Cái đêm hôm ấy... đêm gì?
Đón nhận > Truyền thông

Tuổi trẻ nhận xét: "Những dòng chữ rút ruột từ nỗi uất ức, cay đắng, ngỡ ngàng của Phùng Gia Lộc đã tạo nên một 'cơn địa chấn'. Nhiều người đã phải giật mình, phải tự nhìn lại mình, nhìn lại những việc mình làm và đang hô hào người khác làm. Một hơi gió của đổi mới cũng bắt đầu từ đó, góp vào cơn gió sẽ đổi mới cả một đất nước, đổi đời cho hàng chục triệu con người." Nguyễn Khắc Phê trên báo Người lao động ca ngợi "một tác phẩm nhỏ nhưng có tác dụng như một ngòi nổ, có thể coi như mở đầu thời kỳ Đổi Mới trong hoạt động báo chí – văn nghệ." Ông nhận định cách bài ký khẳng định nhu cầu đổi mới mọi mặt cuộc sống là "không thể trì hoãn, không thể đảo ngược". Nguyễn Sĩ Đại trên báo Nhân Dân tán dương "Cái đêm hôm ấy... đêm gì? là truyện ký đặc sắc nhất của cuộc đời sáng tác Phùng Gia Lộc, đồng thời là truyện ký đặc sắc của thời kỳ đầu Đổi Mới". Cũng trên báo Nhân Dân, Trần Thiện Khanh coi bút ký này là "những trường hợp tiêu biểu, một thành quả của đổi mới ở thể loại ký sự, phóng sự". Tiến sĩ Nguyễn Thanh Tú trên báo Quân đội nhân dân gọi bút ký là "bài viết để đời", gọi Phùng Gia Lộc là "những người đi tìm sự thật, nói lên sự thật". Lê Xuân Kỳ trên báo Công an nhân dân nhìn nhận "nhiều người cũng nghĩ như Lộc, cũng có thực tế và chữ nghĩa, nhưng không đủ dũng khí và tâm huyết để viết lên giấy". Báo Lao Động xuất bản xã luận tán dương "bài bút ký rất sống động và chân thực ấy nói lên niềm vui của nhân dân sau kết quả bước đầu của dân chủ, của công khai và của sự thật được sáng tỏ". Thanh Thảo trên báo Quảng Ngãi giãi bày: "Sau này, cũng có những người tỏ ra không tin về những gì Phùng Gia Lộc đã viết trong Cái đêm hôm ấy... đêm gì?, họ nói là 'không tưởng tượng nổi'. Thì đúng rồi, có những sự thật ít người tưởng tượng nổi, có một sự thật lớn lao mà một số người cũng khó tin—đó là Đổi Mới."
Trung Hiếu trên Thanh Niên so sánh "cuộc bố ráp được nhà văn miêu tả giống như cuộc vây bắt tội phạm nguy hiểm" và Phùng Gia Lộc "đã cô đọng đỉnh điểm nỗi cơ cực của gia đình chỉ trong một đêm thu thuế thóc". Tuy Hòa trên báo Nông nghiệp Việt Nam ví bút ký "như một tiếng kêu khắc khoải khiến cả nước phải bừng tỉnh vì những vướng mắc và nhục nhằn". Trần Huy Quang trên báo Người Đô thị điểm tên hai tác phẩm Cái đêm hôm ấy... đêm gì? và "Người đàn bà quỳ" để nhấn mạnh "nếu không đổi mới thì nông dân không lâu nữa sẽ trở lại thời chị Dậu của Tắt đèn". Tạp chí Bóng đá nhận định bút ký này như "một tiếng chuông làm nông thôn bừng tỉnh, tiếng trống đẩy nhanh công cuộc Đổi Mới". Khi hồi tưởng lại bút ký "Về Phủ Lâm" của Nguyễn Phú phản ánh thực trạng huyện Lâm Thao thời đó, cựu phó tổng biên tập báo Vĩnh Phú Nguyễn Sản cho rằng bút ký này "có tiếng vang và sự rắc rối không kém" so với Cái đêm hôm ấy... đêm gì? của Phùng Gia Lộc trên Tuần báo Văn Nghệ. Khi liệt kê các tác phẩm "nói thẳng – nói thật" trong những năm đầu Đổi Mới, Mai Hải Oanh trên Tạp chí Cộng sản nhận định "Cái đêm hôm ấy... đêm gì? đã mạnh dạn nêu lên những nỗi đau, những bất công xã hội". Phùng Nguyên trên báo Việt Nam hội nhập cho rằng bút ký là "một thiên phóng sự có sức sống mãnh liệt, được nhiều thế hệ tìm đọc vì nó hội đủ các yếu tố của một bài báo hay". Tiến sĩ Hoàng Thị Thu Thủy trên báo Công an Đà Nẵng cảm thán "năm 1986, dù đã 'đổi mới văn chương' thì cũng đã có một Phùng Gia Lộc với "Cái đêm hôm ấy...đêm gì?" đã phải 'sống chui, sống nhủi' vì dám nói lên sự thật". Trong chuyên mục "Đào tạo" tại Đài Truyền hình Việt Nam, Nguyễn Vạn Phú cảm nhận "có lẽ hàng trăm bài dài về nông thôn nông nghiệp cũng không đọng lại ở lòng người đọc bằng bút ký Cái đêm hôm ấy... đêm gì? của Phùng Gia Lộc".