stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Nhóm ngôn ngữ Việt
Ngôn ngữ

Việc phát hiện ra tiếng Việt là một ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer, thanh điệu của nó là sự phản tỉnh bình thường các đặc điểm phi thanh điệu trong các ngôn ngữ còn lại của ngữ hệ được coi là một cột mốc quan trọng trong sự phát triển của ngôn ngữ học lịch sử. Nhóm ngôn ngữ Việt cho thấy một phạm vi loại hình từ loại hình tiếng Trung hoặc tiếng Thái, đến loại hình ngôn ngữ Môn-Khmer điển hình, bao gồm hệ thống thanh điệu và tạo âm phức tạp hay từ trộn;  kiểu âm tiết CVC hoặc CCVC; đơn âm tiết, đa âm tiết và kiểu hình đơn lập hay kết hợp.
Tiếng Arem: Ngôn ngữ này thiếu âm tính hà hơi có mặt trong hầu hết các ngôn ngữ Việt, nhưng lại có phụ âm cuối thanh hầu hoá.
Tiếng Cuối: Hung ở Lào và Thổ ở Việt Nam.
Tiếng Aheu (Thavưng): Ngôn ngữ này phân biệt giữa âm thường và âm hà hơi kết hợp với phụ âm cuối thanh hầu hoá. Điều này rất giống với trường hợp của các ngôn ngữ Pear, tuy nhiên, sự thanh hầu hoá này nằm ở nguyên âm.
Tiếng Rục, Sách, Mày và Chứt: Một cụm phương ngữ; hệ thống thanh điệu bốn âm vực với tiếng Aheu phân biệt theo cao độ.
Tiếng Maleng (Bo, Pakatan): Thanh điệu giống với tiếng Rục, Sách.
Tiếng Tày Poọng, Tày Hung, Tày Tum, Khong-Kheng.
Việt - Mường: Tiếng Việt và Tiếng Mường. Hai ngôn ngữ này chia sẻ 75% số từ vựng cơ bản và có cùng hệ thống âm vực 5 - 6 mức độ. Đây là những đặc điểm tiêu chuẩn của các ngôn ngữ Việt khác: Ba thanh thấp và ba thanh cao tương ứng với các phụ âm đầu vô thanh và hữu thanh trong ngôn ngữ tổ tiên; những cái này sau đó phân tách tùy thuộc vào phụ âm cuối nguyên gốc: cấp thanh điệu tương ứng với âm tiết mở hoặc phụ âm mũi cuối cùng; thanh tăng cao và giảm thấp tương ứng với các âm tắc cuối cùng, đã biến mất; thanh điệu đến âm xát cuối cùng, cũng đã biến mất; và các thanh thanh hầu hoá đến các phụ âm thanh hầu hoá cuối, mà đã phản thanh hầu hoá.
Phân loại > Sidwell (2021)

Paul Sidwell đề xuất sơ đồ phân loại dưới đây, với các nhánh phân kì nhất được liệt kê trước tiên.
Thavưng–Malieng: Kri, Maleng, Malieng, Ahao/Ahlao, Thavung
Chứt: Arem, Sách, Rục, Mày
Phóng–Liha (Pong–Toum): Phong, Toum, Liha
Cuói–Thổ: Cuối, Thổ
Việt–Mường: Việt, Mường, Nguồn
Nhóm Thavưng–Malieng vẫn giữ nhiều đặc điểm âm vị và từ vựng rất cổ xưa, còn nhóm Chứt dung hòa hai âm cuối *-r và *-l thành *-l cùng với các ngôn ngữ phía bắc.
Phân loại > Chamberlain (2018)

Chamberlain (2018:9) sử dụng thuật ngữ Kri-Mol để chỉ nhánh Vietic, và cho rằng có hai nhánh tách rời lớn, đó là Mol-Toum và Nrong-Theun. Chamberlain (2018:12) đưa ra cây phân loại sau đây.
Mol-Toum
Việt-Mường
Việt
Mường, Nguồn
Toum-Ruc
Toum, Phóng, Liha
Rục, Cheut, Mày, Sách, Malieng
Nrong-Theun
Kri-Phoong
Kri, Phoong
Mlengbrou
Ahlao-Atel
Ahoe-Ahlao
Ahoe
Ahlao, Ahao
Atel-Maleng
Thémarou
Atel, Atop, (Makang), Arao, Maleng, Malang, To-e (Pakata)
Phân loại > Sidwell (2015)

Dựa trên các nghiên cứu so sánh của Ferlus (1982, 1992, 1997, 2001) và các nghiên cứu tiếng Mường mới đây của Phan (2012), Sidwell (2015) chỉ ra rằng tiếng Mường là nhóm cận ngành và là phân nhóm của nhóm Việt. Sidwell (2015) đề xuất cây phân loại nội nhóm Vietic như sau.
Vietic
Việt-Mường: Việt, Mường Muốt, Mường Nà bái, Mường Chỏi, vv.
Pong-Toum: Đan Lai, Hung, Toum, Cuối, vv.
Chứt
Đông: Mã liềng, Maleng, Arem, Kri, Chứt (Mày, Rụt, Sách, Mụ Già), vv.
Tây: Thavưng, Pakata, etc.
Phân loại > Chamberlain (2003)

Cây phân loại sau dựa theo Chamberlain (2003:422), trích từ Sidwell (2009:145). Không giống các phân loại cũ, có một nhánh "Nam" thứ sáu bao gồm tiếng Kri, một ngôn ngữ mới được mô tả lúc bấy giờ.
Vietic
Bắc (Việt–Mường)
Việt
Mường (theo Phan (2012), Mường là nhánh cận ngành)
Nguồn
Tây Bắc (Cuối)
Tây (Thavưng)
Ahoe
Ahao
Ahlao
Đông Nam (Chứt)
Cheut
Rục
Sách
Mày
Malieng
(Arem ?)
(Kata)
Tây Nam (Maleng)
Atel
Thémarou
Arao
Makang
Malang
Maleng
Tơe
Nam (Kri)
Kri
Phóng
Mlengbrou
So sánh một số từ cùng gốc

Tài liệu tiếng Rục, Thavưng và Thổ được lấy từ SEAlang Projects.
| Ngôn ngữ nguyên thủy  (Proto-Vietic) | Tiếng Việt | Tiếng Mường   | Tiếng Rục | Tiếng Thavưng | Tiếng Thổ (Cuối Chăm) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| *b-ləːj | trời | blời/tlời | pləːj² | - | bləːj¹ |
| *ɓaːlʔ | mái | bảl | ɓaːl³ | - | maːj³ |
| *k-ceːt | chết | chít | kəciːt⁷ | cəːt⁷ | ceːt⁷ |
| *ɗam | (số) năm | đăm/đằm | dam¹ | dam¹ | dam¹ |
| *ʔiːt | ít | ít | ʔit⁷ | ʔiːt⁷ | ʔiːt⁷ |
| *k-lɔːŋ | (bên) trong | tlong | klɔːŋ¹ | kʰəlɔːŋ¹/lɔːŋ¹ | klɒːŋ¹ |
| *kʰɔːjʔ/*k-hɔːjʔ | khói | khỏi | kəhɔːj³ | kəhɔːj³ | kʰɒːj³ |
| *kuːs/guːs | củi | cúi | kuːrʰ¹ | kuːjʰ¹ | kuːl⁶ |
| *m-laɲ | nhanh/ lanh | nhanh/ lanh | laɲ¹ | - | læŋ¹ |
| *muːs | mũi | mũi | muːlʰ¹ | muːjʰ¹ | muːl⁶ |
| *-naŋʔ | nặng | nẵng | naŋ⁶ | nâ̰ŋ | naŋ³ |
| *p-leːʔ | trái [quả] | plải/tlải | pəliː³ | pʰaləː³ | pleː³ |
| *poːŋ | bông [hoa] | pông | - | poːŋ¹ | pɔːŋ¹ |
| *pʰaː | pha (trộn) | pha | pʰaː¹ | - | pʰaː¹ |
| *tʰəh | thở | thớ/sớ |  | - | tʰəː⁵ |
| *tɔh | đỏ | tó | tɔh¹ | tɔh¹ | - |
| *tiː | đi | đi/ti | tiː² | tiː² | tiː² |
Thanh điệu trong tiếng Việt bắt nguồn từ các âm vị ở cuối từ trong ngôn ngữ tổ tiên chung của Nhóm ngôn ngữ Việt. Thanh sắc và nặng của tiếng Việt xuất hiện ở những từ có âm tắc /*-p *-t *-c *-k *-ʔ/ cuối từ, thanh hỏi và ngã bắt nguồn từ âm /*-h/ và /*-s/, còn thanh ngang và huyền từ các trường hợp còn lại.
Các cụm phụ âm đầu *k-l, *b-l và *p-l được lưu giữ ở nhiều ngôn ngữ. *k-l trở thành /ʈʂ~ʈ/ (viết là ‹tr›) trong tiếng Việt. *b-l và *p-l cũng trở thành ‹tr› trong mọi phương ngữ Trung và Nam Bộ, nhưng lại thường trở thành /z/ (viết là ‹gi›) trong các phương ngữ Bắc Bộ (so sánh giời và trời, gio và tro, giầu và trầu, giai và trai). *k-l, *b-l và *p-l phát triển thành /tl/ trong tiếng Mường (nhưng có phương ngữ mà cả ba đều giữ nguyên, hay *b-l và *p-l hợp nhất).
Hai âm bật hơi *pʰ và *kʰ được xát hóa thành lần lượt /f/ ‹ph› và /x/ ‹kh› ở những phương ngữ Bắc Bộ, nhưng được lưu giữ phần nào trong các phương ngữ Trung Bộ, một số phương ngữ Nam Bộ và trong các ngôn ngữ khác.
Tên 12 con giáp

Michel Ferlus (1992, 2013) phát hiện rằng tên của 12 con giáp trong lịch Khmer (cũng chính là nguồn gốc của 12 con giáp trong lịch Thái) được vay mượn từ một dạng Việt-Mường bảo thủ về mặt ngữ âm. Ferlus cho rằng 12 con giáp Khmer có nguồn gốc từ một ngôn ngữ Việt-Mường nào đó (tức nhánh Bắc Vietic), chứ không phải từ một ngôn ngữ Nam Vietic, vì nguyên âm của từ "rắn" m.saɲ trong tiêng Khmer cổ tương ứng với âm /a/ của Việt-Mường chứ không phải âm /i/ của Nam Vietic.
| Con giáp | Tiếng Thái Lan | Tiếng Khmer IPA | Tiếng Khmer hiện đại | Tiếng Khmer kỳ Angkor | Tiếng Khmer cổ | Việt-Mường nguyên thủy | Tiếng Việt | Tiếng Mường | Tiếng Cuối | Tiếng Kri |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 鼠 Tý | Chuat (ชวด) | cuːt | jūt (ជូត) | ɟuot | ɟuot | *ɟuot | chuột | chuột /cuot⁸/ | - | - |
| 牛 Sửu | Chalu (ฉลู) | cʰlou | chlūv (ឆ្លូវ) | caluu | c.luː | *c.luː | trâu | tlu /tluː¹/ | kluː¹ | săluː² |
| 虎 Dần | Khan (ขาล) | kʰaːl | khāl (ខាល) | kʰaal | kʰa:l | *k.haːlˀ | khái | khảl /kʰaːl³/ | kʰaːl³ | - |
| 兔 Mão | Thɔ (เถาะ) | tʰɑh | thoḥ (ថោះ) | tʰɔh | tʰɔh | *tʰɔh | thỏ | thó /tʰɔː⁵/ | tʰɔː³ | - |
| 龍 Thìn | Marong (มะโรง) | roːŋ | roṅ (រោង) | marooŋ | m.roːŋ | *m.roːŋ | rồng | rồng /roːŋ²/ | - | roːŋ¹ |
| 蛇 Tỵ | Maseng (มะเส็ง) | mə̆saɲ | msāñ' (ម្សាញ់) | masaɲ | m.saɲ | *m.səɲˀ | rắn | thẳnh /tʰaɲ³/ | siŋ³ | - |
| 馬 Ngọ | Mamia (มะเมีย) | mə̆miː | mamī (មមី) | mamia | m.ŋɨa | *m.ŋǝːˀ | ngựa | ngữa /ŋɨa⁴/ | - | măŋəː⁴ |
| 羊 Mùi | Mamɛɛ (มะแม) | mə̆mɛː | mamæ (មមែ) | mamɛɛ | m.ɓɛː | *m.ɓɛːˀ | - | bẻ /ɓɛ:³/ | - | - |
| 猴 Thân | Wɔɔk (วอก) | vɔːk | vak (វក) | vɔɔk | vɔːk | *vɔːk | voọc | voọc /vɔːk⁸/ | vɔːk⁸ | - |
| 雞 Dậu | Rakaa (ระกา) | rə̆kaː | rakā (រកា) | rakaa | r.kaː | *r.kaː | gà | ca /kaː¹/ | kaː¹ | kaː¹ |
| 狗 Tuất | Jɔɔ (จอ) | cɑː | ca (ច) | cɔɔ | cɔː | *ʔ.cɔːˀ | chó | chỏ /cɔː³/ | cɔː³ | cɔː³ |
| 豬 Hợi | Kun (กุน) | kao/kol | kur (កុរ) | kur | kur | *kuːrˀ | cúi | củi /kuːj³/ | kuːl⁴ | kuːl⁴ |
Chú thích

↑  Chưa đầy đủ do sự đa dạng phương ngữ của tiếng Mường.
↑  Sóc
↑  klu:¹ theo Ferlus
↑  Phương ngữ Nghệ An
↑  Phương ngữ Hòa Bình; Sơn La saŋ³ theo Ferlus
↑  "Dê" tiếng Việt và "tê" tiếng Mường bắt nguồn từ gốc *-teː của tiếng Vietic nguyên thủy, không chung gốc với những từ liệt kê ở đây
↑  Phương ngữ Nghệ-Tĩnh; âm /*ɔː/ hạt nhân thường sẽ trở thành nguyên âm đôi /uə/ (chính tả là -uô-) trong các phương ngữ khác, vd: tiếng Huế ruộng /ʐuəŋ˨˩ʔ/ so với tiếng Nghệ-Tĩnh roọng /ʐɔːŋ˨˨/, đều bắt nguồn từ *rɔːŋʔ "ruộng" của tiếng Vietic nguyên thủy
↑  Từ cổ; hiện hóa thạch lại trong từ cá cúi, tức "cá lợn"
Theo dõi trên mạng

Theo dõi trên mạng (tiếng Anh: Cyberstalking) là việc sử dụng Internet hoặc các phương tiện điện tử khác để theo dõi hoặc quấy rối một cá nhân, nhóm hoặc tổ chức. Nó có thể bao gồm các cáo buộc sai sự thật, phỉ báng, vu khống và bôi nhọ. Nó cũng có thể bao gồm giám sát, ăn cắp danh tính, đe dọa, phá hoại, dụ dỗ tình dục hoặc thu thập thông tin có thể được sử dụng để đe dọa, gây xấu hổ hoặc quấy rối.
Theo dõi trên mạng thường đi kèm với rình rập theo thời gian thực hoặc ngoại tuyến. Trong nhiều khu vực pháp lý, chẳng hạn như California, cả hai hình thức đều thuộc nhóm tội phạm hình sự. Cả hai hình thức đều bị thúc đẩy bởi mong muốn kiểm soát, đe dọa hoặc gây ảnh hưởng đến nạn nhân. Kẻ theo dõi có thể là người lạ trực tuyến hoặc người mà mục tiêu biết. Họ có thể ẩn danh và lôi kéo sự tham gia của những người trực tuyến khác, những người thậm chí còn không quen biết nạn nhân.
Theo dõi trên mạng là một tội hình sự theo các điều luật về chống quấy rối, vu khống và quấy rối của nhiều quốc gia. Các khung hình phạt nếu bị kết án có thể là lệnh cấm, quản chế hoặc xử phạt hình sự đối với kẻ tấn công, bao gồm cả bỏ tù.
Khi một cá nhân, tổ chức, hoặc doanh nghiệp bị làm phiền hoặc quấy rối dưới nhiều hình thức thông qua Internet, thì nhiều khả năng họ đang là nạn nhân của hành vi theo dõi mạng. Cụ thể hơn, theo dõi trên mạng là một hình thức tội phạm mạng bao gồm việc lén lút giám sát hoạt động của ai đó trong thực tế hoặc trong khi họ đang online trên máy tính cũng như các thiết bị kết nối Internet. Với một vài kỹ thuật phức tạp hơn, thậm chí Hacker còn có thể theo dõi người dùng ngay cả khi họ đang ngoại tuyến.
Định nghĩa và mô tả

Rình rập là một quá trình liên tục, bao gồm một loạt các hành động, mỗi hành động có thể hoàn toàn hợp pháp. Giáo sư Lambèr Royakkers định nghĩa việc theo dõi trên mạng là do ai đó gây ra mà không có mối quan hệ hiện tại với nạn nhân. Về những tác động lạm dụng của tấn công mạng, ông viết rằng:
Rình rập] là một hình thức tấn công tinh thần, trong đó hung thủ liên tục, không được hoan nghênh và bất ngờ đột nhập vào cuộc sống-thế giới của nạn nhân, người mà hung thủ không có quan hệ (hoặc không còn), với động cơ trực tiếp hoặc gián tiếp truy nguyên theo phạm vi tình cảm. Hơn nữa, các hành vi riêng biệt cấu thành hành vi xâm nhập không thể gây ra sự lạm dụng tinh thần, nhưng nếu gộp lại với nhau thì có thể. (hiệu ứng tích lũy).
Định nghĩa và mô tả > Phân biệt tấn công mạng với các hành vi khác

Điều quan trọng là nhận ra sự khác biệt giữa troll trên internet và theo dõi trên mạng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hành động có thể được coi là vô hại như một lần có thể được coi là bị troll, trong khi nếu đó là một phần của chiến dịch dai dẳng thì có thể bị coi là rình rập.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| STT | Động bcơ | Mode | Gravity | Mô tả |
| 1 | Đùa giỡn | Cyber-bantering | Troll trên mạng | Trong khoảnh khắc và nhanh chóng hối hận |
| 2 | Có chiến thuật | Cyber-trickery | Troll trên mạng | Trong khoảnh khắc nhưng không hối hận mà vẫn tiếp diễn |
| 3 | Có mưu kế | Bắt nạt trên mạng    | Theo dõi trên mạng | Có bỏ công sức để gây ra, nhưng không có một kế hoạch lâu dài |
| 4 | Chi phối | Cyber-hickery | Theo dõi trên mạng | Có bỏ công sức để tạo ra các phương tiện nhắm đến một hoặc nhiều cá nhân cụ thể |
Định nghĩa và mô tả > Nhận dạng và phát hiện

Một số yếu tố chính đã được xác định trong việc theo dõi trên mạng:
·      Cáo buộc sai lầm: Nhiều kẻ tấn công mạng cố gắng làm tổn hại danh tiếng của nạn nhân và khiến người khác chống lại họ. Họ đăng thông tin sai lệch về nạn nhân trên các trang web. Họ có thể thiết lập trang web, blog hoặc trang người dùng riêng cho mục đích này. Họ đăng các cáo buộc về nạn nhân lên các nhóm tin tức, phòng trò chuyện hoặc các trang web khác cho phép đóng góp công khai như Wikipedia hoặc Amazon.com.
·      Nỗ lực thu thập thông tin về nạn nhân: Những kẻ tấn công mạng có thể tiếp cận bạn bè, gia đình và đồng nghiệp của nạn nhân để lấy thông tin cá nhân. Họ có thể quảng cáo để biết thông tin trên Internet hoặc thuê thám tử tư.
·      Theo dõi các hoạt động trực tuyến của mục tiêu và cố gắng theo dõi địa chỉ IP của họ trong nỗ lực thu thập thêm thông tin về nạn nhân.
·      Khuyến khích người khác quấy rối nạn nhân: Nhiều kẻ tấn công mạng cố gắng lôi kéo các bên thứ ba vào vụ quấy rối. Họ có thể cho rằng nạn nhân đã làm hại kẻ theo dõi hoặc gia đình của mình bằng một cách nào đó, hoặc có thể đăng tên và số điện thoại của nạn nhân để khuyến khích người khác tham gia truy đuổi.
·      Buộc tội sai: Kẻ tấn công mạng sẽ cho rằng nạn nhân đang quấy rối anh/cô ta. Bocij viết rằng hiện tượng này đã được ghi nhận trong một số trường hợp nổi tiếng.
·      Tấn công vào dữ liệu và thiết bị: Họ có thể cố gắng làm hỏng máy tính của nạn nhân bằng cách gửi vi-rút.
·      Đặt hàng hóa và dịch vụ: Họ đặt hàng các mặt hàng hoặc đăng ký tạp chí dưới tên của nạn nhân. Chúng thường liên quan đến đăng ký nội dung khiêu dâm hoặc đặt mua đồ chơi tình dục sau đó chuyển chúng đến nơi làm việc của nạn nhân.
·      Sắp xếp để gặp nhau: Những người trẻ tuổi phải đối mặt với nguy cơ đặc biệt cao khi có những kẻ tấn công mạng cố gắng thiết lập các cuộc gặp gỡ giữa họ.
·      Đăng các tuyên bố phỉ báng hoặc xúc phạm: Sử dụng các trang web và bảng tin để kích động phản ứng từ nạn nhân.
Phân loại > Rình rập bởi người lạ

Theo Joey Rushing, một luật sư quận Franklin County, Alabama, không có định nghĩa duy nhất nào về một kẻ tấn công mạng - họ có thể là người lạ đối với nạn nhân hoặc có mối quan hệ trước đây/hiện tại. “[Kẻ rình rập qua mạng] có đủ hình dạng, kích cỡ, độ tuổi và xuất thân. Họ điều tra các trang web để tìm kiếm cơ hội để lợi dụng mọi người.”
Phân loại > Người nổi tiếng và người của công chúng

à họ biết hoặc thông qua ảo tưởng, nghĩ rằng họ biết, như trường hợp kẻ theo dõi người nổi tiếng hoặc người của công chúng, trong đó kẻ theo dõi cảm thấy họ biết người nổi tiếng mặc dù người nổi tiếng không biết họ. Là một phần của rủi ro mà họ gặp phải trong mắt công chúng, những người nổi tiếng và nhân vật của công chúng thường là mục tiêu của những lời nói dối hoặc những câu chuyện bịa đặt trong báo lá cải cũng như những kẻ theo dõi, một số người thậm chí dường như là người hâm mộ.
Phân loại > Bởi mob trực tuyến ẩn danh

Các công nghệ web 2.0 đã cho phép các nhóm người ẩn danh trực tuyến tự tổ chức để nhắm đến mục tiêu các cá nhân bằng hành vi phỉ báng trực tuyến, các mối đe dọa bạo lực và tấn công dựa trên công nghệ. Chúng bao gồm những lời nói dối và những bức ảnh được chứng minh, đe dọa hãm hiếp và bạo lực khác, đăng thông tin cá nhân nhạy cảm về nạn nhân, gửi email tuyên bố gây thiệt hại về nạn nhân cho nhà tuyển dụng và thao túng các công cụ tìm kiếm để làm nổi bật tài liệu về nạn nhân.
Các chuyên gia gán tính chất phá hoại của mob trực tuyến ẩn danh vào động lực quần thể (group dynamics), cho rằng các nhóm có quan điểm đồng nhất có xu hướng trở nên cực đoan hơn. Khi các thành viên củng cố niềm tin của nhau, họ không xem mình là cá nhân và mất ý thức trách nhiệm cá nhân đối với các hành vi phá hoại của họ. Khi làm như vậy họ phi nhân cách hóa nạn nhân, trở nên hung hăng hơn khi họ tin rằng họ được hỗ trợ bởi các nhân vật có thẩm quyền. Các nhà cung cấp dịch vụ Internet và chủ sở hữu trang web đôi khi bị đổ lỗi vì không lên tiếng chống lại loại quấy rối này.
Phân loại > Theo dõi trên mạng đối với công ty

Theo dõi trên mạng đối với công ty là khi một công ty quấy rối một cá nhân trực tuyến, hoặc một cá nhân hoặc một nhóm các cá nhân quấy rối một tổ chức. Động cơ thúc đẩy tấn công mạng bao gồm mong muốn đạt được tài chính hoặc trả thù.
Một ví dụ phổ biến là trường hợp các công cụ quảng cáo trên mạng truy cập trái phép vào thiết bị ghi âm hoặc giám sát trên máy tính hoặc điện thoại thông minh của một cá nhân để lưu lại mọi thao tác bấm phím, vị trí di chuyển cũng như thói quen cá nhân nhằm phục vụ cho mục đích giới thiệu quảng cáo.
Về phía công ty cũng không tránh khỏi trường hợp bị lộ các thông tin quan trọng. Và kẻ có được những thông tin đó có thể rao bán cho các đối thủ cạnh tranh hay sử dụng để tống tiền công ty.
Hành vi

Những kẻ tấn công mạng tìm thấy nạn nhân của họ bằng cách sử dụng các công cụ tìm kiếm, diễn đàn trực tuyến, bảng tin và thảo luận, phòng trò chuyện và gần đây, thông qua các trang mạng xã hội  như Myspace, Facebook, Bebo, Friendster, Twitter và Indymedia, một phương tiện truyền thông được biết đến để tự xuất bản. Họ có thể tham gia vào các cuộc quấy rối hoặc trò chuyện trực tiếp hoặc họ có thể gửi vi-rút điện tử và e-mail không được yêu cầu. Ngược lại, các hành động của những kẻ tấn công mạng có thể trở nên dữ dội hơn, chẳng hạn như liên tục nhắn tin cho các mục tiêu. Thông thường hơn, họ sẽ đăng các tuyên bố phỉ báng hoặc xúc phạm về mục tiêu rình rập trên các trang web, bảng tin để nhận được phản ứng hoặc phản hồi từ nạn nhân, từ đó bắt đầu liên lạc. Trong một số trường hợp, họ tạo ra các blog giả mạo dưới tên của nạn nhân có chứa nội dung phỉ báng hoặc khiêu dâm.
Khi bị truy tố, nhiều kẻ theo dõi đã không thành công trong việc biện minh cho hành vi của mình dựa trên việc họ sử dụng các diễn đàn công cộng, trái ngược với tiếp xúc trực tiếp. Khi họ nhận được phản ứng từ nạn nhân, họ thường sẽ cố gắng theo dõi hoạt động trên Internet của nạn nhân. Hành vi tấn công mạng cổ điển bao gồm truy tìm địa chỉ IP của nạn nhân trong nỗ lực xác minh nhà hoặc nơi làm việc của họ. Một số tình huống đe doạ trực tuyến phát triển thành rình rập vật lý và nạn nhân có thể gặp các cuộc gọi điện thoại lạm dụng và quá mức, phá hoại, đe dọa hoặc tục tĩu thư, xâm phạm và tấn công vật lý. Hơn nữa, nhiều kẻ rình rập đời thực sẽ sử dụng việc tấn công mạng như một phương pháp khác để quấy rối nạn nhân.
Luật pháp

Pháp luật về theo dõi trên mạng thay đổi theo từng quốc gia. Rình rập và đe doạ trực tuyến là những hiện tượng tương đối mới, nhưng điều đó không có nghĩa là các tội phạm thực hiện thông qua mạng không bị trừng phạt theo luật được soạn thảo cho mục đích đó. Mặc dù thường có các luật hiện hành cấm rình rập hoặc quấy rối theo nghĩa chung, các nhà lập pháp đôi khi tin rằng các luật đó không đầy đủ hoặc không đủ rộng, và do đó đưa ra luật mới để giải quyết vấn đề thiếu sót này. Điểm bị bỏ qua là việc thực thi các luật này có thể là một thách thức trong các cộng đồng ảo này.
Đế quốc Nga
Lịch sử > Quan hệ đối ngoại

Bài chi tiết: Chính sách đối ngoại Đế quốc Nga
Lịch sử > Thế kỷ XVIII > Ekaterina Đại đế (1762–1796)

Ekaterina Đại đế là một công chúa người Đức kết hôn với Pyotr III, người thừa kế người Đức đến ngai vàng của Nga. Sau cái chết của Nữ hoàng Elizaveta, bà đã lên nắm quyền khi cuộc đảo chính của bà chống lại người chồng không được lòng dân của bà thành công. Cô đã đóng góp vào sự hồi sinh của giới quý tộc Nga đã bắt đầu sau cái chết của Pyotr Đại đế. Dịch vụ của tiểu bang đã bị bãi bỏ, và Ekaterina đã làm hài lòng các quý tộc hơn nữa bằng cách chuyển qua hầu hết các quyền tự trị địa phương ở các tỉnh cho họ.
Ekaterina Đại đế mở rộng quyền kiểm soát chính trị của Nga đối với các vùng đất của Liên bang Ba Lan và Lietuva. Hành động của cô bao gồm sự hỗ trợ của Liên bang Targowica, hệ thống xã hội áp bức đòi hỏi phải dành hầu hết thời gian lao động trên đất của chủ sở hữu, gây ra cuộc nổi dậy nông dân lớn vào năm 1773, Ekaterina hợp pháp hóa việc bán nông nô tách biệt khỏi đất. Cô cũng ra lệnh xét xử công khai Darya Nikolayevna Saltykova, một thành viên của giới quý tộc cao quý nhất, về tội tra tấn và giết người. Những cử chỉ từ bi này đã thu hút Ekaterina nhiều sự chú ý tích cực từ châu Âu trải qua thời đại Khai sáng, nhưng bóng ma của cuộc cách mạng và rối loạn tiếp tục ám ảnh cô và những người kế vị của cô.
Để đảm bảo sự tiếp tục ủng hộ từ giới quý tộc, điều cần thiết cho sự sống còn của chính phủ, Ekaterina buộc phải tăng cường quyền lực và quyền lực của họ với chi phí của các tầng lớp trung lưu và các tầng lớp thấp hơn. Tuy nhiên, Ekaterina nhận ra rằng chế độ phải được kết thúc, cho đến nay trong "Hướng dẫn" của cô để nói rằng nông nô là "cũng tốt như chúng ta" - một bình luận giới quý tộc nhận được với sự ghê tởm. Ekaterina đã thành công trong cuộc chiến chống Đế quốc Ottoman và nâng cao ranh giới phía nam của Nga với Biển Đen. Sau đó, bằng âm mưu với những người cai trị của Áo và Phổ, bà kết hợp các lãnh thổ của Thịnh vượng chung Ba Lan - Litva trong các Phân vùng Ba Lan, đẩy biên giới Nga về phía tây vào Trung Âu. Theo hiệp ước Nga đã ký hợp đồng với Gruzia để bảo vệ họ chống lại bất kỳ cuộc xâm lược mới nào của người Ba Tư và những khát vọng chính trị khác, Ekaterina đã tiến hành một cuộc chiến mới chống lại Ba Tư vào năm 1796 sau khi họ xâm chiếm Gruzia và thiết lập nó trong khoảng một năm trước và trục xuất các đồn điền mới được thành lập của Nga ở Kavkaz. Vào thời điểm cái chết của bà vào năm 1796, chính sách mở rộng của Ekaterina đã biến Nga thành một cường quốc lớn của châu Âu. Điều này tiếp tục với cuộc đấu tranh nắm quyền ở Phần Lan thời Aleksandr I từ vương quốc Thụy Điển đang suy yếu, vào năm 1809; và Bessarabia từ Công quốc Moldavia, được nhượng quyền bởi người Ottoman năm 1812.
Lịch sử > Thế kỷ XVIII > Ngân sách nhà nước

Nga đang trong tình trạng khủng hoảng tài chính liên tục. Trong khi doanh thu tăng từ 9 triệu rúp năm 1724 lên 40 triệu năm 1794, chi phí tăng nhanh hơn, đạt 49 triệu vào năm 1794. Ngân sách phân bổ 46 phần trăm cho quân đội, 20 phần trăm cho hoạt động kinh tế của chính phủ, 12 phần trăm cho hành chính, và chín phần trăm cho Tòa án Hoàng gia ở Sankt-Peterburg. Thâm hụt đòi hỏi phải vay, chủ yếu từ Amsterdam; năm phần trăm ngân sách được phân bổ cho các khoản thanh toán nợ. Tiền giấy đã được phát hành để trả cho các cuộc chiến tranh tốn kém, do đó gây ra lạm phát. Để chi tiêu, Nga có được một đội quân lớn và được trang bị đầy đủ, một bộ máy quan liêu rất lớn và phức tạp, và một tòa án cạnh tranh với Paris và Luân Đôn. Tuy nhiên, chính phủ đã sống xa phương tiện của nó, và thế kỷ 18 Nga vẫn là "một nước nghèo, lạc hậu, nông nghiệp áp đảo".
Lịch sử > Nửa đầu thế kỷ XIX > Aleksandr III

Năm 1881 Aleksandr II bị ám sát bởi Narodnaya Volya, một tổ chức khủng bố chủ nghĩa hư vô. Ngai vàng được trao cho Aleksandr III (1881–1894), một phản động viên đã phục hồi tối đa "Chính thống, Tự trị và Quốc tịch" của Nikolai I. Slavophile đã cam kết, Aleksandr III tin rằng Nga có thể được cứu khỏi sự hỗn loạn chỉ bằng cách chấm dứt những ảnh hưởng lật đổ của Tây Âu. Trong triều đại của mình, Nga tuyên bố Liên minh Pháp-Nga có sức mạnh ngày càng tăng của Đức, hoàn thành cuộc chinh phục Trung Á và yêu cầu nhượng quyền lãnh thổ và thương mại quan trọng từ Nhà Thanh. Cố vấn có ảnh hưởng nhất của Sa hoàng là Konstantin Pobedonostsev, gia sư cho Aleksandr III và con trai ông Nikolai I, và giám thị của Đức Thánh Linh từ năm 1880 đến năm 1895. Ông dạy học sinh hoàng gia của mình sợ tự do ngôn luận và báo chí, cũng như tước bỏ dân chủ, hiến pháp và hệ thống nghị viện. Dưới thời Pobedonostsev, các nhà cách mạng đã bị bức hại và chính sách Nga hóa được thực hiện xuyên suốt đế quốc.
Phong trào tiến về phía Afghanistan và Ấn Độ báo động Anh, người đã phớt lờ nhiệm vụ của Nga về một cảng nước ấm và đã ngăn chặn tiến bộ của mình trong những gì các nhà quan sát gọi là Ván Cờ Lớn. Cả hai quốc gia đều tránh leo thang những căng thẳng vào cuộc chiến, và họ trở thành đồng minh vào năm 1907.