stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Mục tiêu phát triển bền vững
Mục tiêu và số liệu hoạch định > Mục tiêu 11: Thành phố và cộng đồng bền vững > "Biến các thành phố và khu dân cư thành một nơi bao quát, an toàn, tiến bộ và bền vững."

Mục tiêu là vào năm 2030 đảm bảo được cho người dân có khả năng tiếp cận nhà ở an toàn và giá cả phải chăng . Chỉ số (%) được dùng để đo tiến độ mục tiêu, dựa trên phần trăm số dân thành thị sống trong các khu ổ chuột và các khu định cư không chính thức. Từ năm 2000 đến năm 2014, tỷ trọng đã giảm từ 39% xuống 30%. Tuy nhiên, có số ít nhóm người tuyệt đối sống trong các khu ổ chuột tăng từ 792 triệu người năm 2000 lên tới xấp xỉ 880 triệu người vào năm 2014. Sự di cư từ nông thôn lên thành thị tăng nhanh khi dân số tăng và có nhiều lựa chọn thay thế tốt hơn cho nhà ở có sẵn.
Mục tiêu và số liệu hoạch định > Mục tiêu 12: Trách nhiệm trong Sản Xuất và Tiêu Dùng > "Đảm bảo các mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững."

Mục tiêu 12 bao gồm việc sử dụng các phương pháp sản xuất thân thiện với môi trường và làm giảm lượng rác thải.  Kỳ vọng vào năm 2030, tỷ lệ tái chế của guốc gia sẽ tăng lên đến hàng tấn vật liệu được tái chế. Xa hơn,  các công ty nên bắt đầu ứng dụng các kĩ thuật  mang tính lâu dài và công bố các báo cáo có khả năng bền vững.
Mục tiêu đi đầu là kêu gọi thực hiện Chương trình 10 năm Sản xuất và Tiêu dùng Bền vững. Khuôn khổ này của chương trình được các quốc gia thành viên đồng thuận tại Hội nghị về Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc, là một cam kết toàn cầu giúp đẩy mạnh chuyển dịch sang sản xuất và tiêu dùng bền vững ở các nước đã và đang phát triển. Để tạo ra tổng tác động cần thiết cho bước nhảy vọt này, các chương trình như Mạng Một Hành tinh đã xây dựng các phương án khác nhau để thực hiện thành công Mục tiêu 12.
Mục tiêu và số liệu hoạch định > Mục tiêu 13: Hành động vì khí hậu > Cấp bách thực hiện  các hành động ngăn chặn biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu bằng cách kiểm soát lượng khí thải và thúc đẩy ngành công nghiệp năng lượng tái tạo phát triển."

Các cuộc đàm phán và  thảo luận của Liên Hợp Quốc đã xác định mối liên kết giữa quá trình SDG ( quá trình phát triển bền vững) sau năm 2015 và quá trình Tài trợ cho Phát triển. Nó được tổng kết vào tháng 7 năm 2015 tại Addis Ababa và Hội Nghị biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc lần thứ 21 COP 21 tại Paris vào tháng 12 năm 2015.
Tháng 5 năm 2015, một báo cáo kết luận rằng chỉ có một  thỏa thuận khí hậu rất tham vọng ở Paris năm 2015 có thể giúp các quốc gia đạt được mục tiêu và mục đích phát triển bền vững. Báo cáo cũng nói rằng chỉ có thể giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu khi các SDGs – các mục tiêu phát triển bền vững được đáp ứng. Hơn thế nữa, phát triển kinh tế và biến đổi khí hậu có mối liên hệ chặt chẽ, đặc biệt xoay quanh vấn đề như nghèo đói, bình đẳng giới, và năng lượng. Liên Hợp Quốc khuyến khích các lĩnh vực công  chủ trương nỗ lực giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường.
Sự nhấn mạnh về giảm thiểu biến đổi khí hậu lần nữa thực hiện được phần nào do mối quan hệ giữa Trung-Mỹ đã được cải thiện vào năm 2015–2016, nổi bật là tại Hội Nghị Thượng Đỉnh Biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc thứ 21 COP21 tại Paris và hội nghị G20 (ở Hàng châu).
Năm 2018, Hội Đồng Quốc tế về Biến đổi Khí hậu (IPCC), cơ quan đánh giá khoa học của Liên Hợp Quốc liên quan tới vấn đề biến đổi khí hậu, đã xuất bản một bài báo cáo đặc biệt " Sự nóng lên toàn cầu 1,5 ° C". Nó đã nêu phác các tác động chính của việc: Trái Đất tăng 1,5 ° C so với mức trước công nghiệp; các lộ trình phát thải lượng khí nhà kính toàn cầu có liên quan; nhấn mạnh khả năng tránh một lượng lớn các tác động bằng cách hạn chế sự nóng lên toàn cầu đến 1,5 ° C , 2 ° C, hoặc nhiều hơn. Báo cáo đề cập rằng điều này sẽ đòi hỏi lượng khí thải carbon dioxide (CO2) do con người gây ra trên toàn cầu giảm khoảng 45% so với mức của năm 2010 vào năm 2030, đạt ngưỡng "Cân bằng Năng Lượng" vào khoảng năm 2050, thông qua quá trình chuyển đổi "nhanh chóng và mở rộng" trên các phương diện (đất đai, năng lượng, công nghiệp, cao ốc, giao thông và các thành phố). Báo cáo đặc biệt này sau đó đã được thảo luận tại Hội nghị Biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc lần thứ 24 COP 24. Mặc dù đã được các quốc gia yêu cầu tại COP 21, nhưng báo cáo không được bốn quốc gia (gồm Mỹ, Ả Rập Xê-út, Nga và Kuwait) chấp nhận, họ chỉ muốn "ghi chú" nó lại, từ đó hoãn nghị quyết sang phiên họp SBSTA tiếp theo vào năm 2019.
Mục tiêu và số liệu hoạch định > Mục tiêu 14: Sự sống dưới nước

Mục tiêu 14 của Phát triển Bền vững là “bảo tồn và  khai thác các đại dương, biển và các nguồn tài nguyên trên biển về lâu dài để phát triển bền vững.” Cần có các chiến lược hiệu quả giúp hạn chế các hệ quả xấu do sự tăng axit hóa đại dương, đẩy mạnh việc khai thác các đại dương một cách bền vững. Khi các khu vực đa dạng sinh học biển được bảo vệ, mở rộng, sự tài trợ cho khoa học biển gia tăng. Yếu tố cần thiết cho việc bảo tồn các nguồn tài nguyên trên biển. Sự suy thoái của các vùng ven biển là diễn biến toàn cầu, do ô nhiễm và do phú dưỡng ven biển (sự tăng quá cao nồng độ các chất trong nước), nơi các yếu tố tương tự góp phần vào biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến các đại dương và tác động tiêu cực đến sự đa dạng sinh học biển. “Nếu không có sự nỗ lực phối hợp của nhiều người, hiện tượng phú dưỡng ven biển dự kiến sẽ tăng 20% trong các hệ sinh thái biển lớn vào năm 2050”.
Mục tiêu và số liệu hoạch định > Mục tiêu 15: Sự sống trên cạn > "Bảo vệ, phục hồi và thúc đẩy sử dụng bền vững các hệ sinh thái trên cạn, quản lý bền vững các khu rừng, chống sa mạc hóa, ngăn chặn và đẩy lùi suy thoái đất và ngăn chặn mất đa dạng sinh học."

Mục tiêu này nêu rõ các tiêu điểm cho việc bảo tồn đa dạng sinh học của các hệ sinh thái rừng, sa mạc và núi, theo tỷ lệ phần trăm của tổng diện tích đất. Có thể đạt "sự trung lập về suy thoái đất của thế giới" bằng cách khôi phục những khu rừng bị suy thoái và đất bị mất do hạn hán, lũ lụt. Mục tiêu 15 kêu gọi sự quan tâm nhiều hơn đến việc ngăn chặn sự xâm lấn của các loài du nhập và bảo vệ nhiều hơn các loài có nguy cơ tuyệt chủng. Rừng đóng vai trò nổi bật trong thành công của Chương trình nghị sự 2030, đặc biệt là về các dịch vụ hệ sinh thái, sinh kế và nền kinh tế xanh; nhưng điều này sẽ đòi hỏi những ưu tiên rõ ràng để giải quyết những cân bằng chính và huy động hiệp lực với các mục tiêu phát triển bền vững khác (SDGs).
Chỉ số phủ Xanh núi giám sát quá trình hướng đến mục tiêu 15.4, trong đó tập trung vào việc bảo tồn các hệ sinh thái -núi. Chỉ số được đặt tên là chỉ số cho mục tiêu 15.4. Tương tự, Chỉ số Đỏ (Danh sách Đỏ hoặc RLI) sẽ thực hiện đầy đủ chức năng của đa dạng sinh học bằng cách ghi lại các loài có nguy cơ tuyệt chủng. Động vật tuyệt chủng là vấn đề đang ngày một gia tăng.
Nepeta supina

| Nepeta supina> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Nepeta
Loài (species): N. supina
Danh pháp hai phần
Nepeta supina Steven, 1812 
Nepeta supina là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Steven mô tả khoa học đầu tiên năm 1812.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Nepeta supina”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Meconopsis oliveriana

| Meconopsis oliveriana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ranunculales
Họ (familia): Papaveraceae
Chi (genus): Meconopsis
Loài (species): M. oliveriana
Danh pháp hai phần
Meconopsis oliveriana Franch. ex Prain 
Meconopsis oliveriana là một loài thực vật có hoa trong họ Anh túc. Loài này được Franch. & Prain ex Prain mô tả khoa học đầu tiên năm 1896.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Meconopsis oliveriana”. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2013.
Nephrotoma medipubera

| Nephrotoma medipubera> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tipulidae
Chi (genus): Nephrotoma
Loài (species): N. medipubera
Danh pháp hai phần
Nephrotoma medipubera Edwards, 1932 
Nephrotoma medipubera là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.
Patrera cita

| Patrera cita> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Anyphaenidae
Chi (genus): Patrera
Loài (species): P. cita
Danh pháp hai phần
Patrera cita (Keyserling, 1891) 
Patrera cita là một loài nhện trong họ Anyphaenidae.
Loài này thuộc chi Patrera. Patrera cita được Eugen von Keyserling miêu tả năm 1891.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Julieta Castellanos

| Julieta Castellanos |
| --- | --- |
Castellanos năm 2013
Sinh: Julieta Gonzalina Castellanos Ruiz Ngày 8 tháng 1 năm 1954 (64 tuổi) San Francisco de Becerra, Olancho
Quốc tịch: HondurasHondura s 
Trường lớp: Đại học tự trị quốc gia Honduras, Đại học Costa Rica
Giải thưởng: Giải thưởng Martin Luther King, Jr.  Giải quốc tế cho Phụ nữ dũng cảm
Sự nghiệp khoa học
Ngành: Xã hội học
 
Julieta Castellanos (sinh ngày 8 tháng 1 năm 1954) là một nhà xã hội học Honduras và là Hiệu trưởng trường Đại học tự trị quốc gia Honduras (UNAH) từ năm 2009. Castellanos đã vận động chống bạo lực ở Honduras, tập trung vào cả ma túy và cảnh sát tham nhũng. Bà đã ủng hộ cho cả cải cách tư pháp và cảnh sát. Castellanos thành lập Đài quan sát Violencia (Violence Observatory) tại UNAH năm 2004, một trung tâm phân tích thống kê tội phạm ở Honduras. Bà cũng là một thành viên của Ủy ban Sự thật và Hòa giải, được giao nhiệm vụ làm rõ các sự kiện liên quan đến cuộc đảo chính năm 2009 đã lật đổ Tổng thống Manuel Zelaya.
Cuộc sống và giáo dục

Julieta Castellanos Ruiz sinh tại San Francisco de Becerra, Olancho vào ngày 8 tháng 1 năm 1954 với Rafael Castellanos ở Santa Barbara, và Ernestina Ruiz của Olancho. Bà lớn lên ở những cánh đồng mía ở vùng nông thôn Honduras. Năm 1968, cha bà mang đến cho bà một cuộc kiểm tra để nhập học vào trường bình thường cho các cô gái ở thành phố Tegucigalpa. Bà đã được chấp nhận và tốt nghiệp năm 1973 với một văn bằng giảng dạy. Năm 1974, bà giành được hai suất học bổng để nghiên cứu Công tác Xã hội tại Đại học Tự trị Quốc gia Honduras (UNAH) và Khoa học Xã hội trong trường Cao đẳng Sư phạm. Sau nhiều năm học, bà đã hoàn thành nghiên cứu của mình với một B.A. trong Xã hội học từ Đại học Costa Rica.
Sau khi hoàn thành nghiên cứu của mình Castellanos đã trở thành một giáo sư tại UNAH năm 1978. Bà là người đứng đầu Khoa Khoa học Xã hội và Chủ tịch Hiệp hội Giáo viên từ năm 1997 đến năm 2001. Castellanos cũng là Chủ tịch Hiệp hội các Giáo sư của Trung tâm Đại học Tổng hợp (CUEG) vào năm 1986, Điều phối viên của Đài quan sát Bạo lực từ năm 2005, chuyên gia tư vấn cho Tổ chức Arias về Tiến bộ Con người và Văn phòng Washington ở Mỹ La tinh (WOLA), và Tổ chức Nghiên cứu của Centro de Documentatión de Honduras (CEDOH). Bà cũng là một thành viên của Đối thoại Liên Mỹ.
Trong 13 năm, Castellanos cũng là tác giả của một cột báo.
Pentzia incana

| Pentzia incana |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Pentzia
Loài (species): P. incana
Danh pháp hai phần
Pentzia incana (Thunb.) Kuntze, 1898 
Pentzia incana là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Thunb.) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1898.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Pentzia incana”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Patrera procera

| Patrera procera> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Anyphaenidae
Chi (genus): Patrera
Loài (species): P. procera
Danh pháp hai phần
Patrera procera (Keyserling, 1891) 
Patrera procera là một loài nhện trong họ Anyphaenidae.
Loài này thuộc chi Patrera. Patrera procera được Eugen von Keyserling miêu tả năm 1891.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Amphoropsyche cauca

| Amphoropsyche cauca> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Leptoceridae
Chi (genus): Amphoropsyche
Loài (species): A. cauca
Danh pháp hai phần
Amphoropsyche cauca Holzenthal, 1985 
Amphoropsyche cauca là một loài Trichoptera trong họ Leptoceridae. Chúng phân bố ở vùng Tân nhiệt đới.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập 5 tháng 6 năm 2012.
Phygasia basalis

| Phygasia basalis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Phygasia
Loài (species): P. basalis
Danh pháp hai phần
Phygasia basalis Kimoto, 2000 
Phygasia basalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Kimoto miêu tả khoa học năm 2000.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Nephrotoma martynovi

| Nephrotoma martynovi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tipulidae
Chi (genus): Nephrotoma
Loài (species): N. martynovi
Danh pháp hai phần
Nephrotoma martynovi Alexander, 1935 
Nephrotoma martynovi là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Flaveria cronquistii

| Flaveria cronquistii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Flaveria
Loài (species): F. cronquistii
Danh pháp hai phần
Flaveria cronquistii A.M.Powell, 
Flaveria cronquistii là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được A.M.Powell mô tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Flaveria cronquistii”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Neobrotica dentata

| Neobrotica dentata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Neobrotica
Loài (species): N. dentata
Danh pháp hai phần
Neobrotica dentata Blake, 1966 
Neobrotica dentata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Blake miêu tả khoa học năm 1966.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Patou Ebunga-Simbi

Patou Ebunga-Simbi (sinh ngày 26 tháng 8 năm 1983) là một cầu thủ bóng đá người CHDC Congo thi đấu cho câu lạc bộ AS Vita, thường ở vị trí hậu vệ. Anh thi đấu ở Vòng loại giải vô địch bóng đá thế giới 2014.
Bàn thắng quốc tế

| # | Ngày | Địa điểm | Đối thủ | Tỉ số | Kết quả | Giải đấu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 2013-09-08 | Sân vận động Kégué, Lomé, Togo |  Togo | 1–1 | 1–2 | Vòng loại giải vô địch bóng đá thế giới 2014 |
Bản mẫu:Đội hình Kabuscorp S.C.P.
Kannabateomys amblyonyx

| Kannabateomys amblyonyx |
| --- | --- |
Thời điểm hóa thạch: Pleistocene đến nay
Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Rodentia
Họ (familia): Echimyidae
Chi (genus): Kannabateomys Jentink, 1891
Loài (species): K. amblyonyx
Danh pháp hai phần
Kannabateomys amblyonyx (Wagner, 1845) 
Phân loài
 K. a. amblyonyx Wagner, 1845  K. a. pallidior Thomas, 1903
Danh pháp đồng nghĩa
 Cannabateomys Lydekker, 1892  Dactylomys amblyonyx Wagner, 1845 
Kannabateomys amblyonyx là một loài động vật có vú trong họ Echimyidae, bộ Gặm nhấm. Loài này được Wagner mô tả năm 1845.
Loài này sinh sống ở Nam Mỹ. Nó được tìm thấy ở Argentina, Brasil và Paraguay. Đây là loài duy nhất trong chi Kannabateomys.
Chú thích

↑  Catzeflis, F., Patton, J., Percequillo, A., Bonvicino, C. & Weksler, M. (2008). Kannabateomys amblyonyx. 2008 Sách đỏ IUCN. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế 2008. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2009.
Andaç, Uludere

| Andaç |
| --- | --- |
—  Xã  —
 

AndaçVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Şırnak
Huyện: Uludere
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 2,88 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 73600 
Andaç là một xã thuộc huyện Uludere, tỉnh Şırnak, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 2.88 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Şırnak”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 23 tháng 9 năm 2012.Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
Phyllanthus wheeleri

| Phyllanthus wheeleri> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Phyllanthaceae
Chi (genus): Phyllanthus
Loài (species): P. wheeleri
Danh pháp hai phần
Phyllanthus wheeleri G.L.Webster 
Phyllanthus wheeleri là một loài thực vật có hoa trong họ Diệp hạ châu. Loài này được G.L.Webster miêu tả khoa học đầu tiên năm 1995.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Phyllanthus wheeleri”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Andeimalva mandonii

| Andeimalva mandonii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malvales
Họ (familia): Malvaceae
Chi (genus): Andeimalva
Loài (species): A. mandonii
Danh pháp hai phần
Andeimalva mandonii (Baker f.) J.A.Tate, 2003 
Andeimalva mandonii là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được (Baker f.) J.A.Tate mô tả khoa học đầu tiên năm 2003.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Andeimalva mandonii”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Paranoia

| Paranoia |
| --- | --- |
Chuyên khoa: tâm thần học, tâm lý học, tâm lý trị liệu
ICD-10: F20.0, F22.0, F22.8
ICD-9-CM: 295.3, 297.1, 297.2
MeSH: D010259
Paranoia là một dạng triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt thể paranoid. Tỉ lệ mắc bệnh là 1% ở mọi quốc gia. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh paranoia chiếm khoảng 1% dân số tương đương 860.000 người.
Đại cương lâm sàng

Paranoia thường xảy ra nhiều nhất ở độ tuổi 15-25, bất cứ ai cũng có thể mắc phải, tỉ lệ nam-nữ mắc bệnh như nhau. Một nghiên cứu cho biết, các loại hoang tưởng, ảo giác thường gặp ở bệnh nhân là hoang tưởng bị truy hại (chiếm khoảng 68,63%), hoang tưởng bị chi phối (chiếm 50%), hoang tưởng bị kiểm soát (chiếm 30,395%), ảo giác chủ yếu là ảo thanh (ảo giác thính giác, chiếm đến 86,6%). Như vậy dạng paranoia thường gặp là hoang tưởng bị truy hại, hoang tưởng bị chi phối, nội dung của hoang tưởng liên quan đến các thiết bị hiện đại, ảo giác chủ yếu là ảo thanh.
Nguyên nhân của bệnh paranoia là do những biến đổi, khiếm khuyết về rối loạn chuyển hóa của tế bào não, rối loạn chức năng hoạt động của não và chưa một xét nghiệm nào có thể phát hiện được. Đây là bệnh nội sinh nhưng có người vẫn còn nhầm lẫn cho rằng đây là bệnh mắc phải do stress, do yếu tố môi trường, do chấn thương.
Triệu chứng

Wikipedia tiếng Việt  về tính pháp lý và độ chính xác của các thông tin có liên quan đến y học và sức khỏe. Độc giả cần liên hệ và nhận tư vấn từ các bác sĩ hay các chuyên gia. . Xem chi tiết tại Wikipedia:Phủ nhận y khoa và Wikipedia:Phủ nhận về nội dung.
Khi mắc bệnh, bệnh nhân có một số biểu hiện sau:
Rối loạn giấc ngủ như mất ngủ, khó ngủ, không ngủ, đảo giấc (ngày ngủ đêm thức). Có trường hợp dẫn đến căng thẳng, mất ngủ, đờ đẫn không muốn ăn uống hay hoạt động gì, suốt ngày ngồi hay nằm một chỗ. Tuy nhiên có khi bệnh nhân không có loại rối loạn này.
Có những rối loạn về hành vi, rối loạn về cảm xúc như cảm giác hai chiều vừa yêu vừa ghét hay cảm xúc trái ngược là người thân thì rất ghét, căm thù nhưng người dưng lại tin yêu hay đi dự đám ma thì cười nhưng đi đám cưới lại khóc.
Bệnh nhân còn có các triệu chứng điển hình như đi lang thang, nhặt rác, tích trữ các vật dụng bỏ đi, cười một mình, tự trò chuyện một mình, nói chuyện, cười nói một mình...
Dấu hiệu đáng quan tâm nhất mà bác sĩ thường ghi chẩn đoán là "ảo thanh bình phẩm" hay ảo thanh. Tức là bệnh nhân thường nghe có tiếng nói chuyện trong đầu, hoặc tiếng nói trong bụng phát ra. Có khi là tiếng nói xấu hoặc khen bệnh nhân, có khi phân tích, nhận xét những hành vi, suy nghĩ của bệnh nhân. Thậm chí tiếng nói đó ra lệnh, bắt bệnh nhân làm theo việc này việc khác, trong đầu bệnh nhân nhiều lúc có tiếng đó. Một số trường hợp bị chứng ảo giác, thỉnh thoảng cứ nghe ai nói chuyện, ra lệnh, bình phẩm, bắt ép phải làm thế này, thế kia....
Bệnh nhân còn có biểu hiện hoang tưởng ma nhập, người chết nhập vào, luôn có cảm giác bị theo dõi, bị hại, bị bắt, bị giết, bị bệnh. Có người lại có hoang tưởng phát minh, nghiên cứu sáng chế... Thực tế rất nhiều bệnh nhân tuy mắc bệnh paranoia nhưng nói năng lưu loát, trí nhớ tốt, thậm chí nhớ tốt hơn người bình thường.
Chẩn đoán và điều trị

Những thông tin y khoa của Wikipedia tiếng Việt chỉ mang tính chất tham khảo và không thể thay thế ý kiến chuyên môn.
Trước khi sử dụng những thông tin này, độc giả cần liên hệ và nhận sự tư vấn của các bác sĩ chuyên môn.
Paranoia có từng đợt, lúc có lúc không và đặc biệt có tính thu hẹp, thụ động trong hoạt động và suy nghĩ. Nếu bác sĩ không có kinh nghiệm dễ chẩn đoán nhầm. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào việc nói chuyện với bệnh nhân để họ bộc lộ ra, chứ không có xét nghiệm hay chẩn đoán cận lâm sàng nào có thể tìm ra bệnh.
Về điều trị, hiện nay có nhiều thuốc tốt và ít tác dụng phụ để chữa bệnh này. Việc điều trị khỏi bệnh hoàn toàn chỉ đạt 5-7% số ca mắc bệnh. Một tỉ lệ lên đến 93-95% bệnh nhân còn lại gần như mắc bệnh suốt đời, nhưng trong số này, nếu bệnh nhân được điều trị tốt thì 60-70% sống gần như bình thường, không ai biết họ có bệnh. Yếu tố để bệnh nhân ổn định bệnh tốt nhất là chính người bệnh nhận thức được bệnh của mình.
Ngoài điều trị bằng thuốc, yếu tố gia đình rất quan trọng trong việc chăm sóc, nhắc nhở bệnh nhân tự giác uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ và tái khám đúng hẹn. Bệnh nhân có thể làm việc nhưng không được làm việc nặng nhọc, thức đêm. Không uống rượu, bia, hút thuốc lá. Với trà, cà phê có thể dùng chừng mực.
Việc phục hồi chức năng cho bệnh nhân như lao động nhẹ, thể dục thể thao, văn hóa văn nghệ, điều độ trong sinh hoạt giúp ổn định 50% tình trạng bệnh. Cần lưu ý việc sử dụng rượu, bia, thuốc lá; căng thẳng, yếu tố môi trường, tình trạng gia đình (người thân bị mất, bản thân ly thân, ly hôn...) là các yếu tố thúc đẩy chứ không phải là nguyên nhân gây ra bệnh paranoia.
Chú thích

1 2  “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của hoang tưởng, ảo giác ở bệnh nhân tâm thần phân liệt thể Paranoid | Mạnh | Tạp chí Thông tin Y Dược”. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 11 năm 2013. Truy cập ngày 23 tháng 12 năm 2011.
1 2 3 4 5 6  Nhiều người bệnh paranoia - Tuổi Trẻ Online
1 2 3 4 5  Nhiều người bệnh paranoia | Thanh Niên Online
Một bệnh nhân paranoia
Parnassius delphius

| Parnassius delphius |
| --- | --- |
Parnassius delphius maximinus, Male from Kirghistan
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Papilionidae
Chi (genus): Parnassius
Loài (species): P. delphius
Danh pháp hai phần
Parnassius delphius Eversmann, 1843 
The Banded Apollo Parnassius delphius là một loài bướm ngày sinh sống ở vùng núi cao được tìm thấy ở Trung Á. Loài này thuộc chi Parnassius trong họ Papilionidae.
Dải phân bố

Northern Pakistan, Afghanistan, Tajikistan, Kyrgystan, Uzbekistan, Kazakhstan.