stanford-oval/wikipedia huggingface dataset:
Callicostella gabonensis

| Callicostella gabonensis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
Ngành (divisio): Bryophyta
Lớp (class): Bryopsida
Bộ (ordo): Hookeriales
Họ (familia): Pilotrichaceae
Chi (genus): Callicostella
Loài (species): C. gabonensis
Danh pháp hai phần
Callicostella gabonensis Broth. & P. de la Varde, 1925 
Callicostella gabonensis là một loài rêu trong họ Pilotrichaceae. Loài này được Broth. & P. de la Varde mô tả khoa học đầu tiên năm 1925.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Callicostella gabonensis”. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2014.
Cardiophorus obliquemaculatus

| Cardiophorus obliquemaculatus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Cardiophorus
Loài (species): C. obliquemaculatus
Danh pháp hai phần
Cardiophorus obliquemaculatus Schwarz, 1905 
Cardiophorus obliquemaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Schwarz miêu tả khoa học năm 1905.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Callichthys callichthys

| Callichthys callichthys |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Chordata
Lớp (class): Actinopterygii
Phân lớp (subclass): Neopterygii
Phân thứ lớp (infraclass): Teleostei
Liên bộ (superordo): Ostariophysi
Bộ (ordo): Siluriformes
Họ (familia): Callichthyidae
Chi (genus): Callichthys
Loài (species): C. callichthys
Danh pháp hai phần
Callichthys callichthys (Linnaeus, 1758) 
Danh pháp đồng nghĩa
 Silurus callichthys Linnaeus, 1758 
Callichthys callichthys là một loài cá nước ngọt cận nhiệt đới thuộc phân họ Callichthyinae trong họ Callichthyidae.
Ban đầu nó được mô tả trong các tài liệu với tên Silurus callichthys bởi Linnaeus vào năm 1758. Về sau thì tên đã được đổi lại như cũ.
C. callichthys được phân bố trong tất cả các dòng chảy chính của những con sông ở Nam Mỹ. Phạm vi phân bố của chúng rất rộng, kéo dài từ Trinidad đến Buenos Aires, Argentina, bao gồm cả sông Amazon và hệ thống sông Paraguay.
Con trưởng thành có thể có kích thước dài tới 8 inch (20 cm). Con cái to hơn và mạnh hơn, có màu xanh ô-liu đục. Trong khi đó, con đực có màu sắc sáng hơn là màu xanh nhạt hoặc tím nhạt, với vây ngực màu nâu đỏ có viền màu cam hay đỏ cam và phát triển dài hơn con cái.
Chúng sống trong nhiều loại nước, kể cả loại nước nghèo oxi. Nó còn có thể được tìm thấy ở những vùng nước có độ pH từ 5,8 đến 8,3, độ cứng của nước từ 0–30 dGH và nhiệt độ từ 64–83 °F (18–28 °C). Nếu nơi ở của chúng cạn nước, nó sẽ đi tìm nơi ở mới bằng cách di chuyển lên mặt đất. Chúng hô hấp bằng cách nuốt không khí và sử dụng ruột của nó để hấp thụ khí oxi.
Thức ăn của chúng là cá, côn trùng, thực vật. Trong mùa sinh sản, bụng của con đực chuyển sang màu cam và gai ngực của nó trở nên dài và dày hơn. Chúng xây một cái tổ bong bóng cùng với một số cành cây nổi. Sau khi con cái đẻ trứng, nó sẽ bảo vệ cái tổ rất quyết liệt.
Chú thích

↑  Lehmann A., Pablo; Reis, Roberto E. (2004).  Armbruster, J. W. (biên tập). “Callichthys serralabium: A New Species of Neotropical Catfish from the Upper Orinoco and Negro Rivers (Siluriformes: Callichthyidae)”. Copeia. 2004 (2): 336–343. doi:10.1643/CI-03-129R.
1 2 3 4  Ranier Froese và Daniel Pauly (chủ biên). Thông tin Callichthys callichthys trên FishBase. Phiên bản tháng 6 năm 2011.
Calligonum coriaceum

| Calligonum coriaceum> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Caryophyllales
Họ (familia): Polygonaceae
Chi (genus): Calligonum
Loài (species): C. coriaceum
Danh pháp hai phần
Calligonum coriaceum Pavlov, 1933 
Calligonum coriaceum là một loài thực vật có hoa trong họ Rau răm. Loài này được Pavlov mô tả khoa học đầu tiên năm 1933.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Calligonum coriaceum”. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2013.
Calomicrus flavipennis

| Calomicrus flavipennis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Chrysomelidae
Chi (genus): Calomicrus
Loài (species): C. flavipennis
Danh pháp hai phần
Calomicrus flavipennis Lucas, 1849 
Calomicrus flavipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Lucas miêu tả khoa học năm 1849.
Chú thích

↑  Chrysomelidae in Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008
Cardiophorus obsoletus

| Cardiophorus obsoletus> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Coleoptera
Họ (familia): Elateridae
Chi (genus): Cardiophorus
Loài (species): C. obsoletus
Danh pháp hai phần
Cardiophorus obsoletus Gerstaecker, 1871 
Cardiophorus obsoletus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Gerstaecker miêu tả khoa học năm 1871.
Chú thích

↑  Elateridae in Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010
Tritomoceras

| Tritomoceras> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Tritomoceras
Tritomoceras là một chi bướm đêm thuộc họ Noctuidae.
Cardiosace rectangularis

| Cardiosace rectangularis> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Lepidoptera
Họ (familia): Noctuidae
Chi (genus): Cardiosace
Loài (species): C. rectangularis
Danh pháp hai phần
Cardiosace rectangularis Aurivillius, 1879 
Cardiosace rectangularis là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.
Chú thích

↑  Bisby, F.A.; Roskov, Y.R.; Orrell, T.M.; Nicolson, D.; Paglinawan, L.E.; Bailly, N.; Kirk, P.M.; Bourgoin, T.; Baillargeon, G.; Ouvrard, D. (2011). “Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist”. Species 2000: Reading, UK. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2014.
↑  Beccaloni, G. W., Scoble, M. J., Robinson, G. S. & Pitkin, B. (Editors). (2003) The Global Lepidoptera Names Index (LepIndex). (Geraadpleegd maart 2013).
Capparis loranthifolia

| Capparis loranthifolia> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Brassicales
Họ (familia): Capparaceae
Chi (genus): Capparis
Loài (species): C. loranthifolia
Danh pháp hai phần
Capparis loranthifolia Lindl., 1848 
Capparis loranthifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Capparaceae. Loài này được Lindl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1848.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Capparis loranthifolia”. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.
Capparis leprieurii

| Capparis leprieurii> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Brassicales
Họ (familia): Capparaceae
Chi (genus): Capparis
Loài (species): C. leprieurii
Danh pháp hai phần
Capparis leprieurii Briq., 1914 
Capparis leprieurii là một loài thực vật có hoa trong họ Capparaceae. Loài này được Briq. mô tả khoa học đầu tiên năm 1914.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Capparis leprieurii”. Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2013.
Callobius claustrarius

| Callobius claustrarius |
| --- | --- |

Phân loại khoa học
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Phân ngành (subphylum): Chelicerata
(không phân hạng): Arachnomorpha
Lớp (class): Arachnida
Bộ (ordo): Araneae
Họ (familia): Amaurobiidae
Chi (genus): Callobius
Loài (species): C. claustrarius
Danh pháp hai phần
Callobius claustrarius Carl Wilhelm Hahn, 1833 
Callobius claustrarius là một loài nhện trong họ Amaurobiidae. Chúng được Carl Wilhelm Hahn miêu tả năm 1833.
Phân loài

Callobius claustrarius balcanicus, Drensky, 1940
Chú thích

↑  Platnick, Norman I. (2010): The world spider catalog, version 10.5. American Museum of Natural History.
Austrolimnophila wilfredlongi

| Austrolimnophila wilfredlongi> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Animalia
Ngành (phylum): Arthropoda
Lớp (class): Insecta
Bộ (ordo): Diptera
Họ (familia): Limoniidae
Chi (genus): Austrolimnophila
Danh pháp hai phần
Austrolimnophila wilfredlongi Alexander, 1952 
Austrolimnophila wilfredlongi là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở miền Australasia.
Calytrix plumulosa

| Calytrix plumulosa> Phân loại khoa học |
| --- | --- |
Giới (regnum): Plantae
(không phân hạng): Angiospermae
(không phân hạng): Eudicots
Bộ (ordo): Myrtales
Họ (familia): Myrtaceae
Chi (genus): Calytrix
Loài (species): C. plumulosa
Danh pháp hai phần
Calytrix plumulosa (F.Muell.) B.D.Jacks., 1893 
Calytrix plumulosa là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (F.Muell.) B.D.Jacks. mô tả khoa học đầu tiên năm 1893.
Chú thích

↑  The Plant List (2010). “Calytrix plumulosa”. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2013.
Akçatarla, Çarşamba

| Akçatarla |
| --- | --- |
—  Xã  —
 
AkçatarlaVị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
Quốc gia:  Thổ Nhĩ Kỳ
Tỉnh: Samsun
Huyện: Çarşamba
Dân số (2010)
 • Tổng cộng: 920 người
Múi giờ: EET (UTC+2)
 • Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)
Mã bưu chính: 55500 
Akçatarla là một xã thuộc huyện Çarşamba, tỉnh Samsun, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 920 người.
Emil Fischer

| Hermann Emil Fischer |
| --- | --- |

Sinh: 9 tháng 10 năm 1852 Euskirchen, Rhein, Đức
Mất: 15 tháng 7, 1919(1919-07-15) (66 tuổi) Berlin, Đức (tự tử)
Quốc tịch:  Đế quốc Đức
Trường lớp:  Đại học Bonn  Đại học Strasburg 
Nổi tiếng vì: Nghiên cứu về đường và purine
Giải thưởng: Giải Nobel Hóa học năm 1902
Sự nghiệp khoa học
Ngành: Hóa học
Nơi công tác:  Đại học Munich (1875-1881)  Đại học Erlangen (1881-1888)  Đại học Würzburg (1888-1892)  Đại học Berlin (1892-1919) 
Người hướng dẫn luận án tiến sĩ: Adolf von Baeyer
Các nghiên cứu sinh nổi tiếng:  Alfred Stock  Otto Diels  Otto Ruff  Walter A. Jacobs  Ludwig Knorr  Oskar Piloty  Julius Tafel 
 
Hermann Emil Fischer (9 tháng 10 năm 1852 - 15 tháng 7 năm 1919) là một nhà hóa học người Đức và là người đã được nhận Giải Nobel Hóa học danh giá năm 1902. Ông là nhà hóa học đầu tiên trong lịch sử của nước Đức được nhận giành giải thưởng danh giá này với nghiên cứu về sự tổng hợp đường và purine.
Fischer là nhà hóa học đã phát hiện phản ứng ete hóa Fischer và cũng là người đã phát triển công thức hình chiếu Fischer - một cách để vẽ tượng trưng các phân tử chức các nguyên tử cacbon bất đối. Đồng thời, ông là người đã đặt ra giả thuyết "ổ khóa - chìa khóa" trong hoạt động của các enzim. Fischer chưa bao giờ dùng tên cha mẹ đặt cho mình là Hermann, và vì thế, mọi người gọi ông là Emil Fischer (tên lót và họ)
Cuộc đời lúc thiếu thời và sự nghiệp

Fischer sinh ra tại thị trấn Euskirchen gần Cologne, nước Đức. Ông là con của Julie Poensgen với một doanh nhân tên Laurenz Fischer. Sau khi tốt nghiệp trung học, Fischer muốn theo đuổi ngành khoa học tự nhiên, nhưng cha của ông lại nhất quyết muốn Fischer quay về quản lý doanh nghiệp của gia đình. Sau này, cha của Fischer mới từ bỏ việc làm đó khi nhận thấy con mình không phù hợp với nghiệp kinh doanh.
Năm 1871, Fischer đăng ký học tại Đại học Bonn, nhưng chỉ một năm sau, ông chuyển trường sang Đại học Strasburg. Năm 1874, ông nhận tấm bằng Tiến sỹ sau khi hoàn tất công trình nghiên cứu thuốc nhuộm phthalein dưới sự chỉ dẫn của giáo sư Adolf von Baeyer. Sau khi tốt nghiệp, Fischer nhận được nhà trường giữ lại làm giảng viên môn hóa học.
Sau 8 năm làm việc tại Đại học Strasburg, ông được nhận chức trưởng khoa hóa học lần lượt tại Đại học Erlangen vào năm 1882 và Đại học Würzburg vào năm 1885. Năm 1892, sau khi nhà hóa học August Wilhelm von Hofmann qua đời, Fischer chuyển công tác sang Đại học Berlin để kế nhiệm vị trí của người giáo sư quá cố.
Fischer kết hôn với Agnes Gerlach vào năm 1888. Vợ ông qua đời 7 năm sau đó và để lại ông góa bụa với 3 người con trai. 2 người con út của ông hi sinh khi thực hiện nghĩa vụ quân sự trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Người con trai cả, Hermann, trở thành một nhà hóa học hữu cơ. Fischer qua đời ở Berlin vào ngày 15 tháng 7 năm 1919.
Các giải thưởng, danh hiệu, và di sản

Năm 1897, Fischer là người đề xướng việc thành lập Ủy ban Trọng lượng Nguyên tử và Đa dạng Đồng vị. Ông được chọn để trở thành Thành viên Hội Hoàng gia (ForMemRS) năm 1899. Năm 1902, ông nhận giải Nobel Hóa học nhằm "ghi nhận những đóng góp của ông trong việc nghiên cứu các phản ứng tổng hợp đường và purine."
Để vinh danh Fischer, nhiều phản ứng hóa học và khái niệm đã được đặt theo tên của ông, bao gồm:
Phản ứng tổng hợp indol Fischer
Công thức hình chiếu Fischer
Phản ứng tổng hợp oxazole Fischer
Phản ứng tổng hợp peptide Fischer
Phản ứng Fischer tạo osazon từ phenylhydrazin
Phản ứng ete hóa Fischer - Speier
Phản ứng glycosyl hóa Fischer
Cần lưu ý rằng, quá trình Fischer - Tropsch được đặt tên theo nhà hóa học Franz Emil Fischer - giám đốc Viện Nghiên cứu Than Max Planck ở Muelheim và không có quan hệ gì với Hermann Emil Fischer.
Chú thích

↑  “Giải Nobel Hóa học năm 1902”. Nobelprize.org. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2008.
Tượng đài tưởng niệm Emil Fischer tại Berlin
Bắc Ngụy Hiến Văn Đế

Bắc Ngụy Hiến Văn Đế (chữ Hán: 北魏獻文帝; 454–476), tên húy là Thác Bạt Hoằng (tiếng Trung: 拓拔弘; bính âm: Tuòbá Hóng), là hoàng đế thứ sáu của triều đại Bắc Ngụy trong lịch sử Trung Quốc. Năm 471, ông trở thành Thái thượng hoàng nhưng vẫn tiếp tục nắm giữ quyền lực cho đến khi qua đời vào năm 476. Ông bị chính mẹ nuôi của mình là Phùng thái hậu sát hại, do ông đã xử tử một người tình của bà.
Thân thế

Thác Bạt Hoằng sinh năm 454, ông là con trai cả của Văn Thành Đế Thác Bạt Tuấn. Mẹ ông là Lý quý nhân, trước đó bị bắt trong chiến tranh và trở thành một thê thiếp của Vĩnh Xương vương Thác Bạt Nhân (拓拔仁), một người họ hàng xa của Văn Thành Đế. Thác Bạt Nhân bị xử tử năm 453 do bị buộc tội phạm pháp. Sau cái chết của Thác Bạt Nhân, Lý quý nhân bị bắt đưa vào cung, rồi trở thành phi tần của Văn Thành Đế. Năm 456, Văn Thành Đế lập Thác Bạt Hoằng làm Hoàng thái tử. Theo truyền thống của hoàng tộc Bắc Ngụy, Lý quý nhân bị ép tự vẫn.
Trì vì > Ất Phất Hồn nhiếp chính

Năm 465, Văn Thành Đế qua đời, Thái tử Hoằng kế vị năm 11 tuổi, tức Hiến Văn Đế. Hiếu Văn Đế tôn đích mẫu là Phùng hoàng hậu của Văn Thành Đế làm Hoàng thái hậu, truy phong sinh mẫu Lý quý nhân Văn Thành Nguyên hoàng hậu. Quyền lực triều đình nhanh chóng rơi vào tay viên quan Ất Phất Hồn (乙弗渾), kẻ chuyên quyền và giết hại nhiều quan viên khác bao gồm Dương Bảo Bình (楊保平), Giả Ái Nhân (賈愛仁), Trương Thiên Độ (張天度), Khâu Mục Lăng Đa Hầu (丘穆陵多侯), Thác Bạt Uất (拓拔郁), và cả tư đồ dưới thời Văn Thành Đế là Bộ Lục Cô Li (步六孤麗). Tuy nhiên, năm 466, Phùng thái hậu tiến hành chính biến, Ất Phất Hồn bị bắt và xử tử. Thái hậu chính thức lâm triều nhiếp chính.
Trì vì > Dưới thời Phùng thái hậu nhiếp chính

Phùng thái hậu đã nhận được sự giúp đỡ của Giả Tú (賈秀), Cao Doãn (高允), và Cao Lư (高閭) trong việc nhiếp chính. Sau đó, bà cũng đưa huynh trưởng của mình là Phùng Hi (馮熙) vào nhóm đưa ra quyết định.
Ngay sau đó, Phùng thái hậu được trao cho một cơ hội lớn mở rộng cương vực Bắc Ngụy vì vào năm 466, triều đại kình địch là Lưu Tống ở phía Nam xảy ra một cuộc đấu tranh giành quyền kế vị sau khi Hoàng đế Lưu Tử Nghiệp bị ám sát năm 465. Lưu Úc, thúc phụ của Lưu Tử Nghiệp xưng Đế ở kinh thành Kiến Khang, tức Lưu Tống Minh Đế, còn em trai của Lưu Tử Nghiệp là Tấn An vương Lưu Tử Huân (劉子勛) lại xưng đế vào đầu năm 466 tại Tầm Dương (尋陽, nay thuộc Cửu Giang, Giang Tây). Sau khi quân của Lưu Tống Minh Đế đánh bại và giết chết Lưu Tử Huân vào mùa thu năm 466, tướng Lưu Tống Tiết An Đô (薛安都), thứ sử Từ Châu (徐州, nay là bắc bộ Giang Tô và bắc bộ An Huy), là người ban đầu đã đứng về phía Lưu Tử Huân, e ngại bị Minh Đế trừng phạt, do đó ông quyết định đầu hàng Bắc Ngụy. Sau đó, thứ sử Duyện Châu (兗州, nay là tây bộ Sơn Đông) Tất Chúng Kính (畢眾敬) và thái thú quận Nhữ Nam (汝南, nay gần tương ứng với Trú Mã Điếm, Hà Nam) Thường Trân Kì (常珍奇) đã làm theo Tiết An Đô. Phùng thái hậu cử tướng Uất Trì Nguyên (尉遲元) đến tiếp nhận sự đầu hàng của các tướng Lưu Tống. Để bảo vệ khu vực phía bắc Hoài Hà, Uất Trì Nguyên sau đó đánh bại hai nỗ lực của Minh Đế nhằm tái chiếm các châu, quận này. Thái hậu cũng cử tướng Mộ Dung Bạch Diệu (慕容白曜) chiếm đánh Thanh châu (青州, nay là trung bộ và đông bộ Sơn Đông) và Ký châu (冀州, nay là tây bắc bộ Sơn Đông), là hai châu bị tách khỏi phần còn lại của Lưu Tống sau vụ đầu hàng của Tiết An Đô. Năm 469, cả hai châu đều rơi vào tay Bắc Ngụy, và tất cả các khu vực phía bắc của Hoài Hà đã trở thành lãnh thổ Bắc Ngụy.
Năm 467, thiếp của Hiến Văn Đế là Lý phu nhân, con gái của Nam quận vương Lý Huệ (李惠), cậu của Hiến Văn Đế, đã sinh cho ông Hoàng trưởng tử Thác Bạt Hoành. Phùng thái hậu đích thân nuôi dưỡng hoàng tôn nhỏ tuổi, từ đó, bà chấm dứt việc nhiếp chính và trao trả quyền lực cho Hiến Văn Đế, khi này 13 tuổi.
Trì vì > Sau khi nắm quyền

Với vai trò Hoàng đế, Hiến Văn Đế được mô tả là mẫn cán và áp dụng các hình phạt cũng như khen thưởng thích đáng, đặc biệt là việc thúc đẩy các quan trở nên trung thực, giáng chức những kẻ tham nhũng. Từ khi triều đại của Hiến Văn Đế bắt đầu, các quan thần Bắc Ngụy cũng được ca ngợi bởi tính trung thực. Hiến Văn Đế nghiên cứu rất nhiều về tôn giáo và triết lý, bao gồm cả Đạo giáo và Phật giáo.
Năm 469, Hiến Văn Đế lập Thác Bạt Hoành làm Thái tử. Sinh mẫu của Thái tử Hoành là Lý quý nhân cũng chết cùng năm. Hầu hết các sử gia chắc chắn rằng bà bị buộc tự vẫn theo đúng quy định của hoàng tộc Bắc Ngụy.
Năm 470, Hiến Văn Đế không vui trước việc Mộ Dung Bạch Diệu xu nịnh Ất Phất Hồn vào lúc Phất Hồn đang nhiếp chính, ông vu cáo Mộ Dung Bạch Diệu tội phản nghịch và ban chết cho ông cùng con trai là Mộ Dung Như Ý (慕容如意). Cùng năm đó xảy ra một sự kiện làm tổn hại tình mẫu tử giữa ông và Phùng thái hậu. Thái hậu thường xuyên tư thông với một viên quan tên Lý Dịch (李奕). Lý Dịch có một huynh đệ là Lý Phu (李敷). Năm 470, người bạn thân của Lý Phu là Lý Hân (李訢) bị buộc tội tham ô, Hiến Văn Đế biết rõ cáo trạng này mặc dù Lý Phu cố giữ kín các tấu chương. Ông cũng biết mối quan hệ của mẹ nuôi và Lý Dịch, mặc dù phản đối nhưng không có cách nào để chống lại. Nhân việc Lý Hân có tội, Hiến Văn Đế phán Lý Hân tội chết, đồng thời nói với Lý Hân rằng nếu ông có thể khai các tội mà Lý Phu và Lý Dịch phạm phải thì sẽ được tha. Sau một hồi do dự, Lý Hân đã khai, và một người khác là Phạm Phiêu (范標) cũng khai giống như vậy. Hiến Văn Đế dựa vào đó xử tử cả Lý Phu và Lý Dịch. Sau sự kiện này, Phùng thái hậu ôm hận với Hiến Văn Đế.
Năm 471, do hứng thú với triết lý, Hiến Văn Đế định rời khỏi ngai vàng để dành nhiều thời gian cho việc nghiên cứu. Ông có ý định truyền nôi cho thúc phụ là Kinh Triệu vương Thác Bạt Tử Thôi (拓拔子推), người được đánh giá cao bởi tất cả đại thần. Ông triệu tập quần thần để thảo luận vấn đề. Phần lớn các quan phản đối đề nghị của Hiến Văn Đế, và họ cho rằng nếu Hiến Văn Đế muốn tức vị nhường ngôi thì nên để Thái tử Hoành kế vị. Do vậy, Hiến Văn Đế làm theo, và vị Thái tử 4 tuổi Thác Bạt Hoành đã lên ngôi, trở thành Hiếu Văn Đế. Bản thân Hiến Văn Đế lấy tước hiệu là Thái thượng hoàng đế.
Trở thành Thái thượng hoàng

Tuy nhiên, với vai trò là Thái thượng hoàng, Hiến Văn Đế vẫn tiếp tục kiểm soát triều chính, và tất cả các công việc quan trọng đều phải trình lên cho ông. Ông dành nhiều thời gian cho các vấn đề luật pháp hình sự, và trong thời gian này, các vụ án nói chung được quan tâm nhiều hơn, và mặc dù việc thụ lý mất khá nhiều thời gian, song kết quả được cho là xác đáng hơn trước.
Năm 476, Phùng thái hậu vẫn ghi hận chuyện Hiến Văn Đế giết người tình của bà, nên đã sát hại ông. Hầu hết các sử gia, bao gồm cả Tư Mã Quang, cho rằng bà đã đầu độc Hiến Văn Đế, song một phiên bản khác lại chỉ ra rằng Phùng thái hậu là sát thủ, khi Hiến Văn Đế đến cung để thỉnh an bà, bà đã bắt và làm ông ngạt thở. Phùng thái hậu tiếp tục nhiếp chính cho Tiểu hoàng đế.
Gia đình > Hậu phi

Phu nhân Lý thị, sau truy tôn Hoàng hậu
Chiêu nghi Phong thị
Quý nhân Hàn thị
Quý nhân Phan thị
Tiêu phòng Mạnh thị
Tiêu phòng Cao thị
Gia đình > Con cái

Hiếu Văn Đế Nguyên Hoành (元宏), Lý phu nhân sinh
Hàm Dương vương Nguyên Hi (元禧), Phong chiêu nghi sinh
Triệu quận Linh vương Nguyên Cán (元幹), Hàn quý nhân sinh
Cao Dương Văn Mục vương Nguyên Ung (元雍), Hàn quý nhân sinh
Quảng Lăng Huệ Vương Nguyên Vũ (元羽), Mạnh tiêu phòng sinh
Bành Thành Vũ Tuyên vương Nguyên Hiệp (元勰), Phan quý nhân sinh
Bắc Hải Bình Vương Nguyên Tường (元詳), Cao tiêu phòng sinh
Thường Sơn công chúa
Lạc Lãng công chúa
Bành Thành công chúa
Lạc An công chúa
Cao Bình công chúa
CRUD

Trong lập trình máy tính, CRUD (viết tắt các chữ cái đầu của Create-Read-Update-Delete, nghĩa là "tạo, đọc, cập nhật, xoá") là bốn chức năng cơ bản của lưu trữ liên tục. Các từ thay thế đôi khi được sử dụng khi xác định bốn chức năng cơ bản của CRUD, chẳng hạn như retrieve (truy xuất) thay cho read; modify (sửa đổi) thay cho update; destroy (hủy) thay cho delete. CRUD đôi khi cũng được sử dụng để mô tả các quy ước giao diện người dùng để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xem, tìm kiếm và thay đổi thông tin, thường sử dụng các biểu mẫu và báo cáo của máy tính. Thuật ngữ này được cho là phổ biến lần đầu tiên bởi James Martin trong cuốn sách Managing the Data-base Environment (Quản lý Môi trường Cơ sở Dữ liệu) năm 1983. Từ viết tắt có thể mở rộng thành CRUDL để bao gồm thao tác List (liệt kê danh sách) các tập dữ liệu lớn nhưng đổi lại mang thêm các yếu tố phức tạp như phân trang khi các tập dữ liệu quá lớn để có thể dễ dàng lưu trữ trong bộ nhớ.
Ứng dụng cho cơ sở dữ liệu

Từ CRUD đề cập đến tất cả các chức năng chính được thực hiện trong các ứng dụng cơ sở dữ liệu quan hệ. Mỗi chữ cái trong từ viết tắt có thể viết tương ứng tới mỗi câu lệnh Ngôn ngữ truy vấn có cấu trúc (SQL) tiêu chuẩn, hoặc phương thức trong các giao thức truyền tải siêu văn bản (HTTP) (điều này thường được sử dụng để xây dựng các API RESTful) hoặc thao tác trong Dịch vụ phân phối dữ liệu (DDS):
| CRUD | Nghĩa | SQL | HTTP | DDS |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| create | tạo | INSERT | POST | write |
| read | đọc | SELECT | GET | read |
| update | cập nhật | UPDATE | PUT | write |
| delete | xoá | DELETE | DELETE | dispose |
Phương thức POST trong HTTP không phải là một thao tác của CRUD như các phương thức PUT, GET và DELETE, bởi các phương thức kia có ngữ nghĩa quản lý lưu trữ, nghĩa là chúng cho phép các tác nhân người dùng thao tác trực tiếp trạng thái của tài nguyên đích. Phương thức POST mặt khác nó là một quy trình hoạt động có ngữ nghĩa cụ thể của tài nguyên đích không bao gồm ngữ nghĩa quản lý lưu trữ, vì vậy nó không cho phép tác nhân người dùng thao tác trực tiếp trạng thái của tài nguyên đích. Trái ngược với các thao tác của CRUD, phương thức POST không nhất thiết phải thay đổi giá trị.
Giao diện người dùng

CRUD cũng có mặt ở cấp giao diện người dùng của hầu hết các ứng dụng. Ví dụ, trong phần mềm sổ địa chỉ, đơn vị lưu trữ cơ bản là một mục nhập liên hệ riêng lẻ. Ở mức tối thiểu, phần mềm phải cho phép người dùng
tạo hoặc thêm các mục mới;
đọc, truy xuất, tìm kiếm hoặc xem các mục hiện có;
cập nhật hoặc chỉnh sửa các mục hiện có;
xóa, hủy kích hoạt hoặc xóa các mục hiện có.
Nếu thiếu ít nhất bốn thao tác này, phần mềm không thể được coi là hoàn thiện. Bởi vì các hoạt động này rất cơ bản, chúng thường được ghi lại và mô tả dưới một tiêu đề toàn diện, chẳng hạn như "quản lý liên hệ", "quản lý nội dung" hoặc "bảo trì liên hệ" (hoặc "quản lý tài liệu" nói chung, tùy thuộc vào đơn vị lưu trữ cơ bản cho mỗi ứng dụng).
Các biến thể khác

Các biến thể khác của CRUD bao gồm:
ABCD (add, browse, change, delete) - "thêm, duyệt, thay đổi, xóa"
CRUDL (create, read, update, delete, list) - "tạo, đọc, cập nhật, xoá, liệt kê"
BREAD (browse, read, edit, add, delete) - "duyệt, đọc, sửa, thêm, xóa"
DAVE (delete, add, view, edit) - "xóa, thêm, xem, sửa"
CRAP (create, replicate, append, process) - "tạo, sao chép, nối thêm, xử lý"