Đạo quan binh
Chú thích

↑  Sách Histoire militaire de L'Indochine francaise, tome 1 ghi nhận Pháp đã đặt các sĩ quan chỉ huy quản lý các tỉnh, vùng đất mà chúng đã đánh chiếm (1883 - 1887): công sứ Palle (Bắc Ninh, 1883), Dugenne (Đông Triều, Phủ Lạng Thương 1884), Duchesne (Sơn Tây 1884), Dominé (Hải Phòng 4/1884), Donnier (Bắc Ninh 1884), Verdier (Chũ). Từ năm 1885 thì Jamais chỉ huy lữ đoàn 1, Munier của lữ đoàn 2, Giovannielli (lữ đoàn 3 Phủ Lạng Thương), Prudhomme (lữ đoàn 4 Đáp Cầu, sau đó Munier thay thế). Năm 1885 thì Metzinger chỉ huy ở Huế, Pernot quản lý Thuận An và Quy Nhơn, Pelletier (Thanh Hóa), Plagnol (Vinh), Baudart (Hà Tĩnh), Gregoire (Đồng Hới), Mourlan (Hưng Hóa), De Miebelle (Phủ Yên Bình), De Maussion (Lào Cai), Kerlovo (Hải Dương), Massip (Song-Tang, Việt Trì), Blondat (Tourane - Huế). Năm 1886 gồm Joffre (Hà Nội), Jamais (Sơn Tây), Mensier (Đáp Cầu), Munier (Huế), De Beaumont (Kép), Haitce (Móng Cái), Herold (Bần Yên Hiếu, Bãi Sậy), Bataille (Sóc Giang), Revy (Hưng Hóa), Dallier (Tuyên Quang), Cheroutre (Thái Nguyên), Bergeon (Văn Yên), Bertrand (Đông Triều), Zahner (Tam Cao, Thanh Hóa), Metzinger (Thanh Hóa), Terrier (Nghệ An), Bulleux (Yên Ma)
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 1, p. 189
↑  Tháng 11/1887, Brunet chỉ huy tiểu khu quân sự Hà Giang
↑  Tháng 7/1887, Barberet thay thế Metzinger (Thanh Hóa)
↑  Tháng 3/1888, Dejoux ra thay. Đến 25/4/1888, Vimart ra làm phó công sứ Lào Cai
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 1, p. 200
↑  Cũng theo Histoire militaire de L'Indochine, tome 1 (1930) thì: để đối phó với khởi nghĩa Ba Ky và Lương Tam Kỳ ở vùng Chợ Mới - Chợ Chu, Pháp thành lập vô số tiểu đoàn và binh đoàn để hành quân (năm 1889): tiểu đoàn 3 Phi châu ở Lecas, trung đoàn 2 thủy quân lục chiến của Monguillot, binh đoàn hỗn hợp của Gouttenegre, tiểu đoàn 1 Bắc Kỳ của Brunet, tiểu đoàn 19/6 của Gourin, trung đoàn Gorse bác sĩ Lafille, convoi của Astol, trung đoàn pháo binh của Deschamp... với quân số khoảng trên 500 người, tiến rất chậm chạp về Chợ Mới; luôn bị nghĩa quân chặn đánh quyết liệt. Sau khi cơ bản đánh bại quân khởi nghĩa, Dufoulon chỉ huy đồn Chợ Chu, Comte chỉ huy đồn Chợ Mới.
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 1 (1930), p. 200 - 210
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 1, p. 226 - 227
↑  Năm 1890 - 1891, các trưởng đồn binh Pháp gồm (theo cập nhật của sách Histoire militaire de L'Indochine): Bulleux (Khương Nho), Lassalle (Bố Hạ), Chapuy (Trại Hút), Cadet (Ngòi Tíe), Motte (Thanh Ba), phó sứ Rougery (Chợ Bờ), Dallier (Liên Sơn), Peltier (Phủ Đoan), Chaudoreille (Vĩnh Thụy, Tuyên Quang), Nicotte (Hà Giang), Moreau (Chợ Rã), Klein (Đại Lịch), Vermeersch (Xái Lương), Cramouzaud (Ca Vinh), Raffenel (Đông Triều), Szavas (Nguyên Bình), Lamey (Hạ Lang), Chenard (Ngân Sơn)...
↑  “Lịch sử Quân sự Việt Nam - Tập 9”. www.quansuvn.net. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2024.
↑  Xác định ngày, tháng, năm thành lập tỉnh Hà Giang, những tư liệu cần được bổ sung.
↑  Terrillon chỉ huy từ tháng 11/1891 - 2/1892. Kế nhiệm là Clamorgan (tháng 8/1892)
↑  Cuối tháng 11, Terrillon bổ nhiệm các colon chỉ huy các đồn binh gồm: Tane (Đà Bắc), Dufour (Mai Xu), Morel (Ngân Quỳnh), Thirion (Biển Đông), Raffanel (Bảo Đài), Bailly (Bến Châu), Becour (Kép Hạ), Guyonnet (Lục Nam), Messier de Saint-James (Nà Péo), Letardif (núi Đông Sơn), và Lemoine (Lục Ngạn). Tháng 12, Pháp thay thế tướng ở các đồn binh: Millot (Biển Đông, ít ngày sau thì Truptil ra thay), Palisse (Mai Xu), Lemoine (Đông Triều).
↑  Các trưởng đồn ở Thái Nguyên (tháng 11/1891) gồm: Bérard (Thái Nguyên), Plessier (Nhã Nam), Detrez (Cao Thượng), Courot (Chợ Phong), Tafanelli (Chợ Noi), Rouault (Cao Thượng). Tháng 12, Bérard bị Bonnabaud thay thế
↑  Sách Histoire militaire de L'Indochine ghi: ngày 8/1/1893, Duchemin làm Tổng chỉ huy quân đội Đông Dương; Voiron làm tư lệnh trưởng của cả hai đạo quan binh 1 và 2. Bảy ngày sau, Pháp cử Galliéni sang thay Voiron chỉ huy đạo quan binh số 1
↑  các chỉ huy Pháp ở tiểu khu Lạng Sơn: Perrin (Than Muội - Bắc Lệ), Chabrol (Thất Khê)
↑  các chỉ huy Pháp ở tiểu khu Cao Bằng: To (Cao Bằng), Franco (Ngân Sơn - Trà Lĩnh; kế nhiệm là Rondony), Bachelier (Trùng Khánh Phủ; kế nhiệm là Magnenot), Virgitti (Trà Lĩnh), Bartheul (Sóc Giang), Karl (Y-Cong), Laissac (Ha-Tinh)
↑  các chỉ huy ở tiểu khu Hà Giang: Pollacchi (Bắc Kạn), Marie (Bảo Lạc), Martin (Bắc Mê)
↑  Kế nhiệm De Beylié là De Monsegur, rồi Thomasset (tháng 7/1893). Theo Histoire militaire de L'Indochine, Thomasset nhậm chức tư lệnh cho binh đoàn Pháp ở Đông Dương, thay thế Pernot về Pháp.
↑  các chỉ huy Pháp ở tiểu khu Yên Bái: De Beylié (Yên Bái), Monniot (Phủ Yên Bình; kế nhiệm là Bechevel), Hitar (Văn Bàn), Metz (Lục An Châu; kế nhiệm là Colombet), Fierard (Đồng Văn)
↑  Sách Histoire militaire de L'Indochine không ghi tên các chỉ huy ở tiểu khu Lào Cai (cuối năm 1891), đề cập được chỉ huy Ecorsse (Bảo Hà)
↑  Sách Histoire militaire de L'Indochine đề cập tên một chỉ huy ở tiểu khu Tuyên Quang (cuối năm 1891) là Bels (Tuyên Quang), Clément (Phủ Đoan)
↑  Sách Histoire militaire de L'Indochine ghi một số chỉ huy ở tiểu khu Sơn La (cuối năm 1891) gồm Thirion (Vạn Bú), De La Loge (Trại Hút), Martin (Thanh Ba; kế nhiệm là Crouizillard), Nogués (Ca-Vinh), Bataille (Cấm Khê), Pouligo (Đông Triều), Boilève (Hưng Hóa), Lahire (Ngọc Tập), Ganeval (Liên Sơn; sau đổi là Bergelot)
↑  Histoire militaire de l'Indochine française des débuts à nos jours (juillet 1930) : établie par des officiers de l'état-major du général de division Aubert, commandant supérieur des troupes du groupe de l'Indochine, monsieur Pierre Pasquier étant gouverneur général de l'Indochine. Tome 2 (bằng tiếng Pháp). 1930.
↑  Histoire militaire de L'Indochine, chép: năm 1892 - 1893, Pháp liên tục thay đổi chỉ huy ở các đạo quan binh. Ở đạo quan binh 1, sau Terrillon, Pháp cử lần lượt là Clamorgan (tháng 8/1892), Voiron và Galliéni (tháng 11/1892), Voiron (tháng 1/1893). Tháng 5/1893, Pháp đưa Voiron chỉ huy luôn đạo quan binh số 2. Tháng 7/1893, Thomasset làm tư lệnh đạo quan binh số 3 thay thế De Monsegur. Tài liệu cũng đề cập một số trưởng đồn binh Pháp giai đoạn này: ở đạo quan binh 1 gồm Gillmann (Hương Bí), Dulin (Đông Triều), Dagneaud (Lâm), Jeanperrin (Quản Bạ), Lagarrue (Chin-Gai), Tournier (Bảo Đài), Courot (Móng Cái), Saint-James (Nà péo), Freystatter (Đầm Hà), Jacquelin (Hà Cối). Ở đạo quan binh 2 là Bertrand (Na Chàm), Poulet (Đèo Cát), Mourin (Yên Lạc), Froc (Bình Đào), Ducongé (Phố Bình Gia), David (Bo-Cup), Famin (Cao Bằng), Riviere (Tòng Huê), Bolot (Phục Hòa), Rival (Đông Khê), Ginalhac (Hạ Lang), David (Thất Khê), Virgitti (Đồng Đăng), Fagneux (Chợ Rã), Bourquin (Hà Giang; cùng Ganeval), Ganeval (Bắc Kạn), Gerard (Phố Ràng, Lào Cai), Wei (Sông Phong), Hondschoette (Tuyên Quang), Lacoste (Vĩnh thụy). Tại đạo quan binh số 3 gồm Treille (Lục An Châu), Dumestre (Ngòi Tíe), Fierard (Cao Khanh), Ở đạo quan binh 4 là Barfety (Cu-Dong), Bechevel (Đồng Văn), Lados (Đại Lịch), Bernamonti (Ngòi Lao), Dodey (Gia Hội), Hitar (Văn Bàn), Pretet (Yên Bái), Perignon (Mường May), Sucillon (Lào Cai). Vùng dân sự gồm Tane (Phủ Lạng Thương), Bergelot (Liên Sơn), Verreaux (Nhã Nam)
↑  Histoire militaire de l'Indochine française des débuts à nos jours (juillet 1930) : établie par des officiers de l'état-major du général de division Aubert, commandant supérieur des troupes du groupe de l'Indochine, monsieur Pierre Pasquier étant gouverneur général de l'Indochine. Tome 2 (bằng tiếng Pháp). 1930.
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 86
↑  Chapelet đồng thời chỉ huy ở đồn binh Lạng Sơn của đạo quan binh 2
↑  Các chỉ huy đồn binh ở đạo quan binh của Galliéni: Le Camus (Lâm), Gadel (Bến Châu), Leger (Cao Nhất), Amar (Hà Cối)...
↑  các chỉ huy Pháp ở đạo quan binh số 3: Bouteloupt (Bắc Mục), Moll (Đồng Châu), Thomasset (Tuyên Quang), Philippe (Hà Giang)...
↑  Pháp cử các tướng ra đóng đồn để đánh dẹp khởi nghĩa Đông Bắc: Lyaudet (Port-Wallut), Riou (Pò Hèn), Mondon (Pak-liêu), Chasles (Mai-Lu-Lang)...
↑  các trưởng đồn gồm Vallière (Cao Bằng), Meray (Sóc Giang), Pourrat (Bản Lập), Nouvel (Bố Gia). Cuối cùng, Ti-Tien-Duc phải rút chạy sang Trung Quốc
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 135 - 140
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 142 - 143
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 144 - 145
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p.163
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 164 - 165
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 169
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 170
↑  Theo Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, Pháp đặt nhiều chỉ huy ở các đồn binh: Lamotte (Sóc Giang), Trioreau (Đồng Văn), Debain (Lũng Lan), Dereix (Cốc Pan), Bernard (Bảo Lạc), Flament (Mỏ Xác), Gerard (Bố Gia), Farret (Quảng Uyên), Bonnelet (Nà Giang)...
↑  L'Asie francaise (Paris), số 2, tháng 5/1901, p. 69
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 185
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 184
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 186
↑  Đơn vị hành chính tỉnh Cao Bằng thời thuộc Pháp[liên kết hỏng]
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 193
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 203. Sách cũng viết thêm Bataille huy động lực lượng mạnh do Mayer (Đáp Cầu), Barbassat (Mỏ Tràng), Pages (Hà Châu), Schwartz (Phủ Lạng Thương), Lamy (Chợ Phong), Von Ferrée (Bắc Lệ), Courrier (Mỏ Nà Lương), Chofflet (Đa Phúc), Bouffe (Phúc Yên), Conrandy (công sứ Phúc Yên), Gremillet (Thạch Lợi).
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 202
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 214 - 215. Sách chép thêm Leonard chỉ huy đồn binh Đồng Văn, Maupin quản lý khu hành chính Xín Cai...
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 218 - 221
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 221
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 224. Để tiện đàn áp phong trào đấu tranh của nhân dân Tây Bắc Việt Nam và Thượng Lào, Pháp lập 3 colonne. Colonne trung tâm gồm Mường Khùa, Sốp Ban và Kok Khao; Bochot chỉ huy. Colonne phía tây có Mường Nghìn, do Marlats chỉ huy. Colonne phía đông có Sốp Nao, do Moisy chỉ huy (sách đã dẫn, p. 231)
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 226
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 227
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 236 - 239. Sách viết thêm từ tháng 11/1918 - 7/1919, Pháp lập binh đoàn Masse (sau là Veron), ít lâu sau thì Pháp đưa Plailly ra chỉ huy đạo quan binh số 1 thay cho Averlant về chỉ huy tỉnh Quảng Yên (thế Pelud)
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 239 - 240
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 241 - 243. Sách cũng ghi tư lệnh hai đạo quan binh số 1 và 2 lệnh cho các binh đoàn phải phản công nghĩa quân Lò Sáp Giát ở Đông Triều, nghĩa quân người Hoa ở dọc biên giới Quảng Yên
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 257
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 259 - 260
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 269 - 271
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 262 - 263
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 273
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 273 - 274
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 278 - 179
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 278
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 278
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 281
↑  dịch từ chữ "compagnie" (bản gốc). Compagnie dịch theo hai nghĩa: đại đội, liên đoàn. Tham khảo
↑  Histoire militaire de L'Indochine, tome 2, p. 287 - 288