Viên Thuật
Hoàng đế hai quận

Nắm ngọc tỷ truyền quốc trong tay, năm 196, Viên Thuật muốn xưng đế. Ông tin vào lời đồng dao: "Đại Hán giả, Dương đồ cao", nghĩa là "Thay nhà Hán là đường cao". Ông cho rằng ông họ Viên, là con cháu Hiên Thọ Đồ thời Xuân Thu, ứng với chữ Đồ; tên tự của ông là Công Lộ cũng mang nghĩa là đường cao, nên ứng vào câu đó. Vì vậy ông quyết tâm làm vua. Tôn Sách viết thư khuyên ông không nên như vậy nhưng ông không nghe theo. Tôn Sách bèn tuyệt giao với ông.
Năm 197, Viên Thuật chính thức xưng làm hoàng đế, tự xưng là Trọng Gia, đóng đô ở Thọ Xuân thuộc quận Cửu Giang, lập vợ làm hoàng hậu, phong con trai, con gái làm hoàng tử, công chúa, thiết lập trăm quan. Thực lực của ông khi đó chỉ có 2 quận Cửu Giang và Lư Giang, nghĩa là không có đến một nửa địa bàn Dương châu. Thế lực của ông không bằng thế lực của các chư hầu như Tào Tháo, Viên Thiệu, Lưu Biểu... mà Viên Thuật lại ở trong thế đương đầu cả cùng lúc với các chư hầu này.
Do Viên Thuật xưng đế trong lúc nhà Hán vẫn còn, ông bị xem là kẻ phản nghịch và trở thành mục tiêu thảo phạt của rất nhiều chư hầu. Để đối phó với điều này, Viên Thuật buộc phải tìm kiếm đồng minh, bèn sai người đến xin Lã Bố ở Từ Châu kết nghĩa thông gia, để con gái họ Lã lấy thái tử con trai mình. Nhưng Lã Bố không muốn theo ông nên bắt sứ giả của ông giao cho Tào Tháo. Tào Tháo phong Lã Bố làm Tả tướng quân. Viên Thuật nổi giận sai Trương Huân thống suất 7 đạo quân cùng các tướng của quân khởi nghĩa Khăn Vàng cũ là Dương Phụng, Hàn Tiêm đi đánh Lã Bố. Lã Bố ngầm liên kết với Tiêm và Phụng trở giáo đánh lại quân Viên Thuật. Đại quân Trương Huân tan vỡ.
Tào Tháo sai người đến Giang Đông liên kết với Tôn Sách, đề nghị Sách không chi viện cho Viên Thuật. Sau đó Tào Tháo dẫn đại quân đích thân đi đánh Thọ Xuân. Viên Thuật ra đánh bị thua to, tướng Kiều Dị tử trận.
Trong tình thế nguy cấp, Viên Thuật may mắn thoát nạn. Ngay sau đó, Lã Bố và Tào Tháo trở mặt đánh nhau. Cùng lúc đó, Tào Tháo phải đương đầu cả với Trương Tú ở Nam Dương. Vì thế Viên Thuật tạm thời được yên ổn ở Hoài Nam. Tuy nhiên, ông không biết tranh thủ thời gian hơn một năm  hòa bình để củng cố lực lượng mà tiếp tục sống xa hoa, xây dựng nhiều cung điện, tuyển chọn phi tần, ăn tiêu xa xỉ.
Lã Bố đánh thua Tào Tháo liên tiếp, bị vây chặt ở Hạ Bì, cùng đường bèn sai người cầu cứu Viên Thuật. Do Lã Bố từng hủy hôn ước với gia đình mình, Viên Thuật đòi ông ta phải mang con gái mình đến Thọ Xuân trước rồi mới phát binh cứu viện. Tuy nhiên, quân Tào đã chủ trương bao vây mọi nẻo đường đến Thọ Xuân, không cho Lã Bố mang con gái mình đến chỗ Viên Thuật, nên kế hoạch này bị thất bại.
Đầu năm 199, Tào Tháo diệt được Lã Bố, chiếm được Từ Châu, giáp với địa hạt của Viên Thuật. Trước mặt sau lưng đều có địch, Viên Thuật hoảng sợ, bèn tìm đồng minh hỗ trợ. Giữa năm đó, ông đốt cung điện Thọ Xuân chạy tới Tiềm Sơn theo thủ hạ cũ là Lôi Bạc nhưng Lôi Bạc đóng cửa thành không đón. Viên Thuật đành chạy sang với thủ hạ cũ khác là Trần Lan, nhưng cũng bị cự tuyệt.
Viên Thuật cùng đường, đành làm lành với Viên Thiệu khi đó đang hùng cứ 4 châu Thanh, U, Tinh, Ký ở Hà Bắc. Ông viết thư cho Viên Thiệu và xin nhường lại ngôi hoàng đế cho anh. Viên Thiệu chấp thuận, sai người chuẩn bị đón tiếp.