stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Aden

| Aden عدن |
| --- | --- |
—  Thành phố  —
 
Theo chiều kim đồng hồ từ trên xuống:  Steamer Point, Nhà thờ Hồi giáo và thành cổ, Nhà thờ Thánh Francis thành Assisi, Bể chứa nước Tawila, một góc phố cổ
AdenVị trí ở Yemen
Quốc gia: Yemen
Tỉnh: Aden
Chiếm đóng:  Hội đồng Chuyển tiếp Miền nam
Diện tích
 • Tổng cộng: 760 km2 (290 mi2)
Độ cao: 6 m (20 ft)
Dân số (2017)
 • Tổng cộng: 1.760.923
 • Mật độ: 2,300/km2 (6,000/mi2)
Múi giờ: UTC+3
Mã điện thoại: 967
Thành phố kết nghĩa: Djibouti, Latakia, Thượng Hải, Jeddah
Cảng Aden chụp từ ISS, 2016
Aden (tiếng Ả Rập: عدن ʿAdin/ʿAdan  tiếng Yemen: [ˈʕæden, ˈʕædæn]) là một thành phố cảng và thủ đô tạm thời của Yemen, tọa lạc ở bên bờ lối vào phía đông của biển Đỏ (Vịnh Aden), khoảng 170 km (110 mi) về phía đông của eo biển Bab-el-Mandeb. Dân số của thành phố là khoảng 800.000 người. Bến cảng tự nhiên của Aden nằm trên miệng của một ngọn núi lửa đã tắt, nay là một bán đảo nối với đất liền bởi một eo đất nhỏ. Bến cảng này, Front Bay, được sử dụng bởi Vương quốc Awsan từ thế kỷ 7 tới thế kỷ 5 TCN. Bến cảng hiện đại nằm ở bờ kia của bán đảo.
Aden bao gồm một số khu vực đặc biệt: Craiter, thành phố cảng thời xưa; Mualla, cảng hiện nay; Tawahi, còn có tên gọi khác là "Steamer Point" vào thời thuộc địa; và các khu nghỉ mát của Gold Mohur. Khormaksar, địa danh nằm trên eo đất nối Aden với đất liền, là nơi có các tòa nhà ngoại giao, các văn phòng của Đại học Aden, cùng Sân bay quốc tế Aden (trước là căn cứ RAF Khormaksar của Không quân Hoàng gia Anh), sân bay lớn thứ hai của Yemen. Trên đất liền bao gồm các trung tâm lớn như Sheikh Othman, một cựu ốc đảo; Al-Mansura, một thị trấn được người Anh Quốc quy hoạch; và Madinat ash-Sha'b (tên cũ là Madinat al-Itihad), nơi từng là thủ đô của Liên bang Nam Ả Rập và nay là nơi đặt một nhà máy điện/khử muối lớn và các khoa của Đại học Aden.
Aden trước là thủ đô của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen cho tới khi nước này thống nhất với Cộng hòa Ả Rập Yemen vào năm 1990, và một lần nữa trở thành thủ đô tạm thời của Yemen sau khi phong trào Houthi nằm quyền ở Yemen, do Tổng thống Abdrabbuh Mansur Hadi tuyên bố sau khi nhóm Houthis chiếm đóng Sana'a. Từ tháng 3 tới tới tháng 7 năm 2015, xung đột tại Aden giữa Houthis và những người trung thành với Hadi. Nước uống, thực phẩm và thuốc men trở nên khan hiếm. Vào ngày 14 tháng 7, Lục quân Ả Rập Xê Út tổ chức tấn công nhằm giành lại Aden cho chính quyền của Hadi. Chỉ trong ba ngày nhóm Houthis đã bị đẩy lùi. Kể từ tháng 2 năm 2018, Aden được kiểm soát bởi Hội đồng Chuyển tiếp Phía nam, một tổ chức được UAE hậu thuẫn, được thành lập bởi Thị trưởng Aden ông Aidroos Alzubaidi sau khi ông bị Abdrabbuh Mansur Hadi cách chức cùng với cựu bộ trưởng và nhà lãnh đạo tôn giáo Salfi, Hani Bin Buraik.
Phố cổ Aden, nằm trên một miệng của núi lửa nay đã ngừng phun (1999)
Lịch sử > Cổ đại

Một truyền thuyết ở Yemen kể rằng thời gian tồn tại của Aden có lẽ cũng ngang với lịch sử nhân loại. Một số còn tin rằng Cain và Abel được chôn cất tại thành phố này.
Vị trí thuận tiện của bến cảng trên tuyến đường biển từ Ấn Độ tới châu Âu khiến Aden trở thành một vùng đất được các vị vua thèm muốn qua suốt chiều dài lịch sử. Được biết tới với tên gọi Eudaemon (tiếng Hy Lạp cổ: Ευδαίμων, nghĩa là "hạnh phúc, thịnh vượng,") vào thế kỷ 1 TCN, đây là điểm trung chuyển cho các giao dịch thương mại tại biển Đỏ. Tuy nhiên Eudaemon gặp trở ngại lớn khi các tàu buôn quyết định bỏ qua nó và liều lĩnh đi thẳng tới Ấn Độ vào thế kỷ 1 CN, theo ghi chép trong bản ghi chép Periplus Maris Erythraei. Trong bản ghi chép này Aden được miêu tả là "một ngôi làng ven bờ biển." Đây chính là những miêu tả về thị trấn Crater khi nó vẫn còn chưa phát triển. Không có bất cứ đề cập nào về các pháo đài trong giai đoạn này, Aden vẫn còn là một hòn đảo do eo đất (hay một doi cát nối đảo) chưa được tạo ra.
Lịch sử > Trung Cổ

Mặc dù nền văn minh Himyar tiền Hồi giáo có thể xây nên những công trình lớn, tuy nhiên không có nhiều pháo đài hay thành quách trong giai đoạn này. Các công trình phòng thủ tại Mareb và những nơi khác ở Yemen và Hadhramaut rõ ràng đã chứng minh các nền văn hóa Himyar và Saba hoàn toàn có thể xây dựng. Tuy vậy, các sử gia Ả Rập là Ibn al Mojawir và Abu Makhramah coi Beni Zuree'a là người đầu tiên xây dựng một công trình phòng thủ ở Aden. Abu Makhramah cũng có những ghi chép chi tiết về Muhammad Azim Sultan Qamarbandi Naqsh trong tác phẩm Tarikh ul-Yemen. Mục đích có lẽ là để ngăn chặn sự xâm lăng của ngoại bang và duy trì tiền thuế từ việc kiểm soát các hoạt động hàng hóa, do đó tránh nạn buôn bán lậu. Tuy vậy thời kỳ này các công trình này tỏ ra khá mỏng manh.
Sau năm 1175 CN, việc tái xây dựng tường thành một cách kiên cố hơn bắt đầu, và kể từ đây Aden trở thành một thành phố hấp dẫn đối với các thủy thủ và thương nhân từ Ai Cập, Sindh, Gujarat, Đông Phi và cả Trung Quốc. Theo Muqaddasi, phần lớn dân số của Aden vào thế kỷ 10 là người Ba Tư.
Vào năm 1421, Minh Thành Tổ từ Trung Quốc ra lệnh cho thái giám Lý Hưng và thái giám Chu Mãn trong đoàn thuyền của Trịnh Hòa để truyền đạt một chiếu lệnh với mũ miện và quần áo để tặng cho vua Aden. Đoàn sứ giả gồm ba bảo thuyền Trung Quốc và khởi hành từ Sumatra tới cảng Aden. Sự kiện này được ghi lại trong cuốn Doanh nhai thắng lãm của Mã Hoan, người đi cùng với đoàn.
Vào năm 1513, những người Bồ Đào Nha do thuyền trưởng Afonso de Albuquerque dẫn đầu, đã tổ chức một cuộc đánh chiếm Aden nhưng thất bại.
Lịch sử > Liên bang Nam Ả Rập và Khởi nghĩa Aden

Bài chi tiết: Liên bang Nam Ả Rập
Để ổn định tình hình Aden và xứ bảo hộ Aden khỏi sự ảnh hưởng của Bắc Yemen được Ai Cập chống lưng, người Anh nỗ lực thống nhất các quốc gia trong khu vực nhằm chuẩn bị cho độc lập. Vào ngày 18 tháng 1 năm 1963, Thuộc địa Aden được sáp nhập vào Liên bang Các Tiểu vương quốc Nam Ả Rập (Federation of Arab Emirates of the South) để đối phó với Bắc Yemen. Thành phố trở thành Nhà nước Aden và Liên bang được đổi tên thành Liên bang Nam Ả Rập (FSA).
Một cuộc khởi nghĩa chống chính quyền Anh (Khởi nghĩa Aden) bắt đầu với cuộc tấn công bằng lựu đạn của lực lượng Cộng sản Mặt trận Giải phóng Dân tộc (NLF) nhắm vào Cao ủy Anh Quốc diễn ra vào ngày 10 tháng 12 năm 1963, khiến một người chết và 50 người bị thương, đồng thời tình trạng khẩn cấp được ban bố.
Vào năm 1964, Anh Quốc tuyên bố muốn trao độc lập cho FSA vào năm 1968, tuy nhiên quân đội Anh vẫn được duy trì ở Aden. Tuy vậy tình trạng an ninh 
càng ngày càng xấu đi khi NLF và FLOSY (Mặt trận Giải phóng Nam Yemen bị chiếm đóng) tỏ ra chiếm ưu thế.
Vào tháng 1 năm 1967 diễn ra nhiều cuộc nổi loạn quy mô lớn giữa hai phe NLF và FLOSY ở khu phố cổ Ả Rập của Aden. Xung đột tiếp diễn tới giữa tháng 2, bất chấp sự can thiệp của quân Anh. Vào ngày 20 tháng 6 năm 1967, 23 sĩ quan Lục quân Anh bị mai phục và tiêu diệt bởi các thành viên lực lượng Cảnh sát Aden trong cuộc Binh biến Aden ở Crater. Trong thời gian này số lượng các cuộc tấn công lên quân Anh từ cả hai phe nổi dậy và số lượng cuộc đụng độ nhau của hai phe là nhiều như nhau, dẫn tới một chiếc máy bay Douglas DC-3 chở khách của Aden Airways bị bắn hạ.
Bạo lực gia tăng buộc các gia đình người Anh phải di tản nhanh hơn dự kiến. Vào ngày 30 tháng 11 năm 1967 quân Anh rút quân, để lại Aden cho NLF kiểm soát. Thủy quân lục chiến Hoàng gia, những người lính đầu tiên của Anh tới đây vào năm 1839, là những người cuối cùng rời đi — ngoại trừ phân đội Công binh Hoàng gia (Royal Engineer) (Phi đội 10 Airfields rời Aden vào ngày 13 tháng 12 năm 1967).
Lịch sử > Độc lập

Xem thêm: Nam Yemen
Aden không còn là Thuộc địa trong Vương quốc Liên hiệp Anh và trở thành thủ đô của một quốc gia mới là Cộng hòa Nhân dân Nam Yemen. Vào năm 1970, quốc gia đổi tên thành Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen. Sau cuộc thống nhất Yemen giữa Bắc Yemen và Nam Yemen vào năm 1990, Aden không còn là thủ đô mả trở thành thủ phủ tỉnh Aden với lãnh thổ tương tự với Thuộc địa Aden.
Vào ngày 29 tháng 12 năm 1992, Al Qaeda tiến hành cuộc tấn công khủng bố đầu tiên tại Aden với vụ đánh bom Khách sạn Gold Mohur, nơi các quân nhân Hoa Kỳ nghỉ ngơi trên đường tới Somalia thực hiện Chiến dịch Restore Hope. Một người Yemen và một du khách Áo thiệt mạng.
Aden là thủ phủ của lực lượng ly khai Cộng hòa Dân chủ Yemen từ ngày 21 tháng 5 năm 1994 và trở về tay quân đội Yemen vào ngày 7 tháng 7 năm 1994.
Các thành viên của al Qaeda thực hiện kế hoạch phá hủy tàu khu trục gắn tên lửa The Sullivans tại cảng Aden, một phần trong âm mưu tấn công thiên niên kỷ 2000. Tuy nhiên chiếc xuồng mang chất nổ bị chìm và kế hoạch bị đổ bể.
Vụ đánh bom USS Cole diễn ra ở Aden vào ngày 12 tháng 10 năm 2000.
Vào năm 2007 do bất mãn đối với sự thống nhất, tổ chức ly khai Phong trào Nam Yemen được thành lập. Theo tờ The New York Times, các lãnh đạo ngầm của phong trào này gồm các nhà chính trị xã hội chủ nghĩa, Hồi giáo chủ nghĩa và các cá nhân mong muốn phục dựng lại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Yemen.
Vào năm 2015 Tổng thống Abdrabbuh Mansur Hadi trốn chạy tới Aden, quê hương của ông, sau khi bị lật đổ trong một cuộc đảo chính. Ông tuyên bố mình vẫn là tổng thống hợp pháp của Yemen và kêu gọi các cơ quan nhà nước và quan chức trung thành với mình chuyển về Aden. Trong bài phát biểu trên truyền hình ngày 21 tháng 3 năm 2015, ông tuyên bố Aden là "thủ đô kinh tế và tạm thời" trong thời gian Sana'a bị Houthis kiểm soát.
Aden chìm trong các cuộc đụng độ giữa các lực lượng của Hadi với các lực lượng trung thành với cựu tổng thống Ali Abdullah Saleh trong trận chiến giành Sân bay quốc tế Aden vào ngày 19 tháng 3 năm 2015. Sau cuộc chiến, toàn bộ thành phố tiếp tục trở thành chiến trường trận chiến Aden, phá hủy nhiều công trình xây dựng và làm ít nhất 198 người chết kể từ 25 tháng 3 năm 2015. Vào ngày 14 tháng 7 năm 2015, Lục quân Ả Rập Xê Út thực hiện cuộc tấn công vào thành phố. Trong ba ngày, thành phố sạch bóng phiến quân Houthis.
Từ ngày 28 tháng 1 năm 2018, các nhân vật ly khai trung thành với STC nắm quyền kiểm soát các trụ sở của chính phủ Yemen ở Aden trong cuộc đảo chính chống chính phủ của Hadi.
Chủ tịch STC ông Aidarus al-Zoubaidi thông báo tình trạng khẩn cấp ở Aden và tuyên bố "STC đã bắt đầu quá trình lật đổ sự cai trị của Hadi ở phía nam".
Khí hậu

Aden có khí hậu sa mạc nóng (BWh) theo hệ thống phân loại khí hậu Köppen-Geiger. Mặc dù Aden hầu như không có mưa quanh năm, thành phố luôn luôn ẩm ướt.
| Dữ liệu khí hậu của Aden> Tháng | Dữ liệu khí hậu của Aden> 1 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 2 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 3 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 4 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 5 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 6 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 7 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 8 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 9 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 10 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 11 | Dữ liệu khí hậu của Aden> 12 | Dữ liệu khí hậu của Aden> Năm |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Cao kỉ lục °C (°F) | 31.1 (88.0) | 31.7 (89.1) | 35.0 (95.0) | 37.8 (100.0) | 41.1 (106.0) | 41.1 (106.0) | 41.1 (106.0) | 42.8 (109.0) | 38.3 (100.9) | 38.9 (102.0) | 35.0 (95.0) | 32.8 (91.0) | 42.8 (109.0) |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 28.5 (83.3) | 28.6 (83.5) | 30.2 (86.4) | 32.2 (90.0) | 34.1 (93.4) | 36.6 (97.9) | 35.9 (96.6) | 35.3 (95.5) | 35.4 (95.7) | 33.0 (91.4) | 30.7 (87.3) | 28.9 (84.0) | 32.4 (90.3) |
| Trung bình ngày °C (°F) | 25.7 (78.3) | 26.0 (78.8) | 27.2 (81.0) | 28.9 (84.0) | 31.0 (87.8) | 32.7 (90.9) | 32.1 (89.8) | 31.5 (88.7) | 31.6 (88.9) | 28.9 (84.0) | 27.1 (80.8) | 26.0 (78.8) | 29.1 (84.4) |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F) | 22.6 (72.7) | 23.2 (73.8) | 24.0 (75.2) | 25.6 (78.1) | 27.7 (81.9) | 28.8 (83.8) | 28.0 (82.4) | 27.5 (81.5) | 27.8 (82.0) | 24.6 (76.3) | 23.2 (73.8) | 22.9 (73.2) | 25.5 (77.9) |
| Thấp kỉ lục °C (°F) | 15.6 (60.1) | 17.2 (63.0) | 18.9 (66.0) | 18.9 (66.0) | 21.1 (70.0) | 23.9 (75.0) | 22.8 (73.0) | 23.3 (73.9) | 25.0 (77.0) | 18.9 (66.0) | 18.3 (64.9) | 16.7 (62.1) | 15.6 (60.1) |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 6 (0.2) | 3 (0.1) | 5 (0.2) | 2 (0.1) | 1 (0.0) | 0 (0) | 3 (0.1) | 3 (0.1) | 5 (0.2) | 1 (0.0) | 3 (0.1) | 5 (0.2) | 36 (1.4) |
| Số ngày giáng thủy trung bình (≥ 0.1 mm) | 3 | 2 | 2 | 2 | 1 | 1 | 2 | 2 | 1 | 1 | 1 | 3 | 20 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 72 | 72 | 74 | 74 | 72 | 66 | 65 | 65 | 69 | 68 | 70 | 70 | 70 |
| Số giờ nắng trung bình tháng | 241.8 | 203.4 | 217.0 | 240.0 | 303.8 | 282.0 | 241.8 | 269.7 | 270.0 | 294.5 | 285.0 | 257.3 | 3.106,3 |
| Số giờ nắng trung bình ngày | 7.8 | 7.2 | 7.0 | 8.0 | 9.8 | 9.4 | 7.8 | 8.7 | 9.0 | 9.5 | 9.5 | 8.3 | 8.5 |
Nguồn: Deutscher Wetterdienst
Aden, với đội tàu Bồ Đào Nha (hình vẽ của nhà xuất bản Braun & Hogenberg năm 1590)
Tấm tem năm 1951 vẽ quang cảnh Steamer Point với mặt ngoài ngọn núi lửa Crater ở phía xa
Cảng Aden 1890
Cảng Aden (khoảng năm 1910).
Bản đồ bán đảo Aden, khoảng năm 1914
Con đường Esplanade cuối thập niên 1930
Aden năm 1960
Cảnh quan Aden nhìn từ biển
Pierlas

| --- | --- |
 Pierlas

Làng Pierlas



Hành chính
Quốc gia:  Pháp
Vùng: Provence-Alpes-Côte d'Azur
Tỉnh: Alpes-Maritimes
Quận: Nice
Tổng: Vence
Xã (thị) trưởng: Gilbert Martinelli (2020–2026)
Thống kê
Độ cao: 560–2.106 m (1.837–6.909 ft) (bình quân 900 m (3.000 ft)[chuyển đổi: tùy chọn không hợp lệ])
Diện tích đất1: 31,31 km2 (12,09 dặm vuông Anh)
Nhân khẩu2: 101  (2016-01-01)
 - Mật độ: 3/km2 (7,8/sq mi)
INSEE/Mã bưu chính: 06096/ 06260
1 Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 acre) cũng như các cửa sông.
2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.
Pierlas là một xã ở tỉnh Alpes-Maritimes, vùng Provence-Alpes-Côte d'Azur ở đông nam nước Pháp.
Dân số

| Năm | Số dân | ±% năm |
| --- | --- | --- |
| 1968  | 62 | —     |
| 1975  | 67 | +1.11% |
| 1982  | 73 | +1.23% |
| 1990  | 115 | +5.85% |
| 1999  | 84 | −3.43% |
| 2009  | 104 | +2.16% |
| 2014  | 93 | −2.21% |
| 2020  | 103 | +1.72% |
Nguồn: INSEE
Tam tạng

| Bản chuyển ngữ của Tipiṭaka |
| --- | --- |
Tiếng Anh: Three Baskets
Tiếng Phạn: त्रिपिटक  (IAST: Tripiṭaka)
Tiếng Pali: Tipiṭaka
Tiếng Bengal: ত্রিপিটক
Tiếng Miến Điện: ပိဋကတ် သုံးပုံ   [pḭdəɡaʔ θóʊɴbòʊɴ]
Tiếng Trung Quốc: 三藏  (Bính âm Hán ngữ: Sānzàng)
Tiếng Nhật: 三蔵 (さんぞう)  (rōmaji: sanzō)
Tiếng Khmer: ព្រះត្រៃបិដក  (UNGEGN: preăh traibĕdâk)
Tiếng Hàn: 삼장 (三臧)  (Romaja quốc ngữ: samjang)
Tiếng Sinhala: තිපිටකය  (Tipitakaya)
Tiếng Tạng tiêu chuẩn: སྡེ་སྣོད་གསུམ་  (sde snod gsum)
Tiếng Thái: พระไตรปิฎก  (RTGS: Phra Traipidok)
Tiếng Việt: Tam tạng
Tiếng Indonesia: Tiga Keranjang
Thuật ngữ Phật Giáo
Tam tạng (chữ Hán: 三藏; tiếng Phạn: त्रिपिटक，tripiṭaka；tiếng Pali: Tipiṭaka) là thuật ngữ truyền thống để chỉ tổng tập kinh điển Phật giáo. Tùy theo mỗi truyền thống Phật giáo sẽ tồn tại những bộ Tam tạng tương ứng như Tam tạng Pali được duy trì bởi truyền thống Theravāda ở Sri Lanka và Đông Nam Á, Tam tạng Hán ngữ được duy trì bởi truyền thống Phật giáo Đông Á và Tam tạng Tạng ngữ được duy trì bởi truyền thống Phật giáo Tây Tạng. Những bộ Tam tạng này giữ vị trí quan trọng nhất trong thế giới Phật giáo đương đại. Ngoài ra, còn tồn tại những bộ tổng tạng được phiên dịch sang ngôn ngữ địa phương. .
Trong lịch sử, Tam tạng được sử dụng như một thuật ngữ chung cho các bộ tổng tạng tông phái Phật giáo khác nhau, dù sự phân chia chung của chúng không hoàn toàn phù hợp với sự phân chia nghiêm ngặt thành ba tạng như truyền thống. Trong một thời gian dài, thuật ngữ Đại tạng kinh được xem là tương đương với thuật ngữ Tam tạng theo truyền thống (Đại tạng Pali, Đại tạng Hán văn, Đại tạng Tạng văn). Tuy nhiên, các học giả hiện đại chỉ ra rằng cách đặt tên như thế là sai lệch vì Đại tạng kinh thực tế có quy mô lớn hơn nhiều so với Tam tạng. Do các phiên bản Đại tạng Hán văn có số lượng lớn nhất, với các phiên bản Càn Long tạng, Gia Hưng tạng..., một số học giả phương Tây thường dùng thuật ngữ Đại tạng kinh theo nghĩa hẹp để chỉ riêng các bộ tổng tạng chữ Hán, sử dụng phổ biến ở Đông Á và Việt Nam. Sự khác biệt lớn nhất giữa hái niệm Tam tạng và Đại tạng chính là Đại tạng kinh không chỉ bao gồm Tam tạng với các kinh văn A-hàm (Āgama), Tỳ-nại-da (Vinaya) và A-tì-đạt-ma (Abhidharma) từ các bộ phái Phật giáo sơ kỳ; mà còn bổ sung thêm các kinh điển Đại thừa và Mật thừa, các tập du ký, kinh văn bản địa, từ điển chú giải, cũng như tiểu sử các cao tăng.
Từ nguyên

Tripiṭaka (tiếng Phạn: त्रिपिटक), hay Tipiṭaka (trong tiếng Pāli), có nghĩa là "Ba cái giỏ". Nó là từ ghép tiếng Phạn của tri (त्रि) hoặc từ Pāli ti, nghĩa là "ba", và piṭaka (पिटक) hoặc piṭa (पिट), nghĩa là "cái giỏ". Theo truyền thống, nó hàm chỉ đến phương pháp phân loại kinh điển Phật giáo thành 3 phần tạo thành kinh điển Phật giáo, gồm: Kinh tạng (zh. 經藏, sa. sūtra-piṭaka, pi. sutta-piṭaka), gồm các bài giảng của chính đức Phật hoặc các đại đệ tử; Luật tạng (zh. 律藏; sa., pi. vinaya-piṭaka) chứa đựng lịch sử phát triển của Tăng-già cũng như các giới luật của người xuất gia; và Luận tạng (zh. 論藏, sa. abhidharma-piṭaka, pi. abhidhamma-piṭaka), chứa đựng các kiến thức về phương pháp luận triết học Phật giáo.
Truyền thống Phật giáo Hán truyền còn sử dụng thuật ngữ "Tam tạng" (三藏) như một danh hiệu danh dự cho những vị cao tăng tinh thông kinh điển Tam tạng. Theo đó, những vị thông thạo cả Kinh, Luật, Luận, thường được xưng tụng là Tam tạng pháp sư (三藏法师) hoặc Tam tạng trì giả (三藏持者). Vị Tam tạng pháp sư nổi tiếng nhất là cao tăng Trần Huyền Trang đời nhà Đường, người đã hành hương đến Ấn Độ để nghiên cứu và mang kinh điển Phật giáo trở về Trung Quốc. Do ảnh hưởng của tiểu thuyết Tây du ký, nhiều người hiểu lầm danh xưng "Đường Tam Tạng" chính là tên của nhà sư Huyền Trang.
Lược sử > Hình thành

Theo truyền thống Phật giáo, ngay sau khi Đức Phật nhập diệt, 500 đệ tử cao đệ của Ngài, dưới sự lãnh đạo của Ma-ha Ca-diếp, đã tổ chức kết tập nhằm đúc kết lại những lời dạy của thầy. Tại lần kết tập này, Ưu-bà-li tụng về Luật và A-nan-đà tụng về Pháp. Nếu như phần Kinh tạng gần như hoàn chỉnh, thì phần giới luật chỉ mới là những tập hợp rời rạc mà truyền thống Phật giáo Hán truyền gọi là Bát thập tụng luật (八十誦律). Khoảng 100 năm sau, các trưởng lão của Tăng đoàn đã tổ chức kết tập lần thứ hai, hoàn chỉnh thêm phần Luật tạng.
Mặc dù tất cả 6 truyền thống giới luật Phật giáo còn sót lại đều có ghi chép, toàn bộ hoặc một phần, về các kỳ kết tập thứ nhất và thứ hai, nhưng hầu hết các học giả hiện đại đều đặt câu hỏi về tính lịch sử của những lần kết tập đầu tiên này. Trong khi đó, các ghi chép về kỳ kết tập thứ ba lại có sự khác biệt đáng kể giữa các tài liệu. Tuy nhiên, hầu hết chúng đều thống nhất rằng nó đã được diễn ra tại Pataliputra, kinh đô của hoàng đế Ashoka bấy giờ. Phần tạng Luận, tập hợp từ các phần A-tì-đạt-ma, cũng được hệ thống hóa và trở thành phần thứ 3 trong Tam tạng. Các học giả hiện đại cũng ghi nhận kỳ kết tập thứ ba đánh dấu sự hình thành hệ kinh điển bằng chữ viết thay cho hình thức khẩu truyền trước đó, cũng như sự ra đời của các phái bộ truyền giáo. Kỳ kết tập này cũng ghi dấu mốc chính thức mở đầu thời kỳ Phật giáo Bộ phái dẫn đến sự hình thành các bộ phái cũng như các hệ tổng tạng kinh điển khác nhau sau đó.
Hình ảnh

Bản thảo Tam tạng Thái Lan
Bản thảo Tam tạng trên vàng lá (Myanmar)
Mộc bản Đại tạng kinh bảo tồn tại Haeinsa, Hàn Quốc
Tranh họa cảnh chép kinh tại Wat Chiang Man, Chiang Mai (Thái Lan)
Chùa Kuthodaw (Mandalay, Myanmar), nơi có 729 stupa chứa các bia đá chép kinh
Chép kinh Kangyur bằng vàng tại Bhutan
USS Timmerman (DD-828)

| --- | --- |
Tàu khu trục USS Timmerman (DD-828) trên đường đi ngoài khơi Newport, Rhode Island, 1953
Lịch sử
Hoa Kỳ
Tên gọi:  USS Timmerman (DD-828)
Đặt tên theo:  Grant F. Timmerman
Xưởng đóng tàu:  Bath Iron Works, Bath, Maine
Đặt lườn:  1 tháng 10 năm 1945
Hạ thủy:  19 tháng 5 năm 1951
Người đỡ đầu:  bà Fred Timmerman
Nhập biên chế:  26 tháng 9 năm 1952
Xuất biên chế:  27 tháng 7 năm 1956
Xếp lớp lại:   EDD-828, 4 tháng 3 năm 1950;  AG-152, 11 tháng 1 năm 1954 
Xóa đăng bạ:  4 tháng 4 năm 1958
Số phận:  Bán để tháo dỡ, 1959
Đặc điểm khái quát
Lớp tàu:  Lớp tàu khu trục Gearing
Trọng tải choán nước:   2.616 tấn Anh (2.658 t) (tiêu chuẩn);  3.460 tấn Anh (3.520 t) (đầy tải) 
Chiều dài:  390,5 ft (119,0 m)
Sườn ngang:  40,9 ft (12,5 m)
Mớn nước:  14,3 ft (4,4 m)
Động cơ đẩy:   2 × turbine hơi nước hộp số:  (mạn trái) turbine General Electric 2.000 psi/1050 °F,  (mạn phải) turbine Westinghouse 875psi /1050 °F;  4 × nồi hơi;  2 × trục;  công suất 100.000 shp (75.000 kW) (lý thuyết) 
Tốc độ:  40–43 hải lý trên giờ (74–80 km/h; 46–49 mph) (ước lượng)
Tầm xa:  4.500 nmi (8.300 km) ở tốc độ 20 kn (37 km/h)
Thủy thủ đoàn tối đa:  336
Vũ khí:   6 × pháo 5 in (127 mm)/38 caliber trên bệ Mk 38 lưỡng dụng nòng đôi (3×2)  12 × pháo phòng không Bofors 40 mm (2×4 & 2×2)   11 × pháo phòng không Oerlikon 20 mm  2 × đường ray thả mìn sâu  6 × máy phóng mìn sâu K-gun  10 × ống phóng ngư lôi 21 in (533 mm) 
USS Timmerman (DD-828/EDD-828/AG-152) là một tàu khu trục lớp Gearing được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo vào giai đoạn cuối Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến duy nhất của Hải quân Mỹ được đặt theo tên Trung sĩ Thủy quân Lục chiến Grant F. Timmerman (1919-1944), người đã tử trận trong Trận Saipan và được truy tặng Huân chương Danh dự. Công việc chế tạo nó bị tạm dừng sau khi chiến tranh kết thúc, rồi được hoàn tất như một thiết kế tàu khu trục thử nghiệm dùng để đánh giá những cấu hình động lực khác nhau cho đến khi ngừng hoạt động năm 1956. Nó bị bán để tháo dỡ năm 1959.
Thiết kế và chế tạo

Timmerman được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng Bath Iron Works ở Bath, Maine vào ngày 1 tháng 10 năm 1945. Tuy nhiên sau khi chiến tranh kết thúc, công việc chế tạo nó bị tạm dừng vào ngày 7 tháng 1 năm 1946 khi mới chỉ hoàn tất được 45,5%. Lườn tàu được tiếp tục hoàn tất như một tàu khu trục thử nghiệm mang ký hiệu lườn EDD-828, và được hạ thủy vào ngày 19 tháng 5 năm 1951; được đỡ đầu bởi bà Fred Timmerman, và nhập biên chế cùng Hạm đội Đại Tây Dương vào ngày 26 tháng 9 năm 1952 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Trung tá Hải quân Edward E. Hoffman.
Timmerman được chế tạo với một cấu trúc thượng tầng bằng nhôm, nhằm thử nghiệm đánh giá một kiểu thiết kế tiên tiến với trọng lượng nhẹ và công suất cao trong điều kiện hoạt động thực tế. Được bố trí trên cùng một khoang động cơ của một chiếc lớp Gearing tiêu chuẩn, hệ thống động lực của nó được thiết kế để đạt đến công suất 100.000 shp (75.000 kW) thay vì chỉ 60.000 shp (45.000 kW) như của lớp Gearing. Hệ thống động cơ của nó nguyên được dự định dành cho chiếc USS Percival (DD-452), một tàu khu trục lớp Fletcher mà việc chế tạo bị hủy bỏ vào ngày 7 tháng 1 năm 1946, trước khi được đặt lườn.
Lịch sử hoạt động

Hoạt động trong thành phần Lực lượng Phát triển Tác chiến trực thuộc Quân khu Hải quân 1 và đặt căn cứ tại Boston, Massachusetts, Timmerman thử nghiệm hệ thống động lực của nó trong bốn năm tiếp theo. Con tàu được xếp lại lớp như một tàu phụ trợ đa dụng và mang kế hiệu lườn mới AG-152 vào ngày 11 tháng 1 năm 1954.
Timmerman được cho xuất biên chế tại Boston vào ngày 27 tháng 7 năm 1956, nó được cho chuyển đến Philadelphia, Pennsylvania vào tháng 9 và được đưa về Hạm đội Dự bị Đại Tây Dương. Đến đầu năm 1958, con tàu bị đánh giá là không còn phù hợp để phục vụ và được rút tên khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 4 tháng 4 năm 1958. Đến ngày 21 tháng 4 năm 1959, nó bị bán cho hãng Boston Metals Co. tại Baltimore, Maryland để tháo dỡ.
Timmerman khi hạ thủy vào ngày 19 tháng 5 năm 1951.