stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Thư sinh bóng đêm
Chú thích

↑  “밤을 걷는 선비” [Scholar Who Walks the Night]. Webtoon Daum (bằng tiếng Triều Tiên). Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 6 năm 2015. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2015.Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
↑  Choi, He-suk (ngày 6 tháng 5 năm 2015). “MBC confirms new Joseon vampire drama”. K-pop Herald. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2015.
↑  Yoon, Sarah (ngày 18 tháng 5 năm 2015). “Scholar Who Walks the Night gears up with first script reading”. K-pop Herald. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2015.
↑  Doo, Rumy (ngày 7 tháng 7 năm 2015). “Lee Joon-gi, TVXQ Changmin turn vampire, prince in new TV drama”. The Korea Herald. Truy cập ngày 8 tháng 7 năm 2015.
↑  Shin, Ji-hye (ngày 25 tháng 3 năm 2015). “Changmin to star in Scholar Who Walks the Night”. K-pop Herald. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2015.
↑  Hong, Hye-jin (ngày 2 tháng 4 năm 2015). “Lee Joon-gi lands role in new drama”. K-pop Herald. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2015.
↑  Ghim, Sora (ngày 11 tháng 5 năm 2015). “Lee Soo Hyuk And Kim So Eun Cast In Scholar Who Walks the Night”. BNTNews. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2015.
↑  “Lee Yoo Bi Transforms into a Boy for Scholar Who Walks the Night”. Soompi. ngày 12 tháng 5 năm 2015. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2015.
↑  Yoon, Sarah (ngày 26 tháng 5 năm 2015). “Lee Joon-gi features in Elle, talks about Scholar Who Walks the Night”. K-pop Herald. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2015.
↑  TNmS Daily Ratings: this links to current day-select the date from drop down menu in Korean
↑  AGB Daily Ratings: this links to current day-select the date from drop down menu Lưu trữ 2013-12-26 tại Wayback Machine in Korean
Tobagoa maleolens

| Tobagoa maleolens> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Rubiaceae
Chi (genus): Tobagoa
Loài (species): T. maleolens
Danh pháp hai phần
Tobagoa maleolens Urb. 
Tobagoa maleolens là một loài thực vật có hoa trong họ Thiến thảo. Loài này được Urb. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1916.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Tobagoa maleolens”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Xã Logan, Quận Grant, Minnesota

| Xã Logan Logan Township |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
 Vị trí quận Grant trong tiểu bang Minnesota ở Hoa Kỷ
Xã Logan
Quốc gia: Hoa Kỳ
Tiểu bang: Minnesota
Quận: Quận Grant
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 93
Múi giờ: CST (UTC-6)
 • Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)
Xã Logan (tiếng Anh: Logan Township) là một xã thuộc quận Grant, tiểu bang Minnesota, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 93 người.
Tóm tắt đa văn bản

Tóm tắt đa văn bản (hay còn gọi ít phổ biến hơn là tóm tắt đa tài liệu, tiếng Anh: multi-document summarization) là một thủ tục tự động nhằm mục đích trích xuất thông tin (information extraction) từ nhiều văn bản viết về cùng một chủ đề. Báo cáo kết quả tóm tắt cho phép các người dùng cá nhân, chẳng hạn như những người dùng thông tin chuyên nghiệp, nhanh chóng làm quen với thông tin chứa trong một nhóm lớn tài liệu. Theo cách đó, các hệ thống tóm tắt đa văn bản đang bổ sung cho trình đọc tin trực tuyến để thực hiện bước tiếp theo trong việc đối phó với vấn đề quá tải thông tin.
Hai cách tiếp cận nổi bật là tóm tắt trích xuất (extractive summarization) và tóm tắt trừu tượng (abstractive summarization). Các hệ thống tóm tắt trích xuất hướng đến trích xuất các đoạn trích, câu hoặc đoạn văn nổi bật từ tài liệu, trong khi hệ thống tóm tắt trừu tượng nhằm diễn giải nội dung tài liệu theo cách súc tích.
Euliroetis ornata

| Euliroetis ornata> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Euliroetis
Loài (species): E. ornata
Danh pháp hai phần
Euliroetis ornata Baly, 1874 
Euliroetis ornata là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Baly miêu tả khoa học năm 1874.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Xenochalepus ocelliger

| Xenochalepus ocelliger> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Xenochalepus
Loài (species): X. ocelliger
Danh pháp hai phần
Xenochalepus ocelliger Uhmann, 1940 
Xenochalepus ocelliger là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Uhmann miêu tả khoa học năm 1940.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Polymixis gemmea

| Polymixis gemmea |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Polymixis
Loài (species): P. gemmea
Danh pháp hai phần
Polymixis gemmea Treitschke, 1825 
Polymixis gemmea là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Tipula abdominalis

| Tipula abdominalis |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tipulidae
Chi (genus): Tipula
Loài (species): T. abdominalis
Danh pháp hai phần
Tipula abdominalis Say, 1823 
Tipula abdominalis là một loài ruồi trong họ Ruồi hạc (Tipulidae). Chúng phân bố ở vùng sinh thái Nearctic.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập 5 tháng 6 năm 2012.
Nguyễn Văn Thắng (trung tướng)

Đối với các định nghĩa khác, xem Nguyễn Văn Thắng.
| Nguyễn Văn Thắng> Chức vụ.Giám đốc Học viện An ninh nhân dân |
| --- | --- |
Nhiệm kỳ: tháng 9 năm 1999 – 22 tháng 8 năm 2007
Kế nhiệm: Nguyễn Ngọc Thái
Vị trí:  Việt Nam
 
Thông tin cá nhân
Danh hiệu: Nhà giáo Nhân dân  Huân chương Chiến công Huân chương Chiến sĩ vẻ vang Huân chương Kháng chiến Huân chương Chiến thắng
Sinh: (1947-06-20)20 tháng 6, 1947 xã Liên Thủy, huyện huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình
Mất: 21 tháng 12, 2012(2012-12-21) (65 tuổi) Hà Nội
Đảng chính trị:  Đảng Cộng sản Việt Nam
Học vấn: Giáo sư, Tiến sĩ
Phục vụ trong quân đội
Phục vụ: Công an nhân dân Việt Nam
Cấp bậc: Trung tướng
Nguyễn Văn Thắng (20 tháng 6 năm 1947 – 21 tháng 12 năm 2012) là Trung tướng Công an nhân dân Việt Nam. Ông từng là Giám đốc Học viện An ninh nhân dân. Ông là Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân.
Xuất thân

Ông quê ở xã Liên Thủy, huyện huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.
Giáo dục

Từ tháng 10 năm 1969 đến tháng 4 năm 1975, ông là sinh viên Trường Đại học An ninh nhân dân (nay là Học viện An ninh nhân dân), ông học khóa D1.
Ông từng có 4 năm (1983–1987) làm nghiên cứu sinh tiến sĩ ở Học viện An ninh Liên Xô.
Sự nghiệp

Ông gia nhập lực lượng Công an vào tháng 5 năm 1965, ở tuổi 18. Ngay lúc vào ngành, ông công tác tại Phòng Cảnh sát 57 thuộc Ty Công an tỉnh Quảng Bình. Cho đến tháng 10 năm 1969 thì đi học đại học ở Trường Đại học An ninh nhân dân.
Ngày 1 tháng 1 năm 1969, ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông trở thành đảng viên chính thức vào ngày 1 tháng 1 năm 1970.
Sau khi tốt nghiệp Đại học An ninh nhân dân, ông được giữ lại trường công tác và giữ chức vụ Tổ trưởng Tổ bộ môn, Chi ủy viên Khoa Nghiệp vụ I, Trường Đại học An ninh nhân dân từ năm 1977 cho đến năm 1979. Trong hai năm từ năm 1981 đến năm 1983 ông giữ chức vụ Phó trưởng Khoa Nghiệp vụ I, Trường Đại học An ninh. Sau đó ông được cử đi làm nghiên cứu sinh ở Liên Xô trong 4 năm (1983–1987).
Sau khi làm xong Tiến sĩ ở Liên Xô trở về nước, ông giữ chức vụ Trưởng khoa Khoa Nghiệp vụ I, Trường Đại học An ninh nhân dân từ tháng 6 năm 1991 cho đến tháng 2 năm 1992.
7 năm tiếp đó, từ tháng 3 năm 1992 đến tháng 8 năm 1999, ông giữ chức vụ Phó Hiệu trưởng Trường Đại học An ninh nhân dân.
Và từ tháng 9/1999, ông được bầu làm Hiệu trưởng, Bí thư Đảng ủy Trường Đại học An ninh nhân dân. Cho đến tháng 12/2001, khi Trường Đại học An ninh nhân dân đổi tên thành Học viện An ninh nhân dân, thì ông giữ chức vụ Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện An ninh nhân dân.
Tháng 2 năm 2002, ông được thăng quân hàm Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam.
Ngày 25 tháng 4 năm 2007, ông được thăng quân hàm từ Thiếu tướng lên Trung tướng Công an nhân dân Việt Nam cùng 11 người khác là Trần Đại Quang, Trương Hòa Bình, Đặng Văn Hiếu, Trịnh Lương Hy, Hoàng Đức Chính, Sơn Cang, Lê Văn Thành, Phạm Văn Đức, Nguyễn Xuân Xinh, Vũ Hải Triều, Phạm Nam Tào.
Ngày 22 tháng 8 năm 2007, ông nghỉ hưu theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Chức vụ cuối cùng của ông trước khi nghỉ hưu là Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện An ninh nhân dân.
Ông qua đời ngày 21 tháng 12 năm 2012 tại Bệnh viện 19-8 Bộ Công an Việt Nam sau một thời gian lâm bệnh nặng.
Phong tặng > Lịch sử thụ phong quân hàm

Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam (2002)
Trung tướng Công an nhân dân Việt Nam (2007)
Phong tặng > Huân huy chương

Huân chương Chiến công hạng Nhất
Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì
Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Ba
Huân chương Lao động hạng Nhì của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
Huân chương Hữu nghị của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
Huy chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất
Huy chương Vì an ninh Tổ quốc
Huy chương Vì sự nghiệp giáo dục
Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp khoa học và công nghệ
Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp dân vận
Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp phát triển phụ nữ Việt Nam
Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp xây dựng tổ chức công đoàn
Kỷ niệm chương Vì thế hệ trẻ; Huy hiệu kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt – Lào
Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng Cộng sản Việt Nam
Chú thích

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26  “Trung tướng Nguyễn Văn Thắng, nguyên Giám đốc Học viện ANND từ trần”. Báo Công an nhân dân. 27 tháng 12 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 1 năm 2018. Truy cập ngày 8 tháng 1 năm 2018.
↑  PV (28 tháng 4 năm 2007). “41 cán bộ CAND được thăng bậc hàm cấp Tướng”. Báo Công an nhân dân. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 12 năm 2017. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2017.
↑  Việt Anh (23 tháng 8 năm 2007). “Hàng loạt tướng công an nghỉ hưu”. VnExpress. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2017. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2017.
Ngao Sò Ốc Hến

| Ngao sò ốc hến |
| --- | --- |
Thể loại: Cải lương
Dựa trên: Tuồng tích dân gian
Kịch bản: NSND Năm Châu
Đạo diễn: NSND Ba Vân
Diễn viên: Thanh Điền vai Quan huyện Thanh Kim Huệ vai Thị Hến Nam Hùng vai thầy Đề Giang Châu vai Trùm sò
Quốc gia:  Việt Nam
Ngôn ngữ: Tiếng Việt
Sản xuất
Biên tập: Hoàng Khanh
Thời lượng: 2:47:59
Ngao Sò Ốc Hến hay Nghêu Sò Ốc Hến là một tuồng tích dân gian rất nổi tiếng từ Bắc chí Nam tại Việt Nam. Nhiều tuyến nhân vật, cũng như tình tiết trong tuồng tích này, dưới nhiều biến thể khác nhau, đã trở thành điển cố, điển tích sân khấu sau này.
Nguyên bản

Nguyên tên chữ của vở tuồng là Di tình (移情), là một vở tuồng đồ (tức tuồng do các nhà Nho nghèo sáng tác hoặc dựa theo tích dân gian) sáng tác bằng văn vần chữ Nôm, tuy nhiên dân gian thường gọi theo tên một số nhân vật trong tuồng. Tác giả khuyết danh, không rõ thời gian sáng, vở tuồng được xem là xuất phát từ tuồng Quảng Nam, sau lan đến cả Bình Định.
Nội dung

Trộm Ốc nhờ thầy bói Nghêu (hay Ngao) gieo quẻ chỉ hướng vào ăn trộm nhà Trùm Sò. Ốc đem của trộm được bán cho Thị Hến, một gái góa trẻ đẹp. Lý trưởng và Trùm Sò đến lục soát bắt được tang vật, liền giải Thị Hến lên trình quan huyện. Khi đến công đường, Thị Hến đã làm cho quan huyện và thầy đề mê mệt vì nhan sắc của mình. Kết quả là Trùm Sò mất tiền, thầy Lý bị đòn, Thị Hến được tha bổng. Kết thúc vở là cảnh cả quan huyện, thầy đề, thầy Lý vì mê mẩn Thị Hến chạm mặt nhau và bị các bà vợ đánh ghen tại nhà Thị Hến.
Giá trị nghệ thuật

Là loại hình tuồng hài, do tác giả sống trong dân gian sáng tác, lấy đề tài trong cuộc sống đời thường và để diễn cho dân chúng xem, nội dung mang tính châm biếm, đả kích quan lại địa phương, giàu chất hài hước, làm cho vở diễn có sức hấp dẫn từ đầu đến cuối... Nhiều nhân vật, diễn tích trong vở trở thành những thành ngữ thông dụng trong dân gian.
Chuyển thể

Ban đầu, vở tuồng mang tính chất là tuồng dân gian, tình tiết không cố định, chỉ lưu hành trong dân gian vùng Quảng Nam. Khoảng cuối năm 1959, nhà nghiên cứu sân khấu dân gian Việt Nam Hoàng Châu Ký, bấy giờ là Tổng Thư ký Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, đồng thời là thành viên Ban Nghiên cứu nghệ thuật sân khấu, đã cho dựng lại tuồng "Nghêu Sò Ốc Hến" và cho công diễn tại Nhà hát Tuồng Trung ương (Hà Nội), với dàn diễn viên gốc Quảng Nam, Bình Định, gồm Nguyễn Lai (Trùm Sò), Ngô Thị Liễu (bà Huyện), Minh Đức (Thị Hến), Đinh Quả (Đề Lại), nghệ sĩ Kích (Ốc). Khi công diễn vở tuồng đã làm sôi nổi dư luận giới sân khấu, vì không ngờ trong vốn tuồng lại có loại vở hài tuyệt vời như thế.
Với sự thành công của vở tuồng, nhà nghiên cứu Hoàng Châu Ký cùng với nhà nghiên cứu Tống Phước Phổ đã chỉnh lý và biên soạn lại kịch bản vào năm 1965. Đây là kịch bản chính thức đầu tiên của vở tuồng này.
Năm 1967, Xưởng phim truyện Hà Nội đã ghi hình vở tuồng "Nghêu Sò Ốc Hến", do Bắc Xuyên và Trúc Lâm làm đạo diễn, do các diễn viên của Đoàn tuồng Liên khu 5 thủ diễn. Sau đó, "Nghêu Sò Ốc Hến" đã được chuyển thể sang nhiều loại hình sân khấu khác nhau như kịch nói (chuyển thể: Dương Ngọc Đức), chèo (chuyển thể: ?), cải lương (chuyển thể: Nguyễn Thành Châu) và hài kịch "Thị Hến kén chồng" (kịch bản: Phạm Công Trình) do nghệ sĩ Xuân Hinh đóng. Thậm chí, vở diễn còn được biểu diễn nhiều lần ở nước ngoài như Liên Xô, Cộng hòa Czech, Hoa Kỳ. Dù ở loại hình nghệ thuật nào thì cũng trở thành vở diễn hết sức đặc sắc do có nhiều tình tiết bất ngờ, hóm hỉnh thu hút khán giả.
Một số câu thoại nổi tiếng

Tại miền Nam, vở cải lương "Nghêu Sò Ốc Hến" do nghệ sĩ Năm Châu chuyển thể và nghệ sĩ Ba Vân làm đạo diễn, với các diễn viên Trường Xuân (Bói Ngao), Thanh Điền (Huyện Trìa), Thanh Kim Huệ (Thị Hến), Nam Hùng (Thầy Đề), Tô Kim Hồng (Bà Huyện), Giang Châu (Trùm Sò)... đã trở thành một hiện tượng thành công của cải lương sau năm 1975, đến nổi nhiều câu thoại trong vở trở thành nổi tiếng trong dân gian. Hiện tượng này cũng giống như hiện tượng Kim Dung tại miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Ví dụ như tên Trùm Sò, là một danh từ riêng, có một thời gian đã trở thành một danh từ chung, một tính từ, đồng nghĩa với keo kiệt, hà tiện. Ví dụ: "Thôi đừng trùm sò quá. Có mấy chục ngàn mà". Sự chuyển thể này tương tự như nhân vật Sở Khanh trong Truyện Kiều, đã trở thành một danh từ chung hoặc tính từ chỉ người đàn ông thiếu tư cách, người tồi trong cách đối xử với phụ nữ.
Chú thích

1 2  Một số khác biệt giữa tuồng Bình Định và Quảng Nam, tuồng LK5 và tuồng Bắc
↑  Các nghệ sĩ này về sau đều được phong danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân
↑  Vở tuồng do các nghệ sĩ Văn Phước Khôi (Nghêu), Nguyễn Lai (Sò), Trần Hưng Quang (Ốc), Nguyễn Kim Cúc (Hến), Đinh Quả (quan Huyện)...
↑  Sau khi vở tuồng được chuyển thể cải lương thì được đoàn Sài Gòn 1 ra mắt công diễn tại rạp Quốc Thanh vào năm 1977. Ban đầu do các nghệ sĩ Thành Được (vai Huyện Trìa) và Phượng Liên (vai Thị Hến) thủ diễn. Cũng trong năm 1977, vở diễn trích đoạn được ghi hình đen trắng với các danh ca bấy giờ như Phượng Liên (vai Thị Hến), Kiều Mai Lý (vai Thị Cua), Thành Được (vai Huyện Trìa), Ngọc Giàu (vai Bà Huyện), Bảo Quốc (vai Thầy Đề), Kim Ngọc (vai Bà Đề), Nguyên Hạnh (vai Thầy Lý), Hồng Nga (vai Bà Lý), Út Trà Ôn (vai Trùm Sò)...
Huyện Trìa (Thanh Điền) và Thị Hến (Thanh Kim Huệ) trong vở cải lương "Ngao Sò Ốc Hến", năm 1982.
Vatan, Indre

| --- | --- |
 Vatan
Vatan

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Centre-Val de Loire
Tỉnh: Indre
Quận: Issoudun
Tổng: Vatan
Liên xã: Canton de Vatan
Xã (thị) trưởng: Yves Fouquet (2008-2014)
Thống kê
Độ cao: 118–201 m (387–659 ft) (bình quân 132 m (433 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 29,8 km2 (11,5 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu1: 1.972  
 - Mật độ: 66/km2 (170/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 36230/ 36150

2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Vatan là một xã ở tỉnh Indre ở miền trung nước Pháp. Xã này có diện tích 29,8 km², dân số năm 1999 là 1972 người. Khu vực này có độ cao trung bình 132 mét trên mực nước biển.
Pickup (công nghệ nhạc)

Bài này viết về pickup NHẠC CỤ. Đối với pickup khác, xem Xe bán tải.
Ảnh chụp bộ pickup kép trên guitar điện 6 dây có gắn volume (điều chỉnh âm lượng).
Trong âm nhạc, pickup (phát âm theo tiếng Anh: /ˈpɪkʌp/; tiếng Việt thường đọc: /pic-kăp/ hoặc /pic-kơp/) là một bộ cảm ứng âm thanh có khả năng biến đổi dao động của dây đàn thành tín hiệu điện, nhờ đó có thể được điều chỉnh, truyền đi xa và khuếch đại.
Ở Việt Nam đã có người dịch pickup là bộ cảm biến, hoặc bộ cảm ứng âm thanh. Tuy nhiên, trong giới âm nhạc hiện nay, từ pickup được dùng phổ biến hơn. Trong trường hợp này, cần phân biệt với hai khái niệm đồng âm nhưng khác nghĩa (khác hẳn nội hàm):
Pickup là tên gọi tắt loại xe bán tải.
Pickup là tên gọi tắt máy quay đĩa đời cổ.
Lược sử

Các nhạc cụ đàn dây như vĩ cầm, guitar truyền thống phát ra thanh âm nghe êm ái nhưng tiếng  mỏng mảnh và rất nhỏ, không vang xa. Do đó, thời loài người chưa phát minh ra thiết bị khuếch đại âm thanh, thì biểu diễn các nhạc cụ này chỉ diễn ra trong một căn phòng nhỏ và kín, bắt buộc số lượng người muốn được nghe nhạc rất bị hạn chế.
Vào đầu những năm 1920, các thiết bị truyền âm và khuếch đại âm thanh xuất hiện (micrô và máy tăng âm), đã giải quyết hạn chế trên. Tuy nhiên, cuộc biểu diễn của mỗi ban nhạc có nhiều nhạc cụ luôn đòi hỏi có nhiều thiết bị truyền âm và khuếch đại âm cồng kềnh, kèm theo phiền toái là có nhiều dây dẫn điện phải rải trên sân khấu, dễ gây vướng cho người biểu diễn.
Đến đầu những năm 1930, những ban nhạc lớn xuất hiện, kèm theo kèn đồng, đòi hỏi các nhạc cụ dây (như vĩ cầm, guitar) phải phát ra âm lượng lớn tương xứng. Do đó xuất hiện nhạc cụ được gắn  micrô trực tiếp vào bên trong thân đàn và khái niệm "đàn cắm điện" xuất hiện, nhưng chất lượng không cao và vẫn cần nhiều dây dẫn điện.Ảnh chụp Lloyd Loar với chiếc măngđôlin Gibson F2.
Một trong những người tiên phong sớm nhất khắc phục nhược điểm này là Lloyd Loar, kỹ sư của hãng Gibson. Năm 1924, ông đã phát triển một thiết bị gọi là pickup, trong đó các dây đàn truyền rung động từ ngựa đàn tới khối nam châm được cuốn quanh bởi cuộn dây, nhờ đó thiết bị này tạo ra tín hiệu điện. Tuy nhiên, do hạn chế của khoa học công nghệ đương thời, nên tín hiệu rất yếu.
Đầu những năm 1950, nhà thiết kế thiết bị nhạc cụ người Mỹ là Seth E. Lover (1910 - 1997) đã phát triển pickup do Gibson Guitar Corporation (công ty guitar Gip-xân) sản xuất lần đầu vào khoảng năm 1952 - 1955, khắc phục được nhược điểm trên. Tuy nhiên nó còn tạo tiếng ồn nhỏ. Đến những năm 1955 - 1960, chủ tịch công ty này là Ted McCarty cùng một số người khác đã hoàn thành sản phẩm mới gọi là bộ cảm biến "Humbucking" (/hʌmˈbʌkɪŋ/), sau đó - năm 1961 - công bố sản phẩm ứng dụng bộ cảm biến này là loại đàn guitar gọi là Gibson Les Paul. Đây là chiếc guitar điện đầu tiên không cần "cắm điện", thân đàn không có hộp (thùng) cộng hưởng mà là thân đặc, nên còn gọi là guitar thân đặc và đã được chứng thực của nghệ sĩ guitar nổi tiếng thời đó là Les Paul. Từ đó, kiểu pickup này ngày càng được phổ biến và liên tục cải tiến dưới nhiều mẫu mã khác nhau.
Đàn điện tử kiểu này không chỉ phát ra thanh âm giống như đàn cổ truyền (ascoutic), mà còn có thể thay đổi âm sắc khác lạ, rất thích hợp với Rock, Jazz,... nên ngày càng được ưa chuộng trên toàn Thế giới. Sự phát triển của chúng cũng gắn liền với sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là công nghệ điện tử và công nghệ tin học, nên hình thái, cấu trúc và chất lượng luôn được cải tiến. Pickup hiện được dùng rất phổ biến cho nhạc cụ đàn dây, nhất là guitar điện và vĩ cầm điện. Tuy nhiên không được dùng trong biểu diễn nhạc cổ điển ở bất cứ thể loại nào.
Nguyên lý hoạt động > Pickup từ

Hiện nay có rất nhiều loại pickup, do các hãng khác nhau trên Thế giới phát triển và giới thiệu, thay đổi tùy thuộc vào loại nhạc cụ, theo ưa thích của người dùng cũng như theo tiến bộ của công nghệ. Tuy nhiên kiểu phổ biến nhất là pickup từ tính. Nguyên lý hoạt động chính của kiểu này được diễn tả ở cách đơn giản nhất theo mô hình sau.
Ở dạng đơn giản nhất, mỗi pickup là một cuộn dây đồng quấn quanh một lõi là thanh nam châm vĩnh cửu. Dây đàn phải được làm bằng kim loại nhiễm từ tính, đặt gần sát pickup. Khi cuộn dây đồng được cấp điện, nó sẽ phát ra từ trường. Lúc này, dây đàn (nằm trong vùng có từ trường) rung động sẽ làm từ trường của pickup bị thay đổi, phát sinh từ thông tương ứng với dao động của dây đàn, tạo ra dòng điện trong cuộn dây, tương tự như ở máy phát điện (xem sơ đồ cấu trúc Humbucking). Dòng điện này được truyền đến bộ khuếch đại. Từ đó, các rung động được biến đổi thành tín hiệu điện truyền qua cáp đến bộ phận khác để điều chỉnh (EQ) và khuếch đại. Như vậy, về mặt kĩ thuật, nó là một máy phát điện nhỏ, dựa trên định luật Faraday.
Hiện tượng biến đổi từ trường này có thể quan sát qua một thí nghiệm đơn giản: rắc đều các hạt bụi sắt lên trên mặt đàn guitar có gắn pickup. Sau đó kết nối pickup với nguồn điện (bật pickup), rồi gẩy dây đàn. Kết quả là thu được hình ảnh của từ trường đã biến đổi sau khi picup hoạt động (xem hình bên).
Loại này dựa trên hoạt động điện từ, nên được gọi là pickup từ tính (magnetic pickup) hay pickup điện từ, gọi tắt là pickup từ. Ở guitar 6 dây, mỗi dây cần ít nhất một cảm biến và mỗi bộ pickup gồm 6 cảm biến. Tuy nhiên, âm sắc phát ra ở dây đàn sát ngựa đàn có khác với thanh âm phát ra ở vị trí xa hơn, nên thường lắp đặt hai bộ pickup tương ứng với hai vị trí trên.
Kiểu phổ biến hiện dùng gọi là pickup humbucking, gọi tắt là humbucker (/hʌmˈbʌkɜr/) gồm haicuộn dây để triệt tiêu nhiễu, được áp dụng cho cả các guitar điện tử Gibson và Yamaha phổ biến hiện nay.
Nguyên lý hoạt động > Pickup áp điện

Kiểu pickup áp điện (piezoelectric pickup) nhỏ, gọn có thể "dán"  vào các nhạc cụ truyền thống (ascoutic) như guitar, vĩ cầm hoặc măngđôlin. Nhờ đó, cấu tạo đàn không hề thay đổi, nhưng thanh âm vẫn được truyền xa, điều chỉnh được và khuếch đại lên. Loại này hiện ngày càng được phổ biến, ở Việt Nam được nhiều thanh thiếu niên ưa chuộng, nhất là loại có thể truyền vô tuyến (không dây dẫn) đến loa qua bleutooth. Trong trường hợp này, nó giống như một mi-crô áp điện dùng kết nối bleutooth.
Nguyên lý hoạt động của kiểu áp điện là vận dụng hiện tượng áp điện: trong pickup chứa vật liệu áp điện, khi âm thanh phát ra làm nó rung động, thì dẫn đến thay đổi áp suất tác động lên vật liệu này, từ đó phát sinh dòng điện biến thiên tương ứng.