stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Việt Nam tại Đại hội Thể thao Mùa đông châu Á 2025
Trượt băng tốc độ cự ly ngắn

Việt Nam có một vận động viên trượt băng tốc độ cự ly ngắn nam.
Dương Trường Lập
Cực bất khả tiếp cận

Bản đồ tô pô khoanh vùng các cực bất khả tiếp cận trên mặt đất
Các cực bất khả tiếp cận là các điểm nằm trên bề mặt Trái Đất với vị trí đặc biệt là rất khó chinh phục.
Các cực này vốn là một sự thách thức đối với các nhà thám hiểm, du hành. Cực bất khả tiếp cận hoàn toàn không phải là một hiện tượng tự nhiên gì cả, mà về mặt địa hình nó cũng chẳng có gì khác biệt. Đấy chỉ là một điểm địa lý, được xác định bằng toán học dựa theo tính chất cực trị, trên bề mặt Trái Đất, bao gồm các điểm khó tiếp cận nhất ở phương Bắc và phương Nam, trên lục địa và ngoài biển.
Cực bất khả tiếp cận Bắc

Cực bất khả tiếp cận Bắc:
1: Bắc Cực;
 2: Cực từ bắc;
 3: Cực địa từ bắc;
 4: Cực bất khả tiếp cận Bắc
George Hubert Wilkins thám hiểm phương bắc năm 1926
Cực này là một điểm nằm trên biển Bắc Băng Dương cách xa nhất với bất kì các bờ biển phía bắc nào của đại lục Á-Âu cũng như của Bắc Mỹ. Tọa độ địa lý của điểm này là 84°03′B 174°51′T﻿ / ﻿84,05°B 174,85°T﻿ / 84.050; -174.850, còn khoảng cách của nó tới các bờ biển là khoảng 1.100 km. Mặt biển ở đây bao phủ bởi một lớp băng mỏng (Drift ice).
Phi công người Úc Hubert Wilkins cùng với Carl Ben Eielson đã chinh phục cực bất khả tiếp cận Bắc lần đầu tiên vào ngày 15 tháng 4 năm 1928. Tên của George Hubert Wilkins hiện được đặt cho đường băng thương mại và duy nhất (tính đến 2008) tại châu Nam Cực.
Ba mươi năm sau, năm 1958 một con tàu phá băng của Liên Xô cũng đã tới đây.
Hiện chưa có công trình cố định nào được xây dựng để đánh dấu khu vực này.
Cực bất khả tiếp cận Nam

Bài chi tiết: Cực bất khả tiếp cận Nam
Cực bất khả tiếp cận Nam, có chú thích Pol der Unzuganglichkeit, trên bản đồ châu Nam Cực
Trạm Sovetskaya tại cực bất khả tiếp cận Nam, chụp bởi nhóm Team N2i ngày 19 tháng 1 năm 2007
Cực bất khả tiếp cận Nam là một điểm thuộc châu Nam Cực, cách xa bờ biển (Nam Băng Dương) nhất – khoảng chừng 1.700 km. Tọa độ địa lý của nó là 85°50′N 65°47′Đ﻿ / ﻿85,833°N 65,783°Đ﻿ / -85.833; 65.783.
Một đoàn thám hiểm Liên Xô (đoàn thám hiểm phương nam thứ ba) do Yevgeny Ivanovich Tolstikov dẫn đầu đã chinh phục cực bất khả tiếp cận Nam lần đầu tiên vào năm 1957 và họ đã thành lập trạm Nam cực mang tên Sovetskaya (Советская (антарктическая станция)), đã được sử dụng vào mùa hè năm 1957-1958.
14 tháng 12 năm 2005, Ramón Larramendi, Juan Manuel Viu và Ignacio Oficialdegui trong đoàn thám hiểm Tây Ban Nha đã đến gần điểm bất khả tiếp cận Nam, tại tọa độ 83°50′37″N 65°43′30″Đ﻿ / ﻿83,84361°N 65,725°Đ﻿ / -83.84361; 65.72500.
4 tháng 12 năm 2006, đoàn của Team N2i cũng đã đến đây
Cực bất khả tiếp cận đại dương

Wikimedia Commons có thêm hình ảnh và phương tiện truyền tải về .
Cực bất khả tiếp cận đại dương có toạ độ 48°52.6′ Nam, 123°23.6′ Tây (48°52.6′N 123°23.6′T﻿ / ﻿48,8767°N 123,3933°T﻿ / -48.8767; -123.3933﻿ (Cực bất khả tiếp cận đại dương)), còn được gọi là Điểm Nemo (đặt theo tên thuyền trưởng Nemo, một nhân vật trong tiểu thuyết Hai vạn dặm dưới biển của Jules Verne), là điểm nằm trên đại dương xa đất liền nhất. Nó nằm trên biển Nam Thái Bình Dương, cách điểm đất liền gần nhất là 2688 km. Nó giáp với đảo Ducie (một phần của đảo Pitcairn) về phía Bắc, Moto Nui (là một phần của đảo Phục Sinh) về phía đông bắc và đảo Mahae (gần đảo Siple, bờ biển Marie Byrd Land) về phía nam. Xa hơn về phía tây giáp với đảo Chatham và phía đông giáp với bờ biển Chile.
Wiki hiện chưa có hình ảnh cụ thể về điểm Nemo này, nhưng có thể hình dung qua vùng phụ cận và tọa độ của nó:
Đảo Ducia
Đảo Ducia
Đảo Pitcairn
Núi Motu
Đảo Chatham
Khu vực này còn được biết đến dưới cái tên "Nghĩa địa của tàu vũ trụ" (tiếng Anh: Spacecraft Cemetery) do đây là nơi mà các vệ tinh, trạm vũ trụ không còn hoạt động được nữa sẽ rơi xuống khu vực này để tránh gây nguy hiểm cho người và các sinh vật khác.
Ngoài điểm khó tiếp cận chung này ra, mỗi đại dương có thể tính ra điểm khó tiếp cận nhất riêng của nó:
Điểm khó tiếp cận nhất trên Đại Tây Dương:
Điểm khó tiếp cận nhất trên Ấn Độ Dương:
Điểm khó tiếp cận nhất trên Nam Đại Dương: là điểm bất khả tiếp cận Nam
Điểm khó tiếp cận nhất trên Bắc Băng Dương: là điểm bất khả tiếp cận Bắc
Cực bất khả tiếp cận lục địa

Cực bất khả tiếp cận lục địa là điểm trên đất liền nằm cách xa các bờ biển nhất, thuộc lục địa Á-Âu, có tọa độ 46°17′B 86°40′Đ﻿ / ﻿46,283°B 86,667°Đ﻿ / 46.283; 86.667, trên miền Bắc Trung Quốc và cách bờ biển gần nhất 2.645 km, cách thành phố Ürümqi 320 km, thuộc khu tự trị Tân Cương, có điểm định cư gần nhất là Hoxtolgay 30 dặm về phía tây nam, Xazgat 13 dặm về phía tây, Suluk 7 dặm về phía đông.
Cực bất khả tiếp cận lục địa của Bắc Mỹ
Cực bất khả tiếp cận lục địa của Nam Mỹ
Ngoài ra, mỗi châu lục lại có một điểm bất khả tiếp cận lục địa riêng:
Cực bất khả tiếp cận lục địa của Bắc Mỹ là 43°16′B 101°58′T﻿ / ﻿43,26°B 101,97°T﻿ / 43.26; -101.97, thuộc về tây nam của Nam Dakota, cách bờ biển gần nhất 1.650 km.
Cực bất khả tiếp cận lục địa của Nam Mỹ là 14°03′N 56°51′T﻿ / ﻿14,05°N 56,85°T﻿ / -14.05; -56.85, nằm trên lưu vực sông Amazon, thuộc đất Brasil
Cực bất khả tiếp cận lục địa của châu Úc nằm tại 23°10′N 132°16′Đ﻿ / ﻿23,17°N 132,27°Đ﻿ / -23.17; 132.27, cách bờ biển gần nhất 920 km, thị trấn gần nhất là Haasts Bluff, lãnh thổ Bắc Úc 56 km về phía tây bắc
Cực bất khả tiếp cận lục địa của châu Phi là 5°30′N 26°10′Đ﻿ / ﻿5,5°N 26,17°Đ﻿ / -5.5; 26.17 cách bờ biển 1814 km, tại điểm gặp nhau của biên giới Cộng hoà Trung Phi, Sudan và Cộng hòa Dân chủ Congo
Bản đồ Cực bất khả tiếp cận Bắc tại Bắc Cực
Tọa độ điểm Nemo
Tọa độ điểm bất khả tiếp cận lục địa
Gianluca Mancini

| 0 | 1 | 2 | 3 |
| --- | --- | --- | --- |
 Mancini trong màu áo Roma vầo năm 2023
Thông tin cá nhân
Tên đầy đủ:  Gianluca Mancini
Ngày sinh:  17 tháng 4, 1996 (28 tuổi)
Nơi sinh:  Pontedera, Ý
Chiều cao:  1,9 m (6 ft 3 in)
Vị trí:  Trung vệ
Thông tin đội
Đội hiện nay:  Roma
Số áo:  23
Sự nghiệp cầu thủ trẻ
Năm:  Đội
2006–2015:  Fiorentina
Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2015–2017 |  Perugia |  25 |  (1) |
| 2017–2020 |  Atalanta |  41 |  (6) |
| 2019–2020 |  → Roma (mượn) |  32 |  (1) |
| 2020– |  Roma |  155 |  (10) |
Sự nghiệp đội tuyển quốc gia‡
| Năm |  Đội |  ST |  (BT) |
| 2017–2019 |  U-21 Ý |  13 |  (0) |
| 2019– |  Ý |  14 |  (0) |
 *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia, chính xác tính đến 29 tháng 12 năm 2024 ‡ Số trận ra sân và số bàn thắng ở đội tuyển quốc gia, chính xác tính đến 29 tháng 6 năm 2024
Gianluca Mancini (phát âm tiếng Ý: [dʒanˈluːka manˈtʃiːni], sinh ngày 17 tháng 4 năm 1996) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Ý hiện đang thi đấu ở vị trí trung vệ cho câu lạc bộ Serie A Roma và đội tuyển bóng đá quốc gia Ý.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Sự nghiệp ban đầu

Mancini chơi cho Valdarno Calcio và Fiorentina khi còn trẻ. Anh thi đấu cho đội U-19 cho đến năm 2015.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Perugia

Mancini gia nhập Perugia theo dạng cho mượn vào giữa năm 2015 kèm theo tùy chọn mua đứt. Anh ra mắt chuyên nghiệp ở Serie B cho Perugia vào ngày 11 tháng 9 năm 2015 trong trận đấu với Pescara.
Sau một thời gian ngắn trở lại Fiorentina vì câu lạc bộ đã thực hiện phương án ngược lại, Fiorentina thông báo rằng câu lạc bộ đã bán Mancini miễn phí hoàn toàn cho Perugia. Sau đó, người ta tiết lộ rằng Fiorentina đã đạt đủ điều kiện nhận 50% phí chuyển nhượng trong tương lai.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Atalanta

Vào tháng 1 năm 2017, Mancini và Alessandro Santopadre, con trai của Massimiliano Santopadre, chủ tịch Perugia, đã ký hợp đồng với Atalanta với phí chuyển nhượng lần lượt là 200.000 euro và 1 triệu euro. Họ ngay lập tức được cho Perugia mượn từ Atalanta. Thỏa thuận này sau đó bị công tố viên cáo buộc là thao túng phí chuyển nhượng khi giá của Santopadre bị phóng đại và Mancini bị đánh giá thấp. Dù vậy, chủ tịch và cả hai câu lạc bộ đều được trắng án mọi hành vi sai trái vào tháng 7 năm 2018.
Mancini ra mắt ở Serie A cho câu lạc bộ trong trận hòa 1–1 trước đội bóng cũ Fiorentina khi vào sân thay cho Rafael Tolói sau 25 phút.
Vào ngày 4 tháng 2 năm 2018, anh ghi bàn thắng đầu tiên ở Serie A trong trận thắng 1–0 của Atalanta trước Chievo.
Sự nghiệp câu lạc bộ > Roma

Vào tháng 7 năm 2019, Mancini được cho mượn từ đối thủ cùng giải vô địch quốc gia là A.S. Roma cho mùa giải 2019–20 với nghĩa vụ mua đứt có điều kiện khoảng 13 triệu euro kèm theo chi phí phụ và 10% phí mua bán. Đồng thời, Mancini gia nhập Roma theo dạng mua đứt ở mùa giải 2020–21. Vào mùa giải 2021–22, anh đã cùng câu lạc bộ vô địch Conference League. Vào tháng 7 năm 2022, anh đã gia hạn hợp đồng với câu lạc bộ cho đến hết mùa giải 2026–27.
Sự nghiệp quốc tế

Vào ngày 1 tháng 9 năm 2017, Mancini đã có trận ra mắt quốc tế với đội tuyển U-21 Ý trong trận thua giao hữu 3–0 trước Tây Ban Nha. Bên cạnh đó, anh đã tham gia Giải vô địch U-21 châu Âu 2019.
Vào ngày 15 tháng 3 năm 2019, Mancini được triệu tập bởi Roberto Mancini cho các trận đấu vòng loại UEFA Euro 2020 của Ý gặp Phần Lan và Liechtenstein. Vào ngày 26 tháng 3, anh ra mắt cho đội tuyển quốc gia trong chiến thắng 6–0 trên sân nhà trước Liechtenstein.
Anh được xác nhận có mặt trong đội hình chung cuộc tham dự UEFA Euro 2024.
Đời tư

Vào tháng 12 năm 2019, Gianluca kết hôn với người bạn đời lâu năm của mình là Elisa và họ có hai cô con gái. Anh không có quan hệ họ hàng với huấn luyện viên bóng đá người Ý Roberto Mancini mặc dù có chung họ tên.
Thống kê sự nghiệp > Câu lạc bộ

| Câu lạc bộ | Mùa giải | Giải vô địch> Hạng đấu | Giải vô địch> Trận | Giải vô địch> Bàn | Cúp quốc gia> Trận | Cúp quốc gia> Bàn | Châu lục> Trận | Châu lục> Bàn | Khác> Trận | Khác> Bàn | Tổng cộng> Trận | Tổng cộng> Bàn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Perugia | 2015–16 | Serie B | 12 | 0 | 2 | 0 | — | — | — | — | 14 | 0 |
| Perugia | 2016–17 | Serie B | 13 | 1 | 1 | 0 | — | — | 2 | 0 | 16 | 1 |
| Perugia | Tổng cộng | Tổng cộng | 25 | 1 | 3 | 0 | — | — | 2 | 0 | 30 | 1 |
| Atalanta | 2017–18 | Serie A | 11 | 1 | 2 | 0 | 0 | 0 | — | — | 13 | 1 |
| Atalanta | 2018–19 | Serie A | 30 | 5 | 2 | 0 | 3 | 1 | — | — | 35 | 6 |
| Atalanta | Tổng cộng | Tổng cộng | 41 | 6 | 4 | 0 | 3 | 1 | — | — | 48 | 7 |
| Roma (mượn) | 2019–20 | Serie A | 32 | 1 | 2 | 0 | 7 | 0 | — | — | 41 | 1 |
| Roma | 2020–21 | Serie A | 33 | 4 | 1 | 0 | 7 | 1 | — | — | 41 | 5 |
| Roma | 2021–22 | Serie A | 33 | 0 | 1 | 0 | 12 | 1 | — | — | 46 | 1 |
| Roma | 2022–23 | Serie A | 35 | 1 | 2 | 0 | 14 | 0 | — | — | 51 | 1 |
| Roma | 2023–24 | Serie A | 36 | 4 | 1 | 0 | 12 | 3 | — | — | 49 | 7 |
| Roma | Tổng cộng | Tổng cộng | 169 | 10 | 7 | 0 | 52 | 5 | — | — | 228 | 15 |
| Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | Tổng cộng sự nghiệp | 235 | 17 | 14 | 0 | 55 | 6 | 2 | 0 | 306 | 23 |
↑  Bao gồm Coppa Italia
↑  Ra sân tại play-off thăng hạng/xuống hạng Serie B
1 2 3 4 5  Ra sân tại UEFA Europa League
↑  Ra sân tại Europa Conference League
Thống kê sự nghiệp > Quốc tế

| Đội tuyển quốc gia | Năm | Trận | Bàn |
| --- | --- | --- | --- |
| Ý | 2019 | 3 | 0 |
| Ý | 2020 | 1 | 0 |
| Ý | 2021 | 2 | 0 |
| Ý | 2022 | 3 | 0 |
| Ý | 2023 | 2 | 0 |
| Ý | 2024 | 3 | 0 |
| Tổng cộng | Tổng cộng | 14 | 0 |
Danh hiệu > Câu lạc bộ

Roma
UEFA Europa Conference League: 2021–22
Á quân UEFA Europa League: 2022–23
Danh hiệu > Cá nhân

Đội hình tiêu biểu nhất UEFA Europa League: 2020–21, 2023–24
Chlorocebus tantalus

| Chlorocebus tantalus |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Mammalia
Bộ (ordo): Primates
Họ (familia): Cercopithecidae
Chi (genus): Chlorocebus
Loài (species): C. tantalus
Danh pháp hai phần
Chlorocebus tantalus Ogilby, 1841[cần kiểm chứng] 
 Bản đồ phân bố
Chlorocebus tantalus là một loài động vật có vú trong họ Khỉ Cựu thế giới, bộ Linh trưởng. Loài này được Ogilby mô tả năm 1841.
Đây là loài đặc hữu của Ghana, Sudan, và Kenya. Ban đầu nó được xem là phân loài của Chlorocebus aethiops. Tất cả các loài trong Chlorocebus trước đây được đặt trong chi Cercopithecus.
Loài này có 3 phân loài được công nhận:
Chlorocebus tantalus tantalus
Chlorocebus tantalus budgetti
Chlorocebus tantalus marrensis
Chú thích

↑  Kingdon, J. & Gippoliti, S. (2008). Chlorocebus tantalus. 2008 Sách đỏ IUCN. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế 2008. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2009.
1 2 3 4 5 6  Wilson, D. E.; Reeder, D. M. biên tập (2005). “Chlorocebus tantalus”. Mammal Species of the World . Baltimore: Nhà in Đại học Johns Hopkins, 2 tập (2.142 trang). ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
Tổng thống đắc cử của Hoa Kỳ

Ngày 6 tháng 11 năm 2024, Donald Trump từ Florida đã trở thành Tổng thống đắc cử của Hoa Kỳ
Tổng thống đắc cử (President-elect) của Hoa Kỳ là danh hiệu thông thường hoặc kính trọng dành cho người có vẻ như đã thắng một cuộc bầu cử tổng thống ở Hoa Kỳ, nhưng vẫn chưa tuyên thệ nhậm chức Tổng thống, diễn ra tại lễ nhậm chức. Nếu kết quả của một cuộc bầu cử không rõ ràng hoặc có tranh chấp, sẽ không có người nào được gọi là tổng thống đắc cử cho đến khi tranh chấp được giải quyết. Kể từ ngày 6 tháng 11 năm 2024, cựu Tổng thống Donald Trump là tổng thống đắc cử của Hoa Kỳ.
Điều khoản hiến pháp duy nhất liên quan trực tiếp đến người thắng cử tổng thống là họ có quyền tuyên thệ nhậm chức. Không có dấu hiệu khi nào người đó thực sự trở thành tổng thống đắc cử. Kể từ năm 1963, luật liên bang Hoa Kỳ đã trao quyền cho Cơ quan Quản lý Dịch vụ Tổng hợp xác định ai rõ ràng là người chiến thắng trong cuộc bầu cử và giúp tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động cơ bản của nhóm chuyển tiếp của tổng thống đắc cử. Theo quy ước, trong khoảng thời gian giữa bầu cử và nhậm chức, tổng thống đắc cử tích cực chuẩn bị thực hiện các nhiệm vụ của văn phòng tổng thống và làm việc với tổng thống sắp mãn nhiệm (còn gọi là "vịt què") để đảm bảo bàn giao mọi trách nhiệm của tổng thống một cách suôn sẻ.
Silvanoprus scuticollis

| Silvanoprus scuticollis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Silvanidae
Chi (genus): Silvanoprus
Loài (species): S. scuticollis
Danh pháp hai phần
Silvanoprus scuticollis Walker, 1859 
Silvanoprus scuticollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Silvanidae. Loài này được Walker miêu tả khoa học năm 1859.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Dufourea maura

| Dufourea maura |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Hymenoptera
Họ (familia): Halictidae
Phân họ (subfamilia): Rophitinae
Chi (genus): Dufourea
Loài (species): D. maura
Danh pháp hai phần
Dufourea maura Cresson, 1878 
Dufourea maura là một loài Hymenoptera trong họ Halictidae. Loài này được Cresson mô tả khoa học năm 1878.
Chú thích

↑  (2008) Integrated Taxonomic Information System (ITIS) Bee Checklist 3 oktober 2008
Spinus lawrencei

| Spinus lawrencei> Tình trạng bảo tồn |
| --- | --- |
 Ít quan tâm  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Fringillidae
Chi (genus): Spinus
Loài (species): S. lawrencei
Danh pháp hai phần
Spinus lawrencei
Spinus lawrencei là một loài chim trong họ Fringillidae.
Chú thích

↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Nhà Đinh

Đối với các định nghĩa khác, xem Đinh (định hướng).
Nhà Đinh (chữ Nôm: 茹丁, chữ Hán: 丁朝, Hán Việt: Đinh triều) là triều đại quân chủ phong kiến trong lịch sử Việt Nam bắt đầu năm 968, sau khi Đinh Tiên Hoàng dẹp xong loạn 12 sứ quân thống nhất đất nước và kết thúc năm 980 khi con của Đinh Tiên Hoàng là Đinh Phế Đế nhường ngôi cho Lê Hoàn.
Nhà Đinh là triều đại mở đầu chế độ phong kiến tập quyền và thời kỳ tự chủ với một chế độ đứng đầu bởi một Hoàng đế của nước Việt Nam. Vương triều nhà Đinh đã mở nền chính thống cho thời đại phong kiến độc lập cho nên trong các bộ chính sử kể từ Đại Việt sử ký toàn thư thế kỷ XV, Đại Việt sử ký tiền biên thế kỷ XVIII đến Khâm định Việt sử thông giám cương mục thế kỷ XIX thì triều đại này đều được các tác giả lấy làm mốc mở đầu phần Bản kỷ hoặc Chính biên. Tiếp đến, việc xưng đế hiệu Đại Thắng Minh Hoàng đế của Đinh Tiên Hoàng mang ý thức lớn về sự tự tôn của nước Việt, có hàm ý so sánh với các Hoàng đế Trung Hoa.
Lịch sử > Thống nhất giang sơn

Bài chi tiết: Loạn 12 sứ quân
Năm 944, Ngô Quyền (vua tự xưng là Ngô Vương) mất, anh/em vợ là Dương Tam Kha cướp ngôi của nhà Ngô, xưng Dương Bình Vương. Các nơi không chịu thuần phục, nhiều thủ lĩnh nổi lên cát cứ các vùng thường đem quân đánh lẫn nhau.
Con trưởng của Ngô Quyền là Ngô Xương Ngập bỏ trốn. Dương Tam Kha nhận Ngô Xương Văn - con thứ của Ngô Quyền - làm con nuôi. Năm 950, Ngô Xương Văn lật đổ Dương Tam Kha, trở thành Nam Tấn Vương. Ngô Xương Ngập được đưa về, cũng làm vua, là Thiên Sách Vương. Đó là thời Hậu Ngô Vương.
Năm 954, Ngô Xương Ngập chết. Đến năm 965, Ngô Xương Văn chết, con Ngô Xương Ngập là Ngô Xương Xí nối nghiệp. Nhưng vì thế lực suy yếu nên lui về giữ đất Bình Kiều. Quý tộc nhà Ngô, các tướng nhà Ngô cùng các thủ lĩnh địa phương đều nổi dậy chiếm cứ một vùng. Bắt đầu từ đó hình thành thế cục mà sử sách gọi là loạn 12 sứ quân.
Trong số các lực lượng nổi dậy chống triều đình, nổi lên Đinh Bộ Lĩnh (Đinh Hoàn). Ông là người Hoa Lư, châu Đại Hoàng. Có cha là Đinh Công Trứ - nha tướng của Dương Đình Nghệ, giữ chức Thứ sử Hoan Châu(Nghệ An, Hà Tĩnh ngày nay).
Thời kỳ đó, Đinh Bộ Lĩnh đã cùng những người thân thiết tổ chức lực lượng, rèn vũ khí, xây dựng căn cứ ở Hoa Lư. Sau vì bất đồng với người chú, Đinh Bộ Lĩnh cùng con trai Đinh Liễn sang đầu quân trong đạo binh của Sứ quân Trần Minh Công (Trần Lãm) ở Bố Hải Khẩu. Sau khi Trần Minh Công chết, Đinh Bộ Lĩnh thay quyền, chiêu mộ binh lính, chiêu dụ được sứ quân Phạm Bạch Hổ cùng nhiều sứ quân khác chống nhà Ngô và tiến đánh các sứ quân còn lại.
Trong hơn 3 năm, nhờ tài năng của mình, Đinh Bộ Lĩnh được nhân dân nhiều địa phương giúp sức, ủng hộ, đánh đâu thắng đấy, được tôn là Vạn Thắng vương. Các sứ quân lần lượt bị đánh bại hoặc xin hàng. Tình trạng cát cứ chấm dứt. Cuối năm 967, đất nước trở lại bình yên, thống nhất.
Lịch sử > Đinh Tiên Hoàng

Bài chi tiết: Đinh Tiên Hoàng
Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, tự xưng là Đại Thắng Minh Hoàng đế, tức là Đinh Tiên Hoàng, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư.
Đinh Bộ Lĩnh có ba con trai: Đinh Liễn, Đinh Toàn (Đinh Tuệ) và Đinh Hạng Lang. Đinh Liễn là con cả, đã cùng Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp 12 sứ quân. Năm 978, Đinh Bộ Lĩnh lập con út là Hạng Lang làm thái tử. Đinh Liễn quá tức giận nên giết chết Hạng Lang vào mùa xuân năm 979.
Cuối năm 979, Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn bị sát hại trong cung. Sử ghi thủ phạm là nội nhân Đỗ Thích, nhưng các nhà nghiên cứu gần đây đặt ra giả thiết khác, cho rằng chủ mưu là Lê Hoàn (sau này làm vua và gọi là Lê Đại Hành) và Dương hậu.
Lịch sử > Đinh Phế Đế

Bài chi tiết: Đinh Phế Đế
Năm 979 Đinh Toàn, con trai còn lại của Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi, là Đinh Phế Đế.
Đinh Toàn khi đó mới 6 tuổi. Quyền lực thực tế nằm trong tay Thập đạo tướng quân Lê Hoàn, là nhiếp chính. Các đại thần Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Phạm Hạp thấy vậy, lại nghi Lê Hoàn tư thông cùng Thái hậu Dương Vân Nga nên cử binh đến đánh. Lê Hoàn dẹp tan, Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Phạm Hạp đều bị giết chết. Phò mã Ngô Nhật Khánh bỏ trốn vào nam sang Chăm Pa, sau đó cùng vua Chăm Pa với hơn nghìn chiến thuyền định đến đánh kinh đô Hoa Lư nhưng bị bão chết.
Năm 980, nhà Tống rục rịch điều quân sang đánh Đại Cồ Việt, Thái hậu Dương Vân Nga cùng triều thần tôn Lê Hoàn lên làm vua, tức vua Lê Đại Hành. Nhà Đinh kết thúc, truyền được đến đời thứ hai, trị vì 12 năm (968-980).
Lê Hoàn sau khi lên ngôi lập ra nhà Tiền Lê đã đánh thắng quân Tống (tháng 4 năm 981). Đinh Toàn trở thành Vệ Vương có mặt trong triều đình Tiền Lê 20 năm. Năm 1001, trong lần cùng vua Lê Đại Hành đi dẹp loạn Cử Long thuộc vùng Cầm Thủy Thanh Hóa, Đinh Toàn bị trúng tên chết.
Nội trị > Bộ máy chính quyền

Năm 971, Đinh Tiên Hoàng bắt đầu quy định cấp bậc văn võ trong triều đình. Trong triều có sự tham gia của các nhà sư vì những đóng góp của họ trong quá trình dẹp loạn 12 sứ quân. Vua Đinh phong cho các quan văn võ:
Nguyễn Bặc làm Định quốc công
Đinh Điền làm Ngoại giáp
Lưu Cơ làm Đô hộ phủ sĩ sư (chức vụ coi việc hình án)
Lê Hoàn làm Thập đạo tướng quân
Tăng thống Ngô Chân Lưu được ban hiệu là Khuông Việt đại sư
Trương Ma Ni làm Tăng lục
Đạo sĩ Đặng Huyền Quang được trao chức Sùng chân uy nghi.
Năm 975 vua Đinh ban quy định áo mũ cho các quan văn võ. Bộ máy chính quyền nhà Đinh vẫn được xem là còn đơn sơ.
Nội trị > Quân đội

Theo sử sách, quân đội nhà Đinh có mười đạo: mỗi đạo có 10 quân, 1 quân 10 lữ, 1 lữ 10 tốt, 1 tốt 10 ngũ, 1 ngũ 10 người. Như vậy tổng số theo lý thuyết là 1 triệu người.[cần dẫn nguồn]
Tuy nhiên, trong các nhà nghiên cứu có nhiều ý kiến cho rằng con số đó không có thực. Chữ Thập, theo Lê Văn Siêu, chỉ mang tính khái quát toàn thể về cách tổ chức kiểu "ngụ binh ư nông" như nhà Lý sau này, thời bình cho làm ruộng, chỉ huy động khi cần; còn Trần Trọng Kim ước đoán quân đội nhà Đinh nhiều nhất chỉ có đến 10 vạn người.
Nội trị > Pháp luật

Do ảnh hưởng nhiều năm từ thời loạn lạc, có nhiều người quen thói lúc loạn, không chịu tuân theo luật lệ. Do đó vua Tiên Hoàng dùng pháp luật nghiêm ngặt để trừng trị.
Đại Việt sử ký toàn thư ghi về việc này:
Trần Trọng Kim cho rằng "hình uy nghiêm như thế, thì cũng quá lắm, nhưng nhờ có những hình luật ấy thì dân trong nước mới dần dần được yên".
Đối ngoại

Nhà Tống đang trên đường thống nhất Trung Quốc sau hơn 50 năm loạn lạc. Quân Tống do Phan Mỹ chỉ huy đã áp sát nước Nam Hán ở cạnh nước Đại Cồ Việt. Năm 970 Đinh Tiên Hoàng sai sứ sang giao hảo với Tống Thái Tổ. Việc ngoại giao với phương Bắc từ đó được duy trì khá đều đặn và hòa bình.
Sang năm 972, Tiên Hoàng lại sai con cả Đinh Liễn đi sứ sang Biện Kinh. Năm 973, Đinh Liễn trở về, nhà Tống lại sai sứ sang phong cho Tiên Hoàng làm Giao Chỉ quận vương, Đinh Liễn làm Kiểm hiệu thái sư Tỉnh Hải quân Tiết độ sứ An Nam đô hộ.
Đầu năm 975, Tiên Hoàng lại sai Trịnh Tú đem vàng, lụa, sừng tê, ngà voi sang triều cống nhà Tống. Ngay mùa thu năm đó, nhà Tống sai Hồng lô tự khanh Cao Bảo Tự cùng Vương Ngạn Phù sang gia phong cho Nam Việt Vương Liễn làm Khai phủ nghi đồng tam ty, Kiểm hiệu thái sư, Giao Chỉ quận vương. Từ đó về sau, Đinh Liễn được giao làm chủ việc ngoại giao với nhà Tống.
Đến năm 976, vua Đinh sai em Trần Lãm là Phò mã Trần Nguyên Thái sang nhà Tống đáp lễ. Năm sau (977), ông lại sai sứ sang mừng vua Tống mới là Tống Thái Tông lên ngôi. Đó cũng là lần ngoại giao cuối cùng giữa nhà Đinh và nhà Tống mà sử sách đề cập.