Trí tuệ
Quan điểm thần thoại và triết học

Người Hy Lạp cổ đại coi trí tuệ là một đức tính quan trọng, được nhân cách hóa thành hai nữ thần Metis và Athena. Metis là vợ đầu tiên của thần Zeus, người mà theo Theogony của Hesiod, đã nuốt chửng nàng đang mang thai; Zeus nhận được danh hiệu Mêtieta ("Nhà tư vấn thông thái") sau đó, vì Metis là hiện thân của trí tuệ, và ông đã sinh ra Athena, người được cho là đã mọc ra từ đầu của ông. Athena được miêu tả là mạnh mẽ, công bằng, nhân hậu và trong trắng. Apollo cũng được coi là một vị thần của trí tuệ, được chỉ định làm nhạc trưởng của các Muses (Musagetes), là hiện thân của các ngành khoa học và của nghệ thuật thi ca và cảm hứng; Theo Plato trong cuốn Cratylus của mình, tên của Apollo cũng có thể có nghĩa là " Ballon " (cung thủ) và " Omopoulon " (hợp nhất của các cực [thần thánh và trần thế]), vì vị thần này chịu trách nhiệm về nguồn cảm hứng thần thánh và thực sự, do đó được coi là một cung thủ, người luôn luôn đúng trong việc chữa bệnh và nói lời thần thoại: "anh ấy là một cung thủ không bao giờ lỗi lạc". Apollo được coi là vị thần tiên tri thông qua các nữ tư tế (Pythia) trong Đền thờ Apollo (Delphi), nơi có câu cách ngôn “ biết bản thân mình ” (gnōthi seauton)  low  (một phần của sự khôn ngoan trong châm ngôn Delphic). Ông tương phản với Hermes, người có liên quan đến khoa học và trí tuệ kỹ thuật, và trong những thế kỷ đầu tiên sau Công nguyên, ông được kết hợp với Thoth theo chủ nghĩa đồng bộ của Ai Cập, dưới tên Hermes Trimegistus. Truyền thống Hy Lạp đã ghi lại những người giới thiệu trí tuệ sớm nhất trong Bảy nhà hiền triết của Hy Lạp.
Đối với Socrates và Plato, triết học thực sự là tình yêu của trí tuệ (philo - sophia). Điều này thấm nhuần các cuộc đối thoại của Plato; ở Cộng hòa, các nhà lãnh đạo của chủ nghĩa không tưởng được đề xuất của ông là những vị vua triết học, những người hiểu rõ Hình thức của Cái tốt và có đủ can đảm để hành động theo đó. Aristotle, trong Siêu hình học, đã định nghĩa sự khôn ngoan là sự hiểu biết tại sao mọi thứ theo một cách nhất định (quan hệ nhân quả), sâu hơn là chỉ biết mọi thứ là một cách nhất định. Ông là người đầu tiên phân biệt giữa phronesis và sophia.
Theo Plato và Xenophon, Pythia của Nhà tiên tri tinh tế đã trả lời câu hỏi "ai là người khôn ngoan nhất ở Hy Lạp?" bằng cách nói rằng Socrates là người khôn ngoan nhất. Theo Lời xin lỗi của Plato, Socrates quyết định điều tra những người có thể được coi là khôn ngoan hơn ông, kết luận rằng họ thiếu kiến thức thực sự:
[…] οὗτος μὲν οἴεταί τι εἰδέναι οὐκ εἰδώς, ἐγὼ δέ, ὥσπερ οὖν οὐκ οἶδα, οὐδὲ οἴομαι [I am wiser than this man; for neither of us really knows anything fine and good, but this man thinks he knows something when he does not, whereas I, as I do not know anything, do not think I do either.]
—Apology to Socrates 21d
Vì vậy, câu nói " Tôi biết rằng tôi không biết gì " đã trở nên bất hủ theo nghĩa rằng sự khôn ngoan là nhận ra sự ngu dốt của chính mình  và coi trọng sự khiêm tốn theo nhận thức.
Người La Mã cổ đại cũng coi trọng trí tuệ được nhân cách hóa với thần Minerva, hay Pallas. Cô cũng đại diện cho kiến thức khéo léo và các đức tính, đặc biệt là sự trong trắng. Biểu tượng của cô là con cú vẫn là một đại diện phổ biến của trí tuệ, bởi vì nó có thể nhìn thấy trong bóng tối. Cô được cho là sinh ra từ trán của sao Mộc.  Sự khôn ngoan cũng rất quan trọng trong Cơ đốc giáo. Chúa Giêsu đã nhấn mạnh điều đó. Sứ đồ Phao-lô, trong thư đầu tiên gửi cho tín đồ Cô-rinh-tô, cho rằng có cả sự khôn ngoan thế tục và thiêng liêng, thúc giục các Cơ đốc nhân theo đuổi điều sau này. Thận trọng, có liên quan mật thiết đến sự khôn ngoan, đã trở thành một trong bốn đức tính cơ bản của Công giáo. Nhà triết học Cơ đốc Thomas Aquinas coi trí tuệ là "cha" (tức là nguyên nhân, thước đo và hình thức) của mọi đức tính tốt.
Trong truyền thống Phật giáo, phát triển trí tuệ đóng một vai trò trung tâm, với các kinh sách cung cấp hướng dẫn toàn diện về cách phát triển trí tuệ. Trong truyền thống của người Inuit, phát triển trí tuệ là một trong những mục đích của việc giảng dạy. Một Trưởng lão Inuit nói rằng một người trở nên khôn ngoan khi họ có thể nhìn thấy những gì cần phải làm và thực hiện thành công mà không cần được chỉ dẫn phải làm gì.
Trong nhiều nền văn hóa, tên gọi của răng hàm thứ ba, là răng mọc cuối cùng, có liên hệ từ nguyên với trí tuệ, được gọi là răng khôn. Nó có biệt danh bắt nguồn từ truyền thống cổ điển, mà trong các tác phẩm Hippocrate đã được gọi là sóphronistér (trong tiếng Hy Lạp, liên quan đến ý nghĩa của sự điều độ hoặc dạy một bài học), và trong tiếng Latinh dens sapientiae (răng khôn), vì chúng xuất hiện tại tuổi trưởng thành vào cuối thời niên thiếu và đầu tuổi trưởng thành.