Hiếu Thành Nhân Hoàng hậu
Qua đời

Năm Khang Hi thứ 13 (1674), ngày 3 tháng 5 (tức ngày 6 tháng 6 dương lịch), Hách Xá Lý Hoàng hậu lâm bồn lần thứ hai.
Trên dưới Khôn Ninh cung tất bật bận rộn, những ma ma đỡ đẻ đã chờ sẵn, những bát đĩa, dây cắt rốn, vải lụa đỏ, bát bảo, đều đã chuẩn bị tốt, chỉ cần chờ Hoàng hậu hạ sinh. Cuối cùng, vào giờ Tỵ, mắt trời đỉnh điểm buổi trưa, Hoàng hậu sinh ra Hoàng nhị tử Dận Nhưng, Khang Hi Đế vui mừng như có đại xá, đặt ấu danh Bảo Thành (保成), hi vọng đứa nhỏ sẽ lớn lên khỏe mạnh. Nhưng rồi, Hoàng hậu do di chứng khó sinh, dẫn đến băng huyết, rơi vào trạng thái bất tỉnh. Các ngự y cấp tốc chữa trị, cứu lấy Hoàng hậu nhưng rồi vào giờ Thân, Hoàng hậu Hách Xá Lý thị trút hơi thở cuối cùng vào buổi chiều hôm ấy. Lúc đó, Hách Xá Lý hoàng hậu chỉ độ vừa 21 tuổi.
Khôn Ninh cung từ không khí vui sướng, lập tức đột biến thành bi thương. Gần mấy canh giờ sau, Khang Hi Đế từ đại hỉ vì có được Đích hoàng tử, đột ngột lại đại bi thống khi vợ chết ngay sau đó, đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần của Hoàng đế. Sau khi Hoàng hậu bạo băng, tử cung của bà được tạm đặt ở tư điện của Hoàng đế là Càn Thanh cung. Ngày 5 tháng 5, Khang Hi Đế đặt tử cung ở Tây phương của Tử Cấm Thành.
Ngày 8 tháng 5, dụ Lễ Bộ: "Hoàng Hậu Hách Xá Lý thị, làm thê tử của trẫm đã qua 10 năm. Bên trên, đối Thái hoàng thái hậu và Hoàng thái hậu hết sức chân thành, hiếu thuận. Giúp trẫm nội trị, càng hết mực cẩn trọng, chu đáo. Bên dưới, đối người rộng lượng, khoan dung. Dạy dỗ lễ nghĩa cung đình. Thục đức sáng rọi. Thế mà, than ôi, tại năm Khang Hi thứ 13, ngày mùng 3 tháng 5 băng thệ. Mang theo nỗi nhớ về sự thuần khiết, tốt đẹp, đức hạnh mẫu mực của nàng. Tràn đầy đau đớn, tưởng niệm sâu sắc. Nên cần xưng thụy. Để truyền cho con cháu đời đời. Văn chương do Nội Các Hàn Lâm viện cùng nhau nghĩ tấu. Thuận theo điển lễ, các ngươi nghe rõ mà làm".
Vì Đại hành Hoàng hậu băng thệ, Khang Hi Đế cho nghỉ triều 5 ngày, lệnh từ Chư vương đến đại thần, Công chúa, Vương phi và Bát kỳ Nhị phẩm mệnh phụ trở lên đến khóc tang. Cầm phục 27 ngày. Lấy quân hưng, miễn Trực Lệ các tỉnh văn võ quan tụ tập đầy đủ khóc tang chế phục. Lệnh các quan dâng hương. Mậu Thần, phụng Đại hành Hoàng hậu tử cung đến bên ngoài Tây Hoa môn (西华门), Hoàng đế đích thân đến đưa. Liên tiếp những ngày sau đó, Khang Hi Đế đều đích thân đến tế rượu, khóc tang. Ngày Canh Dần, phụng di Đại hành Hoàng hậu tử cung, tới Củng Hoa thành, phía Bắc của Bắc Kinh. Hoàng đế đích thân tới đưa. Chư vương, văn võ quan viên đều tụ tập đầy đủ bên ngoài Tây An môn, khóc tang quỳ đưa. Phụng an tử cung xong. Khóc tang hành lễ.
Ngày 27 tháng 6 (âm lịch), Khang Hi Đế mặc áo trắng đến Thái Hòa môn, tuyên sách tặng Đại Hành hoàng hậu thụy hiệu là Nhân Hiếu Hoàng hậu (仁孝皇后). Cùng ngày, mệnh Trang Thân vương Bác Quả Đạc, Khang Thân vương Kiệt Thư cùng bê sách bảo, tiến hành đại lễ dâng thụy hiệu cho Hoàng hậu. Ngày hôm sau, lễ thành, chiếu cáo thiên hạ.
Sách thụy văn cho Nhân Hiếu Hoàng hậu:
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ |  大行皇后册文曰：朕惟王化肇于闺门，洵藉内庭之助；阴教成于宫壶，尤资后德之贤。故皇英嫔而帝道兴，任姒妇而王图永。缅稽淑行，载藉攸存。惟翚服之有光，斯彤管其纪盛。 聿彰令闻，爰著徽称。 皇后何舍里氏，毓自名门，躬全懿范。作朕元配，正位中宫。慈惠本乎性成，柔嘉维则；温恭笃于天赋，礼度攸娴。主雅化于闺闱，表芳型于海宇。勤两宫之孝养，婉以承颜；遇九御以宽和，恩能逮下。苹蘩时饬，克佐精诚。濣濯常衣，允昭节俭。箴规之益，赞宵旰而弥勤；贞顺之风，御家邦而式化。方期永绥福履，讵意顿隔音容！月掩椒涂，鉴亡兰殿。朕心伤悼，率土悲哀。怀哲思贤，惓徽音于靡尽；扬休玄誉，垂鸿号于无疆。彝典式遵，崇褒用锡。特以册宝，谥曰仁孝皇后。 呜呼！圣善弘宣，奕世颂祎褕之盛；母仪备美，千秋耀琬琰之辉。灵其有知，膺兹光宠。 | ” |
— Nguyên sách thụy Nhân Hiếu hoàng hậu - theo cổ văn
| 0 | 1 | 2 |
| --- | --- | --- |
| “ | Nhân Hiếu Hoàng hậu triều phục Trẫm: Hy vọng vương đạo giáo hóa có thể phổ cập với nữ tắc, xác thật dựa vào thê quyến trợ giúp; nữ lưu giáo dưỡng có thể dục thành ở trong cung đình, đặc biệt cùng với đức hạnh hiền thục của Hoàng hậu. Cho nên Nga Hoàng, Nữ Anh làm phi tần khiến đế vương đạo hạnh bá nghiệp hưng thịnh, Thái Nhậm, Thái Tự làm thê tử khiến kế hoạch của Đế vương có thể vĩnh cửu. Ta nhớ lại sự hiền thục đức hạnh của Hoàng hậu, đem điều đó ghi lại bằng văn tự, vĩnh cửu bảo tồn. Hy vọng quan phục của Hoàng hậu sáng rọi, bút viết ghi lại có thể miêu tả sự thịnh diễm của nó. Nay lấy văn chương ghi lại chương dương, sử nhân trong thiên hạ biết được, có thể dẫn ra điển chương, ca tụng biểu dương nàng. Hoàng hậu Hách Xá Lý thị, xuất thân từ danh môn, lấy tự thân mình làm thành tựu mỹ đức điển phạm. Nàng là kết tóc thê tử của trẫm, xứng làm chủ của hậu cung. Tường hòa thông tuệ xuất từ, thiên tính chi thuần, nhu hòa mỹ thiện, cẩn thành tuân thủ nghiêm ngặt; dịu ngoan cung kính thâm thực, bẩm sinh khí khái, lễ tiết phong độ ưu nhã nhàn thích. Ở bên trong cung nữ lưu trung chủ đạo cao nhã thuần khiết giáo hóa, ở trong nước ngoại chương hiển này dáng vẻ muôn phương ngoại tại mỹ. Cần cù mà tẫn hiếu phụng dưỡng Lưỡng cung lão nhân gia, dịu dàng hiếu thuận làm lão nhân gia tươi cười; đối đãi hậu cung nữ quyến cùng người hầu khoan dung độ lượng hòa ái, ân ngộ có thể khiến mọi người vui lòng phục tùng. Khi chủ trì hiến tế thì nghiêm cẩn, phụng cung bồi tự thành tâm một ý. Quần áo đơn giản, tự hành gột rửa, kiên trì cũng tuyên dụ tiết kiệm không khí. Đúng trọng tâm mà khuyên răn khuyên nhủ, trợ giúp xử lý trong ngoài sự vụ phi thường cần mẫn; nỗ lực thực hiện trinh tiết nhu thuận gia phong, giúp việc xã tắc cùng gia đình thể thức hóa mà có trình tự. Vốn hy vọng cùng nàng mãi mãi bước đi trên con đường hạnh phúc, nào ngờ trong chớp mắt giọng nói ấy, nụ cười ấy đã không thể gặp lại! Ánh trăng kia rốt cuộc không thể chiếu sáng cho nàng, chỉ có thể chính mắt nhìn nàng rời xa nhân thế. Trong lòng trẫm đau thương tưởng niệm, trong thiên hạ cũng đều vì nàng mà bi ai. Trẫm hoài niệm minh triết hiền đức của nàng, phương hoa mỹ danh vĩnh viễn lưu truyền. Dựa theo điển lệ ứng dư kỷ niệm, biểu dương tôn sùng phong hào. Bởi vậy riêng dùng sách thư cùng bảo tỉ, thêm thụy hào là Nhân Hiếu Hoàng hậu. Hu hí! Hoàng hậu thánh đức thiện hành hoằng dương tuyên bố, làm mọi người một thế hệ khen ngợi mỹ luân mỹ hoán nổi danh của nàng; Mẫu nghi phong phạm của nàng là cỡ nào hoàn mỹ không tì vết, ngàn năm vạn tái cũng tất lóng lánh mỹ ngọc nhu lệ quang huy! Nếu linh hồn của nàng ở trên trời có biết nói, hẳn là có thể tiếp thu này phân vinh quang cùng sủng ái! | ” |
— Dịch sách thụy chiêu văn - theo bạch thoại