stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Ophiogramma doris

| Ophiogramma doris> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Ophiogramma
Loài (species): O. doris
Danh pháp hai phần
Ophiogramma doris Prout, 1916 
Ophiogramma doris là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Spheniscus

| Spheniscus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Sphenisciformes
Họ (familia): Spheniscidae
Chi (genus): Spheniscus
Spheniscus là một chi chim trong họ Spheniscidae.
Các loài

Spheniscus demersus: chim cánh cụt châu Phi hay chim cánh cụt chân đen
Spheniscus magellanicus: chim cánh cụt Magellan
Spheniscus humboldti: chim cánh cụt Humboldt
Spheniscus mendiculus: chim cánh cụt Galápagos
Chú thích

↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Sphaeropteris microlepidota

| Sphaeropteris microlepidota> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Pteridopsida
Bộ (ordo): Cyatheales
Họ (familia): Cyatheaceae
Chi (genus): Sphaeropteris
Loài (species): S. microlepidota
Danh pháp hai phần
Sphaeropteris microlepidota R.M.Tryon, 1970 
Sphaeropteris microlepidota là một loài dương xỉ trong họ Cyatheaceae. Loài này được R.M.Tryon mô tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Sphaeropteris microlepidota”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Tiếng Nauru

Tiếng Nauru hay Nauru(tên bản địa: Dorerin Naoero) là ngôn ngữ được khoảng 6.000 người dân ở Cộng hòa Nauru sử dụng.
Tiếng Nauru là một trong những ngôn ngữ châu Đại dương trong ngữ tộc Malay-Polynesia thuộc ngữ hệ Nam Đảo. Mối quan hệ với những ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Micronesia khác vẫn chưa được chứng minh.
Hệ thống chữ viết

Trong hệ thống chữ viết tiếng Nauru, ban đầu có 17 chữ cái được sử dụng:
Năm nguyên âm: a, e, i, o, u
Mười hai phụ âm: b, d, g, j, k, m, n, p, q, r, t, w
Các chữ cái c, f, h, l, s, v, x, y và z không được sử dụng. Với sự ảnh hưởng ngày càng tăng của ngoại ngữ (chủ yếu là tiếng Đức, tiếng Anh và tiếng Kiribati và một số ít tiếng Mã Lai), nhiều chữ cái đã được đưa vào bảng chữ cái Nauru. Ngoài ra, sự khác biệt ngữ âm của một vài nguyên âm nảy sinh, do đó các biến âm và âm vị có âm thanh nghe có vẻ tương tự khác được biểu thị bằng một dấu ngã.
Hệ thống chữ viết > Nỗ lực cải cách ngôn ngữ năm 1938

Năm 1938, đã có một nỗ lực của một tổ chức tiếng Nauru và Timothy Detudamo (một chính trị gia và nhà ngôn ngữ học người Nauru ). làm cho chữ viết dễ đọc hơn đối với người châu Âu (Các nước sử dụng tiếng anh như Canada, Anh Bồ Đào ,Gibraltar và Akrotiri và Dhekelia và là một trong những ngôn ngữ chính thức của Cộng hòa Ireland, Bắc Ireland, Malta, Scotland, Wales, Đảo Man, Jersey, Guernsey và Liên minh châu Âu.)và người Mỹ. Giống như các nước khác như Trung Quốc, Việt Nam, ... , thì tiếng Nauru cũng có dấu phụ , càng nhiều dấu phụ và kí hiệu được thêm vào thì càng tốt cho việc biểu thị các âm vị khác nhau để nói lên sự đa dạng ngôn ngữ của Tiếng Nauru 1 phần không thể thiếu là phân biệt các từ vựng. Người ta đã quyết định cho vào một dấu mũ ở vị trí của dấu ngã trước đây, do đó các chữ "õ" và "ũ" được thay thế bằng "ô" và "û". Chữ "ã" được thay thế bằng "e".
Ngoài ra, chữ "y" đã được thêm vào để phân biệt với chữ "j" (puji) tiếng Anh. Do đó, những từ như ijeiji được đổi thành iyeyi. Ngoài ra, chữ "ñ" (đại diện cho âm mũi ngạc mềm) đã được thay thế bằng chữ "ng", để phân biệt chữ Tây Ban Nha Ñ, "bu" và "qu" được thay thế bằng "bw" và "kw", "ts" đã được thay thế bằng "j" (vì nó đại diện cho cách phát âm tương tự như chữ "j" tiếng Anh) và "w" viết ở cuối từ đã bị bỏ.
Mặc dù vậy, sự thây đổi đấy chỉ là một phần nhỏ: các biến âm "õ" và "ũ" vẫn được viết bằng dấu ngã. Tuy nhiên, các chữ cái "ã" và "ñ" hiện hiếm khi được sử dụng và được thay thế bằng chữ "e" và "ng", theo quy định của cải cách. Tương tự, việc viết các phụ âm kép "bw" và "kw" đã được thực hiện. Mặc dù chữ "j" thay thế cho "ts", một số cách viết vẫn sử dụng "ts". Ví dụ, các quận Baiti và Ijuw (theo cải cách viết là Beiji và Iyu) vẫn được viết với cách viết cũ. Chữ "y" phần lớn đã được chấp nhận rộng rãi.
Ngày nay, có tất cả 29 chữ cái Latinh được sử dụng.
Nguyên âm: a, â, e, i, o, ô, u, û
Bán nguyên âm: j
Phụ âm: b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, ñ, p, q, r, s, š, t, w, y, z
Phương ngữ

Theo một báo cáo được xuất bản năm 1937 tại Sydney, có sự đa dạng về phương ngữ cho đến khi Nauru trở thành thuộc địa của Đức vào năm 1888, và cho đến khi các văn bản đầu tiên được xuất bản được viết bằng tiếng Nauru. Các phương ngữ này phần lớn khác nhau đến nỗi người dân ở các quận khác nhau thường gặp khó khăn trong việc thông hiểu lẫn nhau. Với sự ảnh hưởng ngày càng tăng của ngoại ngữ và sự gia tăng của các văn bản tiếng Nauru, các phương ngữ đã hòa chung thành một ngôn ngữ như tiếng anh tiêu chuẩn, được thúc đẩy thông qua các từ điển và bản dịch của Alois Kayser và Philip Delaporte.
Thanh Lâm, Lục Nam

Đối với các định nghĩa khác, xem Thanh Lâm.
Thanh Lâm là một xã thuộc huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang, Việt Nam. Bao gồm 8 thôn: Sơn Đình 1, Sơn Đình 2, Thượng Lâm, Dĩnh Bạn, Hồ, Giàng, Buộm, Ngò. Trong suốt thời kì lịch sử, người dân Thanh Lâm đã cùng cả nước đứng lên chống thực dân Pháp. Ngày nay mảnh đất Thanh Lâm không ngừng phát triển mạnh mẽ để đóng góp chung cho đất nước. Không chỉ vậy Thanh Lâm còn luôn gìn giữ những giá trị văn hóa lịch sử. Đến nơi đây, du khách không chỉ thăm quan di tích đình chùa Thượng Lâm mà còn tham gia các lễ hội vô cùng đặc sắc.
Diện tích, dân số

Xã Thanh Lâm có diện tích 17,75 km², dân số năm 1999 là 8591 người, mật độ dân số đạt 484 người/km².
Chú thích

1 2 3  “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012.
↑  Tổng cục Thống kê
Hypotrisula boarmioides

| Hypotrisula boarmioides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Hypotrisula
Loài (species): H. boarmioides
Danh pháp hai phần
Hypotrisula boarmioides Walker, 1865 
Hypotrisula boarmioides là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Vallesia spectabilis

| Vallesia spectabilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Apocynaceae
Chi (genus): Vallesia
Loài (species): V. spectabilis
Danh pháp hai phần
Vallesia spectabilis E.Mey. ex J.F.Morales, 1998 
Vallesia spectabilis là một loài thực vật có hoa trong họ La bố ma. Loài này được E.Mey. ex J.F.Morales miêu tả khoa học đầu tiên năm 1998.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Vallesia spectabilis”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Tiểu thuyết mạng

Tiểu thuyết mạng, tiểu thuyết trên web hay web novel (WN), là những tác phẩm văn học được viết chủ yếu hay một phần trên internet. Văn học mạng thường được đăng tải dài kỳ trên các nền tảng trực tuyến, gọi là "tiểu thuyết mạng liên tải" (webserial). Thuật ngữ này bắt nguồn từ các tác phẩm truyện liên tải (serial) được xuất bản dài kỳ trên báo và tạp chí. Thỉnh thoảng chúng còn được gọi là 'truyện tranh mạng không hình',[cần dẫn nguồn] mặc dù nhiều tác phẩm dùng hình minh họa để bổ trợ cho văn bản.
Không giống sách, một tác phẩm văn học mạng thường không được biên soạn và xuất bản toàn bộ. Thay vào đó, nó được tác giả ra mắt trên Internet mỗi khi viết xong từng phần hoặc từng chương, trong khi không có kế hoạch hay thời điểm cụ thể để ra mắt toàn bộ. Tiểu thuyết mạng liên tải là hình thức viết chủ đạo trong giới fan fiction, vì viết một tác phẩm liên tải kiểu này cần ít phần mềm chuyên dụng hơn và thường tốn ít thời gian hơn một quyển sách điện tử. Văn học mạng đã song hành từ những ngày đầu tiên của World Wide Web, bao gồm tác phẩm nổi tiếng The Spot (1995–1997), là câu chuyện được kể như các dòng nhật ký của nhân vật kết hợp với sự tương tác cùng độc giả. The Spot đã khai sinh ra nhiều tác phẩm tương tự, như Ferndale và East Village, mặc dù chúng không thành công và không dài.
Từ năm 2008, văn học mạng trở nên phổ biến rộng rãi. Nhiều khả năng là từ hệ quả này, ngày càng nhiều fan của tiểu thuyết mạng liên tải quyết định tự viết tác phẩm của riêng họ, tuyên truyền chúng dưới nhiều hình thức hơn nữa, dẫn đến một sự gia tăng đáng kể các tác phẩm gốc một cách nhanh chóng. Một số tác phẩm sử dụng phương cách này để bổ trợ những yếu tố không thể nào có được trong ấn bản sách thông thường, chẳng hạn như bản đồ có thể nhấp chuột, tiểu sử nhân vật trong cửa sổ bật lên, sắp xếp bài đăng theo thẻ, thêm hình minh họa và video. Những yếu tố bổ trợ thường có sẵn trên trang web của tác phẩm, đôi khi dưới dạng wiki để người hâm mộ tác phẩm giúp đỡ bảo trì.
Tiểu thuyết mạng rất phổ biến tại Nhật Bản, đặc biệt từ khi trang web Shōsetsuka ni Narō có nội dung do người dùng tạo mở cửa vào năm 2004, cho phép các tác giả nghiệp dư đăng tải tác phẩm gốc do chính tay họ sáng tác. Ấn bản sách của các tác phẩm nổi tiếng đăng trên trang này trở nên thịnh hành kể từ năm 2010 khi các nhà xuất bản như AlphaPolis và Tập đoàn Kadokawa khai thác mạnh thị trường này. Khi xuất bản thành sách ở dạng light novel, chúng thường được minh họa theo phong cách manga và anime, và cũng thường xuyên được chuyển thể sang các loại hình truyền thông này. Đây được xem là lĩnh vực duy nhất vẫn đang phát triển trong khi thị trường xuất bản Nhật Bản bị thu hẹp lại, giúp tạo ra nguồn cung tại cửa hiệu sách truyền thống. Tập đoàn Kadokawa định nghĩa các tác phẩm sách xuất bản lần đầu qua Internet này là "văn nghệ mới".
Lycosa terrestris

| Lycosa terrestris> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Lycosidae
Chi (genus): Lycosa
Loài (species): L. terrestris
Danh pháp hai phần
Lycosa terrestris Butt, Anwar & Tahir, 2006 
Lycosa terrestris là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Loài này thuộc chi Lycosa. Lycosa terrestris được Butt, Anwar & Tahir miêu tả năm 2006.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Ōsugi Kumiko

| Ōsugi Kumiko |
| --- | --- |
Tên khai sinh: 大杉 久美子
Tên gọi khác: Shibayama Momoko 柴山 モモコ
Sinh: 10 tháng 7, 1951 (73 tuổi)
Thể loại: J-pop, Anison
Nghề nghiệp: Ca sĩ
Hãng đĩa: Crown Records King Records Bandai Music Entertainment Columbia Music Entertainment

Kumiko Ōsugi (大杉久美子 (Đại Sam Cửu Mĩ Tử), Ōsugi Kumiko?, sinh ngày 10 tháng 7 năm 1951) là một nghệ sĩ J-pop đến từ Tokyo. Năm 1964 bà thu âm bài hát tại Crown Records sử dụng nghệ danh Shibayama Momoko (柴山モモコ, Shibayama Momoko?). Ca khúc đầu tiên được ra mắt với tên thật của bà là Attack No. 1 (アタックNo.1, Atakku Nanbā Wan?), bài hát chủ đề mở đầu cho anime Attack No. 1. Sau đó bà tiếp tục thể hiện nhiều ca khúc chủ đề cho những anime khác, bao gồm cả Doraemon, Aim for the Ace!, Araiguma Rascal, Flanders no Inu, và Oz no Mahōtsukai.
Bà được fan hâm mộ và giới báo chí Nhật Bản gọi là "Nữ hoàng của nhạc Anime" và nằm một trong "Tứ Thiên Vương Anison" (アニソン四天王), cùng với Ichiro Mizuki, Isao Sasaki, và Mitsuko Horie.
Ca khúc chủ đề mở đầu cho Heidi, Girl of the Alps thường bị hiểu lầm là do Ōsugi trình bày. Nhưng thực sự nó được trình bày bởi Kayo Ishū ja:伊集加代, một ca sĩ phòng thu. Nhưng Ōsugi đã trình bày ca khúc chủ đề kết thúc phim.
Chú thích

↑  “Spot Light 4: Kumiko Ōsugi (スポットライト４　大杉久美子, Supotto Raito Yon: Ōsugi Kumiko?)”. Animage (bằng tiếng Nhật). Tokyo, Nhật Bản: Tokuma Shoten. 4: 118–119. tháng 10 năm 1978.
↑  “アニソン四天王の大杉久美子さんがデビュー当時を振り返る”. News Post Seven (bằng tiếng Nhật). ngày 21 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2014.
Selaginella subaquatilis

| Selaginella subaquatilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Isoetopsida
Bộ (ordo): Selaginellales
Họ (familia): Selaginellaceae
Chi (genus): Selaginella
Loài (species): S. subaquatilis
Danh pháp hai phần
Selaginella subaquatilis Alderw., 1920 
Selaginella subaquatilis là một loài dương xỉ trong họ Selaginellaceae. Loài này được Alderw. mô tả khoa học đầu tiên năm 1920.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Selaginella subaquatilis”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Sphaeropteris medullaris

| Sphaeropteris medullaris> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Pteridopsida
Bộ (ordo): Cyatheales
Họ (familia): Cyatheaceae
Chi (genus): Sphaeropteris
Loài (species): S. medullaris
Danh pháp hai phần
Sphaeropteris medullaris (G. Forst.) Bernh., 1801 
Sphaeropteris medullaris là một loài thực vật có mạch trong họ Cyatheaceae. Loài này được (G. Forst.) Bernh. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1801.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Sphaeropteris medullaris”. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2013.
Hypochaeris chillensis

| Hypochaeris chillensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Hypochaeris
Loài (species): H. chillensis
Danh pháp hai phần
Hypochaeris chillensis (Kunth) Hieron., 1901 
Hypochaeris chillensis là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Kunth) Hieron. mô tả khoa học đầu tiên năm 1901.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Hypochaeris chillensis”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Lycosa subhirsuta

| Lycosa subhirsuta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Lycosidae
Chi (genus): Lycosa
Loài (species): L. subhirsuta
Danh pháp hai phần
Lycosa subhirsuta L. Koch, 1882 
Lycosa subhirsuta là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Loài này thuộc chi Lycosa. Lycosa subhirsuta được Ludwig Carl Christian Koch miêu tả năm 1882.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Salvia firma

| Salvia firma> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Salvia
Loài (species): S. firma
Danh pháp hai phần
Salvia firma Fernald, 1900 
Salvia firma là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Fernald miêu tả khoa học đầu tiên năm 1900.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Salvia firma”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Tiến Thành (định hướng)

Tiến Thành có thể là:
Địa danh

Phường Tiến Thành, thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước.
Xã Tiến Thành, thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận.
Xã Tiến Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An.
Tên người

Ca sĩ Tiến Thành.
Cầu thủ Mai Tiến Thành.
Selaginella subsplendens

| Selaginella subsplendens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Isoetopsida
Bộ (ordo): Selaginellales
Họ (familia): Selaginellaceae
Chi (genus): Selaginella
Loài (species): S. subsplendens
Danh pháp hai phần
Selaginella subsplendens C. Presl, 1788 
Selaginella subsplendens là một loài dương xỉ trong họ Selaginellaceae. Loài này được C. Presl mô tả khoa học đầu tiên năm 1788.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Selaginella subsplendens”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Saussurea crispa

| Saussurea crispa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Saussurea
Loài (species): S. crispa
Danh pháp hai phần
Saussurea crispa Vaniot, 1903 
Saussurea crispa là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Vaniot miêu tả khoa học đầu tiên năm 1903.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Saussurea crispa”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Stemonyphantes blauveltae

| Stemonyphantes blauveltae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Linyphiidae
Chi (genus): Stemonyphantes
Loài (species): S. blauveltae
Danh pháp hai phần
Stemonyphantes blauveltae Gertsch, 1951 
Stemonyphantes blauveltae là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Stemonyphantes. Stemonyphantes blauveltae được Willis J. Gertsch miêu tả năm 1951.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Thỏ chuột Cao Lê Cống

| Ochotona gaoligongensis> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Thiếu dữ liệu  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Lagomorpha
Họ (familia): Ochotonidae
Chi (genus): Ochotona
Loài (species): O. gaoligongensis
Danh pháp hai phần
Ochotona gaoligongensis Wang, Gong & Duan, 1988 
 
Thỏ chuột Cao Lê Cống, tên khoa học Ochotona gaoligongensis, là một loài động vật có vú trong họ Ochotonidae, bộ Thỏ. Loài này được Wang, Gong, & Duan mô tả năm 1988.
Tiếng Chăm cổ

| Tiếng Chăm Cổ |
| --- | --- |
Sử dụng tại: Chăm Pa
Khu vực: Miền Trung Việt Nam
Phân loại: Nam ĐảoMã Lai-Đa ĐảoMalay-Sumbawa (?)Tiếng Chăm Cổ
Hệ chữ viết: Brahmi
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: ocm
Glottolog: Không có
Tiếng Chăm có lịch sử văn học lâu đời nhất so với bất kỳ ngôn ngữ Nam Đảo nào. Bản khắc Đông Yên Châu, viết bằng chữ Chăm cổ, có từ cuối thế kỷ thứ 4 sau Công nguyên.
Chữ viết Chăm

Người Chăm có chữ viết riêng của họ, được gọi là chữ viết Chăm, được sử dụng để khắc trên tường đền, bia và các bề mặt khác. Chữ viết này có nguồn gốc từ chữ viết cổ của người Ấn Độ và là một trong những nét đặc trưng của văn hóa Chăm. Nó đã được sử dụng cho mục đích tôn giáo và nghi lễ.
Các bia khắc

Nhiều văn khắc Chăm cổ đã được tìm thấy trên các địa điểm khảo cổ ở những khu vực từng là một phần của vương quốc Champa. Những dòng chữ này cung cấp những hiểu biết có giá trị về lịch sử, tôn giáo và xã hội của người Champa. Một số văn khắc được viết bằng chữ Chăm, một số khác bằng chữ Phạn.
Văn hóa và tôn giáo

Tiếng Chăm cổ bắt nguồn từ nhóm ngôn ngữ Chăm, tuy nhiên dưới ảnh hưởng văn hóa từ Ấn Độ nên chịu ảnh hưởng rất nhiều từ tiếng Phạn. Người Chăm cổ gắn liền với các hoạt động văn hóa và tôn giáo của Vương quốc Champa. Các chữ khắc thường chứa thông tin về các nghi lễ tôn giáo, lễ dâng đền và hành động của những người cai trị. Tiếng Phạn, cũng như tiếng Chăm cổ, được sử dụng trong các văn bản và chữ khắc tôn giáo. Tên gọi của các tiểu vương quốc của Champa như: Indrapura, Amaravati, Vijaya, Kauthara, Panduranga cũng là những từ Chăm có nguồn gốc tiếng Phạn.
Hiện nay

Mặc dù ngày nay tiếng Chăm cổ không còn được sử dụng phổ biến ở dạng nguyên thủy, nhưng các yếu tố của nó vẫn tồn tại trong ngôn ngữ Chăm hiện đại, ngôn ngữ này vẫn được cộng đồng người Chăm ở Campuchia và Việt Nam sử dụng cho một số mục đích nghi lễ và tôn giáo.
Tần Khai

| Tần Khai秦開 |
| --- | --- |

Binh nghiệp
Nguyện trung thành: Yên Chiêu vương
Phục vụ: Yên
Cấp bậc: sĩ quan cấp tướng
 
Thông tin cá nhân
Sinh: thế kỷ 3 TCN
Giới tính: nam
Nghề nghiệp: tướng lĩnh quân đội
x • t • 
Tần Khai (giản thể: 秦开; phồn thể: 秦開; bính âm: Qin Kai; ? - ?) là tướng lĩnh nước Yên thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc.
Cuộc đời

Tần Khai là người nước Yên. Vào trước thế kỷ 3 TCN, Tần Khai bị đưa sang Đông Hồ làm con tin. Ở đây, Khai chiếm được sự tin tưởng của người Hồ, từ đó thăm dò quân sự, am hiểu dân tình, phong tục tập quán của Đông Hồ.
Năm 313 TCN, Yên Chiêu vương lên ngôi, nghe lời vương sư Quách Ngỗi, dựng đài Hoàng Kim, chiêu hiền đãi sĩ. Hào kiệt các nơi như Nhạc Nghị, Trâu Diễn, Kịch Tân sôi nổi theo về. Tần Khai từ Đông Hồ trốn về Yên, được Chiêu vương phong làm tướng quân.
Năm 300 TCN, Yên Chiêu vương phái Tần Khai bắc tiến, tấn công Đông Hồ, đẩy lui Đông Hồ hơn nghìn dặm, vượt qua công tích của Yên Chiêu công khi xưa. Tần Khai lại vượt sông Liêu, tấn công Cơ Tử Triều Tiên, mở cõi hơn hai nghìn dặm, lấy Mãn Phan Hãn làm mốc, giúp biên giới nước Yên kéo dài đến toàn cảnh tỉnh Liêu Ninh ngày nay. Từ vùng đất mới chiếm được, Chiêu vương lập 5 quận Liêu Đông gồm Thượng Cốc, Ngư Dương, Hữu Bắc Bình, Liêu Tây, Liêu Đông. Tần Khai lại hướng Chiêu vương đề xuất ý kiến, cho xây Yên Bắc trường thành kéo dài từ Tạo Dương đến Tương Bình để phòng Bắc Địch.
Tần Khai nhờ công lao mà được tôn xưng là Hiền tướng (賢將), không rõ hậu sự ra sao. Cháu của Tần Khai là Tần Vũ Dương về sau theo Kinh Kha hành thích Tần Thủy Hoàng.
Khảo cổ

Năm 2000, Cục di sản Trung Quốc tiến hành khai quật ở thôn Trượng Tử, gần sông Đại Lăng, thuộc huyện Kiến Xương, thành phố Hồ Lô Đảo, tỉnh Liêu Ninh đã phát hiện ra một ngôi mộ ốp đá quách gỗ, có chứa các cổ vật gồm đoản kiếm bằng đồng và đoản kiếm kiểu Yên, được xem là di vật của Tần Khai.
Năm 2003, Công viên Ngũ Lý Hà ở thành phố Thẩm Dương, tỉnh Liêu Ninh cho dựng tượng đồng Tần Khai. Quảng trường quanh tượng đài được gọi là Quảng trường Tần Khai.
Trong văn hóa

Tiểu thuyết Đông Chu liệt quốc chí không nhắc đến Tần Khai cũng như chiến tích khai cương khuếch thổ của ông.
Trong tiểu thuyết Đại Tần đế quốc, Tần Khai xuất hiện nhiều hơn, có tham gia cuộc chiến phạt Tề. Đến khi Nhạc Nghị bị ly gián, quân tâm mất kết, Tần Khai vẫn dẫn dắt quân đội rút lui thành công, tránh bị Điền Đan tiêu diệt.
Chú thích

1 2 3  Tư Mã Thiên, Sử ký, quyển 110, Liệt truyện, Hung Nô liệt truyện.
1 2  Tư Mã Thiên, Sử ký, quyển 34, Thế gia, Yên Thiệu công thế gia.
↑  Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, Tam quốc chí, Ngụy thư, quyển 30, Ô Hoàn Tiên Ti Đông Di truyện.
↑  “世上僅存2金柄青銅短劍 都在遼寧”. 旺報 (bằng tiếng Trung). ngày 6 tháng 5 năm 2018. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2018.
↑  “辽宁建昌东大杖子战国墓地” (bằng tiếng Trung). ngày 29 tháng 7 năm 2015. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2018.
↑  “沈河区丰乐街道举行"魅力舞者幸福沈阳"舞蹈比赛”. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 2 năm 2020. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2020.
Selaginella subdiaphana

| Selaginella subdiaphana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Isoetopsida
Bộ (ordo): Selaginellales
Họ (familia): Selaginellaceae
Chi (genus): Selaginella
Loài (species): S. subdiaphana
Danh pháp hai phần
Selaginella subdiaphana Spring, 
Selaginella subdiaphana là một loài dương xỉ trong họ Selaginellaceae. Loài này được Spring mô tả khoa học đầu tiên..
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Selaginella subdiaphana”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.