stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Bàn thắng thế kỷ

Bàn thắng thế kỷ
Bàn thắng thế kỷ
Bàn thắng thế kỷ (tiếng Tây Ban Nha: El barrilete cósmico) hay là bàn thắng đẹp nhất mọi thời đại hay bàn thắng siêu kinh điển là thuật ngữ dùng để chỉ về bàn thắng của Diego Maradona ghi vào lưới của đội tuyển Anh tại Giải vô địch bóng đá thế giới 1986 tại México. Đó là bàn nâng tỉ số lên 2–0 cho đội tuyển Argentina bằng một pha độc diễn rê bóng từ phần sân nhà để vượt qua hàng loạt cầu thủ đối phương và ghi bàn.
Lúc đó Maradona có bóng từ phần sân nhà, "cậu bé vàng" dùng tốc độ và kỹ thuật siêu việt để vượt qua tới 5 cầu thủ đội tuyển Anh trước khi lừa qua nốt thủ thành xuất sắc Peter Shilton ở pha đối mặt và ghi bàn vào lưới trống (tổng cộng đã vượt qua 6 cầu thủ của đối phương). Trong tình huống đó, Maradona đã tăng tốc tối đa, dốc bóng băng qua hàng phòng ngự của đối phương như thể ngựa phi và bóng gần như dính lấy chân của Maradona.
Đây là bàn thắng được coi là đẹp nhất trong sự nghiệp của Maradona, không chỉ vì tính nghệ thuật của nó mà còn bởi tầm quan trọng ở một trận tứ kết World Cup. Pha ghi bàn này bầu chọn đây là bàn thắng của thế kỷ hay bàn thắng đẹp nhất mọi thời đại. Màn độc diễn ngoạn mục này đã được FIFA mệnh danh là "Bàn thắng của Thế kỷ".
Diễn biến

Bốn phút sau "Bàn tay của Chúa", Maradona đã khiến cả thế giới thán phục với "Bàn thắng thế kỷ", thường được cho là bàn thắng vĩ đại nhất mọi thời đại. Tiền vệ Héctor Enrique chuyền bóng cho Maradona trong phần sân nhà. Maradona thực hiện pha xoay người, lần lượt vượt qua bốn cầu thủ áo trắng: Peter Beardsley, Peter Reid, Terry Butcher (hai lần) và Terry Fenwick, trước khi loại bỏ nốt thủ thành Shilton và sút bóng, nâng tỉ số lên 2-0 cho Argentina.
Về phần mình, Maradona kể lại: "Tôi đã dự định chuyền nó cho Valdano, nhưng khi tôi đến họ vây quanh tôi và tôi không còn chỗ trống. Vì vậy, tôi phải tiếp tục chơi và tự mình hoàn thành nó". Sau đó, ông khen ngợi lối chơi công bằng của đội Anh, nói rằng: "Tôi không nghĩ rằng tôi có thể làm điều đó chống lại bất kỳ đội nào khác bởi vì tất cả họ đã từng hạ gục bạn; họ có lẽ là những người cao quý nhất thế giới".
Năm 2002, pha ghi bàn của Maradona đã được bình chọn là Bàn thắng của thế kỷ như là một phần cho giải đấu FIFA World Cup 2002 trên trang web FIFA. Nó đánh bại một bàn thắng được ghi bởi Michael Owen của Anh trong trận đấu với Argentina ở FIFA World Cup 1998, đứng thứ hai, trong khi một bàn thắng khác của Maradona tại Wolrd Cup 1986, trong trận bán kết với Bỉ, đứng thứ tư.
Ở các quốc gia nói tiếng Tây Ban Nha, bàn thắng này thường được đi kèm với bình luận trực tiếp của nhà báo người Uruguay Víctor Hugo Morales (nguyên văn tiếng Tây Ban Nha):
La va a tocar para Diego, ahí la tiene Maradona, lo marcan dos, pisa la pelota Maradona, arranca por la derecha el genio del fútbol mundial, deja el tendal y va a tocar para Burruchaga... ¡Siempre Maradona! ¡Genio! ¡Genio! ¡Genio! Ta-ta-ta-ta-ta-ta-ta-ta... Gooooool... Gooooool... ¡Quiero llorar! ¡Dios Santo, viva el fútbol! ¡Golaaazooo! ¡Diegoooool! ¡Maradona! Es para llorar, perdónenme... Maradona, en una corrida memorable, en la jugada de todos los tiempos... Barrilete cósmico... ¿De qué planeta viniste para dejar en el camino a tanto inglés, para que el país sea un puño apretado gritando por Argentina? Argentina 2 - Inglaterra 0. Diegol, Diegol, Diego Armando Maradona... Gracias Dios, por el fútbol, por Maradona, por estas lágrimas, por este Argentina 2 – Inglaterra 0
Dịch nghĩa:
Đường chuyền cho Maradona. Maradona đang giữ bóng. Hai cầu thủ Anh vây lấy anh. Maradona đi bóng sang cánh phải, anh đã vượt khỏi 2 cầu thủ Anh, liệu anh có chuyền cho Burruchaga? Không, vẫn là Maradona! Thiên tài! Kì diệu! Tuyệt vời! Qua đó, đó, đó, đấy, đấy, đấy! Vàoooooooo !Vàoooooooo Rồi!! Tôi muốn rơi lệ luôn quý vị ơi, ôi lạy Chúa, bóng đá muôn năm! Một bàn thắng tuyệt vời! Diego! Maradona! Thật khó cầm được nước mắt, xin lỗi quý vị! Maradona. Một pha đi bóng kinh thiên động địa, với một lối chơi thần sầu quỷ khốc! Người ngoài vũ trụ ơi, anh từ hành tinh nào tới đây vậy? Vượt qua hàng loạt cầu thủ Anh để ghi bàn, khiên đất nước Argentina này phải khóc gọi tên anh. Argentina 2, Anh 0! Pha ghi bàn của Diego, bàn thắng của Diego, Diego Armando Maradona! Tạ ơn Thiên Chúa, vì bóng đá, vì Maradona, vì những giọt nước mắt này, Argentina 2 – Anh 0
Tái hiện

Nhiều cầu thủ sau này từng tái hiện lại pha lập công của Diego Maradona:
Trong trận đấu trên sân Camp Nou thuộc khuôn khổ bán kết Copa del Rey 2006-07 giữa F.C. Barcelona và Getafe, Lionel Messi đã lừa qua 6 hậu vệ cùng thủ môn đối phương trước khi ghi bàn vào lưới. Hai bàn thắng trên có khá nhiều điểm giống nhau: số cầu thủ đối phương bị đánh bại (6), hướng, phong cách đi bóng, chiều cao (dưới 1,70 m) và quốc tịch của người lập công (Argentina), chân thuận của người lập công (chân trái). Nhưng có hai điểm khác biệt quan trọng: Maradona ghi bàn ở đẳng cấp World Cup, khi đã 26 tuổi, còn Messi đã lập công trên đấu trường Cúp nhà vua Tây Ban Nha, khi anh mới chỉ hơn 19 tuổi.
Một cầu thủ Argentina khác là Javier Saviola cũng đã tái hiện bàn thắng thế kỷ này. Khi Chuyển sang thi đấu cho S.L. Benfica, Saviola vẫn giữ nguyên được bản năng săn bàn. Trong một trận đấu ở giải bóng đá vô địch quốc gia Bồ Đào Nha, Saviola đã tái hiện bàn thắng của Maradona bằng pha đi bóng từ giữa sân rồi ghi bàn.
Ngoài ra là màn độc diễn của Yokoyama Kumi (tuyển thủ U-17 nữ quốc gia Nhật Bản) ở trận bán kết giải U-17 nữ thế giới 2010, giữa Nhật Bản và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.
Chú thích

1 2  “Video: Bàn thắng "siêu kinh điển" của Maradona (P1-Top 10 bàn thắng đẹp nhất các kỳ World Cup)”. 24h.com.vn. 22 tháng 4 năm 2010. Truy cập 20 tháng 6 năm 2014.Quản lý CS1: địa điểm (liên kết)
↑  “Maradona”. VietNamNet. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 4 năm 2012. Truy cập 20 tháng 6 năm 2014.
↑  “10 bàn thắng đẹp nhất qua các kỳ World Cup - VnExpress The Thao”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 20 tháng 6 năm 2014.
↑  "Top 10 World Cup goals". The Telegraph. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2014
↑  Maradona, D. Maradona: The Autobiography of Soccer's Greatest and Most Controversial Star, p.129. Skyhorse Publishing, 2007. ISBN 1-60239-027-4.
↑  “Maradona's strike is goal of century”. Rediff.com. ngày 30 tháng 5 năm 2002.
↑  “Diego Maradona goal voted the FIFA World Cup Goal of the Century”. FIFA. ngày 30 tháng 5 năm 2002. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012.
↑  Youtube biên tập (ngày 25 tháng 4 năm 2007). “Maradona Gol a los ingleses por V H morales”. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2013.
↑  “10 bàn thắng đáng nhớ của bóng đá thế giới thập kỷ qua”. Báo điện tử Dân Trí. 26 tháng 12 năm 2009. Truy cập 20 tháng 6 năm 2014.
↑  “Saviola tái hiện bàn thắng của Maradona”. 24h.com.vn. 17 tháng 9 năm 2009. Truy cập 20 tháng 6 năm 2014.Quản lý CS1: địa điểm (liên kết)
↑  “Tái hiện bàn thắng thế kỷ của Maradona | LAODONG”. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 11 năm 2016. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2016.
Bản mẫu:Diego Maradona
Maradona dành cúp vô địch thế giới
Messi tái hiện siêu phẩm của Maradona trong trận gặp Getafe vào năm 2007
Virus Viêm gan C

Bài này viết về loài virus. Đối với căn bệnh, xem Viêm gan C.
| Virus viêm gan C |
| --- | --- |

Electron micrograph of Hepacivirus C purified from cell culture. Scale bar = 50 nanometres

Phân loại virus 
(kph):: Virus
Vực:: Riboviria
Ngành:: incertae sedis
Họ:: Flaviviridae
Chi:: Hepacivirus
Loài:: Hepacivirus C

Virus viêm gan C (HCV) là một virus RNA đơn sợi có kích thước nhỏ (55-65 nm), có màng bọc thuộc họ Flaviviridae. Virus viêm gan C là nguyên nhân gây ra bệnh viêm gan C và một số bệnh ung thư như ung thư gan (ung thư biểu mô tế bào gan, viết tắt là HCC) và lymphoma ở người.
Phân loại

Virus viêm gan C thuộc chi Hepacivirus, một thành viên của họ Flaviviridae. Trước năm 2011, nó được coi là thành viên duy nhất của chi này. Tuy nhiên, một thành viên nữa của chi này đã được phát hiện ở loài chó: virus hepacivirus ở chó. Cũng có ít nhất một loại virus trong chi này lây nhiễm cho ngựa. Một số loại virus khác trong chi này đã được mô tả ở dơi và loài gặm nhấm.
Cấu trúc

Hạt vi rút viêm gan C bao gồm một màng bọc lớp kép lipid có đường kính từ 55 đến 65 nm. Hai màng bọc virus glycoprotein, E1 và E2, được nhúng trong màng bọc lipid. Chúng tham gia vào quá trình gắn virus và xâm nhập vào tế bào. Bên trong lớp màng bọc là một lõi tứ diện có đường kính từ 33 đến 40 nm. Bên trong lõi là vật liệu RNA của virus.
Dịch tễ học

Vi rút viêm gan C chủ yếu là vi rút lây truyền qua đường máu, với nguy cơ lây truyền qua đường tình dục hoặc di truyền từ cha mẹ sang con rất thấp. Do phương thức lây lan này nên các nhóm chính có nguy cơ mắc là những người sử dụng ma túy qua đường tĩnh mạch, những người nhận các sản phẩm máu và đôi khi là những bệnh nhân đang chạy thận nhân tạo. Nơi lây truyền HCV phổ biến cũng là lây truyền trong bệnh viện khi các biện pháp vệ sinh và khử trùng không được tuân thủ một cách chính xác. Đã có đề xuất rằng một số thông lệ về mặt văn hóa hoặc nghi lễ cũng là một phương thức lây lan tiềm tàng của HCV, ví dụ như cắt bao quy đầu, cắt bộ phận sinh dục, cắt lớp tế bào, xăm mình truyền thống và châm cứu. Người ta cũng lập luận rằng với thời gian tồn tại cực kỳ kéo dài của HCV ở người, ngay cả việc lây truyền cơ học qua vết cắn của côn trùng vốn có tỷ lệ rất thấp và không thể phát hiện được cũng có thể đủ để duy trì sự lây nhiễm bệnh dịch ở vùng nhiệt đới nơi con người bị côn trùng cắn nhiều.
Tiến hóa

Việc xác định nguồn gốc của loại virus này rất khó khăn nhưng kiểu gen 1 và 4 dường như có chung một nguồn gốc. Một phân tích sử dụng xác xuất Bayes cho thấy rằng các kiểu gen chính tách ra từ virus tổ tiên chung khoảng 300-400 năm trước. Các kiểu gen phụ tách ra khỏi các kiểu gen chính khoảng 200 năm trước. Tất cả các kiểu gen còn tồn tại dường như đã tiến hóa từ kiểu gen chính 1 kiểu phụ 1b.
Một nghiên cứu về các chủng kiểu gen 6 cho thấy thời điểm tiến hóa sớm hơn: khoảng 1.100 đến 1.350 năm BP (Before Present). Tỷ lệ đột biến ước tính là 1,8 × 10 −4. Một nghiên cứu thử nghiệm đã ước tính tỷ lệ đột biến ở mức 2,5–2,9 × 10−3 lần thay thế base trên mỗi vị trí mỗi năm. Kiểu gen này có thể là tổ tiên của các kiểu gen còn lại.
Một nghiên cứu về các chủng phân lập ở châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản cho thấy rằng thời điểm bắt nguồn của kiểu gen 1b là vào khoảng năm 1925. Thời điểm bắt nguồn ước tính của loại 2a và 3a lần lượt là năm 1917 và 1943. Thời gian tách ra của loại 1a và 1b được ước tính là 200–300 năm.
Một nghiên cứu về kiểu gen 1a và 1b đã ước tính thời điểm bắt nguồn đối với loại 1a là 1914–1930  và đối với loại 1b là 1911–1944. Cả hai loại 1a và 1b đều trải qua sự mở rộng lớn về quy mô quần thể hiệu quả từ năm 1940 đến năm 1960. Sự mở rộng của virus HCV kiểu phụ 1b diễn ra trước kiểu phụ 1a ít nhất 16 năm. Cả hai loại dường như đã lan rộng từ thế giới phát triển sang thế giới đang phát triển.
Các chủng kiểu gen 2 từ châu Phi có thể được chia thành bốn nhóm tương quan với quốc gia xuất xứ của chúng: (1) Cameroon và Cộng hòa Trung Phi (2) Benin, Ghana và Burkina Faso (3) Gambia, Guinea, Guinea-Bissau và Senegal (4) Madagascar. Cũng có bằng chứng rõ ràng rằng sự phổ biến của chủng kiểu gen 2 từ Tây Phi đến vùng Caribê bắt nguồn từ việc buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương.
Kiểu gen 3 được cho là có nguồn gốc từ Đông Nam Á.
Tiêm phòng

Không giống như viêm gan A và B, hiện nay vẫn chưa có vắc xin phòng ngừa lây nhiễm viêm gan C.
Cấu trúc của vi rút viêm gan C
Ánh sáng

Lăng kính tam giác phân tách chùm ánh sáng trắng, tách ra các bước sóng dài (đỏ) và các bước sóng ngắn hơn (màu lam).
Đèn sư tử ở Antelope Canyon, Hoa Kỳ
Ánh sáng, ánh sáng nhìn thấy hay ánh sáng khả kiến là các bức xạ điện từ có bước sóng nằm trong vùng quang phổ nhìn thấy được bằng mắt thường của con người (tức là từ khoảng 380 nm đến 760 nm), còn gọi là vùng khả kiến. Giống như mọi bức xạ điện từ, ánh sáng có thể được mô tả như những đợt sóng hạt chuyển động gọi là photon. Ánh sáng có tốc độ rất nhanh, điều này dễ hiểu khi trời mưa, ta thấy ánh chớp xong rồi một lúc mới nghe thấy tiếng sấm.
| Tên | Bước sóng | Tần số (Hz) | Năng lượng photon (eV) |
| --- | --- | --- | --- |
| Tia gamma | ≤ 0,01 nm | ≥ 30 EHz | 124 keV - 300+ GeV |
| Tia X | 0,01 nm - 10 nm | 30 EHz - 30 PHz | 124 eV - 124 keV |
| Tia tử ngoại | 10 nm - 380 nm | 30 PHz - 790 THz | 3.3 eV - 124 eV |
| Ánh sáng nhìn thấy | 380 nm - 760 nm | 790 THz - 430 THz | 1.7 eV - 3.3 eV |
| Tia hồng ngoại | 760 nm - 1mm | 430 THz - 300 GHz | 1.24 meV - 1.7 eV |
| Vi ba | 1 mm - 1 m | 300 GHz - 300 MHz | 1.7 eV - 1.24 meV |
| Radio | 1 mm - 100000 km | 300 GHz - 3 Hz | 12.4 feV - 1.24 meV |
Nguồn sáng chính trên Trái Đất là từ Mặt Trời. Ánh sáng mặt trời cung cấp năng lượng mà thực vật xanh sử dụng để tạo ra đường chủ yếu dưới dạng tinh bột, quá trình này được gọi là quang hợp. Trong lịch sử, một nguồn ánh sáng quan trọng khác đối với con người là lửa, từ lửa trại cổ xưa đến đèn dầu hỏa hiện đại. Với sự phát triển của đèn điện và hệ thống điện, ánh sáng điện đã thay thế ánh sáng nhiệt. Một số loài động vật tạo ra ánh sáng của riêng chúng, một quá trình gọi là phát quang sinh học. Ví dụ, đom đóm sử dụng ánh sáng để xác định vị trí bạn tình và mực quỷ sử dụng ánh sáng để ẩn mình khỏi con mồi.
Các tính chất cơ bản của ánh sáng nhìn thấy được như cường độ, hướng lan truyền, tần số hoặc bước sóng quang phổ và phân cực.  tốc độ của nó trong chân không, 299.792.458 mét mỗi giây, là một trong những hằng số nền tảng của thiên nhiên. Ánh sáng nhìn thấy được, như với tất cả các loại bức xạ điện từ (EMR), được tìm thấy bằng thực nghiệm luôn luôn di chuyển ở tốc độ này trong chân không.
Trong vật lý, thuật ngữ ánh sáng đôi khi dùng để chỉ bức xạ điện từ ở bất kỳ bước sóng nào, dù nhìn thấy hay không. Theo nghĩa này, tia gamma, tia X, sóng vi ba và sóng vô tuyến cũng là ánh sáng. Giống như tất cả các loại bức xạ EM, ánh sáng nhìn thấy lan truyền dưới dạng sóng. Tuy nhiên, năng lượng được truyền bởi sóng được hấp thụ tại các vị trí đơn lẻ theo cách các hạt được hấp thụ. Năng lượng hấp thụ của sóng EM được gọi là photon và đại diện cho lượng tử ánh sáng. Khi một sóng ánh sáng được biến đổi và hấp thụ dưới dạng photon, năng lượng của sóng ngay lập tức sụp đổ xuống một vị trí và vị trí này là nơi photon "đến". Đây là những gì được gọi là sự sụp đổ chức năng sóng. Bản chất ánh sáng giống như hạt và giống như sóng kép này được gọi là lưỡng tính sóng hạt. Nghiên cứu về ánh sáng, được gọi là quang học, là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong vật lý hiện đại.
Quang phổ điện từ và ánh sáng khả kiến

Nói chung, bức xạ EM (ký hiệu "bức xạ" không bao gồm điện tĩnh, từ trường và trường gần), hoặc EMR, được phân loại theo bước sóng thành sóng vô tuyến, vi sóng, hồng ngoại, phổ khả kiến mà chúng ta cảm nhận được như ánh sáng, tia cực tím, tia X., và tia gamma.
Hành vi của EMR phụ thuộc vào bước sóng của nó. Tần số cao hơn có bước sóng ngắn hơn, và tần số thấp hơn có bước sóng dài hơn. Khi EMR tương tác với các nguyên tử và phân tử đơn lẻ, hành vi của nó phụ thuộc vào lượng năng lượng trên mỗi lượng tử mà nó mang theo.
EMR trong vùng ánh sáng khả kiến bao gồm các lượng tử (gọi là photon) nằm ở đầu dưới của năng lượng có khả năng gây ra kích thích điện tử trong phân tử, dẫn đến những thay đổi trong liên kết hoặc hóa học của phân tử. Ở phần cuối thấp hơn của phổ ánh sáng nhìn thấy, EMR trở nên vô hình đối với con người (tia hồng ngoại) vì các photon của nó không còn đủ năng lượng riêng lẻ để gây ra sự thay đổi phân tử lâu dài (sự thay đổi về cấu trúc) trong phân tử thị giác võng mạc của con người, mà thay đổi kích hoạt cảm giác thị giác.
Có những loài động vật nhạy cảm với nhiều loại tia hồng ngoại khác nhau, nhưng không phải bằng phương pháp hấp thụ lượng tử. Cảm biến tia hồng ngoại ở rắn phụ thuộc vào một loại hình ảnh nhiệt tự nhiên, trong đó các gói nhỏ nước tế bào được tăng nhiệt độ bởi bức xạ hồng ngoại. EMR trong phạm vi này gây ra rung động phân tử và hiệu ứng sưởi ấm, đó là cách những động vật này phát hiện ra nó.
Trên phạm vi của ánh sáng nhìn thấy, ánh sáng cực tím trở nên vô hình đối với con người, chủ yếu là do nó được hấp thụ bởi giác mạc dưới 360 nm và thấu kính bên trong dưới 400   nm. Hơn nữa, các tế bào hình que và tế bào hình nón nằm trong võng mạc của mắt người không thể phát hiện ra khoảng cách rất ngắn (dưới 360 nm) bước sóng tia cực tím và thực tế là bị tia cực tím làm hỏng. Nhiều động vật có mắt không cần thấu kính (chẳng hạn như côn trùng và tôm) có thể phát hiện tia cực tím, bằng cơ chế hấp thụ photon lượng tử, giống như cách thức hóa học mà con người phát hiện ánh sáng nhìn thấy.
Các nguồn khác nhau xác định ánh sáng nhìn thấy trong phạm vi hẹp 420–680 nm  rộng tới 380–800 nm. Trong điều kiện phòng thí nghiệm lý tưởng, mọi người có thể nhìn thấy tia hồng ngoại lên đến ít nhất 1050 nm; trẻ em và thanh niên có thể cảm nhận bước sóng cực tím xuống khoảng 310–313 nm.
Sự phát triển của thực vật cũng bị ảnh hưởng bởi quang phổ màu của ánh sáng, một quá trình được gọi là quá trình photomorphogenesis.
Tốc độ ánh sáng

Bài chi tiết: Vận tốc ánh sáng
Tốc độ ánh sáng trong chân không được xác định chính xác là 299.792.458m/s (xấp xỉ 186.282 dặm mỗi giây). Giá trị cố định của tốc độ ánh sáng tính bằng đơn vị SI là kết quả của thực tế rằng mét hiện được định nghĩa theo tốc độ ánh sáng. Tất cả các dạng bức xạ điện từ đều chuyển động với tốc độ chính xác như nhau trong chân không.
Các nhà vật lý khác nhau đã cố gắng đo tốc độ ánh sáng trong suốt lịch sử. Galileo đã cố gắng đo tốc độ ánh sáng vào thế kỷ XVII. Một thí nghiệm ban đầu để đo tốc độ ánh sáng được tiến hành bởi Ole Rømer, một nhà vật lý người Đan Mạch, vào năm 1676. Sử dụng kính thiên văn, Rømer quan sát chuyển động của Sao Mộc và một trong những mặt trăng của nó, Io. Nhận thấy sự khác biệt trong chu kỳ biểu kiến của quỹ đạo Io, ông tính toán rằng ánh sáng mất khoảng 22 phút để đi qua đường kính của quỹ đạo Trái Đất. Tuy nhiên, kích thước của nó vẫn chưa được biết đến vào thời điểm đó. Nếu Rømer biết đường kính của quỹ đạo Trái Đất, Rømer sẽ tính được tốc độ ánh sáng là 227.000.000 m/s.
Một phép đo khác chính xác hơn về tốc độ ánh sáng đã được Hippolyte Fizeau thực hiện ở châu Âu vào năm 1849. Fizeau hướng một chùm ánh sáng vào một tấm gương cách đó vài km. Một bánh răng quay được đặt trên đường truyền của chùm sáng khi nó đi từ nguồn, đến gương rồi quay trở lại điểm gốc. Fizeau nhận thấy rằng tại một tốc độ quay nhất định, chùm tia sẽ đi qua một khe hở trên bánh xe trên đường đi và khe hở tiếp theo trên đường quay trở lại. Biết khoảng cách đến gương, số răng trên bánh xe và tốc độ quay, Fizeau có thể tính được tốc độ ánh sáng là 313.000.000 m/s.
Léon Foucault đã thực hiện một thí nghiệm sử dụng gương quay để thu được giá trị 298.000.000 m/s vào năm 1862. Albert A. Michelson đã tiến hành các thí nghiệm về tốc độ ánh sáng từ năm 1877 cho đến khi ông qua đời năm 1931. Ông đã cải tiến các phương pháp của Foucault vào năm 1926 bằng cách sử dụng gương xoay cải tiến để đo thời gian cần ánh sáng để thực hiện một chuyến đi vòng từ Núi Wilson đến Núi San Antonio ở California. Các phép đo chính xác mang lại tốc độ 299.796.000 m/s.
Vận tốc hiệu quả của ánh sáng trong các chất trong suốt khác nhau chứa vật chất thông thường, là chậm hơn trong chân không. Ví dụ, tốc độ ánh sáng trong nước bằng 3/4 tốc độ trong chân không.
Hai nhóm các nhà vật lý độc lập được cho là đã đưa ánh sáng đến tốc độ "hoàn toàn bế tắc" bằng cách truyền nó qua chất ngưng tụ Bose – Einstein của nguyên tố rubidium, một nhóm tại Đại học Harvard và Viện Khoa học Rowland ở Cambridge, Massachusetts, và nhóm kia tại Trung tâm Vật lý Thiên văn Harvard – Smithsonian, cũng ở Cambridge. Tuy nhiên, mô tả phổ biến về việc ánh sáng bị "dừng lại" trong các thí nghiệm này chỉ đề cập đến việc ánh sáng được lưu giữ trong trạng thái kích thích của nguyên tử, sau đó được phát ra lại vào một thời điểm tùy ý sau đó, như được kích thích bởi xung laser thứ hai. Trong thời gian nó đã "dừng lại" nó đã không còn là ánh sáng nữa.
Quang học

Nghiên cứu về ánh sáng và sự tương tác của ánh sáng và vật chất được gọi là quang học. Việc quan sát và nghiên cứu các hiện tượng quang học như cầu vồng và cực quang cung cấp nhiều manh mối về bản chất của ánh sáng.
Quang học > Khúc xạ

Khúc xạ là sự bẻ cong của các tia sáng khi đi qua một bề mặt giữa vật liệu trong suốt này và vật liệu khác. Nó được mô tả bởi Định luật Snell:
n_{1}\sin \theta _{1}=n_{2}\sin \theta _{2}
trong đó θ1 là góc giữa tia và bề mặt pháp tuyến trong môi trường thứ nhất, θ2 là góc giữa tia và bề mặt pháp tuyến trong môi trường thứ hai, và n1 và n2 là chiết suất, n = 1 trong chân không và n > 1 trong chất trong suốt.
Khi một chùm ánh sáng đi qua ranh giới giữa chân không và môi trường khác, hoặc giữa hai môi trường khác nhau, thì bước sóng của ánh sáng thay đổi, nhưng tần số không đổi. Nếu chùm ánh sáng không trực giao (hoặc đúng hơn là pháp tuyến) với biên, thì sự thay đổi bước sóng dẫn đến thay đổi hướng của chùm. Sự thay đổi hướng này được gọi là sự khúc xạ.
Chất lượng khúc xạ của thấu kính thường được sử dụng để điều khiển ánh sáng nhằm thay đổi kích thước biểu kiến của hình ảnh. Kính lúp, kính cận, kính áp tròng, kính hiển vi và kính thiên văn khúc xạ đều là những ví dụ về thao tác này.
Đơn vị và phép đo

Ánh sáng được đo bằng hai bộ đơn vị thay thế chính: đo bức xạ bao gồm các phép đo công suất ánh sáng ở tất cả các bước sóng, trong khi trắc quang đo ánh sáng có bước sóng có trọng số đối với mô hình chuẩn hóa về nhận thức độ sáng của con người. Phép đo quang rất hữu ích, ví dụ, để định lượng Độ chiếu sáng (chiếu sáng) dành cho con người. Các đơn vị SI của cả hai hệ thống được tóm tắt trong bảng sau.
Các đơn vị đo quang khác với hầu hết các hệ thống đơn vị vật lý ở chỗ chúng tính đến cách mắt người phản ứng với ánh sáng. Các tế bào hình nón trong mắt người có ba loại phản ứng khác nhau trên phổ khả kiến và phản ứng tích lũy đạt cực đại ở bước sóng khoảng 555   nm. Do đó, hai nguồn sáng tạo ra cùng cường độ (W/m²) ánh sáng nhìn thấy không nhất thiết phải xuất hiện sáng như nhau. Các đơn vị đo quang được thiết kế để tính đến điều này, và do đó, là sự thể hiện tốt hơn mức độ "sáng" của một ánh sáng so với cường độ thô. Chúng liên quan đến nguồn điện thô bằng một đại lượng gọi là hiệu suất phát sáng và được sử dụng cho các mục đích như xác định cách tốt nhất để đạt được đủ ánh sáng cho các nhiệm vụ khác nhau ở các cài đặt trong nhà và ngoài trời. Độ chiếu sáng được đo bằng cảm biến tế bào quang học không nhất thiết phải tương ứng với những gì mắt người cảm nhận được và không có bộ lọc có thể tốn kém, tế bào quang điện và thiết bị tích điện (CCD) có xu hướng phản ứng với một số tia hồng ngoại, tia cực tím hoặc cả hai.