stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Trận Bull Run thứ hai

Bài này viết về trận đánh diễn ra tại Bull Run năm 1862. Đối với trận đánh thứ nhất vào năm 1861, xem Trận Bull Run thứ nhất.
| x t Chiến dịch Bắc Virginia |
| --- | --- |
Cedar Mountain ·  Rappahannock Station thứ nhất ·  Manassas Station ·  Thoroughfare Gap ·  Bull Run thứ hai ·  Chantilly
Trận Bull Run thứ hai, dân miền Nam Hoa Kỳ gọi là Trận Manassas thứ hai, xảy ra trong các ngày 28–30 tháng 8 năm 1862 thuộc Nội chiến Hoa Kỳ. Trận đánh này là đỉnh cao của chiến dịch Bắc Virginia, khi tướng Robert E. Lee dẫn Binh đoàn Bắc Virginia của Liên minh miền Nam tấn công Binh đoàn Virginia của Liên bang miền Bắc do tướng John Pope chỉ huy tại Bull Run. So với trận thứ nhất tại chiến địa Bull Run năm 1861, trận thứ hai này lớn hơn nhiều. Quân Liên minh trong trận này đã làm nên một trong những chiến thắng lớn nhất của cuộc nội chiến, bảo vệ được nền độc lập của Liên minh miền Nam.
Sau khi tiến hành một cuộc hành quân bọc sườn lớn đến đánh úp đồn lương của quân miền Bắc tại Manassas, Virginia, đe dọa đường liên lạc giữa tướng Pope và Washington, D.C., thiếu tướng miền Nam Stonewall Jackson đã kéo về phòng thủ tại Stony Ridge cách đó vài dặm theo hướng tây bắc. Ngày 28 tháng 8, Jackson tấn công một đội quân miền Bắc tại nông trại Brawner phía đông Gainesville, nhưng hai bên bất phân thắng bại. Cùng ngày, Lee ra lệnh cho thiếu tướng James Longstreet dẫn quân đánh thủng phòng tuyến yếu ớt của quân miền Bắc tại Thoroughfare Gap và đến tiếp ứng Jackson.
Tướng Pope nghĩ rằng Jackson đang trong thế thua, liền kéo hầu hết quân đến vây đánh. Ngày 29 tháng 8, Pope mở một loạt cuộc tấn công vào các vị trí của Jackson dọc theo một con đường sắt dốc còn đang làm dở dang. Cuộc tấn công bị đẩy lùi và cả hai bên đếu thiệt hại nặng nề. Đến trưa, Longstreet tới nơi và đóng quân bên sườn phải của Jackson. Pope dường như không biết Longstreet đã đến kịp, đưa quân ra đánh rấn ngày hôm sau, 30 tháng 8. Đợt tấn công đầu tiên của quân đoàn V do tướng Fitz John Porter chỉ huy liền bị pháo binh miền Nam bắn dập tan tành. Sau đó, 5 sư đoàn bộ binh, gồm 25.000 quân do Longstreet thúc đốc, đánh tràn sang đội ngũ quân miền Bắc. Đây là cuộc tấn công biển người lớn nhất của Nội chiến Hoa Kỳ. Sườn trái của quân miền Bắc bị đánh tan tác, cả binh đoàn phải bỏ chạy về sông Bull Run. Nhưng nhờ có một cuộc chặn hậu có hiệu quả mà thảm họa của miền Bắc trong trận Bull Run thứ nhất đã không tái diễn. Dù vậy Pope vẫn phải khó nhọc lắm mới kéo quân rút được về đến Centreville. Với chiến thắng vẻ vang này, Lee trở nên tiếng tăm lẫy lừng, như một nhà chiến thuật xuất sắc. Bên cạnh tài điều binh khiển tướng của ông, phe Liên bang lại cảm thấy nghi vấn về khả năng của các tướng lĩnh của mình cũng như khả năng tận diệt Liên minh.
John Pope sau đó bị cách chức chỉ huy. Được sự cỗ võ của cuộc đại thắng này, Lee mang quân đi đánh đất Bắc, và cuối cùng ông đã phải hứng chịu thất bại lớn đầu tiên của ông trong trận Antietam.
Chú thích

1 2  National Park Service Lưu trữ 2005-11-26 tại Wayback Machine xác định ngày tháng của trận đánh. Các nguồn của Greene, Hennessy, Salmon, và Kennedy cũng xác nhận thời gian tương tự. Tuy nhiên tất cả các nguồn khác trong bài này xác định rằng các hoạt động trong ngày 28 tháng 8 là tách biệt với trận Bull Run thứ hai. Một số tác giả gọi đó là trận Groveton, Brawner's Farm, hay Gainesville.
1 2  Eicher, trg 327.
1 2  Greene, trg 54. Hầu hết số liệu được công bố là thương vong trong toàn bộ chiến dịch Bắc Virginia, bao gồm cả những trận đánh đáng kể tại Cedar Mountain và Chantilly. Thương vong của chiến dịch, theo Eicher, trg 334, là 14.462 cho phía miền Bắc (1.747 chết, 8.452 bị thương, 4.263 bị bắt/mất tích); và 9.474 bên phía miền Nam (1.553 chết, 7.812 bị thương, 109 bị bắt/mất tích).
1 2 3  Michael Lee Lanning, The Civil War 100: The Stories Behind the Most Influential Battles, People and Events in the War Between the States, trang 151.
↑  National Park Service Lưu trữ 2005-11-26 tại Wayback Machine. Trong chiến tranh có những lần miền Nam huy động nhiều quân số hơn — như 57.000 quân trong trận Gaines's Mill — nhưng họ tham gia tấn công thành nhiều đợt công kích lần lượt trong một thời gian dài hơn.
↑  “National Park Service”. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 11 năm 2005. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2007.
2164 Lyalya

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: N. S. Chernykh
Nơi khám phá: Đài vật lý thiên văn Crimean
Ngày phát hiện: 11 tháng 9 năm 1972
Tên định danh
Tên định danh: 2164
Tên định danh thay thế: 1972 RM2
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.7824074
Viễn điểm quỹ đạo: 3.5956118
Độ lệch tâm: 0.1275011
Chu kỳ quỹ đạo: 2080.0901742
Độ bất thường trung bình: 150.24120
Độ nghiêng quỹ đạo: 2.61792
Kinh độ điểm mọc: 115.85431
Góc cận điểm: 192.06358
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 11.8
 
2164 Lyalya (1972 RM2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 11 tháng 9 năm 1972 bởi N. S. Chernykh ở Đài vật lý thiên văn Crimean.

Tênd in memory of Elena (Lyalya) Konstantinovna Ubijvovk (1918-1942), a student in astronomy ở Kharkov University who perished with other members of the Resistance during the Great Patriotic War.
Madagere, Alur

| Madagere |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Hassan
Thành phố/thị trấn: Alur
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Madagere là một làng thuộc tehsil Alur, huyện Hassan, bang Karnataka, Ấn Độ.
Trèo cây lưng đen

| Trèo cây lưng đen |
| --- | --- |

Tình trạng bảo tồn
 Sắp nguy cấp  (IUCN 3.1)
Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Aves
Bộ (ordo): Passeriformes
Họ (familia): Sittidae
Chi (genus): Sitta
Loài (species): S. formosa
Danh pháp hai phần
Sitta formosa Blyth, 1843 
 
Danh pháp đồng nghĩa
 Callisitta formosa (Blyth, 1943)
Trèo cây lưng đen, tên khoa học Sitta formosa, là một loài chim trong họ Sittidae.
Chú thích

↑  BirdLife International (2020). “Sitta formosa”. Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa. 2020: e.T22711231A177623642. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22711231A177623642.en. Truy cập ngày 19 tháng 11 năm 2021.
↑  Dickinson, Edward C.; Loskot, Edward C.; Loskot, Vladimir M.; Morioka, Hiroyuki; Somadikarta, Soekarja (2000). “Systematic notes on Asian birds. 66. Types of the Sittidae and Certhiidae”. Zoologische Mededelingen (80): 287–310.
↑  Clements, J. F.; Schulenberg, T. S.; Iliff, M. J.; Wood, C. L.; Roberson, D.; Sullivan, B.L. (2012). “The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7”. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2012.
Agrotis adolfi

| Agrotis adolfi |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Agrotis
Loài (species): A. adolfi
Danh pháp hai phần
Agrotis adolfi Corti & Draudt, 1933 
Agrotis adolfi là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Trachyspermum roxburghianum

| Trachyspermum roxburghianum |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Apiales
Họ (familia): Apiaceae
Chi (genus): Trachyspermum
Loài (species): T. roxburghianum
Danh pháp hai phần
Trachyspermum roxburghianum (DC.) Craib 
Danh pháp đồng nghĩa
 Trachyspermum involucratum Wolff non Marie  Carum roxburghianum Benth ex Kurz 
Trachyspermum roxburghianum là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tán. Loài này được (DC.) H. Wolff miêu tả khoa học đầu tiên năm 1927.
Chú thích

↑  Geeta, R. “Radhuni: what is it??”. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 3 năm 2008. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2008.
↑  The Plant List (2010). “Trachyspermum roxburghianum”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2013.
Độc trúc phiêu

Độc trúc phiêu (tiếng Trung: 独竹漂) là một môn thể thao truyền thống của người Miêu sống ở lưu vực sông Xích Thủy Hà ở tỉnh Quý Châu. Các học viên thực hiện các động tác múa hoặc chạy đua với nhau bằng cách sử dụng khúc gỗ tre làm thăng bằng. Hoạt động này bắt nguồn như một cách để những người khai thác gỗ vận chuyển đi nơi khác, nhưng dần dần đã trở thành một hoạt động hiện đại.
Mô tả

Thực hành bao gồm đứng thẳng trên một cột tre khi đang trôi trên sông. Sau đó, các học viên thực hiện các động tác khiêu vũ khi giữ thăng bằng. Buổi tập được mô tả là "múa ba lê dưới nước". Là một môn thể thao cạnh tranh, những người tham gia sử dụng sào làm phương tiện để chạy đua với đối thủ.
Lịch sử

Độc trúc chiêu có nguồn gốc là một cách đi lại ở lưu vực sông Xích Thủy Hà ở tỉnh Quý Châu, Trung Quốc. Tục lệ bắt đầu từ những người Miêu trong tỉnh, vốn sinh sống ở lưu vực sông Xích Thủy Hà, nhưng đã lan rộng ra ngoài phạm vi văn hóa Miêu trong thời hiện đại.
Các nhà nghiên cứu do Liang và Cheng đứng đầu cho biết rằng tập tục này bắt nguồn từ một nghìn năm trước đây như một cách vận chuyển gỗ bằng tre của những người khai thác gỗ sống ở khu vực đồi núi và khó đi lại, vì tre là vật liệu xây dựng lý tưởng vào thời điểm đó. Để bám kịp cây tre, những người khai thác sẽ nhảy lên một khúc gỗ trôi, và thực hành này cuối cùng trở thành độc trúc chiêu. Các con sông, vốn gây khó khăn cho việc đi lại của khu vực này, đã bị lâm tặc sử dụng để đi khắp khu vực khó đi lại thông qua hình thức di chuyển này. Những người khai thác gỗ cũng sẽ mang theo một chiếc sào nhằm mục đích cân bằng.
Theo Owen Fishwick tại China Daily, hoạt động này bắt đầu từ triều đại nhà Tần như một cách để vận chuyển các khúc gỗ Nam mộc có giá trị được sản xuất ở vùng Bạc Châu qua sông Xích Thủy Hà. Những người khai thác sẽ chở những khúc gỗ được chất lên những chiếc thuyền xuôi theo dòng sông để gửi đến cố đô Hàm Dương, vì những chiếc thuyền địa phương không thể chở những khúc gỗ này đi nơi khác. Tập tục này sau đó đã thay đổi từ một hoạt động cần thiết thành một hoạt động bình thường hơn trong triều đại nhà Hán. Trong triều đại nhà Thanh, các học viên bắt đầu sử dụng tre thay vì gỗ, vì tre là một nguồn tài nguyên rẻ và dễ tiếp cận.
Hiện đại

Trong thời hiện đại, việc luyện tập đã phát triển thành nghệ thuật biểu diễn và một môn thể thao thi đấu, hơn là một phương tiện đi lại cần thiết. Môn đã được đưa vào sử dụng trong Hội thi truyền thống các dân tộc thiểu số toàn quốc. Môn thể thao này đã được giới thiệu trong cuộc thi trong sự kiện quốc gia lần thứ 9, được tổ chức vào năm 2011. Học viên Yang Liu đã có được sự theo dõi trên mạng xã hội ở Trung Quốc Đại lục nhờ sự kết hợp của việc luyện tập với các kỹ thuật múa và trang phục truyền thống.
Hoạt động này bắt nguồn từ lưu vực sông Xích Thủy Hà như một phương tiện để lâm tặc vận chuyển gỗ
Mallotus tiliifolius

| Mallotus tiliifolius |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Malpighiales
Họ (familia): Euphorbiaceae
Chi (genus): Mallotus
Loài (species): M. tiliifolius
Danh pháp hai phần
Mallotus tiliifolius (Blume) Müll.Arg. 
Mallotus tiliifolius là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được (Blume) Müll.Arg. mô tả khoa học đầu tiên năm 1865.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mallotus tiliifolius”. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2013.
Feuilleea macrophylla

| Feuilleea macrophylla> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Cucurbitales
Họ (familia): Cucurbitaceae
Chi (genus): Feuilleea
Loài (species): F. macrophylla
Danh pháp hai phần
Feuilleea macrophylla (Humb. & Bonpl. ex Willd.) Kuntze, 1891 
Feuilleea macrophylla là một loài thực vật có hoa trong họ Cucurbitaceae. Loài này được (Humb. & Bonpl. ex Willd.) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Feuilleea macrophylla”. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2013.
21656 Knuth

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: P. Pravec và P. Kušnirák
Nơi khám phá: Ondřejov
Ngày phát hiện: 9 tháng 8 năm 1999
Tên định danh
Tên định danh: 21656
Đặt tên theo: Donald Knuth
Tên định danh thay thế: 1999 PX1
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 2.1000056
Viễn điểm quỹ đạo: 3.3200848
Độ lệch tâm: 0.2251031
Chu kỳ quỹ đạo: 1629.5332994
Độ bất thường trung bình: 348.73309
Độ nghiêng quỹ đạo: 9.25301
Kinh độ điểm mọc: 130.32996
Góc cận điểm: 204.04123
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 14.7
 
21656 Knuth (1999 PX1) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 9 tháng 8 năm 1999 bởi P. Pravec và P. Kušnirák ở Đài thiên văn Ondřejov. Nó được đặt theo tên Donald Knuth, a renowned computer scientist và nhà toán học, Professor Emeritus ở Stanford University.
Aggadalu, Belur

| Aggadalu |
| --- | --- |
—  Làng  —
 
Aggadalu
Quốc gia:  Ấn Độ
Bang: Karnataka
Huyện: Hassan
Thành phố/thị trấn: Belur
Múi giờ: IST (UTC+5:30)
Aggadalu là một làng thuộc tehsil Belur, huyện Hassan, bang Karnataka, Ấn Độ.
133 (số)

133 (một trăm ba mươi ba) là một số tự nhiên ngay sau 132 và ngay trước 134.
Beaulieu-lès-Loches

| --- | --- |
 Beaulieu-lès-Loches
Beaulieu-lès-Loches

Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Centre-Val de Loire
Tỉnh: Indre-et-Loire
Quận: Loches
Tổng: Loches
Xã (thị) trưởng: Sophie Métadier (2008–2014)
Thống kê
Độ cao: 68–121 m (223–397 ft) (bình quân 72 m (236 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 3,88 km2 (1,50 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu2: 1.690  (2006)
 - Mật độ: 436/km2 (1.130/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 37020/ 37600
1 Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 acre) cũng như các cửa sông.
2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Beaulieu-lès-Loches là một xã thuộc tỉnh Indre-et-Loire trong vùng Centre-Val de Loire ở miền trung nước Pháp.
Mapania holttumii

| Mapania holttumii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Mapania
Loài (species): M. holttumii
Danh pháp hai phần
Mapania holttumii J.Kern 
Mapania holttumii là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được J.Kern mô tả khoa học đầu tiên năm 1958.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mapania holttumii”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Trichorondonia hybolasioides

| Trichorondonia hybolasioides> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Phân bộ (subordo): Polyphaga
Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea
Họ (familia): Cerambycidae
Chi (genus): Trichorondonia
Loài (species): T. hybolasioides
Danh pháp hai phần
Trichorondonia hybolasioides Breuning, 1965 
Trichorondonia hybolasioides là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2012.
4718 Araki

| Khám phá |
| --- | --- |
Khám phá bởi: Fujii và Watanabe
Nơi khám phá: Kitami
Ngày phát hiện: 13 tháng 11 năm 1990
Tên định danh
Tên định danh: 4718
Tên định danh thay thế: 1990 VP3
Đặc trưng quỹ đạo
Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008
Cận điểm quỹ đạo: 1.9804900
Viễn điểm quỹ đạo: 2.7380980
Độ lệch tâm: 0.1605582
Chu kỳ quỹ đạo: 1323.6449387
Độ bất thường trung bình: 187.54298
Độ nghiêng quỹ đạo: 8.05485
Kinh độ điểm mọc: 334.76926
Góc cận điểm: 219.87021
Đặc trưng vật lý
Cấp sao tuyệt đối (H): 12.6
 
4718 Araki (1990 VP3) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 13 tháng 11 năm 1990 bởi Fujii và Watanabe ở Kitami.
Mapania insignis

| Mapania insignis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Monocots
Bộ (ordo): Poales
Họ (familia): Cyperaceae
Chi (genus): Mapania
Loài (species): M. insignis
Danh pháp hai phần
Mapania insignis Sandwith 
Mapania insignis là loài thực vật có hoa trong họ Cói. Loài này được Sandwith mô tả khoa học đầu tiên năm 1933.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Mapania insignis”. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2013.
Euxoa latro

| Euxoa latro> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Euxoa
Loài (species): E. latro
Danh pháp hai phần
Euxoa latro Barnes & Benjamin, 1926 
Euxoa latro là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Selaginella utchinensis

| Selaginella utchinensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Pteridophyta
Lớp (class): Isoetopsida
Bộ (ordo): Selaginellales
Họ (familia): Selaginellaceae
Chi (genus): Selaginella
Loài (species): S. utchinensis
Danh pháp hai phần
Selaginella utchinensis Koidz., 1935 
Selaginella utchinensis là một loài dương xỉ trong họ Selaginellaceae. Loài này được Koidz. mô tả khoa học đầu tiên năm 1935.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Selaginella utchinensis”. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2014.
Al-Burj, al-Bab

al-Burj (tiếng Ả Rập: البرج‎), cũng đánh vần Borj, là một ngôi làng ở phía bắc tỉnh Aleppo, tây bắc Syria. Nằm ở phía bắc dãy núi Aqil, giáp với đồng bằng Queiq ở phía tây, nó nằm giữa al-Rai và al-Bab, cạh 40 kilômét (25 mi)  phía đông bắc thành phố Aleppo và 12 km (7,5 mi) phía nam biên giới với tỉnh Kilis của Thổ Nhĩ Kỳ. Al Burj đã bị Quân đội Syria Tự do do Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn từ ISIS, vào ngày 7 tháng 11 năm 2016. Về mặt hành chính, ngôi làng thuộc Nahiya al-Bab ở quận al-Bab. Các địa phương lân cận bao gồm Tall Battal cách 4 km (2,5 mi) về phía nam và Ka'ibah cách 4 km (2,5 mi) về phía tây bắc, trên đồng bằng Queiq. Trong cuộc điều tra dân số năm 2004, al-Burj có dân số 236 người.
Akkaya, Dodurga

| Akkaya |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
AkkayaVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Çorum
Huyện: Dodurga
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 338 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 19060 
Akkaya là một xã thuộc huyện Dodurga, tỉnh Çorum, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 338 người.
Chú thích

↑  “Cities, towns and villages in Çorum”. Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2012.
Trichoridia junctura

| Trichoridia junctura> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Trichoridia
Loài (species): T. junctura
Danh pháp hai phần
Trichoridia junctura Hampson, 1894 
Trichoridia junctura là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Tiếng Hausa

| Tiếng Hausa |
| --- | --- |
Harshen Hausa هَرْشَن هَوْسَ‎
Sử dụng tại: Niger, Nigeria, Ghana, Benin, Cameroon, Bờ Biển Ngà, Togo và Sudan.
Khu vực: Niger, Nigeria
Tổng số người nói: 43,7 triệu 19,5 triệu người nói như ngôn ngữ thứ hai
Dân tộc: Người Hausa
Phân loại: Phi-ÁTchadTchad TâyHausa–Gwandara (A.1)Tiếng Hausa
Hệ chữ viết: Latinh (Boko) Ả Rập (Ajami) Hệ chữ nổi tiếng Hausa
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại:  Niger (ngôn ngữ quốc gia)  Nigeria  Ghana (ngôn ngữ quốc gia)
Ngôn ngữ thiểu số được công nhận tại:  Hoa Kỳ
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1: ha
ISO 639-2: hau
ISO 639-3: hau
Glottolog: haus1257
Linguasphere: 19-HAA-b
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Hausa (Yaren Hausa hay Harshen Hausa) là ngôn ngữ Tchad (thuộc ngữ hệ Phi-Á) với đông người nói nhất, là ngôn ngữ thứ nhất của chừng 44 triệu người, và là ngôn ngữ thứ hai của khoảng 20 triệu người khác. Tổng số người nói tiếng Hausa là 64 triệu người, theo Ethnologue.
Đây là ngôn ngữ dân tộc của người Hausa, một trong ngữ dân tộc lớn nhất miền Trung Phi. Tiếng Hausa có mặt khắp nam Niger và bắc Nigeria. Nó trở thành lingua franca hầu khắp Tây Phi nhờ nhu cầu mua bán.
Âm vị học > Phụ âm

Tiếng Hausa có từ 23 đến 25 âm vị phụ âm, tùy người nói.
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

|  |  | Môi | Chân răng | Chân răngsau | Mặt lưỡi | Mặt lưỡi | Mặt lưỡi | Thanh hầu |
|  |  | Môi | Chân răng | Chân răngsau | trước | thường | làm tròn | Thanh hầu |
| Mũi | Mũi | m | n |  |  |  |  |  |
| Tắc/ Tắc xát | khép | ɓ | ɗ |  |  |  |  |  |
| Tắc/ Tắc xát | hữu thanh thanh | b | d | (d)ʒ | ɟ | ɡ | ɡʷ |  |
| Tắc/ Tắc xát | vô thanh |  | t | tʃ | c | k | kʷ | ʔ |
| Tắc/ Tắc xát | tống ra |  | (t)sʼ | (tʃʼ) | cʼ | kʼ | kʷʼ |  |
| Xát | hữu thanh |  | z |  |  |  |  |  |
| Xát | vô thanh | ɸ | s | ʃ |  |  |  | h |
| Tiếp cận | Tiếp cận |  | l |  | j; j̰ |  | w |  |
| R | R |  | r | ɽ |  |  |  |  |
Sự phân biệt bộ ba âm vòm /c ɟ cʼ/, âm ngạc mềm /k ɡ kʼ/, và âm ngạc mềm môi hóa /kʷ ɡʷ kʷʼ/ chỉ xảy ra trước nguyên âm /a/, ví dụ /cʼaːɽa/ ('cỏ'), /kʼaːɽaː/ ('tăng'), /kʷʼaːɽaː/ ('hạt mỡ'). Chỉ âm vòm và âm ngạc mềm môi hóa đứng trước nguyên âm trước, ví dụ /ciːʃiː/ ('ghen tị') và /kʷiːɓiː/ ('mặt (trước hoặc sau)'). Trước nguyên âm làm tròn, âm ngạc mềm môi hóa xuất hiện /kʷoːɽaː/ ('bệnh nấm da').
Âm vị học > Nguyên âm

Tiếng Hausa có 5 nguyên âm, có thể dài hay ngắn, tức tổng cộng 10 âm vị nguyên âm đơn. Thêm vào đó, có bốn nguyên âm đôi.
Âm vị học > Thanh điệu

Tiếng Hausa là một ngôn ngữ thanh điệu. Mỗi nguyên âm đó thể có thanh thấp, thanh cao hay thanh giáng. Trong dạng viết chuẩn, thanh không được ghi ra. Trong tài liệu ngôn ngữ học và sư phạm, thanh điệu thể thể hiện bằng dấu.
Có lúc dấu sắc (´) được dùng cho thanh cao, nhưng thường thanh cao không được ghi ra.
Chú thích

1 2  “Hausa”. Ethnologue (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 16 tháng 8 năm 2018.
↑  Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “Hausa”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
↑  Schuh & Yalwa (1999), tr. 91.
Thư mục

Bauer, Laurie (2007). The Linguistics Student’s Handbook. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-2758-5.
Schuh, Russell G.; Yalwa, Lawan D. (1999). “Hausa”. Handbook of the International Phonetic Association. Cambridge University Press. tr. 90–95. ISBN 0-521-63751-1.
Charles Henry Robinson; William Henry Brooks; Hausa Association, London (1899). Dictionary of the Hausa Language: Hausa–English. The Oxford University Press.
Schön, James Frederick (Rev.) (1882). Grammar of the Hausa language. archive.org (bằng tiếng Anh). London: Church Missionary House. tr. 270. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 10 năm 2018. Truy cập ngày 19 tháng 10 năm 2018. (Now in the public domain).
Bảng nguyên âm tiếng Hausa, lấy từ Schuh & Yalwa (1999:91). Nguyên âm ngắn /i, u, a/ có nhiều tha âm.