stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
George Harrison
Đời sống cá nhân > Ấn Độ giáo

Tới giữa những năm 60, Harrison trở thành một người sùng đạo Hindu và huyền học, và ông trực tiếp giới thiệu chúng tới các thành viên của The Beatles. Trong quá trình quay phim Help! ở Bahamas, ban nhạc được gặp gỡ người sáng lập của Sivananda Yoga, Vishnudevananda Saraswati – người cho họ chép lại cuốn sách thiền của mình là The Complete Illustrated Book of Yoga. Khoảng giữa khi The Beatles chính thức dừng việc đi lưu diễn vào năm 1966 cho tới lúc chuẩn bị thực hiện Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, Harrison đã cùng vợ Pattie thực hiện chuyến hành hương tới Bombay mà tại đây ông được học sitar, trực tiếp gặp gỡ các guru và tham quan nhiều địa điểm kỳ thú. Năm 1968, anh tới Rishikesh ở phía Bắc Ấn Độ cùng các Beatle khác để thiền cùng thiền sư Maharishi Mahesh Yogi. Harrison sử dụng nhiều loại ma túy ảo giác nhằm giúp mình nhập tâm vào thiền và Ấn Độ giáo. Ông bình luận: "Với tôi, đó như kiểu một tia sáng dẫn đường. Lần đầu tôi dùng chất kích thích, tôi đã mở ra được một vùng lớn vốn ẩn sâu trong trí não tôi, và tôi đã nhận ra được rất nhiều điều. Không phải là tôi học chúng bởi vì tôi đều đã biết chúng từ trước, nhưng thứ diễn ra như kiểu một chiếc chìa khóa mở tung cánh cửa đang đóng lại. Từ khoảnh khắc đó, tôi luôn muốn dùng chúng mọi lúc – cả những suy nghĩ về những yogi và những người Himalaya, và cả âm nhạc của Ravi."
Harrison dần trở thành người ăn chay vào khoảng cuối những năm 1960 và ủng hộ nhà truyền giáo Paramahansa Yogananda. Tới giữa năm 1969, ông cho phát hành đĩa đơn "Hare Krishna Mantra", trình bày bởi các thành viên của ngôi đền thờ Radha và Krishna ở London. Sau đó, Harrison bắt đầu theo những phong tục của Hare Krishna, đặc biệt là japa-yoga tụng kinh với tràng hạt, rồi sau đó trở thành người mộ đạo trọn đời. Ông cũng coi trọng việc con người có kiếp khác và nói: "Mọi tôn giáo đều bắt nguồn từ một cây tổ. Chẳng có gì quan trọng khi bạn gọi Ngài là gì mỗi khi bạn cần tới Ngài." Ông cũng bình luận về đức tin của mình:
Trước Harrison, chỉ có Cliff Richard là nghệ sĩ người Anh công khai những hoạt động cải đạo của mình khi ông tuyên bố vào năm 1966 rằng mình chuyển sang Kitô giáo. Inglis viết: "Trái lại, những trải nghiệm của Harrison lại được coi như những hành động cần thiết và nghiêm túc cho sự phát triển của âm nhạc quần chúng... điều mà anh cùng các Beatle khác đã cố gắng thay đổi những định kiến cố hữu rằng những nghệ sĩ nhạc quần chúng chẳng có một việc gì hơn là đứng trên sân khấu và hát những ca khúc của họ."
Đời sống cá nhân > Gia đình

Xem thêm: Pattie Boyd, Olivia Harrison, và Dhani Harrison
Harrison cưới người mẫu Pattie Boyd ngày 21 tháng 1 năm 1966 với McCartney làm phù rể. Cặp đôi gặp nhau vào năm 1964 trong quá trình quay bộ phim A Hard Day's Night khi Boyd lúc đó mới 19 tuổi vào vai một nữ sinh. Họ ly thân vào năm 1974 và các thủ tục ly hôn hoàn tất vào năm 1977. Boyd nói rằng việc bà quyết định chấm dứt cuộc hôn nhân với Harrison bắt nguồn từ những nghi ngờ thường xuyên từ ông, và vụ bê bối tình ái với vợ của Starr, Maureen, được Boyd gọi là "dấu chấm hết". Bà miêu tả năm cuối cùng của đời sống vợ chồng với Harrison "tràn ngập rượu và cocaine" và nhấn mạnh: "George dùng cocaine quá nhiều, và tôi nghĩ nó đã làm thay đổi anh ấy... nó khiến anh trở nên lạnh lẽo và làm đông cứng trái tim anh." Bà sau đó qua lại với Clapton và họ làm đám cưới vào năm 1979.
Harrison sau đó cưới thư ký của hãng Dark Horse Records, Olivia Trinidad Arias, ngày 2 tháng 9 năm 1978. Họ gặp nhau vào năm 1974 tại trụ sở hãng ở Los Angeles và có với nhau một người con trai duy nhất là Dhani Harrison (sinh ngày 1 tháng 8 năm 1978).
Anh tiến hành sửa lại điền trang kiểu Anh tại Friar Park, Henley-on-Thames, nơi mà rất nhiều video ca nhạc sau đó được quay, tiêu biểu như "Crackerbox Palace". Khu vườn tại đây cũng được dùng làm ảnh bìa cho album All Things Must Pass. Ông trực tiếp thuê 10 công nhân về chỉnh sửa lại khu vườn rộng tới 36 mẫu Anh (khoảng 150.000 m²). Harrison cho rằng khu vườn mang nhiều ý nghĩa thoát ly: "Đôi lúc tôi cảm thấy như mình sống ở một hành tinh khác, và thật tốt khi tôi đứng ở trong khu vườn của mình, đột nhiên tôi đi qua cánh cửa và nghĩ: "Mình đang làm cái quái gì ở đây vậy?"" Cuốn tự truyện của anh, I, Me, Mine được đề tặng "cho nhũng người làm vườn ở khắp nơi". Cựu phụ trách truyền thông của The Beatles, Derek Taylor, đã giúp đỡ Harrison viết cuốn sách này với chỉ một chút thông tin về ban nhạc, còn lại là những chia sẻ về sở thích, âm nhạc và ca từ của Harrison. Taylor bình luận: "Không phải là George không thừa nhận The Beatles... nhưng mà nó đã là từ rất lâu rồi và chỉ là một phần nhỏ trong cuộc đời của cậu ấy."
Harrison cũng là người rất quan tâm tới xe hơi thể thao và các cuộc đua xe phân khối lớn. Ông là một trong số 100 người đã từng mua chiếc siêu xe McLaren F1. Ông cũng sưu tập ảnh các loại xe đua cùng các tay đua nổi tiếng từ khi còn trẻ, và năm 12 tuổi Harrison đã đi đua lần đầu tiên trong cuộc đua British Grand Prix năm 1955 tại Aintree Racecourse. Ông từng sáng tác ca khúc "Faster" để tôn vinh 2 tay đua F1 là Jackie Stewart và Ronnie Peterson. Việc phát hành ca khúc này được dành cho hoạt động tưởng niệm Gunnar Nilsson, sau khi tay đua người Thụy Điển qua đời vì ung thư vào năm 1978. Siêu xe đầu tiên của Harrison, chiếc Aston Martin DB5 1964, được bán đấu giá vào ngày 7 tháng 12 năm 2011 tại London; một người sưu tầm vô danh các vật phẩm của The Beatles đã trả chiếc xe mà Harrison mua năm 1965 này với giá 350.000 £.
Đời sống cá nhân > Mối quan hệ với các Beatle khác

Xem thêm: John Lennon, Paul McCartney, và Ringo Starr
Trong suốt hầu hết thời kỳ của The Beatles, mối quan hệ giữa các thành viên là rất khăng khít. Theo Hunter Davies, "The Beatles sử dụng cuộc sống của họ không phải để sống cùng nhau, mà để cùng sống một cuộc sống giống nhau. Họ đều là những người bạn tốt nhất của nhau." Pattie Boyd cũng từng miêu tả mỗi Beatles "thuộc về nhau" như thế nào, và thừa nhận "George có cả đống thứ với họ mà tôi không hề được biết. Không một ai, kể cả những người vợ, có thể xen vào và hiểu được điều đó."
Starr nói: "Chúng tôi luôn để ý lẫn nhau và chúng tôi thường cười lớn bên nhau. Hồi đó chúng tôi được sử dụng cả một hệ thống khách sạn hoành tráng, rồi được thuê nguyên cả tầng, song rốt cuộc chúng tôi chỉ sử dụng mỗi một chiếc phòng tắm, cũng chỉ để lúc nào cũng ở bên nhau." Ông cũng nói thêm: "Đó là những khoảnh khắc vô cùng yêu thương giữa bốn con người: căn phòng ở đây và ở kia, thực sự gần gũi. Có 4 chàng trai vô cùng quý mến nhau. Điều đó thực sự xúc động."
Lennon kể lại mối quan hệ giữa ông và Harrison như kiểu "giữa một môn đệ và một người thầy... cậu ấy cứ như thể là học trò của tôi vậy mỗi khi chúng tôi bắt đầu làm việc." Cả hai sau đó cùng nhau khám phá ra LSD, và cùng tìm thấy những điểm chung về tâm hồn. Cuối cùng họ lại đi theo hai con đường khác nhau: Harrison tìm thấy Đấng tối cao, còn Lennon thì đi tới kết luận rằng con người chỉ là sản phẩm do chính họ tạo ra. Harrison gọi Lennon "vừa là một thiên thần, vừa là một gã đểu".
McCartney là Beatle đầu tiên mà Harrison gặp khi họ cùng đi xe bus tới trường, cùng nhau học và thử nghiệm những hợp âm guitar mới. McCartney nói ông vẫn thường ở cùng với Harrison mỗi khi ban nhạc đi lưu diễn. McCartney chính là phù rể cho đám cưới của Harrison vào năm 1966 và là Beatle duy nhất có mặt tại buổi lễ. McCartney từng gọi Harrison là "người em trai". Năm 1974, trong buổi phỏng vấn với Alan Freeman trên đài BBC, Harrison lại nói: "McCartney đã hủy hoại sự nghiệp guitar của tôi." Có lẽ trở ngại lớn nhất trong việc tái hợp The Beatles sau cái chết của Lennon chính là mối quan hệ trục trặc giữa McCartney và Harrison khi cả hai đều thừa nhận rằng người kia có vấn đề. Rodriguez bình luận: "Cho tới tận những ngày cuối cùng của George, mối quan hệ giữa họ vẫn không rõ ràng."
Đời sống cá nhân > Hoạt động xã hội

Harrison hoạt động vì nhân đạo và chính trị trong suốt cuộc đời mình. Trong suốt những năm 60, The Beatles đã ủng hộ những cuộc biểu tình phản đối chiến tranh Việt Nam. Sau khi ban nhạc tan rã, Ravi Shankar đã từng tham vấn Harrison cách để quyên góp tiền ủng hộ những nạn nhân của cơn bão khủng khiếp Bhola vào năm 1970 tại Bangladesh và của cuộc chiến giành độc lập ở đất nước này. Harrison đã tiến hành thu âm ca khúc "Bangla Desh", rồi thúc ép Apple Records cùng phát hành nó với ca khúc "Joy Bangla" của Ravi Shankar nhằm tạo quỹ ủng hộ. Shankar cũng đề xuất với Harrison việc tổ chức một chương trình từ thiện nhỏ tại Mỹ, và Harrison đã đáp lại bằng chương trình Concert for Bangladesh với số tiền thu được lên tới 240.000 $ – một con số khủng khiếp vào thời điểm đó. Tháng 7 năm 1972, UNICEF tôn vinh Harrison và Shankar bằng giải thưởng "Child Is the Father of Man" cho những đóng góp nhằm giảm thiểu thiệt hại tại Bangladesh.
Quỹ hoạt động nhân đạo George Harrison cho UNICEF – được xây dựng từ đóng góp của gia đình Harrison và quỹ UNICEF tại Mỹ – ủng hộ những chương trình giúp đỡ trẻ em gặp những vấn đề nhân đạo. Tháng 12 năm 2007, quỹ này đã ủng hộ 450.000$ cho nạn nhân của cơn bão Sidr ở Bangladesh. Ngày 13 tháng 10 năm 2009, Giải thưởng nhân đạo George Harrison lần thứ nhất đã được trao cho Ravi Shankar vì những cố gắng bảo vệ cuộc sống của trẻ em và cả những đóng góp từ chương trình Concert for Bangladesh.
Sự nghiệp điện ảnh

Năm 1973, Peter Sellers giới thiệu Harrison tới nhà sản xuất Denis O'Brien. Không lâu sau, cả hai bắt đầu hợp tác kinh doanh. Năm 1978, trong một nỗ lực phát hành bộ phim Monty Python's Life of Brian, họ quyết định tiến tới thành lập hãng sản xuất và phân phối phim mang tên HandMade Films. Harrison giải thích: "Nguồn gốc của cái tên nghe một chút hài hước. Tôi lúc đó đang ở Wooky Hole vùng Somerset... gần một nhà máy cũ chuyên sản xuất giấy mà họ đang hướng dẫn tôi cách chèn lớp giấy lót lên trên tờ giấy gốc. Tôi mua một vài cuộn, và chúng được ghi dưới nhãn "British Handmade Paper"... Và thế là chúng tôi nói... vậy thì nên đặt tên là HandMade Films."
Cơ hội đầu tư đã tới với họ khi hãng EMI Films quyết định rút lại khoản chi theo yêu cầu của giám đốc điều hành Bernard Delfont. Harrison liền nắm lấy việc sản xuất Life of Brian khi chấp nhận thế chấp ngôi nhà của mình mà Idle gọi là "thứ đắt nhất mà người xem từng có thể phải trả cho chiếc vé xem phim của mình". Bộ phim thu về được khoảng 21 triệu $ tại Mỹ. Bộ phim đầu tiên được HandMade phát hành là The Long Good Friday (1980), và bộ phim đầu tiên mà hãng trực tiếp sản xuất là Time Bandits (1981) với phần kịch bản được viết bởi Terry Gilliam và Michael Palin từ Monty Python. Bộ phim trên cũng có một sáng tác của Harrison là "Dream Away" cho phần ca khúc kết thúc phim. Time Bandits trở thành bộ phim thành công nhất của hãng về mặt doanh thu cũng như chuyên môn; với kinh phí vỏn vẹn 5 triệu $, họ đã thu về được 35 triệu $ chỉ sau đúng 10 tuần công chiếu.
Harrison đứng tên là nhà sản xuất cho 23 bộ phim của HandMade, trong đó có Mona Lisa, Shanghai Surprise và Withnail and I. Ông cũng thỉnh thoảng xuất hiện trong các vai diễn khách mời, chẳng hạn như vai ca sĩ hộp đêm trong phim Shanghai Surprise (ông thu 5 ca khúc với bộ phim này). Theo nhà nghiên cứu Ian Inglis "vai trò sản xuất [của Harrison] với HandMade Films đã giúp đỡ nhiều nền điện ảnh nước Anh trong thời kỳ khó khăn qua việc thực hiện hàng loạt những bộ phim đáng nhớ nhất của thập niên 80." Tuy nhiên, việc bùng nổ của phim truyền hình vào cuối những năm 80 đã dẫn tới việc HandMade ngừng hoạt động vào năm 1991 và tới năm 1994, hãng phim bị rao bán.
Tôn vinh

Xem thêm: Danh sách đề cử và giải thưởng của The Beatles
Năm 1965, The Beatles sớm được trao danh hiệu Hoàng gia MBE. Họ được nhận huy hiệu Hoàng gia từ Nữ hoàng và được mời tới Điện Buckingham vào ngày 26 tháng 10. Năm 1970, ban nhạc được trao Giải Oscar cho nhạc phim hay nhất trong bộ phim Let It Be. Tiểu hành tinh 4149 Harrison được phát hiện vào năm 1984 được đặt tên theo George. Tháng 12 năm 1992, Harrison trở thành người đầu tiên được tôn vinh tại Billboard Music Awards – một giải thưởng cao quý dành cho nghệ sĩ có nhiều đóng góp quan trọng. Tạp chí Rolling Stone cũng xếp ông ở vị trí số 11 trong danh sách "100 tay guitar vĩ đại nhất".
Năm 2002, kỷ niệm 1 năm ngày mất của ông, Concert for George được thực hiện tại Royal Albert Hall. Eric Clapton là người đứng ra tổ chức chương trình với sự cộng tác của rất nhiều người bạn và đồng nghiệp của Harrison trước đây, trong đó có cả McCartney và Starr. Eric Idle, người từng miêu tả Harrison như "một trong số những con người tuyệt vời mà rock and roll từng tạo nên", cũng tới trình diễn ca khúc "Lumberjack Song". Phần tiền bán vé thu được dành hết cho hoạt động từ thiện của Quỹ Material World Charitable Foundation.
Năm 2004, Harrison được vinh danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll với lời dẫn của 2 người bạn thân Lynne và Petty, và sau đó tại Đại lộ Danh vọng Madison Square Garden trong buổi trình diễn Concert for Bangladesh vào năm 2006. Ngày 14 tháng 4 năm 2009, Phòng thương mại của thành phố Hollywood quyết định tôn vinh ông tại Đại lộ Danh vọng Hollywood với ngôi sao được đặt ngay trước trụ sở của hãng Capitol Records. McCartney, Lynne và Petty đều có mặt trong buổi lễ khánh thành. Olivia, tài tử Tom Hanks và Idle đều có đôi lời trong buổi lễ, trong khi Dhani nói về chân ngôn của Hare Krishna.
Bộ phim tài liệu George Harrison: Living in the Material World được thực hiện bởi đạo diễn lừng danh Martin Scorsese, phát hành vào tháng 11 năm 2011. Bộ phim bao gồm nhiều bài phỏng vấn Olivia và Dhani Harrison, Klaus Voormann, Terry Gilliam, Starr, Clapton, McCartney, Jim Keltner và Astrid Kirchherr.
Danh sách đĩa nhạc

Xem thêm: Danh sách đĩa nhạc của The Beatles và Danh sách đĩa nhạc của Traveling Wilburys
Wonderwall Music (1968)
Electronic Sound (1969)
All Things Must Pass (1970)
Living in the Material World (1973)
Dark Horse (1974)
Extra Texture (Read All About It) (1975)
Thirty Three & 1/3 (1976)
George Harrison (1979)
Somewhere in England (1981)
Gone Troppo (1982)
Cloud Nine (1987)
Brainwashed (2002)
Tiếng Ainu

| Tiếng Ainu Hokkaido |
| --- | --- |
アイヌ・イタㇰ Aynu=itak
Biển bảo xin cảm ơn bằng tiếng Nhật bằng Hiragana, tiếng Ainu, tiếng Anh, tiếng Hàn bằng Hangul và tiếng Trung Quốc, chữ Ainu viết là (イヤイライケㇾ) iyairaiker
Phát âm: [ˈainu iˈtak]
Sử dụng tại: Nhật Bản
Khu vực: Hokkaido
Tổng số người nói: 2 (2020)
Dân tộc: 15.000 người Ainu ở Nhật Bản
Phân loại: ngôn ngữ tách biệt hay ngữ hệ đơn biệt trên thế giới
Phân nhánh: Hokkaido † Sakhalin † Quần đảo Kuril                 
Hệ chữ viết: Katakana, Latinh
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3: ain
Glottolog: ainu1240
Bản đồ phân bố vùng nói tiếng Ainu trước năm 1945
Tiếng Ainu được phân loại là Cực kỳ nguy cấp theo Sách đỏ các ngôn ngữ bị đe dọa của UNESCO
ELP: Ainu (Japan)
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Tiếng Ainu (Ainu: アイヌ・イタㇰ Aynu=itak; tiếng Nhật: アイヌ語 Ainu-go) hay tiếng Ainu Hokkaido là thành viên duy nhất còn tồn tại của ngữ hệ Ainu. Nó được nói bởi một ít người Ainu trên đảo Hokkaido bắc Nhật Bản.
Cho tới đầu thế kỷ 20, các ngôn ngữ Ainu vẫn còn hiện diện tại miền nam đảo Sakhalin và một số nơi thuộc quần đảo Kuril. Hiện nay chỉ còn tiếng Ainu Hokkaido, người cuối cùng nói tiếng Ainu Sakhalin đã qua đời năm 1994. Tiếng Ainu Hokkaido cũng sắp tuyệt chủng, dù có một số cố gắng nhằm phục hồi nó.
Tiếng Ainu Hokkaido không có mối quan hệ với ngôn ngữ nào, trừ một vài ngôn ngữ Ainu đã tuyệt chủng.
Người nói

Tùy thuộc vào cách nhìn, tiếng Ainu có thể được xem là một ngôn ngữ bị đe dọa hoặc một ngôn ngữ cực kì nguy cấp.
Theo như UNESCO, chỉ có khoảng 30,000 người Ainu, một con số đáng lẽ ra phải cao hơn so với khả năng tự ý thức về việc tự nhận mình là một người Ainu là rất thấp. Vào năm 2011, chỉ có 304 người ở Nhật Bản được thông báo là có thể nói được tiếng Ainu ở một phần vào đấy.
Năm 2016, Ethnologue liệt kê tiếng Ainu vào lớp 8b: "gần tuyệt chủng." Nó đã dần sụt giảm từ trước thập niên 1960. Đa phần trong số 15.000 người Ainu ở Nhật Bản chỉ nói tiếng Nhật. Vào thập niên 1980, Nibutani (một phần của Biratori, Hokkaido), từng là nơi nhiều người nói tiếng Ainu cư ngụ, với khoảng 100 người.
Ngày nay, chỉ còn chừng 10 người bản ngữ sót lại, tất cả đều ít nhất 80 tuổi. Cũng có vài người nói không lưu loát, ở độ tuổi khoảng 60. Đa số những người này sống tại tây nam Hokkaido.
Ngữ âm

Cấu trúc âm tiết tiếng là CV(C), tức là, bắt buộc phải có một phụ âm đầu và nguyên âm, còn phụ âm cuối có thể có hoặc không. Ngôn ngữ này cũng có một vài cụm phụ âm.
Ngữ âm > Nguyên âm

Có năm nguyên âm trong tiếng Ainu:
|   | Trước | Giữa | Sau |
| --- | --- | --- | --- |
| Đóng | i |  | u |
| Giữa | e |  | o |
| Mở |  | a |  |
Ngữ âm > Phụ âm

|  | Đôi môi | Âm môi ngạc | Chân răng | Vòm | Ngạc mềm | Thanh hầu |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Tắc | p |  | t |  | k | ʔ |
| Tắc xát |  |  | t͡s |  |  |  |
| Mũi | m |  | n |  |  |  |
| Xát |  |  | s |  |  | h |
| Tiếp cận |  | w |  | j |  |  |
| Vỗ |  | ɾ |  |  |  |  |
Các âm tắc /p t ts k/ có thể được hữu thanh hóa thành [b d dz ɡ] giữa nguyên âm và sau âm mũi. /ti/ và /tsi/ hay trở thành [t͡ʃi], /s/ thành [ʃ] trước /i/ và ở cuối âm tiết.
Chữ viết

Tiếng Ainu được viết bằng chữ tượng thanh katakana của Nhật được biến tấu lại và chữ Latin được La Mã hóa từ chữ Katakana như âm /ts/ được đọc là c và /j/ được đọc là y ; âm ngắt hầu, [ʔ] không có chữ nhưng có ở mỗi âm đầu của từ được đánh trọng âm. Tờ Ainu Times cũng sử dụng cả hai hệ chữ viết này. Các âm khác được viết đúng như những âm được biểu diễn như trên bảng ngữ âm. Dấu bằng (=) được sử dụng để đánh dấu liền giữa 2 ngữ tố, chẳng hạn như sau tiền tố. Cao độ được biểu thị bằng dấu sắc trong hệ thống chữ Latinh (ví dụ: á) thường không được biểu thị trong bảng katakana.
John Batchelor là một nhà truyền giáo người Anh sống với người Ainu, đã nghiên cứu chúng và xuất bản nhiều tác phẩm bằng tiếng Ainu. Batcosystem đã viết rất nhiều, cả hai đều hoạt động về ngôn ngữ Ainu và hoạt động bằng chính tiếng Ainu. Anh ấy là người đầu tiên viết bằng Ainu và sử dụng hệ thống chữ viết cho nó. Bản dịch của Bachelor của nhiều sách Kinh thánh khác nhau đã được xuất bản từ năm 1887, và bản dịch Kinh Tân Ước của ông đã được xuất bản tại Yokohama vào năm 1897 bởi một ủy ban chung của Hiệp hội Kinh thánh Anh và nước ngoài, Hiệp hội Kinh thánh Hoa Kỳ, và Hiệp hội Kinh thánh Quốc gia Scotland. Những cuốn sách khác được viết bằng tiếng Ainu bao gồm từ điển, ngữ pháp và sách về văn hóa và ngôn ngữ Ainu.
Chữ viết > Phụ âm cuối

| Chữ | Unicode | Tên | Vị trí | Phát âm |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ㇰ | 31F0 | Chữ ク nhỏ | Âm k cuối | /k/ |
| ㇱ | 31F1 | Chữ シ nhỏ | Âm s cuối [ɕ] | /s/ hay /ɕ/ |
| ㇲ | 31F2 | Chữ ス nhỏ | Âm s cuối, dùng để nhấn mạnh âm [s] mà không phải [ɕ]. [s] và [ʃ] đều là âm dị trong tiếng Ainu. | /s/ |
| ㇳ | 31F3 | Chữ ト nhỏ | Âm t cuối | /t/ |
| ㇴ | 31F4 | Chữ ヌ nhỏ | Âm n cuối | /n/ |
| ㇵ | 31F5 | Chữ ハ nhỏ | Âm h cuối [x], sau nguyên âm a. (アㇵ ah) Sakhalin Ainu. | /h/ hay /x/ |
| ㇶ | 31F6 | Chữ ヒ nhỏ | Âm h cuối [ç], sau nguyên âm i. (イㇶ ih) Sakhalin Ainu. | /h/ hay /ç/ |
| ㇷ | 31F7 | Chữ フ nhỏ | Âm h cuối [x], sau nguyên âm u. (ウㇷ uh) Sakhalin Ainu. | /h/ hay /x/ |
| ㇸ | 31F8 | Chữ へ nhỏ | Âm h cuối [x], sau nguyên âm e. (エㇸ eh) Sakhalin Ainu only. | /h/ hay /x/ |
| ㇹ | 31F9 | Chữ ホ nhỏ | Âm h cuối [x], sau nguyên âm o. (オㇹ oh) Sakhalin Ainu only. | /h/ hay /x/ |
| ㇺ | 31FA | Chữ ム nhỏ | Âm m cuối | /m/ Voiced bilabial nasal |
| ㇻ | 31FB | Chữ ラ nhỏ | Âm r cuối [ɾ], sau nguyên âm a. (アㇻ ar) | /ɾ/ Voiced alveolar tap |
| ㇼ | 31FC | Chữ リ nhỏ | Âm r cuối  [ɾ], sau nguyên âm i. (イㇼ ir) | /ɾ/ Voiced alveolar tap |
| ㇽ | 31FD | Chữ ル nhỏ | Âm r cuối [ɾ], sau nguyên âm  u. (ウㇽ ur) | /ɾ/ Voiced alveolar tap |
| ㇾ | 31FE | Chữ レ nhỏ | Âm r cuối [ɾ], cuối nguyên âm  e. (エㇾ er) | /ɾ/ Voiced alveolar tap |
| ㇿ | 31FF | Chữ ロ nhỏ | Âm r [ɾ], cuối nguyên âm o. (オㇿ or) | /ɾ/ Voiced alveolar tap |
Các chữ có sử dụng dấu
| ㇷ゚ | 31F7 + 309A | Chữ プ nhỏ | Âm p cuối | /p/ |
| セ゚ | 30BB + 309A | Chữ セ có handakuten | ce [tse] | /ts/ + /e/ |
| ツ゚ | 30C4 + 309A | Chữ ツ có handakuten | tu. ツ゚ hay ト゚ có thể dùng được cả hai. | /t/ + /u/ |
| ト゚ | 30C8 + 309A | Chữ ト có handakuten | tu. ツ゚ hay ト゚ có thể dùng được cả hai. | /t/ + /u/ |
Chữ viết > Các âm tiết cơ bản

|  | a [a] | i [i] | u [u̜] | e [e] | o [o] |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | a ア [a] | i イ [i] | u ウ [u̜] | e エ [e] | o オ [o] |
| k [k] | ka カ [ka] | ki キ [ki] | ku ク [ku̜] | ke ケ [ke] | ko コ [ko] |
k [k]: -k ㇰ [-k̚]
| s [s] ~ [ʃ] | sa シャ / サ [sa] ~ [ʃa] | si シ [ʃi] | su シュ / ス [su̜] ~ [ʃu̜] | se シェ / セ [se] ~ [ʃe] | so ショ / ソ [so] ~ [ʃo] |
s [s] ~ [ʃ]: -s ㇱ / ㇲ [s], [-ɕ]
| t [t] | ta タ [ta] | ci チ [tʃi] | tu ト゚ / ツ゚ [tu̜] | te テ [te] | to ト [to] |
t [t]: -t ㇳ / ッ [-t̚]
| c [ts] ~ [tʃ] | ca チャ [tsa] ~ [tʃa] | ci チ [tʃi] | cu ツ / チュ [tsu̜] ~ [tʃu̜] | ce セ゚ / チェ [tse] ~ [tʃe] | co チョ [tso] ~ [tʃo] |
| n [n] | na ナ [na] | ni ニ [nʲi] | nu ヌ [nu̜] | ne ネ [ne] | no ノ [no] |
n [n]: -n ㇴ / ン [-n, -m-, -ŋ-]
| h [h] | ha ハ [ha] | hi ヒ [çi] | hu フ [ɸu̜] | he ヘ [he] | ho ホ [ho] |
| -h [-x] | -ah ㇵ [-ax] | -ih ㇶ [-iç] | -uh ㇷ [-u̜x] | -eh ㇸ [-ex] | -oh ㇹ [-ox] |
| p [p] | pa パ [pa] | pi ピ [pi] | pu プ [pu̜] | pe ペ [pe] | po ポ [po] |
p [p]: -p ㇷ゚ [-p̚]
| m [m] | ma マ [ma] | mi ミ [mi] | mu ム [mu̜] | me メ [me] | mo モ [mo] |
m [m]: -m ㇺ [-m]
| y [j] | ya ヤ [ja] |  | yu ユ [ju̜] | ye イェ [je] | yo ヨ [jo] |
| r [ɾ] | ra ラ [ɾa] | ri リ [ɾi] | ru ル [ɾu̜] | re レ [ɾe] | ro ロ [ɾo] |
| r [ɾ] | -ar ㇻ [-aɾ] | -ir ㇼ [-iɾ] | -ur ㇽ [-u̜ɾ] | -er ㇾ [-eɾ] | -or ㇿ [-oɾ] |
r [ɾ]: -r ㇽ [-ɾ]
| w [w] | wa ワ [wa] | wi ウィ / ヰ [wi] |  | we ウェ / ヱ [we] | wo ウォ / ヲ [wo] |
 ↑  k, t, c, p thỉnh thoảng được đọc là [ɡ], [d], [dz] ~ [dʒ], [b], nghĩa của từ đó vẫn không đổi mà nghe sẽ thô hơn và chỉ có nam mới đọc như vậy.  Khi phát âm ra thì sẽ được viết là g (ガ), d (ダ), j (ヂャ), dz (ヅァ), b (バ).  ↑  Có thể viết cả hai cách, tùy vào người viết mà vẫn phát âm giống nhau  ↑  ッ là âm t cuối (ví dụ pet = ペッ = ペㇳ). Ở giữa mỗi từ đa âm, là nguyên âm cuối đứng trước nguyên âm đầu với cùng một nghĩa (ví dụ orta /otta/ = オッタ; オㇿタ không được sử dụng nhiều).[cần giải thích]  ↑  Ở cuối mỗi từ, n đều có thể viết là ㇴ hay ン. Ở giữa một từ đa âm, nó là ン. (ví dụ tan-mosir = タンモシㇼ = タㇴ+モシㇼ, nhưng không được là タㇴモシㇼ.)  ↑  Đọc là [-m] trước [p], [ŋ] trước [k], còn lại đọc là [n]. Nhưng không giống tiếng Nhật, nó không đọc thành các âm khác như âm mũi.  ↑  Nguyên âm đầu h [h] và nguyên âm cuối h [x] là hai âm khác nhau. Âm h cuối chỉ có trong tiếng Sakhalin.
Chú thích

↑  Bản mẫu:E08
↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Ainu (Japan)”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). 2016. Ethnologue: Languages of the World, Nineteenth edition. Dallas, Texas: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com.
↑  Vanishing Languages of the Pacific Rim. Oxford, GB: OUP Oxford. ngày 1 tháng 1 năm 2007. tr. 377–382. ISBN 9780191532894.
Bảo tàng Pirka Kotan, một trung tâm ngôn ngữ và văn hoá Ainu ở Sapporo (khu Jozankei)