stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Gia Luật Lưu Ca (nhà Nguyên)
Xưng vương định đô

Mọi người cho rằng Liêu Đông đã định, vào tháng 3 ÂL năm 1213 , đề cử Lưu Ca làm vương, tức là Liêu vương; ông lập vợ là Diêu Lý thị làm phi, đổi niên hiệu là Nguyên Thống , lấy thân thuộc là Gia Luật Tư Bất  làm quận vương, bọn Pha Sa, Tăng Gia Nô, Gia Luật Đích, Lý Gia Nô làm thừa tướng, nguyên soái, thượng thư, Thống Cổ Dữ, Trứ Bát  làm Hành Nguyên soái phủ sự; đặt quốc hiệu là Liêu, sử cũ gọi là nước Đông Liêu. Năm 1214 , Kim đình sai Ôn Địch Hãn Thanh Cẩu từ Ích Châu đi sứ, dụ hàng Lưu Ca, hứa ban cho bổng lộc cao, ông không nghe. Thanh Cẩu vốn làm Tri Quảng Ninh phủ, sau khi chạy trốn khỏi phủ Quảng Ninh phải bỏ lại vợ con, đến nay nhắm chừng không xong, bèn đi theo với nghĩa quân. Kim Tuyên Tông tức giận, sai Hàm Bình tuyên phủ Bồ Tiên Vạn Nô  lãnh hơn 40 vạn quân đến đánh . Lưu Ca chống trả ở thượng du Hoàng Hà thuộc huyện Quy Nhân , quân Kim tan vỡ, Vạn Nô thu tàn binh chạy về Đông Kinh . An Đông đồn tri A Liên sợ , sai sứ xin quy phụ. Vì thế Lưu Ca chiếm trọn châu quận Liêu Đông, bèn định đô ở Hàm Bình, gọi là Trung Kinh. Kim tả phó nguyên soái Di Lạt Đô  đem 10 vạn quân  đến đánh, lại bị Lưu Ca đánh bại.
Từ chối xưng đế

Tháng 10 ÂL năm 1215 , Bồ Tiên Vạn Nô tự xưng Thiên vương, phản kháng nhà Kim, đem quân lên phía bắc đánh Hàm Bình, buộc Lưu Ca phải bỏ chạy. Sau đó Vạn Nô ra phía đông đánh Sa Tốc, bị quân Kim đánh bại; Vạn Nô không cam lòng, đem quân tái chiến, lại bị quân Kim đánh bại . Tháng 11 ÂL , Lưu Ca biết tin hậu phương của Vạn Nô trống rỗng, bèn đem quân phá Đông Kinh (Vạn Nô buộc phải xin hàng Mông Cổ). Bọn Gia Luật Tư Bất khuyên Lưu Ca xưng đế, ông nói: Ngày trước tôi cùng Án Trần Na Diễn thề ước, nguyện nương nhờ nước Đại Mông Cổ, dẹp yên bờ cõi. Nếu nuốt lời ấy mà tự xưng hoàng đế ở miền đông, là chống lại ông trời đấy. Chống lại ông trời hẳn là sai lầm lớn vậy. Bọn họ cố nài, Lưu Ca xưng bệnh không ra ngoài, ngầm cùng con trai là Tiết Đồ đem 90 xe đồ vàng, 500 thẻ bạc, đến Án Thản Bột Đô Hãn chầu bái Thành Cát Tư hãn .
Vào chầu Đại hãn

Trong số những thủ lĩnh phản kháng nhà Kim đến cống nạp , Lưu Ca không phải là người sớm nhất, Thành Cát Tư hãn cũng có lệnh ai đến trước thì gặp trước, nhưng lại cho rằng Lưu Ca trượng nghĩa hiệu thuận, không như những kẻ khác chịu bức bách mà đến, nên gọi Lưu Ca vào trước. Sau khi gặp mặt, Thành Cát Tư hãn rất hài lòng, nói với tả hữu rằng: Phàm những gì Lưu Ca hiến, đem cáo với trời, rồi mới nhận. Người Mông Cổ bày những thứ ấy trên giạ trắng, sau 7 ngày mới nạp vào các kho. Nhân đó Thành Cát Tư hãn hỏi quan chức của Lưu Ca, ông đáp: Là Liêu vương. Thành Cát Tư hãn mệnh ban Kim hổ phù, vẫn cho làm Liêu vương; lại hỏi có bao nhiêu hộ tịch, đáp rằng: Hơn 60 vạn. Nhân đó Thành Cát Tư hãn mệnh cho Lưu Ca điều động 3000 người làm Ngốc Lỗ Hoa quân , lấy 300 người Mông Cổ đi chọn; Lưu Ca sai đại phu Khất Nô , an phủ Ngốc Ca  cùng họ trở về. Khi phá Đông Kinh, Khả Đặc Ca chiếm vợ của Vạn Nô là Lý Tiên Nga, Lưu Ca không bằng lòng; đến nay Thành Cát Tư hãn gửi lời trách mắng, đòi bắt ông ta về chịu tội. Khả Đặc Ca sợ, bèn cùng bọn Gia Luật Tư Bất tuyên bố "Lưu Ca đã chết", rồi tiến hành nổi loạn, tấn công 300 người Mông Cổ, chỉ có ba người chạy thoát. Biết tin, Thành Cát Tư hãn vỗ về Lưu Ca, hứa rằng sẽ phong thưởng bội hậu, cho mượn quân đội quay về giành lại những gì đã mất.
Mượn quân dẹp loạn

Năm 1216 , bọn Khất Nô, Kim Sơn, Thanh Cẩu, Thống Cổ Dữ giúp Gia Luật Tư Bất xưng đế ở Trừng Châu, quốc hiệu là Liêu, đổi niên hiệu là Thiên Uy , lấy anh trai Lưu Ca là Độc Lạt  làm bình chương, đặt trăm quan. Được hơn 1 tháng, nguyên soái Thanh Cẩu bỏ phản quân Khiết Đan quay về với nhà Kim, còn Tư Bất ở ngôi được hơn 70 ngày thì bị bộ hạ giết chết. Phản quân cử thừa tướng Khất Nô làm giám quốc, Khất Nô cùng Hành nguyên soái Nha Nhi  chia binh, dân làm 2 cánh trái, phải, đồn trú ở khoảng giữ 2 quan Khai Châu, Bảo Châu. Tướng Kim giữ Cái Châu  là Chúng Gia Nô  đem quân đánh bại phản quân Khiết Đan ở Khai Châu, khiến phản quân chạy về Đại Phu Doanh. Lưu Ca đưa vài ngàn quân Mông Cổ kéo đến, giành lại anh trai Độc Lạt và vợ mình Diêu Lý thị cùng 2000 hộ. Khất Nô, Nha Nhi đưa mấy vạn tàn quân chạy về phía đông, Lưu Ca đuổi theo không kịp, vượt Liêu Hà trở về, chiêu phủ Ỷ Châu, Quảng Ninh, dời dân đến phủ Lâm Hoàng. Khất Nô vượt sông Áp Lục, chạy vào Cao Ly, sau đó bị Kim Sơn giết chết. Kim Sơn tự xưng quốc vương, đổi niên hiệu là Thiên Đức, sau đó bị Thống Cổ Dữ giết chết. Thống Cổ Dữ tự lập làm chúa, sau đó bị Hảm Xá  giết chết. Hảm Xá cũng tự lập làm chúa.
Năm 1217 , Lưu Ca đưa quân Khiết Đan cùng quân Mông Cổ của nguyên soái Cáp Chân, phó soái Trát Lạt Diệc Nhi Đài  lên đến 10 vạn người, hợp với quân Đông Hạ của nguyên soái Hồ Thổ  vào Cao Ly, vây Hảm Xá ở thành Giang Đông. Liên quân đòi Cao Ly cho mượn lương mượn lính, Cao Ly đem ra ngàn thạch lương thực, sai tướng là Triệu Xung, Kim Tựu Lệ đem 40 vạn người đến hội sư. Tháng giêng ÂL năm sau (1219) , liên quân hãm thành, Hảm Xá tự thắt cổ. Lưu Ca thu lấy quân dân trong thành đem về, an trí họ ở Tây Lâu.
Qua đời

Cuối năm 1220 , Lưu Ca mất, hưởng thọ 56 tuổi.
Diêu Lý thị đến báo tang, gặp lúc Thành Cát Tư hãn tây chinh, hoàng thái đệ Thiết Mộc Ca Oát Xích Cân (Temuge Otchigin) thừa chế cho Diêu Lý thị được quyền lãnh đạo lực lượng của Lưu Ca 7 năm. Năm 1226 , Thành Cát Tư hãn trở về, Diêu Lý thị đem theo con trai là Thiện Ca, Thiết Ca, Vĩnh An, cháu trai là Tháp Tháp Nhi, cháu nội là Thu Quốc Nô, gặp Đại hãn ở hành tại là thành A Lý Tưu thuộc nước Tây Hạ . Thành Cát Tư hãn nói: Chim ưng khỏe không đến được đất này, mày là đàn bà lại có thể à!? rồi ban rượu, an ủi rất nhiều. Diêu Lý thị tâu rằng: Lưu Ca đã mất, quan dân thiếu chủ, con trưởng là Tiết Đồ hỗ tùng (tức là hộ vệ hoàng đế) đã lâu, xin lấy con thứ là Thiện Ca thay thế, để hắn trở về tập tước. Thành Cát Tư hãn nói: Tiết Đồ nay là người Mông Cổ rồi, hắn theo trẫm đánh Tây Vực, Hồi Hồi vây Thái tử ở thành Hợp Mê, Tiết Đồ đưa ngàn quân cứu ra được, bản thân trúng sóc; lại ở thành Bồ Hoa, Tầm Tư Kiền cùng Hồi Hồi giao chiến, bị thương vì tên lạc. Đã tích đủ công lao để làm Bạt đô lỗ, không thể sai đi, hãy để Thiện Ca tập tước của cha. Diêu Lý thị lạy mà khóc nói: Tiết Đồ do vợ trước của Lưu Ca sinh ra, là đích tử, nên được lập. Thiện Ca là do tì tử sinh ra, nếu được lập, là bởi ích kỷ mà làm trái luân thường, tì tử thiết nghĩ không thể làm vậy. Thành Cát Tư hãn khen là người hiền, cấp 40 ngựa dịch, đem mẹ con Diêu Lý thị tòng chinh Tây Hạ, ban 9 tù binh Hạ, 9 thớt ngựa, 9 đĩnh bạc, mỗi loại vật dụng đều có chín món; hứa cho Tiết Đồ tập tước, giữ lại Thiện Ca, Tháp Tháp Nhi, Thu Quốc Nô, chỉ còn con út Vĩnh An theo mẹ về miền đông.
Gia đình > Con trai

Gia Luật Tiết Đồ (1193 – 1238), trở thành con tin và phục vụ quân đội Mông Cổ từ cuối năm 1215. Vào lúc Lưu Ca mất (1220), Tiết Đồ đang tham gia cuộc tây chinh của người Mông Cổ, có nhiều chiến công, được ban hiệu Bạt đô lỗ. Năm 1227, Thành Cát Tư hãn đáp ứng thỉnh cầu của mẹ kế Tiết Đồ là Diêu Lý thị, cho phép Tiết Đồ quay về nối tước của Lưu Ca, triệu Tiết Đồ mà dụ rằng: "Khi xưa người Nữ Chân càn rỡ, cha mày khởi binh, từ Liêu Đông hội sư với trẫm, còn có thể cắt đứt tình thân, để mày phụng sự trẫm, tấm lòng trong sáng thành thật ấy thật đáng khen. Kế đó kẻ gian là bọn Da Luật Tư Bật làm phản, nhân dân ly tán. Người muốn ăn thịt cha con mày, nay chẳng còn ai nữa! Trẫm lấy tình anh em đối đãi với cha mày, thì mày cũng như con ta; cha mày đã mất rồi, mày với em ta Biệt Lặc Cổ Đài  đều quản hạt quân mã, làm Đệ tam thiên hộ." Tiết Đồ thụ mệnh. Năm 1229, Tiết Đồ theo Hãn Oa Khoát Đài đánh Nam Tống, có công, được ban 400 ngựa, 600 bò, 200 dê. Năm 1230, Tiết Đồ nhận lệnh cùng Trát Lạt Diệc Nhi Đài  đông chinh, thu lấy dân chúng mà Lưu Ca để lại, dời sang trấn giữ phủ Quảng Ninh, làm Hành Quảng Ninh lộ đô nguyên soái phủ sự. Trong thời gian 1230 – 1237, liên tiếp tham gia tấn công Cao Ly, Đông Hạ (của Bồ Tiên Vạn Nô), giành lại hơn 6000 hộ. Năm 1238, mất, hưởng thọ 46 tuổi.
Gia Luật Thiện Ca (1213/1215 – 1264), được ban tên Mông Cổ Ngạt, từ năm 1226 trở thành con tin ở Mông Cổ, nhận lệnh đi theo thân vương Khẩu Ôn Bất Hoa. Năm 1230 , tham gia đánh phá bảo Thiên Thành. Năm sau (1231), tham gia đánh hạ phủ Phượng Tường. Nhờ công được nhận hiệu Sung Bạt đô lỗ. Năm 1232 , đưa 3000 quân vượt Hoàng Hà, hội họp với đại quân của Hãn Oa Khoát Đài, tham gia đánh Kim. Sau đó tham gia đánh Nam Tống, chiếm Quang Châu, Táo Dương, từ Thiên hộ thăng Quảng Ninh doãn. Năm 1264, mất, hưởng thọ 52 tuổi .
Gia Luật Thiết Ca
Gia Luật Vĩnh An
Gia đình > Cháu nội

Con Tiết Đồ là Gia Luật Thu Quốc Nô (1215 – 1259), từ năm 1226 trở thành con tin ở Mông Cổ, làm đến Hành Quảng Ninh phủ lộ tổng quản quân dân vạn hộ phủ sự, đổi tên là Thạch Lạt. Tham gia đánh Cao Ly, có công. Năm 1251 , Hãn Mông Ca cho rằng Thạch Lạt 3 đời ra sức vì nước, mệnh cho tạo thêm hổ phù để ban cho, lệnh Thạch Lạt giúp chư vương Dã Khổ , Trát Lạt Diệc Nhi Đài  khống chế Cao Ly. Năm 1259 , mất, hưởng thọ 45 tuổi.
Con Thiện Ca là Gia Luật Thiên Hữu được tập chức Quảng Ninh thiên hộ, đổi làm Quảng Ninh huyện doãn.
Gia đình > Chắt nội

Con Thu Quốc Nô là Gia Luật Cổ Nãi (1234 – 1269) được kế tự, làm Quảng Ninh doãn. Năm 1260, theo chư vương Cáp Đan, Bất Giả đánh dẹp A Lam Đáp Nhi, Hồn Đô Hải ở Sơn Đan, phá được. Năm 1262, tòng chinh Lý Thản, có công phá Dịch Sơn, được nhận thưởng. Năm 1269, nhà Nguyên hợp Quảng Ninh lộ với Đông Kinh, nên Cổ Nãi rời chức, nước Đông Liêu bị phế trừ. Mất trong năm ấy, hưởng thọ 36 tuổi. Con là Thắc Ca.
Otus alfredi

| Otus alfredi> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Strigiformes
Họ (familia): Strigidae
Chi (genus): Otus
Loài (species): O. alfredi
Danh pháp hai phần
Otus alfredi
Otus alfredi là một loài chim trong họ Strigidae.
Chú thích

↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Metrioidea vitiensis

| Metrioidea vitiensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Metrioidea
Loài (species): M. vitiensis
Danh pháp hai phần
Metrioidea vitiensis Bryant, 1925 
Metrioidea vitiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Bryant miêu tả khoa học năm 1925.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Lê Ân

Lê Ân có thể là
Lê Thành Ân, Tổng lãnh sự Hoa Kỳ tại thành phố Hố Chí Minh từ 2010
Lê Ân, doanh nhân, Vũng Tàu
Anectropis ningpoaria

| Anectropis ningpoaria> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Anectropis
Loài (species): A. ningpoaria
Danh pháp hai phần
Anectropis ningpoaria Leech 1891 
Anectropis ningpoaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Gonanticlea albizona

| Gonanticlea albizona> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Gonanticlea
Loài (species): G. albizona
Danh pháp hai phần
Gonanticlea albizona Prout 1928 
Gonanticlea albizona là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Loxodera caespitosa

| Loxodera caespitosa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Loxodera
Loài (species): L. caespitosa
Danh pháp hai phần
Loxodera caespitosa (C.E.Hubb.) B.K.Simon 
Loxodera caespitosa là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (C.E.Hubb.) B.K.Simon mô tả khoa học đầu tiên năm 1971.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Loxodera caespitosa”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
(12233)

(12233) 1986 QF3 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henri Debehogne ở Đài thiên văn La Silla ở Chile ngày 29 tháng 8 năm 1986.
Onobroma armenum

| Onobroma armenum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Onobroma
Loài (species): O. armenum
Danh pháp hai phần
Onobroma armenum Spreng., 
Onobroma armenum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Spreng. mô tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Onobroma armenum”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Lotus ucrainicus

| Lotus ucrainicus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Lotus
Loài (species): L. ucrainicus
Danh pháp hai phần
Lotus ucrainicus Klokov 
Lotus ucrainicus là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Klokov miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lotus ucrainicus”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Gonomyia flavidapex

| Gonomyia flavidapex> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Gonomyia
Danh pháp hai phần
Gonomyia flavidapex Edwards, 1927 
Gonomyia flavidapex là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Gonanticlea amblia

| Gonanticlea amblia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Gonanticlea
Loài (species): G. amblia
Danh pháp hai phần
Gonanticlea amblia Prout 1935 
Gonanticlea amblia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Maylandia

| Maylandia |
| --- | --- |
M. lombardoi
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Perciformes
Họ (familia): Cichlidae
Phân họ (subfamilia): Pseudocrenilabrinae
Tông (tribus): Haplochromini
Chi (genus): Maylandia (disputed) M. K. Meyer & W. Förster, 1984
Loài điển hình
Pseudotropheus (Maylandia) greshakei M. K. Meyer & W. Förster, 1984 
Danh pháp đồng nghĩa
 Metriaclima Stauffer, Bowers, Kellogg, & McKaye, 1997  (but Xem trong bài)
Male Maylandia lombardoi
Maylandia hay Metriaclima là một chi cá trong Họ cá Hoàng đế ở Đông Phi.
Các loài

Có 34 loài được ghi nhận trong chi này:
Maylandia aurora (W. E. Burgess, 1976)
Maylandia barlowi (McKaye & Stauffer, 1986)
Maylandia benetos (Stauffer, Bowers, Kellogg & McKaye, 1997)
Maylandia callainos (Stauffer & Hert, 1992) (Cobalt Zebra, Cobalt Blue Mbuna)
Maylandia chrysomallos (Stauffer, Bowers, Kellogg & McKaye, 1997)
Maylandia cyneusmarginatus (Stauffer, Bowers, Kellogg & McKaye, 1997)
Maylandia elegans (Trewavas, 1935)
Maylandia emmiltos (Stauffer, Bowers, Kellogg & McKaye, 1997)
Maylandia estherae (Konings, 1995) (Red Zebra, Esther Grant's Zebra)
Maylandia flavifemina (Konings & Stauffer, 2006)
Maylandia glaucos (Ciccotta, Konings & Stauffer, 2011)
Maylandia greshakei (M. K. Meyer & W. Förster, 1984) (William's Mbuna, Ice Blue Zebra)
Maylandia hajomaylandi (M. K. Meyer & Schartl, 1984)
Maylandia heteropicta (Staeck, 1980)
Maylandia lanisticola (W. E. Burgess, 1976)
Maylandia livingstonii (Boulenger, 1899)
Maylandia lombardoi (W. E. Burgess, 1977) (Kennyi Mbuna, Kenyi Mbuna, Lombardoi Mbuna)
Maylandia lundoense (Stauffer, K. E. Black & Konings, 2013)
Maylandia mbenjii (Stauffer, Bowers, Kellogg & McKaye, 1997)
Maylandia melabranchion (Stauffer, Bowers, Kellogg & McKaye, 1997)
Maylandia midomo (Stauffer, K. E. Black & Konings, 2013)
Maylandia mossambica (Ciccotta, Konings & Stauffer, 2011)
Maylandia nigrodorsalis (Stauffer, K. E. Black & Konings, 2013)
Maylandia nkhunguensis (Ciccotta, Konings & Stauffer, 2011)
Maylandia pambazuko (Stauffer, K. E. Black & Konings, 2013)
Maylandia phaeos (Stauffer, Bowers, Kellogg & McKaye, 1997)
Maylandia pursa (Stauffer, 1991)
Maylandia pyrsonotos (Stauffer, Bowers, Kellogg & McKaye, 1997)
Maylandia sciasma (Ciccotta, Konings & Stauffer, 2011)
Maylandia tarakiki (Stauffer, K. E. Black & Konings, 2013)
Maylandia thapsinogen (Stauffer, Bowers, Kellogg & McKaye, 1997)
Maylandia xanstomachus (Stauffer & Boltz, 1989)
Maylandia xanthos (Ciccotta, Konings & Stauffer, 2011)
Maylandia zebra (Boulenger, 1899) (Zebra Mbuna)
Chú thích

↑  Oliver (2009)
↑  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Các loài trong Maylandia trên FishBase. Phiên bản tháng 8 năm 2013.
1 2 3 4 5 6  Stauffer, J.R. Jr., Black, K. & Konings, A.F. (2013): Descriptions of five new species of Metriaclima (Teleostei: Cichlidae) from Lake Malawi, Africa. Zootaxa, 3647 (1): 101–136.
Nạn phá rừng mưa nhiệt đới Amazon

Vùng rừng Amazon bị phá tại Bolivia.
Rừng nhiệt đới Amazon là rừng nhiệt đới lớn nhất thế giới, có diện tích 5.500.000 km2 (2.100.000 dặm vuông Anh). Rừng này đại diện cho hơn một nửa các khu rừng mưa nhiệt đới còn lại của hành tinh, và bao gồm một khu rừng nhiệt đới lớn nhất và đa dạng sinh học nhất trên thế giới. Khu vực này bao gồm lãnh thổ thuộc 9 quốc gia. Phần lớn rừng nằm trong Brazil, với 60%, tiếp theo là Peru với 13%, Colombia với 10% và với số lượng nhỏ ở Venezuela, Ecuador, Bolivia, Guyana, Suriname và Pháp (Guiana thuộc Pháp).
Ngành chăn nuôi gia súc của Amazon Brazil, được các ngành kinh doanh thịt bò và da quốc tế hỗ trợ, đã chịu trách nhiệm cho khoảng 80% tất cả các vụ phá rừng trong khu vực, hoặc khoảng 14% tổng số vụ phá rừng hàng năm trên thế giới, làm cho nó người lái xe phá rừng lớn nhất thế giới. Đến năm 1995, 70% đất rừng trước đây ở Amazon và 91% đất bị phá rừng từ năm 1970, đã được chuyển đổi mục đích sang chăn thả gia súc. Phần lớn nạn phá rừng còn lại ở Amazon là do nông dân khai phá đất đai (đôi khi sử dụng phương pháp chặt và đốt) cho nông nghiệp tự cung tự cấp quy mô nhỏ  hoặc trồng trọt cơ giới các loài cây đậu nành, cọ và các loại cây khác.
Hơn một phần ba rừng Amazon thuộc hơn 3.344 lãnh thổ bản địa được thừa nhận chính thức. Cho đến năm 2015, chỉ có 8% nạn phá rừng ở Amazon xảy ra trong các khu rừng có người bản địa sinh sống, trong khi 88% xảy ra ở khu vực dưới 50% của Amazon không phải là lãnh thổ bản địa cũng không phải là khu vực được bảo vệ. Trong lịch sử, sinh kế của người dân bản địa Amazon phụ thuộc vào rừng để kiếm thức ăn, nơi trú ẩn, nước, chất xơ, nhiên liệu và thuốc men. Khu rừng cũng được kết nối với bản sắc và vũ trụ học của họ. Vì lý do này, tỷ lệ phá rừng thấp hơn ở các vùng bản địa, mặc dù áp lực khuyến khích nạn phá rừng ngày càng mạnh.
Theo dữ liệu vệ tinh năm 2018 được biên soạn bởi chương trình giám sát nạn phá rừng có tên Prodes, nạn phá rừng đã đạt tỷ lệ cao nhất trong một thập kỷ, với 7.900 km vuông (3.050 dặm vuông) của rừng nhiệt đới bị tàn phá giữa tháng 8 năm 2017 và tháng 7 năm 2018. Hầu hết các nạn phá rừng xảy ra ở các bang Mato Grosso và Para. BBC đã đưa tin Bộ trưởng môi trường Edson Duarte nói rằng việc khai thác gỗ bất hợp pháp là đáng trách, nhưng các nhà phê bình cho rằng mở rộng nông nghiệp cũng đang lấn chiếm rừng nhiệt đới. Có ý kiến cho rằng tại một thời điểm nào đó, khu rừng sẽ đạt đến điểm bùng phát, nơi nó sẽ không còn có thể tạo ra lượng mưa đủ để tự duy trì.
Lịch sử

Trong thời kỳ tiền Columbus, các phần của rừng nhiệt đới Amazon là một nền nông nghiệp mở đông dân cư. Sau thời thuộc địa châu Âu vào thế kỷ 16, với việc săn lùng vàng, bệnh phương Tây, nô lệ và sau đó là sự bùng nổ cao su, rừng nhiệt đới Amazon đã bị hủy hoại và khu rừng ngày càng lớn.
Trước những năm 1970, việc tiếp cận với phần lớn không có đường bên trong rừng là khó khăn, và ngoài việc dọn sạch một phần dọc theo các con sông, khu rừng vẫn còn nguyên vẹn. Phá rừng đã tăng tốc rất nhanh sau khi mở đường cao tốc vào sâu trong rừng, như đường cao tốc xuyên Amazon năm 1972.
Ở các vùng của Amazon, đất nghèo làm cho nông nghiệp dựa vào đồn điền không có lợi. Bước ngoặt quan trọng trong nạn phá rừng ở Amazon Brazil là khi thực dân bắt đầu thiết lập các trang trại trong rừng trong những năm 1960. Hệ thống canh tác của họ dựa trên canh tác cây trồng và phương pháp đốt phá rừng làm nương rẫy. Tuy nhiên, thực dân không thể quản lý thành công cánh đồng và mùa màng của họ do mất độ phì nhiêu của đất và cỏ dại xâm lấn do phương pháp này.
Ở các khu vực bản địa của Amazon Peru, chẳng hạn như lưu vực sông Chambira Urarina, đất chỉ có năng suất trong thời gian tương đối ngắn, do đó khiến những người làm vườn bản địa như Urarina phải chuyển đến những khu vực mới và phát quang rừng ngày càng nhiều.
Thực dân hóa Amazon bị cai trị bởi chăn nuôi gia súc vì việc chăn nuôi đòi hỏi ít lao động, tạo ra lợi nhuận kha khá và đất thuộc sở hữu nhà nước cho các công ty tư nhân, không có giới hạn về quyền sở hữu. Trong khi luật được khuyến khích như là một biện pháp "trồng lại rừng", các nhà phê bình cho rằng biện pháp tư nhân hóa trên thực tế sẽ khuyến khích việc phá rừng ở Amazon hơn nữa, trong khi giao quyền của quốc gia đối với tài nguyên thiên nhiên cho các nhà đầu tư nước ngoài và không chắc chắn số phận của người bản địa của Peru, người thường không nắm giữ danh hiệu chính thức đối với các khu rừng mà họ sinh sống. Luật 840 đã gặp phải sự kháng cự rộng rãi và cuối cùng đã bị cơ quan lập pháp của Peru bãi bỏ vì vi hiến..
Khai thác vàng bất hợp pháp ở Amazon ở Madre de Dios, Peru.
Lâu đài Vígľaš

BuildingBản mẫu:SHORTDESC:Building
| Lâu đài Vígľaš |
| --- | --- |
Vígľašský zámok


Thông tin chung
Tọa độ: 48°33′20″N 19°17′59″E
Lâu đài Vígľaš (tiếng Slovakia: Vígľašský zámok) là một lâu đài tọa lạc ở rìa phía đông của làng Vígľaš, vùng Banská Bystrica, Slovakia.
Lịch sử

Vào thế kỷ 14, Hoàng đế Lajos I của Hungary xây dựng lâu đài ở Vígľaš. Sau đó, Hoàng đế Sigismund của Thánh chế La Mã hoàn thành việc xây dựng lâu đài để biến nơi đây thành một nhà nghỉ săn bắn và nơi ở của hoàng gia. Năm 1424, Hoàng đế Sigismund trao tặng quyền quản lý lâu đài Vígľaš cho vợ ông là Nữ hoàng Barbora Celjská.
Vào thế kỷ 16, lâu đài đóng một vai trò quan trọng trong các cuộc chiến chống Thổ Nhĩ Kỳ. Trong thời kỳ này, một công sự mới và bốn tháp ở góc được xây thêm vào lâu đài. Một lực lượng quân đội thường trú đóng quân tại lâu đài. Quân nổi dậy Štefan Bočkaj tạm thời chiếm giữ lâu đài vào năm 1605. Về sau, lâu đài trở thành tài sản riêng của các gia đình phong kiến.
Vào thế kỷ 18, lâu đài được tái thiết thành một trang viên. Lâu đài được trùng tu lần cuối vào nửa sau thế kỷ 19. Chiến tranh thế giới thứ hai khiến phần lớn lâu đài bị hư hại nghiêm trọng và chỉ còn lại tàn tích. Một cuộc tái thiết toàn bộ tàn tích lâu đài đã diễn ra trong giai đoạn 2009 - 2013.
Tàn tích lâu đài đang trong quá trình tái thiết (2010)
Anectropis tapaishanensis

| Anectropis tapaishanensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Anectropis
Loài (species): A. tapaishanensis
Danh pháp hai phần
Anectropis tapaishanensis Sato 
Anectropis tapaishanensis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.