Bồ Đào Nha

|  Cộng hòa Bồ Đào Nha  |
| --- | --- |
 Tên bản ngữ República Portuguesa (tiếng Bồ Đào Nha) 
   Quốc kỳ     Quốc huy  
 Tiêu ngữ:  Esta é a ditosa Pátria minha amada ("Đây là quê hương yêu dấu hạnh phúc của tôi")

 Quốc ca: A Portuguesa (tiếng Việt: "Bài ca người Bồ Đào Nha") 
 
Bản đồ địa cầuBản đồ châu ÂuVị trí của Bồ Đào Nha (xanh đậm)– ở châu Âu (xanh nhạt & xám đậm) – trong Liên minh châu Âu (xanh nhạt)
Tổng quan
Thủ đô và thành phố lớn nhất:  Lisbon 38°46′B 9°9′T﻿ / ﻿38,767°B 9,15°T﻿ / 38.767; -9.150
Ngôn ngữ chính thức và quốc ngữ: Tiếng Bồ Đào Nha
Ngôn ngữ địa phương được công nhận: Tiếng Miranda
Sắc tộc (2018): 95,3% người Bồ Đào Nha 4,7% khác
Tôn giáo chính (2011): 84,3% Kitô giáo —81,0% Giáo hội Công giáo —3,3% tín hữu Cơ Đốc khác 6,8% không tôn giáo 0,6% khác 8,3% không công bố
Tên dân cư: Người Bồ Đào Nha
Chính trị
Chính phủ: Cộng hòa lập hiến bán tổng thống đơn nhất

• Tổng thống : Marcelo Rebelo de Sousa
• Thủ tướng : Luís Montenegro
 
Lập pháp: Quốc hội
Lịch sử
Hình thành

• Lập quốc : 868
• Tái lập quốc : 1095
• Thiết lập chủ quyền : 24 tháng 6 năm 1128
• Thành lập Vương quốc : 25 tháng 7 năm 1139
• Phục quốc : 1 tháng 12 năm 1640
• Hiến pháp đầu tiên : 23 tháng 9 năm 1822
• Thành lập nhà nước Cộng hòa : 5 tháng 10 năm 1910
• Dân chủ hóa : 25 tháng 4 năm 1974
• Hiến pháp hiện nay : 25 tháng 4 năm 1976
• Gia nhập EEC : 1 tháng 1 năm 1986
 
Địa lý
Diện tích:  
• Tổng cộng: 92,212 km2 (hạng 109) 57,298 mi2
• Mặt nước (%): 1,2 (tính đến 2015)
Dân số:  
• Điều tra 2021:  10.347.892
• Mật độ: 112.2/km2 290,6/mi2
Kinh tế
GDP  (PPP): Ước lượng 2024
• Tổng số:  508.508 tỷ USD (hạng 51)
• Bình quân đầu người:  49,237 USD (hạng 40)
GDP  (danh nghĩa): Ước lượng 2024
• Tổng số:  303.032 tỷ USD (hạng 47)
• Bình quân đầu người:  29,341 USD (hạng 41)
Đơn vị tiền tệ: Euro (€) (EUR)
Thông tin khác
Gini? (2023):  33.7 trung bình
HDI? (2022):  0.874 rất cao · hạng 42
Múi giờ: UTC  (WET)  UTC−1 (Atlantic/Azores)
• Mùa hè (DST): UTC+1 (WEST)  UTC (Atlantic/Azores)
: Note: Chính quốc Bồ Đào Nha và Madeira dùng WET/WEST, còn Azores chậm hơn 1 tiếng.
Cách ghi ngày tháng: dd/mm/yyyy (CE)
Giao thông bên: phải
Mã điện thoại: +351
Mã ISO 3166: PT
Tên miền Internet: .pt
 ^ Tiếng Miranda được dùng ở một số làng thuộc đô thị tự trị Miranda do Douro đã được công nhận là ngôn ngữ chính thống vào năm 1999 (Lei n.° 7/99 de 29 de Janeiro). Ngôn ngữ ký hiệu Bồ Đào Nha cũng được công nhận. ^  Theo quyền công dân của đất nước ^ Hiến pháp Bồ Đào Nha được áp dụng vào năm 1976 với một số sửa đổi nhỏ sau đó trong giai đoạn 1982 và 2005. 
Bồ Đào Nha (tiếng Bồ Đào Nha: Portugal, [puɾtuˈɣaɫ]), quốc hiệu là Cộng hòa Bồ Đào Nha (tiếng Bồ Đào Nha: República Portuguesa, [ʁɨ'publikɐ puɾtu'ɣezɐ]) là một quốc gia nằm ở phía Tây Nam của khu vực châu Âu, trên bán đảo Iberia và cực Tây của châu Âu lục địa. Bồ Đào Nha giáp với Đại Tây Dương ở phía Tây và phía Nam, giáp Tây Ban Nha ở phía Đông và phía Bắc. Các quần đảo Açores và Madeira ở ngoài khơi Đại Tây Dương cũng thuộc quyền quản lý của Bồ Đào Nha.
Trên lãnh thổ Bồ Đào Nha ngày nay, con người đã có mặt từ thời tiền sử. Các dân tộc cổ đại như người Gallaeci, Lusitania, Celt, Cynetes, Phoenicia, Carthage, La Mã cổ đại và những dân tộc German như Suevi, Buri và Visigoth đã để lại ít nhiều ảnh hưởng đến lịch sử lãnh thổ Bồ Đào Nha ngày nay. Lãnh thổ Bồ Đào Nha lúc đó được sáp nhập vào Đế quốc La Mã thành tỉnh Lusitania. Văn hóa La Mã để lại dấu ấn sâu đậm, nhất là về mặt ngôn ngữ với tiếng Bồ Đào Nha có gốc từ tiếng Latinh của người La Mã. Vào thế kỷ thứ V, sau khi Đế quốc La Mã sụp đổ, những bộ tộc German tràn vào xâm chiếm. Sang đầu thế kỷ thứ VIII, người Moor theo Hồi giáo từ Bắc Phi mở cuộc chinh phục Lusitania, chiếm được gần hết bán đảo Iberia, thu phục các tiểu vương quốc German theo Thiên Chúa giáo về một mối.
Những thế kỷ kế tiếp, dân đạo Thiên Chúa cố đánh đuổi người Hồi giáo trong cuộc "Tái chinh phục". Bá quốc Bồ Đào Nha được thành lập và là một phần của Vương quốc Galicia. Vì vương quốc được thành lập, công nhận năm 1143 và có biên giới ổn định năm 1249, Bồ Đào Nha tự nhận là quốc gia dân tộc lâu đời nhất ở châu Âu.
Trong suốt thế kỷ XV và XVI, nhờ thám hiểm hàng hải, Bồ Đào Nha đã thành lập một đế quốc thực dân quy mô toàn cầu bao gồm những thuộc địa ở châu Phi, châu Á và Nam Mỹ, trở thành một trong những nền kinh tế, chính trị và quân sự hùng mạnh nhất trên thế giới. Năm 1580, Bồ Đào Nha liên minh với Tây Ban Nha tạo thành Liên minh Iberia. Tuy nhiên vào năm 1640, Bồ Đào Nha cũng cố lại chủ quyền và độc lập trong cuộc chiến tranh phục hồi Bồ Đào Nha, dẫn đến một triều đại mới được thành lập và trở về tình trạng chia tách của hai vương triều và đế quốc.
Năm 1755, một trận động đất mạnh đã xảy ra ở Lisboa gây thiệt hại nghiêm trọng, sau đó Bồ Đào Nha lần lượt bị Tây Ban Nha và Pháp xâm lược, rồi tiếp tục để mất thuộc địa lớn nhất là Brasil, dẫn đến sự giảm sút sức mạnh toàn cầu trong suốt thế kỷ XIX. Năm 1910, chế độ quân chủ bị lật đổ, nền cộng hòa được thành lập và sau đó là chế độ độc tài. Với các cuộc chiến tranh Thực dân Bồ Đào Nha và cuộc đảo chính Cách mạng hoa cẩm chướng vào năm 1974, nền độc tài bị lật đổ ở Lisboa và Bồ Đào Nha trao trả những thuộc địa hải ngoại cuối cùng (Angola và Mozambique). Việc trao trả Ma Cao cho Trung Quốc vào năm 1999 đánh dấu sự kết thúc một đế quốc thực dân tồn tại lâu nhất trong lịch sử.
Nhà nước Bồ Đào Nha hiện đại sở hữu một nền kinh tế tiên tiến với thu nhập bình quân đầu người và chỉ số phát triển con người rất cao. Đây là quốc gia có chỉ số hòa bình toàn cầu cao thứ 3 trên thế giới vào năm 2016 và là một trong 13 quốc gia bền vững nhất vào năm 2017. Bồ Đào Nha duy trì hình thức chính phủ cộng hoà bán tổng thống nhất thể, là thành viên sáng lập của NATO, Cộng đồng các quốc gia nói tiếng Bồ Đào Nha và nhiều tổ chức quốc tế khác như Liên Hợp Quốc, Liên minh châu Âu, Khu vực đồng Euro và OECD.