stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Khang Hi
Trừ Ngao Bái

Bài chi tiết: Ngao Bái
Vì Khang Hi mới 8 tuổi, chính sự do 4 đại thần phụ chính lo liệu. Trong số 4 đại thần, Ngao Bái là người có nhiều chiến công nhất và được phong thưởng nhiều, nên tỏ ra ngang tàng, coi thường vua nhỏ. Sách Ni tuổi già lắm bệnh nên ngại việc, ít tham gia chính sự; Át Tất Long tính tình mềm mỏng, ngại va chạm, không muốn gây xung đột; chỉ có Tô Khắc Tát Cáp tuy ít tiếng nói nhất nhưng thẳng thắn cương trực, thường hay tranh luận với Ngao Bái.
Năm 1666, Ngao Bái giết hại Tổng đốc Trực Khang – Sơn Đông là Chu Xương Tô, Tuần phủ Vương Đăng Liên. Trước sự chuyên quyền của Ngao Bái, Tô Khắc Táp Cáp tức giận, hai người trở thành đối đầu. Tô Khắc Táp Cáp ít kinh nghiệm, lại một mình một chủ trương, không chỉ đối đầu với Ngao Bái mà còn mâu thuẫn với Sách Ni, do đó bị cô lập. Ngao Bái tìm cách vu cáo Tô Khắc Táp Cáp để buộc tội, và thúc ép Khang Hi ban lệnh xử tử. Sau khi 3 đại thần qua đời, không còn ai phản đối Ngao Bái, vì vậy ngày càng chuyên quyền. Những ai muốn tâu việc lên vua đều phải tâu qua Ngao Bái và đút lót mới được cất nhắc, bổ dụng. Ngao Bái muốn tiếp tục duy trì đường lối chỉ dùng người Mãn làm quan, hạn chế người Hán vào triều. Sự chuyên quyền của Ngao Bái khiến Khang Hi không hài lòng.
Năm 1667, Khang Hi 14 tuổi, tự mình đứng ra xem xét việc triều chính và muốn trừ bỏ Ngao Bái. Do Ngao Bái đang là phụ chính, bè cánh lại đông, chưa thể trừ bỏ ngay, nên Khang Hi bề ngoài vẫn tỏ ra kính trọng Ngao Bái, khiến ông ta càng được thể làm càn, thường cáo bệnh ốm không vào triều, khiến vua phải đến tận nhà thăm hỏi. Một lần Khang Hi tới thăm, thấy Ngao Bái không hề ốm yếu. Bỗng nhà vua phát hiện dưới đệm có con dao. Ngao Bái rất lo lắng nhưng Khang Hi lại không tỏ thái độ gì, cho rằng việc mang dao bên người là tập quán bình thường của người Mãn. Do đó Ngao Bái yên tâm không bị Khang Hi nghi ngờ.
Lấy lý do thích đánh cờ, Khang Hi triệu con của Sách Ni là Sách Ngạch Đồ vào cung để bàn kế trừ Ngao Bái. Ông phong cho Ngao Bái làm Nhất đẳng công để ông ta lơ là mất cảnh giác, mặt khác lấy cớ thích học võ nghệ để tuyển chọn nhiều người trong hàng ngũ con em thân vương làm thị vệ cho Ngao Bái. Sau đó, ông lấy cớ điều bớt những vây cánh của Ngao Bái đi làm quan ở nơi xa.
Năm 1669, khi Ngao Bái vào cung yết kiến, Khang Hi ra lệnh cho đội thị vệ thân tín bắt giữ. Ông hạ chỉ cách chức Ngao Bái, hạch ra hơn 30 đại tội. Nhưng vì Ngao Bái là Nguyên lão Tam triều, công trạng rất lớn, nhất là công cứu sống Hoàng Thái Cực và phò tá Thuận Trị lên ngôi, Khang Hi tha chết cho Ngao Bái, giam suốt đời trong ngục. Toàn bộ vây cánh của Ngao Bái bị bắt giữ, những kẻ thân tín bị xử trảm. Ngao Bái sau khi bị tống vào ngục trở nên u uất, không lâu sau lâm bệnh chết trong ngục. Khang Hi chính thức nắm quyền điều hành triều chính, khi đó ông 16 tuổi.
Hoàn thành thống nhất quốc gia > Chiếm Đài Loan

Sau khi dẹp xong Tam vương, Khang Hi tính tới việc thu hồi Đài Loan bị dòng họ Trịnh Thành Công chiếm trong nhiều năm.
Cha Thành Công là Trịnh Chi Long đã hàng nhà Thanh nhưng Thành Công vẫn một lòng thờ nhà Minh, không thần phục nhà Thanh. Năm 1662, Trịnh Thành Công được sự giúp sức của Hà Đình Bân (phiên dịch cho người Hà Lan), đánh đuổi người Hà Lan trên đảo, chiếm toàn bộ Đài Loan.
Sau khi Trịnh Thành Công chết, họ Trịnh truyền 3 thế hệ qua Trịnh Kinh tới Trịnh Khắc Xương vẫn giữ Đài Loan. Theo đề nghị của Tổng đốc Phúc Kiến là Diêu Khải Thánh, Khang Hi quyết định tấn công Đài Loan nhân có tranh chấp trong nội tộc họ Trịnh. Ông sai Diêu Khải Thánh đánh Đài Loan. Khải Thánh thi hành chính sách vừa đánh vừa dụ của Khang Hi, kết quả dụ được 13 vạn dân Đài Loan quy phục.
Theo sự tiến cử của Diêu Khải Thánh, Khang Hi bất chấp sự phản đối của nhiều người, sai thủ hạ cũ của Trịnh Thành Công là Thi Lang làm đề đốc thủy sư Phúc Kiến phụ trách việc đánh Đài Loan. Nhưng sau khi nhận chức, Thi Lang lại bất đồng quan điểm với Diêu Khải Thánh về việc tiến quân. Khang Hi cho Thi Lang toàn quyền quyết định việc chiến dịch đánh Đài Loan. Mùa hè năm 1683, Thi Lang ra quân một trận đánh bại quân chủ lực họ Trịnh, chiếm được Bành Hồ. Thế cùng, tháng 8 năm đó họ Trịnh xin đầu hàng.
Theo đề nghị của Thi Lang, Khang Hi xóa bỏ chủ trương bỏ Đài Loan để trao cho người Hà Lan. Ông điều quân và dân tới sống tại đảo, xây dựng các huyện Phượng Sơn, Đài Loan, Chư La trên đảo trở thành đơn vị hành chính của Trung Quốc.
Xung đột biên giới phía bắc > Xung đột với nước Nga

Xem thêm: Xung đột biên giới Nga – Thanh
Trong lúc Khang Hi còn phải đánh dẹp trong nước thì quân Nga liên tiếp tấn công vùng Hắc Long Giang của Trung Quốc. Sa hoàng Nga Ivan V còn xây dựng căn cứ Yaksa để dễ bề tấn công Trung Quốc.
Đầu năm 1682, Hoàng đế Khang Hi lên biên giới xem xét tình hình để tổ chức kháng cự. Vào năm 1683, ông bổ nhiệm Tát Bố Tố làm tướng quân Hắc Long Giang tới Ái Huy triển khai phòng ngự.
Vào năm 1685, ông sai đô đốc Bành Xuân và Tát Bố Tố chia hai đường thủy bộ tấn công Yaksa, hạ được thành này và rút về Ái Huy.
Quân Nga điều đại bác từ kinh thành Moskva tới, kéo thêm viện binh từ Nerchinsk tấn công trở lại. Khang Hi lại sai Tát Bố Tố tấn công Yaksa lần thứ 2 vào năm 1686. Sau 3 tháng giao tranh ác liệt, cuối cùng hai bên đều cầm cự. Tới năm 1689, hai bên ký kết hòa ước Nerchinsk xác định biên giới 2 nước. Hòa ước này đảm bảo hòa bình cho biên giới Nga – Trung trong hơn 100 năm.
Xung đột biên giới phía bắc > Chiến tranh với người Mông Cổ

Một mặt tấn công chính diện, mặt khác Sa hoàng còn giúp cho các tộc Mông Cổ phía bắc tấn công nhà Thanh. Do Sa hoàng ủng hộ, Cát Nhĩ Đan (Galdan, 1670 - 1697) - hãn của Chuẩn Cát Nhĩ, ngày càng lớn mạnh, thống nhất các bộ lạc Mông và năm 1690 mang quân tấn công vào Nội Mông, chỉ còn cách Bắc Kinh 90 km.
Khang Hi bèn thân chinh đi đánh Cát Nhĩ Đan, bất chấp sự phản đối của nhiều đại thần muốn cầu hòa. Hai bên giao chiến ác liệt tại Ô Lan Bố Thông. Cát Nhĩ Đan bố trí phòng thủ "thành lạc đà", dùng hàng ngàn con lạc đà trói chân nằm dưới đất, trên lưng xếp đầy hòm gỗ đựng chăn đệm ướt tạo ra bức thành dài. Nhưng sau đó thành lạc đà bị quân Thanh dùng đại bác bắn vỡ. Cát Nhĩ Đan phải phá vây bỏ chạy.
Năm 1696, Cát Nhĩ Đan lại liên kết với Sa hoàng, mang 3 vạn quân tấn công Trung Quốc lần thứ 2. Khang Hi lại thân chinh mang 10 vạn quân đi đánh, chia làm 3 cánh: Tát Bố Tố phía đông, Phí Dương Cổ chỉ huy phía tây và ông tự mình đi trung quân. Kết quả quân Thanh thắng trận, đuổi được Cát Nhĩ Đan.
Sang năm 1697, Cát Nhĩ Đan tấn công lần thứ 3. Khang Hi lại phải thân chinh một lần nữa. Lần này Cát Nhĩ Đan thất bại nặng, phải chạy về căn cứ Y Lợi, nhưng Y Lợi đã bị cháu là Sách Vọng A Na Bố Thản làm phản chiếm giữ. Cát Nhĩ Đan định chạy sang Tây Tạng nhưng đường đi bị quân Thanh ngăn trở. Nhiều thủ hạ đầu hàng quân Thanh, Cát Nhĩ Đan bèn tự vẫn chết trong tuyệt vọng.
Sau này Sách Vọng A Na Bố Thản (Tsewang Rabtan) lại mang quân chiếm Tây Tạng. Năm 1720 Khang Hi điều binh đánh đuổi Sách Vọng, hộ tống vị Đạt Lai Lạt Ma VII của Tây Tạng về nước. Từ đó nhà Thanh cử sứ thần và quân sĩ tới chiếm lĩnh vùng Tây Tạng. Từ năm 1722, Khang Hi phái quân tiến vào Urumqi, mở đầu việc chiếm giữ Tân Cương sau này.
Xây dựng đất nước > Lãnh thổ

Thời kỳ Khang Hi cai trị, lãnh thổ Trung Quốc phía đông giáp biển, phía nam giáp Đại Việt, phía tây vượt Thông Lãnh, phía bắc đến Siberia. Từ trước đến thời Khang Hi, Trung Quốc chưa từng có thời kỳ nào lãnh thổ rộng lớn, thống nhất, đa sắc tộc và được quản lý hiệu quả, lâu dài như vậy.
Xây dựng đất nước > Chế độ quan lại

Sau khi thống nhất quốc gia, Khang Hi bắt tay vào chỉnh đốn bộ máy quan lại. Ông thực thi thưởng phạt nghiêm minh, chiêu nạp nhân tài trong toàn quốc để thu dụng.
Khang Hi luôn dậy sớm từ 3 giờ sáng làm việc. Ông không hài lòng về tình trạng quan lại tham ô, ức hiếp dân chúng. Trong những lần đi tuần thú, ông được các quan lại địa phương dâng mỹ nữ nhưng ông kiên quyết từ chối và còn trách phạt viên quan đó. Điều này được xem là hiếm có trong các vị vua Trung Quốc.
Ông rất chú trọng chỉnh đốn bộ máy chính quyền. Ông nghiêm trị những viên quan đục khoét dân như Tuần phủ Sơn Tây là Mục Nhĩ Trại, Tổng đốc Hồ Quảng là Sái Dục Vinh, Tri phủ Thái Nguyên là Triệu Phương Chiếu, Tổng đốc Lưỡng Giang là Cát Lễ giáng chức nhiều người có tội khác. Nhiều vị quan thanh liêm được ông cất nhắc.
Xây dựng đất nước > Phát triển kinh tế

Nhằm tăng cường kiểm soát Giang Nam sau khi dẹp loạn Tam phiên, từ năm 1684 Khang Hi nhiều lần đi tuần thú vùng này. Việc đi tuần thú của Khang Hi góp phần ổn định xã hội Giang Nam và thúc đẩy kinh tế nơi đây phát triển.
Xóa bỏ chế độ khoanh đất sản xuất: Năm 1669, Khang Hi hạ lệnh xóa bỏ chế độ khoanh đất sản xuất theo kiểu nông nô, song bị Ngao Bái ngăn trở nên không thực thi được hiệu quả. Năm 1685, ông cho thi hành lệnh này một lần nữa, nhờ vậy đất đai được trả về tay nông dân.
Xây dựng các công trình thủy lợi: công trình thủy lợi nổi bật nhất thời Khang Hi là đê sông Hoàng Hà. Ông đã dồn tâm huyết suốt 30 năm để trị thủy dòng sông này. Ban đầu ông sai đại thần Cận Phụ vốn nổi tiếng về nghề nông lo việc này. Sau khi Cận Phụ mất, ông trực tiếp tham gia vào việc này. Trong 6 lần ông đi tuần sát xuống phía nam, lần nào cũng quan tâm tới thủy lợi sông Hoàng Hà. Việc làm thủy lợi sông Hoàng Hà đảm bảo sự thông suốt của Đại Vận Hà (kênh đào lớn từ thời Tùy), giúp vận chuyển hàng triệu tấn lương thực trong nước.
Khuyến khích khẩn hoang: Khang Hi cho thi hành chính sách khuyến khích khai khẩn, ai có công khai khẩn thì được hưởng. Ông yêu cầu các quan lại phải thực thi, trong 5 năm phải khẩn hoang hết vùng đất do mình cai trị. Ông ra lệnh kêu gọi lưu dân tham gia sản xuất nông nghiệp, bất kể ai dù là người bản địa hay di cư đều xếp vào Bảo, Giáp để tham gia khẩn hoang. Lưu dân tham gia khẩn hoang được sở hữu một phần đất đai, do đó họ được đảm bảo chỗ ở và nguồn kiếm sống. Nhờ chính sách này, sản lượng lương thực trong nước tăng từ 527 vạn tấn lên 581 vạn tấn.
Giảm nhẹ thuế khóa: Thấy rõ bài học mất nước của triều Minh do chính sách thuế khóa nặng nề, ông cho thi hành cải cách thuế. Trong thời gian làm vua, ông cho hủy bỏ 3 lần miễn thuế cho các địa phương, miễn thu lương thực 2 lần cho phía nam. Khi có mất mùa hoặc có chiến tranh, ông đều hạ lệnh giảm thu tiền mặt và thu lương thực. Trước đây, thuế thu theo đầu người ("đinh ngân"), nhiều người không đủ tiền nộp. Năm 1712, ông tuyên bố lấy năm trước (1711) làm năm chuẩn để tính số đinh toàn quốc, về sau nếu số đinh gia tăng cũng không phải nộp thêm. Việc này gọi là "thịnh thế tư đinh, vĩnh bất gia phú" (Thêm tráng đinh thời thịnh, mãi không tăng thuế). Chính sách này làm giảm gánh nặng cho dân, góp phần ổn định xã hội.
Cùng nhiều đóng góp tích cực, Khang Hi vẫn còn hạn chế về việc duy trì lợi ích thái quá cho những người quý tộc Mãn châu.
Xây dựng đất nước > Với vấn đề văn hóa > Hạn chế

Tuy có những đóng góp tích cực, Khang Hi cũng có những tì vết đối với văn hóa Trung Hoa đương thời. Nhằm bảo vệ quyền lợi riêng của quý tộc Mãn Thanh, ông đã ra tay đàn áp nhiều trí thức người Hán trong các vụ án văn chương ("văn tự ngục") khi ông cho rằng họ có lời lẽ và câu văn ảnh hưởng tới lợi ích của Đại Thanh, đã xử họ rất nặng.
Sau này, do có sự can thiệp của Giáo hội Công giáo Rôma vào phương thức truyền giáo của các giáo sĩ khiến Khang Hi bất đồng, ông bèn ra lệnh "bế quan tỏa quốc", cấm họ truyền giáo tại Trung Quốc.
Cuối đời > Cửu tử đoạt đích

Khang Hi Đế vốn đã lập con lớn Dận Nhưng làm Thái tử, song Dận Nhưng đạo đức kém, tính tình xấu xa nên ông liền phế truất. Trước ngôi thái tử bỏ trống, các hoàng tử kéo bè cánh để tranh giành ngôi thừa kế, trong đó những người có ý định tranh ngôi là Đại A ca Dận Thì, Tam A ca Dận Chỉ, Tứ A ca Dận Chân, Bát A ca Dận Tự và Thập tứ A ca Dận Trinh. Trong đó, Đại A ca vì bị tội nên bị tước đoạt vương vị, Tam A ca là người bác học không thông hiểu việc chính sự, Bát A ca uy vọng trong triều quá lớn khiến Khang Hi cảm thấy bị uy hiếp nên những người này đều bị bỏ qua. Cuộc chạy đua đến ngai vàng chỉ còn là cuộc đua giữa Dận Chân và Dận Trinh. Đây được gọi là [Cửu tử đoạt đích; 九子夺嫡].
Năm Khang Hi thứ 61 (1722), ngày 13 tháng 11 (tức ngày 20 tháng 12 dương lịch), Khang Hi Hoàng đế băng hà tại Sướng Xuân viên, Thuận Thiên phủ. Hưởng thọ 69 tuổi, ở ngôi 61 năm, là hoàng đế ở ngôi lâu nhất trong lịch sử Trung Quốc.
Cuối đời > Nhận định

Đương thời, một giáo sĩ người phương Tây từng làm việc cạnh Khang Hi mô tả ông như sau:
Khang Hi là vị vua thông minh, tài hoa, cẩn thận, cần cù, sống giản dị, tính tình khoan hòa, nhưng can đảm và cầm quân giỏi, biết lo cho dân. Hàng ngày, ông thường tự tay xử lý 300-400 bản tấu, sớ, nhiều đêm làm việc tới tận canh ba. Các sử gia Trung Hoa ví ông với Đường Thái Tông, còn các học giả phương Tây cho rằng triều đại ông rực rỡ như triều Sa hoàng Pyotr Đại đế (1682 - 1725) của nước Nga dưới Vương triều Romanov và vua Louis XIV (1638 – 1715) của nước Pháp dưới vương triều Bourbon đương thời.
Dù còn một số hạn chế, Khang Hi được đánh giá là vị Hoàng đế có nhiều thành tích chính trị và có nhiều ảnh hưởng trong lịch sử vương triều Thanh. Dưới thời cai trị của Khang Hi, vương triều Thanh mới thành lập đi vào con đường cường thịnh. Thời kỳ ông cai trị có cả thành tích văn và võ, củng cố cơ sở thống trị cho nhà Thanh một cách vững chắc. Ông đã để lại sự khai sáng cho đường lối cai trị đất nước vững vàng sang thế kỷ 18 cho người cháu nội là Càn Long, được các sử gia gọi là "Khang Càn thịnh thế".
Gia đình

Bà nội: Hiếu Trang Hoàng thái hậu
Thân phụ: Thanh Thế Tổ Thuận Trị Hoàng đế
Đích mẫu: Hiếu Huệ Chương hoàng hậu Bát Nhĩ Tế Cát Đặc thị, tôn hiệu [Nhân Hiến Hoàng thái hậu; 仁憲皇太后].
Thân mẫu: Hiếu Khang Chương Hoàng hậu Đông Giai thị, tôn hiệu [Từ Hòa Hoàng thái hậu; 慈和皇太后].
Hậu phi > Hoàng hậu

Hiếu Thành Nhân Hoàng hậu Hách Xá Lý thị (3 tháng 2 năm 1653 – 6 tháng 6 năm 1674) là con gái của Cát Bố Lạt, nhập cung trở thành Hoàng hậu năm 1665. Qua đời do băng huyết sau khi sinh Dận Nhưng.
Hiếu Chiêu Nhân Hoàng hậu Nữu Hỗ Lộc thị (1653 – 18 tháng 3 năm 1678) là con gái của Át Tất Long, cháu nội của Ngạch Diệc Đô. Bà nhập cung được phong làm Phi năm 1676, được sách lập làm Hoàng hậu vào năm sau và qua đời sau 6 tháng.
Hiếu Ý Nhân Hoàng hậu Đông Giai thị (? – 24 tháng 8 năm 1689) là con gái của Đông Quốc Duy – em trai của Hiếu Khang Chương hoàng hậu và đồng thời là em họ của Khang Hi. Bà nhập cung làm Thứ phi, sau đuọc sách phong làm Quý phi trong dịp Hiếu Chiêu Hoàng hậu được lập làm Hoàng hậu, 4 năm sau thì được phong làm Hoàng Quý phi. Năm 1689, bà qua đời sau 1 ngày được lập làm Hoàng hậu.
Hiếu Cung Nhân Hoàng hậu Ô Nhã thị (1660 – 23 tháng 5 năm 1723) là con gái của Uy Vũ (威武) vốn xuất thân từ Bao y. Bà nhập cung làm Quan nữ tử, sau được thăng lên Đức tần rồi Đức phi. Sau khi con trai là Ung Chính lên ngôi thì được tôn làm Nhân Thọ Hoàng thái hậu.
Hậu duệ > Con gái

| TT | Danh hiệu | Sinh | Mất | Mẹ | Hôn nhân> Năm | Hôn nhân> Ngạch phò |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Hoàng trưởng nữ | 23 tháng 12, 1668 | Tháng 11, 1671 | Thứ phi Trương thị |  |  |
| 2 | Hoàng nhị nữ | 17 tháng 4, 1671 | 8 tháng 1, 1674 | Đoan tần |  |  |
| 3 | Cố Luân Vinh Hiến Công chúa | 20 tháng 6, 1673 | 29 tháng 5, 1728 | Vinh phi | 1691 | Ô Nhĩ Cổn (烏爾袞), cháu nội của Cố Luân Thục Tuệ Trưởng Công chúa. |
| 4 | Hoàng tứ nữ | 16 tháng 3, 1674 | 1678 | Thứ phi Trương thị |  |  |
| 5 | Hòa Thạc Đoan Tĩnh Công chúa | 9 tháng 6, 1674 | Tháng 4, 1710 | Quý nhân Triệu Giai thị | 1692 | Ô Lương hãn Cát Nhĩ Tang (噶爾臧) |
| 6 | Cố Luân Khác Tĩnh Công chúa | 4 tháng 7, 1679 | 1735 | Quý nhân Quách Lạc La thị | 1697 | Trát Tát Khắc Quận vương Đôn Đa Bố Đa Nhĩ Tể |
| 7 | Hoàng thất nữ | 5 tháng 7, 1682 | Tháng 9, 1682 | Hiếu Cung Hoàng hậu |  |  |
| 8 | Hoàng bát nữ | 13 tháng 7, 1683 | Tháng 7 – 8, 1683 | Hiếu Ý Hoàng hậu |  |  |
| 9 | Cố Luân Ôn Hiến Công chúa | 10 tháng 11, 1683 | Tháng 8 – 9, 1702 | Hiếu Cung Hoàng hậu | 1700 | Thuấn An Nhan (舜安顏) của Đông Giai thị. |
| 10 | Cố Luân Thuần Khác Công chúa | 20 tháng 3, 1685 | 1710 | Thông tần | 1706 | Sách Lăng |
| 11 | Hoàng thập nhất nữ | 24 tháng 10, 1685 | Tháng 6 – 7, 1686 | Ôn Hi Quý phi |  |  |
| 12 | Hoàng thập nhị nữ | 14 tháng 6, 1686 | Tháng 2 – 3, 1697 | Hiếu Cung Hoàng hậu |  |  |
| 13 | Hòa Thạc Ôn Khác Công chúa | 1 tháng 1, 1688 | Tháng 7 – 8, 1709 | Kính Mẫn Hoàng Quý phi | 1706 | Thương Tân (倉津) họ Bác Nhĩ Tế Cát Đặc |
| 14 | Hòa Thạc Khác Tĩnh Công chúa | 16 tháng 1, 1690 | 1736 | Quý nhân Viên thị | 1706 | Nhất đẳng nam Tôn Thừa Vận (孫承運). |
| 15 | Hòa Thạc Đôn Khác Công chúa | 3 tháng 2, 1691 | Tháng 1, 1710 | Kính Mẫn Hoàng Quý phi | 1709 | Đài cát Đa Nhĩ Tể (多爾濟) họ Bác Nhĩ Tế Cát Đặc. |
| 16 | Hoàng thập lục nữ | 27 tháng 11, 1695 | Tháng 10–11, 1707 | Thứ phi Vương thị |  |  |
| 17 | Hoàng thập thất nữ | 12 tháng 1, 1699 | Tháng 12, 1700 | Thứ phi Lưu thị |  |  |
| 18 | Hoàng thập bát nữ | 17 tháng 11, 1701 | 1701 | Đôn Di Hoàng Quý phi |  |  |
| 19 | Hoàng thập cửu nữ | 30 tháng 3, 1703 | Tháng 2 – 3, 1705 | Tương tần |  |  |
| 20 | Hoàng nhị thập nữ | 20 tháng 11, 1708 | Tháng 1 – 2, 1709 | Thứ phi Nữu Hỗ Lộc thị |  |  |
Hậu duệ > Con nuôi

Cố Luân Thuần Hi Công chúa (28 tháng 10 năm 1671 – 7 tháng 12 năm 1741) là con gái trưởng của Cung Thân vương Thường Ninh, em trai của Khang Hi và Thứ Phúc tấn Tấn thị, từ nhỏ nuôi dưỡng trong cung. Năm 1690, phong Hòa Thạc Công chúa, hạ giá lấy Đài cát Ban Đệ của Khoa Nhĩ Thẩm bộ. Sang năm 1723, tấn phong Cố Luân Công chúa. Sau khi Ban Đệ qua đời thì trở về kinh sư, mất những năm Càn Long.
Trong văn hóa đại chúng > Tiểu thuyết

Trong tiểu thuyết võ hiệp Lộc đỉnh ký của nhà văn Kim Dung viết năm 1972, Khang Hi đã được xây dựng khá sát với hình tượng lịch sử, là một Hoàng đế kiệt xuất, văn võ song toàn bên cạnh nhân vật hư cấu Vi Tiểu Bảo. Tuy nhiên tác phẩm cũng có những chi tiết thực như diệt trừ Ngao Bái, dẹp Loạn Tam phiên, thu phục Đài Loan và chiến tranh với Nga, Mông Cổ.
Trong văn hóa đại chúng > Phim ảnh

| --- | --- |
Phim ảnh truyền hình: Diễn viên
Năm 1977 《Lộc Đỉnh ký》: Trình Tư Tuấn
Năm 1983 《Lộc Đỉnh ký》: Lưu Gia Huy
Năm 1984 《Lộc Đỉnh ký》: Lưu Đức Hoa
Năm 1984 《Ung Chính vương triều》: Tiêu Hoàng
Năm 1992 《Lộc Đỉnh ký》: Ôn Triệu Luân
Năm 1996 《Khang Hi vi hành ký》: Trương Quốc Lập
Năm 1998 《Lộc Đỉnh ký》: Mã Tuấn Vĩ
Năm 2000 《Tiểu Bảo và Khang Hi》: Đàm Diệu Văn
Năm 2000 《Lộc Đỉnh ký》: Lương Dịch Luân
Năm 2001 《Vương Triều Khang Hi》: Trần Đạo Minh
Năm 2003 《Hoàng Thái Tử Bí Sử》: Lưu Đức Khải
Năm 2011《Bộ Bộ Kinh Tâm》: Lưu Tùng Nhân
Năm 2011《Cung Toả Tâm Ngọc》: Thang Trấn Nghiệp
Năm 2012 《Thâm Cung Điệp Ảnh》: Nghê Tề Dân
Năm 2012 《Mỹ Ly cách cách》: Vương Tân
Năm 2014 《Tân lộc Đỉnh ký》: Chung Hán Lương
Năm 2016 《Tịch Mịch Không Đình Xuân Dục Vãn》: Lưu Khải Uy
Năm 2017 《Long Châu Truyền Kỳ》: Tần Tuấn Kiệt
Năm 2019《Mộng Hồi Đại Thanh》: Lưu Quân
Oxytropis mertensiana

| Oxytropis mertensiana> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Fabales
Họ (familia): Fabaceae
Chi (genus): Oxytropis
Loài (species): O. mertensiana
Danh pháp hai phần
Oxytropis mertensiana Turcz. 
Oxytropis mertensiana là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Turcz. miêu tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Oxytropis mertensiana”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.
Tổng giáo phận Mechelen-Brussel

| Tổng giáo phận Mechelen–Brussel Archidioecesis Mechliniensis-Bruxellensis Aartsbisdom Mechelen-Brussel (bằng tiếng Hà Lan)  Archidiocèse de Malines-Bruxelles (bằng tiếng Pháp) |
| --- | --- |
Nhà thờ chính tòa Thánh Rumbold, Mechelen
Huy hiệu
Vị trí
Quốc gia: Bỉ
Địa giới: Mechelen, vùng thủ đô Bruxelles, Vlaams-Brabant và Walloon Brabant
Giáo tỉnh: Mechelen-Brussel
Toạ độ: 51°1′48,4″B 4°28′43,6″Đ﻿ / ﻿51,01667°B 4,46667°Đ﻿ / 51.01667; 4.46667
Thống kê
Khu vực: 3.700 km2 (1.400 dặm vuông Anh)
Dân số - Địa bàn - Giáo dân: (tính đến 2019) 2.950.000  1.886.000 (63,9%)
Giáo xứ: 593
Thông tin
Giáo phái: Công giáo Rôma
Giáo hội Sui iuris: Giáo hội Latinh
Nghi chế: Nghi lễ Rôma
Thành lập: 12/5/1559
Nhà thờ chính tòa: Thánh Rumbold (Mechelen) (Ngai tòa giáo trưởng)
Nhà thờ chính tòa khác: Nhà thờ chính tòa Thánh Micae và Gudula (Bruxelles)
Thánh bổn mạng: Thánh Rumbold thành Mechelen
Linh mục giáo phận: 1812
Lãnh đạo hiện tại
Giáo hoàng: Franciscus
Tổng giám mục tân cử: Luc Terlinden
Giáo phận trực thuộc: Giáo phận Antwerp Giáo phận Bruges Giáo phận Ghent Giáo phận Hasselt Giáo phận Namur Giáo phận Tournai Giáo phận Liège
Giám quản Tông Toà: Jozef De Kesel
Giám mục phụ tá:  Jean Kockerols  Jean-Luc Hudsyn  Koenraad Vanhoutte
Tổng Đại diện: Etienne Van Billoen
Nguyên giám mục: André-Joseph Léonard Jan De Bie  Jozef De Kesel
Bản đồ
 Địa giới Tổng giáo phận Mechelen-Brussel
Trang mạng
www.cathobel.be/dioceses/archidiocese-de-malines-bruxelles/
Lấy từ Annuario Pontificio 2007
Tổng giáo phận Mechelen-Brussel (tiếng Hà Lan: Aartsbisdom Mechelen-Brussel; tiếng Pháp: Archidiocèse de Malines-Bruxelles; tiếng Latinh: Archidioecesis Mechliniensis-Bruxellensis) là một tổng giáo phận của Giáo hội Latinh trực thuộc Giáo hội Công giáo Rôma ở Bỉ. Tổng giáo phận là nơi đặt ngai tòa giáo trưởng của Bỉ và quản lí Giáo tỉnh Mechelen-Brussel. Tổng giáo phận được thành lập năm 1559, và có hai nhà thờ chính tòa là Nhà thờ chính tòa Thánh Rumbold ở Mechelen và Nhà thờ chính tòa Thánh Micae và Gudula ở Bruxelles. Tổng giám mục đương nhiệm là Jozef De Kesel, được bổ nhiệm vào tháng 11/2015.
Tổng quan

Tổng giáo phận Mechelen-Brussel có địa giới bao gồm tỉnh Brabant và 8 đô thị của tỉnh Antwerpen, bao gồm Bonheiden, Duffel, Mechelen và Sint-Katelijne-Waver.
Vào năm 1995, tỉnh Brabant được tách ra làm ba tỉnh:
tỉnh Vlaams-Brabant nói tiếng Hà Lan;
Vùng thủ đô Bruxelles sử dụng cả tiếng Pháp và Hà Lan;
tỉnh Walloon Brabant nói tiếng Pháp.
Giáo hội Công giáo không thành lập các giáo phận mới để phù hợp với thay đổi này, thay vào đó ba Đại diện Tông tòa và các giám mục phụ tá của họ được cử đi quản nhiệm các vùng này.
Ngôn ngữ

Tên gọi của tổng giáo phận có thể khác nhau tùy ngôn ngữ, trong tiếng Hà Lan là Mechelen–Brussel còn trong tiếng Pháp là Malines–Bruxelles.
Trong tiếng Anh, Mechelen ban đầu được gọi là Mechlin hay Malines nhưng sau này Mechelen trở nên thông dụng hơn. Ngoài ra, tiếng Anh thường sử dụng Brussel(s) theo tiếng Hà Lan thay vì Bruxelles theo tiếng Pháp.
Nhà thờ chính tòa

Tổng giáo phận có hai nhà thờ chính tòa đôi: Nhà thờ chính tòa Thánh Rumbold ở Mechelen và Nhà thờ chính tòa Thánh Micae và Gudula ở Bruxelles.
Lịch sử

Tổng giáo phận Mechelen–Brussel ban đầu thuộc lãnh địa giáo hội Vùng đất thấp sau cuộc tổ chức lại năm 1559 với 15 giáo phận mới được thành lập. Qua thời gian, hai giáo tỉnh dần tách ra khỏi sự lãnh đạo của Mechelen–Brussel. Cambrai thuộc quyền kiểm soát của Pháp và Pháp bắt đầu sáp nhập vùng Flanders nói tiếng Pháp, ngoài ra Utrecht cùng các giáo phận trực thuộc ở Cộng hòa (sau là Vương quốc) Hà Lan bị tạm thời giải thế vì các tỉnh phía bắc đang phổ biến Thần học Calvin "phản giáo hoàng". Chiến tranh Napoleon 1801 một lần nữa đã vẽ lại bản đồ
Theo truyền thống, Tổng giám mục Mechelen thường được thăng Hồng y.
Tổng giáo phận Mechelen đã đổi tên thành Tổng giáo phận Mechelen–Brussel vào ngày 8/12/1961 như một phần cuộc tái cấu trúc các giáo phận ở Bỉ. Hai giáo phận mới được thành lập. Vào cùng ngày, Giáo phận Antwerpen được thành lập trên lãnh thổ tách ra từ Tổng giáo phận Mechelen. Sáu năm sau Giáo phận Hasselt cũng đã được thành lập. Điều này có nghĩa là các giáo phận mới sẽ khớp với các tỉnh của Bỉ. Đa số sự hiện diện của Giáo hội Công giáo tại tỉnh Antwerpen (trừ khu vực Mechelen) được quản lí bởi Giáo phận Antwerpen.
Tổng giám mục André-Joseph Leonard đã kế nhiệm Hồng y Danneels vào tháng 1/2010. Vào ngày 22/2/2011, Giáo hoàng Biển Đức XVI đã chỉ định: Đ.c. Jean Kockerols, Đ.c. Jean-Luc Hudsyn và Đ.c. Leon Lemmens là các giám mục phụ tá tổng giáo phận Mechelen-Brussels. Sau khi đến tuổi 75 năm, Leonard đã nộp đơn từ nhiệm, và đã được đồng ý. Vào mùa thu năm 2015 Giáo hoàng Phanxicô đã chỉ định Jozef De Kesel, giám mục giáo phận Bruges là tổng giám mục mới, và ông đã thăng Hồng y năm 2016. Năm 2023, Tổng giám mục tân cử Luc Terlinden đã được bổ nhiệm.