Rama I
Trị vì > Đối ngoại > Ba tiểu quốc Lào

Năm 1707, Vương quốc Lan Xang từng một thời hùng mạnh đã bị phân chia làm 3 tiểu quốc, với Viêng Chăn ở miền trung, Luang Prabang ở phía bắc và Champasak ở phía nam. Sau cuộc đông chinh của vua Hsinbyushin, cả Viêng Chăn và Luang Prabang đều chịu quy phục trở thành chư hầu của Miến Điện. Tận dụng thời cơ khi chính trường Miến Điện bất ổn bởi cái chết của Hsinbyushin, người Thái quyết định giành lại bá quyền đối với vùng đất này. Năm 1778, vua Rama I - khi đó còn là Somdej Chao Phya Mahakasatsuek, đã nhận lệnh đem 2 vạn quân tấn công Viêng Chăn. Sau bốn tháng bao vây, kinh đô Viêng Chăn bị quân Xiêm công hạ và vua Ong Boun phải chấp nhận xưng thần với Xiêm quốc. Hàng trăm hộ gia đình người Lào bị bắt và đưa sang định cư ở vùng Saraburi, trong khi hai tượng Phật của Lan Xang, tên là Emerald Buddha và Phrabang, bị tịch thu đưa về thờ cúng ở Thonburi. Chiến thắng vang dội này đã thiết lập vững chắc quyền bá chủ của Xiêm đối với Champassak và Viêng Chăn cũng như ép Luang Prabang vào liên minh bất bình đẳng với nhà Thonburi. Một người con gái của vua Ong Boun là Khamwaen bị giải về Xiêm quốc và về sau trở thành Hoàng phi của vua Rama I.
Ở thời đại Rama I, khái niệm "Lào" không phải chỉ là nói nước Lào như ngày nay mà ta biết, mà xét theo quan điểm ngôn ngữ học, đất Lào là toàn bộ khu vực miền đông sông Chao Phraya trải dài đến sông Mê Kông, vùng Phayap (nay là các tỉnh Chiang Mai, Chiang Rai, Lampang, Nan, Phrae và Lamphun). Hơn nữa, cho đến thời kỳ Pháp chiếm đóng, các xứ Mười hai xứ Thái (ngày nay thuộc về Việt Nam), vẫn là "lãnh thổ Lào" trong con mắt của người Thái. Mối quan hệ giữa hoàng triều Xiêm La với các vương quốc Lào thật ra khá phức tạp và hay thay đổi. Theo Theo Klaus Wenk, độ khuất phục của Lào đối với Xiêm ở từng thời kỳ phụ thuộc và sức mạnh của triều đình Bangkok hoặc là năng lực của các vị quân vương nào. Đôi khi nó là sự phục tùng hoàn toàn như một tỉnh thần phục chính quyền trung ương, nhưng cũng đôi khi chẳng khác gì các nước độc lập.
Năm 1791, Quốc vương Viêng Chăn là Nanthasen (con của Ong Boun) mật tâu với Rama I rằng Anurutha - Quốc vương Luang Prabang đang bí mật câu kết với người Miến Điện để âm mưu nổi loạn chống lại Xiêm. Đáp lại, Rama I cho phép Nanthasen tấn công Luang Prabang và chiếm được đô thành vào năm 1792. Anurutha bị giam giữ tại Bangkok trong 4 năm trước khi được trở về do sự can thiệp ngoại giao của nhà Thanh Trung Quốc.
Triều đại Tây Sơn ở miền bắc và trung Đại Việt được thành lập năm 1788, và cũng có mưu đồ bành trướng thế lực sang phía tây. Năm 1790, hai tướng Tây Sơn là Trần Quang Diệu và Nguyễn Văn Uyên đem 5.000 tấn công Viêng Chăn, bắt được hai thủ lãnh Lào mà sử Việt gọi là Chiêu Kiểu cùng Chiêu Nan, đuổi vua Nanthasen đến tận biên giới Xiêm La. Sử Xiêm thì gọi tên hai tướng Việt là Ong Chiang Ba và Ong Chiang Wian, và cho rằng người Lào đã thắng khi đẩy lùi được lực lượng Tây Sơn về nước. Những tù binh Việt sau đó bị trói và áp giải đến Bangkok.
Vào tháng 1 năm 1795, đến lượt Nanthasen bị Anurutha cáo buộc âm mưu với Phra Borgmaratcha - lãnh chúa Nakhon Phanom, cùng nhau liên hệ với Tây Sơn để chống lại triều đình Xiêm La. Ông ta bị Rama I phế truất và đưa đến Bangkok cầm tù rồi chết trong ngục, ngôi vương được truyền cho người em trai là Inthavong. và một người em khác là Chao Anu làm Maha Uparaj (Đệ nhị vương). Inthavong được biết đến là một ông vua thân Thái, và một người con gái của ông đã được gả sang làm cung phi cho Rama I. Dưới thời trị vì của mình, Inthavong đã nhiều lần cử quân hỗ trợ người Xiêm trong các cuộc chiến với Miến Điện những năm 1798, 1799 và 1803. Tuy nhiên sau khi Inthavong qua đời năm 1805, người em là Maha Uparaj lên ngôi trở thành vua Anuvong, thì sự thần phục của Lào dành cho Xiêm La đã giảm bớt, một phần do sự nổi lên của nước Việt Nam thống nhất từ phía đông. Tuy nhiên mối quan hệ giữa hai bên trong thời Rama I và Rama II nhìn chung vẫn tốt đẹp, chỉ chính thức đổ vỡ khi Rama III lên nắm quyền và kết cục là Viêng Chăn đã bị Xiêm tiêu diệt năm 1827.
Chính phủ Rama I nhiều lần can thiệp vào công việc chính trị của miền nam Lào. Biên niên sử địa phương ghi nhận những thay đổi về ranh giới và các cuộc chiến giành quyền tối cao giữa các lãnh chúa địa phương. Triều đình Xiêm trong nỗ lực giải quyết những vấn đề này, đã nhiều lần buộc phải can thiệp bằng các biện pháp hòa bình hoặc quân sự để duy trì trạng thái cân bằng trong khu vực, tránh việc bất kỳ một thế lực nào trở nên quá hùng mạnh, hoặc ngăn chặn các lãnh chúa ngă sang phía Việt Nam - một thế lực mới nổi ở phía đông.
Năm 1791 tại Vương quốc Champasak, có một người đàn ông tên là Chiengkaeo, tự nhận mình sở hữu năng lực siêu nhiên, đã dựng cờ khởi nghĩa và tấn công vào kinh đô Champasak. Khi nhận được tin về cuộc vây hãm thành phố, Quốc vương Sayakumane âu buồn mà chết ở tuổi 82. Con trai của nhà vua là Nomuong lên nắm quyền nhưng không thể chống lại quân nổi loạn và cuối cùng đã chạy trốn, khiến Chiengkaeo tiến quân vào làm chủ kinh thành. Tại Bangkok, Rama I ra lệnh cho Thứ sử Nakhon Ratchasima dẫn quân dẹp loạn Chiengkaeo và khôi phục lại trật tự. Tuy nhiên, giữa lúc đó, những người cai trị của các công quốc khác nằm gần đó, là Bá tước (Phra) Prathumsunarat và Thau Fayna , đã tập hợp quân đội tấn công và bắt giết Chiengkaeo. Để tưởng thưởng, Rama I tấn phong Thau Fayna làm vua mới của Champasak với vương hiệu Phra Wisaiyarat Khattiyawongsa. Vị tân vương này hay tìm cách bày tỏ lòng kính trọng đối với Bangkok bằng cách thường xuyên cống nạp cho triều đình Rama I.
Có thể nói rằng vào thời Rama I, chỉ có mối quan hệ giữa Xiêm và các xứ Lào (đại diện là hai vương quốc Viêng Chăn cùng Luang Prabang luôn nằm trong tình trạng bất ổn. Triều đình Xiêm có thể áp đặt bá quyền của mình lên vùng đất này; tuy nhiên, trong một số giới hạn nhất định, những người cai trị Viêng Chăn và Luang Prabang có thể quyền tự quyết hạn chế trong công việc đối nội và đối ngoại.