft cũng cung cấp quyền truy cập vào dịch vụ EA Play của Electronic Arts, Ubisoft+ của Ubisoft, và các phần thưởng đặc biệt từ Riot Games dành cho người dùng PC Game Pass và Game Pass Ultimate.
Xbox Live Gold đã ngừng hoạt động vào ngày 14 tháng 9 năm 2023 và được hợp nhất vào Xbox Game Pass dưới hình thức một gói đăng ký mới nhưng giá thấp hơn với tên gọi Xbox Game Pass Core, cung cấp một số lượng giới hạn các tựa game miễn phí cho người đăng ký.
Số lượt đăng ký

Trong báo cáo thu nhập quý 3 năm 2020 vào tháng 4 năm 2020, Microsoft đã báo cáo rằng có hơn 10 triệu người đăng ký Xbox Game Pass. Đến tháng 9 năm 2020, nó đã đạt 15 triệu người đăng ký, 18 triệu vào tháng 1 năm 2021, và hơn 25 triệu vào tháng 1 năm 2022. Theo các tài liệu liên quan đến việc mua lại Activision Blizzard, Game Pass có tổng doanh thu 2,9 tỉ đô la Mỹ trong năm tài chính kết thúc vào tháng 1 năm 2021, chiếm khoảng 30% doanh thu dịch vụ và trò chơi của Microsoft, hoặc 18% tổng doanh thu Xbox của hãng.
Phạm vi hoạt động

Xbox Game Pass hoạt động ở Argentina, Úc, Áo, Bỉ, Brazil, Canada, Chile, Colombia, Cộng hòa Séc, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Hy Lạp, Hồng Kông, Hungary, Ấn Độ, Ireland, Israel, Ý, Nhật Bản, Mexico, Hà Lan, New Zealand, Na Uy, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Nga, Ả Rập Saudi, Singapore, Slovakia, Nam Phi, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ, Đài Loan, Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ.
Vào ngày 29 tháng 3 năm 2022, phiên bản xem trước của PC Game Pass đã được ra mắt tại 5 quốc gia Đông Nam Á bao gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam. Dịch vụ đã chính thức ra mắt tại các quốc gia này vào ngày 21 tháng 4 năm 2022.
Glenurus luniger

| Glenurus luniger |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Neuroptera
Họ (familia): Myrmeleontidae
Phân họ (subfamilia): Myrmeleontinae
Tông (tribus): Nemoleontini
Phân tông (subtribus): Neuroleontina
Chi (genus): Glenurus
Loài (species): G. luniger
Danh pháp hai phần
Glenurus luniger Gerstaecker, [1894] 
Glenurus luniger là một loài côn trùng trong họ Myrmeleontidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Gerstaecker miêu tả năm 1894.
Chú thích

↑  Oswald, J. D. (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.
Pitcairnia deroosei

| Pitcairnia deroosei> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Bromeliaceae
Chi (genus): Pitcairnia
Loài (species): P. deroosei
Danh pháp hai phần
Pitcairnia deroosei Manzan. & W.Till 
Pitcairnia deroosei là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được Manzan. & W.Till mô tả khoa học đầu tiên năm 2005.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pitcairnia deroosei”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Men Universe Model

| Men Universe Model |
| --- | --- |
Thành lập: 2008
Loại: Cuộc thi sắc đẹp
Vị trí:  Cộng hòa Dominica
Ngôn ngữ chính  : Tiếng Anh
Lãnh đạo: Robert Flores
Trang web: Website chính thức
Men Universe Model (tiếng Việt: Nam vương Người mẫu Hoàn vũ; trước đây được gọi là Mister Universe Model từ năm 2008–2012) là cuộc thi dành cho nam giới lớn trên thế giới. Cuộc thi này được tổ chức từ năm 2008 diễn ra tại Cộng hòa Dominica.
Men Universe Model

| Lần thứ | Năm | Men Universe Model | Á vương> 1 | Á vương> 2 | Á vương> 3 | Á vương> 4 | Nơi tổ chức | Số thí sinh | T> k..T.k. |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2008 | Iván Cabrera Trigo  Tây Ban Nha | Philipp Holl  Đức | Steve Otis  Hoa Kỳ | Antono Savarese  Ý | Patrick Cobbett  Panama | Santo Domingo, Cộng hòa Dominica | 21 |  |
| 2 | 2009 | Joshua Day  Hoa Kỳ | Robinson Tajmuch Poblete  Chile | Francesco Allegra  Ý | Mahmud Jan  Afghanistan | Luis Moreta Abreu  Cuba | Punta Cana, Cộng hòa Dominica | 24 |  |
| 3 | 2010 | Tarik Kaljanac  Bosna và Hercegovina | Leo Opazo Becerra  Chile | Tuur Roels  Bỉ | Edgar Moreno Muñoz  Venezuela | Christos Christodoulides  Síp | Punta Cana, Cộng hòa Dominica | 33 |  |
| 4 | 2011 | Juan Pablo Gómez  Venezuela | Antonio Duarte  Cộng hòa Dominica | David Florentin  Luxembourg | Nelson Gutiérrez Cuellar  Bolivia | Bojan Ilijanic  Slovenia | Punta Cana, Cộng hòa Dominica | 42 |  |
| 5 | 2012 | Erick Jiménez Sabater  Cộng hòa Dominica | Miha Dragos  Slovenia | Daniel Cajiao  Argentina | Nicolás Ferreiro Blasco  Tây Ban Nha | Julio César Torres  Venezuela | Santo Domingo, Cộng hòa Dominica | 27 |  |
| 6 | 2013 | Rafael Armando Chavéz  Riviera Maya | Gianni Sennesael  Bỉ | Aziz Gueye  Sénégal | Alexis Jesús Descalzo  Perú | Sergio Felipe Meléndez  México | Santiago de los Caballeros, Cộng hòa Dominica | 29 |  |
| 7 | 2014 | Bruno Fernandes Mooneyhan Silva  Brasil | José Luis Fernandez  Venezuela | José Enrique López Ramírez  Puerto Rico | Juan Antonio Peña Jiménez  Tây Ban Nha | Andrea Gobbato  Ý | Santo Domingo, Cộng hòa Dominica | 27 |  |
| 8 | 2015 | Rogier Warnawa  Hà Lan | Ulysse Freitas  Thụy Sĩ | Iulian Damaschin  România | Lauric López  Guyane thuộc Pháp | Yovany Pérez Reyes  Tây Ban Nha | Santo Domingo, Cộng hòa Dominica | 35 |  |
| 9 | 2016 | Marlon Stiven Polo Anaya  Panama | Luis Domingo Baez  Venezuela | Victor Manuel Alcantara  Cộng hòa Dominica | Michael Cheverez  Puerto Rico | Jose Oswaldo Ramos  Colombia | Punta Cana, Cộng hòa Dominica | 30 |  |
| 10 | 2017 | Kevin Montes  Puerto Rico | Jose Roberto Velasco  Bolivia | Zamir Sierra Pedro  México | André Miguel Bernal  Cuba | Juan Antonio Peña Jiménez  Tây Ban Nha | Punta Cana, Cộng hòa Dominica | 39 |  |
| 11 | 2018 | Anthony Clarinda  Curaçao | Sebastián Gasañol  Uruguay | Jaime Betancourt  Venezuela | Jason Brj  Tunisia | Bradley Zee  Hà Lan | Puerto Plata, Cộng hòa Dominica | 36 |  |
| 12 | 2019 | Jefferson Velasco  Bolivia | Amaury Bent  Bỉ | Jean Ferrari  Brasil | Mac Mcadam  Thụy Sĩ | Ivan Rodriguez Junior  Nicaragua | Puerto Plata, Cộng hòa Dominica | 25 |  |
Men Universe Model > Số lần quốc gia chiến thắng

| Quốc gia | Số lần chiến thắng | Năm |
| --- | --- | --- |
|  Bolivia | 1 | 2019 |
|  Curacao | 1 | 2018 |
|  Puerto Rico | 1 | 2017 |
|  Panama | 1 | 2016 |
|  Hà Lan | 1 | 2015 |
|  Brazil | 1 | 2014 |
|  México | 1 | 2013 |
|  Cộng hòa Dominican | 1 | 2012 |
|  Venezuela | 1 | 2011 |
|  Bosna và Hercegovina | 1 | 2010 |
|  Hoa Kỳ | 1 | 2009 |
|  Tây Ban Nha | 1 | 2008 |
Freycinetia santacruzensis

| Freycinetia santacruzensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Pandanales
Họ (familia): Pandanaceae
Chi (genus): Freycinetia
Loài (species): F. santacruzensis
Danh pháp hai phần
Freycinetia santacruzensis Huynh, 2002 
Freycinetia santacruzensis là một loài thực vật có hoa trong họ Dứa dại. Loài này được Huynh mô tả khoa học đầu tiên năm 2002.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Freycinetia santacruzensis”. Truy cập ngày 8 tháng 6 năm 2013.
Bệnh dại

| Bệnh dại |
| --- | --- |

Một người đàn ông mắc bệnh dại, 1958
Khoa/Ngành: Bệnh truyền nhiễm
Triệu chứng: Sốt, sợ nước, lú lẫn, tăng tiết nước bọt, ảo giác, mất ngủ, liệt, hôn mê
Nguyên nhân: Virus dại, lyssavirus dơi Úc
Phòng ngừa: Vắc-xin bệnh dại, kiểm soát động vật, globulin miễn dịch bệnh dại
Điều trị: Điều trị triệu chứng
Tiên lượng: Hầu như 100% tử vong sau khi xuất hiện các triệu chứng
Tử vong: 59.000 mỗi năm trên toàn thế giới
Bệnh dại (tiếng Anh: Rabies) là một căn bệnh do virus gây ra viêm não ở người và động vật có vú khác. Triệu chứng ban đầu có thể bao gồm sốt và ngứa ran ở nơi có vết thương; tiếp đến là một hoặc nhiều hơn những triệu chứng sau: hành động bạo lực, kích động không kiểm soát, sợ nước, không thể cử động các phần cơ thể, lú lẫn, và mất ý thức. Một khi triệu chứng đã khởi phát thì kết cục gần như là tử vong. Thời gian từ khi mắc bệnh đến khi xuất hiện triệu chứng thường rơi vào khoảng một đến ba tháng, có thể dao động từ dưới một tuần đến hơn một năm tùy thuộc vào quãng đường virus phải di chuyển để đến hệ thần kinh trung ương.
Thủ phạm gây bệnh dại là các loại Lyssavirus bao gồm virus dại và lyssavirus dơi Úc. Căn bệnh lây lan khi động vật bị nhiễm cắn hoặc cào động vật khác hoặc con người. Nước bọt từ động vật bị nhiễm cũng có thể truyền bệnh nếu tiếp xúc với mắt, miệng, hay mũi. Tổng quan thì chó là động vật liên quan phổ biến nhất. Hơn 99% ca dại ở các quốc gia mà chó thường nhiễm bệnh là do chó cắn. Ở châu Mỹ, dơi cắn là nguồn gây nhiễm dại phổ biến nhất ở người, trong khi số ca từ chó chưa đến 5%. Các loài gặm nhấm rất hiếm khi bị dại.  Bệnh chỉ có thể chẩn đoán sau khi xuất hiện triệu chứng.
Các chương trình tiêm chủng và kiểm soát động vật đã làm giảm nguy cơ mắc bệnh dại từ chó ở một số vùng trên thế giới.  Tiêm chủng từ trước được khuyến cáo với nhóm nguy cơ cao gồm người làm việc với dơi hay người dành nhiều thời gian ở những nơi mà bệnh phổ biến. Ở người bị phơi nhiễm, vắc-xin dại và đôi khi là globulin miễn dịch hiệu quả trong phòng bệnh nếu người bệnh được điều trị trước khi triệu chứng khởi phát. Rửa vết cào và cắn bằng xà phòng và nước, povidon iod, hay chất tẩy trong 15 phút có thể làm giảm số lượng virus và phần nào đó ngăn được sự truyền nhiễm. Tính đến năm 2016, chỉ 14 người qua khỏi bệnh dại sau khi khởi phát triệu chứng.
Trên thế giới năm 2015, bệnh dại đã giết chết khoảng 17.400 người. Hơn 95% số ca tử vong xảy ra ở châu Á, châu Phi và khoảng 40% là ở trẻ dưới 15 tuổi. Căn bệnh có mặt tại hơn 150 quốc gia và mọi lục địa trừ châu Nam Cực. Hơn ba tỷ người đang sống ở những vùng có bệnh dại. Một số nước như Úc, Nhật Bản, và hầu khắp Tây Âu, không có bệnh dại trong chó. Nhiều đảo Thái Bình Dương cũng không tồn tại bệnh này. Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp dại thuộc nhóm các bệnh nhiệt đới bị lãng quên.
Dấu hiệu và triệu chứng

Thời kỳ ủ bệnh (từ khi bị nhiễm đến những triệu chứng đầu tiên) ở người thường là 1–3 tháng song đã ghi nhận trường hợp ngắn đến bốn ngày và dài đến hơn 6 năm tùy vào vị trí, mức độ nghiêm trọng của vết thương, và số lượng virus xâm nhập. Các dấu hiệu và triệu chứng ban đầu của bệnh dại thường không đặc biệt như sốt và đau đầu. Khi bệnh tiến triển gây viêm não và viêm màng não, dấu hiệu và triệu chứng có thể bao gồm liệt nhẹ hoặc một phần, lo âu, mất ngủ, lú lẫn, hành xử bất thường, hoang tưởng, quấy rối, ảo giác, rồi tiến tới mê sảng và hôn mê. Cái chết thường xảy ra sau đó 2 đến 10 ngày. Khi triệu chứng đã biểu hiện, khả năng sống sót là gần như bằng không, kể cả bệnh nhân có được chăm sóc tích cực hay không.
Chứng sợ nước (hydrophobia) là tên gọi khác ít phổ biến hơn của bệnh dại đề cập đến loạt triệu chứng giai đoạn sau mà ở đó bệnh nhân có biểu hiện khó nuốt, tỏ ra sợ hãi khi được cho nước để uống, và không thể làm hết cơn khát. Tất cả động vật có vú bị nhiễm virus đều có thể biểu hiện chứng sợ nước. Lượng nước bọt sản ra tăng lên nhiều và nỗ lực hoặc thậm chí ý định, gợi ý uống nước hay nuốt nước bọt có thể gây co thắt đau đớn dữ dội ở cổ họng và thanh quản. Có thể điều này là do thực tế virus sinh sôi và tích lũy trong tuyến nước bọt của động vật bị nhiễm vì mục đích lây truyền thông qua hành vi cắn. Khả năng truyền virus sẽ giảm đi đáng kể nếu cá thể bị nhiễm có thể nuốt nước bọt và nước. Chứng sợ nước thường đi với thể dại cuồng, loại chiếm 80% số ca người mắc. 20% còn lại có thể trải qua thể dại câm với đặc điểm yếu cơ, mất cảm giác, và liệt; thể này không mấy khi gây ra chứng sợ nước.
Tác nhân

Tác nhân gây bệnh dại là một số loại Lyssavirus bao gồm virus dại và lyssavirus dơi Úc.
Virus dại là loài điển hình của chi Lyssavirus thuộc họ Rhabdoviridae, bộ Mononegavirales. Các hạt lyssavirus hoàn chỉnh (lyssavirion) có cấu trúc xoắn ốc cân đối, dài khoảng 180 nm, bề ngang khoảng 75 nm, có vỏ ngoài bao bọc và một bộ gen RNA sợi đơn âm. Thông tin di truyền được gói gém dưới dạng tổ hợp ribonucleoprotein, ở đó RNA được bọc chặt bởi nucleoprotein virus. Bộ gen RNA mã hóa năm gen của virus mà trình tự của chúng rất được bảo tồn: nucleoprotein (N), phosphoprotein (P), matrix protein (M), glycoprotein (G), và RNA polymerase (L).
Khi đã vào cơ thể, virus dại bắt đầu quá trình nhân bản. Các gai tam phân ở phần ngoài màng virus tương tác với một thụ thế tế bào đặc hiệu mà nhiều khả năng là acetylcholine. Màng tế bào lõm xuống trong một quá trình gọi là ẩm bào cho phép virus xâm nhập tế bào. Virus sau đó tập hợp thành những thể nội bào lớn, dung hợp màng virus với màng thể nội bào rồi giải phóng năm protein và RNA sợi đơn vào tế bào chất.
Tiếp theo, protein L sao chép năm sợi mRNA và một sợi RNA dương từ sợi RNA âm gốc nhờ các nucleotide tự do trong tế bào chất. Năm sợi mRNA này được dịch mã thành các protein tương ứng (P, L, N, G, và M) tại những ribosome tự do. Một số protein yêu cầu sửa đổi sau dịch mã. Ví dụ, protein G bị gập thêm khi di chuyển qua mạng lưới nội chất gồ ghề rồi bị glycosyl hóa khi tới bộ máy Golgi.
Khi đã có đủ protein virus, polymerase của virus sẽ bắt đầu tổng hợp các sợi RNA âm mới từ khuôn sợi RNA dương. Các sợi RNA âm này sẽ tạo nên những tổ hợp với protein N, P, L, M rồi di chuyển tới màng trong tế bào, nơi protein G bị gắn vào. Tiếp đó protein G quấn quanh tổ hợp N-P-L-M đồng thời lấy đi một phần màng tế bào chủ tạo ra vỏ ngoài mới của hạt virus. Virus sau đó chui ra khỏi tế bào.
Từ lúc vào cơ thể, virus nhắm đến tế bào thần kinh, đi theo những con đường để đến hệ thần kinh trung ương. Virus thường nhiễm vào tế bào cơ gần điểm xâm nhập trước, ở đó chúng có thể nhân bản mà không bị hệ miễn dịch của vật chủ chú ý. Khi đã đủ số lượng, virus bắt đầu bám vào thụ thể acetylcholine tại ngã giao thần kinh cơ. Virus tiếp theo nghịch chuyển qua sợi trục tế bào thần kinh khi protein P của nó tương tác với dynein, một protein có trong tế bào chất của tế bào thần kinh. Khi đã đến thân bào virus di chuyển nhanh đến hệ thần kinh trung ương, nhân bản trong nơron vận động và cuối cùng lên não. Sau khi nhiễm vào não, virus lần lượt phân tán đến hệ thần kinh ngoại biên và hệ thần kinh tự chủ, sau đó tới tuyến nước bọt, nơi chúng sẵn sàng để nhiễm sang vật chủ kế tiếp.