stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Torit
Địa lý > Khí hậu

Torit có khí hậu xavan (phân loại khí hậu Köppen Aw).
| Dữ liệu khí hậu của Torit> Tháng | Dữ liệu khí hậu của Torit> 1 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 2 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 3 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 4 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 5 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 6 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 7 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 8 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 9 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 10 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 11 | Dữ liệu khí hậu của Torit> 12 | Dữ liệu khí hậu của Torit> Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Trung bình ngày tối đa °C | 36.8 | 37.9 | 37.2 | 34.9 | 32.5 | 31.7 | 30.8 | 31.1 | 31.7 | 32.4 | 33.4 | 35.1 | 33.8 |
| Tối thiểu trung bình ngày °C | 23.4 | 25.2 | 26 | 24.4 | 22.7 | 21.3 | 20.6 | 20.6 | 20.9 | 21.9 | 22.8 | 23.5 | 22.8 |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm | 3 | 11 | 21 | 44 | 99 | 99 | 107 | 113 | 87 | 104 | 34 | 9 | 731 |
| Trung bình ngày tối đa °F | 98.2 | 100.2 | 99.0 | 94.8 | 90.5 | 89.1 | 87.4 | 88.0 | 89.1 | 90.3 | 92.1 | 95.2 | 92.8 |
| Trung bình ngày tối thiểu °F | 74.1 | 77.4 | 79 | 75.9 | 72.9 | 70.3 | 69.1 | 69.1 | 69.6 | 71.4 | 73.0 | 74.3 | 73.0 |
| Lượng Giáng thủy trung bình inches | 0.1 | 0.4 | 0.8 | 1.7 | 3.9 | 3.9 | 4.2 | 4.4 | 3.4 | 4.1 | 1.3 | 0.4 | 28.6 |
| Số ngày mưa trung bình | 2.3 | 5.3 | 11.7 | 18.6 | 23.8 | 25.7 | 27.2 | 28.5 | 24.9 | 24 | 13.3 | 5.6 | 210.9 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 27 | 28 | 39 | 54 | 68 | 72 | 76 | 76 | 73 | 69 | 57 | 38 | 56 |
| Số giờ nắng trung bình ngày | 9.9 | 9.8 | 9.6 | 9.2 | 9.1 | 8.9 | 8.8 | 8.9 | 9.1 | 8.9 | 9.4 | 9.7 | 9.3 |
Nguồn: Weather Atlas
Dân số

Dưới đây là dân số của Torit qua các năm:
| 2004 | 2008 | 2017 |
| --- | --- | --- |
| 20.050 | 33.657 | 20.048 |
Giáo dục

Đại học Quốc tế Equatoria tạm thời khai trương tại Torit vào ngày 21 tháng 6 năm 2019, mặc dù nó đang được xây dựng tại một địa điểm cố định ở phía nam thành phố.
Tiruvuru (mandal)

| Tiruvuru |
| --- | --- |
—  Mandal  —
 
Mandal map of Krishna district showing   Tiruvuru mandal (in Rose Colour)
TiruvuruLocation in Andhra Pradesh, India
Quốc gia: Ấn Độ
Bang: Andhra Pradesh
Huyện: Krishna
Headquarters: Tiruvuru
Chính quyền
 • Thành phần: Mandal Parishad
Diện tích
 • Tổng cộng: 184,32 km2 (7,117 mi2)
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 76,731
 • Mật độ: 0,0.042/km2 (0,011/mi2)
Languages
 • Chính thức: Telugu
 
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Biển số xe: AP 16
Tiruvuru là một trong 50 mandal thuộc huyện Krishna, bang Andhra Pradesh. The headquarters of this mandal is located at Tiruvuru town. The mandal is bordered by Khammam district to the north, Vissannapeta mandal to the east, A Konduru mandal to the south and Gampalagudem mandal to the west.
Chú thích

↑  “Census 2011” (PDF). The Registrar General & Census Commissioner, India. tr. 238. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2017.
↑  “Tiruvuru Mandal - Krishna”. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2017.
↑  “Tiruvuru mandal map”. Tiruvuru Panchayat. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 11 năm 2017. Truy cập ngày 6 tháng 11 năm 2017.
Ammophila acuta

| Ammophila acuta> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Phân bộ (subordo): Apocrita
Liên họ (superfamilia): Apoidea
Họ (familia): Sphecidae
Chi (genus): Ammophila
Loài (species): A. acuta
Danh pháp hai phần
Ammophila acuta Fernald, 1934 
Ammophila acuta là một loài côn trùng cánh màng trong họ Sphecidae, thuộc chi Ammophila. Loài này được Fernald miêu tả khoa học đầu tiên năm 1934.
Chú thích

↑  Ammophila acuta (TSN 768803) tại Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp (ITIS).
Štítná nad Vláří-Popov

| Štítná nad Vláří-Popov |
| --- | --- |
—  Làng  —
 

  Hiệu kỳ
Štítná nad Vláří-Popov
Quốc gia:  Cộng hòa Séc
Vùng: Zlínský
Huyện: Zlín
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
NUTS 5: CZ0724 585831
Štítná nad Vláří-Popov là một làng thuộc huyện Zlín, vùng Zlínský, Cộng hòa Séc.
Begonia imperialis

| Begonia imperialis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Cucurbitales
Họ (familia): Begoniaceae
Chi (genus): Begonia
Loài (species): B. imperialis
Danh pháp hai phần
Begonia imperialis Lem., 1860 
Begonia imperialis là một loài thực vật có hoa trong họ Thu hải đường. Loài này được Lem. mô tả khoa học đầu tiên năm 1860.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Begonia imperialis”. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2013.
Đèo Mã Pí Lèng

| Đèo Mã Pí Lèng |
| --- | --- |
Đèo Mã Pỉ Lèng
Đèo Mã Pí Lèng - tháng 2, 2022
Độ cao: 1,500 mét (4,92 ft)
Vị trí: Hà Giang, Việt Nam
Tọa độ: 23°14′27″B 105°24′39″Đ﻿ / ﻿23,240808°B 105,410942°Đ﻿ / 23.240808; 105.410942
Vị trí của đèo Mã Pí Lèng
Đèo Mã Pí Lèng (còn được phiên âm là Mã Pì Lèng, Mả Pì Lèng, hay Mã Pỉ Lèng), là đèo trên quốc lộ 4C ở vùng đất xã Pải Lủng và Pả Vi thuộc huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang, Việt Nam.
Quốc lộ 4C là con đường mang tên Đường Hạnh Phúc nối liền thành phố Hà Giang với thị trấn Đồng Văn 23°16′42″B 105°21′40″Đ﻿ / ﻿23,27845°B 105,360993°Đ﻿ / 23.278450; 105.360993﻿ (thị trấn Đồng Văn) và thị trấn Mèo Vạc 23°09′48″B 105°24′37″Đ﻿ / ﻿23,16337°B 105,410396°Đ﻿ / 23.163370; 105.410396﻿ (thị trấn Mèo Vạc) thuộc Cao nguyên Đồng Văn. Đèo Mã Pí Lèng là cung đường đèo hiểm trở dài khoảng 20 km, vượt núi Mã Pí Lèng ở sườn phía đông với độ cao vùng đỉnh đèo khoảng 1.200 - 1.400 m . Đường Hạnh Phúc được hàng vạn thanh niên xung phong thuộc 16 dân tộc của 8 tỉnh miền Bắc Việt Nam làm trong 6 năm (1959-1965) với trên 2 triệu lượt ngày công lao động, riêng đoạn đèo vượt Mã Pì Lèng được các thanh niên trong đội cảm tử treo mình trên vách núi lấn từng centimet để làm trong 11 tháng.
Đèo Mã Pí Lèng được du khách xếp vào nhóm "tứ đại đỉnh đèo" của vùng núi phía Bắc Việt Nam, cùng với Đèo Ô Quy Hồ, Đèo Khau Phạ và Đèo Pha Đin.
Quá trình làm đường > Khó khăn

Ngày 30 tháng 11 năm 1959, một trung đội phỉ 40 tên do Vàng Chỉn Cáo chỉ huy đã khóa chặt Cổng trời Cán Tỷ, cắt đứt đường mòn huyết mạch từ Hà Giang lên Đồng Văn. Hôm sau, toán phỉ chặn Cổng Trời bắt giữ hai đoàn ngựa thồ hàng của tỉnh lên Đồng Văn, đuổi cán bộ quay trở lại. Một tuần sau đó, hàng loạt địa bàn trên toàn huyện bị thổ phỉ cướp phá, chúng lùng bắt cán bộ, đốt nhà, cướp của. Từ ngày 12 đến 28 tháng 12 năm 1959, hàng loạt cuộc tấn công của phỉ nhằm vào bộ máy chính quyền cơ sở nổ ra. Vàng Chúng Dình, một tàn quân Quốc dân đảng Trung Quốc dẫn 200 tên phỉ tấn công thị trấn Đồng Văn; Vàng Dúng Mỷ đánh phá Mèo Vạc, cướp cửa hàng mậu dịch. Ngày 20 tháng 12 đầu lĩnh Phàn Chỉn Sài đưa một toán phỉ đánh vào Na Khê, Bạch Đích, bắt cán bộ huyện treo lên cây làm bia cho lính bắn. Ngày 28 tháng 12, Giàng Quáng Ly chiếm Yên Minh; Vàng Chỉn Cáo, Phàn Dền chiếm Cán Tỷ, Đông Hà (Quản Bạ).
Khó khăn chồng chất, thiếu thốn đủ bề, nhưng với khí thế sục sôi cách mạng của tuổi trẻ, hàng ngàn người tham gia công trình có một không hai này đã không ngại gian khổ hy sinh, quyết bám núi, bám đường, lao động miệt mài nơi rừng thiêng nước độc và loạn lạc. Thời gian đã khẳng định ý chí của họ, ngày 09 tháng 9 năm 1963 con đường vươn đến thị trấn Đồng Văn. Sau hơn 4 năm, tuyến đường dài 164 km đã hoàn thành.
Đoạn khó khăn nhất của tuyến đường chỉ có 21 km từ Đồng Văn sang Mèo Vạc lại phải mất thêm gần 2 năm lao động vất vả nữa mới hoàn thành. Đoạn đường này chính là con đèo hiểm trở Mã Pí Lèng. Để vượt bức tường đá này cần xây dựng một đường đèo men theo vách núi ở độ cao khoảng 1.600m. Tuy nhiên, khó khăn đến mức trong giai đoạn đầu nhằm mở một vỉa đường nhỏ mang tên "đường công vụ" rộng khoảng 40 cm trên vách đá (để công nhân về sau có chỗ đặt chân trên đó thi công phá đường rộng ra), 17 thanh niên trong đội cảm tử (giai đoạn này gọi là "Đội Cơ Dũng") phải treo mình bằng dây trên các vách đá ròng rã trong 11 tháng đục đẽo hoàn toàn bằng bàn tay trần và những phương tiện thủ công. Nhằm thể hiện lòng quyết tâm và tinh thần đối diện với hiểm nguy, các công nhân đã đặt tại lán của mình 10 chiếc quan tài và truy điệu sống trong từng ngày làm việc. Mỗi sáng, các thành viên "Đội Cơ dũng" hô to "quyết thắng" rồi vác choòng (xà beng 8 cạnh), búa, ít thuốc nổ, trèo lên vách núi. Treo mình giữa lưng chừng trời, họ đục vách đá nhét thuốc nổ vào rồi hô đồng đội kéo lên đỉnh núi. Ít phút sau mìn nổ, vỡ ra một miếng đá nhỏ bé.
Quá trình làm đường > Hy sinh

Trong quá trình làm đường, đã có những người ngã xuống, đó là:
Anh Đào Ngọc Phẩm quê ở Thái Nguyên, lên Hà Giang nhập đội quân mở đường. Đang leo lên vách đá chênh vênh, khi thấy 2 bố con người Mông đi chợ bị trượt chân, anh Phẩm vươn người ra cứu. Hòn đá anh dưới chân anh bửa ra, cả người và đá mất hút dưới vực sâu.
Anh Lương Quốc Chanh, quê ở Cao Lộc, Lạng Sơn. Làm việc trong điều kiện quá khắc nghiệt, anh mắc bệnh, nhiều người vào các bản xa xôi kiếm thuốc nhưng không cứu được người đồng đội của mình. Trước khi nhắm mắt anh Chanh khóc: "Tôi sẽ chết ở đây, tôi nằm bên vệ đường Hạnh Phúc này. Anh em phải tiếp tục phá đá. Mai đây con đường hoàn thành, anh em về lại Lạng Sơn. Liệu ai còn nhớ tôi không? Tôi sẽ nhớ mọi người lắm đấy".
Quá trình làm đường > Hoàn thành và tưởng niệm

Sau khi hoàn thành, Đèo Mã Pí Lèng tuy không phải là dài nhất nhưng là con đèo hiểm trở bậc nhất ở vùng núi biên viễn phía Bắc, được ví như "vua" của các con đèo Việt Nam. Cung đường đèo ban đầu được mở chỉ đủ rộng chỗ cho người đi bộ và xe ngựa thồ, về sau được mở rộng hơn cho ô tô nhưng vẫn rất nguy hiểm vì những đoạn cua tay áo và mặt đường lổn nhổn đá hộc, hai ô tô rất khó tránh nhau. Những năm gần đây, với phương tiện máy móc hiện đại, con đường Hạnh Phúc nhiều lần được mở mang tu sửa ngày càng to rộng, dễ đi, con đèo hiểm trở Mã Pí Lèng không còn làm chết ngựa nữa mà đã trở thành di sản độc đáo về địa chất và cảnh quan. Nằm giữa cao nguyên Đồng Văn trơ trọi đá, một bên là vách núi Mã Pí Lèng cao dựng đứng và một bên là vực sâu sông Nho Quế, phía Bắc và Đông Bắc đèo trải dài trong tầm mắt là hàng ngàn quả núi đá trọc màu xám trùng trùng điệp điệp lơ thơ cây cối.
Cung đường Mã Pí Lèng nối liền Đồng Văn và Mèo Vạc trong đó có đoạn đèo 9 khoanh dài 20 km về sau trở thành một kỳ tích của người H'Mông . Trên đỉnh đèo Mã Pí Lèng, cũng là nơi cao nhất của Đường Hạnh Phúc, hiện có một trạm dừng chân cho du khách ngoạn cảnh. Tại cung đường ở xã Pải Lủng có đặt "Bia Tưởng niệm Thanh niên Xung phong", ghi lại những dấu ấn trong quá trình xây dựng đường đèo.
Cảm xúc trước cung đường huyền thoại, nhạc sĩ Nguyễn Trùng Thương, đã sáng tác ca khúc "Cung đường mùa Xuân" với ca từ rất lãng mạn và hào hùng.
Thắng cảnh quốc gia

Ngày 16 tháng 11 năm 2009, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam đã ra quyết định xếp hạng khu vực Mã Pí Lèng là Di tích danh lam thắng cảnh quốc gia. Theo đó danh lam thắng cảnh Mã Pí Lèng bao gồm:
Đèo Mã Pí Lèng được coi là khu vực di sản đặc sắc về địa chất và cảnh quan.
Khu vực đỉnh đèo được đánh giá là một trong những điểm quan sát toàn cảnh vào loại đẹp nhất ở Việt Nam.
Hẻm vực Tu Sản là một trong những thung lũng kiến tạo độc nhất vô nhị ở Việt Nam.
Trong văn học

Đã có nhiều nhà văn, nhà thơ lên thăm cung đường đèo hùng vĩ này như Xuân Diệu, Nguyên Ngọc v.v., và những ấn tượng khó phai đã đọng thành cảm hứng trong sáng tác của họ. Đáng chú ý nhất là Tùy bút Mỏm Lũng Cú tột Bắc của nhà văn Nguyễn Tuân. Trong tác phẩm này, về quá trình mở đèo Mã Pí Lèng, Nguyễn Tuân đã viết: Cả quãng Đồng Văn-Mèo Vạc 24 cây số đường núi đá này phải làm mất một năm rưỡi, nhưng riêng chỗ dốc Mã Pí Lèng thì phải tốn mất 11 tháng treo mình trên vách đá để đục, bổ đá khắc đá ra mà cấn mặt đường vào vách đá đứng thành vại.
Năm 1964, nhà thơ Nguyễn Hải Trừng khi đứng trước sắc cảnh dữ dằn, khốc liệt của Mã Pí Lèng đã viết:
Đèo Mã Pí Lèng nói riêng và đường Hạnh Phúc nói chung, theo Đỗ Doãn Hoàng trong bài viết Kỳ tích Mã Pí Lèng đã dẫn ở trên: trong lịch sử làm đường của Việt Nam, có lẽ đó là con đường thi công hoàn toàn bằng sức người gian khổ nhất; vượt qua cao nguyên cao nhất; chiếm số ngày công lao động nhiều nhất; thời gian lâu nhất; và cũng bi tráng nhất (khi con đường hoàn thành, phải có một nghĩa trang riêng để tưởng nhớ những người đã ngã xuống).
Sự kiện nhà hàng Mã Pì Lèng Panorama năm 2019

Đầu tháng 10 năm 2019, trên các báo và trang mạng xuất hiện các hình ảnh và tranh cãi sôi nổi về một nhà hàng biển hiệu là "Mã Pì Lèng Panorama", được coi là "xây dựng không phép" ở vùng đỉnh đèo và bước vào hoạt động phục vụ khách. Những tranh cãi hướng đến việc bảo vệ cảnh quan thiên nhiên vùng di sản, và các công trình phục vụ phải bố trí ở mức hài hòa với cảnh quan đó.
Trong thực tế lực lượng quản lý nhà nước của huyện Mèo Vạc là mỏng, thiếu các đội thanh tra xây dựng như các quận huyện miền xuôi, và với mục tiêu chính phát triển kinh tế địa phương chống đói nghèo ở vùng đất có 140 người/km², thì việc mọc lên những nhà hàng như Panorama trên đất tư nhân là điều có thể xảy ra. Những công trình như vậy nằm ở khu vực nông thôn, nơi chưa có quy hoạch xây dựng chi tiết, nên không phải có giấy phép xây dựng. Mặt khác dọc đèo hiện nay nhà hàng Mã Pì Lèng Panorama không phải là cơ sở duy nhất, nhưng vì ở vị trí ngắm cảnh tốt nhất nên được để ý nhiều.
Ngày 8 tháng 10 năm 2019, Sở Xây dựng Hà Giang đề xuất hướng xử lý công trình nhà hàng Panorama trên đèo Mã Pì Lèng, yêu cầu chỉnh trang, cải tạo phần công trình tầng âm và một tầng nổi sát mặt đất, còn toàn bộ 6 tầng giật cấp phía trên của nhà hàng Panorama xây nhô ra phía sông Nho Quế sẽ bị phá dỡ để cải tạo thành đất trồng cây xanh, và thời hạn phá dỡ phải hoàn thành trước ngày 15 tháng 11 năm 2019.
Vách đá Mã Pí Lèng
Mã Pí Lèng nhìn xuống sông Nho Quế, 2016
Quang cảnh đèo Mã Pì Lèng
Hẻm Tu Sản và sông Nho Quế nhìn từ đèo Mã Pí Lèng
Vách đá và những con đèo nhỏ của Mã Pí Lèng
Alpinia diffissa

| Alpinia diffissa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Zingiberales
Họ (familia): Zingiberaceae
Chi (genus): Alpinia
Loài (species): A. diffissa
Danh pháp hai phần
Alpinia diffissa Roscoe 
Alpinia diffissa là một loài thực vật có hoa trong họ Gừng. Loài này được Roscoe mô tả khoa học đầu tiên năm 1815.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Alpinia diffissa”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Trentepohlia vitiana

| Trentepohlia vitiana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Trentepohlia
Danh pháp hai phần
Trentepohlia vitiana Oosterbroek, 2009 
Trentepohlia vitiana là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Đông Quả Cách cách

| Đoan Trang Cố Luân Công chúa 端莊固倫公主 |
| --- | --- |
Công chúa nhà Thanh 
Thông tin chung
Sinh: 1578
Mất: 1652
An táng: Diêu Đại Tây trấn, Đăng Tháp, Liêu Ninh
Phối ngẫu: Hà Hòa Lễ
Hậu duệ: Đa Tích Lễ (多积礼) Hòa Cố Đồ (和顾图) Đô Loại (都类)
Hoàng tộc: Ái Tân Giác La
Thân phụ: Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích
Thân mẫu: Nguyên phi Đông Giai thị
Đoan Trang Cố Luân Công chúa (chữ Hán: 端莊固倫公主, 1578 - 1652) hay còn gọi là Đông Quả Cách cách (chữ Hán: 东果格格, tiếng Mãn: ᡩᠣᠩᡤᠣ, phiên âm: Donggo), Ái Tân Giác La, là một công chúa nhà Thanh, con gái trưởng của Nỗ Nhĩ Cáp Xích.
Cuộc đời

Đoan Trang Cố Luân Công chúa tên thật là Văn Triết (文哲), có nơi ghi chép là Nộn Triết (嫩哲), sinh vào giờ Tuất, ngày 22 tháng 2 (âm lịch), năm Minh Vạn Lịch thứ 6 (1578). Mẹ bà là Cáp Cáp Nạp Trác Thanh (Hahana-jacing), thuộc Đông Giai thị (Tunggiya), là Đại Phúc tấn của Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Bà không chỉ là trưởng nữ, mà còn là người lớn nhất trong tất cả những người con của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, là chị gái cùng mẹ của Chử Anh và Đại Thiện.
Tháng 4 năm Minh Vạn Lịch thứ 16 (1588), Hà Hòa Lễ dẫn đầu bộ lạc quy thuận Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Do đó, Nỗ Nhĩ Cáp Xích liền đem hứa gả hoàng trưởng nữ cho Hà Hoà Lễ. Bởi vì chồng là thủ lĩnh của Đổng Ngạc thị (còn được gọi là Đống Ngạc, Đông Cổ hoặc Đông Quả), theo phong tục tại thời điểm đó, bà theo cách gọi nhà chồng mà xưng Đổng Ngạc Cách cách hay Đông Quả Cách cách.
Căn cứ "Thanh sơ nội quốc sử viện mãn văn đương án" ghi chép lại:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  天聰七年，皇太極率諸貝勒大臣到大貝勒住宅拜賀後，再到其姊董鄂格格宅第拜賀 天聰八年，皇太極以元旦禮詣董鄂格格家拜賀她。 . Thiên Thông thất niên, Hoàng Thái Cực suất chư Bối Lặc đại thần đáo Đại Bối Lặc trụ trạch bái hạ hậu, tái đáo kỳ tỷ Đổng Ngạc Cách cách trạch đệ bái hạ. Thiên Thông bát niên, Hoàng Thái Cực dĩ nguyên đán lễ nghệ Đổng Ngạc Cách cách gia bái hạ tha.  | ” |
"Thiên Thông cửu niên đương " cũng ghi chép, năm Thiên Thông thứ 9, Hoàng Thái Cực suất lĩnh chư Bối Lặc đến trạch đệ Nộn Triết Cách cách để khấu bái, thì Nộn Triết Cách cách
「欲答禮叩拜，汗勸止畢，行三跪九叩頭禮」

"Dục đáp lễ khấu bái, Hãn khuyến chỉ tất, hành tam quỵ cửu khấu đầu lễ"
Năm 1636, Hoàng Thái Cực lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu là Sùng Đức, cải quốc hiệu là Đại Thanh, đổi tộc Nữ Chân thành Mãn Châu. Ông sách phong cho 7 vị công chúa trong đó 2 người chị là Văn Triết và Nhan Triết. Văn Triết được phong là Cố Luân Công chúa, và Nhan Triết được phong là Hòa Thạc Công chúa. Một số nhận định cho rằng, Nhan Triết là em gái cùng cha khác mẹ của bà, Nộn Triết Cách cách.
"Thanh nội bí thư viện Mông Cổ văn đương án hối biên hán dịch" lại ghi nhận sách văn vào năm Sùng Đức nguyên niên ngày 16 tháng 10, Hoàng Thái Cực sách phong hai vị hoàng tỷ Nan Trát Cách cách và Chiêm Trát Cách cách là quốc triều Cố Luân Công chúa.
Năm Thuận Trị thứ 9 (1652), Đổng Ngạc Cách Cách qua đời ở tuổi 75, truy hào "Đoan Trang" (端庄). "Kiến viên thiên mộ chí" được ghi lại như sau:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  「康熙癸巳年，齊錫奏准整理祖輩墓園之事，又欲與公主之墓彰立碑石。去京城取冊，見公主無號，請賜號等語。奉旨追封公主端莊號，又賜碑文。」 "Khang Hi quý tị niên, Tề Tích tấu chuẩn chỉnh lý tổ bối mộ viên chi sự, hựu dục dữ công chủ chi mộ chương lập bi thạch. Khứ kinh thành thủ sách, kiến Công Chúa vô hào, thỉnh tứ hào đẳng ngữ. Phụng chỉ truy phong Công Chúa Đoan Trang hào, hựu tứ bi văn. "  | ” |
Mộ viên

Sau khi mất, bà được an táng ở Hoàng Cô phần tại thôn Công An Bảo thuộc Tây Đại Diêu Trấn, thành phố cấp huyện Đăng Tháp, tỉnh Liêu Ninh, tức Đông A thị Mộ viên.
Mộ viên bắt đầu động công vào năm Khang Hi thứ 17 (1688), hoàn thành vào năm thứ 55 (1716). Trước tiên là kiến tạo thổ sơn, phân chia nội ngoại viên. Ngoại viên dùng gạch đất xây tường, lại thiết lập hàng rào giới hạn mộ viên. Nội viên dùng gạch đá xây tường, dài 33 mét, rộng 17 mét. Nội ngoại viên đều trồng rất nhiều cây cối. Bên trong viên xây dựng đại nha môn, phòng trực, viên môn, đình dựng bia, ngọc đài, sư tử bằng đá, lối đi giữa được lát gạch. Tổng thệ cực kì đồ sộ.
Bia của Đoan Trang Cố Luân Công chúa được lập ở Công An Bảo Mộ viên, thuộc Tây Đại Diêu trấn, thành phố cấp huyện Đăng Tháp, tục xưng "Hoàng Cô phần". Đầu Li, bệ bia hình rùa đều làm từ đá cẩm thạch trắng. Bia cao 4.3 mét, rộng 1.21 mét. Bi văn được khắc vào năm Khang Hi thứ 55, gồm cả chữ Hán và Mãn.
Bia văn

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  國家篤念親推恩施於靡已追維令德渥典禮於方親，爾固倫公主，太祖高皇帝之女，朕之祖姑也，金枝凝秀，銀漢分祥，貞靜秉於性成柔嘉，孚乎內則，肅雝著範，曰歸勲舊之宗，賢慎宜家，聿廣閨闡之化，奄辭戚里，屢易星霜，淑儀久著於生前，令譽猶存於今，日齊錫屬在裔孫不忘祖妣，冀長新共兆域，虔籲表揚，用特沛夫恩榮俯俞，奏請靖莊賜諡，異數丕昭。鳴呼！芳型宛在，名增琬炎之光，彤管常垂，寵煥絲綸之色，用茲昭示，不亦休歟。 Quốc gia đốc niệm thân thôi ân thi vu mỹ dĩ truy duy lệnh đức ác điển lễ vu phương thân, nhĩ Cố Luân Công Chúa, Thái Tổ Cao Hoàng Đế chi nữ, trẫm chi tổ cô dã, kim chi ngưng tú, ngân hán phân tường, trinh tĩnh bỉnh vu tính thành nhu gia, phu hồ nội tắc, túc ung trứ phạm, viết quy huân cựu chi tông, hiền thận nghi gia, duật nghiễm khuê xiển chi hóa, yểm từ thích lý, lũ dịch tinh sương, thục nghi cửu trứ vu sinh tiền, lệnh dự do tồn vu kim, nhật tề tích chúc tại duệ tôn bất vong tổ tỷ, ký trường tân cộng triệu vực, kiền hu biểu dương, dụng đặc phái phu ân vinh phủ du, tấu thỉnh tĩnh trang tứ thụy, dị sổ phi chiêu. Minh hô! Phương hình uyển tại, danh tăng uyển viêm chi quang, đồng quản thường thùy, sủng hoán ti luân chi sắc, dụng tư chiêu kỳ, bất diệc hưu dư.  | ” |
— Bia văn Đồng Quả Cách Cách
Gia đình > Ngạch phò

Hà Hòa Lễ sinh vào năm Minh Gia Tĩnh thứ 45 (1561), hơn Cách cách 16 tuổi. Năm 26 tuổi (1587), ông thừa kế vị trí thủ lĩnh bộ lạc Đổng Ngạc. Năm Minh Vạn Lịch thứ 16 (1588), Hà Hòa Lễ đầu phục Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Lúc đó, Hà Hòa Lễ đã có vợ (Phúc tấn Trác Nhĩ), nhưng Nỗ Nhĩ Cáp Xích vẫn muốn gả con gái cho. Bởi Cách cách là người được "Tứ vi Đích Phúc Tấn", nên nguyên phối của Hà Hòa Lễ bị hạ xuống thành Trắc Phúc Tấn.
Ngạch phò Hà Hòa Lễ là 1 trong những Hậu Kim khai quốc nguyên huân, sau khi chính quyền được thành lập, được phong làm Nhất đẳng Đại thần - 1 trong 5 Nghị chính đại thần cùng với Ngạch Diệc Đô, Phí Anh Đông, An Phí Dương Cổ và Hỗ Nhĩ Hán. Trong những năm Thiên Mệnh, ông thụ thế chức Tam đẳng Tổng binh quan (三等总兵官). Năm Thiên Mệnh thứ 9 (1624), Ngạch phò mất, thọ 64 tuổi. Sùng Đức Đế truy phong Tam đẳng Tử.
Năm Thuận Trị thứ 11 (1654), Thuận Trị Đế truy thụy Ôn Thuận (温顺), cho khắc công lao lên đá. Bên trong có "Tường thuật chuyện cũ, thương tiếc tiền huân", tán thưởng ông "[乃能益励忠诚] Có năng lực lại càng thêm trung thành, [封疆攸赖] bờ cõi được nhờ cậy, [始终尽瘁克襄王室] thủy chung tận tụy vì vương thất". Năm Ung Chính thứ 8 (1729), Ung Chính Đế gia phong hào Dũng Cần (勇勤).
Gia đình > Hậu duệ

Trong 6 người con của Hà Hòa Lễ, Công Chúa sở sinh có ba người, đều được thụ phong trong những năm Khang Hy.
Thứ tử: Đa Tích Lễ (多积礼)
Tứ tử: Hòa Cố Đồ (和顾图)
Ngũ tử: Đô Loại (都类)
Chú thích

↑  《满洲实录·卷二》○戊子年四月......又栋鄂部部长克彻孙何和里亦率本部军民归.太祖以长公主嫩哲妻之授以大臣之职......
↑  《满文老档·第十六函·第三十五册》崇德元年十一月
↑  王艳春 (2011). “《清太祖、太宗朝公主考证拾零》”. 沈阳故宫博物院院刊 (bằng tiếng Trung). 辽宁省沈阳市: 沈阳故宫博物院 (2011年总第11期). Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 6 năm 2019.
1 2  阿古都督世系的《永陵喜塔腊氏谱书》 Lưu trữ 2011-06-16 tại Wayback Machine．满族文化网，2008-1-24
Tmesisternus arfakianus

| Tmesisternus arfakianus |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Tmesisternus
Loài (species): T. arfakianus
Danh pháp hai phần
Tmesisternus arfakianus Gestro, 1876 
Tmesisternus arfakianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Cryptostylis maculata

| Cryptostylis maculata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Cryptostylis
Loài (species): C. maculata
Danh pháp hai phần
Cryptostylis maculata (J.J.Sm.) J.J.Sm. 
Cryptostylis maculata là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (J.J.Sm.) J.J.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1929.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Cryptostylis maculata”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Begonia incarnata

| Begonia incarnata |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Cucurbitales
Họ (familia): Begoniaceae
Chi (genus): Begonia
Loài (species): B. incarnata
Danh pháp hai phần
Begonia incarnata Link & Otto, 1828 
Begonia incarnata là một loài thực vật có hoa trong họ Thu hải đường. Loài này được Link & Otto mô tả khoa học đầu tiên năm 1828.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Begonia incarnata”. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2013.
Baphia massaiensis

| Baphia massaiensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Baphia
Loài (species): B. massaiensis
Danh pháp hai phần
Baphia massaiensis Taub. 
Baphia massaiensis là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Taub. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Baphia massaiensis”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.