stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Moon Geun-young
Đời tư > Thiên thần từ thiện > Trung tâm trẻ em Haenam

Moon quyên tặng khoảng 300 triệu won cho một trung tâm dạy học trẻ em nghèo ở Haenam, phía nam tỉnh Cholla, gần quê nhà Gwangju. Bae Yo Seop mở một lớp dạy thêm miễn phí cho trẻ em nghèo và những gia đình đơn chiếc vào năm 2002. Chương trình đối mặt với việc giải thể khi người chủ quyết định bán đi ngôi nhà. Một tòa nhà mới được trang bị thư viện, phòng máy, nhà vệ sinh và phòng ăn được xây trên mảnh đất ấy. Moon đã tài trợ phí tổn là 200 triệu won. Cô cũng đến thăm lớp học mà không báo trước.
Đời tư > Thiên thần từ thiện > Cộng đồng tấm lòng Hàn Quốc

Trong vòng 13 năm qua, Moon đã quyên góp 930 triệu won cho Cộng đồng tấm lòng Hàn Quốc, mạng lưới toàn cầu của 16 tổ chức quỹ phi lợi nhuận và là người quyên góp nhiều nhất, tuy nhiên cô vẫn muốn giấu danh tính. Vào năm 2008, Moon cũng được chọn giữa 100 người "Thắp sáng thế giới" trong một cuộc khảo sát được thực hiện bởi tổ chức Hàn Quốc Xanh.
Đời tư > Thiên thần từ thiện > Thư viện Hàn Quốc ở Sydney

Moon một lần nữa lại thể hiện sự hào phóng bằng hành động xây dựng thư viện Hàn Quốc cho thanh niên Hàn du học ở Sydney. Cô hỗ trợ thư viện với mức phí lên đến 100 triệu won và quyên tặng sách. Moon vẫn luôn quyên góp sách với tài sản của chính cô từ năm 2006, khi cô đến thăm họ hàng ở đây và nhận ra sự thiếu thốn về sách và nơi ở của thanh niên Hàn Quốc sống ở Úc. Cô hợp tác với trường Hàn Quốc ở Sydney Lindfield xây dựng Thư viện Hàn Quốc ở Sydney.
Đời tư > Thiên thần từ thiện > Quyên góp Trung tâm trẻ em Haenam cho tổ chức phi chính phủ

Vào tháng 4 năm 2009, Moon quyên tặng Trung tâm trẻ em Haenam được sử dụng như là phòng học cho trẻ em nghèo đến NGO Good People, một nhóm từ thiện quốc tế của Liên Hợp Quốc tư vấn đặc biệt nhằm nâng cao tính bền vững và xóa đói giảm nghèo thông qua khôi phục lại lòng tự trọng, sử dụng các nguyên tắc của phẩm giá con người và bình đẳng ở cấp độ toàn cầu. Với lòng tốt và sự hào phóng đó, cô em gái được yêu mến của Hàn Quốc Moon Geun Young ngày càng trở nên đẹp hơn trong mắt công chúng. Sự nổi tiếng của cô vốn dĩ vẫn tạo cảm giác yêu mến và dễ chịu đối với người khác hơn là sự ghen ghét, đố kị.
Đời tư > Cuộc sống riêng tư và học tập

Moon Geun Young được mọi người yêu quý nhờ vẻ đáng yêu và trong sáng khi cô tham gia diễn xuất trong bộ phim truyền hình Trái tim mùa thu (2000).
Không giống như các diễn viên thiếu niên nổi tiếng khác giờ đã trưởng thành, cô luôn có 1 vẻ đẹp của một thiếu nữ. Cô học tập rất chăm chỉ và diễn xuất tốt và cô có 1 vẻ đẹp hoàn hảo rất tự nhiên.
Vào tháng 5-2005, Moon xuất hiện trên sân khấu ở Liên hoan phim quốc tế Cannes và ở Palais de Festival tại Pháp.
Moon được xếp thứ nhất trong danh sách những diễn viên có quyền lực nhất vào năm 2005, cùng với nữ diễn viên Chung Muro (nhà sản xuất phim Hàn Quốc) đó là những diễn viên có số lượng fan nhiều nhất và có số lượng bán vé nhiều nhất trong những show riêng lẻ dựa trên tên tuổi của người đó.
Hiệp hội Các nhà quảng cáo Hàn Quốc bình chọn Moon Geun Young là người mẫu tốt nhất để đại diện cho các nhà quảng cáo. Hiệp hội gồm 200 thành viên trao tặng Moon và nam diễn viên Jo Seung Woo là người thắng cuộc với Giải thưởng người mẫu quảng cáo tốt nhất 2005. Những người chiến thắng được quyết định bởi bình chọn dựa trên số tiền họ đóng góp để thúc đẩy doanh số bán hàng của sản phẩm và nâng cao hình ảnh của nhà quảng cáo.
Moon Geun Young tốt nghiệp tại trường cấp 3 Gwangju Gukje vào tháng 2 năm 2006. Vào tháng 3 năm 2006, cô vào học ở trường Đại học Sungkyunkwan tại Seoul. Moon Geun Young đã dành hết thời gian cho việc học và luôn có mặt đầy đủ trong các buổi học từ khi cô bước vào trường đại học.
Năm 2006, Moon Geun Young và cựu diễn viên Ahn Sung Ki chủ trì Liên hoan phim quốc tế Busan (BIFF), liên hoan phim quốc tế lớn nhất ở Hàn Quốc.
Trong năm 2008, cô đã nghỉ một năm học tập trung cho bộ phim Họa sĩ gió. Trước khi khi ký hợp đồng để đóng phim Họa sĩ gió, Moon Geun Young đã nhiều suy nghĩ về việc bảo lưu kết quả học tập. Cô nghĩ rằng sẽ không thể làm hết khả năng với việc học và đóng phim cùng 1 lúc. Moon Geun Young đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ để hoàn thành trách nhiệm của một sinh viên, và việc bảo lưu kết quả học tập xem như là quyết định của cô để giữ lời hứa của cô về việc hoàn thành tiếp việc học của cô.
Cô đã tốt nghiệp khoa Văn ngữ Hàn Quốc của trường Đại học Sungkyunkwan vào năm 2016.
Đời tư > Năm 2017, tạm dừng hoạt động để chữa bệnh

Đầu năm 2017, Moon Geun Young đã phải phẫu thuật khẩn cấp do hội chứng chèn ép khoang nguy hiểm. Đây là bệnh hiếm gặp, thường gặp ở tuổi trung niên và cần được phát hiện kịp thời để tránh những biến chứng nguy hiểm.Bệnh tình nghiêm trọng khiến cô bị tăng cân và xuống sắc trông thấy
Năm 2018, Moon Geun Young thừa nhận cô trải qua một giai đoạn ghét bản thân và tâm lý suy sụp thực sự. Tuy nhiên, sau đó, cô dần thay đổi: "Tôi trở nên thoải mái hơn với suy nghĩ rằng thay vì sống cho người khác, tôi nên sống cho chính mình".
Năm 2020, Moon Geun Young quyết định rời khỏi công ty quản lý đã gắn bó với mình suốt 16 năm. Trong thời gian tạm xa làng giải trí, Geun Young tập trung chăm sóc bản thân, thỉnh thoảng cập nhật hình ảnh lên trang cá nhân và lên kế hoạch tái xuất.
Đời tư > Năm 2021, quay trở lại hoạt động sau thời gian dài vắng bóng

Cuối năm 2021, Moon Geun Young quay trở lại màn ảnh nhỏ với dự án Memory Point. Tác phẩm xoay quanh Oh Eun Soo (Moon Geun Young đóng), người phụ nữ một lòng chăm sóc người chồng rượu chè rồi chính cô cũng trở thành một kẻ nghiện rượu. Cô chìm đắm trong đau khổ cho đến khi gặp được người đàn ông trẻ tuổi bí ẩn, người giúp cô vượt qua mọi bi kịch trong cuộc sống.
Phim tham gia > Phim điện ảnh

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Năm | Tựa đề | Vai |
| 1999 | Trên đường | Phim tài liệu |
| 2002 | Bản giao hưởng tình yêu | Lee Ji-yoon |
| 2003 | Câu chuyện hai chị em | Bae Su-yeon |
| 2004 | Cô dâu 15 tuổi | Seo Bo-eun |
| 2005 | Vũ điệu Samba | Jang Chae-rin |
| 2006 | Hãy nói yêu em | Ryu Min |
| 2015 | Bi kịch triều đại | Hiến Kính Vương hậu họ Hồng |
| 2017 | Khu vườn thủy tinh | Jae-yeon |
Phim tham gia > Phim truyền hình

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Năm | Tựa đề | Vai |
| 1999 | Thầy cơm cháy và bảy củ khoai tây | Han Mi-soo |
| 2000 | Trái tim mùa thu | Choi Eun-suh lúc nhỏ |
| 2000 | Trung tâm y tế | Khách mời, tập 15 |
| 2001 | Hoàng hậu Myeongseong | Min Ja-yeong lúc trẻ |
| 2001 | Cuộc sống tươi đẹp | Yoo Hee-jung lúc trẻ |
| 2003 | Cô vợ | Han Min-ju |
| 2008 | Họa sĩ gió | Shin Yun-bok |
| 2010 | Chị kế của Lọ Lem | Go Eun-jo/Song Eun-jo |
| 2010 | Anh ấy là chồng tôi | Wi Mae-ri |
| 2012 | Alice lạc vào khu Cheongdam-dong | Han Se-kyung |
| 2013 | Nữ thần lửa | Yoo Jung |
| 2015 | Bí mật của làng Achiara | Han So-yoon |
| 2019 | Cảnh sát bắt ma | Yoo Ryung |
Phim tham gia > Kịch

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Năm | Tựa đề | Vai trò |
| 2010 | Closer (Play) | Alice |
| 2016 | Romeo và Juliet | Juliet |
Chương trình truyền hình

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Năm | Tựa đề | Kênh |
| 1997 | TV Brings Love | KBS |
| 2000-2001 | Music Camp | MBC |
| 2000-2001 | Gwangju Broadcasting Station Quiz Champ | KBC |
| 2000 | Free Saturday | KBS |
| 2000 | Jung Euna's Good Morning | SBS |
| 2001 | Son Chang-min &  Kim Won-hee's 3 Days of Love | iTV |
| 2003 | Fairytale World Dreams | KBS |
| 2004 | Park Soo-hong & Yoon Jung-soo's Love  House | MBC |
| 2004 | Star Golden Bell | KBS |
| 2005 | Yashimanman | SBS |
| 2005 | Yashimanman | SBS |
| 2005 | e-learning Championship Final | iTV |
| 2006 | Yashimanman | SBS |
| 2009 | Giải thưởng phim truyền hình SBS | SBS |
| 2010 | Happy Together season 3 tập 142-143 | KBS2 |
| 2011 | Hong Eun-hee's Music Town | Radio MBC |
| 2012 | Running Man tập 114-115 | SBS |
| 2015 | 2 Days & 1 Night Season 3 tập 76 - 77 - 78 | KBS2 |
| 2019 | The Secret and Great Private Lives of  Animals | KBS2 |
| 2019 | Those Who Cross the Line – Season 2 | MBC |
| 2019 | Amazing saturday tập 80 | tvN |
Quảng cáo/Đại sứ

| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| Năm | Sản phẩm/Sự kiện | Vai trò |
| 2003-2005 | Petitzel | Người mẫu dẫn chương trình |
| 2003 | Gwangju Kimchi Festival | Đại sứ |
| 2003-2004 | Gwangju International Film Festival | Đại sứ |
| 2004 | Korean e-Learning Initiative | Đại sứ |
| 2004 | Young Voter's Campaign | Đại sứ |
| 2004-2005 | Empas | Người mẫu dẫn chương trình |
| 2004-2005 | Ivy Club | Người mẫu dẫn chương trình |
| 2004-2006 | VOV Cosmetics | Người mẫu dẫn chương trình |
| 2005 | 2% Water | Người mẫu dẫn chương trình |
| 2005 | Ủy ban bầu cử Quốc gia của Hàn Quốc | Đại sứ |
| 2005-2006 | Viki | Người mẫu dẫn chương trình |
| 2005-2009 | Mr. Pizza | Người mẫu dẫn chương trình |
| 2007-2009 | Chiến dịch nâng cao nhận thức về ung thư vú | Đại sứ |
| 2007-2009 | Innisfree | Người mẫu dẫn chương trình |
| 2009 | Bulgaris Yogurt | Người mẫu dẫn chương trình |
| 2009-2010 | Love Tree Project | Đại sứ |
| 2010-2011 | Basic House Korea and China | Người mẫu dẫn chương trình |
| 2012 | Vita 500 | Người mẫu dẫn chương trình |
Gentiana amplicrater

| Gentiana amplicrater> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Gentianales
Họ (familia): Gentianaceae
Chi (genus): Gentiana
Loài (species): G. amplicrater
Danh pháp hai phần
Gentiana amplicrater Burkill, 1906 
Gentiana amplicrater là một loài thực vật có hoa trong họ Long đởm. Loài này được Burkill mô tả khoa học đầu tiên năm 1906.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Gentiana amplicrater”. Truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2013.
Tham tụng

Tham tụng (参從) là chức Tể tướng thay cho tên gọi Bình chương quân quốc trọng sự (平章軍國重事) bắt đầu từ thời Trịnh Tùng cho đến thời Trịnh Tông.
Năm 1600, Trịnh Tùng được phong vương, chính thức trở thành chúa. Họ Trịnh được hưởng thế tập ngôi chúa. Từ đây họ Trịnh lập ra hệ thống tổ chức chính quyền ở phủ chúa tương ứng với chính quyền có sẵn bên cung vua.
Trịnh Tùng bãi bỏ chức Tả, Hữu Thừa tướng và Bình chương của thời trước, đặt ra chức Tham tụng làm việc Tể tướng. Quyền lực của Tham tụng rất lớn, đều do chúa Trịnh tiến cử từ các viên Thượng thư (ngày nay tương đương với Bộ trưởng) hoặc Thị lang lên.
Chức quan Tham tụng chỉ duy nhất xuất hiện trong thời kì Lê – Trịnh, là chức quan nắm quyền vị lớn, quan trọng bậc nhất trong phủ Chúa.
Một số Tham tụng nổi tiếng

Phạm Công Trứ (范公著, 1600 - 1675)
Nguyễn Quý Đức (阮貴德, 1648 -1720)
Nguyễn Hiệu (阮傚; 1674 - 1735)
Phạm Đình Kính  (范廷鏡; 1669 - 1737)
Lê Hữu Kiều (黎有喬, 1691-1760)
Hà Tông Huân (何宗勳, 1697-1766)
Nguyễn Nghiễm (阮儼, 1708 - 1776)
Phan Huy Cẩn (潘輝? 1722 – 1789)
Bùi Huy Bích (裴輝璧; 1744 - 1818)
Ngựa Kiền Trắc

Ngựa Kiền Trắc
Tượng ngựa Kiền Trắc chở Thái tử Tất Đạt Đa tại Tòa Thánh Tây Ninh, Việt Nam
Ngựa Kiền Trắc hay Kiền Trắc Mã (tiếng Phạn: Kanthaka) hay còn gọi là ngựa Kiền là con ngựa trắng ưa thích của thái tử gia Tất Đạt Đa (Siddhartha) tức là Phật Thích Ca sau này. Tương truyền rằng, sau khi đưa thái tử gia Siddhartha xuất gia trở về, con ngựa Kanthaka đã quá đau buồn, vỡ tim (broken hearted) mà chết. Kiền Trắc Mã hay Kanthaka còn gọi là Kiền Đức, Càn Trắc, Khiên Đặc, Ca-Tha-Ca, chữ "Kiền" trong âm chữ Hán còn đọc là Càn (乾) chỉ về cái tượng tôn nhất như Trời, còn chữ "Trắc" (側) tức là nghiêng mình, cùng có chữ 測 cũng đọc là “trắc” có nghĩa đo sâu cạn (quan trắc, trắc nghiệm), liệu lường.
Trong các thuyết Phật giáo và các câu chuyện liên quan, nó là con ngựa hay nhất trong Hoàng cung của đức vua Suddhodana và cũng là con ngựa yêu thích của thái tử Siddhartha, khi thái tử dạo chơi bên ngoài hoàng cung, chính con ngựa này đã giúp cho hoàng tử quyết tâm chân tu, dứt duyên với bụi trần. Khi Tất Đạt Đa rời bỏ cung điện để tu hành, ngựa Kiền Trắc cũng theo tới cùng và phụng sự không ngừng nghỉ. Sau cùng khi chết đi, vì nhiều công đức, ngựa Kiền Trắc được tái sinh là một đạo sĩ, được ngộ đạo và nhập niết bàn.
Theo kinh sách đạo Phật, Kanthaka được mô tả có chiều dài 18 cubit (1 cubit tương đương 45,72 cm) và chiều cao tương xứng và bộ lông trắng". Đây là con ngựa yêu của Thái tử Siddhartha Gautama. Thái tử đã cưỡi trên lưng Kanthaka, cùng với người hầu Xa-nặc trốn khỏi cung điện của gia đình khi ông quyết định trở thành nhà tu hành. Sau khi từ biệt thái tử, ngựa Kiền Trắc quá đau lòng và qua đời. Nhờ công đức vĩ đại là đưa một vị Phật toàn giác tương lai lên đường tìm đạo, Kanthaka được tái sinh lên thiên giới và sau này tu luyện theo giáo lý của Phật để đạt được giác ngộ. Đây là con ngựa được các tín đồ Phật giáo tôn thờ.
Câu chuyện

Có nhiều câu chuyện xoay quanh con ngựa này, trong đó nguồn gốc của nó còn có ý kiến khác nhưng giai đoạn con ngựa này phục vụ Thái tử và chở ông này đi tu và sau đó chết đi thì nội dung tương tự nhau ở các câu chuyện và các văn bản. Những mô tả về cái chết của ngựa cũng chưa thống nhất trong các văn bản nhưng kiếp sau của nó thì cơ bản thống nhất.
Câu chuyện > Nguồn gốc

Theo thuyết Phật giáo thì cho rằng con ngựa này tồn tại vào thế kỷ thứ VI Trước Công nguyên, ở Bihar và Uttar Pradesh, Ấn Độ (sinh năm 623 TCN-mất năm 594 TCN). Một câu chuyện cho biết Kiền Trắc là giống ngựa quý từ Phương Đông được đem cống cho hoàng cung vua Tịnh Phạn và nó thuộc sở hữu của Thái tử Tất Đạt Đa, con vua Tịnh Phạn, dòng họ Thích Ca. Nó được Thái tử gọi là Kanthaka nhưng cũng có những người gọi nó là Kiền Trắc được vua Tịnh Phạn chọn làm quà sinh nhật thứ mười lăm cho Thái tử. Nó được tuyển lựa kỹ càng trong một trăm ngựa quý từ kinh thành Tỳ-Da-Ly, mang về. Kanthaka là con ngựa đẹp nhất của vương quốc lân bang mà vì tình giao hảo nên vua này đã có được.
Theo câu chuyện này, do vị Thái tử đã thắng hầu hết những giải quan trọng như bắn cung, cưỡi ngựa và nhận được giải thưởng là một thớt voi trắng và một con ngựa trắng. Khi Sa Nặc (Channa) dắt nó tới gần thì nhà vua tiến về phía nó, cầm lấy giây cương, rồi đích thân vua trao giây cương cho Thái tử và nói đó là quà sinh nhật của ông này. Khi nhìn vào thái tử khiến từng sợi tơ bờm trắng của nó rung, khi Thái tử nghiêng xuống, vòng hai tay ôm lấy đầu nó thì đôi vành tai nó không thể không lay động, và bốn vó nó khó mà không nhún nhẩy theo dòng nhạc. Từ hôm đó, nó được gần gũi với Thái tử.
Những câu chuyện phổ biến hơn cho biết ngựa Kiền Trắc được sinh ra trong nhà của Đề-Bà-Đạt-Đa, là con ngựa bạch của hoàng thân Đề-Bà-Đạt-Đa, anh em bà con với Thái Tử Tất Đạt Đa. Những câu chuyện liên quan đến thuyết Phật kể rằng, Kiền Trắc là một trong bảy nhân vật đồng sanh cùng với Tất Đạt Đa trong đêm trăng tròn tháng 4 năm 623 Trước Công nguyên. Kiền Trắc vừa sinh ra đã đứng dậy trên bốn chân loạng choạng, chưa vững nhưng đuôi đã ve vẩy. Sau vài cái vẩy đuôi nó đứng thẳng lên và cất tiếng hí. Nhiều con vật ở các chuồng xung quanh để ý hướng về nó. Khi trưởng thành nó dài 18 cubit (đơn vị đo chiều dài ngày xưa bằng 45 cm 72) và là một con tuấn mã hay.
Khi ở nhà Đề-Bà-Đạt-Đa, ngựa Kiền Trắc bị đối xử tàn tệ. Những câu chuyện cho biết Đề-Bà-Đạt-Đa đánh đập, khổ sai những con vật, cho chúng ăn gạo đục, uống nước bẩn. Các con vật vì thế sợ Đề-Bà-Đạt-Đa, chỉ cần thấy bóng dáng thì liền cúi đầu, im lặng. Nhưng điều đặc biệt là con ngựa Kiền Trắc thì vẫn hí vang, chạy nhảy mỗi khi thấy Đề-Bà-Đạt-Đa. Ông ta ra sức hành hạ nó nhưng đòn roi không làm khuất phục con ngựa, Kiền Trắc thậm chí còn dữ dằn hơn, giơ chân đe dọa những kẻ dám đánh mình.
Kiền Trắc theo bản năng như thách thức sự áp đặt làm hoàng thân ngạc nhiên và tức giận, khi thấy tất cả gặp mình tỏ ra run sợ khép nép, riêng con ngựa Kiền Trắc gặp lại vẩy đuôi. Kiền Trắc ăn rất ít mà lại chạy rất xa dẻo dai, vẫn vẩy đuôi như vẫn tỏ ra không mệt mỏi. Hoàng thân ra sức vung roi đánh đập Kiền Trắc vào be sườn non, vào bất cứ chỗ nào trên mình Kiền Trắc. Mặc dù bị hành hạ nhưng Kiền Trắc còn sức còn ve vẩy đuôi như tỏ ra bất chấp, như trêu ngươi. Đề-Bà-Đạt-Đa cuối cùng phải nhốt vào hầm không cho ăn uống.
Câu chuyện > Chủ mới

Những câu chuyện kể lại rằng Thái tử Tất Đạt Đa nghe tin đồn về một chú ngựa bị hành hạ. Ông này liền tìm đến xin Đề-Bà-Đạt-Đa bàn giao cho mình con ngựa này. Khi thấy con ngựa bị bỏ đói ốm nhom, thương tích đầy người nhưng gặp vị Thái Tử trẻ tuổi không tỏ ra buồn rầu, vô tư ve vẩy đuôi. Hoàng thân trong cơn giận, muốn cho cho khuất mắt nên đã đồng ý. Kiền Trắc có nơi ở mới. Kiền Trắc được đưa về phủ của thái tử và nuôi dưỡng. Điều này làm Kiền Trắc cảm động nên rất nghe lời Tất Đạt Đa và chỉ có thái tử mới có thể sai bảo được nó.
Sa Nặc (Chana) chăm sóc con vật. Ngựa được ăn loại kê tốt nhất, sàng sẩy sạch sẽ, lúa mạch non ngậm sữa đòng đòng ướt đẫm sương đêm, nó thường xuyên tắm mát, được ăn ngon, nên con ngựa phục hồi sức khoẻ nhanh chóng, bộ lông trắng bóng mượt như được xoa dầu. Cho dù bị hoàng thân bỏ đói, khi được ăn no, Kiền Trắc trở nên nhẹ nhàng bốn vó tung bay trên đường. Dù vậy, Thái Tử ít khi để ngựa Kiền Trắc phải vất vả. Thái Tử cưỡi ngựa dạo chơi trong rừng, một vòng qua xóm làng, qua hoàng thành, mặc dù Kiền Trắc luôn vẩy đuôi, nhưng ông chủ lắng nghe chú thở phì phò có vẻ mệt mỏi thì đều cho ngựa dừng lại nghỉ ngơi và thong dong bước kiệu trở về.
Câu chuyện > Phục vụ Thái tử

Do tục lệ của thị tộc Kshatriya Sakya, thái tử buộc phải chứng tỏ có những kỹ năng xứng đáng của một chiến binh như cưỡi ngựa, cưỡi ngựa bắn cung. Trên lưng Kanthaka, thái tử đã đánh bại người anh em họ Devadatta trong cuộc thi bắn cung, Anuruddha trong cuộc thi cưỡi ngựa do con ngựa này phối hợp ăn ý.
Trong ngày hội kén rể của vua Thiện Giác, với sức phi nhanh của Kiền Trắc, đã bỏ rơi các con ngựa của các công tử khác đến hai vòng đua. Không một con ngựa nào trong nhóm đó có thể sánh với con Kiền Trắc. Sau đám cưới, Kanthaka là con ngựa kéo xe do Channa, người hầu cận đứng đầu hoàng gia điều khiển hộ tống thái tử Siddhartha đi đây đó trong vùng Kapilavastu.
Trên đường, Channa không dùng roi, vì chỉ cần nhích nhẹ giây cương là nó đã biết ý chủ. Channa cùng Thái tử thưởng ngoạn cảnh đẹp mà Thái tử còn thường muốn tới những nơi cùng khổ, đói nghèo để thăm viếng, giúp đỡ. Trong suốt những cuộc hành trình trên xe ngựa Kanthaka, Channa đã giải thích cho thái tử cảnh tượng hiện thực xã hội. Cuối cùng, ông này đã đi đến quyết định xuất gia và dùng Kanthaka trốn khỏi cung điện khi người lính canh cuối cùng ngủ thiếp đi. Ban đầu người hầu cận Channa đã phản kháng và cự tuyệt chấp nhận quyết định bỏ trốn của thái tử, nhưng sau đó ông đồng ý.
Câu chuyện > Sứ mạng

Sau đó Channa thắng yên Kanthaka chở thái tử, dẫn lối ra khỏi kinh thành đến khu rừng bên bờ sông Anoma trong Cuộc ra đi vĩ đại (Le grand départ). Họ ra đi lúc nửa đêm và đến rạng sáng thì tới cánh rừng cách thành Ca-tỳ-la-vệ rất xa. Vào năm Thái tử được 29 tuổi đã trốn khỏi kinh thành Ca-Tỳ-La-Vệ (Kapilavatthu) trong đêm trăng tròn rằm tháng sáu bằng con ngựa này.
Truyền thuyết kể rằng, họ đã vượt qua nhiều vương quốc nhưng không một ai biết bởi bốn vó ngựa dường như không phát ra tiếng động do chư Thiên nâng đỡ. Trong 1 đêm, ngựa Kiền Trắc đã vượt một chặng đường dài 30 do-tuần, vượt qua khỏi dòng sông Anomā để đưa Thái tử xuất gia tầm đạo. Sau khi Bồ-tát cắt bỏ râu tóc và gửi lại cân đai áo mão cho Xa-Nặc mang trở về trình vua cha, ông xuống ngựa và chỉ đạo Xa Nặc đem ngựa trở về hoàng cung.
Theo các kinh sách, Kanthaka đã nhảy sang bờ bên kia sông. Nó cùng người giữ ngựa Sa Nặc đã đưa Thái Tử Tất Đạt Đa vượt hoàng thành Ca Tỳ La Vệ để xuất gia ngay giữa một đêm trăng lạnh mùa xuân. Sau đó, Channa cưỡi Kanthaka trở về cung điện trao cho đức vua Suddhodana trang phục, quần áo, vũ khí và lọn tóc của thái tử. Sau khi chia tay Thái tử tại bờ sông Anoma thuộc Ấn Độ, ngựa Kiền Trắc phát bệnh rồi chết, sau đó tái sinh lên cõi Trời làm thiên nhân.
Câu chuyện > Cái chết

Cái chết của Kanthaka được mô tả khác nhau theo từng văn bản có khi nói nó được tìm thấy xác tại bờ sông Anoma hay trên đường trở về Kapilavastu. Theo các kinh sách Phật giáo, như Phật bản hạnh cho biết sau khi đưa thái tử xuất gia, Kiền Trắc trở về thành buồn bã không ăn, chẳng bao lâu mạng chung, sanh lên cõi trời thứ 33 (Đao Lợi).
Trong kinh Thiên cung sự (Vimānavatthu) có chép rằng ngựa Kiền Trắc sinh ra một ngày với thái tử Thích Ca, tại thành Ca-tỳ-la-vệ. Khi thái tử định xuất gia, ông ta đến vỗ về con ngựa và bảo nó đưa lên rừng, ngựa Kiền Trắc lấy làm hân hoan. Đưa ông lên rừng rồi, lúc trở về, nó chẳng còn muốn sống nữa. Nó nhịn ăn và qua đời. Do công đức to lớn là đã đưa một vị Phật toàn giác lên đường xuất gia, Kanthaka tái sinh là một thiên nam trên cõi trời Đao Lợi. Ở cõi trời ấy, có đủ cung điện nguy nga, vị trời ấy cũng lấy tên là Kiền Trắc (Kantaka) với cung điện cao to lộng lẫy bằng ngọc lưu ly (veḷuriya) và đủ thứ ngọc báu. Ngài Mục Kiền Liên, 1 trong 10 đại đệ tử của Phật, khi lên cõi trời Đao Lợi đã gặp vị trời Kiền Trắc. Vị trời ấy đã đến chào Mục Kiền Liên và thuật lại đời mình khi làm con ngựa Kiền Trắc ở cung vua Tịnh Phạn.
Một số sách còn ghi rằng khi biết thái tử thành đạo, Kiền Trắc (bấy giờ là chư thiên) đã hạ sanh xuống thành Na-ba, Trung Thiên Trúc, là con của một vị Bà-la-môn, lớn lên vị này đến chỗ Đức Phật nghe pháp, được giải thoát và nhập Niết bàn.
Tín niệm

Theo tín niệm, Kanthaka (Kiền Trắc) là con ngựa quý ra đời tại hoàng cung của Vua Suddhodana (Tịnh Phạn) cùng một ngày với Thái tử Siddattha. Ngựa Kiền Trắc lớn lên và phục vụ nhà vua cho đến năm 29 tuổi, nó cùng với người giữ ngựa Channa (Xa-nặc) đưa Thái tử lên đường xuất gia, sau đó ngựa đau buổn phát bệnh, từ trần và tái sanh lên cõi Trời. Theo kinh tạng Pàli, có là một trong bảy nhân vật đồng sanh cùng một ngày với Thái tử Tất Đạt Đa gồm Thái tử, Công chúa Da-du, Ca-lưu-đà-di (Kaludàyin), Xa-nặc (Channa), Kiền Trắc (Kanthaca), voi báu và cây Bồ đề.
Kiền Trắc Mã là một con ngựa trắng (bạch mã) mà bạch mã là con ngựa Balaha là một tiền thân của Phật Thích Ca (Jataka/Bổn sanh kinh) và ở kiếp cuối cùng, là con ngựa Kiền Trắc, vật cỡi của thái tử Tất Đạt Đa. Con ngựa trắng không có người cỡi đã trở thành biểu tượng của chính Phật Thích Ca Mâu Ni. Ngựa đã đi vào kinh sách Phật giáo rõ nét nhất ngựa Kiền Trắc. Hình ảnh con ngựa Kiền Trắc phi nước đại vượt dòng sông Anoma xuất gia tìm đạo giải thoát cứu độ loài người và chúng sanh là một bức tranh mang sắc màu thiêng liêng nhiệm mầu.
Kiền Trắc vì thế là một con ngựa nổi tiếng, đáng kể nhất với công lao đưa Thái tử vượt thành xuất gia. Truyền thuyết về chuyến đi này cho tới nay vẫn còn đọng dấu ấn. Thái tử cưỡi trên lưng ngựa phi qua sông. Xa-nặc bám theo sau đuôi ngựa, Xa-nặc biết một ngõ sau nào đó, để dẫn Thái tử và con ngựa đi qua êm ái. Ba thầy trò đi hơn mười dặm đường, đến địa phận thành Tỳ-xá-ly (Vesali), qua sông Anoma (Nesa njarã) thì trời vừa sáng. Tại đây dừng ngựa, cắt tóc, giao áo mão cho Xa-nặc đem về. Đó là chuyến đi cuối cùng của Kiền Trắc đưa Thái tử.
Đối với Phật tử thì nhắc đến loài ngựa thì không thể nào không nhắc đến tuấn mã Kiền Trắc (Kaṇṭhaka) trong kinh điển Phật giáo. Có những đoạn thơ mô tả lại cảnh tượng Kiền Trắc đưa Thái tử vượt thành xuất gia: