stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Thiên hoàng Genshō

Thiên hoàng Nguyên Chính (元正天皇 (Nguyên Chính thiên hoàng), Genshō-Tennō?, 680 - 22 tháng 5 năm 748) là thiên hoàng thứ 44 của Nhật Bản theo thứ tự kế thừa truyền thống. Bà là người đương vị nữ hoàng trong lịch sử của Nhật Bản đã thừa hưởng danh hiệu của mình từ một Nữ Thiên hoàng đương nhiệm chứ không phải là từ một người tiền nhiệm là nam giới.
Triều đại Genshō kéo dài những năm 715 đến 724.
Trong lịch sử của Nhật Bản, Genshō là người thứ năm trong số tám phụ nữ đảm nhận vai trò của Thiên hoàng. Bốn vị nữ thiên hoàng trị vì trước Genshō là: (a) Thiên hoàng Suiko, (b) Thiên hoàng Kōgyoku, (c) Thiên hoàng Jitō và (d) Thiên hoàng Gemmei. Ba vị nữ thiên hoàng trị vì sau khi Genshō là (e)Thiên hoàng  Kōken, (f) Thiên hoàng Meishō, và (g) Thiên hoàng Go-Sakuramachi.
Tường thuật truyền thống

Bà có tên thật là Hidaka -hime, chị gái của Thiên hoàng Monmu. Cha và mẹ của bà đều làm vua Nhật Bản từ năm 686 đến năm 715 (Hoàng tử Kusakabe (Thiên hoàng trên danh nghĩa), Thiên hoàng Gemmei). Năm 714, Thiên hoàng Gemmei bổ nhiệm cháu trai là Obito làm thái tử, giao cho người chị là Hidaka làm nhiếp chính.
Trị vì

Tháng 10/715, Thiên hoàng Gemmei thoái vị và công chúa Hidaka lên ngôi Thiên hoàng thứ 44 của Nhật Bản, lấy hiệu là Genshō (ngày 3/10/715, nhằm ngày 2 tháng 9 năm Reiki nguyên niên). Bà dùng lại niên hiệu của mẹ là Reiki, đánh dấu là năm Reiki nguyên niên.
Năm 717 (niên hiệu Yōrō nguyên niên của Thiên hoàng), Genshō lệnh cho người cháu là Fujiwara no Fuhito dựa vào nguyên bản luật Taihō (701) biên soạn bộ luật mới, lấy tên là Luật Yōrō. Về cơ bản, bộ luật này có 10 tập (hay 10 chương mục) và nội dung không khác gì bộ luật năm 701. Theo các nhà nghiên cứu luật pháp, bộ luật này bị manh mún về nội dung, một số phần về quy chế cửa hàng khi buôn bán (倉庫 Soko-Ryo), quy chế về dịch vụ y tế (医疾 ishitsu-Ryo) lại không được nêu trong bộ luật này. Trong luật Yoro chỉ có luật dân sự (được soạn năm 955, in thành 10 tập) là hoàn chỉnh, riêng phần luật hình sự thì không có - mãi đến đầu thế kỷ XIX mới được nhà luật học Ishihara Masaaki (石原正明) (1760-1821) khôi phục lại được, in thành 8 tập.
Tháng 5/720 (niên hiệu Yōrō thứ ba của Thiên hoàng), bộ sách sử Nihonshoki (Nhật Bản thư kỷ) do Hoàng tử Toneri (chú ruột của Thiên hoàng Genshō), có trợ giúp của Ō no Yasumaro đã hoàn thành và được nhà vua cho ban hành trong cả nước. Nihon Shoki có 30 chương, mở đầu với một loạt thần thoại, nhưng tiếp tục ghi chép cho tới các sự kiện thuộc thế kỷ VIII. Bộ sách này được cho là đã ghi lại chính xác về các triều đại của Thiên hoàng Tenji, Thiên hoàng Tenmu và nữ Thiên hoàng Jitō. Nihon Shoki tập trung ghi lại công đức của các đấng minh quân cũng như lỗi lầm của hôn quân. Bộ sách kể lại các phần về thời huyền sử cũng như quan hệ ngoại giao với các nước khác.
Tháng 3/724, Thiên hoàng Genshō thoái vị và nhường ngôi cho cháu trai - tức Thiên hoàng Shōmu. Bà sống quãng đời cuối cùng trong hoàng cung kinh đô Nara. Gensho không bao giờ kết hôn và không có con. Bà qua đời ngày 22/5/748 ở tuổi 65.
Trị vì > Kugyō (公卿 ?)

Daijō-daijin (Chi-daijō-kanji知太政官事), Toneri -shinnō (Prince Toneri) (舎人親王). (9th son of Emperor Temmu) [13] 720–735
Sadaijin, Isonokami no Maro (石上麻呂). [13] 708–717
Udaijin, Fujiwara no Fuhito (藤原不比等). [13] 708–720
Udaijin, Prince Nagaya (長屋王). 721–724
Dainagon, Abe no Sukunamaro (阿倍宿奈麻呂). 718–720
Dainagon, Prince Nagaya (長屋王). 718–721
Dainagon, Tajihi no Ikemori (多治比池守). 721–730
Trị vì > Nengō

Reiki (715–717)
Yōrō (717–724)
Jinki (724–729)
Comarobatia

| Comarobatia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Rosales
Họ (familia): Rosaceae
Chi (genus): Comarobatia
Comarobatia là một chi thực vật có hoa trong họ Hoa hồng.
Chú thích

↑  “Comarobatia”. ThePlantList. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Cigaritis namaquus

| Cigaritis namaquus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Lycaenidae
Phân họ (subfamilia): Lycaeninae
Chi (genus): Cigaritis
Loài (species): C. namaquus
Danh pháp hai phần
Cigaritis namaquus (Trimen, 1874) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Aphnaeus namaquus Trimen, 1874  Spindasis namaquus 
The Namaqua Bar (Cigaritis namaquus) là một loài bướm ngày thuộc họ Bướm xanh. Nó được tìm thấy ở Nam Phi, ở đó nó is restricted to the Succulent Karoo areas from the extreme North Cape near the border with Namibia, to the bắc parts of the West Cape.
Sải cánh dài 22–25 mm đối với con đực và 24–28 mm đối với con cái. Con trưởng thành bay từ tháng 9 đến tháng 12 nhiều nhất vào tháng 10. Có một lứa một năm.
Ấu trùng ăn Zygophyllum species, bao gồm Zygophyllum retrofactum.
Chú thích

↑  Cigaritis, Site of Markku Savela
↑  Woodhall, S. Field Guide to Butterflies of South Africa, Cape Town: Struik Publishers, 2005.
Coelotes yahagiensis

| Coelotes yahagiensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Amaurobiidae
Chi (genus): Coelotes
Loài (species): C. yahagiensis
Danh pháp hai phần
Coelotes yahagiensis Nishikawa, 2009 
Coelotes yahagiensis là một loài nhện trong họ Amaurobiidae.
Loài này thuộc chi Coelotes. Coelotes yahagiensis được miêu tả năm 2009 bởi Nishikawa.
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Cirrhilabrus hygroxerus

| Cirrhilabrus hygroxerus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Labriformes
Họ (familia): Labridae
Chi (genus): Cirrhilabrus
Loài (species): C. hygroxerus
Danh pháp hai phần
Cirrhilabrus hygroxerus Allen & Hammer, 2016 
Cirrhilabrus hygroxerus là một loài cá biển thuộc chi Cirrhilabrus trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2016.
Từ nguyên

Từ định danh hygroxerus được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Hy Lạp: hugrós (ὑγρός, "ẩm ướt") và xērós (ξηρός, "khô ráo"), hàm ý đề cập đến chu kỳ gió mùa của mùa khô và mùa mưa ở khu vực nhiệt đới phía bắc nước Úc, là nơi mà loài cá này được biết đến.
Phạm vi phân bố và môi trường sống

C. hygroxerus hiện chỉ được tìm thấy tại một rạn san hô duy nhất ở phía đông của biển Timor, cách Darwin (Úc) khoảng 200 km về phía bắc. Các mẫu vật của C. hygroxerus được thu thập ở độ sâu khoảng 18–37 m, nơi có nhiều mỏm đá trên nền đá vụn.
Mô tả

Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. hygroxerus là 5,6 cm.
Nửa đầu trên và mõm của cá đực có màu vàng cam, có thể có những vệt sọc màu tím nhạt. Môi có màu vàng. Nửa thân trên và cuống đuôi có màu đen. Vùng thân còn lại có màu trắng. Vùng thân tiếp giáp giữa hai khoảng màu đen và trắng có các hàng chấm màu xanh lam óng. Vây lưng có màu đen với các hàng đốm màu xanh óng dọc theo chiều dài vây, có dải màu nâu đỏ nhạt ở nửa vây ngoài, viền trắng ở rìa. Những gai trước của vây lưng vươn cao hơn những tia gai còn lại, tạo nên hình dáng đặc trưng của vây lưng. Vây hậu môn có màu đỏ tươi, có dải đen ở gần rìa vây và dải trắng mỏng ở rìa, hàng đốm xanh như trên vây lưng ở sát gốc vây. Vây bụng lớn, cũng màu đỏ tươi, đen ở gần gốc vây. Vây đuôi có màu vàng nâu, lốm đốm các vệt xanh. Vây ngực trong mờ, đen ở gốc. Mống mắt màu cam sẫm với viền vàng quanh con ngươi.
Cá cái có màu cam phớt vàng ở đầu, chuyển dần sang màu đỏ cam ở thân trên; ngực, bụng và thân dưới màu trắng. Có các đường sọc màu tím nhạt dọc theo chiều dài ở thân trên. Các vây trong mờ, màu đỏ cam. Đốm vàng trên gốc vây ngực.
Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây ở vây lưng: 8; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 8; Số tia vây ở vây ngực: 15; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.
Phân loại học

C. hygroxerus là loài chị em gần nhất với Cirrhilabrus humanni và Cirrhilabrus morrisoni. Cả ba đều thuộc phức hợp loài cùng với các loài Cirrhilabrus joanallenae, Cirrhilabrus naokoae và Cirrhilabrus rubriventralis, đặc trưng bởi các tia gai trước của vây lưng vươn cao, vây đuôi bo tròn và vây bụng hình cánh quạt.
C. hygroxerus đực mang nhiều đặc điểm chung giữa C. humanni (màu đỏ ở vây hậu môn và vây bụng) và C. morrisoni (màu đen ở nửa thân trên), nhưng cá cái của C. hygroxerus và C. morrisoni lại khá giống nhau.
Comfort Ekpo

| Comfort Ekpo |
| --- | --- |
Sinh: ngày 12 tháng 11 năm 1954 Uyo
Comfort Ekpo (sinh ngày 12 tháng 11 năm 1954) là Phó hiệu trưởng Nigeria tại Đại học Uyo.
Comfort Memfin Ekpo sinh ra ở Uyo năm 1954. Cha mẹ cô là Etim Udoh Isok và Nyong Sam Akpan. Cô đã làm việc để bắt đầu như một giáo viên trường Chủ nhật và làm trợ lý giảng dạy tại Đại học Cross River từ năm 1983 đến năm 1991.[cần dẫn nguồn]
Ekpo trở thành Phó hiệu trưởng thứ tư của Đại học Uyo và cũng là Phó hiệu trưởng đầu tiên. Vào tháng 12 năm 2015, cô đã được lên kế hoạch rời đi vì Giáo sư Enefiok Essien đã được xác định là người kế vị của cô. Tuy nhiên, cô đã viết thư cho Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Adamu Adamu để yêu cầu việc bổ nhiệm người kế nhiệm của cô bị trì hoãn. Điều này là do các cáo buộc tấn công tình dục và giả mạo được cho là về Essien đang được thảo luận trên báo chí.
Comarobatia lasiococca

| Comarobatia lasiococca> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Rosales
Họ (familia): Rosaceae
Chi (genus): Comarobatia
Loài (species): C. lasiococca
Danh pháp hai phần
Comarobatia lasiococca (A. Gray) Greene, 1906 
Comarobatia lasiococca là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Loài này được (A. Gray) Greene mô tả khoa học đầu tiên năm 1906.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Comarobatia lasiococca”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.[liên kết hỏng]
Comanthosphace ningpoensis

| Comanthosphace ningpoensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Comanthosphace
Loài (species): C. ningpoensis
Danh pháp hai phần
Comanthosphace ningpoensis (Hemsl.) Hand.-Mazz., 1936 
Comanthosphace ningpoensis là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được (Hemsl.) Hand.-Mazz. mô tả khoa học đầu tiên năm 1936.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Comanthosphace ningpoensis”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Coelogyne macdonaldii

| Coelogyne macdonaldii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Coelogyne
Loài (species): C. macdonaldii
Danh pháp hai phần
Coelogyne macdonaldii F.Muell. & Kraenzl. 
Coelogyne macdonaldii là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được F.Muell. & Kraenzl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1894.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Coelogyne macdonaldii”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Colletes patagonicus

| Colletes patagonicus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Colletidae
Phân họ (subfamilia): Colletinae
Chi (genus): Colletes
Loài (species): C. patagonicus
Danh pháp hai phần
Colletes patagonicus Schrottky, 1907 
Colletes patagonicus là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Schrottky mô tả khoa học năm 1907.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Cirrhilabrus jordani

| Cirrhilabrus jordani |
| --- | --- |
Cá đực (kiểu hình mùa sinh sản)
Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Bộ (ordo): Labriformes
Họ (familia): Labridae
Chi (genus): Cirrhilabrus
Loài (species): C. jordani
Danh pháp hai phần
Cirrhilabrus jordani Snyder, 1904 
Cirrhilabrus jordani là một loài cá biển thuộc chi Cirrhilabrus trong họ Cá bàng chài. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1904.
Từ nguyên

Từ định danh jordani được đặt theo tên của nhà ngư học David Starr Jordan, Chủ tịch Đại học Stanford, người đã giúp đỡ và đưa ra nhiều gợi ý có giá trị trong việc chuẩn bị công bố bản mô tả loài cá này.
Phạm vi phân bố và môi trường sống

C. jordani là một loài đặc hữu của quần đảo Hawaii, nhưng một số cá thể đơn độc có thể được tìm thấy ở đảo Johnston gần đó. Loài này sống tập trung gần các rạn san hô trên nền đá vụn lẫn san hô, có thể được tìm thấy ở độ sâu đến 186 m.
Mô tả

Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở C. jordani là 10 cm. Vây đuôi bo tròn ở cả cá đực và cá cái. Cá cái có màu đỏ, các vây có màu vàng nhạt. Còn ở cá đực, vùng lưng của chúng có màu đỏ tươi, chuyển dần sang màu vàng cam ở phần thân còn lại, cũng như trên vây bụng. Vây lưng, vây đuôi và vây hậu môn của cá đực có màu đỏ tươi đến màu đỏ tía, nhưng ở những con đực đã trưởng thành hoàn toàn, vây hậu môn có màu vàng sẫm (có thể lan sang một phần vây đuôi). Vây ngực trong suốt và viền đỏ. Một sọc tím từ sau mắt chạy dài dọc theo gốc vây lưng, một sọc ngắn hơn ở dưới mắt và chỉ kéo dài đến gốc vây ngực.
Cá đực mùa giao phối sẽ căng rộng tất cả các vây của chúng, cơ thể trở nên ửng vàng hơn, đặc biệt vây lưng và vây đuôi trở nên đỏ rực hơn. Ngoài ra, một sọc phụ sẽ xuất hiện dọc theo gốc của vây hậu môn và có màu tím nhạt như sọc lưng.
Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây ở vây lưng: 9; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.
Phân loại học

C. jordani hợp thành một nhóm phức hợp loài cùng với các loài là Cirrhilabrus shutmani, Cirrhilabrus rubrisquamis, Cirrhilabrus earlei, Cirrhilabrus lanceolatus, Cirrhilabrus roseafascia, Cirrhilabrus sanguineus, Cirrhilabrus blatteus, Cirrhilabrus wakanda và Cirrhilabrus claire.
Sinh thái học

Thức ăn của C. jordani là các loài động vật phù du. Chúng thường sống thành từng nhóm, cá đực có thể sống cùng với nhiều con cá cái trong hậu cung của nó.
Thương mại

C. jordani được thu thập trong ngành buôn bán cá cảnh và được bán với giá khá cao, 250 USD một con tại Hoa Kỳ.
Tranh vẽ mẫu định danh của C. jordani trong bản mô tả của Snyder
21655 Niklauswirth

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: L. Sarounová
Nơi khám phá: Ondrejov
Ngày phát hiện: 8 tháng 8 năm 1999
Tên định danh
Tên định danh: 21655
Đặt tên theo: Niklaus Wirth
Tên định danh thay thế: 1999 PC1
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.1748424
Viễn điểm quỹ đạo: 3.1143720
Độ lệch tâm: 0.1776312
Chu kỳ quỹ đạo: 1570.8697906
Độ bất thường trung bình: 94.02951
Độ nghiêng quỹ đạo: 13.39498
Kinh độ điểm mọc: 293.48840
Góc cận điểm: 6.69322
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 13.3
 
21655 Niklauswirth (1999 PC1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 8 tháng 8 năm 1999 bởi L. Sarounová ở Ondrejov. The name refers to the influential Swiss computer scientist Niklaus Wirth.
Colletes salsolae

| Colletes salsolae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Colletidae
Phân họ (subfamilia): Colletinae
Chi (genus): Colletes
Loài (species): C. salsolae
Danh pháp hai phần
Colletes salsolae Cockerell, 1934 
Colletes salsolae là một loài Hymenoptera trong họ Colletidae. Loài này được Cockerell mô tả khoa học năm 1934.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Sorbus eminens

| Sorbus eminens |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Sắp nguy cấp  (IUCN 2.3)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Magnoliophyta
Lớp (class): Magnoliopsida
Bộ (ordo): Rosales
Họ (familia): Rosaceae
Chi (genus): Sorbus
Phân chi (subgenus): Sorbus subg. Aria
Loài (species): S. eminens
Danh pháp hai phần
Sorbus eminens E. F. Warb. 
Sorbus eminens là một loài thực vật thuộc họ Rosaceae. Đây là loài đặc hữu của Vương quốc Anh. Chúng hiện đang bị đe dọa vì mất môi trường sống.
Coleotrype brueckneriana

| Coleotrype brueckneriana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Commelinales
Họ (familia): Commelinaceae
Chi (genus): Coleotrype
Loài (species): C. brueckneriana
Danh pháp hai phần
Coleotrype brueckneriana Mildbr., 1936 
Coleotrype brueckneriana là một loài thực vật có hoa trong họ Commelinaceae. Loài này được Mildbr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1936.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Coleotrype brueckneriana”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Condate costiplagiata

| Condate costiplagiata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Erebidae
Chi (genus): Condate
Loài (species): C. costiplagiata
Danh pháp hai phần
Condate costiplagiata Hampson, 1908 
Condate costiplagiata là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Gen nhảy

Đoạn DNA có thể bị "cắt" rồi chuyển vị trí, làm một gen hoặc cụm gen ở đó "nhảy" rồi chèn sang chỗ khác.
Gen nhảy là một đoạn DNA hoặc bản sao của nó di chuyển vị trí trong hệ gen mà không có sự trao đổi lại (xem hình)., ,
Nguồn gốc thuật ngữ này từ tiếng Anh là "jumping gene", do nhà nữ di truyền học Hoa Kỳ Barbara McClintock đề xuất vào khoảng những năm 1940-1945, sau những nghiên cứu của bà tại Phòng thí nghiệm Cold Spring Harbor ở New York, mà bà vốn gọi là Transposable Element (phát âm IPA: /trænsˈpəʊzəbl ˈɛlɪmənt/, viết tắt: TE, nghĩa Việt: nhân tố di động). Ban đầu, hầu hết các nhà di truyền học nghi ngờ khám phá của McClintock. Tuy nhiên, trong nhiều năm sau, người ta đã chứng minh là hiện tượng đó không chỉ có thật, mà còn tồn tại rất phổ biến ở hầu hết tất cả các loài sinh vật (cả sinh vật nhân sơ và sinh vật nhân thực) với tỉ lệ cao. Chẳng hạn, đến năm 1996, SanMiguel cho biết các TE chiếm khoảng 50% bộ gen người và tới 90% bộ gen ngô. Bởi thế, mãi hơn 40 năm sau phát hiện (năm 1983), bà McClintock mới được nhận giải Nobel về các thành tựu của mình.
Trong các tài liệu khoa học hiện đại, TE còn được gọi bằng nhiều tên khác nữa như tóm tắt ở bảng sau, nhưng đều có nội hàm như trên.,
| Tiếng Anh | Tiếng Việt |
| --- | --- |
Jumping gene: Gen nhảy
Mobile gene: Gen di động
Mobile element: Nhân tố di động
Transposon: Nhân tố chuyển vị hoặc phần tử chuyển vị
Transposable Element: Nhân tố (có thể) chuyển vị
Trong các tên gọi trên, thì không thể khẳng định tên gọi nào là đúng hơn cả; nhưng tên gọi bằng tiếng Anh: transposon (phát âm tiếng Anh: /transˈpəʊzɒn/, tiếng Việt: /tran-pô-zôn/) hay nhân tố chuyển vị được dùng phổ biến và ít gây tranh cãi hơn cả.
Barbara McClintock hồi khoảng 12 tuổi (cắt từ ảnh gia đình).
Nội hàm của các thuật ngữ trên (gen nhảy/nhân tố di động/gen di động/phần tử chuyển vị) đều dùng để chỉ hiện tượng một gen hay nhiều gen cùng một cụm có thể chuyển đổi vị trí của nó từ DNA này sang DNA khác, mà không do trao đổi chéo giữa các nhiễm sắc thể tương đồng trong giảm phân, nghĩa là không phải tái tổ hợp tương đồng. Kết quả là một phần hoặc toàn bộ một hệ gen được cấu trúc lại (recombination tức tái tổ hợp), trong đó lô-cut gen bị chuyển đổi hoặc bị mất, đôi khi tạo đột biến nghịch hoặc dẫn đến sự trùng lặp chuỗi nuclêôtit hoặc có thể thay đổi kích thước hệ gen, do đó có thể dẫn đến tái tổ hợp không tương đồng.
Trong tiếng Việt hiện nay, thuật ngữ "gen nhảy" được dùng phổ biến nhất, vì nó dễ hiểu ngay đối với người nhập môn, mặc dù chưa được xem là thuật ngữ hoàn chỉnh. Thuật ngữ này cần phân biệt với thuật ngữ gen hoán vị, mặc dù cả hai đều chỉ sự thay đổi vị trí gen.
Các thành tựu nghiên cứu về gen nhảy gắn liền với tên tuổi của Barbara McClintock, nhà nữ khoa học duy nhất đến nay một mình đoạt một giải Nobel. (Xem chi tiết ở trang Barbara McClintock).
Khái niệm chung > Khái niệm cơ bản

Trong thật ngữ Transposable Element (nhân tố chuyển vị) mà Barbara McClintoc đề xuất, người ta cho rằng: bà không dùng từ "gen" lúc đó rất phổ biến dù khoa học đương thời chưa biết bản chất (mô hình DNA mãi đến năm 1953 mới công bố trên tạp chí Nature), mà lại dùng từ "element" vốn là của Mendel, bởi vì phần tử này không trực tiếp quy định tính trạng nào theo quan niệm lúc đó., ,
Trong hiện tượng TE (transposable element) có quá trình tổ hợp lại (recombination) bộ gen, nhưng không có trao đổi kiểu "có trao, có nhận" nên gọi là tái tổ hợp không tương đồng.
Ngày nay, những bước tiến vượt bậc trong Sinh học phân tử đã dẫn đến việc khám phá ra nhân tố chuyển vị (transposon) trong rất nhiều loài sinh vật khác, kể từ virut đến cả loài người. Hiện giờ, người ta đã khám phá ra rằng transposons hợp thành khoảng 85% bộ gen của cây ngô và khoảng 44% hoặc hơn nữa bộ gen của người.(SanMiguel, 1996).,
Các loại TE

Sau khi công trình của McClintock được công nhận trên toàn thế giới, một bước tiến vĩ đại trong di truyền học cũng như sinh học phân tử đã diễn ra. Các nhà khoa học biết thêm nhiều loại TE (nhân tố di động) khác nhau và có các cách phân loại khác nhau. Một trong những cách phân loại phổ biến là chia thành 2 lớp:
Lớp I (Class I TE) hoặc retrotransposon thường hoạt động thông qua phiên mã ngược rồi mới chèn (còn gọi là copy & paste). Tên gọi retrotransposon này đã được dịch là nhân tố chuyển vị ngược.
Lớp II (Class II TE) hoặc transposon DNA mã hóa transposase (enzym trans-pô-za-za) và một số loại prôtêin khác, cần hoạt động cắt và chèn (còn gọi là cut & paste). Hệ thống Ac / Ds mà McClintock phát hiện thuộc lớp này. Tên gọi transposon DNA này đã được dịch là nhân tố chuyển vị DNA.
Các loại TE > TE lớp I

Đây là nhóm các TE cần sao ngược (RNA phiên thành DNA) để chuyển vị, tên gốc tiếng Anh là retrotransposon (phát âm Quốc tế: /retrōtransˈpōˌzän/), dịch sang tiếng Việt là nhân tố chuyển vị ngược.
Sự chuyển vị ngược (retrotransposition) cần enzym sao ngược, qua đó tạo ra bản sao của phần tử chuyển vị ở vị trí mới, còn phần tử ban đầu (gọi là phân tử cho) vẫn giữ nguyên cấu trúc, không biến đổi. Do vậy, chuyển vị ngược tạo nên ít đứt đoạn cũng như ít tái cấu trúc của bộ gen tế bào. Ở người và nhiều động vật, các biến đổi của bộ gen do chuyển vị ngược dẫn đến bất hoạt hoặc hoạt hoá gen tương ứng tiềm ẩn nguy cơ gây ung thư. Ở vi khuẩn, quá trình này góp phần tích cực trong tiến hoá của chúng, vì đã được xác định là tạo ra gen chống thuốc kháng sinh.
Xem chi tiết hơn về lớp này ở trang Nhân tố chuyển vị ngược.