stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Gà

Xem thêm thông tin: Bộ Gà
| Gà |
| --- | --- |
Gà rừng lông đỏ
Tình trạng bảo tồn
Đã thuần hóa 
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Galliformes
Họ (familia): Phasianidae
Chi (genus): Gallus
Loài (species): G. gallus
Phân loài (subspecies): G. g. domesticus
Danh pháp ba phần
Gallus gallus domesticus L., 1758 
 Phân bố của gà nhà
Gà mái
Gà con
Gà trống
Gà (danh pháp hai phần: Gallus domesticus) là một phân loài chim đã được con người thuần hóa cách đây hàng nghìn năm. Một số ý kiến cho rằng loài này có thủy tổ từ loài gà rừng ở Ấn Độ và loài gà rừng lông đỏ nhiệt đới ở vùng Đông Nam Á. Trong thế giới loài chim, gà là loài vật có số lượng lớn nhất với 24 tỉ cá thể (thống kê vào năm 2023, chủ yếu là gà nuôi). Con người thường sử dụng thịt gà, trứng gà và lông gà để làm thực phẩm và tạo ra những sản phẩm mang giá trị hàng hoá thị trường, phục vụ cho kinh tế quốc gia. Ngoài ra, ngày nay, người ta còn dùng gà để làm các thí nghiệm nghiên cứu khoa học trong các ngành sinh học, vật lý, hóa học.
Đặc điểm

Gà là loài ăn tạp. Trong tự nhiên, chúng thường bới đất tìm hạt cây, côn trùng, thằn lằn hoặc chuột nhắt con. Tuổi thọ của gà có thể từ năm đến mười năm tùy theo giống. Con gà mái già nhất thế giới sống được 16 năm và được ghi vào Sách Kỷ lục Guinness. Gà trống thường trông khác biệt với gà mái bởi bộ lông sặc sỡ, chiếc đuôi dài và bóng, lông nhọn trên cổ và lưng thường sáng và đậm màu hơn. Tuy vậy, ở một số giống gà như giống Sebright thì gà trống có màu giống gà mái, chỉ khác chút ít ở phần lông cổ hơi nhọn. Có thể phân biệt trống - mái dựa trên mào gà hoặc sự phát triển của cựa ở chân gà trống. Gà trưởng thành còn có những yếm thịt trên cổ phía dưới mỏ. Cả gà trống và mái đều có mào và yếm thịt, tuy nhiên ở đa số giống gà thì những đặc điểm này chỉ nổi bật ở gà trống. Ở một số giống, xảy ra đột biến khiến dưới đầu gà có một phần lông trông tựa như râu ở người.
Mặc dù nhìn chung những cá thể gà nhẹ cân có thể bay quãng ngắn ở tầm thấp như qua hàng rào hoặc bụi cây, nhưng hầu hết các giống gà nhà thuộc nhóm chim đào bới nên không có khả năng bay xa như nhóm chim bay với cấu tạo cơ thể đầy đủ bộ phận thích nghi tập tính trên không. Gà thỉnh thoảng bay từng chập khi khám phá khu vực xung quanh hoặc trốn khỏi nguy hiểm.
Tập tính

Gà là loài sinh sống thành đàn khi các thói quen sinh hoạt, ấp trứng và nuôi con mang tính cộng đồng. Lúc gặp nguy hiểm, gà con sẽ núp dưới cánh của gà mẹ.
Các cá thể gà trong đàn sẽ thiết lập hệ thống tôn ti trật tự (dựa trên nguyên tắc "mạnh được, yếu thua") bằng cách giành giật nhau đặc quyền tiếp cận thức ăn, giao phối và địa điểm làm tổ. Khi có cá thể mạnh mất khỏi đàn, hệ thống trật tự này bị phá vỡ một thời gian ngắn đến khi một trật tự mới được thiết lập. Việc bổ sung gà mái - đặc biệt là gà trẻ vào đàn có sẵn có thể dẫn đến xung đột và thương tích. Khi gà trống tìm ra mồi, nó sẽ kêu "cục tác", nhặt thức ăn và thả xuống, gọi các gà khác đến ăn trước. Tương tự, có thể quan sát thấy hành vi này ở gà mẹ khi chúng gọi gà con đến ăn.
Gà trống thường gáy to vào buổi sáng. Tiếng gáy của gà trống (thường có âm lượng lớn, thỉnh thoảng gây chói tai) còn là tín hiệu thông báo cho các gà trống khác về lãnh thổ. Tuy nhiên, gà có thể gáy khi bất ngờ bị phá rối. Gà mái cục tác ầm ĩ sau khi đẻ trứng và khi gọi gà con. Gà cũng có "tiếng kêu cảnh báo" âm lượng thấp khi chúng cho rằng có sự xuất hiện của loài ăn thịt.
Tập tính > Gà mái

Để bắt đầu màn tỏ tình, một số gà trống nhảy vòng tròn xung quanh hoặc gần gà mái, hạ thấp chiếc cánh gần nhất với gà mái (gọi là gù mái). Sau khi được gà mái đáp lại, cuộc giao phối có thể bắt đầu (gọi là đạp mái).
Tập tính > Nhảy ổ

Gà mái thường đẻ trứng trong những chiếc tổ đã có sẵn trứng từ trước; ngoài ra, người ta còn quan sát thấy chúng chuyển trứng từ tổ của những con khác sang tổ của mình. Do tập tính này mà một đàn gà chỉ có một số địa điểm đẻ trứng yêu thích thay vì mỗi con có một tổ khác nhau. Gà mái thường tỏ ra thích đẻ trứng ở một nơi nhất định. Hai hoặc nhiều gà có thể cố gắng chia sẻ ổ với nhau cùng một lúc. Trong trường hợp ổ quá nhỏ hoặc một con gà quá cương quyết không chịu rời đi thì các gà mái sẽ cố nằm đè lên nhau. Có bằng chứng cho thấy các cá thể gà mái hoặc thích làm tổ một mình hoặc làm tổ tập thể. Có những người nuôi gà dùng trứng giả làm bằng nhựa hoặc đá để khuyến khích gà đẻ trứng ở nơi mà họ muốn.
Tập tính > Đòi ấp và úm gà

Trong tự nhiên, đa số gà chỉ đẻ đầy một ổ trứng rồi ngưng và bắt đầu ấp. Hành vi này được gọi là đòi ấp. Gà đòi ấp sẽ ngưng đẻ để chỉ tập trung vào việc ấp trứng (một ổ khoảng 12 quả). Trong thời gian này, gà ít ra khỏi tổ để ăn hay tắm, đồng thời sẽ mổ nếu bị làm phiền hoặc bị đẩy khỏi ổ. Gà mái duy trì nhiệt độ và độ ẩm trong tổ, đồng thời lật trứng trong giai đoạn đầu.
Hết thời gian ấp (khoảng 21 ngày), trứng gà sẽ nở. Do trứng chỉ phát triển khi được gà ấp nên tất cả số trứng sẽ nở chỉ trong một hoặc hai ngày, dù cho thời gian gà đẻ trứng có thể trải dài trong hai tuần. Gà mái có khả năng nghe thấy gà con kêu trong vỏ trước khi trứng nở; nó sẽ nhẹ nhàng cục tác để kích thích gà con mổ vỏ chui ra. Gà con mổ một lỗ thở trên vỏ trứng, thường là ở phần trên của quả trứng. Gà con sau đó sẽ nghỉ ngơi trong vài giờ và hấp thu phần lòng đỏ trứng còn lại trước khi tiếp tục mổ cho đến khi lớp vỏ vỡ ra thành một cái nắp. Chúng chui ra khỏi vỏ và bộ lông được làm khô dưới sức ấm của tổ.
Gà mái nằm trong tổ khoảng hai ngày sau khi quả trứng đầu tiên nở. Trong thời gian này, gà mới nở sống nhờ vào dinh dưỡng thu được từ phần lòng đỏ trứng chúng hấp thu khi sắp nở. Gà mái rời ổ, bỏ lại những quả trứng không nở được. Gà con mới nở được gà mẹ ra sức bảo vệ và được ấp để giữ ấm khi cần thiết. Gà mẹ dẫn các con tìm thức ăn và nước uống; nó sẽ gọi con khi tìm thấy thứ gì ăn được nhưng hiếm khi mớm trực tiếp cho gà con. Gà mẹ tiếp tục chăm sóc gà con cho đến khi chúng được vài tuần tuổi, sau đó nó sẽ mất dần hứng thú và lại bắt đầu đẻ trứng mới. Các giống gà lấy trứng hiện đại hiếm khi đòi ấp trứng. Những con nào còn đòi ấp thì thường bỏ ngang giữa chừng. Tuy vậy, một số giống như gà Tam hoàng, gà Cornwall và gà ác thường xuyên đòi ấp và là những bà mẹ tuyệt vời, không chỉ ấp trứng gà giỏi mà còn ấp cả các loại trứng nhỏ hơn như trứng chim cút, gà lôi, gà tây hoặc ngỗng. Có khi vịt cũng ấp trứng gà.
Phôi học

Năm 2006, các nhà khoa học nghiên cứu tổ tiên của chim đã "bật" một gien lặn talpid2 trên gà và khám phá ra sự hình thành hàm răng ở giai đoạn phôi gà, tương tự những gì đã tìm thấy trên các hóa thạch chim cổ. John Fallon - giám sát dự án - cho hay gà có "...giữ lại khả năng tạo răng, dưới các điều kiện nhất định...."
Giống gà > Nam Mỹ

Một biến thể gà khác thường có nguồn gốc Nam Mỹ được gọi là gà Araucana, được người Mapuche ở miền nam Chile nuôi. Araucana đẻ ra những quả trứng có màu xanh dương pha xanh lá cây. Từ lâu người ta đã cho rằng gà araucana có mặt ở Nam Mỹ từ trước khi người Tây Ban Nha mang theo gà châu Âu đến châu lục này, đồng thời cho rằng araucana là bằng chứng về mối liên hệ tiền Colombo xuyên Thái Bình Dương giữa người châu Á và các dân tộc sống ở Thái Bình Dương, đặc biệt là người Polynesia và Nam Mỹ. Năm 2007, một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế ra báo cáo về các kết quả phân tích xương gà tìm thấy ở bán đảo Arauco (Nam Trung Bộ Chile). Xác định cacbon phóng xạ cho thấy đây là xương của những con gà có từ thời tiền Colombo, và phân tích DNA chỉ ra rằng chúng có liên hệ với gà tiền sử ở Polynesia. Các kết quả này có vẻ đã xác nhận rằng gà đến từ Polynesia và tồn tại mối liên hệ xuyên đại dương giữa Polynesia và Nam Mỹ từ trước khi Cristoforo Colombo đến châu Mỹ. Tuy nhiên, một báo cáo về sau cũng dùng mẫu vật đó để phân tích và đi đến kết luận phủ nhận tuyên bố của nghiên cứu trước.
Các bệnh trên gà

Gà dễ mắc các loại ký sinh, gồm phthiraptera, bét, ve, bọ chét và giun đũa cũng như dễ mắc các bệnh tật khác.
Một số bệnh thường gặp trên gà là:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Tên | Tên khác | Nguyên nhân |
| Aspergillosis |  | nấm |
| Cúm gia cầm | cúm gà | virus |
| Histomoniasis | Blackhead hoặc Enterohepatitis | ký sinh protozoa |
| Botulism |  | ngộ độc |
| Cage Layer Fatigue |  | thiếu chất khoáng, thiếu vận động |
| Campylobacteriosis |  | tổn thương mô ruột |
| Coccidiosis |  | ký sinh trùng |
| Coccidiosis Avium | Bệnh cầu trùng gà | Ký sinh trùng Eimeria spp |
| cúm |  | virus |
| Chướng diều |  | dinh dưỡng không thích hợp |
| Dermanyssus gallinae |  | ký sinh trùng (bét đỏ) |
| Chướng trứng |  | trứng quá cỡ |
| Erysipelas |  | vi khuẩn |
| Hội chứng xuất huyết gan nhiễm mỡ |  | thức ăn giàu năng lượng |
| Bệnh tả ở gà |  | vi khuẩn |
| Đậu mùa ở gà |  | virus |
| Thương hàn ở gà |  | vi khuẩn |
| Gallid herpesvirus 1 | Viêm thanh khí quản truyền nhiễm | virus |
| Giun nĩa | Syngamus trachea | giun |
| Viên phế quản truyền nhiễm |  | virus |
| Bệnh Gumboro ở gà | Gumboro | virus |
| Sổ mũi truyền nhiễm |  | vi khuẩn |
| Bệnh Lơ-cô | Bệnh máu trắng; Lymphoid leukosis | Virus máu trắng ở chim |
| Bệnh Marek |  | virus |
| Monilia | Bệnh nấm men | nấm |
| Mycoplasmas |  | sinh vật tương tự vi khuẩn |
| Bệnh Newcastle | Bệnh dịch tả gà; bệnh gà rù | virus |
| Necrotic Enteritis | Viêm hoại tử đường tiêu hóa | vi khuẩn |
| Omphalitis | Viêm rốn | vi khuẩn, đặc biệt là E.coli |
| Peritonitis |  | Nhiễm trùng bụng từ lòng trắng trứng |
Prolapse: 
| Psittacosis |  | vi khuẩn |
| Salmonella | Salmonella | vi khuẩn |
| Bệnh sùng chân |  | ký sinh trùng |
| Ung thư biểu mô gai |  | ung thư |
Bệnh suy sụn xương ống: 
| Toxoplasmosis |  | ký sinh protozoa |
| Ulcerative Enteritis |  | vi khuẩn |
| Ulcerative pododermatitis | Bumblefoot | vi khuẩn |
| Bệnh CRD ở gà | Bệnh hô hấp mãn tính | Do vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum |
Chăn nuôi gà

Bài chi tiết: Chăn nuôi gia cầm và Gà công nghiệp
Ngành công nghiệp gia cầm toàn cầu hiện đang tiêu thụ khoảng 50 tỷ con gà hàng năm để làm thực phẩm - trứng và thịt.
Đa số gia cầm được nuôi bằng kỹ thuật thâm canh. Theo Viện Worldwatch thì 74% số thịt gia cầm và 68% số trứng được sản xuất theo lối này. Ngoài ra còn có cách nuôi gà thả vườn.
Sự đối lập giữa hai phương pháp nuôi gà nêu trên đã dẫn đến các vấn đề lâu dài của chủ nghĩa tiêu dùng đạo đức. Phe ủng hộ thâm canh cho rằng phương pháp này giúp tiết kiệm đất đai và thức ăn nhờ tăng năng suất; động vật được chăm sóc với hệ thống thiết bị hiện đại được kiểm soát. Phe phản đối cho rằng nuôi thâm canh gây hại cho môi trường, gây nên các nguy cơ đối với sức khỏe con người và là việc làm vô nhân tính.
Chăn nuôi gà > Nuôi lấy thịt

Bài chi tiết: Gà thịt
Gà sống khoảng sáu năm hay hơn, tuy nhiên gà nuôi lấy thịt thông thường chỉ mất sáu tuần là đạt được kích cỡ giết thịt. Gà nuôi thả vườn hay gà nuôi bằng thực phẩm hữu cơ thường bị giết mổ khi đạt 14 tuần tuổi.
Chăn nuôi gà > Nuôi lấy trứng

Một số giống gà có thể đẻ 300 trứng/năm; sách Kỷ lục Guinness 2011 dẫn ra kỷ lục gà đẻ 371 trứng trong 364 ngày. Khả năng đẻ trứng của gà lấy trứng bắt đầu giảm sau 12 tháng. Gà mái - đặc biệt là những con được nuôi trong hệ thống lồng nối tiếp nhau - rụng đáng kể lông và tuổi thọ sụt giảm từ bảy năm xuống dưới hai năm. Tại Anh và châu Âu, gà lấy trứng khi đó sẽ bị giết thịt và dùng trong thực phẩm chế biến sẵn hoặc bán dưới dạng "gà để nấu súp". Ở một số quốc gia khác, thay vì bị giết thịt thì gà thỉnh thoảng bị ép rụng lông để bắt chúng đẻ trứng tiếp. Người ta thực hiện việc này bằng cách không cho gà ăn (có khi không cho uống) trong khoảng 7 đến 14 ngày hoặc một thời gian đủ dài để làm gà sụt mất 25-35% cân nặng, hoặc tối đa là 28 ngày trong điều kiện thí nghiệm. Việc làm này kích thích gà rụng lông và cũng là kích thích gà đẻ trứng tiếp. Năm 2003, có trên 75% số đàn gà ở Mỹ bị ép phải rụng lông.
Việc ấp trứng có thể diễn ra thành công dưới bàn tay con người thông qua máy móc cung cấp môi trường ấp chuẩn xác và có kiểm soát. Thời gian ấp trung bình là 21 ngày nhưng có thể phụ thuộc nhiệt độ và độ ẩm trong lò ấp. Việc điều hòa nhiệt độ là yếu tố tối quan trọng để đảm bảo ấp trứng thành công. Chênh lệch quá 1 °C so với nhiệt độ tối ưu 37,5 °C sẽ làm giảm tỷ lệ trứng nở. Độ ẩm cũng có vai trò quan trọng bởi tốc độ bay hơi nước của trứng phụ thuộc độ ẩm tương đối của môi trường xung quanh. Độ ẩm tương đối nên được tăng lên mức khoảng 70% trong vòng ba ngày cuối của kỳ ấp để giữ cho màng trứng không bị khô sau khi gà con mổ nứt vỏ. Độ ẩm thấp cần được duy trì trong 18 ngày đầu tiên nhằm đảm bảo mức bay hơi nước vừa đủ. Vị trí đặt trứng trong lò cũng có thể ảnh hưởng lên tỷ lệ trứng nở. Nhằm đạt kết quả tốt nhất, nên đặt trứng nằm ngược (đầu hướng xuống) và thường xuyên đảo trứng (ít nhất ba lần/ngày) cho đến trước khi trứng nở từ một đến ba ngày. Nếu không lật trứng thì phôi bên trong có thể sẽ bị dính vào vỏ, khiến gà nở ra bị khuyết tật. Ngoài ra, cũng cần thông gió đầy đủ cho trứng để cung cấp đủ khí oxy cho phôi. Trứng càng nhiều tuổi thì càng cần thông gió nhiều hơn.
Các lò ấp thương mại là những kệ ấp kích cỡ công nghiệp có khả năng chứa đến 10.000 quả trứng cùng một lúc và đảo trứng một cách hoàn toàn tự động. Lò ấp trong gia đình là những cái hộp chứa được từ 6 đến 75 quả. Lò thường chạy bằng điện. Trong quá khứ lò ấp từng dùng dầu hoặc đèn dầu để giữ ấm.
Gà làm thực phẩm

| --- | --- |
Thịt gà nấu nấm, cà chua và gia vị: Món trứng gà rán
Gà làm thực phẩm > Thịt gà

Bài chi tiết: Thịt gà
Từ lâu, thịt gà là một loại thực phẩm rất được ưa chuộng trên thế giới. Nếu so sánh với thịt heo và thịt bò thì lượng đạm của thịt gà cao hơn rất nhiều lần, trong khi đó lượng mỡ lại thấp hơn. Ngoài ra, thịt gà được chế biến thành nhiều món ăn ngon khác nhau như cơm gà, gà rán, gà nướng, gà hấp, canh gà, gà luộc xé phay,... Thịt gà là một loại thức ăn nhanh chủ yếu ở các cửa hiệu như McDonald's và KFC.
Gà làm thực phẩm > Trứng gà

Năm 2009, ước có khoảng 62,1 triệu tấn trứng được sản xuất trên toàn cầu với tổng đàn gà đẻ đạt xấp xỉ 6,4 triệu con. Trứng gà được dùng rộng rãi cho nhiều món ăn khác nhau, trong đó có nhiều loại bánh. Lòng trắng trứng chứa đạm nhưng ít hoặc không có chất béo và có thể dùng để chế biến riêng biệt với lòng đỏ. Vỏ trứng có khi được dùng làm phụ gia thực phẩm để bổ sung calci. Gà mái có thể đẻ trứng mà không cần gà trống (gà trống chỉ để thụ tinh cho trứng nếu muốn trứng nở ra gà con).
Một số giống

Bài chi tiết: Giống gà
Có nhiều loại gà trong nước lẫn ngoài nước:
Gà Ri (giống nội)
Gà Nòi (giống nội)
Gà Tàu vàng (giống nội)
Gà Tò (giống nội)
Gà Đông Cảo (giống nội)
Gà chín cựa (giống nội)
Gà Hồ (giống nội)
Gà đồi (giống nội)
Gà Tam hoàng (giống ngoại)
Gà Liên Minh
Gà Lương Phượng (giống ngoại)
Gà Trung Quốc hay còn gọi là gà thải loại, gà trọc đầu
Gà Hàn Quốc hay còn gọi là gà thải Hàn Quốc, gà thải loại, gà dai, gà dai bọng, gà Sla
Gà Hyline (giống ngoại)
Gà Hubbard (Hu-bat) (giống ngoại)
Gà Lơ-go (giống ngoại)
Gà Ai Cập (giống ngoại)
Trò chơi

Bài chi tiết: Đá gà
Ở một số nền văn hóa có trò chơi chọi gà (đá gà).
Cận cảnh đầu một con gà trống
Trứng gà
Các giai đoạn thai nghén ban đầu và tuần hoàn máu trong phôi gà
Gà con một ngày tuổi
Một bầy gà gồm gà mẹ và các gà con
Gà rừng lông đỏ
Gà trống Ba Tư Vatican - bản in vải năm 1919 thể hiện một mẫu vẽ gà trống Ba Tư thuộc Tòa Thánh, niên đại là năm 600. Để ý rằng vầng hào quang thể hiện sự linh thiêng.
Tranh vẽ hai con gà đang đá nhau
Một con gà trống thả đồng ở một nông trại
Chuồng nuôi gà công nghiệp
Một lò ấp nhân tạo
Gà tre Thái Lan
Quần đảo Jumeirah

| Quần đảo Jumeirah جزر الجميرا |
| --- | --- |
—  Cộng đồng  —
 
Khung cảnh trên không của Quần đảo Jumeirah
Quần đảo Jumeirah
Quốc gia: Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Tiểu vương quốc: Dubai
Thành phố: Dubai
Thành lập: 2004
Diện tích
 • Tổng cộng: 2 km2 (0,8 mi2)
Múi giờ: UTC+4
Quần đảo Jumeirah (tiếng Ả Rập: جزر الجميرا) là một công trình phát triển nhà ở tại Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, được phát triển bởi Nakheel Properties, một trong những nhà phát triển lớn nhất của Dubai. Nó nằm trực tiếp trong đất liền từ Dubai Marina và Jumeirah Lakes Towers, ngay phía đông của đường cao tốc chính, đường Sheikh Zayed (E11), giữa các nút giao 5 và 6. Quần đảo Jumeirah bao gồm các đảo nhỏ nhân tạo (được gọi là cụm), mỗi đảo gồm 16 biệt thự. Thiết kế mô hình cụm của biệt thự thay đổi từ kiến ​​trúc Hồi giáo đến Địa Trung Hải. Tất cả chúng nằm trong một hồ nhân tạo chứa đầy nước biển mặn. Hồ rộng đến mức toàn bộ khu đất có tỷ lệ đất/nước là 23:77. Khu phức hợp bao gồm 50 hòn đảo (46 trong số đó là các cụm dân cư), một nhà hàng, siêu thị, Club House, phòng tập thể dục, cơ sở làm đẹp, hiệu thuốc và một cơ sở giải trí. 736 ngôi nhà có hồ bơi riêng. Dự án đã được hoàn thành vào cuối năm 2006. Các bất động sản gần đó bao gồm Jumeirah Lake Towers và Palm Jumeirah, cả hai đều được xây dựng bởi Nakheel.
Sơn dương Chamois

| Sơn dương Chamois |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Artiodactyla
Họ (familia): Bovidae
Chi (genus): Rupicapra
Loài (species): R. rupicapra
Danh pháp hai phần
Rupicapra rupicapra (Linnaeus, 1758) 
 Khu vực phân bố của sơn dương Chamois
Sơn dương Chamois (Rupicapra rupicapra) là một loài động vật có vú trong họ Bovidae, bộ Artiodactyla. Loài này được Linnaeus mô tả năm 1758.
Đây là loài bản địa các ngọn núi ở châu Âu, từ tây sang đông, bao gồm dãy Cantabrian, dãy Pyrenees, dãy Alps và dãy Apennines, dãy Dinarides, dãy Tatra và dãy Carpathia, dãy Balkan, khối núi Rila – Rhodope, Pindus, dãy núi phía đông bắc của Thổ Nhĩ Kỳ, và Caucasus. Sơn dương Chamois cũng đã được đưa đến Đảo Nam của New Zealand. Một số loài phụ sơn dương được bảo vệ nghiêm ngặt ở EU theo Chỉ thị Môi trường sống của Châu Âu.
Chú thích

↑  Aulagnier, S., Giannatos, G. & Herrero, J. (2008). Rupicapra rupicapra. 2008 Sách đỏ IUCN. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế 2008. Truy cập ngày 5 tháng 4 năm 2009. Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern.
↑  10th edition of Systema Naturae
1 2  Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Rupicapra rupicapra”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Vũ Tiến Lộc

| Vũ Tiến Lộc |
| --- | --- |

Chức vụ
Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam
Nhiệm kỳ: 2022 – 2024
Tiền nhiệm: Trần Hữu Huỳnh
 
Đại biểu Quốc hội khóa XI, XII, XIII, XIV, XV
Nhiệm kỳ: 2002 – 2024
 
Thông tin cá nhân
Quốc tịch:  Việt Nam
Sinh: (1960-01-01)1 tháng 1, 1960 Thái Thuỵ, Thái Bình, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Mất: 5 tháng 8, 2024(2024-08-05) (64 tuổi) Hà Nội
Dân tộc: Kinh
Tôn giáo: Không
Đảng chính trị: Đảng Cộng sản Việt Nam
Học vấn: Tiến sĩ kinh tế
Alma mater: Đại học Ngoại thương; Đại học Kinh tế Quốc dân
Vũ Tiến Lộc (1 tháng 1 năm 1960 – 5 tháng 8 năm 2024) là chính khách người Việt Nam. Ông là Đại biểu Quốc hội Việt Nam các khóa XI, XII, XIII, XIV, XV là Ủy viên Ủy ban Kinh tế - Ngân sách Quốc hội khóa XI, Ủy viên Ủy ban Kinh tế Quốc hội khóa XII, XIII, XIV, XV, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), nguyên Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Ủy viên Đoàn chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Quốc gia về Phát triển bền vững và Nâng cao năng lực cạnh tranh, Phó Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Cải cách Thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban Quan hệ Đối tác Công Tư của Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Trung ương các hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam, Chủ tịch Liên minh diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam (VBF), Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển bền vững, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn kinh doanh Châu Á Thái Bình Dương APEC (ABAC), Chủ tịch Ủy ban Hợp tác Kinh tế Thái Bình Dương của Việt Nam (PECC), thành viên Ban lãnh đạo Liên đoàn các Phòng Thương mại Thế giới (WFC), Trưởng Ban Chỉ đạo Dự án nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), Trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình Khởi nghiệp Quốc gia.
Tiểu sử

Ông sinh ngày 1 tháng 1 năm 1960, tại xã Thụy Phong, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình. Ông có bằng Tiến sĩ kinh tế, tham gia giảng dạy tại các trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Quốc gia Hà Nội và một số trường đại học trong và ngoài nước khác…
Ông Vũ Tiến Lộc qua đời ở tuổi 64 lúc 5h sáng ngày 5 tháng 8 năm 2024.
Hainan Airlines

Airbus A350-941, Hainan Airlines JP9095347.jpg

Hainan Airlines (chữ Hán: 海南航空公司 Hán Việt: Hải Nam Hàng không Công ty) là một hãng hàng không Trung Quốc. Hãng này có trung tâm hoạt động tại Sân bay quốc tế Mỹ Lan Hải Khẩu, Hải Nam. Ngoài ra hãng cũng có trung tâm khác tại Sân bay quốc tế Thủ Đô Bắc Kinh, Sân bay quốc tế Hàm Dương Tây An, Sân bay Wusu Thái Nguyên và Sân bay quốc tế Diwopu Urumqi. Đây là hãng vận tải hàng không tư nhân lớn nhất, là hãng hàng không lớn thứ tư về quy mô ở Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Hãng này có 500 tuyến bay từ Hải Nam
Ngày 30 tháng 12 năm 2007, bốn hãng hàng không thuộc HNA group, Hainan Airlines, Shanxi Airlines, Chang'an Airlines, và China Xinhua Airlines đã sáp nhập vào Grand China Air, là hãng hàng không lớn thứ 4 ở Trung Quốc.
A340-642
Đội tàu bay

Tại thời điểm ngày 1/4/2010, đội tàu bay của Hainan Airlines gồm có:
| Máy bay | Đang dùng | Đặt hàng | Số khách   (First/Economy) | Tuyến |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Airbus A320-232 | 0 | 13 | TBA |  |
| Airbus A330-243 | 5 | 1 | 222 (36/186) | Châu Âu |
| Airbus A340-600 | 3 | 0 | 288 (68/220) | Châu Á, châu Âu, châu Phi |
| Boeing 737-300 | 1 | 0 | 144 (0/144) | Nội địa |
| Boeing 737-400 | 6 | 0 | 146 (8/138) | Nội địa |
| Boeing 737-800 | 52 | 3 | 164 (8/156) | Nội địa, châu Á |
| Boeing 767-300ER | 3 | 0 | 233 (34/199) | Nội địa, châu Á, châu Âu |
| Boeing 787-8 | 0 | 8 | TBA | Bắc Mỹ |
| Tổng | 70 | 25 |  |  |

Thời điểm ngày 1 tháng 4 năm 2010, đội tàu bay của hãng Hainan Airlines là 5,3 năm.
Bir al-Helou

| Bir al-Helou |
| --- | --- |
Bir al-HelouVị trí của Bir al-Helou trong Syria
Quốc gia:  Syria
Xã: [[Nahiya |]]
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Bir al-Helou (tiếng Ả Rập: بئر الحلو) là một thị trấn ở trung tâm thủ đô al-Hasakah, đông bắc Syria. Đây là trung tâm hành chính của Nahiya Bir al-Helou al-Wardiya bao gồm 72 thành phố.
Tại cuộc điều tra dân số năm 2004, Bir al-Helou có dân số 3.718 người.
Cảng Rashid

| Cảng Rashid ميناء راشد |
| --- | --- |
—  Cộng đồng  —
 
Ảnh chụp từ trên cao cảng Rashid trước khi biến thành nhà ga
Cảng Rashid
Quốc gia: Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Tiểu vương quốc: Dubai
Thành phố: Dubai
Diện tích
 • Tổng cộng: 3 km2 (1 mi2)
Dân số  (2000)
 • Tổng cộng: 4,183
 • Mật độ: 1,4/km2 (3,6/mi2)
Múi giờ: UTC+4
Số cộng đồng: 321
Cảng Rashid (tiếng Ả Rập: ميناء راشد; mina'a rāšid), còn được gọi là Mina Rashid, là một cảng dịch vụ, thương mại ở Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Được đặt theo tên theo tên của Sheikh Rashid bin Saeed Al Maktoum, cảng đã mở cửa vào năm 1972. Vào thời điểm đó, cảng chỉ có hai cần trục và sức chứa dưới 100.000 TEU. Năm 1978, cảng đã được mở rộng bao gồm 35 bến (năm trong số đó có thể được sử dụng bởi các tàu container lớn nhất vào thời điểm đó). Ngày nay, cảng có độ sâu 13 mét (độ sâu tối thiểu là 11,5 mét), có 9 cần trục và sức chứa 1.500.000 TEU. Nó có 103 cầu tàu với bến tàu dài 1.450 mét, mặc dù cảng Jebel Ali lớn hơn nhưng có sức chứa ít hơn. Nó cũng có khả năng chứa hai mươi nghìn container.
Ngày nay, cảng Rashid cung cấp các hàng hóa nói chung, RoRo và tàu chở khách. Đầu những năm 1980, cảng Rashid đã được bổ trợ bởi cảng Jebel Ali, nằm xa trung tâm thương mại của Dubai gần biên giới Abu Dhabi.
Liền kề cảng là Dubai Drydocks và Dubai Maritime City. Cả hai cơ sở này đều được xây dựng do sự cấp thiết. Nhưng vào tháng 1 năm 2008, cảng đã được thông báo cải tạo lại. Tất cả các hoạt động vận chuyển hàng hóa sẽ di chuyển đến cảng Jebel Ali vào cuối tháng 3 năm 2018. Cảng Rashid sẽ trở thành như một ga hành trình. Ngoài ra, một phần của cảng sẽ được Nakheel định giá để tạo ra "một khu bờ sông sôi động" và sẽ là nơi ở 200.000 cư dân.
Hợp tác với DP World, nhà phát triển hàng đầu Emaar đã công bố ra mắt độc quyền dự án mới Sirdhana tại Mina Rashid, nơi cung cấp 1-3 phòng ngủ dạng căn hộ nằm trong một điểm đến hàng hải mới của cảng Rashid, Dubai.