stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Triết học hiện đại
Triết học phương Tây hiện đại > Triết học Phục hưng

Chủ nghĩa nhân văn thời Phục hưng nhấn mạnh giá trị của con người (xem Oration on the Dignity of Man) và chống lại giáo điều và chủ nghĩa kinh viện. Mối quan tâm mới này đối với các hoạt động của con người đã dẫn đến sự phát triển của khoa học chính trị với Hoàng tử Niccolò Machiavelli. Các nhà nhân văn khác với các học giả thời Trung cổ cũng bởi vì họ thấy thế giới tự nhiên là trật tự toán học và đa nguyên, thay vì nghĩ về nó theo mục đích và mục tiêu. Triết học thời Phục hưng có lẽ được giải thích tốt nhất bởi hai đề xuất của Leonardo da Vinci trong cuốn sổ tay của mình:
Tất cả kiến thức của chúng ta đều có nguồn gốc từ nhận thức của chúng ta
Không có gì chắc chắn khi người ta không thể áp dụng bất kỳ ngành khoa học toán học nào cũng như bất kỳ ngành khoa học nào dựa trên khoa học toán học.
Theo cách tương tự, Galileo Galilei dựa trên phương pháp khoa học của mình vào các thí nghiệm nhưng cũng phát triển các phương pháp toán học để áp dụng cho các vấn đề trong vật lý. Hai cách này để hình thành kiến thức của con người đã hình thành nền tảng cho nguyên tắc Chủ nghĩa kinh nghiệm và Chủ nghĩa hợp lý tương ứng.
Tứ dân

Tứ dân là cách gọi bốn giai cấp chính trong xã hội xưa dưới các triều đại quân chủ, tiêu biểu như ở Trung Quốc, Nhật Bản và Việt Nam...
Tại Trung Quốc > Sĩ (士) > Tầng lớp chiến binh cổ đại

Xem thêm: Lục nghệ
Tại Trung Quốc > Sĩ (士) > Sĩ đại phu

Xem thêm: Sĩ đại phu, Quan lại, và Khoa cử
Tại Trung Quốc > Nông (农/農)

Xem thêm: Chế độ Tỉnh điền và Chế độ Quân điền
Tại Trung Quốc > Những ngành nghề không được phân loại

Xem thêm: Tiện nhân
Có nhiều nhóm xã hội nằm bên ngoài phạm vi Tứ dân trong hệ thống phân cấp xã hội. Những người này bao gồm binh lính và cận vệ, tăng lữ và thầy bói, hoạn quan và vợ lẽ; ngoài ra còn có những kẻ mua vui cũng như gánh hát và bầu gánh, đầy tớ/người hầu và nô tỳ trong nhà (hay còn gọi chung là gia nô), kỹ nữ và những người lao động cấp thấp hơn nông dân và thợ thủ công (ví dụ như đao phủ, đồ tể...) được xếp vào tầng lớp Tiện nhân (賤人). Họ làm những công việc bị coi là vô giá trị hoặc "bẩn thỉu, thô tục", thậm chí không được ghi nhận là thường dân và đôi khi không có đủ tư cách pháp lý.
Nghề ca xướng mua vui bị xem là ít hữu dụng đối với xã hội và thường do tầng lớp hạ lưu hay còn gọi là tiện dân (tiếng Trung: 賤民) đảm nhận.
Tại Việt Nam > Sĩ

Sĩ được xếp là giai cấp đầu tiên, được xã hội trọng vọng. Sĩ là từ để chỉ tầng lớp trí thức, những người có học có hiểu biết về chữ nghĩa (thầy đồ, thầy thuốc, quan lại, học trò). Tầng lớp này nhìn chung có cuộc sống nhàn nhã, suốt ngày chăm chỉ đọc sách thánh hiền, làm văn, ngâm thơ. Những con người bình dân muốn thay đổi cuộc sống gần như chỉ có con đường duy nhất là học và thi khoa cử. Trong gia đình kẻ sĩ, người vợ phải tần tảo sớm hôm lo việc đồng áng, canh cửi để nuôi chồng. Nếu chồng thi đậu khoa cử, người vợ sẽ trở thành bà thám, bà bảng hay là mợ cử, mợ tú. Nếu chồng thi trượt, người vợ vẫn có thể hãnh diện với danh vợ thầy đồ làng hay là vợ tú tài. Các kỳ khi Hương, thi Hội, thi Đình (gọi chung là Khoa bảng) cũng được tổ chức để chọn người học giỏi ra làm quan giúp triều đình hoặc nếu không muốn làm quan thì có thể làm thầy đồ, thầy thuốc,...
Việc tầng lớp sĩ phu gần như không tham gia trực tiếp vào quá trình lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất được xếp hàng đầu trong các tầng lớp giai cấp phản ánh tư tưởng trọng Nho giáo của người Việt trong xã hội xưa đồng thời cho thấy người Việt ta từ xưa đã có truyền thống coi trọng việc học hành, khoa cử.
Tại Việt Nam > Nông

Nông là chỉ những người nông dân cày ruộng, lực lượng lao động chủ yếu trong xã hội xưa. Đa phần những người nông dân quanh năm suốt tháng lao động chân lấm tay bùn, vất vả sớm trưa nhưng nhiều khi không đủ ăn do những gánh nặng về thuế khoá, lao dịch hay thiên tai, mất mùa nhưng họ vẫn có cơ hội được triều đình miễn hoặc giảm thuế trong thời gian bất ổn nếu có vua sáng suốt cai trị. Tầng lớp nông cũng có sự phân hoá thành ba loại phổ biến:
Trung nông: những người có ruộng đất riêng, sở hữu công cụ sản xuất, tự làm, tự ăn, không phải đi làm thuê đồng thời cũng không tham gia bóc lột.
Bần nông: những người chỉ sở hữu ít ruộng đất, phải đi canh tác thêm trên ruộng đất của địa chủ, phải thuê mướn trâu bò và nông cụ sản xuất.
Cố nông: là những người nghèo khổ nhất tầng lớp nông dân và có thể nói là cả xã hội, không có ruộng đất cũng như công cụ sản xuất, họ sử dụng sức lao động đi làm thuê cho chủ để kiếm ăn.
Ngoài ra còn có loại thứ tư là Phú Nông nhưng hiếm, họ là những người sở hữu rất nhiều ruộng đất và công cụ sản xuất. Phú nông có bóc lột nhân công và nợ lãi nhưng vẫn tham gia lao động sản xuất là chủ yếu nên vẫn thuộc giai cấp nông dân trong khi địa chủ, cường hào là những người gần như không lao động sản xuất mà chỉ biết bóc lột người khác.
Nông là bộ phận đông đảo và quan trọng nhất của xã hội Việt Nam xưa, họ là lực lượng lao động và sản xuất chính nuôi sống toàn bộ xã hội và tham gia vào quân đội để bảo vệ Tổ quốc (thông qua chính sách Ngụ binh ư nông), nhưng đồng thời cũng là tầng lớp bị áp bức nhiều nhất.
Tại Việt Nam > Công

Công là chỉ những người làm thủ công nghiệp, làm thuê trong các làng nghề truyền thống như dệt, chạm bạc, khâu nón, làm tranh... Họ được xếp vào hàng thứ ba trong tứ dân bởi quy mô nhỏ, số lượng ít do thực tế trong xã hội nước ta thời xưa chỉ tồn tại những làng nghề thủ công ở uy mô nhỏ, chủ yếu phục vụ nhu cầu tự cung tự cấp của làng xã. Ở thành thị những người thợ này tập hợp thành những "phường" để bảo vệ và giúp đỡ lẫn nhau, còn ở nông thôn những thợ thủ công phần nhiều vẫn là những người nông dân, họ tranh thủ làm thêm để cải thiện cuộc sống những lúc nông nhàn. Tuy nhiên đôi lúc những người thợ thủ công cũng được mời vào kinh thành để làm một số việc trong triều đình như may áo mũ dành cho vua quan, đúc tiền riêng của triều đình,...
Tại Việt Nam > Thương

Thương là những người hoạt động buôn bán, vai trò của họ bị đặt ở hàng thấp nhất trong xã hội xuất phát từ thực tế nền kinh tế tự cung tự cấp và tính tự trị của làng xã gần như không có nhu cầu trao đổi hàng hoá ra khỏi phạm vi cư trú, những người hành nghề buôn bán do đó phải năng động, sòng phẳng, thậm chí gian lận mới có lãi. "Buôn gian bán lận" đã trở thành cụm từ phổ biến cho tới tận ngày nay, đó là điều mà một xã hội thuần nông coi trọng lễ nghĩa không muốn chấp nhận. Trong quan niệm, người Việt ta xưa cho rằng nghề kinh doanh chỉ là buôn nước bọt, mua chỗ này rẻ rồi bán chỗ kia đắt, ăn chênh lệnh, không làm ra của cải vật chất, sản phẩm tinh thần cho xã hội. Tuy nghề thương không được quá coi trọng nhưng cũng không thể không duy trì.
Tại Việt Nam > Vai trò của Tứ dân trong xã hội hiện đại

Trải qua hàng trăm năm với nhiều thay đổi, xã hội Việt Nam hiện đại đã có nhiều thay đổi trong quan niệm về vai trò của Tứ dân. Cả bốn tầng lớp sĩ, nông, công, thương đều có vai trò, vị thế ngang nhau trong xã hội, vì không ai thay thế được ai. Bên cạnh tầng lớp sĩ, 3 tầng lớp còn lại (nông, công, thương) muốn tồn tại, có tác dụng cho xã hội cũng phải học hành, trau dồi trí thức, văn hóa. Đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam chủ trương mở cửa để hội nhập với thế giới, thì thương chẳng những không bị coi thường như trước mà còn được đặc biệt coi trọng. Điều này được thể hiện ở một sự việc: Trong khi sĩ, nông, công chưa có ngày của riêng mình thì đã có ngày doanh nhân Việt Nam dành riêng cho giới doanh nhân. Nhiều doanh nhân đã được xã hội tôn vinh, được nhân dân trân trọng bởi họ làm ăn chân chính, đúng luật, thi hành trách nhiệm nộp thuế đầy đủ cho Nhà nước, kích thích sản xuất phát triển.
Tại Việt Nam > Xướng ca vô loài

Xướng ca vô loài là một quan niệm thành kiến, sai lầm thời phong kiến, ý nói những kẻ làm nghề ca hát là hoàn toàn mất hết nhân phẩm, bị khinh rẻ, không thuộc tầng lớp nào trong xã hội.
Thời xưa, trong xã hội được phân ra thành bốn giai cấp chính: Sĩ nông công thương, gọi là tứ dân.
Trong đó:
Sĩ được xếp là giai cấp đầu tiên, được xã hội trọng vọng. Sĩ là từ để chỉ tầng lớp trí thức, có học, có hiểu biết.
Nông là chỉ những người nông dân làm ruộng.
Công là chỉ những người làm thủ công nghiệp.
Thương là những người hoạt động buôn bán, vai trò của họ bị đặt ở hàng thấp nhất trong xã hội.
Và với 4 tầng lớp như thế, thì những người làm nghề ca hát không thuộc tầng lớp nào, nên mới có câu Xướng ca vô loài.
Chú thích

↑  Hansson, tr. 20-21
↑  Hansson, tr. 28-30
1 2  Nguyễn Tiến Dũng, Văn hoá Việt Nam thường thức, trang 209
↑  “NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA GIAI CẤP NÔNG DÂN VÀ QUAN HỆ ĐỊA CHỦ- TÁ ĐIỀN Ở NAM BỘ THỜI KỲ CẬN ĐẠI”. hochiminhcity.gov.vn. Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 12 năm 2021. Truy cập ngày 31 tháng 12 năm 2021. line feed character trong |tựa đề= tại ký tự số 37 (trợ giúp)
↑  Nguyễn Tiến Dũng, Văn hoá Việt Nam thường thức, trang 210
↑  Nguyễn Tiến Dũng, Văn hoá Việt Nam thường thức, trang 211
1 2  Nguyễn Đình San,  Lưu trữ 2014-05-02 tại Wayback Machine, Pháp luật & Xã hội online, 27/08/2010
Tranh tường khắc họa một vũ công thời Đông Hán nằm trong lăng mộ Đả Hổ Đình
Ectoedemia festivitatis

| Ectoedemia festivitatis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Liên bộ (superordo): Amphiesmenoptera
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Phân thứ bộ (infraordo): Heteroneura
Liên họ (superfamilia): Nepticuloidea
Họ (familia): Nepticulidae
Chi (genus): Ectoedemia
Loài (species): E. festivitatis
Danh pháp hai phần
Ectoedemia festivitatis van Nieukerken, 2008 
Ectoedemia festivitatis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở Nepal, Trung Quốc (Vân Nam) và miền bắc Việt Nam (Fan Si Pan). It is probably more widespread in tây nam Asia.
The habitat consists of secondary or degraded forest or shrub vegetation in mountainous areas.
Sải cánh dài 4.0-6.6 mm. Con trưởng thành bay vào tháng 8, tháng 10 và from tháng 1
to tháng 3. Có từ 2 lứa trở lên trong năm.
Ấu trùng ăn shrubby species of Hypericum species, bao gồm Hypericum beanii, Hypericum henryi, Hypericum hookerianum, Hypericum uralum và possibly Hypericum petiolulatum và Hypericum oblongifolium. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Hệ thống thực phẩm

Một thuyết minh bằng tiếng Anh về hệ thống chuỗi thực phẩm
Hệ thống thực phẩm (Food system) mô tả các hệ thống, các chuỗi và quy trình liên kết có ảnh hưởng đến các yếu tố về chất lượng thực phẩm, chất dinh dưỡng, sức khỏe, phát triển cộng đồng và nông nghiệp (nông sản, nông phẩm). Một hệ thống thực phẩm bao gồm tất cả các quy trình và cơ sở hạ tầng (kết cấu hạ tầng kỹ thuật) liên quan đến việc nuôi sống một cộng đồng địa phương, dân số quốc gia từ các hoạt động trồng trọt, thu hoạch, chế biến thực phẩm, bảo quản thực phẩm, cất trữ thực phẩm, đóng gói, vận chuyển, tiếp thị, tiêu thụ, phân phối và xử lý thực phẩm và các mặt hàng liên quan đến thực phẩm. Hệ thống thực phẩm cũng bao gồm các đầu vào cần thiết và đầu ra được tạo ra ở mỗi khẩu mỗi bước này. Hệ thống thực phẩm nằm trong hệ thống nông nghiệp-thực phẩm (nông phẩm), bao gồm toàn bộ phạm vi các tác nhân và các hoạt động gia tăng giá trị liên kết của họ trong sản xuất chính thực phẩm và các sản phẩm nông nghiệp phi thực phẩm, cũng như trong bảo quản thực phẩm, tập hợp, xử lý sau thu hoạch, vận chuyển, chế biến, phân phối, tiếp thị, xử lý và phục vụ và tiêu dùng.
Đại cương

Hệ thống thực phẩm hoạt động trong khuôn khổ và chịu ảnh hưởng của bối cảnh xã hội, chính trị, kinh tế, công nghệ và môi trường. Nó cũng đòi hỏi nguồn nhân lực cung cấp nhân lực lao động, nghiên cứu và giáo dục. Hệ thống thực phẩm có thể là hệ thống thực phẩm thông thường hoặc hệ thống thực phẩm thay thế theo mô hình hạn sử dụng thực phẩm từ khi xuất hiện đến khi được bày biện trên bàn ăn. Hệ thống thực phẩm phụ thuộc vào nhiều dịch vụ hệ sinh thái, chẵng hạn như quy định về sâu hại tự nhiên, vi sinh vật cung cấp quá trình cố định nitơ và các loài thụ phấn. Theo IPCC thì hệ thống thực phẩm toàn cầu bao gồm tất cả các ngành công nghiệp khác nhau liên quan đến hệ thống thực phẩm bền vững và thông thường, cung cấp việc làm cho 1 tỷ người. Hệ thống lương thực toàn cầu này đang phải đối mặt với một số thách thức do các vấn đề an ninh lương thực toàn cầu cản trở do biến đổi khí hậu và các tác nhân căng thẳng không phải do biến đổi khí hậu gây ra cho cả hệ thống. Khoảng 34% tổng lượng khí thải nhà kính là do hệ thống thực phẩm toàn cầu gây ra. Năm 2020, một đánh giá dựa trên bằng chứng của EU cho thấy lượng khí thải từ hệ thống thực phẩm sẽ tăng 30–40% vào năm 2050 do dân số tăng và chế độ ăn uống thay đổi.
Điều quan trọng là phải xây dựng khả năng phục hồi của hệ thống nông phẩm-lương thực (Agrifood systems) để chúng có khả năng biến đổi theo thời gian, trước mọi sự gián đoạn, để đảm bảo tính sẵn có và khả năng tiếp cận bền vững với nguồn thực phẩm đủ đầy, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và đảm bảo chất lượng và bổ dưỡng cho tất cả mọi người, đồng thời duy trì sinh kế của các bên liên quan đến hệ thống nông-lương thực. Việc chuyển đổi sang hệ thống thực phẩm bền vững là rất quan trọng để giải quyết các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, nạn đói, mất đa dạng sinh học và nạn phá rừng. Giải quyết các vấn đề ở từng giai đoạn trong hệ thống có thể có tác động trên toàn hệ thống vì 30-40% sản lượng thực phẩm được sản xuất bị mất mát, hao hụt từ ​​sau thu hoạch cho đến khi bán lẻ và đến tay người tiêu dùng. Giảm lãng phí thực phẩm sau đó sẽ giảm tác động môi trường của nông nghiệp, chẳng hạn như tác động của việc sử dụng đất, và giảm giá thực phẩm hoặc ngăn ngừa thiếu hụt nguồn thực phẩm dự trữ. Chính sách quốc tế ngày càng tiếp cận chính sách theo quan điểm hệ thống thực phẩm: Mục tiêu phát triển bền vững 2: Không còn nạn đói và Mục tiêu phát triển bền vững 12: tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm tập trung vào hệ thống thực phẩm bền vững và Bền vững và vào tháng 9 năm 2021, Liên Hợp quốc đã tổ chức Hội nghị thượng đỉnh về hệ thống thực phẩm đầu tiên (Food Systems Summit).
Chú thích

1 2  The State of Food and Agriculture 2021. Making agrifood systems more resilient to shocks and stresses, In brief. Rome: FAO. 2021. doi:10.4060/cb7351en. ISBN 978-92-5-135208-3. S2CID 244536830.
↑  “A Primer on Community Food Systems: Linking Food, Nutrition and Agriculture” (PDF). Farmland Information Center. 15 tháng 12 năm 2024. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 13 tháng 1 năm 2019. Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2019. all processes involved in keeping us fed: growing, harvesting, processing (or transforming or changing), packaging, transporting, marketing, consuming and disposing of food and food packages.
↑  Ericksen, Polly J. (tháng 2 năm 2008). “Conceptualizing food systems for global environmental change research” (PDF). Global Environmental Change. 18 (1): 234–245. Bibcode:2008GEC....18..234E. doi:10.1016/j.gloenvcha.2007.09.002. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 23 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2019.
↑  Development Policy Review, 2003, 21 (5-6): 531-553 Food Policy Old and New - Simon Maxwell and Rachel Slater∗
↑  Zurek, Monika; Ingram, John; Sanderson Bellamy, Angelina; Goold, Conor; Lyon, Christopher; Alexander, Peter; Barnes, Andrew; Bebber, Daniel P.; Breeze, Tom D.; Bruce, Ann; Collins, Lisa M.; Davies, Jessica; Doherty, Bob; Ensor, Jonathan; Franco, Sofia C. (17 tháng 10 năm 2022). “Food System Resilience: Concepts, Issues, and Challenges”. Annual Review of Environment and Resources (bằng tiếng Anh). 47 (1): 511–534. doi:10.1146/annurev-environ-112320-050744. hdl:20.500.11820/892d615a-5f55-45b7-9afa-d98304809e18. ISSN 1543-5938. S2CID 252457011.
1 2 3  Mbow, C.; Rosenzweig, C.; Barioni, L. G.; Benton, T.;  và đồng nghiệp (2019). “Chapter 5: Food Security” (PDF). IPCC Special Report on Climate Change and Land. tr. 439–442.
↑  “FAO - News Article: Food systems account for more than one third of global greenhouse gas emissions”. www.fao.org (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 9 năm 2023. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2021.
↑  Crippa, M.; Solazzo, E.; Guizzardi, D.; Monforti-Ferrario, F.; Tubiello, F. N.; Leip, A. (tháng 3 năm 2021). “Food systems are responsible for a third of global anthropogenic GHG emissions”. Nature Food (bằng tiếng Anh). 2 (3): 198–209. doi:10.1038/s43016-021-00225-9. ISSN 2662-1355. PMID 37117443. S2CID 233831795.
↑  SAPEA (2020). A sustainable food system for the European Union (PDF). Berlin: Science Advice for Policy by European Academies. tr. 39. doi:10.26356/sustainablefood. ISBN 978-3-9820301-7-3. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 18 tháng 4 năm 2020. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2020.
↑  “Reduced Food Waste”. Project Drawdown (bằng tiếng Anh). 12 tháng 2 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2021.
↑  “Outrage + Optimism: 117. The Seeds Are Sown for a Food Revolution with Agnes Kalibata”. outrageandoptimism.libsyn.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2021.
Canh tác hữu cơ
Ectoedemia ilicis

| Ectoedemia ilicis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Liên bộ (superordo): Amphiesmenoptera
Bộ (ordo): Lepidoptera
Phân bộ (subordo): Glossata
Phân thứ bộ (infraordo): Heteroneura
Liên họ (superfamilia): Nepticuloidea
Họ (familia): Nepticulidae
Chi (genus): Ectoedemia
Loài (species): E. ilicis
Danh pháp hai phần
Ectoedemia ilicis (Mendes, 1910) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Nepticula ilicis Mendes, 1910 
Ectoedemia ilicis là một loài bướm đêm thuộc họ Nepticulidae. Nó được tìm thấy ở miền tây Mediterranean Region, in miền nam Pháp và bán đảo Iberia.
Sải cánh dài 5.1-7.2 mm. Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến the end of tháng 6. Có một lứa một năm.
Ấu trùng ăn Quercus coccifera, Quercus ilex, Quercus ilex rotundifolia và Quercus suber. Chúng ăn lá nơi chúng làm tổ.
Male genitalia
Female genitalia
Female terminal abdominal segment
Dilophodes sinica

| Dilophodes sinica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Dilophodes
Loài (species): D. sinica
Danh pháp hai phần
Dilophodes sinica Wehrli 1939 
Dilophodes sinica là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Wijdemeren

| Wijdemeren |
| --- | --- |
—  đô thị  —
 
Vuntus Lake
  Hiệu kỳ

Wijdemeren
Tọa độ: 52°14′B 5°07′Đ﻿ / ﻿52,23°B 5,12°Đ﻿ / 52.23; 5.12 
Quốc gia: Hà Lan
Tỉnh: Noord-Holland
Thủ phủ: Loosdrecht
Chính quyền
Diện tích(2006)
 • Tổng cộng: 76,55 km2 (2,956 mi2)
 • Đất liền: 48,02 km2 (1,854 mi2)
 • Mặt nước: 28,53 km2 (1,102 mi2)
Dân số (1 tháng 1 năm 2007)
 • Tổng cộng: 23.571
 • Mật độ: 491/km2 (1,270/mi2)
 : nguồn: CBS, Statline.
Múi giờ: UTC+1
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
Website: www.wijdemeren.nl
Wijdemeren là một đô thị ở tỉnh Noord-Holland của Hà Lan.
Các trung tâm dân cư

Đô thị Wijdemeren bao gồm các trung tâm dân cư sau: Ankeveen, Boomhoek, Breukeleveen, 's-Graveland, Kortenhoef, Muyeveld, Nederhorst den Berg, Nieuw-Loosdrecht, Oud-Loosdrecht.
Đông Ngạc

Đông Ngạc là một phường thuộc quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội, Việt Nam.
Địa lý

Phường Đông Ngạc nằm ở phía bắc quận Bắc Từ Liêm, ở đầu nam cầu Thăng Long, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp quận Tây Hồ
Phía tây giáp phường Thụy Phương
Phía nam giáp các phường Đức Thắng và Xuân Đỉnh
Phía bắc giáp huyện Đông Anh với ranh giới là sông Hồng.
Phường có diện tích 2,41 km², dân số năm 2013 là 23.922 người, mật độ dân số đạt 9.926 người/km².
Lịch sử

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đông Ngạc là một xã thuộc tổng Xuân Tảo, huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông. Sau năm 1954, xã Đông Ngạc thuộc quận Quảng Bá, ngoại thành Hà Nội. Năm 1961, xã Đông Ngạc sáp nhập với hai xã Liên Ngạc và Nhật Tảo thành xã Đức Thắng thuộc huyện Từ Liêm. Năm 1964, xã Đức Thắng đổi tên thành xã Đông Ngạc.
Làng Đông Ngạc (tên nôm là làng Vẽ hay Kẻ Vẽ, tên chữ là Đông Ngạc) được coi là một trong những làng cổ nhất của Hà Nội. Làng này còn được gọi là "làng tiến sĩ" do có rất nhiều vị tiến sĩ Hán học và Tây học là người làng.
Ngày 27 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 132/NQ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính huyện Từ Liêm để thành lập 2 quận và 23 phường thuộc thành phố Hà Nội. Theo đó:
Chuyển xã Đông Ngạc về quận Bắc Từ Liêm mới thành lập
Thành lập phường Đông Ngạc trên cơ sở điều chỉnh 241 ha diện tích tự nhiên và 23.922 người của xã Đông Ngạc
Thành lập phường Đức Thắng trên cơ sở điều chỉnh 120 ha diện tích tự nhiên và 19.923 người còn lại của xã Đông Ngạc.
Văn hóa > Các nghề truyền thống

Đông Ngạc nổi tiếng với nghề làm giò chả, nem còn đến tận ngày nay. Người xưa có câu "Giò Chèm, nem Vẽ" để nói về 2 thứ đặc sản ngon nổi tiếng vùng này. Chèm và Vẽ là 2 làng thuộc Đông Ngạc cổ xưa, nay là phường Thụy Phương và phường Đông Ngạc. Ngoài ra, những năm 80-90, người làng Đông Ngạc còn làm mũ nan và mây tre truyền thống. Những chiếc mũ nan nhiều màu, vành rộng đã được xuất khẩu sang một số nước như Lào, Campuchia, Cuba,...
Văn hóa > Di tích > Đình Đông Ngạc

Phường nổi tiếng với đình làng Đông Ngạc, một ngôi đình có quy mô to lớn, nhiều hạng mục với các thành phần kiến trúc cổ kính và chuẩn mực đã tồn tại từ thế kỷ 17. Đình được xây dựng trên một thế đất cao ráo, đắc địa ở phía Bắc làng, sát với đê sông Hồng. Tương truyền, thời xưa đình vốn là một toà miếu cổ có từ thời Đường vào thế kỷ 7. Năm 1635, dân làng đã xây lại và mở rộng thành đình để thờ thành hoàng làng. Đình thờ 3 vị thần tượng trưng cho cả Thiên - Địa - Nhân.
Thiên thần: Thần Độc Cước, do Phan Phu Tiên rước về từ Sầm Sơn, Thanh Hoá;
Nhân thần: Lê Khôi, cháu vua Lê Thái Tổ, là một tướng lĩnh làm đến chức Nhập nội tư mã, Thượng tướng quân, mất sau trận thắng thành Đồ Bàn. Thần được người làng là Đô đốc Đồng Xuyên Hầu rước về từ Nghệ An;
Địa thần: Bản thổ Thành hoàng. (trong các sắc phong còn giữ được đều ghi là "Bảo vệ Chương Hòa đôn ngưng thổ địa hiển trưng chi thần"). Thần trừ tai chống hạn cầu cúng linh ứng. Kể từ khi có dân đến ở đến nay thì thần đã là Thành hoàng. Các triều đại đều có sắc phong, sự tích đã bị mai một, nay người dân không còn nhớ rõ nữa.
Ngoài ra Đình còn thờ tiến sĩ Phạm Quang Dung là người làng có công đứng ra trùng tu đình năm 1718 và Phạm Thọ Lý, người đã cung tiến đất làm đình lần đầu năm 1635. Trong đình hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật quý, có giá trị, như bia đá và bộ tranh sơn mài thời Lê.
Văn hóa > Di tích > Chùa làng

Phường có chùa Tư Khánh với phong cách nghệ thuật thế kỷ 18 - 19. Chùa có quả chuông đúc năm Diên Hựu thứ 2 (1315). Trong chùa hiện còn có tấm bia có niên đại Thịnh Đức ghi rõ công đức của vợ chồng Nguyễn Phúc Ninh, cúng gia tư điền sản để tu bổ, dựng lại chùa, và được dân làng tôn làm Hậu Phật.
Văn hóa > Di tích > Nhà cổ

Phường hiện còn trên 100 ngôi nhà cổ có thời gian xây dựng trên 100 năm, trong đó có nhiều ngôi nhà gỗ được đục chạm công phu. Nhà thờ Đỗ Thế Giai, một vị quan lớn thời Lê Trịnh là nơi còn giữ được khá nhiều những di vật có giá trị và cũng là ngôi nhà được chọn làm bối cảnh quay nhiều phim truyện, phim truyền hình.
Văn hóa > Văn học nghệ thuật

Phường có 9 bài thơ dài để đọc lên lúc thưởng lụa và tiền cho các đào nương trong nghi lễ hát ca trù xưa đã được tổ chức vào dịp hội làng ngày 9 tháng 2 âm lịch hàng năm. Chín bài thơ này do Lê Đức Mao (1462 - 1529), một người hay chữ trong làng đã thay mặt các giáp soạn ra. Đây cũng là tư liệu chữ viết đầu tiên về ca trù trong kho tàng di sản Hán Nôm,[cần dẫn nguồn] và cũng là cứ liệu sớm nhất về thơ lục bát và song thất lục bát trong lịch sử văn học Việt Nam.[cần dẫn nguồn]