stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nguồn gốc người Việt
Bằng chứng > Khảo cổ học

Xem thêm thông tin: Việt Nam thời tiền sử
Các nghiên cứu khảo cổ học ở Việt Nam và Đông Dương có bề dày hơn một thế kỷ, là tư liệu chủ chốt trong tìm hiểu nguồn gốc các dân tộc. Nghiên cứu đã xác định ra các nền văn hóa cổ Việt Nam kế tiếp nhau từ 25 Ka BP (văn hóa Tràng An, văn hóa Ngườm) đến đầu công nguyên.
Một trong các bằng chứng nổi bật nhất chứng minh các dân tộc Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, có chung một thế hệ nguồn gốc đầu tiên là việc các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra rất nhiều điểm tương đồng về một nền văn hóa rất phát triển gọi là Văn hóa Hòa Bình (niên đại 14 - 12 Ka BP) ở rải rác các nơi ở Đông Nam Á như Việt Nam, Thái Lan và "vòng đảo Đông Nam Á". "Người Hòa Bình là ai?. Trong hang Con Moong còn tìm thấy nhiều hài cốt, đa số xương đã mũn nát, nhưng còn một bộ với răng sọ, cho thấy chủng tộc là Australoid negrito" (Nguyễn Đức Hiệp, 2012). Trong các văn liệu quốc tế "người Hòa Bình" (Hoabinhian) này còn được gọi là Proto-Malay, đã phân bố rộng khắp Đông Nam Á, với các phát hiện ở Tabon (Palawan, Philippines), ở hang Niah (Sarawak, Malaysia), và ở các hang Ma, hang Pa Chan, Moh-Kiew, Lang Rongrien ở Thái Lan. Họ cũng được xác định là có liên hệ về di truyền với các chủng người bản địa Úc hiện nay.
Dựa theo thuyết "rời khỏi châu Phi" (Out-of-Africa) thì Hoabinhian thuộc làn sóng di cư thứ nhất. Làn sóng di cư thứ hai, được nhắc đến trong văn liệu Malaysia là "người Malay thứ hai" (Deutero-Malay) di cư đến thì Proto-Malay một phần bị đồng hóa, phần tuyệt diệt và phần còn sót lại đến ngày nay là những bộ tộc biệt lập người Negrito ở Philippines, Malaysia, Andaman, và còn sót ở Đài Loan đến Tk 19. Làn sóng di cư thứ hai dẫn đến vùng đông nam và đông châu Á nói chung, được định hình với các cư dân tổ tiên của các dân tộc thuộc ngữ hệ Nam Đảo, Nam Á, Tai-Kadai và Hán-Tạng, từ Ấn Độ đi qua hành lang Bengal đến chiếm lĩnh, thay thế dần Hoabinhian và tạo ra các nền văn hóa trẻ hơn. Sự di cư đến tạo ra tình trạng các dân tộc với các ngôn ngữ khác nhau sống xen nhau.
Trường phái "phát triển liên tục" thì cho rằng các nền văn hóa cổ đã phát triển liên tục và kế tiếp nhau đến thời sơ sử. Cá biệt còn có ý kiến cho rằng từ "văn hóa Hòa Bình từ Đông Nam Á lan tỏa đến các vùng khác", coi Đông Nam Á là một trong số cái nôi phát triển của loài người, như Wilhelm G. Solheim (1972), Stephen Oppenheimer, và một số học giả trong nước. Tuy nhiên một số ý kiến này xuất hiện trước khi có tiến bộ trong ứng dụng sinh học phân tử. Và việc kiểm chứng bằng sinh học phân tử để xác định quan hệ tổ tiên của các di cốt, để xác định sự liên tục phát triển, thì không được quan tâm thực hiện (tình trạng năm 2019).
Dù ý kiến khác nhau, thì các bằng chứng khảo cổ học cho thấy các dân tộc chủ yếu hiện sống trên lãnh thổ Việt Nam, vào đầu thời sơ sử đã là các dân tộc bản địa.
Bằng chứng > Ngôn ngữ học

Ngôn ngữ có vai trò thiết yếu trong việc phân loại các tộc người và theo dõi sự tiến hóa của các nhóm cư dân gần gũi nhau về mặt nhân chủng, được khẳng định là bằng chứng chỉ đứng sau di truyền học bởi nhà nghiên cứu L. Cavalli-Sforza. Dựa trên dấu vết ngôn ngữ mà ta có thể đoán được sự phân bố không gian của các dân tộc lân cận nhau trong lịch sử.
Bằng chứng > Ngôn ngữ học > Dấu vết ngôn ngữ trong tiếng Hán

Một số nhà nhân chủng ngôn ngữ học đã xác định "một số từ Trung Quốc có gốc rễ từ các từ Việt cổ", như "giang" (江) có nghĩa là sông (như trong Dương Tử Giang).[cần dẫn nguồn] 越, 粵, 鉞 trong chữ Hán cổ đều có âm là "việt" và cùng nghĩa có thể thay thế lẫn nhau được. Ngày nay 鉞, "lưỡi rìu dùng trong nghi lễ" và có thể tìm thấy rất nhiều ở Hàng Châu, Chiết Giang, là một phát minh của phương Nam; 粵 là tên gọi tắt cho tỉnh Quảng Đông; còn 越 chỉ Việt (Việt Nam) hoặc khu vực bắc Chiết Giang bao quanh Thiệu Hưng và Ninh Ba. Các tên gọi có thể có nguồn gốc phương Nam như Thần Nông, Nữ Oa vì không theo ngữ pháp tiếng Hoa.[cần dẫn nguồn]
Những biểu hiện này được các nhà nghiên cứu nói trên coi là bằng chứng về lãnh thổ Việt cổ ở phương bắc, cũng như để truy tìm cội nguồn dân tộc. Tuy nhiên nó không có tiếng vọng tới các nghiên cứu và văn liệu quốc tế. Nó thể hiện có các điểm yếu:[cần dẫn nguồn]
Quá trình bành trướng và đồng hóa của người Hoa về phương nam được sử sách Trung Quốc ghi chép, gọi tên vùng là "Bách Việt", và tiếng nói của vùng là tiếng Hoa theo phát âm địa phương và hiện được gọi là "Việt ngữ" (Yue Chinese) mà ở Việt Nam gọi là tiếng Quảng Đông. Trong quá trình bành trướng thì một số từ ngữ hay địa danh được giữ nguyên và sử dụng. Các nghiên cứu của Chu J.Y. cũng xác nhận giữa người Hán nam với người Hán bắc có sự khác nhau về một số gen.
Việc coi Bách Việt là cương vực của người Việt cổ thì là chủ đề tranh cãi, vì rằng vùng này vốn có nhiều sắc dân thuộc các ngữ hệ phương nam khác nhau sinh sống, người Âu Việt hay Lạc Việt chỉ là một bộ phận.
Ý tưởng nghiên cứu xác định bằng chứng về cương vực Việt cổ theo truyền thuyết "phía bắc giáp hồ Động Đình" thì bất khả thi, đơn giản là cư dân ở hồ Động Đình đã Hán hóa không ủng hộ nữa.
Bằng chứng > Ngôn ngữ học > Diễn tiến của tiếng Việt

Tiếng Việt đã được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước xác định là thuộc ngữ chi Việt (Vietic) cùng với tiếng Mường và tiếng của một số sắc dân thiểu số Nguồn, Chứt (Cheut), Pọng ở dãy núi Trường Sơn hay Thaveung (Aheu), Arem, Maleng,... ở trung & nam Lào, thuộc khối Việt-Katu của Nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer, trong ngữ hệ Nam Á (Austro-Asiatic Languages), cũng như tiến trình phát triển và phân nhánh ngôn ngữ:[cần dẫn nguồn]
Quá trình phân tách tiếng Việt với tiếng Mường diễn ra từ Tk 7-8 và kết thúc ở Tk 12 (thời nhà Lý). Sự phân tách người Kinh khỏi khối Việt-Mường được xác định là do ảnh hưởng của quá trình Hán hóa cả về ngôn ngữ và di truyền xảy ra trong thời kỳ Bắc thuộc. Nó cho thấy nghiên cứu sinh học phân tử ở người Kinh dễ bị lỗi nếu không chọn được cách lấy mẫu phù hợp. Các luận bàn về ngôn ngữ được nêu ở một đoạn ở bài của Bùi Xuân Đính.
Tiến trình này cho thấy nguồn gốc các dân tộc Việt cổ gắn với sự phát tán đông tiến của các dân tộc Nam Á, đặc biệt là nhóm Môn-Khmer, và là phù hợp với bằng chứng sinh học phân tử và thuyết "từ châu Phi". Trong quá trình đông tiến này, phần lớn dân nhóm Môn-Khmer tiến đến trung phần bán đảo Đông Dương. Riêng các thị tộc "proto Việt Chứt" đã hình thành ở đâu đó, rồi sau đó, bộ phận tiến đến vùng Bắc Việt ngày nay hình thành ra người Việt Mường cổ, còn các thị tộc tổ tiên của người Thaveung (Aheu), Arem, Maleng,... dừng lại ở trung & nam Lào, còn người Nguồn, Chứt (Cheut), Pọng thì đến dãy núi Trường Sơn, Quảng Bình.
Bằng chứng > Văn hóa dân gian > Các truyền thuyết

Truyền thuyết "Con Rồng cháu Tiên" nói về nguồn gốc của dân tộc Việt.
Nguồn gốc dân tộc Việt bắt đầu từ họ Hồng Bàng. Vị vua đầu tiên là Kinh Dương Vương (vua nước Xích Quỷ) hiện còn có mộ tại làng An Lữ, xã Đại Đồng Thành, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Ông lên làm vua vào khoảng năm Nhâm Tuất (2879 TCN) sau đó lấy bà Long Nữ (con gái Thần Long là vua Hồ Động Đình), sinh hạ được Sùng Lãm. Sùng Lãm lên làm vua, lấy hiệu là Lạc Long Quân, lấy bà Âu Cơ (con gái Đế Lai) sinh ra 100 trứng, nở ra 100 người con. Một hôm nhà Vua bảo bà Âu Cơ: "Ta là giống Rồng, nàng là giống tiên, thủy hỏa khắc nhau, chung hợp thật khó". Bèn từ biệt nhau. Hai ông bà đồng ý chia hai số người con; 50 người con theo mẹ lên núi, số còn lại theo cha xuống biển. Sau đó, nước Xích Quỷ chia thành nhiều nước gọi là Bách Việt. Một trong các nước nhỏ này là nước Văn Lang. Lạc Long Quân về sau phong cho người con trưởng làm vua nước Văn Lang, xưng hiệu là Hùng Vương thứ 1, đặt quốc hiệu là Văn Lang, đóng đô ở Phong Châu (Bạch Hạc, Vĩnh Phúc hoặc Phú Thọ). Dòng dõi Hùng Vương lưu truyền được 18 đời, đến đời Hùng Vương thứ 18 thì bị nhà Thục lấy mất nước.
Trích Đại Việt Sử ký toàn thư khắc ở bia lăng Kinh Dương Vương như sau: Kinh Dương Vương tên huý là Lộc Tục, là bậc thánh trí có tư chất thông minh, tài đức hơn người, tinh thần đoan chính, sức khoẻ phi thường. Kinh Dương Vương hình thành nhà nước sơ khai đầu tiên vào năm Nhâm Tuất (2879 TCN) đặt quốc hiệu là Xích Quỷ (tên một vì sao sắc đỏ rực rỡ, sáng nhất trong 28 vì sao của dải ngân hà) đóng đô ở Hồng Lĩnh (nay là Ngàn Hống, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh). Sau đó dời đô ra Ao Việt (Việt Trì). Bờ cõi đất nước được xác định. Phía Bắc giáp Động Đình Hồ, phía Tây giáp Ba Thục (Trung Quốc), phía Nam giáp Hồ Tôn (Chiêm Thành), phía Đông giáp biển Nam Hải. Kinh Dương Vương lấy thần Long Nữ sinh ra Lạc Long Quân (tên huý là Sùng Lãm). Lạc Long Quân lấy con gái Đế Lai là bà Âu Cơ sinh ra 100 con trai. Con cả là Hùng Quốc Vương (Hùng Đoàn) hiện đền thờ tại đền Hùng, Phú Thọ.
Cụm di tích lăng và đền thờ Kinh Dương Vương ở làng An Lữ, xã Đại Đồng Thành, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh là chốn linh thiêng bậc nhất được xếp vào loại miếu thờ đế vương các triều đại từ cổ xưa. Đây là nơi duy nhất ở Việt Nam dựng lên để tưởng nhớ Thủy tổ người Việt là Kinh Dương Vương (cha của Lạc Long Quân, ông nội Vua Hùng). Phía trước phần mộ Kinh Dương Vương cổ có hai chữ Bất Vong, nghĩa là không bao giờ bị lưu lạc. Phía dưới hàng ngang có 5 chữ: "Ái Quốc Mạc Vong Tổ". Phía hậu lăng là bức Nam Tổ Miếu. Hai bên lăng có đôi câu đối ghi: "Quốc Thống Khai Nam Phục/ Bi Đình Kỷ Thành Công". Giữa lăng là bia đá khắc 3 chữ Kinh Dương Vương đã được vua Minh Mạng năm thứ 21 trùng tu lần cuối cùng vào năm 1840. Phía bên ngoài lăng có đôi câu đối: "Xích Quỷ sơ đồ xuất/ Hồng bàng vạn đại sương". Các nhà khảo cổ và văn hóa khi về đây nghiên cứu sắc phong và phần mộ cổ đều công nhận: "Đây là chốn linh thiêng bậc nhất được xếp vào loại miếu thờ đế vương các triều đại cổ xưa".
Bằng chứng > Văn hóa dân gian > Các tập tục

Các tập tục: ăn trầu, nhuộm răng,... hiện diện ở các dân tộc vùng nhiệt đới, nơi trầu cau phát triển, từ Ấn Độ qua Đông Nam Á đến thổ dân Đài Loan, và người Austronesia ở các đảo phía nam. Những dân tộc này có ngôn ngữ thuộc hai ngữ hệ Nam Á và Nam Đảo.
Tập tục ăn trầu, và tích "Kulabob và Manup" tương tự như Sơn Tinh Thủy Tinh, Trầu Cau ở Việt Nam, có mặt ở những vùng xa phía nam như New Guinea, được Stephen Oppenheimer nêu trong cuốn "Địa đàng ở phương Đông".
Những dấu tích này gợi ý đến tổ tiên của các dân tộc đã từng chia sẻ không gian chung ở đâu đó, có thể là Ấn Độ như nghiên cứu "Y-DNA, 2007" đã nêu.
Biến động dân tộc từ khi giành độc lập

Người Việt Nam đang sống trên lãnh thổ Việt Nam hiện nay là tập hợp các cộng đồng người Kinh chiếm đa số (82%) và 53 cộng đồng người thuộc sắc tộc thiểu số. Người Kinh không phải là một cộng đồng dân tộc thuần nhất về mặt nguồn gốc, mà là tập hợp của hàng chục sắc tộc đã từng lai tạp đồng hóa với nhau trong quá khứ của ba cộng đồng chính, nhưng ngày nay đều có chung một đặc tính thống nhất về phong tục tập quán và sử dụng hoàn toàn tiếng Việt. Nghiên cứu di truyền nhân chủng học chỉ ra rằng cả ba cộng đồng người Việt khá thuần nhất và khoảng cách di truyền gần với những người nói tiếng Tày-Thái (bao gồm những người Tày Nùng ở Việt Nam và Choang ở Trung Quốc) hơn là những người Chăm hay Khmer.
Các tranh luận > Người cổ xưa

Xem thêm: Người cổ đại ở Đông Nam Á
Giới khảo cổ học chính thống Việt Nam đã phát hiện nhiều bằng chứng cho thấy người cổ đại từng sinh sống định cư lâu dài tại nhiều địa điểm ở Việt Nam..
Năm 2016, Viện Khảo cổ học công bố "Phát hiện chấn động về người Việt cổ cách nay 80 vạn năm ở Gia Lai", là kết quả nghiên cứu hợp tác với Viện Khảo cổ học - Dân tộc học Novosibirsk, Viện Hàn lâm Khoa học Nga, khảo sát di tích thời đại Đá cũ ở thị xã An Khê . Sau đó năm 2018 công bố lại tại Huế về "người tiền sử An Khê cách đây 800.000 năm", và được truyền thông chính thống tán thưởng .
Tuy vậy, Hà Văn Thùy phản bác kết luận này.
Các tranh luận > Phạm vi phân bố

Vùng cư trú (lãnh thổ) của người Việt cổ là chủ đề có nhiều ý kiến khác nhau, trong đó có vấn đề vùng "Bách Việt" có quan hệ như thế nào đến người Việt cổ.
Lãnh thổ truyền thuyết của người Việt cổ là nước Xích Quỷ, được nói là "phía bắc giáp hồ Động Đình", hay là vùng phía nam sông Trường Giang trở xuống . Vùng có phần chung với vùng hồi đầu công nguyên gọi là Bách Việt, là vùng được lý giải giữa "trăm tộc" và "trăm công quốc". Đó cũng là vùng được coi là nơi Các sắc tộc Thái hình thành, cư trú và từ đó phát tán, nhưng người Thái Lan không nhắc đến từ "Việt" .
Phần lớn các dân tộc Bách Việt hiện nay đã bị sáp nhập và đồng hóa vào Trung Quốc, nay còn bị đồng hóa cả phần lịch sử. Dịp từ giữa tháng 12/1998 đến 3/1999 nhân kỷ niệm 10 năm kết nghĩa giữa hai thành phố Fankfurt (Đức) và Quảng Châu (Trung Quốc), cuộc triển lãm có tên là "Schätze für König Zhao Mo - Das Grab von Nan Yue" (Bảo vật vua Triệu Mộ - lăng mộ vua Nam Việt) được tổ chức tại Fankfurt và München.
Hàng ngàn vật trưng bày là cổ vật đồ tùy táng trong ngôi mộ, như trống đồng, thạp đồng, gương đồng, đồ gốm, ngọc bích... được người Trung Quốc giới thiệu là đưa từ "Tây Hán Việt Vương mộ bác vật quán". Tuy nhiên các chuyên gia khảo cổ học và cổ sử người Đức đã khẳng định các trưng bày là đặc trưng của văn hóa Đông Sơn do dân Lạc Việt thời Hùng Vương chế tác, và đã sửa tên tiếng Đức của triển lãm.
Chú thích

↑  Chú ý rằng điều kiện sống có thể tác động rất nhanh đến thay đổi ngoại hình của nhóm cư dân, ví dụ vua phượt Vừ Già Pó sống ở xã có kinh tế tương đối phát triển, nên đã khác người H'Mông cũ điển hình. Còn tại các trường Trung học dân tộc nội trú thì quá phân nửa là không thể phân biệt dân tộc theo ngoại hình của họ. Người Kinh hiện nay cũng không giống với người Việt trong các tài liệu nhân chủng hồi đầu Tk. 20
↑  Khi thụ tinh thì hợp tử thừa kế tế bào chất và các bào quan độc quyền từ tế bào trứng của mẹ, trong đó có mtDNA. Tinh trùng chỉ góp vào DNA nhiễm sắc thể, và bỏ lại các bào quan,... bên ngoài hợp tử.
↑  Theo số biến thể nhóm đơn bội phát hiện được tăng dần, thì thời gian tồn tại của các cụ Adam và Eve được bình chọn tăng theo. Lúc đầu là 50 Ka, sau đó là 150 Ka, và năm 2013 thì là 300 Ka
↑  Có sự tranh cãi về nơi thuần hóa lúa đầu tiên: Lúa hoang O. rufipogon là cây nhiệt đới không chịu được lạnh, thì nơi thuần hóa đầu tiên phải là nơi nó sống quanh năm. Mặt khác ở trình độ phát triển hồi 15-10 Ka BP thì nhiều thị tộc thực hiện thuần hóa vật nuôi trồng như Londo J.P. et al. nêu trong , chứ không thể chỉ có một trung tâm nào đó. Tuy nhiên ở Diaotonghuan (Giang Tây, TQ) bắt gặp dấu tích nấu cơm 13 Ka BP. Tại Pengtou (gần hồ Động Đình, TQ) có di tích đất nung trộn trấu 9 Ka BP. Tại Hemudu (Hà Mỗ Độ, Chiết Giang, TQ) có nhiều lớp trấu dày hàng mét, tuổi 7 đến 5 Ka. Trong khi đó di tích lúa ở Thái Lan tại Sakai, Ban Kao, là 7 Ka, còn di tích lúa Việt Nam tìm thấy trong di chỉ Đồng Đậu là 3,5 Ka BP. Nó dẫn đến việc trên các trang wiki tiếng Anh về lúa và lợn thì nam TQ là nơi thực hiện thuần hóa đầu tiên. Sự việc được các nhà nghiên cứu giải thích là tại vùng ĐNÁ nóng ẩm, phần đông người cổ sống trong lều lá, dùng đồ tre gỗ nên các di tích bị gió mưa phá hủy. Mặt khác nhiều vùng cư trú ở ĐNÁ nay đã chìm dưới biển. Ở phía bắc lạnh hơn, họ trồng lúa mùa hè, ở hang hay làm nhà cẩn thận nên để lại di tích nhiều hơn.
↑  Kết luận là "khoảng cách di truyền giữa người Việt và người Hoa là thấp"
↑  Sau này có các thay đổi: Tk. 9 người Miến xâm chiếm lãnh thổ người Môn ở Myanmar. Tk. 12 người Lào & Thái từ Vương quốc Đại Lý chiếm lãnh thổ người Khơ Mú ở Lào, sau đó người Thái xâm chiếm lãnh thổ của người Môn và người Khmer ở Thái Lan. Người Việt thì vượt qua Đèo Ngang và tiến đến Nam Bộ.
Thư mục

Trần Trọng Kim. Việt Nam Sử Lược. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội tái bản, Hà Nội, 2011
Nguyễn Đình Khoa, Nhân chủng học Đông Nam Á, Nhà xuất bản ĐH và THCN, 1983
Phạm Đức Dương, Văn hóa học đại cương và cơ sở VHVN, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1996
Trần Ngọc Thêm, Tìm về bản sắc VHVN, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 2001
Vùng phân bố của văn hóa Hòa Bình
Đường phát tán loài người theo các nhóm đơn bội mtDNA (dòng mẹ) theo Kalevi Wiik (2008). Phần màu trắng là đất liền vào thời kỳ băng hà 10 Ka về trước, nay bị chìm dưới biển.
Đường phát tán loài người theo các nhóm đơn bội Y-DNA (dòng bố) theo Kalevi Wiik (2008).
Phân bố hiện nay của các ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Nam Á, gợi ý hình dung quá trình đông tiến của proto-Austro-Asiatic từ Ấn Độ
Nước Văn Lang năm 500 TCN
Tanakpur

| Tanakpur |
| --- | --- |

Tanakpur
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Uttaranchal
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 15,810
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 05943
Tanakpur là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Champawat thuộc bang Uttaranchal, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tanakpur có dân số 15.810 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Tanakpur có tỷ lệ 65% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 71%, và tỷ lệ cho phái nữ là 58%. Tại Tanakpur, 15% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tarn Taran

| Tarn Taran |
| --- | --- |

Tarn Taran
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Punjab
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 55,587
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 1852
Tarn Taran là một thành phố và là nơi đặt hội đồng đô thị (municipal council) của quận Amritsar thuộc bang Punjab, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tarn Taran có dân số 55.587 người. Phái nam chiếm 53% tổng số dân và phái nữ chiếm 47%. Tarn Taran có tỷ lệ 67% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 70%, và tỷ lệ cho phái nữ là 63%. Tại Tarn Taran, 12% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Tehri

| Tehri |
| --- | --- |

Tehri
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Uttaranchal
Dân số (2001)
 • Tổng cộng: 25,425
Múi giờ: UTC+05:30
Mã điện thoại: 1376
Tehri là một thành phố và là nơi đặt ban đô thị (municipal board) của quận Tehri Garhwal thuộc bang Uttaranchal, Ấn Độ.
Nhân khẩu

Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Tehri có dân số 25.425 người. Phái nam chiếm 65% tổng số dân và phái nữ chiếm 35%. Tehri có tỷ lệ 78% biết đọc biết viết, cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 81%, và tỷ lệ cho phái nữ là 71%. Tại Tehri, 10% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.
Bão Megi (2010)

| Bão cuồng phong dữ dội (Thang JMA) |
| --- | --- |
Siêu bão cuồng phong cấp 5 (SSHWS/JTWC)
Bão Megi chuẩn bị đổ bộ vào Philippines trong ngày 18 tháng 10 năm 2010
Hình thành: 12 tháng 10 năm 2010
Tan: 24 tháng 10 năm 2010


 
Sức gió mạnh nhất: Duy trì liên tục trong 10 phút: 230 km/h (145 mph) Duy trì liên tục trong 1 phút: 295 km/h (185 mph)
Áp suất thấp nhất: 885 mbar (hPa); 26.13 inHg


 
Số người chết: 69 thiệt mạng, 4 mất tích
Thiệt hại: $709 triệu (USD 2010)
Vùng ảnh hưởng: Philippines, Đài Loan, Hồng Kông, Ma Cao, Trung Quốc

Một phần của Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2010
 
Bão Megi, được biết đến ở Philippines với tên gọi Bão Juan (Việt Nam gọi là Bão số 6), là một trong số những xoáy thuận nhiệt đới mạnh nhất từng được ghi nhận. Megi có nghĩa là cá trê trong tiếng Hàn Quốc (Hangul: 메기), và nó là cơn bão duy nhất đạt cấp độ siêu bão trong năm 2010. Vào sáng sớm ngày 18 tháng 10 Megi đổ bộ lần thứ nhất lên Luzon thuộc Philippines. Trong quá trình vượt qua đảo Luzon, Megi suy yếu nhưng sau đó nó đã dần lấy lại sức mạnh khi ở trên Biển Đông. Một thời gian sau, Megi đã lại suy yếu và khi ở khu vực eo biển Đài Loan, thành mắt bão của nó đã biến mất. Vào ngày 23 tháng 10, Megi đã đổ bộ lần thứ hai vào huyện Chương Phố thuộc tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc.
Tại Luzon, Megi đã khiến 31 người thiệt mạng và gây tổn thất 255,1 triệu USD (USD 2010), khiến cho nó trở thành một trong số những cơn bão gây thiệt hại về vật chất lớn nhất từng ghi nhận ở Philippines. Sau đó khi di chuyển trên Biển Đông, dòng thổi ra của cơn bão và một frông thời tiết đã cùng kết hợp gây mưa rất lớn, khiến cho 38 người chết và gây thiệt hại 42,2 triệu USD (2010 USD) ở huyện Nghi Lan, Đài Loan. Megi là cơn bão làm chết nhiều người nhất ở Đài Loan trong năm 2010. Tại Phúc Kiến, Trung Quốc, tổn thất do cơn bão gây ra là 411,7 triệu USD (USD 2010), dù vậy đã không có trường hợp thiệt mạng nào được ghi nhận ở đây.
Chuẩn bị > Philippines

Cơn bão tiến vào khu vực trách nhiệm của Philippines trong sáng sớm ngày 16 tháng 10, dẫn đến những cảnh báo mới được ban hành cho vùng ven biển Luzon. Megi được kỳ vọng sẽ trở thành một siêu bão và sẽ tạo ra một lượng mưa lớn như cơn bão Ketsana năm 2009, và nó có khả năng khiến đập Magat trở nên đầy nước. Khi Megi tiến gần đến Luzon, Hội Chữ thập đỏ Philippines đã lập nên những trung tâm tránh trú bão cho người dân di tản đến.
Theo chỉ thị của Tổng thống Benigno Aquino III, Cục quản lý Thiên văn, Địa vật lý và Khí quyển Philippines (PAGASA) đã liên tục đưa ra những cảnh báo về cơn bão mỗi tiếng một lần. Người dân ở các tỉnh Isabela và Cagayan được khuyến cáo nên thu hoạch mùa màng trước khi bão đến, trong khi đó ngư dân ở vùng Ilocos cũng được khuyến cáo tìm nơi trú ẩn. Vào cuối ngày 16 tháng 10, PAGASA đã ban hành tín hiệu bão mức 1 cho các khu vực Cagayan, Isabela, Babuyan và quần đảo Calayan thuộc miền Bắc Philippines. Tổng thống Aquino cũng đã kêu gọi sự hợp tác từ tất cả các cơ quan chính phủ và các tổ chức cá nhân có liên quan nhằm giảm thiểu tối đa số người thiệt mạng.
Những đợt di tản đầu tiên được tiến hành vào ngày 17 tháng 10 với hàng trăm người đã di dời khỏi Luzon, khi mà Megi đã mạnh lên thành một siêu bão và tín hiệu cảnh báo bão được nâng lên mức 3. Có tất cả hơn 18 tỉnh đã được đặt dưới các mức báo động khi cơn bão tiếp cận Philippines. Tất cả mọi trường học bị tạm dừng hoạt động từ cuối ngày 17. PAGASA đã công bố tín hiệu cảnh báo bão mức 4 và thông báo rằng có khoảng hơn 7 triệu người sẽ có thể phải chịu tác động. Sau đó tín hiệu cảnh báo bão đã được nâng lên mức cao nhất ở Cagayan và Isabela khi mà trên toàn tỉnh Cagayan gió đã bắt đầu mạnh tương đương cấp độ bão nhiệt đới.
Đến ngày 18, tất cả các trường công lập, trường đại học và cao đẳng ở Cagayan, Ilocos và Cordilleras đã bị đóng cửa trong một ngày để chuẩn bị đối phó với bão. Tỉnh Isabela được đặt dưới tình trạng khẩn cấp khi cơn bão đổ bộ và đi sâu hơn vào trong đất liền.
Chuẩn bị > Trung Quốc

Trung Quốc bắt đầu chuẩn bị cho bão Megi từ ngày 17 tháng 10 với việc ban hành báo động da cam đến các nhà chức trách địa phương và khuyến cáo tất cả các tàu trở về cảng. Người dân ở những vùng ven biển bắt đầu di tản từ ngày 18 tháng 10 khi chính quyền địa phương ban hành những cảnh báo thiên tai và thông báo khẩn cấp đến các quan chức các tỉnh Hải Nam, Quảng Tây, Quảng Đông và Phúc Kiến chuẩn bị cho các hoạt động cứu trợ. Vào ngày 19 tháng 10, Chính phủ ra lệnh cho tất cả các tàu đánh cá phải trở về nơi neo đậu an toàn khi mà Megi đã đi vào Biển Đông. Sang ngày hôm sau, những chuyến tàu đường sắt đến và đi từ Hải Nam bị hoãn lại. Những trang thiết bị từng được sử dụng cho các hoạt động cứu trợ trong những trận mưa lớn tháng trước được lưu giữ để chuẩn bị đối phó với Megi. Khi cơn bão đến gần, có khoảng hơn 150.000 người dân từ các vùng ven biển của tỉnh Phúc Kiến đã được di tản và hàng chục ngàn tàu cá được lệnh tìm nơi trú ẩn tại các cảng. Những cảnh báo về nguy cơ nước biển dâng do bão cũng đã được ban hành. Dịch vụ đường sắt đến và đi từ đảo Hải Nam được phục hồi trở lại trong khi hàng tấn lương thực, thực phẩm và các nguồn hàng hỗ trợ khác được vận chuyển đến chuẩn bị cho các hoạt động cứu trợ thiên tai.
Chuẩn bị > Hồng Kông

Khi Megi tiến tới gần, Đài quan sát Hồng Kông đã ban hành cảnh báo mức 1 vào lúc 16:35 giờ địa phương (08:35 UTC) ngày 20 tháng 10. Chính phủ cũng đã săn sàng thông báo đến hội đồng công nghiệp du lịch và Sân bay quốc tế Hồng Kông để lập các phương án ứng phó trong trường hợp hành khách bị mắc kẹt ở sân bay. Sang ngày 21 Đài quan sát Hồng Kông đã nâng cảnh báo lên mức 3 vào lúc 05:40 giờ địa phương (21:40 UTC ngày 20). Đến thời điểm 8:40 pm ngày 22 tháng 10 tất cả mọi tín hiệu cảnh báo đã bị hủy bỏ.
Chuẩn bị > Việt Nam

Các tỉnh miền Trung Việt Nam vẫn còn bị ngập lụt bởi những trận mưa lũ từ đầu tháng 10. Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Việt Nam đã đưa ra các khuyến cáo đối với cơn bão này từ ngày 18.
Những dự báo cho thấy sẽ có gió mạnh và biển động ở dọc bờ biển Việt Nam và chính phủ đã kêu gọi các tỉnh từ Quảng Ninh đến Khánh Hòa có các phương án chuẩn bị đối phó