stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Vương Tuấn (đầu Tây Tấn)
Thân thế

Vương Tuấn có tên tự là Sĩ Cố, người Hoằng Nông. Ông sinh ra trong gia đình quan lại nhiều đời hưởng lộc 2000 thạch. Từ thời trẻ, ông đã làu thông kinh điển, tính cách phóng khoáng, có chí lớn.
Khi tu tạo lại vườn nhà, ông mở rộng con đường trước cửa đến mấy chục bộ. Nhiều người thấy lạ hỏi vì sao, ông nói:
Nhiều người cho rằng đây chỉ là trò đùa của chàng thanh niên trẻ tuổi. Vương Tuấn nói:
Cai trị đất Thục

Sau đó Vương Tuấn được gọi đến Hà Đông nhận chức. Ông ngay thẳng và liêm khiết khiến các quận thú và huyện lệnh hay tham nhũng thường e sợ và từ quan. Thứ sử Hà Đông là Từ Mão có con gái ngoan, giỏi giang đang tuổi kén chồng, bèn cho mời đồng liêu đến nhà và bảo con gái ở trong phòng nhìn ra, kín đáo chọn lựa. Cô gái chọn Vương Tuấn. Từ Mão bèn gả con gái cho ông.
Đại tướng Dương Hựu thấy ông có tài, bèn thu dụng dưới trướng và phong làm Xa kỵ trung lang. Nhà Ngụy diệt Thục Hán (264), Tây Thục thuộc về Nguỵ. Sau đó Tư Mã Viêm giành ngôi nhà Ngụy lập ra nhà Tấn. Vương Tuấn được giữ chức Thái thú Ba quận. Ba quận gần Đông Ngô, dân chúng phải lao dịch khổ sở nên nhiều nhà sinh con trai không muốn nuôi thành người. Vương Tuấn bèn thay đổi chính sách, cho giảm bớt tô thuế, cho người mới sinh con được nghỉ ngơi dưỡng sức, vì vậy trong vùng sinh con trai không bỏ nữa.
Không lâu sau, Thứ sử Ích châu là Hoàng Phủ Yến bị Trương Hoằng giết chết, triều đình thăng ông làm Thứ sử Ích châu. Ông đến trấn nhậm, tiêu diệt Trương Hoằng, được phong làm Quan Nội hầu.
Chuẩn bị đánh Ngô

Nhờ tài cai trị Ích châu, năm 272, Vương Tuấn được gọi về triều, thăng làm Tả vệ tướng quân. Nhưng khi đó Dương Hựu nuôi chí đánh Đông Ngô, biết Vương Tuấn có tài hơn người, dặn ông nên tiếp tục trấn trị Ích châu để tiện đường đánh Ngô, và kiến nghị triều đình việc này. Tấn Vũ đế bèn để ông làm Thứ sử Ích châu, coi thủy quân.
Vương Tuấn nhận lệnh, đóng thuyền chuẩn bị đánh Ngô. Các thuyền ông đóng đều to rộng, nhiều chiếc kết lại với nhau thành thuyền lớn hơn nữa, rộng đến 120 bộ, có thể chở 2000 người. Trên thuyền có lầu quan sát, cửa quay ra 4 phía, cưỡi ngựa ra vào dễ dàng. Ít lâu sau Vương Tuấn được phong làm Long Nhương tướng quân.
Dương Hựu nhiều lần thỉnh cầu đánh Ngô nhưng Tấn Vũ đế chần chừ không quyết. Năm 278, Dương Hựu qua đời. Năm 279, Vương Tuấn cũng dâng biểu khẩn khoản xin đánh Ngô. Các văn thần Giả Sung, Tuân Húc lo ngại chiến tranh, cho rằng chưa đến lúc. Nhưng Đỗ Dự, Trương Hoa cũng tán đồng với Vương Tuấn. Tấn Vũ Đế bèn chuẩn tấu cho đánh Ngô.
Nam tiến diệt Ngô

Khi Vương Tuấn chuẩn bị ra quân thì đám trẻ nhỏ ở Thục được ông cứu sống khi trước đến tuổi đi lính. Cha mẹ chúng động viên con:
Tháng 1 năm 280, Vương Tuấn mang quân tấn công Đan Dương, bắt sống Giám Thịnh Ký. Quân Ngô dùng dây xích sắt chằng quanh các bãi nổi trọng yếu khắp mặt sông và chông sắt vài trượng ngầm dưới nước để ngăn thuyền chiến.
Vương Tuấn biết tin, cho làm ngay bè lớn ghép vào nhau rộng vài trăm bộ, trên bè có rất nhiều người cỏ mặc giáp sắt, tay cầm gậy. Trước khi lên đường, ông cho người bơi giỏi đẩy bè di trước. Đến bãi chông, chông cắm vào bè và bị nhổ bật lên. Vương Tuấn còn cho làm nhiều bó đuốc lớn, đổ đẫm dầu xếp trên các chiến thuyền. Khi thuyền mắc phải xích sắt, quân Tấn đốt các bó đuốc lên, sắt chảy ra, đứt đoạn. Thuyền chiến của quân Tấn cứ thế tiến lên không gặp trở ngại nào nữa.
Tháng 2 năm 280, quân Vương Tuấn tiến đến đánh Tây Lăng, Kinh Môn, Di Hạo, Lạc Hương, đều hạ được, bắt sống nhiều quân Ngô. Tấn Vũ đế hạ chiếu ban cho ông chức Bình đông tướng quân, thống lĩnh vùng Ích châu và Lương châu.
Vương Tuấn xuôi dòng tiến xuống Tam Sơn. Vua Ngô là Tôn Hạo sai Trương Tượng dẫn 1 vạn quân chống trả. Khi thấy quân Tấn hùng mạnh kéo đến, Trương Tượng sợ hãi xin hàng. Cùng lúc, cánh quân của Đỗ Dự cũng hạ được thành Thạch Đầu, đánh vỡ tuyến phòng ngự phía tây của nước Ngô. Tôn Hạo thấy quân Tấn mạnh mẽ không thể chống nổi, bèn theo lời Hồ Sung ra hàng.
Tháng 3 năm 280, Vương Tuấn tiến vào Kiến Nghiệp, thu ấn, kho tàng và sổ sách của Tôn Hạo và sai giải Hạo về kinh. Tấn Vũ Đế sai sứ khao thưởng quân lính dưới quyền ông.
Trong chiến dịch diệt Ngô, Vương Tuấn hạ 4 thành, chiếm 43 quận.
Bị Vương Hồn tranh công

Trong cuộc diệt Ngô, Tấn Vũ đế ra lệnh cho Vương Tuấn khi đến Kiến Bình sẽ chịu sự chỉ huy của Đỗ Dự, khi đến Mạt Lăng (Kiến Nghiệp) sẽ chịu sự chỉ huy của Vương Hồn.
Khi Đỗ Dự đến Giang Lăng, vốn không có tính đố kỵ nên nói với các tướng sĩ dưới quyền rằng không nên bắt Vương Tuấn dưới quyền chỉ huy của mình, nên để cho ông lập được công phá Ngô. Vì vậy Đỗ Dự gửi thư cho ông nói:
Vương Tuấn rất mừng. Khi ông chuẩn bị tới Mạt Lăng thì Vương Hồn cũng đã đánh được cánh trung quân của Đông Ngô, chém được tướng Trương Đễ. Muốn kìm hãm cánh quân Vương Tuấn, Hồn sai sứ bảo ông dừng lại lên bờ để bàn việc quân cơ. Nhưng Vương Tuấn mượn cớ gió to, thuyền không dừng lại được, nhất định không chịu lên bờ, cứ ra lệnh cho quân thẳng tiến vào Mạt Lăng bắt Tôn Hạo.
Vương Hồn tức giận bèn dâng biểu về triều nói ông kháng lệnh chỉ huy, thêu dệt thêm nhiều chuyện vu cáo ông. Các quan chủ quản chuẩn bị cho xe tù bắt Vương Tuấn về kinh, nhưng Tấn Vũ đế không cho, chỉ ra chiếu khiển trách ông:
Vương Tuấn dâng thư biện bạch rằng:
Vương Hồn tiếp tục dâng thư phỉ báng ông, tố cáo ông để cho cấp dưới phá cung điện của Tôn Hạo. Khi Vương Tuấn về triều, những người cùng phe với Vương Hồn tâu nên xử tội ông, nhưng Tấn Vũ Đế không nghe, phán rằng:
Vũ Đế bèn phong ông làm Phụ quốc đại tướng quân, Hiệu uý thống lĩnh bộ binh, được cấp 500 cỗ xe lớn, tăng 500 quân cho doanh trại bản bộ của ông, và phong làm Dương Nhưỡng huyện hầu, hưởng lộc vạn hộ.
Vương Tuấn lập công lớn nhưng bị cha con Vương Hồn kèn cựa, trong lòng không vui. Lần nào đến gặp vua, ông cũng trần tình, không kìm được bực dọc. Tấn Vũ đế hiểu tâm trạng ông nên không trách tội. Tần Tú, Mạnh Khang và Lý Mật đều dâng biểu nói rằng Vương Tuấn đối xử bất công. Tấn Vũ đế bèn phong cho ông làm Trấn quân Đại tướng quân, đi có ngựa hầu, thống lĩnh các tướng ở hậu quân. Mỗi khi Vương Hồn có việc cần gặp, ông thường phòng bị chặt chẽ rồi mới ra gặp.
Sau đó triều đình lại phong ông làm Phủ quân Đại tướng quân.
Tháng 12 năm 285, Vương Tuấn qua đời, thọ 80 tuổi, triều đình đặt tên thuỵ cho ông là Vũ. Ông được mai táng ở núi Bạch Cốc.
Chú thích

↑  Tây nam Linh Bảo, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc
↑  Tức Vương Tuấn
↑  Tây nam Nam Kinh, Giang Tô
↑  Cả vùng đất phía tây nước Ngô
Vịnh Royal

Vịnh Royal
Royal là một vịnh nhỏ, rộng khoảng 4 dặm (6 km), nằm giữa mũi Charlotte và mũi Harcourt, dọc theo bờ biển phía bắc của Nam Georgia. Giống như các nơi khác trên đảo, vịnh là nơi có nhiều loài chim sinh sống và sinh sản tại đây, trong đó có chim cánh cụt vua, chim cánh cụt gentoo và chim cốc mắt xanh.
Vịnh Royal được phát hiện và đặt tên bởi đoàn thám hiểm người Anh của James Cook vào năm 1775.
Trích nguồn

Stonehouse, B (ed.) Encyclopedia of Antarctica and the Southern Oceans (2002, ISBN 0-471-98665-8)
Chlorobyrrhulus piochardi

| Chlorobyrrhulus piochardi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Byrrhidae
Chi (genus): Chlorobyrrhulus
Loài (species): C. piochardi
Danh pháp hai phần
Chlorobyrrhulus piochardi v Heyd,, 1870 
Chlorobyrrhulus piochardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được v Heyd, miêu tả khoa học năm 1870.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Commelina pynaertii

| Commelina pynaertii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Commelinales
Họ (familia): Commelinaceae
Chi (genus): Commelina
Loài (species): C. pynaertii
Danh pháp hai phần
Commelina pynaertii De Wild., 1931 
Commelina pynaertii là một loài thực vật có hoa trong họ Commelinaceae. Loài này được De Wild. mô tả khoa học đầu tiên năm 1931.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Commelina pynaertii”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Enhydrus atratus

| Enhydrus atratus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Gyrinidae
Chi (genus): Enhydrus
Loài (species): E. atratus
Danh pháp hai phần
Enhydrus atratus Régimbart, 1877 
Enhydrus atratus là một loài bọ cánh cứng trong họ van Gyrinidae. Loài này được Régimbart miêu tả khoa học năm 1877.
Chú thích

↑  Gyrinidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Chrysolina sturmi

| Chrysolina sturmi |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Chrysolina
Loài (species): C. sturmi
Danh pháp hai phần
Chrysolina sturmi Westhoff, 1882 
Chrysolina sturmi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Nó được tìm thấy ở châu Âu và Tây Á.
Loài này dài đến 6–10 mm.
Chúng ăn Glechoma hederacea, Galium và Cirsium
Corydalis oxalidifolia

| Corydalis oxalidifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ranunculales
Họ (familia): Papaveraceae
Chi (genus): Corydalis
Loài (species): C. oxalidifolia
Danh pháp hai phần
Corydalis oxalidifolia Ludlow & Stearn 
Corydalis oxalidifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Anh túc. Loài này được Ludlow & Stearn mô tả khoa học đầu tiên năm 1975.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Corydalis oxalidifolia”. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2013.
Chlorobyrrhulus rutilans

| Chlorobyrrhulus rutilans> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Byrrhidae
Chi (genus): Chlorobyrrhulus
Loài (species): C. rutilans
Danh pháp hai phần
Chlorobyrrhulus rutilans Motschulsky, 1845 
Chlorobyrrhulus rutilans là một loài bọ cánh cứng trong họ Byrrhidae. Loài này được Motschulsky miêu tả khoa học năm 1845.
Chú thích

↑  Hallan, J.  (2010) Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Enallagma

| Enallagma |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Inescta
Bộ (ordo): Odonata
Phân bộ (subordo): Zygoptera
Họ (familia): Coenagrionidae
Chi (genus): Enallagma Charpentier, 1840
 Charpentier, 1840 
Enallagma là một chi chuồn chuồn kim trong họ Coenagrionidae.
Các loài

Enallagma có 46 loài:
Enallagma ambiguum Navás, 1936
Enallagma anna Williamson, 1900
Enallagma annexum (Hagen, 1861)
Enallagma antennatum (Say, 1840)
Enallagma aspersum (Hagen, 1861)
Enallagma basidens Calvert, 1902
Enallagma boreale Selys, 1875
Enallagma carunculatum Morse, 1895
Enallagma circulatum Selys, 1883
Enallagma civile (Hagen, 1861)
Enallagma clausum Morse, 1895
Enallagma coecum (Hagen, 1861)
Enallagma concisum Williamson, 1922
Enallagma cyathigerum (Charpentier, 1840)
Enallagma daeckii (Calvert, 1903)
Enallagma davisi Westfall, 1943
Enallagma deserti Selys, 1871
Enallagma divagans Selys, 1876
Enallagma doubledayi (Selys, 1850)
Enallagma dubium Root, 1924
Enallagma durum (Hagen, 1861)
Enallagma ebrium (Hagen, 1861)
Enallagma eiseni Calvert, 1895
Enallagma exsulans (Hagen, 1861)
Enallagma geminatum Kellicott, 1895
Enallagma hageni (Walsh, 1863)
Enallagma insula Fraser, 1920
Enallagma laterale Morse, 1895
Enallagma maldivense Laidlaw, 1902
Enallagma minusculum Morse, 1895
Enallagma novaehispaniae Calvert, 1907
Enallagma pallidum Root, 1923
Enallagma pictum Morse, 1895
Enallagma pollutum (Hagen, 1861)
Enallagma praevarum (Hagen, 1861)
Enallagma recurvatum Davis, 1913
Enallagma rua Donnelly, 1968
Enallagma schmidti Steinmann, 1997
Enallagma semicirculare Selys, 1876
Enallagma signatum (Hagen, 1861)
Enallagma sulcatum Williamson, 1922
Enallagma traviatum Selys, 1876
Enallagma truncatum (Gundlach, 1888)
Enallagma vernale Gloyd, 1943
Enallagma vesperum Calvert, 1919
Enallagma weewa Byers, 1927
↑  “World Odonata List; ngày 25 tháng 4 năm 2011”. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2011.
Asplenium trichomanes x germanicum

| Asplenium trichomanes |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Polypodiopsida
Bộ (ordo): Polypodiales
Họ (familia): Aspleniaceae
Chi (genus): Asplenium
Loài (species): A. trichomanes
Danh pháp hai phần
Asplenium trichomanes , 
Asplenium trichomanes x germanicum là một loài dương xỉ trong họ Aspleniaceae. Loài này được mô tả khoa học đầu tiên.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Asplenium trichomanes x germanicum”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Asmate centralasiae

| Asmate centralasiae> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Asmate
Loài (species): A. centralasiae
Danh pháp hai phần
Asmate centralasiae Krulikovski 1911 
Asmate centralasiae là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
Commelina praecox

| Commelina praecox> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
(không phân hạng): Commelinids
Bộ (ordo): Commelinales
Họ (familia): Commelinaceae
Chi (genus): Commelina
Loài (species): C. praecox
Danh pháp hai phần
Commelina praecox T.C.E.Fr., 1916 
Commelina praecox là một loài thực vật có hoa trong họ Commelinaceae. Loài này được T.C.E.Fr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1916.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Commelina praecox”. Truy cập ngày 16 tháng 7 năm 2013.
Corydalis pallida

| Corydalis pallida |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Ranunculales
Họ (familia): Papaveraceae
Chi (genus): Corydalis
Loài (species): C. pallida
Danh pháp hai phần
Corydalis pallida (Thunb.) Pers. 
Corydalis pallida là một loài thực vật có hoa trong họ Anh túc. Loài này được (Thunb.) Pers. mô tả khoa học đầu tiên năm 1806.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Corydalis pallida”. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2013.
Bettborn, Moselle

| --- | --- |
 Bettborn, Moselle

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: 
Tỉnh: 
Thống kê

Bettborn, Moselle là một xã trong tỉnh Moselle, vùng Grand Est đông bắc nước Pháp.
Xuân Lộc, Hậu Lộc

Đối với các định nghĩa khác, xem Xuân Lộc (định hướng).
|  Xuân Lộc  |
| --- | --- |
 Xã 
 Xã Xuân Lộc 
Hành chính
Quốc gia:  Việt Nam
Vùng: Bắc Trung Bộ
Tỉnh: Thanh Hóa
Huyện: Hậu Lộc
Địa lý
Diện tích: 7,07
Dân số
Tổng cộng: 5.055 người (1999);  4.619 người (2009)
Khác
Mã hành chính: 16057
Mã bưu chính: 44350
x t 
Xuân Lộc là một xã thuộc huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.
Diện tích và dân số

Xã Xuân Lộc có diện tích 7,07 km².
Dân số của xã Xuân Lộc:
Theo Tổng điều tra dân số năm 1999: 5.055 người.
Theo Tổng điều tra dân số năm 2009: 4.619 người với 1.185 hộ gia đình, gồm 2.255 nam và 2.364 nữ.
Địa giới hành chính

Xã Xuân Lộc nằm ở phía đông nam của huyện Hậu Lộc.
Phía đông giáp xã Hòa Lộc, huyện Hậu Lộc;
Phía nam giáp các xã Hoằng Yến và Hoằng Hà, huyện Hoằng Hóa;
Phía tây giáp xã Hoằng Đạt, huyện Hoằng Hóa và xã Thuần Lộc, huyện Hậu Lộc;
Phía bắc giáp thị trấn Hậu Lộc và xã Phú Lộc, huyện Hậu Lộc.
Hành chính

Xã Xuân Lộc được chia thành 9 thôn: Bái Hà Xuân, Đông Thịnh, Đông Thượng, Hòa Lan, Phú Mỹ I, Phú Mỹ II, thôn 7, thôn 8, thôn 13.
Chú thích

1 2 3  Quyết định số 19/2006/QĐ-BTNMT ngày 01/12/2006 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc ban hành Danh mục địa danh các đơn vị hành chính Việt Nam thể hiện trên bản đồ
1 2  Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở huyện Hậu Lộc. “Báo cáo kết quả sơ bộ của huyện Hậu Lộc - Kết quả tổng điều tra dân số ngày 1 tháng 4 năm 2009”. Cổng thông tin điện tử huyện Hậu Lộc. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2010.
↑  Tổng cục Thống kê
| x t Xã, thị trấn thuộc huyện Hậu Lộc |
| --- | --- | --- |
| Thị trấn (1) |  Hậu Lộc (huyện lỵ)  |  |
| Xã (22) |  Cầu Lộc ·  Đa Lộc ·  Đại Lộc ·  Đồng Lộc ·  Hải Lộc ·  Hoa Lộc ·  Hòa Lộc ·  Hưng Lộc ·  Liên Lộc ·  Lộc Sơn ·  Minh Lộc ·  Mỹ Lộc ·  Ngư Lộc ·  Phong Lộc ·  Phú Lộc ·  Quang Lộc ·  Thành Lộc ·  Thuần Lộc ·  Tiến Lộc ·  Triệu Lộc ·  Tuy Lộc ·  Xuân Lộc  |  |
Armen Takhtajan

| Armen Leonovich Takhtajan |
| --- | --- |
Armen Leonovich Takhtajan
Armen Leonovich Takhtajan
Sinh: (1910-06-10)10 tháng 6, 1910 Shusha, Đế quốc Nga
Mất: 13 tháng 11, 2009(2009-11-13) (99 tuổi) Sankt Peterburg, Nga
Tư cách công dân: Liên Xô
Trường lớp: Đại học Tổng hợp Quốc gia Erevan
Nổi tiếng vì: Hệ thống Takhtajan trong phân loại thực vật có hoa
Phối ngẫu: Alice
Sự nghiệp khoa học
Ngành: Thực vật học
Nơi công tác:  Đại học Tổng hợp Quốc gia Erevan  Đại học Tổng hợp Leningrad 
Tên viết tắt trong IPNI: Takht.
 
Chữ ký

Armen Leonovich Takhtajan (tiếng Armenia: Արմեն Լևոնի Թախտաջյան; tiếng Nga: Армен Леонович Тахтаджян; họ của ông còn có các dạng chuyển tự khác như Takhtadjan, Takhtajian, Takhtadzhi︠a︡n hoặc Takhtadzhian; phát âm: TAHK-tuh-jahn) (10 tháng 6, 1910 – 13 tháng 11, 2009). Ông là một nhà thực vật học Xô viết gốc Armenia, một trong những nhân vật có tầm quan trọng nhất trong tiến hóa thực vật, phân loại thực vật và địa sinh vật học của thế kỷ 20. Các mối quan tâm khác của ông còn có hình thái học của thực vật có hoa, cổ thực vật học, phôi thai học, thực vật chí cũng như quần thực vật khu vực Kavkaz.
Tiểu sử

Ông sinh ra tại Shusha, nước cộng hòa Nagorno-Karabakh ngày 10 tháng 6 năm 1910. Tốt nghiệp Học viện cây trồng cận nhiệt đới toàn Liên Xô tại Tbilisi, Gruzia năm 1932, trở thành tiến sĩ thực vật học năm 1944, giáo sư năm 1944, viện sĩ thông tấn Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô năm 1943 và viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Armenia năm 1971, viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô năm 1972.
Từ năm 1938 tới năm 1948 ông là chủ nhiệm bộ môn hình thái học và hệ thống học thực vật Đại học tổng hợp Erevan, từ 1944 tới 1948 là viện trưởng viện thực vật Viện Hàn lâm khoa học Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (CHXHCNXV) Armenia, từ 1949 tới 1961 là giáo sư của Đại học tổng hợp Leningrad, giai đoạn 1951-1954 là trưởng khoa đất-sinh học của trường này. Từ 1954 là chủ nhiệm bộ môn thực vật bậc cao, từ 1977 tới 1986 là viện trưởng Viện thực vật Komarov của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (nay là Nga), từ 1986 là cố vấn cho viện trưởng viện này. Ông là chủ tịch hiệp hội thực vật học toàn Liên Xô (từ 1973), chủ tịch bộ phận thực vật học Hiệp hội quốc tế các khoa học sinh học (từ 1975) và Hiệp hội quốc tế về phân loại thực vật (từ 1975).
Phần thưởng: Người đoạt giải thưởng quốc gia Liên Xô. Được trao tặng các huân chương Lao động Cờ Đỏ, tình hữu nghị của các dân tộc, các huy chương "Vì lao động quên mình" (2) và "Vàng" của Viện Hàn lâm Khoa học Armenia (2005). Anh hùng lao động xã hội chủ nghĩa (1990). Người đoạt giải thưởng mang tên V.L. Komarov và R.Alerton (1969) cho chuyên khảo "Hệ thống và phát sinh loài thực vật có hoa" viết năm 1966. Nhà hoạt động khoa học công huân của CHXHCNXV Armenia (1967).
Takhtajan là viện sĩ của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô, Viện Hàn lâm Khoa học Nga cũng như là viện sĩ của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ (1971), Hiệp hội Linaeus London (1968), Viện các nhà tự nhiên học Đức Leopoldina (Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina) (1972), các Viện hàn lâm khoa học Phần Lan (1971), Ba Lan (1977) và Na Uy (1978).
Ông mất tại Sankt Peterburg ngày 13 tháng 11 năm 2009 ở độ tuổi 99, sau khi hoàn thành tác phẩm quan trọng nhất của mình là Flowering Plants Springer Verlag. 2009. 918 trang.
Hệ thống phân loại

Năm 1940 ông đã phát triển hệ thống phân loại của mình cho thực vật có hoa, trong đó nhấn mạnh các quan hệ phát sinh loài giữa các dạng thực vật. Hệ thống của ông đã không được biết đến đối với các nhà thực vật học phương Tây cho tới tận sau năm 1950, vào cuối thập niên 1950 ông bắt đầu trao đổi thư từ và cộng tác với nhà thực vật học có danh tiếng người Mỹ là Arthur Cronquist, mà hệ thống phân loại của ông này đã chịu ảnh hưởng rất nhiều từ sự cộng tác với Takhtajan và các nhà thực vật học khác ở viện Komarov.
"Hệ thống Takhtajan" về phân loại thực vật có hoa coi thực vật có hoa như là một ngành (divisio/phylum), gọi là Magnoliophyta, với 2 lớp là Magnoliopsida (thực vật hai lá mầm) và Liliopsida (thực vật một lá mầm). Hai lớp này được phân chia tiếp thành các phân lớp, và sau đó là các siêu bộ, bộ và họ. Hệ thống Takhtajan là tương tự như hệ thống Cronquist, nhưng với một độ phức tạp hơn một chút ở các cấp cao nhất. Ông thích các bộ và họ nhỏ hơn, để cho phép các đặc trưng và quan hệ tiến hóa có thể dễ dàng nhận thấy hơn. Hiện nay, hệ thống phân loại của Takhtajan vẫn còn duy trì được ảnh hưởng của nó; ví dụ nó được sử dụng trong phân loại của Vườn thực vật Montréal.
Takhtajan cũng là người phát triển hệ thống các khu vực quần thực vật.
Một số công trình

Морфологическая эволюция покрытосеменных (Tiến hóa hình thái của thực vật hạt kín), Moskva, 1948;
Высшие растения (Thực vật bậc cao), 1, Moskva, Leningrad (1956), Die Evolution der Angiospermen (Tiến hóa của thực vật hạt kín), Jena, 1959;
Основы эволюционной морфологии покрытосеменных (Các cơ sở hình thái học tiến hóa của thực vật hạt kín), Moskva, Leningrad, 1964;
Takhtajan, A. (tháng 6 năm 1964). “The Taxa of the Higher Plants above the Rank of Order”. Taxon. 13 (5): 160–164. doi:10.2307/1216134. JSTOR 10.2307/1216134.
Cronquist, Arthur; Takhtajan, Armen; Zimmermann, Walter (tháng 4 năm 1966). “On the Higher Taxa of Embryobionta”. Taxon. 15 (4): 129–134. doi:10.2307/1217531. JSTOR 1217531.
Takhtajan, Armen Leonovich (1966). “Lilianae”. Система и филогения цветкорых растений (Sistema i filogeniia tsvetkovykh rastenii) [Systema et Phylogemia Magnoliophytorum] (bằng tiếng Nga). C Jeffrey dịch sang tiếng Anh Flowering plants: Origin and dispersal, Edinburgh: Oliver & Boyd, 1969. Moskva: Наука. tr. 473. ISBN 0-05-001715-2.
Происхождение и расселение цветковых растений (Nguồn gốc và phân bổ của thực vật có hoa), Leningrad, 1970;
Растения в системе организмов (Thực vật trong hệ thống các sinh vật), trong sách: Жизнь растений (Sự sống của thực vật), quyển 1, Moskva, 1974.
Takhtajan, Armen (1980). “Outline of the classification of flowering plants (Magnoliophya)”. Botanical Review. 46 (3): 225–359. doi:10.1007/BF02861558.
A. Takhtajan, Th. J. Crovello và A. Cronquist. Floristic Regions of the World (Các khu vực quần thực vật thế giới), 1986.
Takhtajan, Armen (1991). Evolutionary trends in flowering plants. New York: Columbia Univ. Press. ISBN 9780231073288.
Diversity and Classification of Flowering Plants (Đa dạng và phân loại thực vật có hoa), 1997
Takhtajan, A.L. (2007). Грани эволюции: Статьи по теории эволюции. 1943—2006 (Grani ėvoli︠u︡t︠s︡ii: statʹi po teorii ėvoli︠u︡t︠s︡ii. 1943--2006 [Edge evolution: Articles on the theory of evolution. 1943-2006]. St Petersburg: Nauka. ISBN 978-5-02-026273-7. Truy cập ngày 3 tháng 1 năm 2016.
Takhtajan, Armen Leonovich (2009). Flowering Plants. New York: Springer. ISBN 1-4020-9609-7. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2014.
Thư viện

Morin, Nancy R (July–December 2009). “Armen Takhtajan 1910–2009” (PDF). Flora of North America Newsletter. 23 (2): 23–24. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 5 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 3 tháng 1 năm 2016.
Raven, Peter H. (2009). Foreword. tr. ix–xi. Truy cập ngày 3 tháng 1 năm 2016. in Takhtajan (2009)
Stevens, William K. (ngày 6 tháng 4 năm 1993). “Armen Takhtajan; Botanist Plans Survey of World's Flowers”. The New York Times. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2015.
Velgorskaya, T. V. (2007). Armen Leonovich Takhtajan: Biographical sketch. in Takhtajan (2007)