Lưu Bị
Chú thích

↑  de Crespigny, Rafe (2007). A biographical dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23–220 AD). Brill. tr. 478. ISBN 978-90-04-15605-0.
↑  Hình Ảnh Lịch Sử. “Lưu Bị (160-223)”. Nhân Vật Lịch Sử. Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2022.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  Tiên chủ truyện
1 2  Thương Thánh 2011, tr. 102
↑  Trần, Thọ. Tam quốc chí (bằng tiếng Trung). 32. 典略曰：備本臨邑侯枝屬也。 [Điển lược viết: [Lưu] Bị vốn thuộc dòng dõi Lâm Ấp hầu.]
↑  Phạm, Diệp. Hậu Hán thư (bằng tiếng Trung). 1. 世祖光武皇帝諱秀，字文叔，南陽蔡陽人，高祖九世之孫也，出自景帝生長沙定王發。發生舂陵節侯買，買生鬱林太守外，外生鉅鹿都尉回，回生南頓令欽，欽生光武。 [Thế Tổ Quang Vũ hoàng đế húy Tú, tự Văn Thúc, người Thái Dương, Nam Dương, là đời thứ chín của Cao Tổ, từ Cảnh Đế sinh Trường Sa Định vương Phát. Phát sinh Thung Lăng Tiết hầu Mãi, Mãi sinh Úc Lâm thái thú Ngoại, Ngoại sinh Cự Lộc đô úy Hồi, Hồi sinh Nam Đốn lệnh Khâm, Khâm sinh Quang Vũ.]
↑  Phạm, Diệp. Hậu Hán thư (bằng tiếng Trung). 14. 齊武王縯字伯升，光武之長兄也。 ... 有二子。建武二年，立長子章為太原王，興為魯王。... 北海靖王興，建武二年封為魯王，嗣光武兄仲。 ... 三十年，封興子復為臨邑侯。 ... 復子騊駼及從兄平望侯毅，並有才學。 [Tề Vũ vương Diễn tự Bá Thăng, là trưởng huynh của Quang Vũ.... [Diễn] có hai con trai. Năm thứ hai Kiến Vũ, lập trưởng tử Chương làm Thái Nguyên vương, Hưng làm Lỗ vương. ... Bắc Hải Tĩnh vương Hưng, năm thứ hai Kiến Vũ phong làm Lỗ vương, vì Quang Vũ trọng anh.... Năm 30, phong con Hưng là Phục làm Lâm Ấp hầu.... Con Phục là Đào Đồ cập theo anh bình vọng hầu nghị, cũng có tài học.]
↑  Ban, Cố; Ban, Chiêu;  và đồng nghiệp. Hán thư (bằng tiếng Trung). 53.  [Thường Sơn Hiến vương Thuấn được lập năm thứ năm Hiếu Cảnh. Thuấn, con nhỏ của Đế, kiêu dâm, nhiều lần phạm cấm, thượng thường khoan chi. Năm thứ ba mươi ba thì băng, thừa tự là Bột nối ngôi.... Bột làm vương vài tháng, bị phế, nước bị trừ.... Kỳ phong con Hiến vương là Bình làm Chân Định vương, lộc ba vạn hộ;... Con là Liệt vương Yển thừa kế, được mười tám năm thì băng. Con là Hiếu vương Do thừa kế, được hai mươi hai năm thì băng. Con là An vương Ung thừa kế, được hai mươi sáu năm thì băng. Con là Cung vương Phổ thừa kế, được mười lăm năm thì băng. Con là Dương thừa kế, đến thời Vương Mãng thì bị phế.] Chú thích có  tham số trống không rõ: |1= (trợ giúp)
↑  Phạm, Diệp. Hậu Hán thư (bằng tiếng Trung). 21. 時真定王劉揚復造作讖記云：「赤九之後，癭揚為主。」 ... 時揚弟臨邑侯讓及從兄細各擁兵萬餘人， ... [Thời Chân Định vương Lưu Dương phục tạo tác sấm ký vân: "Xích cửu chi hậu, anh dương vi chủ."... Thời em Dương là Lâm Ấp hầu Nhượng đi theo anh đi Tế Các cùng binh hơn vạn người,...]
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 65
1 2 3  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 137 tập 2
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 64
1 2 3 4 5  Tam Quốc chí. Trần Thọ. Thục Chí - Tiên chủ truyện
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 93
1 2 3  Lê Đông Phương 2007, tr. 94
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 95
1 2  Lê Đông Phương & Vương Tử Kim 2007, tr. 353
1 2 3 4  Lê Đông Phương 2007, tr. 96
↑  Vũ Đế kỷ
↑  Lê Đông Phương & Vương Tử Kim 2007, tr. 370
1 2  Lê Đông Phương 2007, tr. 90
1 2 3  Lê Đông Phương 2007, tr. 66
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 618
↑  Lã Bố Tang Hồng truyện
↑  Lê Đông Phương & Vương Tử Kim 2007, tr. 375
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 103. Đương thời Mậu tài cao hơn hiếu liêm. Hiếu liêm 20 vạn người mới chọn 1, còn mậu tài cả châu mới chọn 1 người, do các Châu mục hoặc Thứ sử tiến cử lên triều đình
↑  Lê Đông Phương & Vương Tử Kim 2007, tr. 376
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 69
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 99. Trước đó Tào Tháo cũng nhân danh vua Hán mang chức Tả tướng quân phong cho Lã Bố để lung lạc.
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 603
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 101
↑  Trần Thọ (2016). Tam Quốc Chí. Nhà xuất bản Văn Học. tr. 19. |editor1-first= thiếu |editor1-last= (trợ giúp)
1 2  Lê Đông Phương 2007, tr. 76
1 2 3 4  Lê Đông Phương 2007, tr. 102
↑  Lê Đông Phương & Vương Tử Kim 2007, tr. 385
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 102. Đương thời thứ sử Duyện châu (anh thứ sử Dương châu Lưu Do) cũng có tên là Lưu Đại. Đây là viên tướng khác trùng tên họ và trùng cả tên tự là Công Sơn, nhưng Lưu Đại ở Duyện châu là người quận Đông Lai thuộc Thanh châu, Lưu Đại này người nước Bái thuộc Dự châu
1 2 3 4  Lê Đông Phương 2007, tr. 103
1 2  Lê Đông Phương 2007, tr. 104
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 646
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19  Phương Thi Danh 2001, tr. 57
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 122
1 2 3 4 5 6  Lê Đông Phương 2007, tr. 107
1 2 3  Lê Đông Phương 2007, tr. 108
1 2 3  Lê Đông Phương 2007, tr. 109
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 111. Các sử gia căn cứ theo truyện Lý Điển. Lý Điển tham gia trận này trước trận Nghiệp Thành 204. Gia Cát Lượng đến theo Lưu Bị từ năm 207
1 2 3  Lê Đông Phương 2007, tr. 111
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 650
↑  Tiên chủ truyện, Bùi Tùng Chi dẫn Hán Tấn xuân thu
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 112
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 287
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 190
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 287-288
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 290
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 27
1 2  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 292
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 294-295
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 306-308
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 345
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 346
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 355-356
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 357-358
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 111
1 2  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 359
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 196
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 360
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 361
1 2  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 362
1 2  Lê Đông Phương 2007, tr. 197
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 363
1 2  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 364
↑  Trần Thọ, Tam quốc chí, Thục thư - Tiên Chủ truyện: Tiên chủ vứt vợ con, cùng Gia Cát Lượng, Trương Phi, Triệu Vân cùng mấy chục tên khinh kỵ ra đi, Tào công thu được dân chúng và nhiều trang bị nặng.
↑  Trần Thọ, Tam quốc chí, Thục thư - Triệu Vân truyện: Tiên chủ bị Tào công bức ở cầu Trường Bản, Đương Dương, bỏ vợ con, chạy xuống phía nam.
↑  Trần Thọ, Tam quốc chí, Thục thư - Trương Phi truyện: Tiên chủ nghe tin Tào công đến, đã bỏ vợ con mà chạy, để Trương Phi và hai chục kỵ sĩ đi ở phía sau.
↑  Trần Thọ, Tam quốc chí, Ngụy thư 9 - Chư Hạ Hầu Tào truyện: Khi theo đi đánh Kinh Châu, truy đuổi Lưu Bị ở Trường Bản, bắt được xe truy trọng và hai con gái của Bị, thu gom được binh tốt tản mát của Bị. Lại tiến đến thu hàng Giang Lăng, rồi theo về Tiêu huyện. Năm Kiến An thứ mười lăm chết. Văn Đế lên tức vị, truy thụy cho (Tào) Thuần là Uy hầu.
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 647
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 619
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 368
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 417
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 419
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 420
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 216
↑  Lê Đông Phương & Vương Tử Kim 2007, tr. 403
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 438
1 2  Trần Văn Đức 2008, tr. 159
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 218
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 160
1 2  Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, Tam quốc chí, Thục thư, quyển 2, Tiên chủ truyện.
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 219
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 164-165
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 136 tập 2
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 167
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 221. Núi Tú Lâm thuộc huyện Thạch Phú tỉnh Hồ Bắc hiện nay
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 138 tập 2
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 223
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 168
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 172
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 726, 765
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 142 tập 2
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 249
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 195. Nửa Nam quận còn lại là Tương Dương, Tào Tháo thăng lên làm quận, do Tào Nhân đang trấn thủ. Lưu Bị phong Quan Vũ làm Thái thú Tương Dương chỉ có ý nghĩa tượng trưng, không thừa nhận Tào Nhân, chứ không nắm được địa bàn Tương Dương
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 188-189
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 145 tập 2
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 119 tập 2
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 120 tập 2
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 122 tập 2
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 241
1 2  Lê Đông Phương 2007, tr. 242
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 222
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 227
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 228
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 121 tập 2
↑  Dịch Trung Thiên 131Lỗi harv: không có mục tiêu: CITEREFDịch_Trung_Thiên131 (trợ giúp)
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 230
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 130 tập 2
1 2  Lê Đông Phương 2007, tr. 243
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 235
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 244
1 2 3  Trần Văn Đức 2008, tr. 236
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 237
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 249
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 249-250
1 2 3 4 5  Trần Văn Đức 2008, tr. 254
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 258
↑  Quan Trương Mã Hoàng Triệu truyện
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 251
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 251-252
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 224
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 233
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 150 tập 2
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 234-235. Nửa Nam quận kia là Tương Dương vẫn của Tào Tháo
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 152 tập 2
1 2  Lê Đông Phương 2007, tr. 260
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 276
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 265
1 2 3 4 5  Lê Đông Phương 2007, tr. 266
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 282
1 2  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 648-649
1 2 3 4  Lê Đông Phương 2007, tr. 267
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 670
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 286
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 287
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 289
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 270-271
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 291
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 271-272
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 294
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 273
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 277
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 606
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 280
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 182 tập 2
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 188 tập 2
1 2  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 189 tập 2
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 335
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 182
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 189
1 2 3  Lê Đông Phương 2007, tr. 327
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 340
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 328
↑  Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 609
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 343
1 2  Trần Văn Đức 2008, tr. 344
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 197 tập 2
1 2 3 4  Lê Đông Phương 2007, tr. 285
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 346
↑  Tiêu Lê, sách đã dẫn, tr 491
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 347
1 2 3  Lê Đông Phương 2007, tr. 286
↑  Dịch Trung Thiên, sách đã dẫn, tập 2, tr 203
1 2 3 4 5  Phương Thi Danh 2001, tr. 58
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 286. Các sử gia khẳng định một số sách sử đã chép lầm tên Man vương. Tên đúng là Ma Sa Kha chứ không phải Sa Ma Kha.
1 2  Lê Đông Phương 2007, tr. 287
↑  Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 701
↑  Tam quốc chí, Ngô thư, Lục Tốn truyện
↑  Lê Đông Phương 2007, tr. 289
1 2 3 4  Trần Văn Đức 2008, tr. 378
1 2 3  Trần Văn Đức 2008, tr. 379
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 381
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 382
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 209 tập 2
↑  Gia Cát Lượng truyện
1 2  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 210 tập 2
↑  Tam quốc chí, quyển 32
↑  Tư trị thông giám, quyển 70
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 385
↑  Trần Văn Đức 2008, tr. 384
↑  “武侯祠祭"鞋神"劉備”. 四川在線. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2005.; “宣傳成都民俗文化 武侯祠祭祀"鞋神"刘备”. 文化産業網. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2005. (Both sources in Simplified Chinese)
↑  “劉備啥時候成了"鞋神"”. 揚子晚報. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 5 năm 2006. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2005.
↑  Tam quốc chí. Ngô thư - Lục Tốn truyện
↑  Tiêu Lê, sách đã dẫn, tr 494
↑  Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân, sách đã dẫn, tr 640
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 212 tập 2
1 2  Lê Đông Phương & Vương Tử Kim 2007, tr. 413
1 2  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 214 tập 2
↑  Tư Trị Thông Giám. Hán kỷ, quyển 57
↑  La Quán Trung. "Tam quốc diễn nghĩa". Hồi 20. Bản dịch 1960 của Phan Kế Bính.
↑  Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 111. Các sử gia căn cứ theo truyện Lý Điển. Lý Điển tham gia trận này trước trận Nghiệp Thành 204. Gia Cát Lượng đến theo Lưu Bị từ năm 207
↑  Lê Đông Phương & Vương Tử Kim 2007, tr. 403
↑  Dịch Trung Thiên 2010, tr. 438 tập 1
Ba anh em Lưu Bị,Quan Vũ và Trương Phi
Tượng Lưu Bị tại đền thờ Gia Cát Lượng tại Thành Đô
Tào Tháo và Lưu Bị uống rượu luận anh hùng
Cục diện Trung Quốc sau trận Xích Bích
Cục diện Trung Quốc năm 215
Lưu Bị xưng vương, đứng hầu bên cạnh là Gia Cát Lượng và Trương Phi. Hình vẽ tại dãy Trường Lang của Di Hòa Viên, Bắc Kinh
Bản đồ Trung Quốc thời Tam Quốc. Khu vực màu nâu là lãnh thổ nước Thục Hán mà Lưu Bị sáng lập
Mộ của Lưu Bị
Chiêu Liệt Cam hoàng hậu.
Hình họa trên gỗ của Lưu Bị trong cuốn Tam quốc diễn nghĩa từ thời nhà Thanh (mặc quan phục thời trung cổ Trung Quốc, sai với thực tế, Lưu Bị vốn cũng không có râu).