Giáo dục Ba Lan
Lịch sử

Giáo dục cho xã hội Ba Lan là một mục tiêu của các nhà cầm quyền ngay từ thế kỷ 12, và Ba Lan sớm trở thành một trong những quốc gia có nền giáo dục tốt nhất Châu Âu. Danh mục thư viện của Văn phòng Giáo hội của Kraków có niên đại từ năm 1110 thể hiện rằng từ đầu thế kỷ 12, các trí thức Ba Lan đã tiếp cận với nền văn học Châu Âu. Đại học Jagiellonia được Vua Casimir III thành lập ở Kraków vào năm 1364 là một trong những trường đại học lâu đời nhất Châu Âu. Năm 1773, Vua Stanisław August Poniatowski đã thành lập Ủy ban Giáo dục Quốc gia (Komisja Edukacji Narodowej), Bộ giáo dục nhà nước đầu tiên trên thế giới.
Trường đại học đầu tiên của Ba Lan, Trường Đại học Jagiellonia ở Kraków đã được hình thành năm 1364 bởi Casimir III Vĩ đại, đặt trụ sở ở Kraków. Đây là ngôi trường cổ nhất Ba Lan và là trường lâu đời thứ hai ở Trung Âu (sau Đại học Karl ở Praha) và là một trong các trường đại học lâu đời trên thế giới. Casimir III nhận ra rằng quốc gia cần một tầng lớp những con người có học hành, đặc biệt là những luật sư - những người có thể hệ thống hóa luật pháp của đất nước và quản lý các tòa án và văn phòng. Những nỗ lực thành lập một cơ sở giáo dục đại học ở Ba Lan đã được Giáo hoàng Urbanô V khen thưởng khi cho phép Casimir III Vĩ đại mở Trường Đại học ở Kraków.
Ở thế kỷ 16, 90% giáo xứ ở Lesser Poland và Greater Poland có các trường học dạy ngữ pháp và tiếng Latinh ở mức độ căn bản, trong khi giáo dục trung học có mặt ở các thành phố và thị trấn lớn hơn. Tại Trường Đại học Jagiellonia, 65% sinh viên xuất thân thành thị, 25% thuộc gia đình quý tộc và 10% là từ các gia đình nông dân.
Ý tưởng về giáo dục bắt buộc được Andrzej Frycz Modrzewski đưa ra vào 1555. Sau khi phân chia Ba Lan, giáo dục bắt buộc được chính quyền Phổ đưa ra với các tỉnh của Ba Lan dưới quyền quản lý của nước Phổ (năm 1825), và chính quyền Áo áp dụng với Galicia (năm 1873). Ở Đế quốc Nga, không tồn tại khái niệm giáo dục bắt buộc. Kết quả là vào năm 1921, sau khi Ba Lan giành lại được độc lập, một phần ba dân số của Đệ Nhị Cộng hòa Ba Lan không biết chữ. Tỉ lệ thất học ở phía đông là rất cao nhưng khái niệm này lại hầu như không tồn tại với các tỉnh phía tây. Giáo dục bắt buộc ở Ba Lan được đưa ra trong một nghị định hồi tháng 2 năm 1919. Nghị định này quy định cho toàn bộ trẻ em từ 7 đến 14 tuổi. Tuy nhiên, ban đầu nhà nước mới Ba Lan mới thành lập phải đối mặt với rất nhiều vấn đề trong việc thực hiện nghị định – thiếu các giáo viên có trình độ, cơ sở vật chất và nguồn vốn thực hiện. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, giáo dục bắt buộc vẫn là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính phủ. Tính đến năm 1978, chỉ 1.2% dân số Ba Lan thất học. Ở Ba Lan, giáo dục bắt buộc kết thúc vào năm 18 tuổi; việc giáo dục thường bắt đầu khi trẻ 6 tuổi và kết thúc sau 12 năm học (thường là trường trung học phổ thông). Luật pháp Ba Lan đương đại phân biệt giữa trường học bắt buộc (obowiązek szkolny) và giáo dục bắt buộc (obowiązek nauki).
Một cuộc cải cách lớn của hệ thống giáo dục diễn ra vào năm 1999 làm thay đổi toàn bộ cấu trúc tổ chức năm học từ 8 (trường tiểu học) + 4 (trung học phổ thông/liceum) trong nền giáo dục cũ thành 6 (tiểu học) + 3 (trung học cơ sở, gimnazjum) + 3 (trung học phổ thông, liceum). Cuộc cải cách đã tăng thời gian dành cho các môn học chính và làm chậm thời gian học nghề (lyceum) thêm 1 năm. Xếp hạng giáo dục của OECD về đọc và khoa học ở Ba Lan đã chuyển từ mức dưới trung bình lên hàng top 10, và lên hàng top 15 đối với toán học.