stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Châu Phi Hạ Sahara
Nhân khẩu và Kinh tế

Châu Phi Hạ Sahara là vùng nghèo nhất thế giới, nó phải nhiều chịu ảnh hưởng từ sự quản lý kinh tế yếu kém, tình trạng tham nhũng và những cuộc xung đột sắc tộc. Hầu hết các quốc gia ở đây là những nước kém phát triển của thế giới (Xem Kinh tế châu Phi.) Các quốc gia châu Phi Hạ Sahara hình thành nên các quốc gia ACP. Bệnh sốt rét là căn bệnh kinh niên ảnh hưởng tới sự phát triển kinh tế. Bệnh dịch này phát triển chậm với tốc độ 1.3% mỗi năm trong thời gian qua vì sự ốm yếu và chi các chi phí chữa trị khiến nó không thể bị ngăn chặn. Theo Ngân hàng Thế giới, GDP của vùng đáng ra đã tăng 32% năm 2003 nếu bệnh dịch bị tiêu diệt năm 1960.
Dân số của châu Phi Hạ Sahara là 800 triệu người năm 2007. Tỷ lệ tăng hiện tại là 2.3%. Liên hiệp quốc dự báo dân số vùng này sẽ là gần 1.5 tỷ người năm 2050.
Các quốc gia châu Phi Hạ Sahara nằm đầu bảng trong danh sách các quốc gia và vùng lãnh thổ theo tỷ suất sinh với 40 trong 50 quốc gia đứng đầu, tất cả đều có TFR lớn hơn 4 năm 2008. Tất cả các quốc gia đều ở trên mức trung bình của thế giới ngoại trừ Nam Phi. Các con số về tuổi thọ, suy dinh dưỡng, tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh và HIV/AIDS đều ở mức báo động. Hơn 40% dân số tại các quốc gia châu Phi Hạ Sahara trẻ hơn 15 tuổi, như tại Sudan ngoại trừ Nam Phi.
Châu Phi Hạ Sahara có tỷ lệ tử vong trẻ em rất cao. Trong năm 2002, một trong sáu trẻ em (17%) chết trước khi lên 5, tới năm 2007 tỷ lệ này đã giảm xuống 16%, ở mức một trên bảy (15%). Nguyên nhân tử vong hàng đầu là sốt rét.
Nhiễm HIV là tình trạng chung trên khắp châu Phi Hạ Sahara (khoảng 7%, so với 1% trên thế giới), lên tới trên 30% ở Botswana, Zimbabwe và Eswatini.
Tuổi thọ đã giảm mạnh tại miền Nam châu Phi từ thập niên vì nguyên nhân HIV.
Bản đồ châu Phi thể hiện Chỉ số Phát triển Con người (2004). Tất cả 22 quốc gia đều xếp hạng dưới 0.5 trong báo cáo năm 2005 đều là các nước châu Phi Hạ Sahara. Chỉ số cao nhất thuộc về Gabon ở mức 0.677.
Nhân khẩu và Kinh tế > Y tế

Năm 1987, Bamako là địa điểm tổ chức một hội nghị của WHO được gọi là Sáng kiến Bamako giúp tái lập chính sách y tế cho châu Phi Hạ Sahara. Chính sách mới làm gia tăng mạnh khả năng tiếp cận dịch vụ y tế thông qua cải cách y tế dựa trên cộng đồng, mang lại các dịch vụ hiệu quả và hợp lý hơn. Một chiến lược tiếp cận toàn diện đã được mở rộng cho mọi khu vực trong lĩnh vực y tế, với sự cải thiện sau đó của các chỉ số chăm sóc sức khoẻ và sự cải thiện hiệu quả chăm sóc y tế và giá thành chữa trị.
Tới tháng 10 năm 2006 nhiều chính phủ phải đối mặt với những khó khăn trong việc áp dụng các chính sách với mục tiêu giảm nhẹ các hậu quả của dịch bệnh AIDS vì thiếu sự hỗ trợ kỹ thuật dù một số biện pháp đã được đưa ra.
Nhân khẩu và Kinh tế > Các nhóm ngôn ngữ và sắc tộc

Những người nói các ngôn ngữ Bantu (một phần của hệ Niger-Congo) chiếm đa số ở vùng nam, trung và đông Phi. Nhưng cũng có nhiều nhóm Nilotic ở Đông Phi, và một số thổ dân Khoisan ('San' hay 'Bushmen') và người Pygmy ở miền nam và trung Phi. Người châu Phi nói tiếng Bantu cũng chiếm đa số ở Gabon và Guinea xích đạo, và xuất hiện ở một số vùng phía nam Cameroon và nam Somalia. Tại Sa mạc Kalahari ở miền Nam châu Phi, một bộ tộc riêng biệt được gọi là Bushmen (cũng gọi là "San", có mối liên hệ gần, nhưng khác biệt với người "Hottentots") đã có mặt từ lâu. Người San về thể chất khác biệt với những sắc tộc châu Phi khác và là người thổ dân của miền Nam châu Phi. Người Pigmy là người thổ dân tiền Bantu tại Trung Phi.
Nam Phi là nước có số dân da trắng, người Ấn Độ và người da màu đông nhất ở châu Phi. Thuật ngữ người da màu được dùng để miêu tả những người lai ở Nam Phi và Namibia. Những hậu duệ của người Châu Âu ở Nam Phi gồm Afrikaner và một số khá đông người Anglo-Africans và Portuguese Africans. Dân số Madagascar chủ yếu là người lai Austronesia (Pacific Islander) và Người Phi. Khu vực phía nam Sudan là nơi sinh sống của người Nilotic.
Danh sách các ngôn ngữ chính của châu Phi Hạ Sahara theo vùng, hệ và tổng số người sử dụng như ngôn ngữ mẹ đẻ theo triệu người:
Afro-Asiatic
Amharic: 35-42
Somali: 15
Tigrinya: 7
Oromo: 30-35
Niger-Congo, Narrow Bantu:
Swahili: 5-10
Chichewa: 9
Gikuyu (Kenya): 5
Luhya: 4
Niger-Congo
Volta-Congo
Benue-Congo
Yoruba: 25
Ibibio (Nigeria): 8-12
Igbo (Nigeria): 10-16
Akan (Ghana): 9
More: 5
Fula-Wolof
Fula (Tây Phi): 10-16
Wolof: 3
Afro-Asiatic
Hausa: 24
Nilo-Sahara
Kanuri: 4
Niger-Congo, Narrow Bantu
Zulu: 10
Xhosa: 8
Shona: 7
Sotho: 5
Tswana: 4
Umbundu (Angola): 4
Bắc Sotho: 4
Afrikaans: 6-7
Niger-Congo, Narrow Bantu
Kinyarwanda (Rwanda) 7
Kongo: 7
Tshiluba: 6
Kirundi: 5
Nhân khẩu và Kinh tế > Tôn giáo

Bắc Phi chủ yếu thuộc ảnh hưởng của Hồi giáo, trong khi châu Phi Hạ Sahara, ngoại trừ vùng Sừng châu Phi, chủ yếu theo Thiên chúa giáo. Các tôn giáo lớn hoà trộn với các tôn giáo hay thần thoại truyền thống hay bộ tộc.
Thần thoại Akan
Thần thoại Ashanti (Ghana)
Thần thoại Dahomey (Fon)
Thần thoại Efik (Nigeria, Cameroon)
Thần thoại Igbo (Nigeria, Cameroon)
Thần thoại Isoko (Nigeria)
Thần thoại Yoruba (Nigeria, Benin)
Thần thoại Bushongo (Congo)
Thần thoại Bambuti (Pygmy) (Congo)
Thần thoại Lugbara (Congo)
Thần thoại Akamba (Đông Kenya)
Thần thoại Dinka (Sudan)
Thần thoại Lotuko (Sudan)
Thần thoại Masai (Kenya, Tanzania)
Thần thoại Khoikhoi
Thần thoại Lozi (Zambia)
Thần thoại Tumbuka (Malawi)
Thần thoại Zulu (Nam Phi)
Danh sách quốc gia

Chỉ sáu nước châu Phi về địa lý không phải là một phần của châu Phi Hạ Sahara: Algérie, Ai Cập, Libya, Maroc, Tunisia, Tây Sahara (Morocco tuyên bố chủ quyền). Cùng với Sudan, chúng hình thành nên Cận vùng Liên hiệp quốc của Bắc Phi. Mauritanie và Niger chỉ gồm một dải Sahel dọch theo biên giới phía nam của họ. Tất cả các quốc gia châu Phi khác ít nhất có một phần lãnh thổ quan trọng bên trong châu Phi Hạ Sahara.
Danh sách quốc gia > Trung Phi

Angola (cũng trong SADC)
Cộng hoà Dân chủ Congo (cũng trong SADC)
Rwanda (cũng trong EAC)
Burundi (cũng trong EAC)
São Tomé và Príncipe
Cộng hoà Congo
Cộng hoà Trung Phi
Cameroon
Tchad
Guinea xích đạo
Gabon
Danh sách quốc gia > Sudan

Miền Nam Sudan (vùng tự trị của Sudan với cuộc trưng cầu dân ý về độc lập năm 2011)
Danh sách quốc gia > Đông Phi > Cộng đồng Đông Phi

Kenya
Tanzania (cũng trong SADC)
Uganda
Rwanda (cũng trong ECCAS)
Burundi (cũng trong ECCAS)
Danh sách quốc gia > Đông Phi > Sừng châu Phi

Ethiopia
Eritrea
Djibouti
Somalia
Danh sách quốc gia > Miền Nam châu Phi / SADC

Angola (cũng trong ECCAS)
Botswana
Comoros
Eswatini
Lesotho
Madagascar (thỉnh thoảng được gồm vào, không phải một phần của lục địa châu Phi)
Malawi
Mozambique
Mauritius
Namibia
Seychelles
Nam Phi
Zambia
Zimbabwe
Danh sách quốc gia > Tây Phi

Mauritanie
Gambia
Ghana
Guinea
Liberia
Nigeria
Sierra Leone
Bénin
Burkina Faso
Côte d'Ivoire
Guinea-Bissau
Mali
Niger
Senegal
Togo
Các vùng khí hậu của châu Phi, thể hiện sự tách biệt sinh thái giữa khí hậu sa mạc của Sahara và vùng Sừng châu Phi (đỏ), Vùng Sahel bán khô cằn (da cam) và khí hậu nhiệt đới của Trung và Tây Phi (lam, hay xanh dương). Miền nam châu Phi có khu vực chuyển tiếp sang bán nhiệt đới hay khí hậu ôn hoà (xanh lục), và các vùng xa mạc hay bán khô cằn khác, tập trung ở Namibia và Botswana.
Về ngôn ngữ, châu Phi Hạ Sahara chủ yếu thuộc hệ Niger-Congo (sự phân bố được thể hiện bởi màu vàng), với một số nhóm ngôn ngữ Khoi-San nhỏ ở miền Nam châu Phi, Nilo-Sahara ở Trung và Đông Phi, và Afro-Asiatic ở vùng Sừng châu Phi
Phụ nữ người Tigre
Phụ nữ Borana
Một điệu nhảy truyền thống Maasai.
Một nghệ sĩ đàn hạc người Hausa
Phụ nữ Fulani ở Tỉnh Đông Cameroon
Người Zulu trong trang phục truyền thống.
Một người bộ lạc San.
Về tôn giáo, Bắc Phi là nơi có ảnh hưởng của Hồi giáo (thể hiện bởi màu xanh), trong khi châu Phi Hạ Sahara, trừ vùng Sừng châu Phi, chủ yếu theo Thiên chúa giáo (thể hiện bởi màu đỏ; bên cạnh đó là các tôn giáo truyền thống hay bộ tộc)
Central Africa
  Middle Africa (UN subregion)
  Central African Federation (defunct)
Eastern Africa (UN subregion)
  East African Community
  Central African Federation (defunct)
  Geographic East Africa, including the UN subregion and East African Community
Southern Africa (UN subregion)
  geographic, including above
  Southern African Development Community (SADC)
Western Africa (UN subregion)
  Maghreb
Dindori

| Dindori |
| --- | --- |
Dindori
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Madhya Pradesh
Độ cao: 640 m (2,100 ft)
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 17,413
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 7644
Dindori là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Dindori thuộc bang Madhya Pradesh, Ấn Độ.
Địa lý

Dindori có vị trí 22°57′B 81°05′Đ﻿ / ﻿22,95°B 81,08°Đ﻿ / 22.95; 81.08 Nó có độ cao trung bình là 640 mét (2099 feet).
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Dindori có dân số 17.413 người. Phái nam chiếm 52% tổng số dân và phái nữ chiếm 48%. Dindori có tỷ lệ 71% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 79%, và tỷ lệ cho phái nữ là 62%. Tại Dindori, 13% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tập đoàn quân 35 (Liên bang Nga)

Tập đoàn quân binh chủng hợp thành 35 Huân chương Cờ Đỏ (tiếng Nga: 35-я общевойсковая Краснознамённая армия, số hiệu đơn vị: 62825, ký hiệu bằng tiếng Nga: 35 ОА, ký hiệu bằng tiếng Anh: 35 CAA) là một đơn vị quân sự chiến lược của Lục quân Liên bang Nga, thuộc Quân khu Đông. Tập đoàn quân 35 được thành lập năm 1991, nhưng có lịch sử lâu hơn thế, từ thời Chiến tranh thế giới thứ hai. Huân chương Cờ Đỏ là phần thưởng năm 1968 cho Quân đoàn 29 - tiền thân của Tập đoàn quân 35.
Trong cuộc Cải cách quân đội Nga năm 2008-2011, Tập đoàn quân 35 gồm hai sư đoàn bộ binh ô tô (số 21 và 370), một sư đoàn pháo binh - súng máy (sư đoàn 69), và một số đơn vị chiến đấu, đơn vị bảo đảm nhỏ hơn. Năm 2009, Sư đoàn 128 được tái biên thành Lữ đoàn 69.
Tại thời điểm năm 2020, Tập đoàn quân 35 có các đơn vị trực thuộc sau:
Bộ tư lệnh
Lữ đoàn bộ binh ô tô Cận vệ độc lập 38 (Huân chương Lenin, Huân chương Cờ Đỏ, Huân chương Suvorov) (số hiệu đơn vị: 21720);
Lữ đoàn bộ binh ô tô Cận vệ độc lập 64 (51460);
Lữ đoàn yểm trợ 69 (Huân chương Sao đỏ) (61424);
Lữ đoàn tên lửa 107 (Huân chương Lenin, Huân chương Cờ đỏ) (47062);
Lữ đoàn pháo binh Cận vệ 165 (Huân chương Cờ đỏ, Huân chương Kutuzov, Huân chương Bohdan Khmelnitsky) (02901);
Lữ đoàn tên lửa phòng không Cận vệ 71 (01879);
Lữ đoàn Bộ tư lệnh 54 (Huân chương Sao Đỏ) (53790);
Trung đoàn phòng thủ bức xạ, hóa học và sinh học số 35 (59792);
Trung đoàn kỹ thuật vô tuyến điện độc lập 318 (63554);
Tiểu đoàn sửa chữa và phục hồi độc lập 82 (98673);
Căn cứ tên lửa phòng không kỹ thuật 4729 (06455);
Sở chỉ huy phòng không 643;
Trung tâm trinh sát chỉ huy 714 (32863);
Đại đội đặc nhiệm độc lập 63.
Tư lệnh Tập đoàn quân 35 hiện tại là Thiếu tướng Sergey Semenovich Nyrkov, liền trước đó là Trung tướng Aleksandr Semyonovich Sanchik (hiện nay là Thượng tướng, Tư lệnh Quân khu Nam).
Khi Nga xâm lược Ukraina, các đơn vị của Tập đoàn quân 35 được phái đến Belarus từ đó đánh xuống Kyiv, sau đó tham chiến ở nhiều nơi, từ Izium đến Kherson.
Khung Lâm

Vị trí tại Tân Trúc (màu vàng đậm)
Khung Lâm (tiếng Trung: 芎林鄉; bính âm: Qiōnglín Xiāng) là một hương (xã) của huyện Tân Trúc, tỉnh Đài Loan, Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan). Hương nằm ở vị trí trung tâm của huyện và có tuyến quốc lộ 3 đi qua địa bàn. Tổng diện tích của hương là 40,7858 km², dân số vào tháng 8 năm 2011 là 20.664 người thuộc 6.329 hộ gia đình, mật độ cư trú đạt 506,6 người/km².
Ploceus cucullatus

| Ploceus cucullatus |
| --- | --- |
Ploceus cucullatus nigriceps tại Zambia.
Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Ploceidae
Chi (genus): Ploceus
Loài (species): P. cucullatus
Danh pháp hai phần
Ploceus cucullatus
 
Ploceus cucullatus
Ploceus cucullatus hay chim rồng rộc đầu đen là một loài chim trong họ Ploceidae.Loài này được tìm thấy ở phần lớn châu Phi cận Sahara. Loài này cũng đã được du nhập tới Hispaniola, Mauritius và Réunion.
Loài chim thường có nhiều này xuất hiện trong một loạt các môi trường sống mở hoặc bán mở, bao gồm cả rừng và nơi ở của con người, và thường hình thành các quần thể ồn ào lớn trong thị trấn, làng mạc và khách sạn. Chúng xây tổ thô lớn làm bằng các dải cỏ và lá với lối vào hướng xuống được treo lơ lửng trên cành cây. Mỗi tổ có 2 đến ba quả trứng. Loài này chủ yếu ăn hạt và ngũ cốc, và có thể là một loại sâu hại cây trồng, nhưng nó sẽ dễ dàng bắt côn trùng, đặc biệt là khi nuôi con non, điều này phần nào khắc phục thiệt hại cho nông nghiệp. Các cuộc gọi của loài chim này bao gồm tiếng vo vo và nói chuyện phiếm.
Chú thích

↑  BirdLife International. (2018). “Ploceus cucullatus”. Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. 2018: e.T22718921A132122615. doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22718921A132122615.en. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2021.
↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Đế Ly

| Đế Ly |
| --- | --- |
vua Thần Nông thị 
thiên tử
Tại vị: không rõ
Tiền nhiệm: Đế Nghi
Kế nhiệm: Đế Ai
Thông tin chung
Sinh: ?
Mất: ?
Hậu duệ: Đế Ai, Âu Cơ
Thân phụ: Đế Nghi
Đế Ly (帝釐) hay Đế Lai (chữ Hán: 帝來) hoặc Đế Khắc (帝克) được xem là vị vua thứ sáu của Thần Nông thị được ghi trong huyền sử Trung Quốc. Theo Tư Mã Trinh bổ sung vào Sử ký phần Tam Hoàng bản kỷ và Tư trị thông giám thì tên ông là Ly, là con của Đế Trực và là cháu nội Đế Minh. Các sách khác, như Thái Bình ngự lãm (dẫn Đế vương thế kỷ), Thông giám tục biên hay Sử toản thông yếu đều chép tên ông là Lai. Sách Tư trị thông giám và Thông giám tục biên còn gọi ông là Khắc, con trai của Đế Nghi (còn được gọi là Đế Trực). Cả Tư trị thông giám và Thông giám tục biên đều chép là ông làm vua 48 năm. Đế Lai nạp con gái Xích Thủy thị là Thính Yêu làm phi.
Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên thì Đế Lai từng đem binh xuống phương nam tuần du nước Xích Quỷ mang theo cả con gái, Lạc Long Quân lấy con gái của Đế Lai là Âu Cơ, đẻ ra trăm con trai (tục truyền là đẻ ra trăm trứng), là tổ của Bách Việt.
Sau khi Đế Ly tạ thế con là Đế Ai kế nhiệm.
Aethalura trilineata

| Aethalura trilineata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Aethalura
Loài (species): A. trilineata
Danh pháp hai phần
Aethalura trilineata Bruchova 1945 
Aethalura trilineata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Utah

Utah (phát âm như U-ta) là một tiểu bang miền tây của Hoa Kỳ. Đây là bang thứ 45 được gia nhập vào hiệp chúng quốc vào ngày 4 tháng 1 năm 1896. Khoảng 88% dân số của tiểu bang Utah sống trong một khu vực đô thị lớn là Wasatch Front với thành phố Salt Lake là trung tâm. Trong khi đó, một phần lớn diện tích tiểu bang không có dân cư sinh sống đã biến Utah trở thành bang có mức độ đô thị hóa cao thứ 6 tại Hoa Kỳ. Cái tên "Utah" được bắt nguồn từ ngôn ngữ của người da đỏ Ute bản địa, có nghĩa là "những con người của vùng núi".
Utah được biết đến như một tiểu bang rất đa dạng về địa hình, từ những dãy núi cao tuyết phủ cho đến những thung lũng sông và các sa mạc đá khô cằn, khắc nghiệt. Tiểu bang này còn được biết đến với tỉ lệ tương đồng về tôn giáo cao nhất liên bang. Khoảng 61% người trưởng thành ở Utah là thành viên của Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu Kitô (hay còn gọi là đạo Mormon), một tôn giáo có ảnh hưởng lớn đến văn hóa và đời sống thường nhật của tiểu bang này.
Tiểu bang Utah là một trung tâm về giao thông vận tải, công nghệ thông tin, nghiên cứu khoa học, khai thác khoáng sản và du lịch, đặc biệt là những khu trượt tuyết. Thành phố Salt Lake, thủ phủ của tiểu bang Utah là nơi đăng cai Thế vận hội Mùa đông 2002.
Lịch sử

Sau sự kiện Joseph Smith, Jr. - người sáng lập Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giêsu Kitô (hay còn gọi là đạo Mormon) bị giết hại vào năm 1844 tại Illinois, Brigham Young - một trong những người phụ tá của Smith đã quyết định đưa người Mormon đến một vùng đất hoang vu mới ở phía tây để có thể tự do hành đạo. Brigham Young và những nhóm dân di cư người Mormon đã đến thung lũng Salt Lake thuộc tiểu bang Utah ngày nay vào ngày 24 tháng 7 năm 1847. Trong 22 năm tiếp sau đó, khoảng hơn 70.000 dân di cư Mormon đã đến vùng đất này. Họ sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp, các hoạt động thủ công và công nghiệp nhẹ. Chính những di dân đầu tiên này đã tạo nền tảng cho sự phát triển của tiểu bang Utah cả về kinh tế lẫn văn hóa.
Vào năm 1847, khi những di dân đầu tiên đến Utah thì nơi đây vẫn là một vùng lãnh thổ của México. Nhưng cuộc chiến tranh Hoa Kỳ-Mexico kết thúc với việc Mexico bại trận đã dẫn tới việc ký kết Hiệp ước Guadalupe Hidalgo vào ngày 2 tháng 2 năm 1848, theo đó Utah cũng nhiều vùng đất khác của Mexico sáp nhập vào lãnh thổ Hoa Kỳ. Thời gian đầu, Vùng lãnh thổ Utah có diện tích lớn hơn bây giờ, bao gồm trong đó phần lớn bang Nevada và một số phần nhỏ của các bang xung quanh.
Mâu thuẫn chủ yếu giữa cộng đồng người Mormon với chính phủ liên bang là việc người Mormon duy trì chế độ đa thê và đòi chính phủ liên bang thành lập tiểu bang Deseret, một khu vực rộng lớn do người Mormon hoạch định. Những xung khắc này đã dẫn đến cuộc chiến tranh Utah vào năm 1857 giữa người Mormon và chính phủ liên bang. Trong khoảng thời gian năm 1865 đến 1872, một cuộc chiến tranh nữa lại nổ ra giữa người Mormon với thổ dân da đỏ.
Ngày 10 tháng 5 năm 1896, tuyến đường sắt xuyên lục địa đầu tiên được hoàn thành, tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho việc giao thông, đi lại, góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển. Những dòng người khác nhau cũng nhập cư vào Utah.
Thập niên 1890 đánh dấu một bước ngoặt khi đạo Mormon tuyên bố cấm chỉ chế độ đa thê. Utah đăng đơn gia nhập liên bang lần nữa và đã được chấp nhận. Ngày 4 tháng 1 năm 1896, Utah chính thức trở thành tiểu bang thứ 45 của Hoa Kỳ.
Đầu thế kỉ 20, những công viên quốc gia đầu tiên bắt đầu được thành lập tại Utah và tiểu bang này dần được biết đến với vẻ đẹp thiên nhiên kỳ thú. Vùng miền nam Utah với phong cảnh sa mạc là địa điểm ưa thích cho những bộ phim cao bồi. Trong suốt thập niên 1950, 1960 và 1970, hệ thống đường cao tốc liên bang được xây dựng đã nhanh chóng đưa Utah kết nối với các vùng khác của nước Mỹ.
Năm 1939, Utah thành lập khu trượt tuyết Alta. Tiểu bang này dần trở thành một địa điểm trượt tuyết nổi tiếng thế giới. Loại tuyết khô và xốp ở dãy núi Wasatch đã làm nên những bãi trượt tuyết vào hàng tốt nhất trên thế giới. Du lịch đóng góp một phần quan trọng trong hoạt động kinh tế của tiểu bang Utah. Năm 1995, thành phố Salt Lake đã giành được quyền đăng cai Thế vận hội Mùa đông 2002.
Cuối thế kỉ 20, dân số tiểu bang Utah đã tăng lên nhanh chóng. Giao thông và đô thị hóa là những vấn đề chủ yếu của Utah, song song với việc mở rộng diện tích nông nghiệp với việc bảo vệ môi trường sinh thái.
Địa lý > Địa hình

Một trong những đặc điểm chính của Utah là sự đa dạng về địa hình. Vùng trung tâm phía bắc của tiểu bang là dãy Wasatch Range chạy xuống theo chiều bắc nam, có độ cao trung bình hơn 3650 m so với mặt nước biển. Vùng này nhận được hơn 500 inch (khoảng 12,7 m) tuyết mỗi năm nên đã trở thành một địa điểm trượt tuyết được yêu thích hàng đầu thế giới với loại tuyết sáng và xốp, rất thích hợp cho môn thể thao này. Tại vùng đông bắc Utah, dãy núi Uinta chạy theo chiều đông tây có độ cao hơn 3950 m. Đỉnh núi cao nhất tại Utah, đỉnh Kings Peak nằm tại dãy núi này với độ cao 4123 m.
Ở phía tây của dãy Wasatch Range là vùng Wasatch Front, một khu vực gồm nhiều bồn địa và thung lũng và đồng thời là nơi tập trung phần lớn dân số tiểu bang. Các thành phố chính của Utah như Ogden, thành phố Salt Lake, Layton, thành phố West Valley, West Jordan, Orem và Provo đều nằm trong khu vực này. Dải đô thị Wasatch Front kéo dài từ thành phố Brigham ở phía bắc đến thành phố Nephi ở phía nam. Khoảng 75% dân số Utah sống tại đây, và các khu dân cư sẽ còn tiếp tục mở rộng đến tận chân sườn các thung lũng khi mà dân số của tiểu bang tiếp tục tăng lên.
Miền tây Utah có địa hình khô hạn và gồ ghề với các bồn địa và dãy núi nhỏ. Riêng Đồng bằng Muối Bonneville là một ngoại lệ với địa hình tương đối bằng phẳng vì trước đây từng là đáy của một hồ nước lớn. Hồ Great Salt, hồ Utah, hồ Sevier, hồ Rush và hồ Little Salt là những hồ nước mặt sót lại của một hồ nước ngọt lớn trước kia từng bao phủ hầu khắp vùng Great Basin. Phía tây hồ Great Salt là sa mạc Great Salt Lake, trải rộng tới tận biên giới Nevada.
Phần lớn quang cảnh miền nam Utah là các bãi đá sa thạch. Sông Colorado và các phụ lưu của nó khi đi qua những vùng đá sa thạch đã làm xói mòn các lớp đá, tạo ra nhiều dạng địa hình phong phú tại Utah với các vòm, đỉnh, dốc, cầu đá vô cùng đa dạng và độc đáo. Dạng địa hình sa thạch chiếm chủ yếu tại các công viên quốc gia như Arches, Bryce Canyon, Canyonlands, Capitol Reef, Zion, các khu tưởng niệm Cedar Breaks, Grand Staircase-Escalante, Hovenweep, Natural Bridges, các công viên tiểu bang như Glen Canyon National Recreation Area, Dead Horse Point, Goblin Valley và khu phim trường nổi tiếng Monument Valley.
Vùng tây nam Utah là vùng thấp nhất và nóng nhất của tiểu bang. Dòng suối theo mùa Beaver Dam Wash là điểm thấp nhất của Utah với độ cao 610 m. Điểm cực bắc của sa mạc Mojave cũng nằm tại vùng này. Vùng tây nam còn bao gồm khu trượt tuyết trên núi cao nhất tiểu bang Brian Head.
Phía đông Utah có địa hình cao gồm nhiều cao nguyên và bồn địa. Kinh tế Utah dựa một phần lớn vào vùng phía đông với các ngành khai mỏ, khai thác dầu mỏ, khí đốt, chăn nuôi và lĩnh vực giải trí. Phần lớn miền đông Utah nằm trong vùng "Uintah and Ouray Indian Reservation", trú khu của người da đỏ. Điểm đến hấp dẫn nhất của miền đông Utah là Khu công viên khủng long gần Vernal.