stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Biệt Nhi Ca

| Biệt Nhi Ca (Berke)> Khả hãn của Kim Trướng hãn quốc |
| --- | --- |
Tại vị: 1257–1266
Tiền nhiệm: Ulaghchi
Kế nhiệm: Mengu-Timur
Thông tin chung
Sinh: 1208 (giả thiết) Burkhan Khaldun, Đế quốc Mông Cổ
Mất: 1266 (58 tuổi) Sông Kura,Biển Caspi, Kim Trướng hãn quốc (nay là Azerbaijan)
Hậu duệ:  Tagtagai Khatun  Jijek Hatun  Kehar Khatun 
Dynasty: Bột Nhi Chỉ Cân
Thân phụ: Truật Xích
Tôn giáo: Hồi giáo (từ năm 1252)
Biệt Nhi Ca Hãn (1208 - 1266) (Berke hay Birkai; tiếng Mông Cổ: Бэрх хаан, tiếng Tatar: Бәркә хан) là một tướng lĩnh Mông Cổ, khả hãn Kim Trướng hãn quốc, và cháu nội của Thành Cát Tư Hãn. Biệt Nhi Ca thiết lập quyền cai trị Lam Trướng và Bạch Trướng từ năm 1257 đến 1266. Ông góp công phát triển hãn quốc Kim Trướng do người anh trai Bạt Đô hãn để lại và biến hãn quốc này trở thành chính thể Hồi giáo đầu tiên của người Mông Cổ.
Về quân sự, ông liên minh với người Mamluk Ai Cập chống lại một hãn quốc Mông Cổ khác là Y Nhi ở Ba Tư, do em họ ông là Húc Liệt Ngột chỉ huy, và từng hỗ trợ A Lý Bất Ca (Ariq Boke) trong cuộc nội chiến với Hốt Tất Liệt, nhưng không trực tiếp tham chiến vì đang phải chiến đấu với Húc Liệt Ngột ở Kavkaz từ năm 1262.
Tên gọi

Birkai là tên gọi được sử dụng bởi cả người Đột Quyết lẫn Mông Cổ. Trong tiếng Mông Cổ, Berkh có nghĩa là '' mạnh mẽ'', tương tự như Berk trong tiếng Turk cổ có nghĩa là "cứng rắn" hay ''uy lực''.
Thân thế

Biệt Nhi Ca là con trai thứ của Truật Xích (người con trai cả của Thành Cát Tư Hãn). Mặc dù không có thông tin chính thức về năm sinh của ông, nhưng theo một sứ giả Mamluk đến Kim Trướng hãn quốc năm 1264 (663 theo lịch Hồi giáo) đã ước chừng Biệt Nhi Ca khoảng 56 tuổi, nên rất có thể ông sinh khoảng 1208. Tuy nhiên, sử gia Ba Tư Juzjani lại cho rằng ông sinh khoảng thời gian Mông Cổ xâm lược Khwarezm (1219-1221). Một nguồn tài liệu khác của Jean Richard cho rằng mẹ ông là Sultan Khatun (con gái vua Khwarezm Muhammad II) kết hôn với Truật Xích vào năm 1220, nên năm sinh của ông phải từ năm 1221 trở đi. Biệt Nhi Ca lớn lên dưới triều đại của chú ông là khả hãn Oa Khoát Đài.
Binh nghiệp

Năm 1236, Biệt Nhi Ca cùng người anh cả Oát Nhi Đáp (Orda), các em trai Sinkur, Shiban và tướng Tốc Bất Đài (Subutai) theo người anh thứ hai Bạt Đô (Batu) dẫn 150.000 quân (thực tế chỉ khoảng 25.000-35.000 người) vượt Siberia thôn tính các bộ lạc Bulgar và Kipchak ở lưu vực sông Volga. Tại đây, Tốc Bất Đài từng cử Biệt Nhi Ca đến phía bắc Kavkaz để đánh bại người Kipchak.
Năm 1237, ông dẫn quân tiêu diệt công quốc Nga Ryazan trong 3 ngày, mở đường cho người Mông Cổ tiến sâu vào lãnh thổ của Đại công quốc Rus và chiếm thành phố Vladimir-Suzdal vào tháng 2 năm 1238. Suốt mùa đông năm đó, Biệt Nhi Ca góp công đánh bại người Kipchak và bắt sống một thủ lĩnh Miệt Nhi Khất (Merkit); tiến lên thôn tính cả bình nguyên rộng lớn nằm giữa hai con sông Kuma và Terek ở phía tây biển Caspi.
Biệt Nhi Ca tiếp tục theo Bạt Đô xâm lược châu Âu, đánh bại quân Hungary ở trận Mohi. Tuy nhiên, Oa Khoát Đài Hãn đột ngột băng hà tại Mông Cổ năm 1241, khiến tất cả quý tộc Mông Cổ gồm cả các anh em ông đều trở về kinh đô Karakorum tham dự hội nghị hốt lý lặc thai (kuriltai) để bầu ra khả hãn mới. Kết quả, con trai của Oa Khoát Đài là Quý Do (Guyuk) lên ngôi khả hãn dưới sự nhiếp chính của người mẹ là Toregene.
Năm 1248, Quý Do Hãn băng hà đột ngột tại Tân Cương. Trước đó, khả hãn Mông Cổ yêu cầu Bạt Đô đến Mông Cổ để yết kiến (lấy cớ để ám sát ông).
Ngay lập tức, Bạt Đô cử Biệt Nhi Ca và Tukh-timur về Mông Cổ để tôn một người em họ là Mông Kha (Mongke)_con trai của người chú Đà Lôi làm khả hãn mới. Trong khoảng thời gian này, ông liên tục đến thăm các anh em họ dòng Sát Hợp Đài Và Oa Khoát Đài để tạo dựng vây cánh cho Mông Kha. Đến năm 1251, Biệt Nhi Ca cùng mẹ của Mông Kha là Toa Lỗ Hòa Thiếp Ni (Sorghaghtani) tự chủ trì một kuriltai diễn ra phía tây dãy Thiên Sơn, bầu cho Mông Kha làm khả hãn.
Như vậy, chính Biệt Nhi Ca đã góp công lớn giúp nhà Đà Lôi kế thừa ngôi vị tối cao của đế quốc Mông Cổ, làm tiền đề cho sự hình thành của nhà Nguyên và Y Nhi hãn quốc sau này.
Cải sang Hồi giáo

Năm 1252, khi Biệt Nhi Ca đang ở Sarai-Juk (kinh đô của Kim Trướng hãn quốc), ông đã gặp một đoàn thương buôn từ Bukhara và họ đã thuyết ông theo đạo Hồi. Sau khi đã cải đạo, Biệt Nhi Ca tiếp tục thuyết phục người em trai Tukh-timur cùng theo đạo.
Sau khi lên ngôi khả hãn Kim Trướng, ông đưa đạo Hồi trở thành tôn giáo cho tầng lớp cai trị Mông Cổ tại đây, mặc dù Tengri giáo truyền thống của thảo nguyên, Công giáo và Phật giáo Tây Tạng vẫn được tự do hoạt động.
Năm 1258, khi người em họ Húc Liệt Ngột hủy diệt thành Baghdad_ trung tâm thế giới Hồi giáo lúc bấy giờ, giết chết caliph Al-Musta'sim, đồng thời đe dọa các Hồi quốc tại Syria và Ai Cập, Biệt Nhi Ca đã lên án gay gắt hành động này như một sự phỉ báng thánh Allah. Theo sử gia Hồi giáo Rashid-al-Din Hamadani ghi lại câu nói của Biệt Nhi Ca về sự kiện này.
"Hắn (Húc Liệt Ngột) đã hủy hoại mọi thành phố Hồi giáo và gây ra cái chết của caliph. Với sự giúp sức của Thượng đế, ta sẽ bắt chính hắn phải đền tội bằng dòng máu dơ bẩn của hắn!"
Trước đó, Biệt Nhi Ca đã phàn nàn với Bạt Đô rằng: "Chúng ta đã giúp Mông Kha lên ngôi, nhưng hắn quên mất ai mới là bạn. Nay hắn lại muốn chiếm lấy lãnh thổ của những người đồng đạo Caliph. Thật đúng là đáng khinh bỉ".
Ngay từ lúc này, mối quan hệ giữa các hậu duệ của hai người con trai của Thành Cát Tư Hãn, Truật Xích và Đà Lôi, đã rạn nứt nghiêm trọng.
Mở rộng Kim Trướng

Năm 1255, Bạt Đô băng hà và nhường ngôi lại cho các con là Sartaq và Ulaghchi dưới sự nhiếp chính của Biệt Nhi Ca, trước khi chính thức nối ngôi các người cháu yểu mệnh 2 năm sau đó. Dưới sự cai trị của ông, Kim Trướng trở thành một hãn quốc bền vững và ổn định ở phía tây của đế quốc Mông Cổ. Năm 1259, ông tiêu diệt hoàn toàn phe đối lập của Danylo xứ Halych, phát động cuộc chiến tranh với Đại công quốc Lietuva lần thứ hai, do tướng Burundai chỉ huy. Từ năm 1260, Kim Trướng hãn quốc tiếp tục tiến xuống phía nam đến dãy Kavkaz, uy hiếp biên giới của Y Nhi hãn quốc do Húc Liệt Ngột cai trị. Năm 1265, quân Mông Cổ cướp phá Bulgaria và tỉnh Thrace của đế quốc Đông La Mã (Byzantine), buộc hoàng đế Michael VIII phải cống nạp vải quý cho Biệt Nhi Ca.
Xung đột Biệt Nhi Ca-Húc Liệt Ngột

Lúc này, tướng Khiếp Đích Bất Hoa (Kitbuqa) chỉ huy quân Y Nhi hãn quốc đánh bại các thành phố Thập Tự Chinh ở ven biển Palestine, nhưng thất bại trước quân Mamluk tại trận Ain Jalut. Kết quả, Khiếp Đích Bất Hoa tử trận, còn các vương quốc ở Palestine và Syria được phục hồi lãnh thổ. Lợi dụng tình hình này và lấy cớ trả thù cho Baghdad, Biệt Nhi Ca liên minh với người Mamluk và dẫn quân đến Kavkaz nhằm ý đồ xâm lược Y Nhi hãn quốc, khi khả hãn Húc Liệt Ngột của họ đang ở Mông Cổ để ủng hộ Hốt Tất Liệt lên ngôi sau khi Mông Kha Hãn băng hà.
Năm 1262, Húc Liệt Ngột trở về lãnh địa để ngăn chặn quân Kim Trướng xâm lược.
Nguyên nhân cho xung đột giữa các hãn quốc khởi phát từ mâu thuẫn tôn giáo lẫn tranh giành lãnh thổ. Trước đây, Mông Kha đã ban lãnh thổ của dòng Truật Xích thuộc Azerbaijan ngày nay cho Húc Liệt Ngột, khiến cho Biệt Nhi Ca không hài lòng. Tuy vậy, ông vẫn kiên nhẫn để chờ đến khi Mông Kha băng hà.
Ban đầu, Biệt Nhi Ca chưa có ý định giao tranh với Húc Liệt Ngột, ông nói: "Người Mông Cổ bị giết bằng lưỡi kiếm Mông Cổ. Nếu chúng ta đoàn kết lại, cả thế giới sẽ bị khuất phục". Tuy nhiên, sự thịnh vượng của Y Nhi ở miền bắc Iran và tình hình kinh tế khó khăn của Kim Trướng lúc đó (một phần do Húc Liệt Ngột yêu cầu Kim Trướng không bán nô lệ cho Mamluk.) khiến Biệt Nhi Ca quyết định tuyên bố jihad, phát động chiến tranh xâm lược Iran.
Năm 1262, chiến tranh quy mô lớn được phát động. Năm 1263, quân của Húc Liệt Ngột cố gắng chiếm phía bắc Kavkaz nhưng bị con trai của Biệt Nhi Ca là Nogai đánh bại tại sông Terek, buộc quân Y Nhi rút lui. Cuộc chiến kết thúc khi Húc Liệt Ngột băng hà năm 1265.
Cuối đời

Sau khi Húc Liệt Ngột qua đời, Biệt Nhi Ca tiếp tục vượt sông Kura để tấn công con trai Húc Liệt Ngột là Abaqa, nhưng ông lâm bệnh và qua đời năm 1266. Một người cháu nội của Bạt Đô, Mengu-timur lên nối ngôi, tiếp tục chính sách liên minh với Mamluk và đối địch với Y Nhi hãn quốc. Một số sử gia cho rằng cuộc chiến với Húc Liệt Ngột đã giúp các thánh địa Hồi giáo và Cơ Đốc giáo là Mecca và Jerusalem tránh khỏi nguy cơ bị hủy diệt như Baghdad.
Chú thích

↑  The Russian colloquial name Golden Horde for the Kipchak Khanate is believed to have been derived from the steppe color system for the cardinal directions: black  –  north, blue  –  east, red  –  south, white  –  west, and yellow (or gold)  –  center, or from the golden field tent of the ruler.
↑  In this terminology the names Blue and White follow the Persian usage, as do most contemporary historians; in Turkish usage they are reversed, causing some confusion in secondary literature.
↑  De Weese, Devin (1994). Islamization and Native Religion in the Golden Horde. Penn State Press. tr. 3. ISBN 0-271-01073-8.
↑  Jackson, Peter (2017). The Mongols and the Islamic World: From Conquest to Conversion. Yale University Press. tr. 348. ISBN 978-0-300-12533-7.
↑  Broadbridge, Anne F. (2018). Women and the Making of the Mongol Empire. New York: Cambridge University Press. tr. 231–232. ISBN 978-1-108-42489-9.
↑  László, Markó (2000). Great Honours of the Hungarian State. Budapest: Magyar Könyvklub. ISBN 963-547-085-1.
↑  Liptai, Ervin (1985). Military history of Hungary (ấn bản thứ 2). Budapest: Zrínyi katonai Kiadó. ISBN 963-326-337-9.
↑  Johan Elverskog (ngày 6 tháng 6 năm 2011). Buddhism and Islam on the Silk Road. University of Pennsylvania Press. tr. 186–. ISBN 0-8122-0531-6.
↑  E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 7 By Martijn Theodoor Houtsma, p. 708.
↑  Michael Pravdin, Lev Nicholaevich Gumilev, Reuven Amitai-Preiss, N. Kruchki
Lãnh địa Kim Trướng hãn quốc năm 1389. Kí hiệu ngôi sao là kinh đô Sarai.
Mộ vua voi

Mộ vua voi ở Bản Đôn là mộ phần của Khun Yu Nốp (N' Thu K'Nul), người được mệnh danh là vua voi bản Đôn, Đăk Lăk và người kế tục của ông là R'leo K'Nul.
Địa điểm

Nằm trong quần thể du lịch Bản Đôn, huyện Buôn Đôn, Đăk Lăk.
Lịch sử

Đây là khu lăng mộ của gia đình vua voi Khunjunob, một nhân vật lịch sử có đã trở thành một huyền thoại của vùng Bản Đôn nổi tiếng về truyền thống săn bắt voi và thuần dưỡng voi rừng.
Gồm 2 lăng mộ xây gạch, lăng mộ của vua voi N'Thu K'Nul do R'leo K'Nul, người kế tục sự nghiệp, cho xây dựng. Mộ có kiến trúc M'nông và Lào với mô típ hình khối đơn giản trên có trang trí hình búp sen ở bốn góc và đỉnh mộ. Mộ của R'leo K'Nul, ở ngay bên cạnh, được xây dựng rất đẹp theo mô típ hình chóp nhọn của dân tộc Campuchia; mộ do do chính vua Bảo Đại cho người sưu tầm kiểu dáng và xây dựng để cảm tạ về con voi trắng mà vua voi tặng cho ông và công xây dựng đội tượng binh. Do hai ngôi mộ liền kề nhau và kết hợp hài hòa như một nên chính là lý do vì sao người ta hay nhầm tưởng đây là một ngôi mộ duy nhất và mộ R' Leo mới là mộ vua voi Khunjunob.
Khu lăng mộ vua voi nằm trong quần thể nghĩa địa của Buôn Đôn với những ngôi mộ được trang trí bằng tượng nhà mồ, một nét rất đặc trưng của văn hoá Tây Nguyên.
Hiện tại mộ vua voi ở Bản Đôn là một điểm tham quan du lịch quan trọng trong quần thể du lịch Bản Đôn.
Mộ vua voi ở Bản Đôn
Trichotosia atroferruginea

| Trichotosia atroferruginea> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Asparagales
Họ (familia): Orchidaceae
Chi (genus): Trichotosia
Loài (species): T. atroferruginea
Danh pháp hai phần
Trichotosia atroferruginea (Schltr.) P.F.Hunt 
Trichotosia atroferruginea là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Schltr.) P.F.Hunt miêu tả khoa học đầu tiên năm 1970.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Trichotosia atroferruginea”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Festuca tibetica

| Festuca tibetica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Poaceae
Chi (genus): Festuca
Loài (species): F. tibetica
Danh pháp hai phần
Festuca tibetica (Stapf) E.B.Alexeev 
Festuca tibetica là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (Stapf) E.B.Alexeev mô tả khoa học đầu tiên năm 1978.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Festuca tibetica”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2013.
Barbara Engelking

| Barbara Engelking |
| --- | --- |

Sinh: 1962 Warsaw, Poland

Trình độ học vấn
Alma mater: Polish Academy of Sciences  University of Warsaw
Sự nghiệp học thuật
Thời kỳ: 20th century
Nơi công tác: Polish Center for Holocaust Research
Quan tâm chính: Holocaust in Poland
 
Barbara Engelking (sinh năm 1962) là nhà xã hội học người Ba Lan chuyên nghiên cứu về Holocaust. Là người sáng lập và giám đốc của Trung tâm Nghiên cứu Thảm sát Ba Lan ở Warsaw, bà là tác giả hoặc biên tập viên của một số tác phẩm về Thảm sát ở Ba Lan.
Mỹ Anglo-Saxon

Phần tô màu xanh lá cây trên bản đồ cho thấy khu vực Mỹ Ănglê
Mỹ Ănglê hoặc Mỹ Anglo-Saxon (tiếng Anh: Anglo-America) là một khu vực của châu Mỹ, trong đó, tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức  hay lịch sử, dân tộc, ngôn ngữ, văn hóa Anh đóng vai trò quan trọng tại đây. Mỹ Anglo-Saxon thường được chỉ đến vùng lãnh thổ Bắc Mỹ, đặc biệt là hai quốc gia Hoa Kỳ và Canada. Đây là khu vực chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Anh.
| Quốc gia | Dân số | Diện tích | Mật độ |
| --- | --- | --- | --- |
|  Anguilla | 14.764 | 91 km2 (35 dặm vuông Anh) | 162,2/km2 (420/sq mi) |
|  Antigua và Barbuda | 86.754 | 442,6 km2 (170,9 dặm vuông Anh) | 196,0/km2 (508/sq mi) |
|  Bahamas | 310.426 | 10.010 km2 (3.860 dặm vuông Anh) | 31,0/km2 (80/sq mi) |
|  Barbados | 285.653 | 430 km2 (170 dặm vuông Anh) | 664,3/km2 (1.721/sq mi) |
|  Belize | 314.522 | 22.806 km2 (8.805 dặm vuông Anh) | 13,9/km2 (36/sq mi) |
|  Bermuda | 68.268 | 54 km2 (21 dặm vuông Anh) | 1.264,2/km2 (3.274/sq mi) |
|  Quần đảo Virgin thuộc Anh | 24.939 | 151 km2 (58 dặm vuông Anh) | 165,2/km2 (428/sq mi) |
|  Canada | 34.255.000 | 9.984.670 km2 (3.855.100 dặm vuông Anh) | 3,7/km2 (9,6/sq mi) |
|  Cayman Islands | 50.209 | 264 km2 (102 dặm vuông Anh) | 198,2/km2 (513/sq mi) |
|  Dominica | 72.813 | 751 km2 (290 dặm vuông Anh) | 97,0/km2 (251/sq mi) |
|  Quần đảo Falkland | 3.140 | 12.173 km2 (4.700 dặm vuông Anh) | 0,3/km2 (0,78/sq mi) |
|  Grenada | 107.818 | 344 km2 (133 dặm vuông Anh) | 313,4/km2 (812/sq mi) |
|  Guyana | 748.486 | 196.849 km2 (76.004 dặm vuông Anh) | 3,8/km2 (9,8/sq mi) |
|  Jamaica | 2.847.232 | 10.831 km2 (4.182 dặm vuông Anh) | 262,9/km2 (681/sq mi) |
|  Montserrat | 5.118 | 102 km2 (39 dặm vuông Anh) | 50,2/km2 (130/sq mi) |
|  Puerto Rico | 3.725.789 | 9.104 km2 (3.515 dặm vuông Anh) | 430,0/km2 (1.114/sq mi) |
|  Saint Kitts và Nevis | 49.898 | 261 km2 (101 dặm vuông Anh) | 191,2/km2 (495/sq mi) |
|  Saint Lucia | 160.922 | 606 km2 (234 dặm vuông Anh) | 265,5/km2 (688/sq mi) |
|  Saint Vincent và Grenadines | 104.217 | 389 km2 (150 dặm vuông Anh) | 267,9/km2 (694/sq mi) |
|  Trinidad and Tobago | 1.228.691 | 5.128 km2 (1.980 dặm vuông Anh) | 239,6/km2 (621/sq mi) |
|  Quần đảo Turks và Caicos | 23.528 | 430 km2 (170 dặm vuông Anh) | 104/km2 (270/sq mi) |
|  Hoa Kỳ | 310.232.863 | 9.161.966 km2 (3.537.455 dặm vuông Anh) | 33,9/km2 (88/sq mi) |
|  Quần đảo Virgin thuộc Mỹ | 109.775 | 346 km2 (134 dặm vuông Anh) | 317,3/km2 (822/sq mi) |
| Tổng | 354.335.567 | 18.527.553,6 km2 (7.153.528,4 dặm vuông Anh) | 18,9/km2 (49/sq mi) |
Chú thích

↑  "Anglo-America", vol. 1, Micropædia, Encyclopædia Britannica, 15th ed., Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc., 1990. ISBN 0-85229-511-1.
↑  "North America" The Columbia Encyclopedia Lưu trữ 2007-02-06 tại Wayback Machine, 6th ed. 2001-5. New York: Columbia University Press.
↑  CIA world factbook 2010
Mạng sản xuất toàn cầu

Mạng sản xuất toàn cầu (GPN) là một khái niệm trong tài liệu phát triển kinh tế đề cập đến "mối quan hệ của các chức năng, hoạt động và giao dịch được kết nối với nhau thông qua đó một sản phẩm hoặc dịch vụ cụ thể được sản xuất, phân phối và tiêu thụ."
Mạng lưới sản xuất toàn cầu

Một thế giới mạng lưới sản xuất là một trong những người có nút kết nối với nhau và liên kết mở rộng không gian qua các biên giới quốc gia và, khi làm như vậy, tích hợp các bộ phận của quốc gia và khác nhau địa phương vùng lãnh thổ".  Các khuôn khổ GPN kết hợp những hiểu biết sâu sắc từ phân tích chuỗi giá trị toàn cầu, lý thuyết mạng diễn viên và tài liệu về các chủ nghĩa tư bản.  GPN cung cấp một khung quan hệ nhằm mục đích bao gồm tất cả các tác nhân có liên quan trong các hệ thống sản xuất.  Khung GPN cung cấp nền tảng phân tích liên quan đến phát triển khu vực địa phương  với các động lực phân cụm.
Lịch sử phát triển của khái niệm

Vào những năm 1990, khái niệm chuỗi giá trị đã đạt được tín dụng giữa các nhà kinh tế và học giả kinh doanh.  (Nhà phát triển nổi tiếng của nó Michael Porter).  Khái niệm kết hợp các hoạt động tuần tự và liên kết với nhau trong quá trình tạo ra giá trị.  Khái niệm chuỗi giá trị tập trung vào các hoạt động kinh doanh, nhưng không tập trung vào sức mạnh doanh nghiệp và bối cảnh thể chế.  Năm 1994, Garry Gereffi, cùng với Miguel Korzeniewicz đã giới thiệu khái niệm Chuỗi hàng hóa toàn cầu (GCC):
sets of interorganizational networks clustered around one commodity or product, linking households, enterprises, and states to one another within the world-economy. These networks are situationally specific, socially constructed, and locally integrated, underscoring the social embeddedness of economic organization
—Gereffi
Khái niệm này được phát triển hơn nữa bởi một số tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị chuỗi trong các mặt hàng khác nhau (ví dụ như ô tô, dệt may, điện tử, v.v.)
Vào đầu những năm 2000, một nhóm các tác giả Jeffrey Henderson, Peter Dicken, Martin Hess, Neil Coe và Henry Wai-Chung Yeung, đã giới thiệu khuôn khổ GPN, dựa trên sự phát triển của các phương pháp tiếp cận trước đây đối với các quy trình sản xuất quốc tế.  Đồng thời, nó mở rộng ra ngoài tính tuyến tính của phương pháp GCC để kết hợp tất cả các loại cấu hình mạng.  Việc chấp nhận quan điểm mạng rõ ràng cho phép nắm lấy sự phức tạp của các lớp sản xuất đa chiều vượt ra khỏi "sự tiến triển tuyến tính của sản phẩm hoặc dịch vụ"
Hiểu biết sâu sắc từ việc phân tích mạng lưới sản xuất

Phân tích mạng lưới sản xuất toàn cầu phụ thuộc vào việc sử dụng các bảng đầu vào-đầu ra liên kết các công ty thông qua các giao dịch liên quan đến việc tạo ra sản phẩm.  Tài liệu chuỗi hàng hóa coi các công ty là các nút trong một số chuỗi chuyển đổi đầu vào thành đầu ra thông qua một loạt các giai đoạn sản xuất được kết nối với nhau, sau này được liên kết với các hoạt động phân phối và tiêu dùng.  Andersen và Christensen định nghĩa năm loại nút liên kết chính trong mạng cung cấp: Nhà tích hợp cục bộ, Cơ sở xuất khẩu, Cơ sở nhập khẩu, Nhà phân phối quốc tế và Nhà tích hợp toàn cầu  Hobday et al. lập luận rằng khả năng cốt lõi của các công ty xuất phát từ khả năng quản lý mạng lưới các nhà cung cấp linh kiện và hệ thống con của họ.
Để nắm bắt cả liên kết dọc và ngang trong chuỗi quy trình sản xuất, Lazzarini đã giới thiệu khái niệm về Netchain: "một tập hợp các mạng lưới bao gồm các mối quan hệ ngang giữa các công ty trong một ngành hoặc một nhóm cụ thể, được sắp xếp tuần tự dựa trên mối quan hệ dọc giữa các công ty trong các lớp khác nhau...  Phân tích Netchain phân biệt rõ ràng giữa ngang (giao dịch trong cùng một lớp) và quan hệ dọc (giao dịch giữa các lớp), ánh xạ cách các tác nhân trong mỗi lớp có liên quan với nhau và với các tác nhân trong các lớp khác ".  Các nghiên cứu quan trọng đã khám phá các mạng lưới sản xuất trong lĩnh vực đạo đức sản xuất, ví dụ tập trung vào các hiệu ứng địa phương hoặc quan hệ lao động.
Mũ biretta

Một chiếc mũ biretta truyền thống màu đen
Mũ biretta (tiếng Latinh: biretum, birretum) là một loại mũ cứng có hình vuông, phía trên chia làm ba hoặc bốn múi, có khi trên đỉnh có chòm cầu mềm. Theo truyền thống, các giáo sĩ Kito giáo thường đội mũ biretta ba múi, đặc biệt là các giáo sĩ Công giáo cùng một số giáo sĩ Anh giáo hoặc Tin Lành Luther. Trong khi đó, mũ biretta bốn múi là một phần của bộ lễ phục dành riêng cho các cá nhân từng tốt nghiệp tiến sĩ tại một phân khoa Giáo hoàng ,một đại học Giáo hoàng hay là một phân khoa đại học bất kỳ. Một số trạng sư đôi khi cũng đội mũ biretta trong một phiên tòa, ví dụ như các trạng sư làm việc tại Quần đảo Eo Biển (thuộc Vương quốc Anh).
Nguồn gốc

Nguồn gốc của mũ biretta được cho là không rõ ràng. Nó từng được nhắc đến sớm nhất là vào thế kỷ thứ 10. Một trong những nguồn gốc khả dĩ của mũ biretta là chiếc mũ học vị thời kỳ giữa Trung Cổ, một loại mũ mềm mại và có hình vuông. Chiếc mũ học vị Trung Cổ này cũng là tiền thân của mũ vuông hay còn gọi là mũ tốt nghiệp dùng trong các cơ sở giáo dục đại học. Mũ biretta dường như đã trở thành một phần của phẩm phục chức sắc Công giáo sau khi một công nghị diễn ra tại Bergamo vào năm 1311 yêu cầu giới giáo sĩ "đội mũ biretta cũng như người giáo dân đội chiếc mũ thông thường". Chỏm cầu phía trên mũ (xưa gọi là ngù) về sau mới được thêm vào trên chóp mũ; những dạng thức sơ khai nhất của mũ biretta (đơn cử như mũ Canterbury) không có chỏm cầu đính kèm.
Mũ biretta trong phụng vụ > Phụng vụ Công giáo

Các giáo sĩ thuộc Giáo hội Latinh và thuộc mọi cấp bậc, bao gồm các hồng y, giám mục, linh mục, thầy phó tế và chủng sinh, có thể đội mũ biretta. Mũ biretta của hồng y được làm bằng lụa màu đỏ tươi. Sau Công đồng Vaticanô II, nghi lễ ban mũ galero cho các hồng y được thay bằng nghi lễ ban mũ biretta. Mũ biretta của giám mục thì làm bằng vải đỏ dâu (tiếng Anh: amaranth), còn của linh mục, thầy phó tế và chủng sinh thì làm bằng vải đen. Giáo hoàng không dùng mũ biretta.
Theo chỉ dẫn chữ đỏ của Sách phụng vụ Rôma cũ (phê chuẩn năm 1570 sau Công đồng Triđentinô) về nghi thức Lễ Đọc hay Lễ Thầm (tiếng Latinh: Missa Privata), vị linh mục phải đội mũ biretta khi bước về phía bàn thờ, đến nơi rồi thì trao mũ lại cho lễ sinh, rồi lại đội lên để ra về sau khi thánh lễ kết thúc. Trong một Thánh lễ trọng thể, các thừa tác viên chức Thánh cũng đội mũ biretta khi đang an tọa.
Mũ biretta trong phụng vụ > Phụng vụ Công giáo > Đặc điểm

Mũ biretta của hồng y không có chỏm cầu mềm ở trên đỉnh, trong khi mũ biretta của giám mục thì có một chỏm cầu mềm màu tím, các linh mục sau khi được bổ nhiệm một chức vụ tại thành Vatican ở bậc Giám chức thì đội mũ biretta màu đen cùng chỏm cầu màu đỏ, còn các linh mục triều và thầy phó tế bên triều thì đội mũ biretta màu đen với chỏm cầu màu đen (đôi khi không có chỏm cầu). Có một quan điểm phổ biến cho rằng các chủng sinh chỉ được phép đội mũ biretta không có chỏm cầu trên chóp, tuy vậy thì dường như không có quy định nào ràng buộc vấn đề này. Các linh mục thuộc một dòng tu hay một dòng hành khất có tu phục riêng (như dòng Thánh Biển Đức, dòng Thánh Phanxicô, dòng Thánh Đa Minh, v.v.) không đội mũ biretta, mà trong hầu hết các trường hợp, kể cả trong phụng vụ, các linh mục ấy sẽ đội mũ trùm của áo tu sĩ thay cho mũ biretta. Giới kinh sĩ thì có dùng mũ biretta, chẳng hạn như các kinh sĩ thuộc Hội kinh sĩ Prémontré thì đội mũ biretta màu trắng. Giới giáo sĩ dòng (tức là những tu sĩ thuộc các hội dòng  chú trọng nhận lãnh thừa tác vụ linh mục, chẳng hạn như dòng Tên và dòng Chúa Cứu Thế) thì đội mũ biretta màu đen và không có chỏm cầu trên đỉnh. Những linh mục thuộc các hình thức sống cộng đồng khác, thí dụ như Hội dòng Nguyện Đường Thánh Philípphê Neri, thường cũng đội mũ biretta nhưng không có chỏm cầu trên đỉnh mũ. Giáo sĩ thuộc Viện Chúa Kitô Vua Linh mục Thượng phẩm thì sử dụng mũ biretta màu đen với chỏm cầu màu xanh lam.
Hồng y Angelo Scola đội một chiếc mũ biretta làm từ lụa màu đỏ tươi
Giám mục (nay là Hồng y) Willem Jacobus Eijk đội mũ biretta màu đỏ dâu (amaranth)
Mũ biretta của một Đức ông
Thánh Giuse Bênêdictô Cottolengo đội mũ biretta màu đen dành cho linh mục, tranh vẽ giữa thế kỷ 19
Mũ biretta "kiểu Tây Ban Nha" thuộc Bộ sưu tập Philippi