stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Viên Hi
Thất bại và bị giết

Đầu năm 205, Tào Tháo đánh hạ Thanh châu diệt Viên Đàm rồi mang quân tới U châu. Hai bộ tướng của Viên Hy là Tiêu Xúc, Trương Nam phản lại ông, hợp tác với Tào Tháo. Viên Hy và Viên Thượng không giữ nổi U châu, phải bỏ chạy lên phía bắc tới Liễu Thành nương nhờ Thiền vu Đạp Đốn của Ô Hoàn, sau đó lại cùng Đạp Đốn liên kết với Thiền vu Ô Diên ở Hữu Bắc Bình là Tô Bộc Diên.
Tháng 10 năm 205, Tào Tháo tiến quân đánh Ô Hoàn. Anh em Viên Hy hợp binh với Đạp Đốn đối trận với Tào Tháo ở núi Bạch Lang. Tướng tiên phong của Tào Tháo là Trương Liêu mang quân tới phá tan quân Ô Hoàn. Anh em Viên Thượng cùng Ô Hoàn chống cự không nổi bỏ chạy ra ngoài Trường Thành.
Sang tháng 8 năm 206, Tào Tháo tiếp tục truy kích, đánh thắng 1 trận nữa, giết chết Đạp Đốn. Viên Thượng, Viên Hy và Tô Bộc Diên mang vài ngàn tàn quân chạy đến Liêu Đông nương nhờ Công Tôn Khang.
Tào Tháo tính toán rằng nếu mang quân truy kích quá gắt gao, Công Tôn Khang sẽ nghi ngờ họ Tào có ý thôn tính luôn Liêu Đông, sẽ liên kết với họ Viên. Vì vậy Tào Tháo chủ động rút quân từ Liễu Thành về nam.
Tào Tháo rút lui khỏi Liễu Thành về nam trong hoàn cảnh rất gian khổ. Khi đó ở phía bắc rất lạnh, quân Tào nhiều người bị rét cóng; toàn quân đi 200 dặm không có nước; quân Tào phải giết vài ngàn con ngựa ăn mới về tới khu vực có lúa của người Hán. Các nhà sử học Trung Quốc nêu giả thiết, nếu Viên Hy và Viên Thượng biết được tình cảnh thê thảm đó của quân Tào mà dẫn tàn quân truy kích thì chưa biết tình hình sẽ ra sao.
Công Tôn Khang yên tâm về thái độ của Tào Tháo không muốn tấn công lên Liêu Đông, bèn chủ định giết anh em họ Viên để cầu hòa với Tào Tháo.
Khi Viên Hy, Viên Thượng và Tô Bộc Diên chạy tới Liêu Đông, Công Tôn Khang cho quân đao phủ mai phục rồi mới mời vào. Anh em họ Viên cùng Tô Bộc Diên vừa làm lễ, Công Tôn Khang bèn hô đao phủ xông ra bắt trói rồi chém đầu. Công Tôn Khang sai quân mang 3 đầu lâu tới huyện Nghiệp dâng Tào Tháo và được phong chức.
Cả ba anh em Viên Đàm, Viên Hy, Viên Thượng và Cao Cán cuối cùng đều bị Tào Tháo tiêu diệt, toàn bộ Hà Bắc thuộc về Tào Tháo.
Trong Tam Quốc diễn nghĩa

Viên Hy trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa của La Quán Trung được mô tả khá mờ nhạt. Ông là một trong các tướng tham gia trận Thương Đình dưới quyền Viên Thiệu, kết cục bị Công Tôn Khang giết cùng Viên Thượng.
Chú thích

↑  Lê Đông Phương, Vương Tử Kim, sách đã dẫn, tr 395
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 139
Lamium kwangtungense

| Lamium kwangtungense> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Lamiales
Họ (familia): Lamiaceae
Chi (genus): Lamium
Loài (species): L. kwangtungense
Danh pháp hai phần
Lamium kwangtungense (C.Y.Wu) ined., 
Lamium kwangtungense là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được (C.Y.Wu) ined. mô tả khoa học đầu tiên.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Lamium kwangtungense”. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2013.[liên kết hỏng]
Tàu ngầm lớp Walrus

| --- | --- |

Khái quát lớp tàu
Xưởng đóng tàu:  Rotterdamsche Droogdok Maatschappij
Bên khai thác:   Hải quân Hoàng gia Hà Lan
Lớp trước:  Tàu ngầm lớp Zwaardvis
Đang hoạt động:  4
Đặc điểm khái quát
Kiểu tàu:  Tàu ngầm
Trọng tải choán nước:  2.350 tấn khi nổi 2.650 tấn khi lặn 1.900 tấn tiêu chuẩn
Chiều dài:  67,73 m
Sườn ngang:  8,4 m
Mớn nước:  6,6 m
Động cơ đẩy:  3 động cơ diesel 2 mô tơ điện 1 trục chân vịt Chân vịt 5 cánh
Tốc độ:  13 knot khi nổi / 20 knot khi lặn
Độ sâu thử nghiệm:  300 m
Thủy thủ đoàn tối đa:  50 đến 55
Hệ thống cảm biến và xử lý:  Ra đa dò tìm khi nổi: Signaal/Racal ZW 07 Hệ thống sóng âm: Thomson Sintra TSM 2272 Eledone Octopus, hệ thống định vị thủy âm nối cáp GEC Avionics Type 2026, Thomson Sintra DUUX 5 thụ động và chủ động
Vũ khí:  4 ống ngư lôi 533 mm 20 ngư lôi Honeywell Mk 48 hay Honeywell NT 37, thủy lôi, tên lửa hạm đối hạn SubHarpoon
Tàu ngầm lớp Walrus là loại tàu ngầm điện-diesel được phát triển vào cuối những năm 1970 để thay thế cho tàu ngầm lớp Dolfijn và lớp Zwaardvis cho lực lượng Hải quân Hoàng gia Hà Lan. Bốn chiếc đã được đóng tại xưởng đóng tàu Rotterdamsche Droogdok Maatschappij tính đến năm 2008 thì đây là loại tàu ngầm duy nhất phục vụ trong quân đội Hà Lan.
Lớp Walrus thay vì dùng bánh lái có dạng dấu + như các loại tàu ngầm trước đó thì chúng dùng thiết kế bánh lái theo dạng hình chữ x. Dang bánh lái này từng được hải quân Hoa Kỳ thử nghiệm trên chiếc tàu ngầm USS Albacore năm 1960, nhưng đến thời điểm hiện tại này thì chỉ có tàu ngầm lớp Walrus, lớp Sjöormen, lớp Collins và Kiểu 212A sử dụng dạng bánh lái này.
WrestleMania

| WrestleMania |
| --- | --- |
Logo chính thức của WrestleMania
Biệt hiệu: "The Grandest Stage of Them All" "The Showcase of the Immortals" "The Show of Shows" "The Greatest Spectacle in Sports Entertainment" "The Super Bowl of Sports Entertainment" "The Granddaddy of Them All"
Thông tin
Được tạo bởi: Vince McMahon
Đề xướng: WWE
Nhãn hiệu: Raw (2003–2011, 2017–nay) SmackDown (2003–2011, 2017–nay) 205 Live (2018–2019) NXT (2020) ECW (2007–2009)
Sự kiện đầu tiên: WrestleMania I
WrestleMania là một sự kiện pay-per-view đấu vật được tổ chức hằng năm bởi World Wrestling Entertainment từ năm 1985. Nó được quảng bá là sự kiện lớn nhất của tổ chức này.
WrestleMania có ý nghĩa quan trọng đối với WWE, tương tự như Super Bowl đối với NFL, vì nó là sự kiện quan trọng nhất trong năm của ngành thể thao giải trí này. Đây là sự kiện lớn nhất và lâu đời nhất trong số các sự kiện đô vật lớn được tổ chức trên thế giới và được coi là "Bố già của tất cả", hay "Tượng đài bất tử của tất cả".
WrestleMania, Royal Rumble, SummerSlam, và Survivor Series là 4 sự kiện pay-per-view đầu tiên được WWE tổ chức vào mỗi năm. Từ năm 2004 đến 2006, đây là 4 sự kiện duy nhất có sự tham gia của cả RAW và SmackDown!, và tới năm 2006 thì có thêm ECW. Undertaker là người có kỉ lục trận thắng dài nhất với con số kỉ lục 25-2 và có một chuỗi bất bại là 21-0. Seth Rollins là người đầu tiên dùng vali Money in the Bank thành công tại WrestleMania 31 và là đô vật duy nhất dùng vali giữa trận đấu. WrestleMania 32 đạt kỉ lục số khán giả nhiều nhất với 101.763 người. The Rock là người có trận thắng nhanh nhất tại WrestleMania 32 khi chỉ sau 6 giây.
Thành công rộng rãi của WrestleMania đã giúp chuyển đổi đấu vật chuyên nghiệp. Sự kiện thường niên đã tạo điều kiện cho một số đô vật WWE hàng đầu vươn lên thành ngôi sao. Những người nổi tiếng như Aretha Franklin, Cyndi Lauper, Muhammad Ali, Mr. T, Mike Tyson, Donald Trump, Floyd Mayweather Jr., Snoop Dogg, Ronda Rousey, Rob Gronkowski, Shaquille O'Neal và Bad Bunny, trong số nhiều người khác, đã xuất hiện đặc biệt trong các sự kiện, với một số tham gia vào các trận đấu. Bản thân Rousey sau đó trở thành đô vật WWE và là một trong ba người phụ nữ cùng với Charlotte Flair, và là người chiến thắng cuối cùng của trận đấu, Becky Lynch để thi đấu trong trận đấu đầu tiên của nữ giành đai vô địch tại WrestleMania 35 vào năm 2019.
WrestleMania duy nhất trong lịch sử của sự kiện không được phát sóng trực tiếp và được tổ chức mà không có người hâm mộ tham dự là WrestleMania 36 vào năm 2020 do đại dịch COVID-19; đó là sự kiện đấu vật chuyên nghiệp lớn đầu tiên bị ảnh hưởng bởi đại dịch. Đây cũng là lần đầu tiên được tổ chức trong hai đêm. WrestleMania 37 vào năm 2021 là sự kiện đầu tiên của WWE có người hâm mộ tham dự trong thời gian xảy ra đại dịch, mặc dù sức chứa của địa điểm đã giảm, trước khi WWE tiếp tục chuyến lưu diễn trực tiếp vào tháng 7 năm đó với số lượng khán giả đông hơn.
Tân (huyện)

Tân (huyện) có thể là:
Huyện Tân (chữ Hán giản thể: 宾县; Hán Việt: Tân huyện) trực thuộc địa cấp thị Cáp Nhĩ Tân, tỉnh Hắc Long Giang, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Huyện Tân (chữ Hán giản thể: 新县; Hán Việt: Tân huyện) trực thuộc địa cấp thị Tín Dương, tỉnh Hà Nam, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Huyện Tân (莘县; âm Hán Việt: Sân/ Tân/ Sằn huyện) trực thuộc địa cấp thị Liêu Thành, tỉnh Sơn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Zealandotachina subtilis

| Zealandotachina subtilis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Tachinidae
Chi (genus): Zealandotachina
Loài (species): Z. subtilis
Danh pháp hai phần
Zealandotachina subtilis
Zealandotachina subtilis là một loài ruồi trong họ Tachinidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2014.
↑  James E. O’Hara WORLD GENERA OF THE TACHINIDAE (DIPTERA) AND THEIR REGIONAL OCCURRENCE; Version 7; 10 december 2012
Turze, Hạt Drawsko

| Turze |
| --- | --- |
—  Settlement  —
 
Turze
Country:  Ba Lan
Voivodeship: West Pomeranian
County: Drawsko
Gmina: Czaplinek
Múi giờ: UTC+1, UTC+2 
Turze [ˈtuʐɛ] (tiếng Đức: Thurbruch) là một khu định cư ở khu hành chính của Gmina Czaplinek, thuộc quận Drawsko, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan. Nó nằm khoảng 15 kilômét (9 mi)   về phía đông nam của Czaplinek, 42 km (26 mi) về phía đông của Drawsko Pomorskie và 123 km (76 mi) về phía đông của thủ đô khu vực Szczecin.
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Alurnus boucardi

| Alurnus boucardi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Alurnus
Loài (species): A. boucardi
Danh pháp hai phần
Alurnus boucardi Rosenberg, 1898 
Alurnus boucardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Rosenberg miêu tả khoa học năm 1898.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Wilemania moltrechti

| Wilemania moltrechti> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Wilemania
Loài (species): W. moltrechti
Danh pháp hai phần
Wilemania moltrechti Oberthür, 1912 
Wilemania moltrechti là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Phrygionis stenotaenia

| Phrygionis stenotaenia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Geometridae
Chi (genus): Phrygionis
Loài (species): P. stenotaenia
Danh pháp hai phần
Phrygionis stenotaenia Prout, 1933 
Phrygionis stenotaenia là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
Libanothamnus neriifolius

| Libanothamnus neriifolius> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Asterales
Họ (familia): Asteraceae
Chi (genus): Libanothamnus
Loài (species): L. neriifolius
Danh pháp hai phần
Libanothamnus neriifolius (Sch.Bip. ex Sch.Bip.) Ernst, 1870 
Libanothamnus neriifolius là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Sch.Bip. ex Sch.Bip.) Ernst mô tả khoa học đầu tiên năm 1870.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Libanothamnus neriifolius”. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2013.
Weissia papillosa

| Weissia papillosa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Pottiales
Họ (familia): Pottiaceae
Chi (genus): Weissia
Loài (species): W. papillosa
Danh pháp hai phần
Weissia papillosa Dixon & Naveau, 1927 
Weissia papillosa là một loài rêu trong họ Pottiaceae. Loài này được Dixon & Naveau mô tả khoa học đầu tiên năm 1927.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Weissia papillosa”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2014.
Xenanthura sinaica

| Xenanthura sinaica> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Lớp (class): Malacostraca
Bộ (ordo): Isopoda
Họ (familia): Hyssuridae
Chi (genus): Xenanthura
Loài (species): X. sinaica
Danh pháp hai phần
Xenanthura sinaica Wägele, 1981 
Xenanthura sinaica là một loài chân đều trong họ Hyssuridae. Loài này được Wägele miêu tả khoa học năm 1981.
Chú thích

↑  Poore, G.; Schotte, M. (2010). Xenanthura sinaica Wägele, 1981. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het Cơ sở dữ liệu sinh vật biển, te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=214917
Licania densiflora

| Licania densiflora> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
(không phân hạng): Rosids
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Chrysobalanaceae
Chi (genus): Licania
Loài (species): L. densiflora
Danh pháp hai phần
Licania densiflora Kleinhoonte 
Licania densiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Cám. Loài này được Kleinh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1933.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Licania densiflora”. Truy cập ngày 2 tháng 9 năm 2013.
Limnephilus martynovi

| Limnephilus martynovi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Trichoptera
Họ (familia): Limnephilidae
Chi (genus): Limnephilus
Loài (species): L. martynovi
Danh pháp hai phần
Limnephilus martynovi K Kumanski, 1994 
Limnephilus martynovi là một loài Trichoptera trong họ Limnephilidae. Chúng phân bố ở miền Cổ bắc.
Vésztő

| Vésztő |
| --- | --- |
—  Thành phố  —
 

  Hiệu kỳ Huy hiệu
Vésztő
Quốc gia:  Hungary
Hạt: Békés
Tiểu vùng: Szeghalomi
Diện tích
 • Tổng cộng: 125,7 km2 (48,5 mi2)
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 6.946
 • Mật độ: 55/km2 (140/mi2)
Múi giờ: CET (UTC+1)
 • Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)
5530 
Mã điện thoại: 66 
Vésztő là một thành phố thuộc hạt Békés, Hungary. Thành phố này có diện tích 125,7 km², dân số năm 2010 là 6946 người, mật độ 55 người/km².
Çalköy, Dereli

| Çalköy |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
ÇalköyVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Giresun
Huyện: Dereli
Dân số (2011)
 • Tổng cộng: 315 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Çalköy là một xã thuộc huyện Dereli, tỉnh Giresun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 315 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Giresun”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2012.
Văn minh

Bài này viết về loại xã hội phức tạp. Đối với thái độ văn minh trên Wikipedia, xem Wikipedia:Thái độ văn minh.
Một nông dân Ai Cập cổ đang cày ruộng bằng cày có bò kéo
Ai Cập cổ đại là một ví dụ điển hình của một nền văn hóa sơ khai được coi là một nền văn minh.
Văn minh là một loại xã hội phức tạp được đặc trưng bởi sự phát triển đô thị, sự phân tầng xã hội, một hình thức của chính phủ và các hệ thống giao tiếp mang tính biểu tượng như chữ viết.
Các nền văn minh có mối liên hệ mật thiết với và thường được xác định rõ hơn bởi các đặc điểm kinh tế chính trị - xã hội khác, bao gồm tập trung hóa, thuần hóa cả con người và các sinh vật khác, chuyên môn hóa lao động, các hệ tư tưởng  về tiến bộ và siêu quyền lực được nhúng sâu vào văn hóa, các kiến trúc di tích, đánh thuế, sự phụ thuộc của xã hội vào canh tác và bành trướng lãnh thổ.
Trong lịch sử, nền văn minh thường được hiểu là một nền văn hóa lớn hơn và "tiên tiến hơn", trái ngược với các nền văn hoá nhỏ hơn, được cho là nguyên thủy. Theo nghĩa rộng này, một nền văn minh tương phản với các xã hội bộ lạc không tập trung, bao gồm các nền văn hóa của những người theo chủ nghĩa du mục, xã hội đồ đá mới hoặc những người săn bắn hái lượm, nhưng đôi khi nó cũng tương phản với các nền văn hóa được tìm thấy trong chính các nền văn minh. Các nền văn minh được tổ chức tại các khu định cư đông dân được chia thành các tầng lớp xã hội phân cấp với tầng lớp dân cư đô thị và nông thôn trực thuộc, tham gia vào nông nghiệp thâm canh, khai thác, sản xuất và buôn bán quy mô nhỏ. Nền văn minh tập trung quyền lực, mở rộng sự kiểm soát của con người đối với phần còn lại của tự nhiên, bao gồm cả những con người khác.
Văn minh, là một khái niệm ban đầu được liên kết với các thị trấn và thành phố. Sự xuất hiện sớm nhất của các nền văn minh nói chung gắn liền với giai đoạn cuối của Cách mạng thời đại đồ đá mới, đỉnh cao là quá trình cách mạng đô thị và hình thành nhà nước tương đối nhanh chóng, một sự phát triển chính trị gắn liền với sự xuất hiện của giới cầm quyền.
Thành phố New York hiện đại-biểu tượng của nền văn minh hiện đại
Lịch sử khái niệm

Các chuyên luận cơ bản là Quá trình văn minh của Norbert Elias (1939), mà truy vết tập tục xã hội từ thời trung cổ đến giai đoạn cận đại. Trong Triết lý của nền văn minh (1923), Albert Schweitzer nêu ra hai ý kiến: một ý kiến duy vật thuần túy và một ý kiến duy vật và đạo đức học. Ông nói rằng cuộc khủng hoảng thế giới là do loài người đánh mất ý tưởng đạo đức của nền văn minh, "tổng cộng tất cả những tiến bộ của con người trong mọi lĩnh vực hành động và từ mọi quan điểm cho đến khi tiến bộ giúp hoàn thiện tinh thần của mỗi cá nhân là tiến độ của mọi tiến bộ ".
Tính từ như "văn minh" (civility) được phát triển vào giữa thế kỷ 16. Danh từ trừu tượng "văn minh" (civilization), có nghĩa là "điều kiện văn minh", xuất hiện vào những năm 1760, một lần nữa từ tiếng Pháp. Việc sử dụng đầu tiên được biết đến trong tiếng Pháp là vào năm 1757, bởi Victor de Riqueti, hầu tước de Mirabeau, và việc sử dụng đầu tiên bằng tiếng Anh được quy cho Adam Ferguson, người trong Tiểu luận về Lịch sử Xã hội Dân sự năm 1767 đã viết, "Không chỉ những tiến bộ cá nhân từ thời thơ ấu đến vị thành niên, nhưng bản thân loài này từ thô lỗ đến văn minh ". Do đó, từ này trái ngược với sự man rợ hoặc thô lỗ, trong việc theo đuổi tích cực đặc tính tiến bộ của Thời đại Khai sáng.
Vào cuối những năm 1700 và đầu những năm 1800, trong Cách mạng Pháp, từ "nền văn minh" đã được sử dụng ở số ít, không bao giờ ở số nhiều và có nghĩa là sự tiến bộ của toàn nhân loại. Đây vẫn là trường hợp trong tiếng Pháp. Việc sử dụng "các nền văn minh" như một danh từ đếm được thỉnh thoảng được sử dụng trong thế kỷ 19, nhưng đã trở nên phổ biến hơn nhiều trong thế kỷ 20, đôi khi chỉ có nghĩa là văn hóa (bản thân nó là một danh từ không đếm được, được đếm trong bối cảnh dân tộc học). Chỉ trong ý nghĩa khái quát này, nó mới có thể nói về một "nền văn minh thời trung cổ".
Ngay trong thế kỷ 18, nền văn minh không phải lúc nào cũng được coi là một sự cải tiến. Một điểm khác biệt quan trọng trong lịch sử giữa văn hóa và văn minh là từ các tác phẩm của Rousseau, đặc biệt là tác phẩm của ông về giáo dục, Emile. Ở đây, nền văn minh, được điều khiển hợp lý và xã hội hơn, không hoàn toàn phù hợp với bản chất con người, và "sự toàn vẹn của con người chỉ có thể đạt được thông qua sự phục hồi hoặc gần đúng với một sự thống nhất tự nhiên tiền định hoặc nguyên thủy" (xem sự man rợ cao quý). Từ đó, một cách tiếp cận mới đã được phát triển, đặc biệt là ở Đức, đầu tiên là Johann Gottfried Herder, và sau đó bởi các nhà triết học như Kierkegaard và Nietzsche. Điều này coi các nền văn hóa là các sinh vật tự nhiên, không được định nghĩa bởi "các hành vi có ý thức, hợp lý, có chủ ý", mà là một loại "tinh thần dân gian" hợp lý trước. Ngược lại, nền văn minh, mặc dù hợp lý hơn và thành công hơn trong tiến trình vật chất, lại không tự nhiên và dẫn đến "tệ nạn của đời sống xã hội" như guile, đạo đức giả, đố kị và lừa đảo. Trong Thế chiến II, Leo Strauss, đã trốn khỏi Đức, đã lập luận ở New York rằng ý kiến về nền văn minh này đứng sau chủ nghĩa phát xít và chủ nghĩa quân phiệt và chủ nghĩa hư vô của Đức.
Bản sắc văn hóa

Văn minh cũng có thể đề cập đến văn hóa của một xã hội phức tạp, không chỉ riêng xã hội. Mỗi xã hội, văn minh hay không, đều có một tập hợp ý tưởng và phong tục cụ thể, và một bộ sản xuất và nghệ thuật nhất định làm cho nó trở nên độc đáo. Các nền văn minh có xu hướng phát triển các nền văn hóa phức tạp, bao gồm bộ máy ra quyết định dựa trên nhà nước, văn học, nghệ thuật chuyên nghiệp, kiến trúc, tôn giáo có tổ chức và phong tục giáo dục phức tạp, ép buộc và kiểm soát liên quan đến việc duy trì tinh hoa.
Văn hóa phức tạp gắn liền với nền văn minh có xu hướng lan rộng và ảnh hưởng đến các nền văn hóa khác, đôi khi đồng hóa chúng vào nền văn minh (một ví dụ kinh điển là nền văn minh Trung Quốc và ảnh hưởng của nó đối với các nền văn minh gần đó như Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam). Nhiều nền văn minh thực sự là những lĩnh vực văn hóa lớn chứa nhiều quốc gia và khu vực. Nền văn minh mà một người nào đó sống trong đó là bản sắc văn hóa rộng lớn nhất của người đó.
Nhiều nhà sử học đã tập trung vào các lĩnh vực văn hóa rộng lớn này và đã coi các nền văn minh là những đơn vị riêng biệt. Nhà triết học đầu thế kỷ XX Oswald Spengler, sử dụng từ tiếng Đức Kultur, "văn hóa", cho những gì nhiều người gọi là "nền văn minh". Spengler tin rằng sự gắn kết của một nền văn minh dựa trên một biểu tượng văn hóa chính duy nhất. Các nền văn hóa trải qua các chu kỳ sinh, sống, suy tàn và chết, thường được thay thế bởi một nền văn hóa mới đầy tiềm năng, được hình thành xung quanh một biểu tượng văn hóa mới hấp dẫn. Spengler tuyên bố nền văn minh là sự khởi đầu của sự suy tàn của một nền văn hóa là "những trạng thái nhân tạo và bên ngoài nhất mà một loài người phát triển có khả năng tạo ra".
Khái niệm văn hóa "thống nhất" này của nền văn minh cũng ảnh hưởng đến các lý thuyết của nhà sử học Arnold J. Toynbee vào giữa thế kỷ XX. Toynbee đã khám phá các quá trình văn minh trong Một nghiên cứu Lịch sử gồm nhiều tập, theo dõi sự gia tăng và, trong hầu hết các trường hợp, sự suy tàn của 21 nền văn minh và năm "nền văn minh bị bắt giữ". Các nền văn minh nói chung đã suy giảm và sụp đổ, theo Toynbee, vì sự thất bại của một "thiểu số sáng tạo", thông qua sự suy giảm đạo đức hoặc tôn giáo, để đáp ứng một số thách thức quan trọng, thay vì các nguyên nhân kinh tế hoặc môi trường.
Samuel P. Huntington định nghĩa nền văn minh là "nhóm văn hóa cao nhất của con người và mức độ bản sắc văn hóa rộng nhất mà con người thiếu là thứ phân biệt con người với các loài khác". Các lý thuyết của Huntington về các nền văn minh được thảo luận dưới đây.