stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Namundra

| Namundra> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Gnaphosidae
Chi (genus): Namundra Platnick & Bird, 2007
Namundra là một chi nhện trong họ Gnaphosidae.
Chú thích

↑  Norman I. Platnick. “The World Spider Catalog, Version 13.5”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Tú Anh

Đối với các định nghĩa khác, xem Tú Anh (định hướng).
Tú Anh (tiếng Trung:秀英區, Hán Việt: Tú Anh khu) là một quận của địa cấp thị Hải Khẩu, tỉnh Hải Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tú Anh có diện tích 512 km2, dân số năm 2002 là 290.000 người.
Các đơn vị hành chính

Long Hoa được chia ra thành các các đơn vị hành chính sau:
các nhai đạo: Tú Anh (秀英街道)、Hải Tú (海秀街道)
các trấn: Trường Lưu (长流镇)、Tây Tú (西秀镇)、Hải Tú (海秀镇)、Thạch Sơn (石山镇)、Vĩnh Hưng (永兴镇)、Đông Sơn (东山镇)
Tú (bài hát)

"Tú" (tiếng Việt: "Bạn") là đĩa đơn của ca sĩ người Colombia Shakira, trích từ album phòng thu thứ hai của cô, Dónde Están los Ladrones?.
| x t Bài hát của Shakira |
| --- | --- |
Pies Descalzos:  "Estoy Aquí"  "Antología"  "Un Poco de Amor"  "Pies Descalzos, Sueños Blancos"  "¿Dónde Estás Corazón?"  "Se Quiere, Se Mata" 
Dónde Están los Ladrones?:  "Ciega, Sordomuda"  "Moscas en la Casa"  "No Creo"  "Inevitable"  "Tú"  "Ojos Así" 
Laundry Service:  "Objection (Tango)/Te Aviso, Te Anuncio (Tango)"  "Underneath Your Clothes"  "Whenever, Wherever/Suerte"  "The One"  "Te Dejo Madrid"  "Que Me Quedes Tú" 
Fijación Oral Vol. 1:  "La Tortura"  "Día Especial"  "No"  "Las de la Intuición/Pure Intuition"  "Día de Enero" 
Oral Fixation Vol. 2:  "Illegal"  "Hips Don't Lie/Sera, Sera (Las Caderas No Mienten)"  "Don't Bother" 
She Wolf:  "She Wolf/Loba"  "Did It Again/Lo Hecho Está Hecho"  "Gypsy/Gitana"  "Give It Up to Me" 
Sale el Sol:  "Sale el Sol"  "Loca"  "Antes de las Seis"  "Addicted to You  "Rabiosa"  "Island" 
Shakira:  "Can't Remember to Forget You/Nunca Me Acuerdo de Olvidarte  "Empire"  "Dare (La La La)/La La La (Brazil 2014)"  "Medicine" 
El Dorado:  "Me Enamoré"  "Chantaje"  "Perro Fiel" 
Đĩa đơn hợp tác:  "Beautiful Liar/Bello Embustero"  "Dançando"  "Deja Vu"  "Get It Started"  "La Bicicleta"  "Mi Verdad"  "Si Tú No Vuelves"  "Te Lo Agradezco, Pero No" 
Đĩa đơn đóng góp:  "El Ultimo Adios (The Last Goodbye)"  "Gracias a la Vida"  "Sing"  "Somos El Mundo 25 Por Haiti"  "What More Can I Give/Todo Para Ti" 
Bài hát khác:  "Despedida"  "Je l'aime à mourir"  "Try Everything"  "Waka Waka (This Time For Africa)/Waka Waka (Esto Es África)"
Trí khôn ở động vật

Trí thông minh ở động vật hay trí khôn của động vật phản ánh những hành vi của động vật được thực hiện một cách có ý thức, khôn khéo và lanh lợi. Theo tạp chí National Geographic, nghiên cứu đã chứng minh các loài động vật thông minh hơn nhiều so với tưởng tượng của con người. Khả năng làm toán ở chó, bắt chước tiếng người ở vẹt, hay nhớ đường đi của chim bồ câu là những biểu hiện trí thông minh ở động vật.
Ở gà

Loài gà có thể kiềm chế, có tính cách riêng, nhận biết con số và khả năng suy luận logic tốt hơn trẻ em, gà con mới nở có khả năng phân biệt số lượng và làm phép tính đơn giản, những con gà có thể nhận biết khoảng thời gian và dự đoán các sự kiện tương lai, loài gà có khả năng kiềm chế để nhận phần thưởng thức ăn tốt hơn, cũng như tự đánh giá vị trí của mình trong đàn. Đó là hai đặc điểm của sự tự ý thức. Những con gà có thể trải qua nhiều cảm xúc tiêu cực và tích cực như sự sợ hãi, hy vọng và lo âu. Chúng có ít nhất 24 kiểu tiếng kêu để thu hút bạn tình hoặc báo động nguy hiểm, đặc điểm tính cách của gà mái mẹ có thể ảnh hưởng đến hành vi của gà con.
Các đối tượng

Trí khôn ở linh trưởng
Trí khôn của voi
Trí khôn của mèo
Trí khôn ở chim
Trí khôn ở bồ câu
Trí khôn ở động vật chân đầu
Magnolia patungensis

| Magnolia patungensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Magnoliidae
Bộ (ordo): Magnoliales
Họ (familia): Magnoliaceae
Chi (genus): Magnolia
Loài (species): M. patungensis
Danh pháp hai phần
Magnolia patungensis (Hu) ined., 
Magnolia patungensis là một loài thực vật có hoa trong họ Magnoliaceae. Loài này được (Hu) ined. mô tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Magnolia patungensis”. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2013.
Trirhabda luteocincta

| Trirhabda luteocincta |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Trirhabda
Loài (species): T. luteocincta
Danh pháp hai phần
Trirhabda luteocincta LeConte, 1858 
Trirhabda luteocincta là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1858.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Sophronica rufina

| Sophronica rufina> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Sophronica
Loài (species): S. rufina
Danh pháp hai phần
Sophronica rufina Breuning, 1981 
Sophronica rufina là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Louny

| Louny |
| --- | --- |
—  Thị trấn  —
 

  Hiệu kỳ Ấn chương

Louny
Quốc gia:  Cộng hòa Séc
Vùng: Ústecký
Huyện: Louny
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
NUTS 5: CZ0424 565971
Thành phố kết nghĩa: Zschopau, Veneux-les-Sablons, Lučenec, Barendrecht, Suzdal 
Louny là một thị trấn thuộc huyện Louny, vùng Ústecký, Cộng hòa Séc.  dân số khoảng 18.5 nghìn người.
Lưu Bình - Dương Lễ

Lưu Bình - Dương Lễ là một trong bảy vở chèo cổ kinh điển của nghệ thuật sân khấu chèo Việt Nam. Bảy vở chèo này mang tính tiêu biểu, có sức ảnh hưởng của nghệ thuật chèo được lưu giữ lại đến nay gồm: Quan Âm Thị Kính, Trương Viên, Chu Mãi Thần, Kim Nham, Lưu Bình - Dương Lễ, Trinh Nguyên và Từ Thức. Hầu hết các làn điệu chèo gốc đều có ở các vở chèo kinh điển này.
Tích chèo cổ "Lưu Bình - Dương Lễ" hấp dẫn bởi nó phản ánh khung cảnh làng quê Việt xưa với bến nước, con đò, với anh học trò hiếu học, những anh hề ngộ nghĩnh cùng những màn đối đáp tài tình, với người phụ nữ hiền thục mà không kém phần sắc sảo. Vở chèo để lại bài học về đối nhân xử thế, về tình bạn, nghĩa vợ chồng và khát vọng vươn lên của người xưa.
Vở Chèo  “Lưu Bình - Dương Lễ”, do Lan Trì tiên sinh Vũ Trinh soạn, về sau được cố tác giả Hàn Thế Du quê Tam Sơn, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh vùng Kinh Bắc chỉnh lý.
Nội dung

Xưa có một người tên là Dương Lễ, quê quán ở xứ Sơn Tây, gặp một người tên là Lưu Bình. Hai người đều ham chuộng thơ văn, liền làm bạn với nhau, rồi cùng lên đường về kinh đô theo học. Hai người được thầy tận tình truyền dạy văn chương chữ nghĩa và đạo lý làm người.
Dương Lễ đỗ Trạng nguyên, được làm quan. Trong khi đó, Lưu Bình thi trượt, phải sống lang thang, rồi trở về quê. Cuộc sống khó khăn, lại gặp cảnh loạn lạc, Lưu Bình nghĩ đến người bạn kết nghĩa năm xưa, bèn tìm đến nhà Dương Lễ. Dương Lễ không ra gặp mặt mà sai đày tớ hắt hủi Lưu Bình, bưng ra mời bát cơm nguội cùng quả cà thiu. Lưu Bình thất vọng muốn tìm tới cái chết. Dương Lễ muốn cậy nhờ người vợ ba của mình thay chàng đi nuôi bạn ăn học. Châu Long thấy vậy liền nhận lời để giúp chồng thỏa ý nguyện.
Châu Long từ biệt chồng, một mình nàng cất bước ra đi. Giữa đường, nàng ghé quán Nghinh Hương. Tại đây, nàng gặp Lưu Bình trên đường về quê cũng đang tạm dừng chân. Hai người trò chuyện hồi lâu. Lưu Bình thuật lại đoạn đời gian nan vất vả của mình, còn Châu Long thì kể rằng cha mẹ gả nàng cho một người giàu có, nhưng nàng không chịu nổi cuộc sống ở đó, bèn tự ý bỏ đi. Khi thấy Lưu Bình ngỏ ý muốn quyết chí đèn sách học hành, Châu Long liền ưng thuận theo chàng về quê để nuôi chàng ăn học.
Châu Long mang số tiền Dương Lễ giao cho nàng đem theo để cất lại ngôi nhà và đón thày về dạy học cho Lưu Bình. Còn nàng ở riêng trong một căn phòng nhỏ, ngày đêm đảm đang quán xuyến gia đình, không chút vương vấn nguyệt hoa. Thấm thoắt đã qua ba mùa hoa nở, Châu Long hết lòng chăm lo cho Lưu Bình ăn học mà lòng nàng không lúc nào nguôi nỗi nhớ mong chồng.
Vua ban chiếu mở khoa thi kén Trạng nguyên. Lưu Bình từ biệt Châu Long và thày dạy học để lên kinh đô ứng thí và đỗ ngôi đầu Trạng nguyên. Trong khi đó, ở nơi quê nhà, nàng Châu Long hay tin Lưu Bình đã đỗ Trạng nguyên, nàng liền vui mừng sắp đặt nhà cửa gọn gàng ngăn nắp, gửi gắm xóm giềng để trở về phủ Dương Lễ. Lưu Bình khi về tới nơi, chẳng thấy Châu Long đâu cả. Chàng lại tìm đến nhà quan Dương Lễ và được Dương Lễ ân cần đón tiếp, hỏi han. Lưu Bình buồn rầu thuật lại chuyện gia đình. Dương Lễ lần lượt cho gọi ba người vợ ra mời rượu Lưu Bình. Khi nhìn thấy Châu Long thì chàng chợt hiểu sự tình.
Dấu ấn các nghệ sĩ

NSƯT Phú Kiên (Trưởng đoàn nghệ thuật 1 - Nhà hát Chèo Việt Nam) thường đóng vai Lưu Bình trong suốt 25 năm (từ 1990 - 2015), ghi dấu ấn đậm nét cho vai diễn này.
NSƯT Văn Chương (Đoàn Chèo Hà Tây) cũng nổi tiếng nhất với vai Lưu Bình. Với vai diễn này, trong một hội diễn, ông đạt được 4 huy chương vàng cùng lúc cho "Vai diễn xuất sắc nhất", "Diễn viên nam có giọng hát hay nhất", "Diễn viên đóng kép nền đẹp nhất" và "Diễn viên xuất sắc nhất".
NSƯT Kim Liên (Phó Trưởng đoàn Nghệ thuật truyền thống - Nhà hát Chèo Việt Nam) trong 26 năm gắn bó với nghệ thuật chèo vai Châu Long được bà diễn đi diễn lại nhiều nhất kể từ năm mới 20 tuổi.
Quán Nghinh Hương

Quán Nghinh Hương thuộc xã Hương Ngải, Thạch Thất (huyện từng thuộc về phủ Quốc Oai thời Lê trung hưng) từ bao đời nay vẫn được ghi nhận là một Di tích kiến trúc, văn hóa độc đáo ở miền Bắc. Quán tọa lạc trên dải đất hình cây bút. Gọi là Quán Nghinh Hương: vì Nghinh là đón rước, Hương là hương thơm, cũng là tên gọi của làng. Truyền thống hiếu học của người dân nơi đây và di tích Quán Nghinh Hương đã khơi nguồn cảm hứng để Vũ Trinh (từng giữ chức Quốc Oai Tri phủ) sáng tác nên truyện cổ và vở chèo Lưu Bình - Dương Lễ rất nổi tiếng.
Trong chèo Lưu Bình Dương Lễ có câu: "Tưởng đâu lạc chốn Đào nguyên. Nghinh Hương kỳ ngộ thiên duyên sánh bày". Lời tâm sự giữa Lưu Bình và Châu Long khi chàng trên đường từ nhà Dương Lễ buồn bã trở về đã tạo nên làn điệu chèo Sa lệch chênh (Lạc chốn đào nguyên) rất nổi tiếng.
Chú thích

↑  https://dantri.com.vn/giai-tri/nha-hat-cheo-ha-noi-ra-mat-phien-ban-moi-cua-vo-luu-binh-duong-le-20240715114134680.htm
↑  Cần có quy chế khuyến khích sưu tầm những vở chèo cổ
↑  “HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH BẮC NINH”. nguoikinhbac.vn. Truy cập ngày 26 tháng 1 năm 2024.
↑  Nhà văn Hàn Thế Du: tên khai sinh Hứa Văn Lãng, sinh năm 1916, thôn Tam Sơn, xã Liên Sơn, huyện Tiên Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Phó giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam. Chuyên viết kịch bản sân khấu.
↑  NSƯT Phú Kiên: Lưu Bình vẫn là vai diễn để đời
↑  Nguyệt Hà (7 tháng 2 năm 2014). “NSƯT Văn Chương: "Duyên thơ" trong đêm giao thừa”. Báo Công an nhân dân. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2018.
↑  NSƯT Kim Liên: Nghề đã chọn người
↑  Quán Nghinh Hương – Một di tích kiến trúc văn hóa độc đáo
| x t Nghệ thuật Chèo đồng bằng sông Hồng |
| --- | --- | --- |
| 7 vở chèo cổ kinh điển | Lưu Bình - Dương Lễ • Quan Âm Thị Kính • Trương Viên • Chu Mãi Thần • Kim Nham • Trinh Nguyên • Từ Thức |  |
| Hệ thống làn điệu chèo | Đối đáp, trữ tình • Đường trường • Sắp • Hề • Ra trò • Vãn, thảm • Nói sử • Sa lệch • Nói, vỉa, ngâm vịnh • Bài ca lẻ |  |
| Hệ thống vai diễn chính | Kép (chính, lệch, ngang) • Đào (chín, lệch, ngang) • Hề (áo dài, áo ngắn)• Mụ (ác, thiện, mối) • Lão (say, mốc, bộc, chài, tiều) |  |
| Tứ chiếng chèo Đồng bằng sông Hồng |  Chiếng chèo Đông: Hải Dương, Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh    Chiếng chèo Đoài: Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Tuyên Quang và tây Hà Nội    Chiếng chèo Nam: Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình, nam Hà Nội    Chiếng chèo Bắc: Bắc Giang, Bắc Ninh, Thái Nguyên và bắc Hà Nội  |  |
| Nhà hát chèo chuyên nghiệp | Nhà hát Chèo Việt Nam • Nhà hát Chèo Quân đội • Nhà hát Chèo Hà Nội • Nhà hát Chèo Ninh Bình • Nhà hát Chèo Thái Bình • Nhà hát Chèo Hải Dương • Nhà hát Chèo Hưng Yên • Nhà hát Chèo Bắc Giang • Đoàn Chèo Hải Phòng |  |
| Đơn vị nghệ thuật có chèo | Nam Định • Hà Nam • Vĩnh Phúc • Quảng Ninh • Phú Thọ • Thanh Hóa • Yên Bái • Thái Nguyên • Tuyên Quang |  |
| Thông tin khác | Nghệ sĩ chèo ở Việt Nam • Các làng chèo cổ  • Danh sách các làn điệu chèo • Danh sách các vở chèo Việt Nam |  |
 Thể loại
Cleora arenacea

| Cleora arenacea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Cleora
Loài (species): C. arenacea
Danh pháp hai phần
Cleora arenacea Butler 1879 
Cleora arenacea là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Trại tập trung

Các tù nhân trại tập trung Buchenwald còn  sống sót khi được giải thoát
Trại tập trung là một khu khá lớn được rào lại và dùng làm chỗ giam giữ hay cai quản một số đông người. Trại tập trung khác trại tù vì những người bị đưa vào trại tập trung thường không có án kết, không qua một cuộc xử lý thực sự tại toà án. Họ bị bắt và đưa vào trại chỉ vì họ có những tính chất chung mà chính quyền lúc bấy giờ nhân thấy cần quản chế chặt chẽ.
Những trại tập trung trong lịch sử:
Những  trại tập trung do Đức Quốc xã dựng lên và tiêu diệt dân Do Thái trong thời kỳ 1938 - 1945.
Những trại tập trung dân Nhật Bản tại Hoa Kỳ và Canada trong Chiến tranh thế giới thứ hai.
Những trại tập trung Ấp Chiến lược để cô lập dân và ngăn họ liên lạc với những người cộng sản miền Nam trong Chiến tranh Việt Nam.
Những trại tập trung Học tập cải tạo dành cho cựu quân nhân Việt Nam Cộng hòa sau năm 1975.
Trại cải tạo lao động của Liên Xô
Lepthyphantes nodifer

| Lepthyphantes nodifer> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Linyphiidae
Chi (genus): Lepthyphantes
Loài (species): L. nodifer
Danh pháp hai phần
Lepthyphantes nodifer Simon, 1884 
Lepthyphantes nodifer là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Lepthyphantes. Lepthyphantes nodifer được Eugène Simon miêu tả năm 1884.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Palaquium tjipetirense

| Palaquium tjipetirense> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Asterids
Bộ (ordo): Ericales
Họ (familia): Sapotaceae
Chi (genus): Palaquium
Loài (species): P. tjipetirense
Danh pháp hai phần
Palaquium tjipetirense H.J.Lam 
Palaquium tjipetirense là một loài thực vật có hoa trong họ Hồng xiêm. Loài này được H.J.Lam mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Palaquium tjipetirense”. Truy cập ngày 24 tháng 8 năm 2013.
Machaerium salvadorense

| Machaerium salvadorense> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Machaerium
Loài (species): M. salvadorense
Danh pháp hai phần
Machaerium salvadorense (Donn.Sm.) Rudd 
Machaerium salvadorense là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Donn.Sm.) Rudd miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Machaerium salvadorense”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Sinodolichos

| Sinodolichos> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Phân họ (subfamilia): Faboideae
Tông (tribus): Phaseoleae
Phân tông (subtribus): Glycininae
Chi (genus): Sinodolichos Verdc.
Sinodolichos là một chi thực vật có hoa thuộc họ Fabaceae. Nó thuộc phân họ Faboideae.
Sophronica rufipennis

| Sophronica rufipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Sophronica
Loài (species): S. rufipennis
Danh pháp hai phần
Sophronica rufipennis Aurivillius, 1928 
Sophronica rufipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Trận Trấn Ninh (1802)

Trận Trấn Ninh (1802) là trận kịch chiến cuối cùng giữa quân Tây Sơn và quân chúa Nguyễn, xảy ra vào tháng Giêng năm Nhâm Tuất (3 tháng 2 năm 1802) và kết thúc sau một thời gian ngắn (không rõ ngày), ở Trấn Ninh (Quảng Bình, Việt Nam).
Kết thúc trận, quân Tây Sơn đại bại. Nhà sử học Phạm Văn Sơn viết: "Nhà Tây Sơn mạt vận ở lũy Trấn Ninh."
Chuẩn bị

Sau khi kinh đô Phú Xuân thất thủ vào ngày 3 tháng 5 năm Tân Dậu (1801), vua Tây Sơn là Cảnh Thịnh (Nguyễn Quang Toản) bỏ chạy ra Bắc Hà. Tháng 6, vua đổi niên hiệu thành Bảo Hưng, năm Cảnh Thịnh thứ 9 thành Bảo Hưng năm đầu, xuống chiếu nhận lỗi, an dân, đồng thời để chiêu tập thêm binh mã.
Tháng 8 (âm lịch) cùng năm, Nguyễn Quang Thùy (anh cùng cha khác mẹ với vua cảnh Thịnh) nhận lệnh đem quân vào giữ Nghệ An.
Sau khi truyền hịch đi các trấn lấy quân, đến tháng 11 (âm lịch), thì nhà vua đã có trong tay non 3 vạn lính (gồm quân 4 trấn xứ Bắc và quân Thanh Hóa, Nghệ An). Giao Bắc thành cho hai em là Nguyễn Quang Thiệu và Nguyễn Quang Khanh coi giữ, vua Bảo Hưng tự mình đem hết số quân trên, vượt sông Gianh (tức sông Linh Giang) vào Quảng Bình. Cùng lúc đó, với hơn 100 chiếc chiến thuyền, thủy quân Tây Sơn cũng được lệnh vào trấn giữ cửa Nhật Lệ. Ngoài ra, hỗ trợ lực lượng này còn có 5.000 quân của Trần Quang Diệu và Bùi Thị Xuân.
Trước đây, cũng vì e quân Tây Sơn ở Thăng Long vào cứu Quy Nhơn, nên vào tháng 7 cùng năm trên, chúa Nguyễn Phúc Ánh đã đến Đồng Hới thăm lũy Trấn Ninh, duyệt lại số quân, trọng pháo và lương thực; rồi chia đi các nơi hiểm yếu. Riêng ở sông Gianh, chúa Nguyễn cho một hạm đội có lục quân yểm trợ đến canh phòng. Ngoài ra, chúa còn gọi thêm quân ở các nơi khác tới tăng cường cho mặt trận Quảng Bình.
Khởi cuộc

Để tấn công ba căn cứ quân sự rất trọng yếu ở địa đầu trấn Thuận Hóa, quân thủy bộ Tây Sơn phân thành ba mũi như sau:
Một đạo bộ binh do Nguyễn Quang Thùy và Tổng Quân Siêu chỉ huy sẽ đánh vào lũy Trấn Ninh.
Một đạo bộ binh do Nguyễn Văn Kiên và Tư Lệ Tiết chỉ huy sẽ đánh lũy Đâu Mâu.
Một đạo thủy quân gồm trăm thuyền chiến do Đặng Văn Tất và Đô đốc Lực chỉ huy sẽ chặn ngang cửa sông Gianh.
Mặc dù đã chuẩn bị khá chu đáo, nhưng trước lực lượng hùng hậu của đối phương, các tướng Nguyễn là Nguyễn Văn Trương, Tống Phúc Lương và Đặng Trần Thường đang trấn giữ sông Gianh, phải cho lui quân về Đồng Hới.
Được tin khẩn, chúa Nguyễn liền thân chinh đem đại quân ra tiếp ứng, sai Phạm Văn Nhân và Đặng Trần Thường đem quân ra giữ mặt bộ, sai Nguyễn Văn Trương ra giữ mặt biển.
Khai cuộc

Tháng Giêng năm Nhâm Tuất (3 tháng 2 năm 1802), vua Tây Sơn sai Nguyễn Quang Thùy tiến quân lên đánh lũy Trấn Ninh, nhưng đánh mãi không đổ. Thành Đầu Mâu cũng bị quân Tây Sơn tấn công rất gắt, nhưng vẫn không phá được. Vua Tây Sơn đã toan rút quân về, nhưng Bùi Thị Xuân không chịu, xin cho ra đốc quân đánh trận.
Rồi một mình bà trên mình voi xông xáo trên chiến trường từ sáng sớm đến chiều tối, chưa bên nào được thua. Đánh một lúc nữa, quân Nguyễn dự tính tháo lui thì bất ngờ ở cửa Nhật Lệ, đội binh thuyền của Tây Sơn bị thủy quân của tướng Nguyễn Văn Trương phá tan.
Sách Việt sử tân biên (quyển 4) chép:
Tàn cuộc

Được tin đại quân Tây Sơn thua to ở Trấn Ninh, hai tướng là Trần Quang Diệu và Vũ Văn Dũng biết không thể giữ được Quy Nhơn, nhưng vẫn gắng gượng đến tháng 3 cùng năm trên mới rời bỏ thành, đem binh tượng đi đường thượng đạo qua Ai Lao ra Nghệ An, ý là để hội quân với vua Tây Sơn mà lo sự chống giữ.
Sử gia C. B. Mabon kể:
Nhận xét

Trong những lần đánh nhau giữa quân Tây Sơn và quân chúa Nguyễn, lần được sử sách nhắc nhở nhiều nhất là trận Trấn Ninh (1802). Đây là trận có ý nghĩa quyết định nên cả hai bên đều dốc hết toàn lực và có quyết tâm cao.
Theo sử liệu thì trong lần giao tranh giao tranh này, quân Nguyễn đã dao động trước tinh thần lăn xả của quân Tây Sơn, và nổi bật nhất là nữ tướng Bùi Thị Xuân. Mặc dù bà không phải là tướng tổng chỉ huy, nhưng với năm ngàn quân, bà đã hiên ngang tấn công một cách quyết liệt vào đội ngũ của đối phương, khiến cho chúa Nguyễn Ánh còn phải khiếp sợ. Tuy nhiên lực lượng chung của Tây Sơn đến thời điểm đó đã hoàn toàn suy yếu, lòng dũng cảm và khả năng cầm quân của bà cùng các tướng lĩnh trung thành còn lại không đủ để chống lại quân Nguyễn.
Theo Phạm Văn Sơn, thì cũng chính vì tinh thần can đảm, hòng xoay chuyển tình thế, đã làm cho chúa Nguyễn và các tướng lĩnh có lúc thất thần, mà bà phải nhận hình phạt dã man nhất...
Chú thích

↑  “Cùng tìm hiểu về đại bác của đội quân Tây Sơn”. baotanglichsu.vn. Truy cập 21 tháng 8 năm 2018.
↑  GS. Nguyễn Khắc Thuần ghi tháng 3 năm 1802, Nguyễn Ánh đã chiếm lại được toàn bộ Trấn Ninh, nhưng không ghi ngày (Danh tướng Việt Nam, tập 3. Nhà xuất bản Giáo dục, 2005, tr. 203).
1 2 3  Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 4), Tủ sách sử học Việt Nam xuất bản, Sài Gòn, 1961, tr. 236 và 244.
↑  Núi Đầu Mâu cao 763m, đỉnh ngọn giống như mão đầu mâu. Năm 1630, chúa Nguyễn Phúc Nguyên sai Đào Duy Từ tổ chức đắp lũy Thầy từ Đồng Hới đến núi Đầu Mâu dài 18 km để ngăn chặn quân Lê - Trịnh từ Bắc kéo vào.
↑  Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 4, tr. 239). Xem thêm Việt Nam sử lược: [liên kết hỏng].
↑  Sách Hỏi đáp Lịch sử Việt Nam (tập 3). Nhà xuất bản Trẻ, 2007, tr. 269.
Cleora apista

| Cleora apista> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Cleora
Loài (species): C. apista
Danh pháp hai phần
Cleora apista Prout 1929 
Cleora apista là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Lepthyphantes opilio

| Lepthyphantes opilio> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Linyphiidae
Chi (genus): Lepthyphantes
Loài (species): L. opilio
Danh pháp hai phần
Lepthyphantes opilio Simon, 1929 
Lepthyphantes opilio là một loài nhện trong họ Linyphiidae.
Loài này thuộc chi Lepthyphantes. Lepthyphantes opilio được Eugène Simon miêu tả năm 1929.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.